Eru einhverjar lífverur ónauðsynlegar fyrir jörðina ? Aðrar lífverur angra okkur þar sem þau geta skilið eftir ummerki eins og bit og útbrot . Sum okkar hafa svo bara þróað með sér óþol gagnvart lífverum og finnst þær asnalegar . Öðru hvoru hittir maður til dæmis fólk sem skilur ekki tilvist kjölturakka . Og þeir eru áreiðanlega margir vinnuskólanemarnir sem hafa leitt hugann að því hvers vegna í ósköpunum arfi sé til . Að lokum má nefna lífverur sem skapa hættu með tilveru sinni og eru hvimleiðar vegna þess . Moskítóflugur gætu fallið í þann flokk . Við höfum einnig verið dugleg við að eyða rándýrum úr umhverfi okkar í nafni öryggis . Sem betur fer hafa nú flestir gert sér grein fyrir mikilvægi þeirra fyrir heilbrigð vistkerfi og að þau þjóni ákveðnum tilgangi . Hvers vegna í ósköpunum er arfi til ? Spurningin ætti því að vera lögð fyrir vistfræðing geri ég ráð fyrir . Þau sem leggja stund á þá fræðigrein hafa á undanförnum áratugum lyft miklu grettistaki í að útskýra fyrir almenningi og stjórnvöldum hversu ótrúlega flókin vistkerfi eru og hvernig inngrip í þau geta haft skelfilegar afleiðingar . Það sem getur virst fyrir okkur vera fremur tilgangslaus hlekkur í slíkum kerfum getur átt sér gríðarlega mikilvægt hlutverk . Þróunarsaga slíkra kerfa er stórkostlegt fyrirbæri sem áhugi mannsins , hagsmunir og væntingar hafa lítið að segja um . En það getur einnig verið fróðlegt að greina þá nauðsyn og þann ónauðsynleika sem spurningin leggur út frá á meira heimspekilegan máta . Hér að neðan verður því leitast við að svara spurningunni með því að greina ólíkar gerðir nauðsynjar . Í grófum dráttum má til dæmis greina á milli þess hvort nauðsynin snúi að mannkyni eða náttúrulegum fyrirbærum öðrum en mönnum . Þá fyrri getum við kallað mannhverfa nauðsyn og þá seinni náttúruhverfa nauðsyn . Þegar spurt er um nauðsyn fyrir jörðina fer það nokkuð eftir því hvaða skilning við leggjum í hugtakið „ jörðin “ og hver staða mannsins er á henni . Augljósasta birtingarmynd mannhverfrar nauðsynjar er nokkurs konar nytjanauðsyn . Í tilviki hennar dæmum við náttúruleg fyrirbæri eftir því hver nytsemi þeirra er fyrir mannkyn . Hugtök sem tengjast þessari nauðsyn og við þekkjum eru til dæmis „ fæðuöryggi “ . Hvaða lífverur eru nauðsynlegar til að tryggja vöxt og viðgang mannkyns til framtíðar litið ? Þetta viðhorf má til dæmis finna víða í náttúruvernd . Mikilvægustu rökin virðast stundum vera þau að við megum ekki glata nytjastofnum ( eða fæðu nytjastofna ) . Þær tegundir sem við höfum minni not fyrir njóta takmarkaðri verndar eins og hægt að er sjá út frá þeim hrikalega fjölda dýra - og plöntutegunda sem hafa dáið út á undanförnum áratugum . Svokölluð nautnanauðsyn kveður á um að náttúruupplifun sé öllum mönnum í blóð borin . Örlítil fágaðri mannhverf sýn sem birtist í náttúruvernd leggur ekki sömu áherslu á grunnþarfir mannsins heldur horfir frekar til dýpri þarfa okkar eins og þeirrar að náttúrufegurð sé okkur nauðsynleg . Í þessu samhengi getum við kannski talað um nautnanauðsyn . Viðhorfið hér er að náttúruupplifun sé öllum mönnum í blóð borin og í þeim skilningi sé mikilvægt að horfa til þess að við glötum ekki dýra - eða plöntutegundum þar sem upplifun okkar á þeim sé okkur nauðsynleg . Sömu rök má svo einnig nota um náttúruleg fyrirbæri sem ekki teljast lífverur , eins og fjöll , dali , vötn og eyjar . Í náttúruvernd sjáum við útgáfur þessa viðhorfs til dæmis í því þeim rökum að ferðamennska minnki við fábreytilegra umhverfi og því sé nauðsynlegt fyrir nútíma samfélög ( og hagkerfi ) að styðja við líffræðilegan fjölbreytileika og óspillta náttúru . Þau sem horfa fyrst og fremst til náttúrunnar sjálfrar þegar nauðsynin er skilgreind hafna flest þeim rökum sem hér hafa verið nefnd . Þau líta svo á að nytja - og nautnanauðsyn sé ekki til í raun og veru , en þess í stað eigi að horfa til þess hversu líffræðilegur fjölbreytileiki er nauðsynlegur fyrir lífverurnar sjálfar . Þetta viðhorf hafnar því , með öðrum orðum , að hagsmunir einnar tegundar ( jafnvel mannsins ) geti sagt fyrir um mikilvægi ( nauðsyn ) þess að tiltekin tegund lífvera þrífist . Dæmin sem hér eru rædd snúa yfirleitt að vistkerfum þar nauðsyn tegundar fyrir kerfið í heild sinni kemur berlega í ljós þegar ástand þess er skoðað . Dæmi um slíkt vistkerfi getur til dæmis verið Amasonfrumskógurinn sem mikið hefur verið í fréttum undanfarið . Í raun kemur reyndar ónauðsynleiki stundum í ljós eins og þegar framandi tegundir hafa verið fluttar inn í kerfi af manninum . Því miður eru fjölmörg döpur dæmi til um slíka tilraunir þar sem engar náttúrulegar varnir hafa verið til staðar . Sú lífvera sem skapar langsamlegasta mesta hættu fyrir aðrar lífverur á jörðinni er hins vegar maðurinn og í þeim skilningi er engin spurning að hann er ónauðsynlegasta lífvera jarðarinnar þegar horft er til heildarhagsmuna allra lífvera . Ef við leggjum þann skilning í ónauðsynleika að þar sé átt við að lífvera skapi hættu fyrir aðrar – valdi tegundinni sem slíkri skaða – þá er líklega best að svara spurningunni þannig að fjöldi plöntu - og dýrategunda eigi ekki heima þar sem þær má þó finna í samtímanum . Þær kunna þó að eiga sér tilverurétt í sínum heimahögum . Sú lífvera sem skapar langsamlegasta mesta hættu fyrir aðrar lífverur á jörðinni er hins vegar maðurinn og í þeim skilningi er engin spurning að hann er ónauðsynlegasta lífvera jarðarinnar þegar horft er til heildarhagsmuna allra lífvera . En það merkir ekki að maðurinn eigi sér ekki tilvistarrétt . Hver veit nema hann styrki best þann rétt sinn með því að líta ekki svo á að öll nauðsyn eigi sér grundvöll í hans eigin tilvist og hagsmunum og geri sér betur grein fyrir og viðurkenni hversu tilfallandi og hverful tilvist hans í raun er .