Auk aðstandenda gagnasafnanna sem Málið sækir efni sitt til hafa aðrir starfsmenn lagt ritstjórninni lið við hönnun og undirbúning , m.a . Vefgáttin málið.is var opnuð 2016 á degi íslenskrar tungu , 16. nóvember . Hvað varðar mismunandi markmið og innihald gagnasafnanna má meðal annars benda á að Beygingarlýsing íslensks nútímamáls geymir orð og beygingar sem tíðkast í íslensku og hún er fyrst og fremst unnin í anda lýsandi málfræði – enda þótt einnig sé að finna þar athugasemdir og ábendingar um notkun . Í safninu eru nú tæplega 260 þús. beygingardæmi . Skal í því sambandi bent á eigin vef Íðorðabankans . Hún miðlar fróðleik , skýringum og skýringatilgátum um uppruna og söguleg vensl íslenskra orða og orðmynda , jafnt úr fornu máli sem úr nútímaíslensku . Orðsifjabókin kom út á prenti 1989 á vegum Orðabókar Háskólans . MálfarsbankinnMálfarsbankinn geymir safn stuttra greina um málfarsleg efni . Þar er leitast við að benda á málnotkun sem almennt hefur verið talin best við hæfi í málsniðum vandaðs og hefðbundins íslensks ritmáls og í vönduðu töluðu máli . Efni Málfarsbankans á meðal annars rætur í svörum sem tekin hafa verið saman við málfarsráðgjöf á Íslenskri málstöð og síðar Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum . Notendur geta raðað gagnasöfnunum sjö innbyrðis að eigin ósk með því að draga heiti þeirra með músinni upp eða niður á skjánum . Hægt er að loka fyrir niðurstöður úr tilteknu safni á skjánum . Í vinstra horni neðst er hnappur með tenglum í alla vefi Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og samstarfsaðila . Hér má m.a. finna fleiri vefi um mál og málnotkun , á borð við Ritmálssafnið , Risamálheildina , Nýyrðavefinn og ISLEX , auk Málsins og gagnasafna innan þess . Óákveðna fornafnið báðir er notað um það sem telja má með töluorðinu tveir , tvær , tvö ( ekki um það sem talið er með töluorðinu tvennir , tvennar , tvenn ) . Jóna og Sigga komu báðar . Þegar rætt er um einhverja tvenna ( t.d. Rússa og Svía ) er hins vegar betra að tala um t.a.m. herbúnað hvorra tveggja . Betra er að segja hvorar tveggja buxurnar en „ báðar buxurnar “ . Beggja vegna – báðum megin – beggja megin . – Orðasambandið beggja vegna ( e-s / við e-ð ) á sér ýmsar samsvaranir í fornu máli , sbr. 96. pistil , og sambandið báðum megin ( e-s / við e-ð ) [ < báðum vegum ] er kunnugt í fornu máli , t.d. : báðum megin ár ( IslDipl 335 ( 1439 ) ) ; fylldi allan farveg upp á bakkana báðum megin ( m 14 ( Stj 354 ) ) . Við samfall orðasambandanna tveggja varð hið þriðja til : beggja megin ( e-s / við e-ð ) . Það kunnugt frá 16. öld , m.a. úr Guðbrandsbiblíu ( 1584 ) : þar stóðu næsta mörg tré hjá ströndinni beggja megin ( Esek 47 , 7 ( GÞ ) ) ; sá ég mjög mörg tré á fljótsbökkunum beggja vegna ( Esek 47 , 7 ( Við ) ) ; hjá ströndinni við sama vatnsfall beggja megin skulu vaxa allra handa frjósamleg aldintré ( Esek 47 , 12 ( GÞ ) ) ; Með fram fljótinu á vatnsbökkunum beggja vegna ... ( Esek 47 , 12 ( Við ) ) . Orðasambandið báðum megin við e-ð á sér fjölmargar hliðstæður , t.d. : hinum / þeim / öðrum megin við e-ð . Um notkun þeirra skal minnst á tvennt . Í fyrsta lagi er algengt að nota eignarfall í stað fsl . við + þf. , t.d. : Óákveðna fn. báðir ( kk. ) , báðar ( kvk. ) , bæði ( hk. ) er að ýmsu leyti vandmeðfarið . Það er oftast notað til að vísa til tveggja sem hvor um sig er eintala : báðir strákarnir ; báðar stúlkurnar ; bæði börnin . Hins vegar er það helst ekki notað með fleirtöluorðum en með þeim er notað fn. hvor tveggja : ? bæði skærin ; ? báðar buxurnar ; ? báðar börurnar ; ? fara á báða tónleikana ; hvor tveggja skærin ; hvorar tveggja buxurnar ; hvorar tveggja börurnar , fara á hvora tveggja tónleikana . Frávik frá hefðbundinni málnotkun eru af ýmsum toga og reyndar er nokkuð flókið að greiða úr flækjunni . Hér skal einungis nefnd tvenns konar óregla . ( 1 ) Óákveðna fn. hvorugur er notað í andstæðri merkingu við fn. báðir en fornöfnunum slær þó stundum saman , t.d. : Fátt bendir til að þessi stríðshætta líði hjá á meðan báðir deiluaðilar gefa ekkert eftir [ ‘ hvorugur deiluaðila gefur ekki neitt eftir ’ ] ( 9.2.18 , 25 ) ; ( 2 ) Þar sem fn. báðir er ekki til í et . gætir þess nokkuð að bætt sé úr því , ef svo má segja , með því að búa til nýja et . - mynd ( * bæði , * bæði , * báðu , * bæðis ) , t.d. : Viltu mjólk eða sykur út í kaffið ? – Bæði [ þ.e. hvort tveggja ] , takk ; Viltu meiri mjólk og sykur út í kaffið ? Meira af báðu [ þ.e. hvoru tveggja ] , takk ; Það má færa rök fyrir báðu [ þ.e. hvoru tveggja ] [ þjóðaratkvæðagreiðslu sér eða einnig um stjórnlagaþingið ] ( 21.2.11 ) . Nýja et . - myndin er þó ekki alveg ný af nálinni , sbr. eftirfarandi dæmi : Bæði var , að biskup M. Jón var ekki haldinn ásvellur [ ‘ ágengur , harður ’ ] með þá afhending og þar með væri svo í garðinn búið ( f 18 ( JHBisk I , 353 ) ) . Eigi skal nú hvort tveggja gera , vera í kallsi [ ‘ þrætum ’ ] með yður enda halda eigi ummæli þau , sem þér biðið ( Flat I , 386 ( 1387 – 1395 ) ) ; Eigi skal nú bæði gera , vera í kallsi með yður enda halda eigi ummæli þau er þér biðið ( ÓT III , 19 ( 1375 – 1400 ) ) ; en það er og bæði að eg hefi lítt til ráða hlutast og vill þú að eg ráði litlu ( ÍF IX , 4 ( 1330 – 1370 ) ) . Í fyrsta dæminu ( úr Biskupasögum Jóns Halldórssonar ) , þriðja dæminu ( úr Ólafs sögu Tryggvasonar ) og fjórða dæminu ( úr Víga-Glúms sögu ) virðist orðmyndin bæði geta vísað til eintölu ( ‘ hvor tveggja ’ ) , sbr. dæmið úr Flateyjarbók . Ekki er þó allt sem sýnist . Vera má að þarna gæti áhrifa frá samtengingunn bæði ... og en hún er algeng í fornu máli og fram í nútímamál , einnig afbrigðið bæði ... enda , t.d. : lýsa honum dálítið eftir þeim kynnum , er ég hafði af honum , bæði af eigin reynd og að nokkru leyti af afspurn ( f 20 ( HÞor 105 ) ) ; ekki mundi matur þar [ í himnaríki ] aflögu þar sem bæði væri illt og langt til aðdrátta ( ÞjóðsJÁ V , 362 ) ; sníða hverjum skó eftir sjálfs sín vexti og viljaburði en ætla Guði ekkert utan það , sem þeim verður afgangs , bæði ráðanna , afls og vitsmuna ( m 17 ( JMPísl 77 ) ) ; Var síðan búið til veislu mikillar ... var þar bæði fjölmennt og góðmennt ( s 13 ( Fris 542 ) ) ; ágætur maður bæði að ætt og ásýndum ( ÓT I , 112 ) ; Sigmundur var þá níu vetra , bæði mikill og mannvænlegur að jöfnum aldri ( ÓT II , 35 ( 1350 – 1375 ) ) ; taka þá aflaga [ ‘ móti / andstætt lögum ’ ] bæði mat og