Haustsvalann lagði inn um opinn gluggann á fátæklegu vistarverunni í Sjólyst , litla og lágreista timburhúsinu utan við lækinn , niður við Strandgötuna . Þarna bjuggu sárfátæk hjón , Jón fótalausi og konan hans „ hún Guðrún hans Jóns fótalausa “ , eins og almenningur orðaði það , en Jón gekk á hnjánum , því að hann hafði misst báða fæturna fyrir um það bil 30 árum , þegar hér er komið tíð og tíma . Að því slysi kem ég seinna í þessari frásögn minni . Þessi hjón voru kunnir þegnar í litla þorpinu á Nesi í Norðfirði á mínum bernsku - og unglingsárum , hann kunnur sjómaður , sem gerði sjálfur út litla , færeyska árabátinn sinn hvert sumar og réri ýmist við annan mann eða þriðja . Guðrún kona hans var líka til umræðu í þorpinu , talin beisk og velkt eiginkona , mótgangssöm og mædd . Þetta vissi ég að var satt , þótt ég skildi ekki þá ástæðurnar fyrir því né gerði mér þær í hugarlund , þegar Guðrún reyndist mér bezt og ég var sem grár köttur á heimili þeirra hjóna . Nú skil ég hana mun betur , því að ég veit nú og skil , að móðurhjartað , sem barðist þar í brjósti , var hlaðið sorg og söknuði , sem fáir vissu um , því að „ hún Guðrún hans Jóns fótalausa “ bar ekki sorg sína og söknuð á stræti . Fjarri fór því . Fáir Norðfirðingar vissu þá og munu nokkru sinni hafa vitað , hvað þessi kona hafði þolað og liðið , er hún flutti til Norðfjarðar norðan frá Seyðisfirði laust eftir aldamótin . Ég vissi það heldur ekki fyrr en löngu síðar , er ég tók að kynna mér ævi þessara hjóna , sem jafnan voru talin í hópi minnstu náunganna okkar í litla þorpinu . Eins og grár köttur , sagði ég . Já , barnaskóli þorpsins var þá til húsa í næsta húsi utan við Sjólyst , í lágreistu viðbyggingunni framan við íbúðar - og verzlunarhús Gísla kaupmanns Hjálmarssonar . Aðeins stakkstæði kaupmannsins skildi þessi tvö hús að , Sjólystina og vistarverur barnaskólans , þar sem lífið logaði margan daginn í ryskingum og rekistefnum sökum misheppnaðra kennslukrafta . En það er önnur saga og verður ekki birt í Bliki að sinni . Æskuheimilið mitt var að Hóli , sem er og var handan við lækinn og fjær sjónum en Sjólystin . Allt var þetta býsna gott nágrenni og hæg tökin hjá mér að heimsækja öðru hvoru hjónin í Sjólyst , Jón og Guðrúnu . Á vetrum var lítið um að vera í litla þorpinu . Þá drógu fátæklingarnir fram lífið á trosfiski og bútung , grjónalús og mjólkurlögg , kaffidropa og sykurögn . Allt var svo lítið og lágkúrulegt hjá öllum þorranum , en því stærra hjá kaupmönnunum og prestinum , en þeir voru valdamenn þorpsins í einu og öllu , bæði í efnalegum og andlegum skilningi . Allir lutu því valdi , þar til uppreisnin átti sér stað á sögulega fundinum í Gamla goodtemplarahúsinu . Það er líka önnur saga . Ég veitti því eftirtekt , að Jón fótalausi sat oft við að lesa kvæði Gríms Thomsens og kunni æðimörg þeirra og hafði yndi af að þylja þau í tómstundum vetrarins . Hann mun hafa miklazt af því með sjálfum sér , þegar fram liðu tímar , að hann var á tvítugsaldrinum vinnumaður hjónanna á Bessastöðum , Gríms skálds og frú Jakobínu . Fyrir réttri öld bjuggu fátæk hjón að Gestshúsum vestast á Álftanesi í Bessastaðasókn . Þau hétu Sigurður Arason og Gróa Oddsdóttir . Þau eignuðust að minnsta kosti 9 börn , þrjár stúlkur og sex pilta . Hinn 22. september 1856 fæddi Gróa húsfreyja að Gestshúsum bónda sínum tvíbura , tvo pattaralega sveina . Þeir voru ausnir vatni , eins og það heitir og lög gera ráð fyrir , og skírðir Jón Sigurður og Oddur Ari . Sveinar þessir uxu úr grasi eins og hin systkinin í Gestshúsum og urðu eflings ungmenni , sem lærðu fyrst og fremst að vinna , dálítið að lesa , ekkert að skrifa og ekkert að reikna , enda eðlilegt , þar sem enginn barnaskóli var í hreppnum . Hvorki voru efni né aðstaða til að kosta börnin í Gestshúsum til heimanáms t . d. hjá prófastinum í Görðum , séra Árna Helgasyni , eins og sumir heldri menn í hreppnum gátu gert og gerðu , - enda lézt prófasturinn árið áður en tvíburarnir fermdust . Lífsbaráttan var hörð hjá hjónunum í Gestshúsum með allan barnahópinn sinn , og á stundum var sultarvofan ekki fjarri bæjardyrunum . En hraust voru þessi börn og harðgerð . Tvíburarnir Jón og Oddur voru ekki gamlir , er í ljós kom , að þeir létu sér ekki allt fyrir brjósti brenna . Árið 1867 er fjölskyldan í Gestshúsum 11 manna fjölskylda . Eru þá tvíburarnir 11 ára og þrjár systurnar eldri . Að vorinu veiðir faðirinn með drengjunum sínum hrognkelsi til matar og á sumrin stunda þeir fiskveiðar úr vörinni norðan við bæ inn . Svo heyja þeir túnskækilinn , sem gefur af sér rúmlega kýrfóður . Flesta vetur uppvaxtarskeiðs þeirra réri faðirinn á teinæringi suður í Garði á Reykjanesi . Eftir ferminguna var hugsað til að koma tvíburunum í vinnumennsku til bænda þarna á Álftanesinu til þess að létta undir framfærslu hins fjölmenna heimilis . Tvíburarnir voru 12 ára , er hinn hálærði , fyrrverandi hirðmaður danska konungsins , Doktor og Legationsráð og Riddari af Dannebrog Grímur Þorgrímsson Thomsen settist að á Bessastöðum og gerðist þar bóndi . Vissulega gat það verið keppikefli kröftugra og framsækinna ungmenna í Bessastaðasókn að gerast vinnuhjú hjá hinum grísku - og latínulærða bónda og alþingismanni , sem líka var skáld , svo að orð fór af . Eldri strákarnir í Gestshúsum , tvíburarnir , kunnu kvæðið , sem ort var til skáldsins og birt var í Nýjum félagsritum fyrir svo sem 20 árum þá . Það hafði Gróa móðir þeirra kennt þeim . Hún var gáfuð og fróðleiksfús kona , sem las og lærði kvæði og sögur , eftir því sem þá voru tök með fátækri alþýðu , og kenndi síðan börnum sínum hvorttveggja . Þessarar fróðleiksmiðlunar nutu börnin hennar æ síðan . Hún hafði sjálf yndi af því á löngum skammdegiskvöldum að miðla börnum sínum af þeim þjóðlega fróðleik , sem hún hafði sjálf aflað sér . Allt þetta þjóðlega efni túlkaði hún þeim og skýrði af alúð og kostgæfni , eins og t.d. vísuna þessa til Gríms skálds og nágranna : Mundu þá , Grímur , meyna jökulbúna og meður fjallatindinn dýrðarháa , Einnig hafði Gróa húsfreyja lært nokkur þeirra kvæða , sem þá höfðu birzt almenningi eftir Grím Thomsen , t.d. í Nýjum félagsritum , og kennt þau síðan börnum sínum . Sjómannavísurnar hans Gríms , sem birtust í Nýjum félagsritum 1844 , voru kunnar um Suðurnesin og Inn-nesin og sungnar með sjómönnum þar og fjölskyldum þeirra . Sjórinn og allt hans átti ítök í hug og hjarta fólksins þar og ekki síður hjá hjónunum í Gestshúsum en annars staðar . Börnin þar höfðu yndi af kvæðunum , eftir að Gróa móðir þeirra hafði skýrt þau fyrir þeim og gert þeim kvæðin hugljúf á þann hátt . Grímur kvað um sjóinn : En hvort þú æðir fram í ógnarveldi eða þú bærist ekki kyrr og rór , ertu þó ætíð eins , enn mikilfelldi , almáttugs drottins spegill , blái sjór , sem sjálfur ert svo djúpur og svo stór , en umgjörðin þín grams - og keisaraveldi . Og svo var það skýring móðurinnar á síðari hluta haustvísunnar hans Gríms : Í brjósti mannsins haustar einnig að , upp af hrelldu hjarta gleðin flýgur , en vetrarmjöll í daggardropa stað á dökkan lokk og mjúkan fagurt hnígur . Og svo var það vísan hans Æru-Tobba . Börnin í Gestshúsum spreyttu sig á því í þessum kvæðaskóla móður sinnar að finna ráðninguna við þessum ljóðlínum þar : Enginn þekkir þetta vað , þó munu allir ríða það . Þetta var eini skólinn , sem börnin í Gestshúsum á Álftanesinu nutu í uppvextinum , og hann var fjölskrúðugur nokkuð , því að kvæði fleiri skálda voru þar krufin til mergjar , og svo kjarnakaflar Íslendingasagnanna . Víst hafði Bessastaðaskólinn þarna í grenndinni áhrif út fyrir skólaheimilið , og svo vaknaði sérstakur metnaður með fólkinu gagnvart kvæðum Gríms Thomsens , er hinn tigni sveitungi var nú setztur að á höfuðbólinu sjálfu . Hinu fátæka fólki og lítilsiglda í moldarkofunum á Álftanesi fannst mikið til þess koma , þegar svo mikils metinn Íslendingur og lærður , auðugur andans höfðingi með alla hina mörgu og háu titla vildi svo litlu una og smáu lúta sem nábýli við það . Í fyllingu tímans réðst svo Jón S. Sigurðsson , ungmennið frá Gestshúsum , vinnumaður að Bessastöðum til skáldsins Gríms Thomsens . Þráðu marki var náð . Þá hafði andans höfðinginn og húsbóndinn þar sængað hjá „ ungfrúnni “ og „ yngismeynni “ frá Hólmum í Reyðarfirði 2 - 3 ár eða síðan í júlímánuði 1870 , að séra Hallgrímur Jónsson , sóknarprestur á Hólmum , gaf þau saman í heilagt hjónaband , hann fimmtugan og hana , jómfrúna , hálffertuga . Dásamleg húsmóðir var hún , hlý , umhyggjusöm og nærfærin uppburðarlitlu ungmenni úr fátæklegum húsmannskofa , hún frú Karólína Jakobína Jónsdóttir prests Þorsteinssonar í Reykjahlíð . Af húsbóndanum hafði vinnufólkið hins vegar lítið að segja . Frekar var hann þungur og þumbaralegur við það , afskiptalítill og fjarrænn . Stundum sást skáldið jafna mön mörum sínum úti á túni á Bessastöðum í sólskini og sunnan blæ , þar sem hann lifði einn með þeim í skáldadraumum sínum og minnum frá þeim stundum , er hann þjónaði Goðmundi kóngi á Glæsivöllum í dýrð og djásni . Þannig hugleiddu vinnustrákarnir allt um hann og hugarheim hans , þegar hann fór þar um þögull og hugsandi , án þess að yrða á þá einu orði , en kjassaði hundinn sinn , sem flaðraði upp um hann . Síðar orti skáldið þetta : „ ... ann guð þér bæði hunds og hests , hafirðu yndi af þeim . “ Alla þessa orðlausu framkomu skáldsins við strákana og afskiptaleysi bætti frúin upp með heillandi glaðværð og vakandi umhyggjusemi , svo að unun var að vera í þjónustu hennar og vinna henni . Árin liðu . - Mikið orð fór um Álftanes eins og víðar á Suðurlandi af góðri afkomu fólks á Austfjörðum , eftir að Mandalsleiðangurinn norski hóf síldveiðar þar í fjörðunum ( 1868 ) . Síðan færðust síldveiðar Norðmanna þar í aukana ár frá ári með netum og nótum . Sögurnar um þá , veiðibrellur þeirra og tækni voru líkastar ævintýrum . Þeir voru sagðir umkringja síldartorfurnar , er þær streymdu inn í firðina , með geysistórum , smáriðnum vörpum eða nótum , sem sagðar voru allt að 150 faðma langar og nær 20 faðma djúpar . Hvílík feikn og undur ! Og gróði Norðmanna af síldveiðum þessum var sagður ofboðslegur , svo að hann átti að nema milljónum króna sum árin . - Nokkrir molar af borðum stórgróðamannanna voru sagðir hrjóta til hins örsnauða fólks , sem vann hjá þeim t.d. við að salta síldina í þar til gerðar tunnur . Sum íslenzku blöðin endurvörpuðu nokkru af því , sem Norðmenn létu norsku blöðin hafa eftir sér um Ísland og Íslendinga , þegar þeir komu heim til Noregs eftir gróðavænlega síldarvertíð á austfirzku fjörðunum . Ein slík norsk blaðafregn varð Jóni S. Sigurðssyni minnisstæð , enda var hún mikið rædd manna á milli eftir að hún birtist í íslenzka blaðinu . Fregnin var þess efnis , að Ísland væri næst Írlandi „ hið verst leikna og kvaldasta land i Evrópu . “ Jafnframt þessum blaðaskrifum , sem vöktu umtal , gengu miklar sögur um Suðurnes og Innnes af aflamagni á Austfjarðamiðum og af aflasæld Austfirðinga , eftir að þeir byrjuðu að veiða fisk á línu . Allar þessar veiðifréttir að austan og vissan um batnandi afkomu fólks þar frá ári til árs urðu þess valdandi , að fólk af Suðurlandi tók að flykkjast til Austfjarða hvert sumar í atvinnuleit . Margt af því sunnlenzka fólki kom ekki aftur suður til gömlu heimkynnanna heldur ílentist á Austfjörðum , settist þar að og staðfesti þar ráð sitt . Mest orð fór fyrst í stað af uppgangi Seyðfirðinga og Mjófirðinga , þar sem Normennirnir veiddu mesta síldina og höfðu mestar framkvæmdir á prjónunum samfara síldveiðunum . Þar þutu timburhúsin upp við strendurnar byggð úr norskum viði , og bólverk og bryggjur breyttu svip fjöru og strandar innan fjarða . Róðrarbátum í fjörðum þessum fjölgaði ört og útgerð þeirra óx ár frá ári . Allar þessar fregnir og frásagnir heilluðu unga menn og framsækna . Þegar Jón S. Sigurðsson frá Gestshúsum stóð á tvítugu ( 1876 ) , vinnumaður hjá skáldinu á Bessastöðum , afréð hann að leita sér atvinnu á Austfjörðum . Innst inni með honum leyndist sú hugsun , sú þrá , að gerast athafnamaður austur þar , - stunda þar sjó , reka útgerð , græða , eflast að álnum . Aldrei hafði hann ætlað sér að stunda landbúnaðinn , heldur sjóinn eins og faðir hans og forfeður . Það atvikaðist þannig , að Jón S. Sigurðsson réðst vinnumaður austur á Vopnafjörð til verzlunarstjórans þar , Péturs Guðjohnsen . Það gat verið góð byrjun örsnauðum vinnupilti , meðan hann var að kynnast staðháttum og aðstöðu allri til að standa á eigin fótum með atvinnurekstur sinn . Eftir að hafa verið eitt ár í vinnumennsku hjá verzlunarstjóranum , stundað sjó í þjónustu hans , heyjað handa skepnum og hirt kýr og kindur , stofnaði Jón S. Sigurðsson til eigin útgerðar , varð „ sjálfra sín “ , eins og það var kallað . Jón æskti þess að hagnast mest sjálfur á dugnaði sínum , vinnuþreki og framtaki . Þess vegna gekk hann úr vinnumennskunni hjá verzlunarstjóranum 1877 og fluttist út í Leiðarhöfn við Kolbeinstanga yzt í Vopnafirði . Þar efndi hann til útgerðar og stundaði sjóinn ötullega vorið og sumarið fram á haust og aflaði vel . Hann óx að álnum , eins og hann hafði einsett sér , og vildi meira . Þá var næst að flytja til Seyðisfjarðar og setjast þar að í mammonslandinu mikla , þar sem sjósóknin og síldveiðin fór enn vaxandi og verzlun óx frá ári til árs , bæði innan héraðs og við nærliggjandi fjarðabyggðir og Fljótsdalshéraðið . Frá Seyðisfirði bárust um byggðir til sjávar og sveita orð og fréttir af Imslöndum , Rekdöhlum , Bövingum , Nielsenum og Rasmusenum og hvað þeir nú hétu allir þessir útlendu athafnamenn , sem settu svipinn á allt athafnalífið á þessum uppgangs - og gjörbreytingatímum vaxandi veiðitækni og framleiðslu . Fólkið bar takmarkalausa virðingu fyrir öllum þessum útlendu mannanöfnum , því að af þeim lagði auraþef og athafnailm . Og angan af steik og annarri annarlegri matseld barst iðulega á Fjarðaröldu að vitum fátæklinganna íslenzku , þegar þeir áttu leið fram hjá bæjardyrum eða eldhúsglugga þessarra erlendu athafna - og stórgróðamanna . En sá sæti ilmur var næsta óþekkt fyrirbrigði í þessum fjarðabyggðum þar eystra , áður en útlendu athafnamennirnir settust þar að . Vorið 1880 barst sú frétt til Vopnafjarðar , að séra Jón Bjarnason , umræddur og kunnur klerkur í Nýja-Íslandi í Ameríku , væri í þann veginn að flytja til Seyðisfjarðar og gerast sóknarprestur þeirra Seyðfirðinga . Ekki dró sú fregn úr virðingu fólks í sjávar - og sveitabyggðum Austurlands fyrir Seyðfirðingunum og athafnalífinu þar . Og svo var kona prestsins hún frú Lára Mikaelína Pétursdóttir Guðjohnsen , söngkennarans fræga og höfundar íslenzku sálmasöngs - og messubókarinnar . Frúin var líka systir Péturs , hins kunna verzlunarstjóra í Vopnafirði . Ekki spilltu þannig prestshjónin glæsibragnum yfir þessu öllu saman . - Fjarlægðin gerir fjöllin blá og mennina mikla , segir skáldið og sálrýnandinn . Fólk flykkist til Seyðisfjarðar og settist þar að . Einn af hinum mörgu innflytjendum til Seyðisfjarðar á þessum glæsitímum var Jón S. Sigurðsson frá Gestshúsum . Þá efldust draumar hans um athafnir og álnir , auð og ávexti hans . Lengi sumars 1880 bar Jón blaðið af Norðlingi í vasanum , þar sem þessi klausa stóð skýrum stöfum : „ Síldveiðin er sá afli , sem fram yfir annan sjávarútveg hefur þá aðalkosti , að hann er fljótteknastur og hættuminnstur , arðmestur og kostnaðarminnstur . Nú eru Norðmenn , sem búnir eru að halda til og stunda síldveiðar hér eystra í 12 ár , einkum á Seyðisfirði , búnir að leiða menn úr skugga um , hvað þessi veiði er fljóttekin og arðsöm . Þeir eru einnig búnir að kenna þeim veiðiaðferðina , svo að þeir ættu ekki lengur að horfa á þá aðgerðarlausir aura upp tugum , já , hundruðum þúsunda af krónum í flæðarmálinu hjá húsum þeirra og hafast ekki annað að en það , sem Norðmenn af náð sinni gefa þeim í landshlut og griðkonum þeirra í kaup fyrir að hjálpa til að salta síldina . “ Og útlendingarnir aðkomnu „ lærðu íslenzku “ furðu fljótt og töluðu hana innan tíðar alveg „ ville vekk “ . Á því máli bentu þeir hinum fáfróðu mönnum t.d. á ýmsar markverðar staðreyndir um síldina : „ Hann er skrítinn , síldurinn , hann stendur som prjónur , naar hann döyr “ . Mörg fleiri málblóm bárust um byggðir og bæi þar í fjörðunum á þessum uppgangs - og gullauðgitímum fyrir atbeina erlendra „ síldarspekúlanta “ . Þessi brýning Akureyrarblaðsins settist að í sinni Jóns S. Sigurðssonar . Nú var hann afráðinn að demba sér inn í athafnalífið , auðgast að álnum og eflast að völdum , dugmikill og framsækinn eins og hann var , mannvænlegur og metorðagjarn , en menntunarsnauður ungur maður tæplega 24 ára . Margt fer öðruvísi en ætlað er og enginn veit örlög sín fyrir . Þegar Jón S. Sigurðsson frá Gestshúsum flutti til Seyðisfjarðar , steig hann örlagasporið mikla og afdrifaríka . Afleiðingar þess fylgdu honum síðan alla ævi , vörpuðu skugga á líf hans og alla tilveru . Fyrst í stað réðst Jón til hjónanna Jónasar Þorvarðar Stefánssonar og Margrétar Stefánsdóttur , sem ráku dálitla útgerð frá Fjarðaröldu í Seyðisfirði . Sunnlenzkir sjómenn réru á báti þeirra . Sumarið 1880 leið í sæld og syndum eins og gengur hjá mannanna börnum , enda þótt Gunna litla frá Bakkagerði væri ekki enn komin í spilið . Hún kom þar síðar eða í fyllingu tímans . Hún dvaldist enn hjá fósturforeldrum sínum norður á Sævarenda í Loðmundarfirði og fermdist einmitt þetta vor . En nógar voru þær samt , sem sóttust eftir vinfengi við hinn glæsilega mann og dugnaðar sjómann , Sunnlendinginn frá Gestshúsum í Bessastaðasókn . Ekki meira um það hér . Sannleikurinn um það má gleymast og hverfa með horfnum tíðum og tímum . En dansleikir voru þá ekki ótíðir á Fjarðaröldunni á síldveiðitímanum , er Norðmennirnir þöndu „ nikkurnar “ sínar , og margir ungir menn og miðaldra , innlendir sem erlendir , dömluðu þar á ný og gömul „ mið “ . Á einum þessum dansleik lét prestsfrúin nýja sjá sig með annarri mektarfrú í sókninni . Þá var séra Jón Bjarnason nýlega fluttur á Fjarðarölduna , þar sem hann bjó , meðan hann var prestur Seyðfirðinga , og síðar norður á Vestdalseyrinni . Útlendu „ síldarspekúlantarnir “ voru í sjöunda himni að fá svo tigna gesti á dansleiki sína . Eftir að maddama Lára hafði verið þar , sagðist einum svo frá : „ Maddamurinn , sá var nú fínn , allur saman úr silki “ . Þannig töluðu þeir íslenzkuna . Þessi frásögn lifði áratugum saman á Austfjörðum og barst þaðan upp um sveitir og héruð . Slys og sorgir breyta viðhorfum og lífsblæ . Ljósið daprast , - slokknar . Hugsjón hverfur . Hugardeyfð drottnar . Von breytist í vonleysi og vizka dvín . - Nú leið á haustið 1880 og örlaganóttin mikla nálgaðist . Seinustu mánudagsnóttina í nóvember ýttu 4 sunnlenzkir sjómenn úr vör inni á Seyðisfjarðaröldu , Fjarðaröldu í Seyðisfirði . Fiskiróður var ráðinn út undir Skálanesbjarg , sem er sunnan vert við Seyðisfjarðarmynnið æðispöl norður af Dalatanga . Þar hafði aflazt vel að undanförnu . Bátverjar voru þessir : Jóhann Ringsted , Þorsteinn Sigurðsson , Jón Valdimarsson og söguhetja mín , Jón S. Sigurðsson , frá Gestshúsum . Óneitanlega var veðurútlitið viðsjárvert , enda þótt það yrði ekki ráðið að fullu sökum myrkurs . Báturinn var stór , íslenzkt fjögramannafar og veiðarfærið lína , fjögur bjóð , 24 strengir alls . Sunnlendingarnir sóttu útróðurinn einhuga og kappsamlega . Þegar þeir náðu fyrirhuguðu miði , var skollinn á norðaustan stormur með hríðarfjúki . Samt lögðu þeir alla línuna . - Svo leið fram á seinni hluta næturinnar . Framan af var veður frostlaust , en í birtingu tók að kólna í veðri og frysta . Þegar á daginn leið , gizkuðu þeir á , að frostið væri við 10 stig . Þeir náðu með herkjubrögðum og harðfengi aðeins hálfri línunni . Þá urðu þeir að skera á hana sökum veðurs og hefja róður til lands . Eiginlegrar lendingar var fyrst að leita á Skálanesi , yzta bæ við sunnan verðan Seyðisfjörðinn . Sökum brims var óhugsandi að lenda annars staðar þar út með firðinum sunnan verðum . Þessi mynd sýnir glöggum lesanda þá staði helzt , sem um getur í grein þessari og koma við sögu slysfaranna . Þeir urðu frá að hverfa við berghrygginn Röð ( hann ber milli Grundar og Dalatanga ) . Yfir hann komust þeir ekki . ( Stefán V. Þorsteinsson gerði myndina eftir landabréfi - Þ.Þ.V. ) Veðrið fór vaxandi og sjór að sama skapi . Þeir börðu gegn veðrinu allan síðari hluta dagsins fram í rökkur , en lítið miðaði sökum veðurofsa og brims . Réðu þeir þá af að leita lendingar í svonefndum Vogum , sem eru milli Skálanessbjargs og Dalatanga . Að vísu var engin vör í Vogunum heldur urð , og var lending þar því sama sem að hleypa til skipbrots . Allt var í tvísýnu um það , hvort lendingin tækist svo giftusamlega , að þeir héldu allir lífi . Lendingin í Vogunum tókst vissulega betur en þeir höfðu vænzt , þótt bátnum hvolfdi . Lentu þá þrír mannanna í sjóinn , Jóhann , Þorsteinn og Jón Sigurðsson . Jóni og Jóhanni skolaði strax upp í stórgrýtið , en Þorsteinn hékk við bátinn flæktur í línunni . Það varð honum til lífs að öllum líkindum . Von bráðar náðu þeir Þorsteini og drógu hann á þurrt . Síðan tókst þeim að rétta bátinn við og bjarga honum undan sjó . Tvö stór göt höfðu þó brotnað á hann þarna í urðinni . Stýrið af bátnum fundu þeir , siglutréð með seglinu og tvær árar . Önnur var brotin . Þanstöng seglsins fundu þeir ekki . Þegar hér var komið hrakningi þessum , er skollinn á blindbylur með svipuðu frosti og verið hafði . Nú var úr vöndu að ráða . Þeir þremenningarnir , sem lent höfðu í sjónum , voru auðvitað holdvotir . Allir urðu þeir sammála um að freista þess að komast upp úr Vogunum og til bæja sunnan þeirra , Dalakálkabæjanna , þ.e. Grundar eða Minni-Dala , sem voru jarðir í byggð sunnan Dalatanga , yztu bæir norðan Mjóafjarðar . Grund er enn í byggð , — bústaður vitavarðarins á Dalatanga . Minni-Dalir í eyði . Ofan Voganna eru brattar skriður og illfært gil , svo að greiðfært var þar ekki , sízt sjóblautum og sárþreyttum mönnum . Harðfenni reyndist líka vera í Skriðunum og glerhálka . Eftir megni reyndu þeir að pjakka sér spor í harðfennið og svellgljána . Til þess höfðu þeir vasahníf og svo bút af bátsdraginu , sem handbært var og þeir tóku með sér . Ekki höfðu þeir langt komizt , er Þorsteinn missti fótanna og rann 30 - 40 metra niður á hengibrún , rann til hraps fram af klettum . Var þá ekki annað sýnna en til aldurtila drægi fyrir honum . En fremst á klettabrún nam hann staðar við steinnibbu , er frosin var föst i gljána . Þeir lögðu nú saman ráð um það , hvernig bjarga mætti Þorsteini , þó að tök til þess sýndust lítil . Tveir mannanna pjökkuðu spor í gljána niður að Þorsteini og selfærðu sig smám saman niður að bjargbrúninni . Loks lagðist annar flatur á svellið og lét hinn halda í fætur sér , með því að hann hafði góða viðspyrnu . Þannig var Þorsteini bjargað . Þorsteinn hafði meiðzt mikið og var nær ófær til gangs . Þeir urðu því að skilja hann eftir , og varð Jóhann eftir hjá honum . Nafnarnir , Jónarnir , héldu nú áfram að fika sig suður og fram Skriðurnar , freista þess að ná suður til bæja . Áfram héldu þeir það sem eftir var aðfaranótt þriðjudagsins og fram að hádegi þann dag , en þá gáfust þeir upp . Höfðu þeir þá urið upp vasahnífinn , dragbútinn , neglur og góma , en ógerlegt var að komast lengd sína nema pjakka sér spor í harðfennið og svellbólstrana . Þeir komust því ekki lengra og urðu að snúa við og láta fyrirberast hjá félögum sínum . Löngu seinna kom í ljós , að þeir áttu aðeins eftir 32 metra til þess að ná brún hraunhryggs , sem þarna er á milli Voganna og Dalakálksbæjanna , er þeir létu undan síga og snéru aftur til félaga sinna . Félaga sína , Jóhann og Þorstein , fundu þeir brátt , þar sem þeir skildu við þá og settust að hjá þeim . Veðurofsinn hélzt og frostið áætluðu þeir milli 12 og 18 stig . Aldrei festi svo snjó á hjallanum eða í grennd við hjallann , sem þeir höfðust við á , að þeir gætu grafið sig í fönn . Svo tók hungrið að sverfa að þeim . Síðan sótti svefninn á , sérstaklega þá Jón Valdimarsson og Þorstein . Þeir gengu svo að segja látlaust fram og aftur , „ gengu um gólf “ til þess að halda á sér hita og verjast ásókn svefnsins . Þorsteinn þoldi gönguna illa sökum meiðslanna , sem hann hafði hlotið . Þess vegna sótti kuldinn mest á hann . Allstór steinn var þar í hallanum . Hann veitti nokkurt skjól . Undir honum hlúðu þeir að Þorsteini eftir föngum með því að skiptast á að sitja áveðurs við hann . Sulturinn svarf sárast að þeim á þriðjudaginn og miðvikudaginn . Enginn þeirra mælti þó æðruorð , enda þótt vonlítið væri um björgun næstu dægur . Jón Sigurðsson , sem hér gefur efnið í frásögnina , gat þess löngu síðar , að hann hefði kviðið því mest , að lifa félaga sína alla , svo bar af hreysti hans umfram hinna . Á föstudagsmorgun um fimmleytið tók að draga úr veðurofsanum . Sló þá einnig mjög á brimið , en frostið hélzt áfram óbreytt . Vindstaðan var nú af norðaustri , svo að leiði var inn Seyðisfjörðinn , ef bátur þeirra reyndist nothæfur . Þeir klöngruðust því ofan að bátnum til þess að skoða hann . Báturinn hafði ekki haggazt , - var eins og þeir höfðu gengið frá honum . Í rauninni var hann ósjófær sökum gats eða gata , sem brotnað höfðu á botn hans . Þó vildu þeir reyna að bjarga lífinu á honum , með því að þeir voru sammála um , að betra væri að drukkna en kveljast eins og undanfarna daga og verða svo ef til vill úti þarna í Skriðunum . Þeir tróðu í götin á bátnum og ýttu síðan á flot í herrans nafni . En brimólgan við stórgrýtið í fjörunni fyllti bátinn , svo að þeir komust ekki á flot í fyrstu atrennu . Þeir biðu svo þess , að sjórinn rynni úr bátnum , enda fjarandi . Brimið lægði óðum og veður fór bráðlygnandi . Önnur tilraun þeirra að ýta bátnum á flot tókst vel . Settu þeir svo upp segl í skyndi og notuðu brotnu árina fyrir þanstöng en stýrðu með heilu árinni , því að þeir komu ekki stýrinu fyrir sökum þess , að stýrisjárnin höfðu bognað . Báturinn hriplak , þótt troðið væri tuskum í götin eða rifrildum úr fötum þeirra . Hann hálffyllti brátt , fljótlega þóftufullur , en ferðin hélt honum uppi og hratt skreið undan vindinum inn fjörðinn . Þannig sigldu þeir inn á Hánefsstaðaeyrar , en það er um 5 mílna leið . Þar lentu þeir klukkan 8 um kvöldið , bröltu í land úr bátnum , en hirtu ekki um hann frekar . Þeir gerðu síðan vart við sig í húsi einu þar á Eyrunum . Fólkið þar varð undrandi að sjá þá , því að þeir höfðu verið taldir af . Þarna fengu þeir mjólk og ögn af brauði til þess að seðja sárasta hungrið . Einnig fengu þeir lánaðan bát og tvo menn til þess að flytja sig inn á Fjarðaröldu , þar sem þeir áttu heima . Klukkan 11 um kvöldið náðu þeir loks heim . Þá voru knappir 5 sólarhringar liðnir frá því að þeir lögðu af stað í róðurinn . Síðan kom að eftirköstunum með aflimun og örkumlun . Allir reyndust þeir fjórmenningarnir meira og minna kalnir , skaðskemmdir af kulda . Allir voru þeir sendir suður á Eskifjörð til héraðslæknisins þar , Fritz V. Zeuten , hins danska ágætismanns og snillings , með því að hvorki var læknir né sjúkrahús á Seyðisfirði þá . Læknirinn varð að taka báða fæturna fyrir ofan ökla af Jóni Sigurðssyni . Tveir hinna misstu annan fótinn hvor , en sá fjórði slapp við þau örkuml . Ekki voru mennirnir svæfðir , meðan læknirinn innti þessar aðgerðir af hendi . Síðan lágu þessir Sunnlendingar lengi í sárum , sem þó gréru um síðir . Við janúarlokin 1881 eða rúmum tveim mánuðum eftir að slys þetta átti sér stað , flutti blaðið Norðlingur á Akureyri þessa fregn : ,, Sorglegar slysfarir hafa orðið á Austfjörðum . Fjórir Sunnlendingar réru á Seyðisfirði til fiskjar og hrakti þá upp undir Skálanessbjarg . Þar voru þeir tepptir undir Bjarginu í 5 sólarhringa ; komust þó þaðan lífs , svo voru þeir kalnir , að búið er taka báða fætur af einum , en annan af tveimur . Þann fjórða sakaði eigi , því að hann hafði stígvél bæði víð og held og passaði alltaf að vera stígvélafullur af sjó . “ ( Norðlingur , 29. jan. 1881 ) . Gervilimagerð var ekki þekkt þá hér á landi og stutt á veg komin erlendis . Fyrir það liðu þeir allir meira og minna , þessir lömuðu menn og örkumla . Félagar Jóns Sigurðssonar , sem misst höfðu „ aðeins “ annan fótinn , gátu þó hökt fram á hækjum , eins og Ringsted , en honum sjálfum voru allar slíkar bjargir bannaðar , fannst honum . Hann bar það ekki við að nota hækjur , gjörsamlega fótavana eins og hann var . Til skamms tíma voru þeir Austfirðingar lífs með þjóðinni , sem mundu Jón S. Sigurðsson á Seyðisfirði , eftir að hann gréri líkamlegra sára sinna eftir slysið mikla . En andlegu sárin gréru aldrei með þessum manni , - já , urðu því sárari sem fram leið hjá hinum harðgerða dugnaðarmanni , sem alltaf hafði alið með sér hinar björtustu framtíðarvonir , framsækinn og ötull , eins og hann var af guði gerður með ólgandi athafnaþrá . Fyrstu tvö árin eftir slysið og græðslu sáranna , dvaldist Jón S. Sigurðsson á heimili Ringsteds , fyrrverandi formanns síns í svaðilförinni miklu . Ringsted fór um á hækjum sínum . Hann var giftur maður og búandi og fékk brátt atvinnusnapir við sitt hæfi .