Efniviður og aðferðir : Mýs voru aldar á lýsisbættu fæði eða kornolíubættu fæði til viðmiðunar í sex vikur og þá sýktar með Klebsiella pneumoniae í vöðva . Læknablaðið 2001 ; 87 : 715 - 8 Fitusýrur gegna margvíslegum hlutverkum í líkamanum . Fitusýrur eru til dæmis forverar ýmissa efna sem eru líkamanum nauðsynleg svo sem hormóna og boðefna . Tvær tegundir fitusýra er mönnum nauðsynlegt að fá úr fæðu , ómega - 3 ( w - 3 ) og ómega - 6 ( w - 6 ) fitusýrur . Það sem aðgreinir þessar tvær fitusýrur og afleiður þeirra er staða fyrsta tvítengis talið frá meþýl-enda kolefniskeðjunnar . Lýsi er ríkt af fjölómettuðum w - 3 fitusýrum ( 1 ) . Jurtaolíur innihalda hins vegar lítið af w - 3 fitusýrum en eru ríkar af w - 6 fitusýrum ( 1 ) . Líkaminn getur ekki nýmyndað w - 3 fitusýrur eða breytt w - 6 fitusýrum í w - 3 fitusýrur . Úr w - 3 línólensýru getur líkaminn hins vegar myndað aðrar w - 3 fitusýrur , svo sem eikósapentaensýru ( EPA ) og dókósahexaensýru ( DHA ) . Þessar fitusýrur eru hluti frumuhimnu frumna líkamans . Afleiður eikósapentaensýru eru til dæmis eikósanóíðar sem koma mjög við sögu í ónæmissvari . Faraldsfræðilegar rannsóknir benda til að mikil neysla w - 3 fitusýra hafi áhrif á ýmsa sjúkdóma , til dæmis er tíðni hjarta - og æðasjúkdóma lægri á Grænlandi þar sem neysla w - 3 fitusýra er mjög mikil samanborið við önnur lönd í hinum vestræna heimi ( 2 ) . Fleiri rannsóknir hafa bent til áhrifa lýsis til minnkunar á hjarta - og æðasjúkdómum ( 3 ) og sjálfnæmissjúkdómum svo sem gigt ( 4 ) og sóra ( 5 ) . Einnig hefur því verið haldið fram að ung börn sem fá lýsisbætta mjólkurblöndu sýni hraðari þroska en þau börn sem fá blönduna án lýsis ( 6 ) . Þá hafa niðurstöður bent til áhrifa lýsis á einstaklinga með lesblindu ( 7 ) og þunglyndi ( 8 ) . Rannsóknarhópur okkar hefur sýnt fram á aukna lifun músa sem fengið hafa lýsisbætta fæðu miðað við viðmiðunarhóp fyrir sýkingu með Klebsiella pneumoniae í vöðva ( 9 ) . Niðurstöður annarra rannsókna hafa þó ekki allar verið á einn veg ( 10 - 13 ) . Þó ber að geta að rannsóknir hafa verið mismunandi að framkvæmd , bakteríutegundum og tilraunadýrum . Ljóst er að mörgum spurningum er ósvarað um áhrif lýsisneyslu á sjúkdóma . Einn þeirra þátta sem enn er óviss er hvort lýsisneysla hafi bein hamlandi áhrif á bakteríuvöxt in vivo . Rannsókn okkar nú miðaði þess vegna að því að athuga hvort þau jákvæðu áhrif lýsis á lifun sem rannsóknarhópurinn hefur þegar sýnt fram á væri mögulega vegna hindrandi áhrifa þess á vöxt Klebsiella pneumoniae in vivo . Kvenkyns mýs ( NMRI ) , 20 - 25 grömm að þyngd , voru fengnar frá Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum . Músunum var skipt í tvo hópa og gefið hefðbundið nagdýrafóður ( Special Diets Services , Witham , Essex , Englandi ) að viðbættu lýsi 10 wt % ( Lýsi hf. , Grandavegi ) eða kornolíu 10 wt % ( Hunt-Wesson Inc . Fullerton , Bandaríkjunum ) . Hóparnir fengu fæðið í sex vikur samfleytt . Að sex vikum liðnum voru mýsnar sýktar í etersvæfingu í báða lærvöðva með gram-neikvæðri bakteríu , Klebsiella pneumoniae ( ATCC 43816 ) , í 0,1 ml lausn í hvort læri . Mýs úr báðum fæðuhópunum voru aflífaðar 0 , 4 , 8 , 12 eða 24 klukkustundum eftir sýkingu . Tilraunin var framkvæmd þrisvar sinnum . Í fyrstu tilrauninni voru 30 mýs í hvorum fæðuhópi , samtals 60 mýs , og var hver mús sýkt með 7,1 x 104 bakteríum í hvort læri . Við hvern hinna fyrirfram ákveðnu tímapunkta ( 0 , 4 , 8 , 12 og 24 klukkustundir ) voru sex mýs aflífaðar úr hvorum fæðuhópi . Í annarri tilrauninni voru 19 mýs í hvorum hópi , samtals 38 mýs , og þær sýktar með 1,7 x 104 bakteríum í hvort læri . Tvær mýs voru aflífaðar úr hvorum fæðuhópi við tíma 0 en fjórar við tímapunktana fjórar , átta og 12 klukkustundir , en fimm við tímapunkt 24 klukkustundir . Í þriðju tilrauninni voru 25 mýs í hvorum hópi , samtals 50 mýs , og þær sýktar með 4,8 x 103 bakteríum í hvort læri . Tvær mýs úr hvorum fæðuhópi voru aflífaðar við tímann 0 klukkustund , fjórar úr hvorum fæðuhópi eftir fjórar stundir , átta mýs úr hvorum hópi eftir átta og 12 klukkustundir og þrjár mýs úr hvorum hópi eftir 24 stundir . Í tveimur seinni tilraununum var einnig tekið blóð úr músunum þegar þær voru aflífaðar . Í annarri tilrauninni var tekið blóð úr fjórum músum úr hvorum fæðuhópi eftir átta og 12 tíma en úr fimm músum eftir 24 tíma . Í þriðju tilrauninni var tekið blóð úr fjórum músum úr hvorum fæðuhópi eftir fjóra tíma , átta músum eftir átta og 12 tíma og úr þremur músum eftir 24 tíma . Þegar mýsnar höfðu verið aflífaðar voru læri músanna fjarlægð og sett í saltvatn ( 3 ml ) . Lærin voru síðan tætt upp með til þess gerðu tæki ( omni tissue homogenizer 220 ; Omni International Vi , Bandaríkjunum ) og gerðar tífaldar þynningar í saltvatni . Þessari lausn var síðan sáð á McConkey agar og fjöldi sýklaþyrpinga sem óx var talinn eftir vöxt í hitaskáp í 16 - 20 klukkustundir . Blóðinu var sáð á agarskálar í mismunandi magni , og fjöldi baktería í hverjum millilítra blóðs reiknaður . Fjöldi sýklaþyrpinga var talinn í hverju læri við hvern tímapunkt . Meðalfjöldi sýklaþyrpinga í lærum við hvern tímapunkt var reiknaður annars vegar fyrir mýs fóðraðar á lýsisbættu fæði og hins vegar fyrir mýs fóðraðar á kornolíubættu fóðri . Á sama hátt var meðalfjöldi sýkla í hverjum millilítra blóðs við hvern tímapunkt reiknaður fyrir báða fæðuhópana . Meðaltölin voru borin saman með t-prófi . Marktækur munur var settur við p < 0,05 . Mýsnar þrifust vel á fæðinu og ekki var munur á þyngdaraukningu hópanna á tímabilinu . Meðalfjölda bakteríanna í öllum tilraununum við tímana 0 , 4 , 8 , 12 og 24 klukkustundir á sýkingarstað og í blóði í báðum hópunum er sýndur á mynd 1 . Eftir 24 tíma