Hvernig á að bregðast við lífsstílstengdum sjúkdómum ? – Viðtal við Svein Margeirsson forstjóra Matís . Í dag er talið að rúmlega 2 milljarðar einstaklinga í heiminum þurfi að kljást við afleiðingar ofþyngdar og offitu á sama tíma og tæplega milljarður manna er vannærður . Langstærstur hluti þeirra sem kljást við offitu búa á vesturlöndum , en þar eru lífsstíls tengdir sjúkdómar nú helsta ógnin á meðan malaría og HIV er helsti áhættu þátturinn á vannærðari svæðum heims . Ógn lífsstílssjúkdóma er raunveruleg og hefur vaxið mikið síðastliðinn áratug . Í dag er talið að 86% dauðsfalla í Evrópu megi rekja til þeirra . [ 1 ] En hvað er til ráða ? þarf að efla lyfjaiðnaðinn eða má finna aðrar lausnir ? Sveinn Margeirsson , forstjóri Matís telur að til þess að snúa þróuninni við þurfi hugarfarsbreytingu almennings og samstillt átak á sviði rannsókna og nýsköpunar í matvæla - og líftækniiðnaði . Hann segir lýðheilsu vera viðfangsefni morgundagsins , ef stemma eigi stigu við lífsstílssjúkdómum sem eru raunverulegur faraldur á Vesturlöndum . En eitt af megin hlutverkum Matís er einmitt að stuðla að bættri lýðheilsu . Hvernig er hægt að bregðast við ástandinu ? „ Í baráttunni við sjúkdóma á borð við skyrbjúg , berkla og mislinga spilaði menntun og upplýsing lykilhlutverk sem og rannsóknir . Það sama á við um lífstílssjúkdómana . Við ættum horfa til menntunar og rannsókna , í takti við atvinnulífið . Með rannsóknum vísindamanna , í samstarfi við lyfja - og matvælafyrirtæki má ná umtalsverðum árangri . En til að það sé raunhæft þarf að leita nýrra leiða og forgangsraða rétt og vel má vera að meiri árangur fyrir heildina náist með því að rannsaka , þróa og mennta , til að koma í veg fyrir lífstílssjúkdómana í stað þess að takast á við þá í risavöxnu og sífellt stækkandi heilbrigðiskerfi . Og í raun ættu allir mennta - , fjármála - og nýsköpunarráðherrar hins vestræna heims spyrja sig hvor leiðin sé fýsilegri og skili meiru til samfélagsins til langtíma litið . “ Hvað hefur Matís lagt á vogaskálarnar ? „ Við lítum svo á að öflugt atvinnulíf , í formi stofnana og fyrirtækja sé forsenda velferðar og lífsgæða . Sjálfbær nýting auðlinda er önnur forsenda og til þess að hægt sé að nýta auðlindir á sjálfbæran hátt þarf mikla þekkingu . Því haldast „ þekkingariðnaðurinn “ og „ hráefnaiðnaðurinn “ hönd í hönd en eru ekki andstæður eins og stundum er lagt upp með . „ Þess vegna höfum við lagt mikla áherslu á auknar tengingar við menntastofnanir og segja má að Matís hafi orðið vel ágengt í þeirri brúarsmíð sem þarf að verða milli menntastofnana , rannsóknarfyrirtækja og atvinnulífsins . Reynslan sýnir hversu miklu sú brú getur skilað til aukinnar verðmætasköpunar . Auk þess þá fer matvælaframleiðsla á Íslandi að stórum hluta fram utan höfuðborgarsvæðisins og frá stofnun Matís hefur verið lögð áhersla á rekstur starfsstöðva út um land allt til að fylgja eftir áherslum og tækifærum á hverju svæði fyrir sig , í samvinnu við heimamenn , sem hefur gefið góða raun . “ Hvernig sér Matís fyrir sér að hægt verði að breyta neyslu mynstri fólks ? „ Við getum án efa horft til Noregs og lært af því hvernig þeir hafa þróað rannsóknar - og þróunarprógramm sem gengur út á að nýta og undirbyggja styrkleika Norðmanna ; sjávarútveg , á sama tíma og horft er til framtíðar og sjónum beint að því hvernig norskur sjávarútvegur getur stuðlað að því að leysa úr þeirri áskorun sem lífstílssjúkdómar eru . Norðmenn meta hlutina svo að framtíðarneytendur matvæla muni horfa til heilsufarslegra áhrifa þeirra , ekki síður en til þess að fá magafylli . Fiskeri og Havbruksfonden , sem í raun er risavaxin markáætlun Norðmanna í sjávarútvegi , undir stjórn greinarinnar þar í landi er drifkraftur þessa átaks , í góðu samstarfi við rannsóknastofnanir , háskóla , norska sjávarútvegsráðuneytið og norska heilbrigðisráðuneytið . “ „ Hér á landi vantar töluvert upp á að við nýtum okkur sjávarafurðir til neyslu og til þess að það verði þarf að breyta orðræðunni um sjávarútveg í samfélaginu sem um þessar mundir snýst aðallega um kvóta og veiðileyfagjald , en ekki ávinninginn af neyslu sjávarafurða . Í dag borðar ungt fólk , á aldrinum 17 - 26 ára að meðaltali rúm 30 - 40 g af fiski á dag , sem samsvarar um það bil einum munnbita , sem er merkilegt í ljósi þess hvað við vitum mikið um heilnæmi sjávarfangs og áhrif lífstílssjúkdóma á heilbrigðiskerfið . [ 2 ] Aukin neysla sjávarfangs er vitaskuld einungis eitt dæmi um aðgerð sem gæti stuðlað að bættri lýðheilsu . “ „ Það felast mikil tækifæri í því að virkja alla virðiskeðju menntunar , rannsókna , þróunar og nýsköpunar á þessu sviði . Við eigum markvisst að takast á við hin stóru viðfangsefni á sviði lýðheilsu , með rannsóknir og þróun í vopnabúrinu . Annars er hætt við að heilbrigðiskerfið ráði ekki við vandamálið , sem sligi þjóðfélagið . Við eigum að geta gert betur en það . “