Þau geta t.a.m. álitið sig eiga sök á dauða ástvinar en einnig getur þessu verið öfugt farið , þ.e. að þau geta talið að þau geti lífgað einhvern við með því að vera sérlega góð eða óska þess nógu heitt . Eftir 9 ára aldur gera börn sér grein fyrir því að dauðinn táknar endalok og ekki er hægt að snúa frá honum . Þau gera sér grein fyrir því að allir deyja , líka þau sjálf . Á þessum aldri fara börn að sýna fullorðinslegri viðbrögð við missi og sorg . Sorgarviðbrögð barna Börn sem verða fyrir áföllum og sorg sýna ekki alltaf dæmigerð sorgarviðbrögð þar sem sorg þeirra er einstök og tengist mjög þroska þeirra . Ungt barn sem verður fyrir missi þarf oft að endurvinna sorgina á nýju þroskastigi . Þess vegna tekur sorgin sig oft upp aftur hjá börnum , jafnvel alveg fram á fullorðinsár . Líkamleg einkenni barna í sorg geta verið : Dofi – það er yfirleitt fyrsta viðbragð við áfalli – að dofna upp . Barninu finnst það ekki geta hreyft sig og öll hugsun virðist stöðvast . Magaverkur – barninu finnst vera hnútur í maganum og finnst jafnvel að það þurfi að kasta upp . Höfuðverkur – barnið kvartar um verki í höfðinu oft framan til og til hliðanna en einnig getur verkurinn lýst sér sem þungi og ljósfælni . Næturþvaglát – barnið getur farið að pissa undir aftur jafnvel þótt það hafi löngu hætt því . Námsörðugleikar – barnið á erfitt með að einbeita sér og ljúka verkefnum sem fyrir það eru lögð . Óyndi ( þunglyndi ) – barnið virðist ekki geta glaðst yfir neinu , finnur ekki upp á neinu að gera og getur setið og horft í gaupnir sér tímunum saman . Það bregst ennfremur illa við öllum tilraunum til samneytis . Hegðunarleg einkenni barna í sorg geta verið : Öll þessi viðbrögð geta verið eðlileg og þau geta komið upp á mismunandi tímum í þroskaferli barnsins , staðið mislengi og gengið í bylgjum . Afturhvarf í þroska – barnið getur farið að tala barnamál aftur eða pissa í buxurnar . Áhugaleysi – barnið sýnir engan áhuga á fólki , áhugmálum eða félagslegum athöfnum sem það tók áður þátt í . Athyglisþörf – barnið hangir utan í foreldri og kennurum og tekur upp á ýmsu til að fá athygli þeirra og annarra í kringum sig , t.d. með því að trufla kennslu kennara , símtöl foreldra o.fl . Hræðsla við einveru – barnið getur t.a.m. ekki verið eitt heima , jafnvel þótt það sé orðið stálpað og hafi getað verið eitt heima áður en það varð fyrir áfallinu . Afbrot , s.s. að stela – barnið fyllist spennu við að brjóta af sér og finnur þannig tilfinningu fyrir lífinu sem því tekst e.t.v. ekki með öðru móti . Oft er þar undirliggjandi ósk um að það náist til að það fái meiri athygli . Hvernig hjálpum við barni í sorg ? Orð Sigurðar Pálssonar , prests í Halllgrímskirkju , eiga vel við um viðbrögð við sorg barna : „ Barn sem glímir við vanda þarf hlýjan faðm , hlýtt hjarta og galopin eyru en munnurinn má gjarnan vera lítill . “ Það þýðir að barn sem orðið hefur fyrir áföllum og sorg þarf umfram allt öryggi , ástúð og tækifæri til að tjá tilfinningar sínar . Þótt foreldrum finnist e.t.v. erfitt og sársaukafullt að þurfa aftur og aftur að svara spurningum barnsins um hinn látna og um dauðann , verða þeir að vera hreinskilnir og svara börnum af einlægni þegar þau vilja ræða málefni lífs og dauða . Ekki er víst að barnið vilji ræða málin þegar hinir fullorðnu vilja það . Því er mikilvægt að vera opinn og tilbúinn þegar barnið sýnir merki um að það vilji spjalla og gefa sér þá tíma til þess . Það er mikilvægt að daglegar athafnir og venjur haldist sem líkastar því sem vant er . Þegar barn missir foreldri sitt er mikilvægt að það foreldri sem eftir lifir rjúki ekki strax í að ganga frá munum hins látna , selja íbúðina og flytja . Það hjálpar við úrvinnslu sorgarinnar að hafa í kring um sig hluti sem minna á hinn látna og þýðingu hans fyrir eftirlifendur . Gleymið ekki snertingunni . Það á sérstaklega við um unglinga – þeir vilja ekki sýna tilfinningar opinberlega og eru oft hræddir við að missa stjórn á sér . Sorg er orkukrefjandi og því má heldur ekki gleymast að gefa börnunum hollan mat og sjá til þess að þau hvílist .