Samtök atvinnulífsins f.h . Isavia ohf. gegn BSRB f.h . Félags íslenskra flugumferðarstjóra . Ár 2016 , miðvikudaginn 18. maí , er í Félagsdómi í málinu nr. 9 / 2016 : BSRB f.h . Félags íslenskra flugumferðarstjóra kveðinn upp svofelldur Mál þetta var dómtekið 10. maí sl . Málið dæma Arnfríður Einarsdóttir , forseti Félagsdóms , Ásmundur Helgason , Guðni Á. Haraldsson , Valgeir Pálsson og Gísli Guðni Hall . Stefnandi er Samtök atvinnulífsins , Borgartúni 35 , Reykjavík , f.h . Isavia ohf. , Reykjavíkurflugvelli , Reykjavík . Stefndi er BSRB , Grettisgötu 89 , Reykjavík f.h . Félags íslenska flugumferðarstjóra , Grettisgötu 89 , Reykjavík . Dómkröfur stefnanda Stefnandi krefst þess að þjálfunarbann það , sem Félag íslenskra flugumferðarstjóra boðaði með bréfi , dagsettu 26. apríl 2016 vegna félagsmanna sem starfa hjá Isavia ohf. og koma á til framkvæmda 6. maí 2016 , sé ólögmætt . Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins . Dómkröfur stefnda Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda , auk þess sem krafist er málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati réttarins . Málavextir eru að mestu óumdeildir . Í stefnu er því lýst að stefnandi , Isavia ohf. , hafi annast rekstur íslensku flugleiðsöguþjónustunnar en í því felist m.a. að veita íslenskum og erlendum flugförum flugleiðsöguþjónustu á íslenska flugstjórnarsvæðinu og á íslenskum flugvöllum . Félagið sé eini starfsvettvangur flugumferðarstjóra á Íslandi og annist grunnnám í flugumferðarstjórn . Nám í flugumferðarstjórn sé byggt upp með þeim hætti að fyrst fari nemar í 10 vikna grunnnám ( bóknám ) en síðan taki við verklegt nám undir handleiðslu flugumferðarstjóra með tilskilin kennsluréttindi . Stefndi , Félag íslenskra flugumferðarstjóra , tekur fram í greinargerð sinni að fyrirkomulag námsins sé skipulagt þannig að grunnnám taki um það bil fjóra til sex mánuð og skiptist það í bóknám og verknám . Verknámið felist í því að ná tökum á undirstöðuatriðum í flugumferðarstjórn í hermi áður en nemi fái að stjórna lifandi umferð . Að loknu grunnnámi fari nemar í réttindanám , sem hefjist á bóklegu námi í verklagi og staðháttum í viðkomandi svæði , og að því loknu taki við verkleg þjálfun í hermi sem undirbúi nema undir vinnu á viðkomandi vinnustað . Að öllu þessu loknu fari nemar á vaktir og vinni undir handleiðslu flugumferðarstjóra í réttindanámi . Flugumferðarstjórar hafa frá upphafi sinnt verklegri þjálfun nema í flugumferðarstjórn . Við endurnýjun kjarasamninga árið 2002 gerði stefndi kröfu um hærri laun með vísan til þess álags sem fylgdi kennslu nema . Varð það niðurstaða miðlunartillögu ríkissáttasemjara , sem lögð var fram 11. febrúar 2002 , að tekið var upp sérstakt 3% kennsluálag , sbr. bókun 2 með tillögunni : „ Flugumferðarstjórar með 3 ára starfsaldur skulu taka að sér þjálfun flugumferðarstjóra eftir þörfum . Vegna álags sem af þessu hlýst skal greiða þann tíma er samningurinn er gildur sérstakt 3% kennsluálag á laun ( skv. gr. 1.1.1 . ) þeirra er hæfi hafa til þjálfunar . “ Við endurnýjun kjarasamninga árið 2008 kom fram það sjónarmið að kennsla hentaði ekki öllum flugumferðarstjórum og því væri óeðlilegt að skylda alla flugumferðarstjóra til að sjá um kennslu . Ákvæðinu var því breytt til að auka sveigjanleika , sbr. 3. gr. kjarasamnings aðila frá 27. júní 2008 : „ Frá 1. september greiðist sérstakt kennsluálag , 3% af grunnlaunum , og myndar það stofn fyrir yfirvinnu og vaktaálag . Álagið greiðist frá þriggja ára starfsaldri . Við þriggja ára starfsaldur skulu flugumferðarstjórar fara á OJI námskeið og skuldbinda sig til nemaþjálfunar þegar þess er þörf . Hafni flugumferðarstjóri að fara á námskeiðið eða að taka að sér þjálfun skal kennslugjaldið falla niður . “ Ákvæði þetta stendur óbreytt en kennsluálagið