Staða bótaþega almannatrygginga þegar skort hefur á leiðbeiningar Á stjórnvöldum hvílir sú skylda að veita þeim sem til þess leitar nauðsynlega aðstoð og leiðbeiningar varðandi þau mál sem snerta starfssvið þess á grundvelli lögfestra og óskráðra reglna stjórnsýsluréttarins . Þá kann einnig að vera kveðið á um sérstakar leiðbeiningarreglur í sérlögum , eins og á t.a.m. við í almannatryggingalöggjöfinni þar sem kveðið er á um sérstaka leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar . Af þeirri reglu leiðir að ríkari leiðbeiningarskylda hvílir á starfsmönnum Tryggingastofnunar en leiða má af almennum reglum . Í máli sem umboðsmaður lauk nýverið , og varðaði rétt einstaklings til greiðslu barnalífeyris aftur í tímann , reyndi m.a. á hvort og þá hvaða úrræði væru bótaþegum almannatrygginga tiltæk innan stjórnsýslunnar teldu þeir að skort hefði á leiðbeiningar og upplýsingar af hálfu Tryggingastofnunar sem hefði leitt til þess að þeir sóttu ekki um bætur sem þeir ella hefðu átt rétt á . Í því máli sem hér um ræðir hafði Tryggingastofnun ákvarðað að umsækjandi um barnalífeyri ætti aðeins rétt á honum tvö ár aftur í tímann , frá því að umsókn þess efnis barst í byrjun árs 2017 , en ekki aftur til ársins 2007 þegar barnið fæddist . Niðurstaða stofnunarinnar byggðist á því að ekki væri lagaheimild til að ákvarða greiðslu bóta lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn barst . Úrskurðarnefnd velferðarmála staðfesti ákvörðunina á þessum forsendum en gat þess þó í úrskurði sínum að skort hefði á leiðbeiningar af hálfu Tryggingastofnunar . Ráðuneytið tók undir það þegar umboðsmaður óskaði eftir afstöðu þess vegna málsins . Umboðsmaður taldi ekki forsendur til að gera athugasemd við þá niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar hvað snerti tveggja ára fyrningartíma bótagreiðslna sem mælt er fyrir um í lögum . Aftur á móti væri tilefni til að kanna hvort og þá hvaða leiðir fólki í sambærilegri stöðu væru færar til að fá réttan hlut sinn ef það teldi að skort hefði á leiðbeiningar og upplýsingar af hálfu Tryggingastofnunar . Í slíkum tilvikum væri álitamálið hvort stofnunin hefði fullnægt leiðbeiningaskyldu sinni og ef svo væri ekki , hvort það væri orsök þess að viðkomandi hefði orðið fyrir tjóni sem fælist í missi bóta lengra aftur í tímann en tvö ár . Í þessu sambandi benti umboðsmaður m.a. á að það geti verið almennum borgurum þungt í skauti að leita til dómstóla við slíkar aðstæður , m.a. vegna kostnaðar við málarekstur . Umboðsmaður taldi ekki annað séð af gögnum málsins en að Tryggingastofnun hefði , a.m.k. frá árinu 2008 þegar sótt var um umönnunargreiðslur og meðlag , átt að hafa nauðsynlegar upplýsingar um mögulegan rétt til barnalífeyris . Þar með hafi hvílt skylda á stofnuninni til að leiðbeina viðkomandi , að eigin frumkvæði , um þann rétt til barnalífeyris og að sækja þyrfti um hann sérstaklega . Meðferð málsins hjá stofnuninni hafi að þessu leyti ekki verið í samræmi við lög . Mæltist hann til þess að stofnunin tæki þennan þátt málsins til athugunar og legði hann í nauðsynlegan farveg til að rétta hlut viðkomandi til samræmis við afstöðu bæði úrskurðarnefndar velferðarmála og ráðuneytisins um að tilefni hefði verið til leiðbeininga . Beindi umboðsmaður þeim tilmælum til félags - og barnamálaráðherra að gildandi lög yrðu endurskoðuð þannig að þeir einstaklingar sem væru í sambærilegri stöðu og hér var uppi gætu fengið skorið úr slíkum ágreiningi hjá stjórnvöldum og leiðréttingu . Þeim tilmælum var jafnframt beint til félagsmálaráðuneytisins í ljósi yfirstjórnunar - og eftirlitsheimilda þess að regluleg yfirferð úrskurða frá nefndinni yrði hluti af verklagi þess .