Grunngildi lækna þá og nú - hefur nokkuð breyst . Högni Óskarsson Okkur hættir dálítið til þess í nútímanum að líta svo á að á einhvern hátt stöndum við framar kollegum okkar frá fyrri tíð . Það má vissulega til sanns vegar færa að tæknilega , þegar kemur að greiningar - og meðferðarúrræðum , eru í mörgum tilvikum ljósár á milli þess hvernig læknisfræðin var stunduð fyrir 100 árum og nú er gert . Þó má líka til sanns vegar færa að grunngildi læknisins séu enn þau sömu og fyrir eitt hundrað árum , þúsund árum þess vegna . Þetta kom mér í hug þegar ég fletti í gegnum tíu fyrstu árganga Læknablaðsins um daginn , og skoðaði í framhaldi af því gögn frá aðalfundum Læknafélags Íslands síðustu 20 árin ( gögn Læknafélags Reykjavíkur voru illaðgengileg , því miður ) . Viðfangsefni lækna voru mikið til þau sömu . Eins og nú var kollegum okkar á fyrstu áratugum síðustu aldar mjög umhugað um að þjónusta við sjúklinga yrði sem best . Bygging Landspítala var forgangsmál lækna löngu áður en fyrsta skóflustungan var tekin . Sama má segja um baráttuna fyrir bættri aðstöðu lækna til sveita . Húsnæðismál voru þar víða í ólestri , launamál allt að því skelfileg og mikil fagleg einangrun . Félagar í LR skrifuðu um þetta og ályktuðu . Enn erum við að berjast fyrir bættri aðstöðu , skilvirkni í rekstri , þróun nýjunga í tækni og í rekstrarformum . Til þess að létta læknum dagleg störf í héruðum var sett fram sú hugmynd að læknar lærðu „ sjúkrahjúkrun “ svo þeir gætu þjálfað sveitastúlkur til starfa . Tillagan hlaut ekki einróma stuðning . Einn benti á fordæmi um hjúkrunarþjónustu , sem væri rekin víða erlendis af kristilegum stofnunum . Sú hugmynd var kveðin niður snarlega með þeim rökum að trúarlíf á Íslandi væri ekki þannig að hægt væri að reka hjúkrun á forsendum kristilegra samtaka ! „ Hjúkrunarkona “ fékk svo birta grein eftir sig þar sem hún varaði við framleiðslu á illa menntuðum hjúkrunarkonum , og lagði þess í stað til að hjúkrun yrði kennd í Kvennaskólanum , síðar gæti Landspítali tekið við . Hreyfing komst á málið . Starfsumhverfi lækna var mörgum áhyggjuefni . Var meðal annars bent á það hve margir læknar létust ungir , innan við fimmtugt . Í Læknablaði 1919 er löng lýsing héraðslæknis á erfiðri starfsaðstöðu , miklum ferðalögum á hestum í kulda og lélegum hlífðarfötum , með þrúgandi áhyggjur af sjúklingum sínum , sem hann þurfti oft að stunda með lítið í höndunum . Fyllti þetta hann efasemdum um eigið gagn og gildi . Er þetta lýsing á þunglyndum lækni ? Eða miklu fremur lýsing á manni sem er útbrunninn í starfi vegna ónógs aðbúnaðar , stöðugrar streitu og ekki síst vegna tregðu í stuðningi yfirvalda til að skapa úrbætur ? Læknar í dag eru mjög meðvitaðir um álag í starfsumhverfi sínu . Það má einnig fullyrða að stöðug barátta lækna til að hafa bein áhrif á starfsumhverfið , með stjórnun og stefnumótum , sé drifin áfram , auk sannfæringarinnar um nauðsyn fagþekkingar á þessu sviði , af þeirri vitneskju að óvirkni og uppgjöf gegn valdinu sé vís vegur til að eyðileggja sjálfshvatningu og ánægju í starfi . Kollegíal fræðsla var óformleg , fór fram með greinaskrifum á síðum Læknablaðsins , samantektir voru þar úr erlendum greinum , frásagnir af ferðum á erlendar sjúkrastofnanir . Á kvöldfundum LR var kollegíal fræðsla . Í því litla læknasamfélagi sem var fram eftir öldinni var mikill og brennandi áhugi og umræða um símenntun og sérfræðimenntun . Núna höfum við Fræðslustofnun lækna , fundi og ráðstefnur sérgreinafélaga , mikla fræðslu innan heilbrigðisstofnana , erlendir fyrirlesarar koma og læknar fara utan á ráðstefnur eða til þjálfunar . Ekki má gleyma aðgengi að alheimsþekkingunni í gegnum netið . Meiri möguleikar , andinn er sá sami Það sama má segja um almenningsfræðslu . Henni var og er beint að vandamálum samtímans . Áður voru það hollustuhættir og sóttvarnir , þar með taldir kynsjúkdómar . Þeir eru enn í fókus , en sérstaklega lífsstílstengd vandamál eins og offita , hreyfingarleysi , vímuefnanotkun og almenn streita . Læknar bentu á með tilvísunum í erlenda reynslu að vinnuþrælkun eins og hún tíðkaðist væri mjög afkastaletjandi ; þeir hvöttu til stofnunar berklavarnarfélags ; tóku upp með öðrum umræðu um stofnun Rauðakrossfélags á Íslandi ; settu fram áskorun um skyldukennslu í heilsufræðum í skólum landsins . Þessi viðhorf hafa haldið áfram að einkenna lækna og störf þeirra . Áfengisumræða meðal lækna fór í mjög skrýtinn farveg í upphafi bannáranna . Gerð hafði verið sú krafa til lækna utan þéttbýlis að þeir ættu alltaf vín í lyfjaskápum sínum . Rökin voru þau að vín mætti og ætti að ávísa í lækningaskyni . Deilur um þetta atriði héldu áfram í mörg ár , sumir töldu þetta hina mestu firru , aðrir ekki . Var ekki laust við að sá grunur vaknaði upp að það væru hinir ölkærari , sem vildu halda í vínreseptin . Tiplað var kringum málið . Það verður að segja okkur til hróss að aðalfundir LÍ hafa í tvígang tekið upp málefni lækna sem eiga í vanda með ávanabindandi efni og sett á fót stuðningskerfi fyrir þá . Á einu sviði vímuefna er himinn og haf á milli gamla og nýja tímans . LÍ og læknar á öðrum vettvangi hafa beitt sér mjög ákveðið gegn reykingum í samfélaginu og með góðum árangri . Hins vegar var það svo að forsíðu Læknablaðsins prýddi frá upphafi í allnokkurn tíma auglýsing frá Tóbaksverzlun R.P. Leví : „ Enginn læknir býr sig að heiman að hann hafi ekki eitthvað af neðantöldum tóbakstegundum , sem hlotið hafa allra lof “ . Svo kom lýsing á vöruúrvalinu ! Ekki verður lokið sögulegri umfjöllun án þess að koma að gagnagrunnsmálinu . Þar skiptist stéttin í hatrammar fylkingar þar sem tekist var á um möguleika upplýsingatækninnar og persónuvernd , um rekstrarform og öryggi gagna svo eitthvað sé nefnt . Þar sem undirritaður var beinn þátttakandi í þessum deilum þá er ekki rétt að reyna að búa til einhverja eina niðurstöðu málsins , en samt . Deilurnar voru um margt eðlilegar . Það var styrkur lækna að takast á fyrir opnum tjöldum , fara í gegnum erfiða umræðu um siðfræðileg álitamál . Stjórn LÍ sýndi líka styrk í því að leggja sig fram við að skapa lausn á lokasprettinum . Málið hvarf á endanum úr umræðunni , líklega af orsökum sem tengdust ekki beint þessari deilu . Hér hefur verið stiklað á stóru og ekki á skipulegan hátt . Enda var það ekki ætlunin að að skrifa sagnfræðigrein um sögu Læknafélags Reykjavíkur , heldur að draga fram nokkrar svipmyndir sem sýna að hin klassísku gildi lækna lifa enn góðu lífi á eitt hundrað ára afmæli félagsins .