er nú innifalið í launatöflu flugumferðarstjóra , sbr. kjarasamning aðila frá 31. maí 2011 . Allir flugumferðarstjórar með að minnsta kosti þriggja ára starfsreynslu fá greitt álag vegna þessarar kennsluskyldu og mun álagið vera greitt allt árið . Í stefnu er þess getið að enginn hafi óskað eftir því að afsala sér álaginu en í greinargerð stefnda er þeirri staðhæfingu mótmælt og tekið fram að a.m.k. tveir almennir flugumferðarstjórar í flugturninum á Keflavíkurflugvelli hafi óskað eftir því að vera undanþegnir því að þjálfa nema . Þá séu aðalvarðstjórarnir í Keflavík undanþegnir þeirri skyldu . Í greinargerð stefnda kemur fram að framangreint úrræði flugumferðarstjóra til að veigra sér hjá skyldu til að þjálfa nema eigi sér lengri sögu en rakin sé í stefnu . Samkvæmt bókun frá því í september 1997 hafi flugumferðarstjórum , sem náð hafi 50 ára aldri , verið heimilað að neita að þjálfa nema . Vísar stefndi að þessu leyti til framlagðrar bókunar með kjarasamningi . Fram er komið að stefndi boðaði til verkfallsaðgerða vorið 2011 til að fylgja eftir kröfum sínum . Stefndi boðaði einnig þjálfunarbann , þ.e. að flugumferðarstjórum væri óheimilt að leiðbeina nemum . Kjarasamningur aðila hefur verið laus frá 1. febrúar 2016 . Viðræður um gerð nýs kjarasamnings hófust í lok október 2015 og samkvæmt viðræðuáætlun átti viðræðum að vera lokið fyrir 31. janúar 2016 . Fundað var 22. janúar 2016 en kjaradeilunni var vísað til ríkissáttasemjara 23. febrúar sl . Stefndi efndi til vinnustöðvunar sem felst í umþrættu þjálfunarbanni . Í málinu liggur frammi kynningarbréf stjórnar stefnda til félagsmanna sinna vegna atkvæðagreiðslu um vinnustöðvunina . Almenn leynileg atkvæðagreiðsla um boðað þjálfunarbann frá 6. maí sl. fór fram 20. - 25. apríl sl. meðal allra félagsmanna stefnda sem starfa hjá stefnanda og bannið tekur til . Atkvæði voru greidd um tillögu stjórnar stefnda um þjálfunarbann en stefndi telur bannið vera afmarkaða vinnustöðvun . Í greinargerð stefnda er því lýst að í banninu felist að félagsmenn stefnda taki ekki að sér að sinna tilteknum verkum sem séu skýrt skilgreind , feli í sér aukalegar verkskyldur , sem sérstaklega hafi verið greitt fyrir og séu ekki hluti af almennri rækslu daglegra starfsskyldna flugumferðarstjóra . Á kjörskrá við atkvæðagreiðsluna voru 125 félagsmenn stefnda en af þeim greiddu 94 atkvæði eða 75% . Af þeim guldu 88 jáyrði sitt en 6 sögðu nei og samþykktu því 93% umrætt þjálfunarbann . Með bréfi stefnanda til stefnda , dagsettu 28. apríl sl. , mótmælti stefnandi boðuðu þjálfunarbanni sem ólögmætri aðgerð og skoraði á stefnda að afturkalla hana fyrir kl. 12:00 föstudaginn 29. apríl 2016 , ella yrði félaginu stefnt fyrir Félagsdóm . Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að svonefnt þjálfunarbann , sem stefndi hafi boðað til , sé ekki vinnustöðvun í skilningi 19. gr. laga nr. 80 / 1938 , um stéttarfélög og vinnudeilur , og verði því ekki beitt í kjaradeilu . Aðgerðin sé því ólögmæt . Samkvæmt lögum nr. 80 / 1938 sé stéttarfélögum og atvinnurekendum heimilt að gera verkföll og verkbönn til að vinna að framgangi krafna sinna í vinnudeilum . Verkfall sé vinnustöðvun en hugtakið sé nánar skilgreint í 19. gr. laganna . Aðgerð teljist vera vinnustöðvun þegar launamenn leggi niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti . Það sé hugtaksskilyrði að launamaður sé ekki við störf . Boðað þjálfunarbann feli á hinn bóginn í sér að félagsmenn stefnda séu við störf en sinni ekki tilteknum starfsskyldum á venjulegum vinnudegi . Stefnandi hafnar því að stéttarfélag geti beitt verkfalli gegn tilteknum starfsskyldum félagsmanna sinna , enda teljist það að mati stefnanda ekki vera vinnustöðvun í skilningi 19. gr. laga nr. 80 / 1938 . Þá kveður stefnandi ekki skipta máli við