var aukning á meðalfjölda baktería í lærum 3,1 x 104 í lýsishópnum en 3,7 x 104 í kornolíuhópnum ( mynd 1 ) . Meðalfjöldi baktería í blóði eftir 24 stundir var 8,3 x 103 í lýsishópnum en 1,6 x 104 í kornolíuhópnum ( mynd 2 ) . Munurinn á bakteríuvexti á milli hópanna var ekki tölfræðilega marktækur , hvorki í lærum músanna ( p = 0,27 ) ( mynd 1 ) né í blóði ( p = 0,13 ) ( mynd 2 ) . Vöxturinn var þó lítið eitt meiri í þeim músum sem aldar höfðu verið á kornolíubættu fæði samanborið við mýs sem aldar höfðu verið á lýsisbættu fæði . Vaxtarhraði bakteríanna var sambærilegur við mismunandi fjölda baktería sem sýkt var með hverju sinni ; ekki var munur á vaxtarhraðanum í þeim tilraunum þar sem sýkingarskammturinn var lægstur miðað við hæsta skammt . Ljóst er að lýsisneysla hefur áhrif á lifun músa eftir sýkingar með Klebsiella pneumoniae ( 1 , 9,13 ) . Rannsóknir , þar sem notaðir eru mismunandi sýklar og mismunandi tilraunadýr , gefa þó ekki alltaf samhljóða niðurstöður ( 9 - 13 ) . Þó færa megi rök fyrir ónæmisbælandi áhrifum lýsis eru ýmsir þættir ónæmissvarsins enn óljósir . Rannsókn þessi var því gerð til að kanna bein áhrif lýsisneyslu á bakteríuvöxt in vivo . Fáeinar rannsóknir hafa glímt við spurninguna um bein áhrif lýsis á vöxt sýkla . Þannig virðast fjölómettaðar fitusýrur hafa hamlandi eða drepandi áhrif á ýmsar veirur in vitro ( 14 ) þó niðurstöður in vivo séu af skornum skammti . Einnig hafa niðurstöður rannsókna bent til að lýsisríkt fæði hindri að nokkru vöxt Helicobacter pylori í músum ( 15 ) . Slíkri hömlun á vexti Helicobacter pylori hefur einnig verið lýst in vitro ( 16 ) . Á hinn bóginn hefur komið í ljós að fjöldi Listeria monocytogenes er meiri í milta sýktra músa sem fengu lýsisríkt fæði samanborið við viðmiðunarhóp ( 17 ) . Ekki liggja fyrir niðurstöður um áhrif lýsis á vöxt Klebsiella pneumoniae í músum in vivo . Niðurstöður rannsókna okkar nú benda til að vöxtur Klebsiella pneumoniae í músum sem aldar hafa verið á lýsisbættu fæði annars vegar og kornolíubættu fæði hins vegar sé sambærilegur þó vöxturinn hafi verið örlítið meiri í músum sem aldar voru á kornolíubættu fæði . Því teljum við að draga megi þá ályktun að áhrif lýsis á lifun sem rannsóknarhópurinn hefur þegar sýnt fram á ( 9 ) stafi ekki af beinum hindrandi áhrifum lýsis á bakteríuvöxtinn in vivo . Til að meta hvort bakteríumagn sem sýkt var með hefði áhrif á vaxtarhraðann var rannsóknin framkvæmd þrisvar sinnum og var sýkt með mismunandi fjölda baktería í hvert skipti . Niðurstöðurnar voru hins vegar þær sömu í öllum tilraununum . Því má álykta að upphafsfjöldi bakteríanna sem sýkt var með hafi ekki áhrif á bakteríuvöxtinn í lærunum í tilrauninni en samsvörun er á milli fjölda baktería í lærum og fjöldanum í blóði . Verndandi áhrif lýsis í sýkingum sem fram hafa komið í fyrri tilraunum ( 9 ) virðist því ekki vera vegna beinna hamlandi áhrifa á bakteríuvöxt . Hvernig er virkninni þá háttað ? Nokkrar hugmyndir verðskulda nánari umfjöllun . Rannsóknir okkar nú staðfesta að sýkingin er ekki staðbundin eins og blóðsýkingin sýnir fram á . Ræsing ónæmiskerfisins er því væntanlega öflug og framleiðsla frumuboðefna verður mikil . Við þessar aðstæður verður aukin framleiðsla á afleiðum af arakídónsýru og eikósapentaensýru , það er eikósanóíðum , próstaglandínum , þromboxani , leukótríenum og prostacýklíni . Neysla w - 3 fitsýra leiðir almennt til myndunar minna virkra eikósanóíða . Þetta leiðir til breytinga á sjúkdómsástandi vegna vægara ónæmissvars . Loks má nefna að eikósanóíðar koma víða við sögu í myndun frumuboðefna ( 18 - 20 ) . Neysla lýsis hefur því áhrif á framleiðslu frumuboðefna sem einnig breytir ónæmissvarinu . Þessar hugmyndir verðskulda frekari rannsóknir . Einnig er mögulegt að áhrif lýsisins á lifun dýranna megi rekja til oxunaráhrifa þess . Rannsóknir hafa sýnt fram á aukna lifun músa sem fengið hafa lýsisbætt fæði eftir sýkingu með malaríusýklinum Plasmodium yoelii ( 21,22 ) en hægt var að snúa þessum jákvæðu áhrifum lýsis við með því að gefa músum E-vítamín samhliða lýsinu . E-vítamín er öflugur andoxari og því gætu jákvæð áhrif lýsisins verið vegna oxunar þess . Fjölómettaðar fitsýrur eru mjög viðkvæmar fyrir oxun og geta því myndast ýmis skaðleg efni , svo sem frjáls sindurefni sem mögulega gætu hindrað vöxt bakteríanna . Þessi tilgáta þarfnast nánari rannsókna . Það kann að skjóta skökku við að hvatt sé til aukningar á neyslu w - 3 fitsýra sem ef til vill leiðir til bælingar ónæmiskerfisins . Ástæðan fyrir þessu er að í mörgum tilvikum er það ekki sýkingin sem veldur mestum sjúkdómseinkennum eða dregur sjúklinginn til dauða heldur ónæmissvarið sjálft . Minni ræsing ónæmiskerfisins og þar með minni losun þátta er örva meðal annars bólgu , æðavíkkun og æðaleka kunna þannig að vera dýrinu til gagns . Niðurstöður okkar benda til að áhrif lýsis á betri lifun músa eftir sýkingu með Klebsiella pneumoniae sé ekki vegna beinna hamlandi áhrifa þess á bakteríuvöxt in vivo . Þetta er í samræmi við fyrri tilgátur okkar og annarra að áhrif lýsis séu vegna áhrifa þess á ónæmissvarið sem einnig kemur heim og saman við jákvæð áhrif lýsis á ýmsa sjálfnæmissjúkdóma ( 2 , 4,5 ) . Frekari rannsókna er þó þörf til að ganga úr skugga um hver þessi áhrif lýsis á ónæmiskerfið eru . 1 Líffræðideild Háskóla Íslands , 2 Barnaspítali Hringsins , Landspítala Hringbraut , 3 sýklafræðideild Landspítala Hringbraut , 4 landlæknisembættið , 5 Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum , 6 læknadeild Háskóla Íslands . Fyrirspurnir , bréfaskipti : Ásgeir Haraldsson , Barnaspítala Hringsins , Landspítala Hringbraut , 101 Reykjavík . Sími : 560 1050 ; bréfasími : 560 1055 ; netfang : asgeir@landspitali.is