mungát ( Sv 123 ( 1300 ) ) ; Eigi fer eg oft til að vinna en bæði skal þá gera mikið að og búast vel til ( ÍF IX , 27 ( 1330 – 1370 ) ) . Í ofangreindum dæmum virðist ljóst að um er að ræða samtengingu ( bæði ... og ) en í síðasta dæminu svipar fyrri hlutanum ( bæði ) að merkingu nokkuð til hvorugkynsmyndarinnar hvort tveggja . – Til fróðleiks skal þess getið að kunn eru dæmi um samtenginguna hvort tveggja ... og , t.d. : Söðull hennar var hvorttveggja [ bæði ] víður og hár ( f 20 ( FGEnd I , 20 ) ) . Þetta þarf allt að athuga nánar . Hér er þessu teflt fram til umhugsunar frekar en sem skýringu . Enn fremur er rétt að benda á að hér sem svo oft endranær á ‘ reglan góða ’ við : Undantekningin sannar regluna . Orðatiltækið ganga sig upp að hnjám merkir ‘ leggja á sig mikið erfiði ; ganga fram af sér ’ og mun það vísa til frásagna af Gyðingnum gangandi ( m 19 ( ÞjóðsJÁ II , 47 – 49 ) ) en þar segir frá Gyðingi sem var viðstaddur krossfestingu Jesú og hrópaði með öðrum : Þá sagði Jesús : ‘ Ég vil hvílast en þú skalt ganga . ’ Síðan segir sagan að Gyðingurinn hafi æ síðan verið á gangi og lifi allt til þessa dags og sé nú genginn upp að knjám . – Ég lærði myndina ganga sig upp að hnjám í foreldrahúsum og hef hvergi rekist á aðra mynd . Nýlega rakst ég á eftirfarandi dæmi : það sé spurning hversu margar ljósmæður sé hægt að kalla út því þær séu ansi fáar eftir . Þær ljósmæður sem staðið hafi vaktina frá því í byrjun júlí séu gengnar upp að öxlum ( Mbl 18.7.18 , 2 ) . Vafalaust voru ljósmæður þreyttar en varla þreyttari en Gyðingurinn gangandi , upp að öxlum , fyrr má nú rota en dauðrota ! 249. pistill ( 2018 ) ( 24.8.18 ) Forsetningin að er nokkuð margslungin að merkingu en ein grunnmerkinganna er ‘ samkvæmt ; í samræmi við ’ , t.d. : að fornum sið ; að eðlisfari / upplagi ; að lögum ; að mínu áliti / mati ; að hennar sögn / sögn hennar ; að frumkvæði e-s ; að eigin frumkvæði ; að réttu lagi ; að undirlagi e-s ; að vonum ; að öllum líkindum ; að óþörfu . allt gekk að óskum ; e-m er e-ð ( mjög ) að skapi ; fara að ráðum / tilmælum e-s ; breyta e-u að geðþótta ; láta vel / illa að stjórn ; hafa hér aldri að vorri vitund veiðvélar verið ( Alþ III , 61 ( 1595 ) ) ; skoða e-ð að vild / lyst sinni ; tökum nú að guðs lofi [ vilja ( Eirsp 305 ) ] gott ráð ( Sv 56 ( 1300 ) ) . Sum þessara orðasambanda eru eldforn en langflestum er það sameiginlegt að vera gagnsæ og auðskilin , þau eru hluti af því kerfi sem íslensk börn drekka í sig með móðurmjólkinni . Allt annað ferli ( orsök , ‘ hvers vegna ’ ( háttarmerking ) ) liggur hins vegar að baki orðasambandinu gera e-ð af ásettu ráði , sbr. : vildi af ásettu [ ráði ] gera engum rangt ( f 18 ( JHSkól 106 ) ) ; * Af guðs ásettu ráði / um það Sakarías spáði ( m 17 ( HPPass XVII , 3 ) ) ; en þó óforvarandis en alleina af Guðs ásettu ráði vék á þann veg stýrinu sem skyldi ( m 17 ( JÓlInd 225 ) ) . Orðasamböndin gera e-ð að yfirlögðu ráði [ ‘ þegar ’ > ‘ samkvæmt ’ ] og gera e-ð af ásettu ráði [ háttarmerking ] er svipuð að búningi og vera má að þau séu í hugum sumra ekki ósvipuð að merkingu . Sé þetta rétt verður auðskilið hvers vegna þeim slær stundum saman : Ég geri þetta af [ þ.e. að ] yfirlögðu ráði ( 12.10.08 ) ; ... hann hafi myrt hana af [ þ.e. að ] yfirlögðu ráði ( 19.2.13 ) ; miklar líkur voru taldar á því að hann hefði af [ þ.e. að ] yfirlögðu ráði ætlað að smygla steini sem fannst í farangri hans úr landi ( 14.3.13 ) . Elsta dæmi sem ég hef rekist á um samslátt af þessu tagi er frá 19. öld : hún er gjörð af yfirlögðu ráði ( Norðanfari 9.7.1884 , 40 ) . Þetta kann að benda til þess að frá síðari hluta 19. aldar , en einkum þó í nútímamáli , sé farið að fenna yfir þann merkingarmun sem hélt slíkum orðasamböndum aðgreindum . * * * Orðasambandið að því er í merkingunni ‘ eftir því sem , í samræmi við það sem ’ er af svipuðum toga . Það er algengt í síðari alda máli og fram í nútímamál , t.d. : Allt er slétt og fellt að því er séð verður / að því er ég best fæ séð ; að því er ráðið varð af texta F ( FærÓlH , xlvi ) ; Fátt er tíðindavert að því er fjárræktina snertir ( Frjett 1873 , 21 ) ; hún ætlar að koma að mér skilst [ < að því er mér skilst ] . Orðasambandið er eldfornt : Spekt merkist [ ‘ má ráða af / samsvarar gulli ’ ] í gullinu að því er Salómon sagði : ‘ Girnileg görsemi [ ‘ gersemi ’ ] hvílist í munni spaks manns ’ ( Orðskv 21 , 20 ( Íslhóm 28 v 24 ) ) ; gjörði hann aldri höfuðsynd , að því er lesið er ( m 14 ( Pst 237 ) ) ; töpuðust allir að því er eg hugða ( m 15 ( Flór 164 ) ) ; hún var mjög gömul og til lítils fær að því er mönnum þótti ( ÍF VII , 245 ) ; Sá varð atburður [ að ] því menn segja að ... ( f 14 ( Heil II , 211 ) ) ; Hann hló aldregi að því er sagt er ( VerA 71 ( 1300 – 1325 ) ) . Eftirminnileg orð Í ævisögu Þórðar Sveinbjarnarsonar , háyfirdómara í Landsréttinum , sem hann ritaði sjálfur , segir : Ágirndin gætir alltaf að sínu gagni og ekki að annarra , síst almenningsins , og spyr ekki ætíð svo nákvæmt að , hvort sér beri , heldur hvort færi sé á að ná ( m 19 ( ÞSvÆv 60 ) ) . Fyrir allnokkru eignaðist ég heildarútgáfu tímaritsins Sunnanfara . Þar rakst ég á Spakmælavísur eftir Guðmund Þorláksson ( 1852 – 1910 ) , mag. art . , er einnig var nefndur Glosi . Ég er að vísu ekki bókmenntamaður en tel þó við blasa að kveðskapur Glosa sé glæsilegur . Ég hef lengi haft áhuga á málsháttum en nánast hverju vísuorði í Spakmælavísum samsvarar málsháttur . Í næstu sex pistlum mun ég birta eitt erindi úr Spakmælavísunum í hverjum þeirra , án nokkurra skýringa , kveðskapurinn talar sínu máli : Ástin mága oft er köld , á hver dagur um síðir kvöld , lík skulu vera gjöfum gjöld , glópurinn margur kemst í völd . ( Sunnf XIII , 13 ( 1914 ) ) . báðir , báðar , bæði , † bé ̢ ði , † báði fn. ( st. ) ‘ hvorir tveggju , … ’ , ef.ft. beggja ; sbr. fær. báðir , nno . både , beggje , sæ. båda , begga , d. både , begge , fe . be ̄ gen þa ̄ , ba ̄ þa ̄ , fhþ . be ̄ de , beide ( ne . both , nhþ . beide ) ; sbr. gotn . bai ( bans , baim , baddje ) og bajoþs . Fn. - stofninn ( * ba ( i ) - ) hefur tengst fn. þeir ( einkum í ngerm . og vgerm . ) , báðir < * bai-þai-ʀ , á-ið e.t.v. úr þf. báða ( < * banzþanz ) ; loka-i-ið í bæði ( sbr. gotn . ba þo ) e.t.v. áhrif frá i í þessi ( h.ft. ) . Ef. beggja svarar til gotn . baddje ( < * bajjo ̄ n ) . Sk. lat. ambo ̄ , fi . u-bháu , fsl . o-ba , lith. a-bù ‘ bæði ’ .