túlkun hugtaksins vinnustöðvun hvort greidd sé sérstök umbun fyrir ábyrgð eða álag sem einstökum verkefnum launamanna fylgi . Flestir launamenn fái ein mánaðarlaun fyrir dagvinnu og beri þeim að sinna starfsskyldum sínum , án þess að sérstakt álag sé greitt fyrir einstaka þætti starfsins . Þótt kjarasamningur tilgreini sérstaka umbun fyrir álag í starfi , verði sá verkþáttur ekki sjálfkrafa andlag verkfallsréttar . Stefnandi byggir á því að ef stéttarfélög ættu að hafa heimild til að beina verkfalli að einstaka verkþáttum , hefði þurft að kveða á um það með skýrum hætti í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur , enda sé um sérlega íþyngjandi aðgerð að ræða gagnvart atvinnurekanda sem raski því jafnvægi sem viðurkennt sé að þurfi að ríkja milli hagsmuna atvinnurekenda og stéttarfélaga . Stefnandi bendir á að stefndi hafi á árinu 2011 boðað þjálfunarbann samhliða yfirvinnubanni . Af hálfu stefnanda hafi þá verið ákveðið að láta það óátalið , enda hefði verið talið að samningar myndu nást innan skamms tíma . Um hafi verið að ræða hagsmunamat en ekki viðurkenningu á túlkun laga um stéttarfélög og vinnudeilur . Framangreind ákvörðun stefnanda hafi enga þýðingu , enda sé ekki á valdsviði málsaðila að ákveða eða breyta túlkun almennra laga frá Alþingi . Krafa stefnanda um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91 / 1991 , um meðferð einkamála , sbr. 65. gr. laga nr. 80 / 1938 . Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að atkvæðagreiðsla um vinnustöðvun hjá stefnanda hafi verið lögmæt og í fullu samræmi við fyrirmæli laga nr. 80 / 1938 , um stéttarfélög og vinnudeilur , sem og venjur á vinnumarkaði hvað það varðar . Stefndi kveðst hafa lagt fyrir félagsmenn sína , sem verkfallið eigi að taka til , atkvæðaseðil þar sem tilhögun vinnustöðvunarinnar komi fram . Eins og atkvæðaseðillinn beri með sér , hafi verið um að ræða afmarkað verkfall á vinnu við þjálfun nemenda í vinnustöðu flugumferðarstjóra frá byrjun dags hinn 6. maí sl. , svo sem komi fram í framlögðu kynningarbréfi stjórnar stefnda til flugumferðarstjóra vegna atkvæðagreiðslunnar . Stefndi vísar til þess að skylda til að þjálfa nema í vinnustöðu flugumferðarstjóra sé afmarkaður hluti starfsskyldna flugumferðarstjóra sem tekinn hafi verið upp , sérstaklega samið um og greitt fyrir með afmörkuðum hluta vinnulauna þeirra . Það að leggja niður tilgreint starf með löglega boðuðu verkfalli , hafi engin áhrif á rækslu almennra starfa flugumferðarstjóra og feli á engan hátt í sér veigrun við að sinna afmörkuðum hluta starfsskyldna á þann hátt að fari í bága við verkfallsheimildir vinnulöggjafarinnar eða venjubundna túlkun Félagsdóms á heimildum stéttarfélaga til að afmarka umfang verkfalla . Skýrt sé til hverra verkfallið taki , hvað í því felist og hvernig og hvenær það komi til framkvæmda . Verkfallið hafi verið samþykkt í löglegri atkvæðagreiðslu og með tillögugerð stjórnar stefnda og framkvæmd atkvæðagreiðslu um hana hafi í einu og öllu farið að kröfum 15. gr. laga nr. 80 / 1938 um ákvörðun um vinnustöðvun . Stefndi byggir enn fremur á því að réttur til þess að gera verkföll sé grundvallarréttur sem tryggður sé í 74. og 75. gr. stjórnarskrár , sbr. 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu . Allar takmarkanir á þeim rétti verði því að túlka þröngt . Heimildir stéttarfélaga til að gera verkföll séu því bundnar þeim skilyrðum og takmörkunum einum , sem sett séu í lögum , sbr. 14. gr. laga nr. 80 / 1938 . Tilgangur vinnustöðvunar stefnda sé sem endranær um vinnustöðvanir að knýja gagnaðila í kjaradeilu til að gera kjarasamning . Vinnustöðvun sé lögleyfð þvingunaraðgerð til að knýja á um lausn deilu af þessu tagi . Stefnandi eigi þá kosti til að enda verkfallið að gera kjarasamning við stefnda og að bregðast við með verkbanni . Verkfallsheimildum séu settar þær einar skorður sem lög nr. 80 / 1938 greini . Hugtakið verkfall sé skýrt í 19. gr. laganna en þar segi að til vinnustöðvunar í skilningi laganna teljist það „ þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði . Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar . “ Samkvæmt þessu þurfi tvennt til að um verkfall sé að ræða , annars vegar að launamenn hafi lagt niður venjubundna vinnu að einhverju eða öllu leyti og hins vegar að um sameiginlegan tilgang sé að ræða . Um hið síðara sé ekki ágreiningur með aðilum . Stefndi byggir á því að vinnustöðun stefnda falli að fyrrgreindu hugtaksskilyrði vinnustöðvunar , þ.e. yfirstandandi vinnustöðvun sem sé ótímabundið þjálfunarbann , felist í því að lögð séu niður ákveðin störf að hluta með þeim hætti að tiltekin verkefni ákveðinna starfsmanna verði ekki unnin . Því sé boðuð vinnustöðvun ótvírætt vinnustöðvun í skilningi 19. gr. vinnulöggjafarinnar og sé hún á engan hátt andstæð lögum og hafi oft verði beitt . Í lögunum sé engin takmörkun á því hvert skuli vera fyrirkomulag verkfalla eða hvernig þau skuli skipulögð af hálfu verkfallsboðenda . Stefndi sé frjáls að því að haga vinnustöðvuninni með þeim hætti sem hann kjósi , að gættum lögfestum skilyrðum um atkvæðagreiðslu , boðun verkfalls og öðrum formskilyrðum . Þá sé sú framkvæmd vel þekkt að vinnustöðvun sé látin ná til afmarkaðra verka . Félagsdómur hafi ítrekað staðfest að verkfallsboðandi hafi vald á því með hvaða hætti hann skipuleggi vinnustöðvun en engar takmarkanir á því sé að finna í lögum . Því sé boðuð vinnustöðvun fullkomlega lögmæt . Þá byggir stefndi einnig á því að með því að boða verkfall með þessum hætti , sé þess jafnframt gætt að grípa til vægasta úrræðis sem unnt er og með þessu móti sé gætt meðalhófs í boðun fyrirhugaðrar vinnustöðvunar , enda sé um að ræða mikilvæga hagsmuni og íþyngjandi aðgerð . Fyrirhuguð verkfallsframkvæmd sé þannig að einungis verði lögð niður vinna við ákveðin störf , þ.e. þjálfun flugumferðarstjóranema , en öll önnur verk flugumferðarstjóra verði unnin sem endranær . Með aðgerðum sínum , sem gangi mun skemur en allsherjarverkfall , hafi stefndi tekið tillit til hagsmuna stefnanda , sem felist í að halda uppi reglubundinni starfsemi sinni , en um leið nýtt sér lögbundinn rétt sinn til þess að knýja á um kjarasamning við stefnanda . Ákvörðun um verkfall með framangreindum hætti brjóti hvorki gegn lögum né viðurkennda framkvæmd . Hvorki málefnaleg né lögfræðileg rök verði færð fyrir slíkri niðurstöðu og því sé málatilbúnaði stefnanda að þessu leyti mótmælt sem röngum . Þá verði ekki heldur séð að málefnaleg rök standi til þess að koma í veg fyrir að verkfall sé boðað með svo afmörkuðum hætti . Stefndi telur hið minna felast í hinu meira með þeim hætti að fyrst boða megi ótímabundið verkfall standi engin rök til þess að takmörkuð vinnustöðvun , eins og hér um ræði sem ekki sé jafn viðurhlutamikil , teljist ólögmæt . Um lagarök vísar stefndi til ákvæða laga nr. 80 / 1938 og stjórnarskrár lýðveldisins Íslands , sbr. lög nr. 33 / 1944 , sérstaklega 74. og 75. gr . Þá vísar stefndi til 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu , sbr. lög nr. 62 / 1994 . Málskostnaðarkröfu sína byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91 / 1991 , um meðferð einkamála , og lögum nr. 50 / 1988 hvað varðar kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun . Stefndi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda . Niðurstaða Mál þetta á undir Félagsdóm samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 80 / 1938 , um stéttarfélög og vinnudeilur . Í máli þessu liggur fyrir að flugumferðarstjórar með þriggja ára starfsreynslu eða meira fá hærri mánaðarlaun vegna skyldu sem á þeim hvílir að