Nýlega barst fyrirspurn um íslenska orðið forvarnir . Óskað var eftir þýðingu yfir á enska tungu . Undirritaður leysti verkefnið með því að fletta upp í Íðorðasafni lækna , en þar er nafnorðið forvörn þýðing á enska orðinu prevention . Af þessu tilefni rifjaðist upp að undirritaður hafði áður sett saman hugleiðingu um forvarnir , en ekki birt í íðorðapistli . Íslenska alfræðiorðabókin útskýrir forvarnir þannig : hvers kyns ráðstafanir sem ætlað er að koma í veg fyrir sjúkdóm og tilgreinir þrjú dæmi : tannhirða , bólusetning og sérstakt mataræði . Eintöluorðið forvörn má finna í Íðorðasafni lækna sem þýðingu á enska heitinu prevention . Fleirtöluorðið forvarnir er ekki skilgreint í Íðorðasafninu , en kemur þó fyrir á nokkrum stöðum í skýringum sem fylgja öðrum orðum eða hugtökum og virðist notað um ýmsar ráðstafanir sem ætlað er að koma í veg fyrir sjúkdóma . Þá má nefna að Ensk-íslensk orðabók Arnar og Örlygs birtir nafnorðið forvörn sem þýðingu á grísk-latneska fræðiheitinu prophylaxis , það að fyrirbyggja sjúkdóm . Flett var einnig upp í gagnagrunni ritmálsskrár Orðabókar Háskólans . Elstu tilgreindu dæmin um notkun heitanna " forvörn " og " forvarnir " voru frá árunum 1984 - 1988 . Orðskýringar eru þar ekki miklar , en af dæmunum má ráða að forvarnir eigi heima framar ( eða fyrr ) í tímaferli ákveðinnar atburðarásar en varnir . Þó að heitið forvarnir sé nýlegt er það þegar mikið notað . Leitað var á Alnetinu að orðinu " forvarnir " . Í ljós komu nærri 3000 íslenskar færslur ( síður ) . Flestar tengdust forvörnum vegna ávana - og fíkniefna , en einnig mátti finna efni um forvarnir gegn hjarta - og æðasjúkdómum , krabbameini , geðsjúkdómum , höfuðáverkum , heimilisofbeldi , tölvuveirum , hrossasótt , eignatjónum og ránum úr verslunum . Undirritaður hafði ekki tök á því að skoða síðurnar nógu gaumgæfilega til þess að geta birt fræðilega marktæka niðurstöðu um samræmið í notkun orðsins forvarnir , en fékk þó á tilfinninguna að það væri nokkuð gott , þó ekki væri alltaf gerður munur á vörn og forvörn . Dæmi um þær ógöngur , sem menn geta lent í þegar verið er að búa til mjög sértæk orð , koma hins vegar fram í heitunum frumforvarnir , komið er í veg fyrir sjúkdóm , síðforvarnir , komið er í veg fyrir að sjúkdómur þróist , og lokaforvarnir , komið er í veg fyrir að sjúkdómur versni . Af íslenskum lagatextum sem innihalda orðið forvarnir má benda á læknalög , forvarnir vegna sjúkdóms , barnaverndarlög , tillögur og ábendingar um atriði sem stuðla að því að búa börnum og ungmennum góð uppeldisskilyrði , lögreglulög , skulu hafa gagnkvæmt samstarf um verkefni sem tengjast löggæslu , svo sem forvarnir , og lög um sóttvarnir , heimilt er þó að undanþiggja greiðsluhlutdeild sjúklinga sem leita til sérdeilda sem stunda forvarnir . Í greinargerð um frumvarp til laga um hjálmanotkun hestamanna kemur fram sú aðgreining á hugtökunum varnir og forvarnir , sem undirrituðum finnst æskileg í fræðilegri umræðu . Hlífðarhjálmar eru þar sagðir ein besta vörnin gegn slysum í tengslum við hestamennsku , en það að setja lög og reglugerðir um hjálmaskyldu hestamanna er talið til forvarna gegn höfuðmeiðslum . Á sama hátt má líta svo á að smokkurinn sé vörn ( E. defense , G. phylaxis ) gegn því að smitast af kynsjúkdómi , en hins vegar að fræðsla um kynlíf , kynsjúkdóma , smitleiðir þeirra og um smitvarnir beri að teljast til forvarna ( E. prevention , G. prophylaxis ) gegn kynsjúkdómum . Síðasta dægradvöl var tekin úr bókinni Menning og meinsemdir , Ritgerðasafni um mótunarsögu íslenzkrar þjóðar og baráttu hennar við hungur og sóttir , eftir prófessor Jón Steffensen . Í ritgerðinni Hungursóttir á Íslandi fjallaði hann meðal annars um skyrbjúg og tilvitnunin í síðasta pistli lýsir lokastigi hans ( bls. 354 ) . Prófessor Jón sótti tilgreinda lýsingu í aðra ritgerð um skyrbjúg og mun eldri , eða frá 1753 : A treatise of the scurvy , eftir James Lind . Í ritgerð sinni fjallaði prófessor Jón um " sóttir sem hallærum fylgdu " og hann nefndi " landfarsóttir og hungursóttir " . Hann hafði kannað fornar heimildir um sóttir sem ollu mannfelli í tengslum við vaneldi og sult . Fram kemur " ... að oft er erfitt að gera sér grein fyrir , við hvaða sjúkdóm muni átt , þegar aðeins er getið sjúkdómsheitis , en engin nánari lýsing á sjúkdómnum fylgir , ... " Sem dæmi nefnir hann nokkur önnur heiti sem hann telur hafa verið notuð um sjúkdóminn skyrbjúg í gömlum annálum : kreppa , kreppusótt , hettusótt og hneppusótt . Lýsing Sveins Pálssonar á einkennum skyrbjúgs ( bls. 355 ) er ekki síður litrík ( dægradvöl VIII ) , en sú sem höfð var eftir James Lind í síðasta pistli . " ... fyrst kemur slen og ólyst sinnis og lima , mæði og þreyta af hvörju einu , veiklegt yfirbragð , svitaleysi eður kaldur sviti þá sjaldan merkist , síðan fara smáblettir að koma út um fætur , læri , handleggi og hendur , bláir , lífrauðir og gráir að lit , tannhold bólgnar og blæðir hvað lítið sem við það kemur , fæturnir þrútna , einkum undir kvöldið og altíð eru sjúklingarnir verstir þegar þeir vakna eður hafa hvílt sig ; ... "