þjálfa nema í flugumferðarstjórn . Í kjarasamningi Félags íslenskra flugumferðarstjóra og stefnda er samið um endurgjald fyrir þessa þjálfun , sem ýmist er nefnt kennsluálag eða kennslugjald , sem og um skyldu flugumferðarstjóra til þess að takast á hendur umrædda þjálfun . Þeir geta skorast undan að sækja námskeið sem nauðsynlegt er til þess að geta sinnt þjálfuninni , sem og að annast þjálfun nemanna , en þá fellur kennsluálagið niður . Kjarasamningur aðila nær þannig til þessara starfa flugumferðarstjóra . Stefndi hefur kosið með félagslegri aðgerð að stöðva þessa vinnu í þeim tilgangi að ná fram nýjum kjarasamningi . Þannig tóku félagsmenn stefnda ákvörðun um ótímabundna vinnustöðvun er lýtur að þjálfun nema í flugumferðarstjórn . Af hálfu stefnanda er á því byggt að það geti ekki talist vinnustöðvun í skilningi 19. gr. laga nr. 80 / 1938 ef starfsmenn hans leggja einungis niður hluta af störfum sínum en halda vinnu sinni að öðru leyti áfram óbreyttri . Samkvæmt 14. gr. laga nr. 80 / 1938 er stéttarfélögum heimilt að gera verkföll í þeim tilgangi að vinna að framgangi krafna sinna í vinnudeilum og til verndar rétti sínum samkvæmt lögunum með þeim einu skilyrðum og takmörkunum sem sett eru í lögum . Í II. kafla laganna er vikið að því hvernig hefja megi lögmæta vinnustöðvun auk þess sem því er lýst í hvaða tilgangi óheimilt er að hefja vinnustöðvun . Fyrir setningu laga nr. 75 / 1996 var ekki skilgreint í lögunum hvers konar aðgerðir launamanna gætu talist verkfall eða vinnustöðvun . Með 4. gr. laga nr. 75 / 1996 var nýju ákvæði bætt við II. kafla laga nr. 80 / 1938 þar sem skilgreint er hvað felist í vinnustöðvun . Þar segir að vinnustöðvanir í skilningi laganna séu verkbönn atvinnurekenda og verkföll þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu , sameiginlegu markmiði . Þá segir í ákvæðinu að sama gildi um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar . Skilgreining þessi var að mestu reist á þeirri afmörkun sem almennt hafði verið lögð til grundvallar í umfjöllun á sviði vinnuréttar hér á landi að því undanskildu að aðild stéttarfélags að verkfalli var ekki lengur hugtaksskilyrði . Eins og rakið er í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 75 / 1996 var markmiðið með því að koma í veg fyrir að reglur laganna um boðun vinnustöðvunar og friðarskyldu væru sniðgengnar með því að stéttarfélög ættu ekki aðild að sameiginlegum aðgerðum launamanna . Þá undirstrikar síðari málsliður 19. gr. laganna , þar sem skilgreiningin er látin ná til sambærilegra aðgerða sem jafna má til vinnustöðvunar , þann löggjafarvilja að afmarka með rúmum hætti þær aðgerðir sem stéttarfélög mega grípa til í þágu sameiginlegra markmiða félagsmanna sinna , að því tilskildu að þær séu boðaðar á þann hátt sem lögin mæla fyrir um og að reglur um friðarskyldu séu virtar . Enginn ágreiningur er um að stefndi hafi boðað til þjálfunarbannsins á þann hátt sem lögin kveða á um og að virtum reglum um friðarskyldu til þess að knýja á um gerð nýs kjarasamnings . Með þeirri aðgerð leggja flugumferðarstjórar niður nægjanlega afmarkaðan hluta af starfskyldum sínum til þess að hægt sé að framfylgja henni . Í þessu ljósi og með hliðsjón af því sem rakið hefur verið um tilgang 4. gr. laga nr. 75 / 1996 er það álit réttarins að aðgerðin sé lögmæt vinnustöðvun . Því ber að sýkna hann af kröfum stefnanda . Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91 / 1991 , um meðferð einkamála , verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað , sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur . Stefndi , BSRB f.h . Félags íslenskra flugumferðarstjóra , skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda , Samtaka atvinnulífsins f.h . Isavia ohf . Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað .