Vígð Ölfusárbrúin . Vígsludagurinn . Veðrið . Aðsóknin . Aðalfólkstraumurinn hér sunnan að austur yfir fjall til að vera við vígslu brúarinnar var í fyrra dag , í fögru verði , glaða sólskini meiri hluta dags . Hver hópurinn leiddi annan úr garði , sumir örsmáir , sumir heilar fylkingar . Eigi skein að vísu á gullroðna hjálma né steinda skildi , en glæsileg mun mörg kvennasveitin hafa þótt á að líta , og fagurt blikuðu lúðrarnir hins ótrauða söngflokks Helga Helgasonar , er lagði á sig þessa för kauplaust að vanda og ótilkvaddur , " fyrir fólkið " Fátt manna kom þann dag að brúarstæðinu úr nærsveitunum austan fjalls . Tímanum var svo hagað , að víðast mátti ná heiman að frá sér að morgni , og margir voru svo forsjálir , að vilja sjá , hvernig veður réðist sjálfan vígsludaginn , áður en þeir legðu í skemmtiför þessa . Því jafnan er á tvær hættur að tefla um almennar skemmtanir og viðhöfn undir beru lofti . Sé lán með og veðrið leiki í lyndi , taka þær fram hverjum skemmtunum öðrum , sem almenningur hér á kost á að njóta , en bregðist það , verður annað upp á teningnum ; hrakningur á mönnum og skepnum og lítið annað . Hér sunnan fjalls var að vísu eigi bjart veður að morgni , í gærmorgun , en allt útlit fyrir uppihald , sem og raun varð á . Hér settust því engir aftur veðursins vegna í gærmorgun , þeir er höfðu ætlað sér að láta morguninn duga , sem og vel tókst ; voru komnir sumir austur að brú stundu fyrir hádegi , þeir er höfðu lagt af stað kl. 5 eða þar um bil . En austan fjalls var þunga-rigning þegar frá morgni , sem á gerðist , er á daginn leið , og var heillirigning síðari partinn , fram á nótt , sjálfsagt hin mesta , er komið hefir á sumrinu , en hægð var , ýmist logn eða því sem næst . Þrátt fyrir það sótti fjöldi manns að brúarstæðinu úr nágrenninu við það , einkum af Eyrarbakka , og allmargt jafnvel austan yfir Þjórsá . Nýir og nýir hópar komu í ljósmál fram úr dimmunni af regnúðanum jafnt og þétt , fram til hins ákveðna vígslutíma ( kl. 2 ) ; sumir náðu eigi messu . Eftir kl. 11 rúmlega var engum hleypt yfir brúna , og urðu menn að láta ferja sig upp frá því , þar á meðal landshöfðingi og sá hópur allur , er honum fylgdi . Mannsöfnuðurinn varð á endanum full 1700 , eflaust hin mesti mannsöfnuður , er nokkurn tíma hefir verið saman kominn í einum hóp hér á landi , utan höfuðstaðarins að minnsta kosti . En á 3. þús. eitthvað , heldur meira en minna líklega , hefði hann sjálfsagt komist ef veðrið hefði gengið að óskum . Vígsluathöfnin byrjaði , eins og til stóð kl. 2 . Var strengjum fest fyrir báða enda brúarinnar sjálfrar þangað til og maður settur til gæslu við hvorn . Þá gekk landshöfðingi upp á vegarpallinn sunnan við brúna þar sem er trérið á báðar hendur ; var rauður dúkur breiddur yfir kafla af riðinu að vestanverðu og veifur reistar þar á tvær hliðar . Var sá umbúnaður hafður í ræðupalls stað , og fór vel ; hæðin allmikil , á að giska 6 - 7 álnir . Þar staðnæmdist landshöfðingi og hornasöngflokkurinn að baki hans . Þá var hafinn hornablásturinn , nýtt lag , eftir Helga Helgason , við kvæði það , er landritari Hannes Hafstein hafði ort og hér fer á eftir . Hafði því verið útbýtt prentuðu á undan , ásamt laginu . Síðan var kvæðið sungið til enda . Að því búnu tók landshöfðingi til máls . - Kvæðið nefnist Brúardrápa sungin við afhending hengibrúarinnar yfir Ölfusá . Þunga sigursöngva söng hér elfan löngum , byst fann skemmtan besta banna ferðir manna . Annan söng nú ítar vaskir kveði , upp skal hefja róm með von og gleði Nú er móðan ekki einvöld lengur , einvald hennar binda traustar spengur . Hátt á bökkum bröttum byggðir eru og tryggðir synir stáls og steina sterkir mjög að verki ; standa´á bergi studdir magni´og prýði , strengja sér á herðum gjörva smíði , tengja sveit við sveit , þótt aldan undir ófær brjótist fram um klett og grundir . Vakni von , og kvikni varmur neisti´í barmi mest er mann-verk treystum móðurjarðar góðu . Tjáir ei við hrepptan hag að búa , hér á foldu þarf svo margt að brúa : jökulár á landi og í lundu - lognhyl margan bæði´í sál og grundu . Vakni von , og kvikni varmur neisti´í barmi . - Vilji , von og elja vinnu saman inni . Brúin rísi fram til nýrra tíða . Ræða landshöfðingja . Það er hátíðlegt tækifæri , er afhenda skal til almennra og frjálsra afnota hið langmesta samgöngumannvirki , er gjört hefur verið á þessu landi , ekki einungis á þessari öld , heldur alla tíð síðan land byggðist , hina fyrstu járnbrú hér á landi , yfir eitt af landsins mestu vatnsföllum . Það er almennt viðurkennt orðið fyrir löngu , að samgönguleysi er eitt hið versta þjóðarmein , hinn rammasti slagbrandur fyrir bæði andlegum og veraldlegum framförum . Enda var það eitt hið fyrsta verk Alþingis , eftir að það fékk löggjafar - og fjárveitingarvald , að veita allmikið fé bæði til vegabóta og gufuskipaferða ( 15.000 + 30.000 kr. ) . Var það þegar mikil framför frá því sem áður var , einkum strandferðirnar , sem áður voru alls engar . En , eins og menn vita , geta eigi allir fjórðungar landsins haft bein not strandferðanna , sakir hafnleysis . Það er hér um bil öll suðurbyggð landsins ; þar er engin höfn , er því nafni geti heitið , alla leið frá Reykjanesi austur að Lónsheiði . Hvergi á landinu er því eins nauðsynlegt að koma á greiðum og góðum samgöngum á landi . Værum vér staddir upp á fjalli því , er hér er oss næst , Ingólfsfjalli , og bjart væri veður , mundi blasa við sjónum vorum hið stærsta sléttlendi þessa lands , hinar frjósömustu og blómlegustu sveitir þess . Þetta sléttlendi er það , sem jarðfræðingar nefna Geysis-dal . Það er þeirra kenning , og engin ástæða til hana að rengja , að fyrir ævalöngu , ef til vill svo þúsundum alda skiptir áður en land vort fannst og byggðist , hafi hér verið sjór , flói mikill , annar Faxaflói , með eigi allfáum eyjum á víð og dreif . Þessar eyjar köllum vér nú Brúfell , Mosfell , Hestfjall , Vörðufell o . s . frv . Þegar forfeður vorir reistu sér byggðir og bú hér fyrir rúmum 1000 árum , var flói þessi orðinn að þurru , grónu landi fyrir ævalöngu , og eyjarnar að fjöllum og hæðum . Það eru mikil umskipti , stórkostleg bylting , og má segja um það eins og skáldið ; " Gat ei nema guð og eldur , gert svo dýrðlegt furðuverk " . Þar sem öldur Atlantshafs léku um áður , þar sáu þeir , forfeður vorir , " um grænar grundir líða skínandi ár að ægi blám " , og mestar þeirra Þjórsá og Ölfusá , er verið hafa ferjuvötn síðan hér um bil alla leið milli fjalls og fjöru . Á þessu sléttlendi eiga nú heima rúm 10.000 manna . En það hafa útlendir náttúrufræðingar fullyrt , að væri það land orðið vel ræktað , mýrarnar ristar fram , þúfur sléttaðar og móarnir uppstungnir o . s . frv. , þá mundi hér á þessu svæði getað lifað allt það fólk , er nú byggir þetta land , um 70.000 manna , og lifað góðu lífi . Eru þetta fráleitt neinar öfgar , því til þess þarf eigi meira þéttbýli en svo , að 1000 manns komi á ferh.mílu hverja , og þykir það ekki mikið þéttbýli annarsstaðar , enda eru ekki nema 3 lönd hér í álfu önnur en Ísland svo strjálbyggð , að eigi komi meira en það á hverja ferh.mílu. En til þess þarf margt að breytast og miklum umbótum að taka . Fyrst og fremst þarf til þess vegi og brýr , brýr yfir árnar og akvegi milli þeirra og fram og aftur um alla byggðina . Það sem æðarnar eru fyrir líkama mannsins , það eru vegir og brýr yfir landið . Eftir því sem landslagi hagar hér , þurfa brýrnar að koma á undan vegunum . Þegar þær eru komnar , mun ganga greitt eða greiðara miklu að koma á vegunum . Fyrsta skilyrði fyrir því , að þessi hluti landsins einkanlega geti öðlast þá blómgun , náð þeirri ákvörðun , sem skaparinn hefir ætlast til , eru því nægar og góðar brýr og nógir og góðir vegir . Þá rakti landshöfðingi sögu brúarmálsins , viðlíka ýtarlega og gert er hér síðar í blaðinu , og er þeim kafla ræðunnar sleppt hér . Eftir það lauk hann máli sínu hér um bil á þessa leið . Ég leyfi mér að lokum í nafni þjóðarinnar og fyrir landstjórnarinnar hönd að votta öllum þeim alúðarþakkir , er að því hafa unnið , að koma þessu mikla og mjög svo nauðsynlega mannvirki til framkvæmdar : fjárveitingarvaldinu , bæði alþingi , hlutaðeigandi sýslunefndum og amtsráði suðuramtsins : alþingismönnum þeim , er sérstaklega hafa fyrir því barist og eigi þreyst að knýja á , þangað til upp var lokið ; hinum útlendu smiðum , er sjálfa járnbrúna hafa gert , hinum innlendu smiðum og verkamönnum og öðrum , er að fyrirtækinu hafa unnið á ýmsan hátt ; og síðast en eigi síst að alframkvæmdamanni fyrirtækisins , Tryggva kaupstjóra Gunnarssyni , fyrir þá miklu atorku og elju , þrek og þol , er hann hefir sýnt við þetta fyrirtæki frá upphafi til enda , svo mikil óþægindi og erfiðleika sem hann hefir átt við að stríða ; og fyrir þá framúrskarandi ósérplægni og sjálfsafneitun , er hefir einkennt alla framkomu hans í þessu máli . Það er algengast , að hið fyrsta sem þeir gjöra flestir , er nefnt er við að standa fyrir viðlíka meiri háttar mannvirkjum og þetta er , það er , að leggja niður fyrir sér , hve mikinn gróða þeir muni geta haft upp úr því handa sjálfum sér . Þessi maður , hr. Tr . G. , hefir tekið þetta að sér með allt annarri hugsun . Ég get ímyndað mér , að hann hafi sagt við sjálfan sig eitthvað á þessa leið : " Ég sé mikið vel , að hag get ég ekki haft af því fyrir sjálfan mig , heldur öllu heldur talsverðan skaða . En ráðist ég ekki í það , verður ekkert úr því . Ég vil gjöra það vel , svo trútt og dyggilega , sem ég hef framast vit á og megn til , og hirði eigi um , þótt talsvert fé fari til þess úr mínum vasa , ef því er að skipta , að eins að verkið verði svo af hendi leyst , að það verði mér til sóma , og umfram allt landinu til gangs og sóma " . Þannig ímynda ég mér að hann hafi hugsað , eða ég ræð það , réttara sagt , af allri framkomu hans í þessu máli . Og um það munu allir samdóma , er nú hafa séð brúna upp komna , að " verkið lofi meistarann " . Hann hefir með því reist sér þann minnisvarða , er lengi mun geymast með innilegu þakklæti í brjósti hlutaðeigandi héraðsbúa , fyrir þessa gersemi , er þeir fá sér afhenta til frjálsra afnota í dag . Í goðafræði vorri er getið um merkilega gersemi , hringinn Draupni , er hafði þá náttúru , að 9. hverja nótt drupu af honum 8 hringir jafnhöfgir . Óskum þess , að sama náttúra fylgi þessari gersemi vorri , að af henni drjúpi á skömmum tíma viðlíka margar brýr jafngóðar fyrir þau vatnsföll landsins , er þess þarfnast mest . Biðjum þá að lokum guð að blessa brúna og alla þá ávexti , er hún getur borið , ef vér kunnum til að gæta . Biðjum hann að gefa þjóðinni í dug og dáð , áræði og framtakssemi til að halda áfram því sem vel er byrjað með þessu fyrirtæki , svo að það marki nýtt tímabil í viðburðum hennar til samgöngubóta og öðrum samkynja fyrirtækjum þjóðinni til hagsældar . Að svo mæltu lýsi ég brúna opna og heimila til almennrar notkunar og frjálsrar umferðar . Því miður er ræðuágrip þetta ekki svo nákvæmt , sem vera hefði átt , með því lítið næði var til að rita það upp jafnóðum og það var mælt af munni fram blaðalaust . Því drjúgum rigndi meðan á ræðuhaldinu stóð , þótt meira yxi úrkoman síðar . Prósessían . Eftir það gengu þeir landshöfðingi og hr. Tryggvi Gunnarsson vestur yfir brúna í broddi fylkingar og múgurinn allur á eftir , 3 - 4 samsíða , karlar og konur , ungir og gamlir . Fjórir voru fengnir til að telja , og töldu á 16. hundrað . Voru þá eftir ýmsir smá-hópar og einstakir menn á strjálingi hingað og þangað nokkuð frá brúnni , eða inni í tjöld og brúarsmíðahúsinu ( Tryggvaskála ) , vegna úrfellisins , og var giskað á , að það mundi nema nær 2 hundruðum . Það tók all-langan tíma að mannfjöldinn kæmist yfir brúna . Gekk fylkingin góðan spöl upp frá henni að vestanverðu og dreifði sér síðan um hæð , er þar er , og fögur er útsjón af í góðu veðri . Þar reyndu þeir Helgi Helgason og hans menn að skemmta mönnum með hornablæstri ; en veðrið meinaði það mjög . Síðan fóru menn að smátínast austur yfir aftur , athafna sig og skoða brúna í krók og kring . Lýsing brúarinnar . Lengdin járnbrúarinnar sjálfrar er um 180 álnir . Þar af eru 120 álnir yfir um sjálfa ána , milli aðalstöplanna , en 60 yfir haf það , er milli er aðalstöpulsins á eystri bakkanum og akkerisstöpulsins þeim megin . Breiddin er 4 álnir . Járnrið er beggja vegna , með 3 landböndum , og nær meðalmanni því nær undir hendur . Hæðin frá brúnni niður að vatnsfletinum , þegar ekki er vöxtur í ánni , er 12 álnir . Brúin er hengibrú , eins og menn vita , þ. e. brúin sjálf hengd með uppstöndurum af járni neðan í þrjá járnstrengi hvers vegar . Járnstrengir þessir eru alldigrir , og strengdir yfir tvo stöpla við hvorn brúarsporð , 20 álna háa alls að austanverðu , og er neðri hlutinn , 9½ alin , úr vel límdu og vel höggnu grjóti , en efri hlutinn ferföld járnsúla eða súlnagrind , og haft á milli þeirra að ofan . Austanmegin eru járnsúlurnar jafnháar , en neðri hlutinn ekki nema 1 álnar hleðsla , með því þar er hár klettur undir . Járnstrengurinn , er brúnni halda uppi þandir eru yfir nýnefnda stöpla ( járnsúlurnar ) , er fest í akkeri til beggja enda , en það eru klettar af manna höndum gjörðir , þ. e. hlaðnir úr grjóti og grjótsteypu og rammlega límdir . Neðst í þeim klettum eru járnspengur þversum , er strengjaendunum er brugðið um . Allt járnið í brúnni er um 50 smálestir að þyngd , eða sama sem 100.000 pd . Þar að auki er í brúnni , gólfinu á henni , 100 tylftir af plönkum , og 72 stórtré undir þeim , ofan á járnslánum og járnbitunum . Plankagólfið er tvöfalt . Um traustleika brúarinnar er það að segja , að það er ætlast til að hún beri járnbrautarlest , en til þess má vera á henni í ein 50 punda þungi á hverju ferh.feti. Geri maður meðalmanns þyngd 144 pd . , mega eftir því standa á brúnni í einu 1000 manns , svo óhætt sé í alla staði . Út frá brúnni liggur á báða vegu vegargarður eða mjög upphækkaður vegur út á jafnsléttu , og þar á sund í einum stað að austanverðu , 15 álna breitt , með trébrú yfir . Er það gert til rennslis fyrir ána í aftaka vatnavöxtum , ásamt 60 álna sundinu milli stöpuls og akkeris , sem fyr er getið . Umferð um brúna á eftir . Skömmu eftir prósessíuna var tekið til að fara með hesta yfir brúna fram og aftur , bæði lestir og lausa hesta , og von bráðar ríðandi . Ægði þá öllu saman í einu á brúnni , ríðandi mönnum og gangandi , ungum og gömlum , konum og körlum , lausum hestum og klyfjahestum . Hált var á henni af rigningunni , og bar það til , að laus hestur datt á henni miðri , en stóð jafngóður upp og meiddi engan , þó mannmargt væri . Og er frá leið nokkuð , sást maður þeysa hana endilanga á allhörðum spretti , harða-skeiði . tóku fleiri það hreystisverk ( ! ) sér til fyrirmyndar , víst bæði kenndir og ókenndir . Yfir höfuð var eigi hræðslu að sjá nema á einstöku manni , helst börnum og gamalmennum , er tveir menn leiddu þá á milli sín eftir miðri brúnni . Sér að vísu í grængolandi iðuna 12 álnir undir brúnni ; en svo traust finnst mönnum hún og riðin beggja vegna , að fletir ganga öruggir þegar í stað . Múgurinn býst til brottferðar og tvístrast . Hefði veður leyft , stóð til að skemmt yrði mannfjöldanum fram eftir deginum með söng og ræðuhaldi . En það voru engin viðlit , því veður spilltist æ meir og meir . Þóttist hver hreppnastur , er fyrst komst burtu úr þeirri þvögu og leirleðju , er menn óðu út í og inni nærri því . Skorti eigi alla þá aðhlynningu af hálfu hr. Tryggva Gunnarssonar og hans manna , sem og Gunnars bónda á Selfossi , hvað húsaskjól snertir og þess háttar , er hægt var í té að láta . En sem nærri má geta , hrukku húsakynnin skammt . Sama er að segja um gestgjafa Einar Zöega , er hafði reist mörg tjöld ( 4 ) á árbakkanum , þar sem hann veitti mat og drykk eftir föngum , þangað flutt með ærum kostnaði og fyrirhöfn . Mundi þetta hafa orðið einhver hin fegursta og mikilfenglegasta þjóðhátíð , ef öðruvísi hefði til tekist með veðrið . Það leyndi sér ekki á svip og tali viðstaddra héraðsbúa , hvað vænt þeim þótti um hina nýfengnu " gersimi " , brúna sína , blessuðu hana í hverju orði og aðalhöfund hennar , hann Tryggva sinn . Við lítilsháttar skilnaðarskál í " Skálanum " hafði og verið mælt fyrir minni brúarsmiðsins enska , Mr. Vaughans frá Newcastle , er farinn er heim til sín fyrir nokkru , og sömuleiðis ingenieurs Ripperda , er haft hefir umsjón með brúargerðinni í sumar af hálfu K. hafnarstjórnarinnar , og verður samferða Tryggva norður þessa daga til þess að fá far þaðan heimleiðis . Saga Ölfusárbrúarinnar . Það er sögulegt , að Ölfusárbrúin á sér sögu , nær 20 ára sögu , þó að hún , brúin , fæddist eigi fyr á þessu ári , og ekki hafi þurft nema part úr tveimur sumrum til að leggja hana . Slíkan tíma hefir undirbúningurinn tekið , eða réttara sagt umhugsunin um hvort þorandi væri eða ekki þorandi að leggja í annað eins stórræði og að brúa þetta eina af megin-vatnsföllum landsins . Framan af voru þau raunar höfð tvö í takinu í senn , þ.e. að segja í umhugsuninni og ráðagjörðunum . Það var þá fyrst , er lækkuð voru seglin - þessi háu segl , eða hitt þó heldur - , það var þá fyrst , er sleppt var að hugsa um að brúa nema aðra ána að sinni , er málið náði fram að ganga , og þó við illan leik . Undirbúningssaga Ölfusárbrúarinnar er því raunasaga aumkunarverðs áræðisleysis og smásálarskapar . Vér höfum þá örugga von og sannfæringu , að landið eigi þá framtíð fyrir höndum , að komandi kynslóðir muni eiga bágt með að skilja í jafnlítil-sigldum hugsunarhætti , sem að þurfa fram undir tuttugu ár til að hugsa sig um að brúa eina á , fyrir ekki meira fé en 60 - 70.000 kr . Vera má , að einhverja óvenju-háfleyga og stórhuga framfaramenn hafi dreymt um brú á Þjórsá og Ölfusá fyrir einum mannsaldri eða svo . En upp vita menn eigi til að því hafi verið stunið í heyranda hljóði fyr en nú fyrir 19 árum . Þá var stungið upp á því á almennum sýslufundi á Stórólfshvoli í Rangárvallasýslu , af síra Hannesi sál . Stephensen , er þá var prestur í Fljótshlíðarþingum ( ¿ 1882 ) . Fundurinn ákvað , að kjósa 1 mann fyrir hvern hrepp í sýslunni til að ganga í nefnd til að framfylgja málinu bæði innan héraðs og utan , og skutu jafnframt saman nokkru fé , 110 rd . ( 220 kr. ) , " er skyldu vera til taks , ef á lægi eða nefndin krefði " . Formaður þeirrar 9 manna nefndar var Sighv . alþm. Árnason , er á því láni að fagna að sjá það mál loks farsællega til lykta leitt , að því er Ölfusárbrúna snertir . Af öðrum nefndarmönnum má nefna síra Ísleif Gíslason , Sigurð dbrm . Magnússon á Skúmstöðum og Jón hreppstj . Hjörleifsson í Skógum . Af hinum eru fyrir víst 3 dánir , prestarnir Hannes Stephensen , Skúli Gíslason og Sveinbjörn Guðmundsson . Nefndin átti fund og með sér mánuði síðar en hún var kosin , og " komst að þeirri niðurstöðu , að fyrst lægi fyrir að fá vissu fyrir því , hvort fyrirtækið væri mögulegt eða ekki , og ákvað að leita atkvæða landsstjórnarinnar og biðja hana að útvega verkfróðan mann til að skoða brúarstæði á ánum og gera áætlun um kostnaðinn " . Leitað var síðan samkomulags og fylgis Árnesinga um mál þetta , og var þar engin fyrirstaða . Sama haust var svo stiftamanni ( Hilmari Finsen ) ritað um málið , og fékk hann því til vegar komið , að hinn eftiræskti verkfræðingur væri sendur hingað þegar um vorið eftir . Það var Windfeldt-Hansen , kand.í verkfræði . Hann átti þar að auki að rannsaka , hvort hægt væri að gera höfn við Dyrhólaey ; en það leist honum ófært . Hitt var hann þegar sannfærður um , að vel mætti brúa árnar báðar , og gerði nákvæma áætlun um tilhögun á báðum brúnum og kostnað til þess . Brúarstæði á Ölfusá leist honum best hjá Selfossi , þar sem brúin er nú upp komin ; en á Þjórsá hafa aðrir fundið hentugri brúarstæði síðan , þótt enn sé óráðið , hvert þeirra verður valið . Kostnaðaráætlun hans fyrir Ölfusárbrúna var 80.000 kr. - Samskotin á Stórólfshvolsfundinum , þessir 110 rd . , fóru í ferðakostnað W.H. , að viðbættum nokkrum hundruðum rdla úr jafnaðarsjóði , vegasjóði suðuramtsins og landssjóði . Ári síðar en W.H. ritaði skýrslu sína , kom hið löggefandi og fjárráðandi alþingi saman í fyrsta sinn , 1875 ; en eigi hafði áskorun til alþingismanna Árnesinga og Rangvellinga um að fá landstjórnina til að taka málið að sér og leggja fé til brúnna neinn árangur í það sinn . Til næsta þings komu bænarskrár úr báðum sýslunum , um 168.000 kr. fjárveitingu úr landssjóði til að gera báðar brýrnar , samkvæmt áætlun Windfeldt Hansens ; en fellt var málið á því þingi . Tveim árum síðar ( 1879 ) komst svo langt , að þingið samþykkti lög um brúargjörð á báðum ánum , Þjórsá og Ölfusá , og veitti til þess 100.000 kr. vaxtalaust lán , er borgast skyldi á 40 árum , af sýslusjóðum 4 næstu sýslna og bæjarsjóði Reykjavíkur . Landstjórnin átti að sjá um framkvæmd fyrirtækisins . Hún spurði sig fyrir í Skotlandi , Danmörku og Svíþjóð , og fékk mikið af tilboðum og áætlunum , en þótti sitt að hverri áætluninni , - smíðið ekki nógu traust eftir sumum tilboðunum , en í sumum meira sett upp en fjárveitingin ( 100.000 kr. ) . Gat því ekkert orðið úr framkvæmdum og lögin náðu eigi staðfestingu . Þessi málalok voru tilkynnt þinginu 1881 , og þótti þá ekki árennilegt að eiga frekara við það þá um hæl . En á næsta þingi , 1883 , var málið tekið aftur í neðri deild og vasklega flutt þar af þingmönnum Árnesinga , þeim Magnúsi próf. Andréssyni og Þorláki Guðmundssyni - er hefir verið manna þrautseigastur við það - . Var þá að eins hugsað um aðra brúna , þá á Ölfusá , og farið fram á 80.000 kr. úr landssjóði til hennar að gjöf , en ekki láni ; það skildi frá því árinu áður hafði verið , og fyrir það féll málið á þingi í það sinn . Á næsta þingi 1885 , var því meðal annars hreift með fyrirspurn , af Sighv . Árnasyni ; en 1887 náði það loks fram að ganga í lagaformi , og staðfesti konungur loks þau lög 2 árum síðar , vorið 1889 . Voru þá aðeins ætlaðar 60.000 kr. til brúargjörðarinnar , með því að Hovdenak hafði þá komið með nýja áætlun , er taldi það allt að því nóg , mest vegna ódýrleika á járni um þær mundir . Af þessum 60.000 gaf landssjóður 40.000 , en lánaði hitt , helminginn ( 10.000 ) sýslunefndunum í Árnessýslu og Rangárvalla , og hinn helminginn jafnaðarsjóði suðuramtsins - , gegn endurborgun með ársvöxtum á 45 árum . Nærri lá , að lög þessi yrðu árangurslaus . Stjórnin sendi áskoranir í ýmsar áttir um að taka að sér brúarsmíð fyrir hina ákveðnu fjárupphæð , en allra-lægsta tilboð var 65.000 kr. ; hin kring um 70.000 . - Þá var það , að Tryggvi Gunnarsson , er áður hafði annast hið langhelsta brúarsmíði hér á landi annað , Skjálfandafljótsbrúna , fyrir 20.000 kr. , bjargaði málinu , fyrir bænastað þeirra , er annast var um það , og réðst í að reyna að koma brúnni upp , hengibrú , fyrir hina ákveðnu upphæð . Mundi fyrirtækið að öðrum kosti hafa farist fyrir enn sem fyr , og fer eigi tvennum sögum um það , að hann hefir að vonum gert sér mikinn sóma og landinu gagn að því skapi með stakri alúð og samviskusemi hvað snertir allan frágang á þessu merkilegasta mannvirki , er hér hefir gert verið , þrátt fyrir það , þótt hann sæi skjótt fyrir mikinn óhag af því fyrir sig , vegna mikillar verðhækkunar á brúarefninu ( járninu ) meðal annars . Vígð Ölfusárbrúin . Vígsludagurinn . Veðrið . Aðsóknin . Aðalfólkstraumurinn hér sunnan að austur yfir fjall til að vera við vígslu brúarinnar var í fyrra dag , í fögru verði , glaða sólskini meiri hluta dags . Hver hópurinn leiddi annan úr garði , sumir örsmáir , sumir heilar fylkingar . Eigi skein að vísu á gullroðna hjálma né steinda skildi , en glæsileg mun mörg kvennasveitin hafa þótt á að líta , og fagurt blikuðu lúðrarnir hins ótrauða söngflokks Helga Helgasonar , er lagði á sig þessa för kauplaust að vanda og ótilkvaddur , " fyrir fólkið " Fátt manna kom þann dag að brúarstæðinu úr nærsveitunum austan fjalls . Tímanum var svo hagað , að víðast mátti ná heiman að frá sér að morgni , og margir voru svo forsjálir , að vilja sjá , hvernig veður réðist sjálfan vígsludaginn , áður en þeir legðu í skemmtiför þessa . Því jafnan er á tvær hættur að tefla um almennar skemmtanir og viðhöfn undir beru lofti . Sé lán með og veðrið leiki í lyndi , taka þær fram hverjum skemmtunum öðrum , sem almenningur hér á kost á að njóta , en bregðist það , verður annað upp á teningnum ; hrakningur á mönnum og skepnum og lítið annað . Hér sunnan fjalls var að vísu eigi bjart veður að morgni , í gærmorgun , en allt útlit fyrir uppihald , sem og raun varð á . Hér settust því engir aftur veðursins vegna í gærmorgun , þeir er höfðu ætlað sér að láta morguninn duga , sem og vel tókst ; voru komnir sumir austur að brú stundu fyrir hádegi , þeir er höfðu lagt af stað kl. 5 eða þar um bil . En austan fjalls var þunga-rigning þegar frá morgni , sem á gerðist , er á daginn leið , og var heillirigning síðari partinn , fram á nótt , sjálfsagt hin mesta , er komið hefir á sumrinu , en hægð var , ýmist logn eða því sem næst . Þrátt fyrir það sótti fjöldi manns að brúarstæðinu úr nágrenninu við það , einkum af Eyrarbakka , og allmargt jafnvel austan yfir Þjórsá . Nýir og nýir hópar komu í ljósmál fram úr dimmunni af regnúðanum jafnt og þétt , fram til hins ákveðna vígslutíma ( kl. 2 ) ; sumir náðu eigi messu . Eftir kl. 11 rúmlega var engum hleypt yfir brúna , og urðu menn að láta ferja sig upp frá því , þar á meðal landshöfðingi og sá hópur allur , er honum fylgdi . Mannsöfnuðurinn varð á endanum full 1700 , eflaust hin mesti mannsöfnuður , er nokkurn tíma hefir verið saman kominn í einum hóp hér á landi , utan höfuðstaðarins að minnsta kosti . En á 3. þús. eitthvað , heldur meira en minna líklega , hefði hann sjálfsagt komist ef veðrið hefði gengið að óskum . Vígsluathöfnin byrjaði , eins og til stóð kl. 2 . Var strengjum fest fyrir báða enda brúarinnar sjálfrar þangað til og maður settur til gæslu við hvorn . Þá gekk landshöfðingi upp á vegarpallinn sunnan við brúna þar sem er trérið á báðar hendur ; var rauður dúkur breiddur yfir kafla af riðinu að vestanverðu og veifur reistar þar á tvær hliðar . Var sá umbúnaður hafður í ræðupalls stað , og fór vel ; hæðin allmikil , á að giska 6 - 7 álnir . Þar staðnæmdist landshöfðingi og hornasöngflokkurinn að baki hans . Þá var hafinn hornablásturinn , nýtt lag , eftir Helga Helgason , við kvæði það , er landritari Hannes Hafstein hafði ort og hér fer á eftir . Hafði því verið útbýtt prentuðu á undan , ásamt laginu . Síðan var kvæðið sungið til enda . Að því búnu tók landshöfðingi til máls . - Kvæðið nefnist Brúardrápa sungin við afhending hengibrúarinnar yfir Ölfusá . Þunga sigursöngva söng hér elfan löngum , byst fann skemmtan besta banna ferðir manna . Annan söng nú ítar vaskir kveði , upp skal hefja róm með von og gleði Nú er móðan ekki einvöld lengur , einvald hennar binda traustar spengur . Hátt á bökkum bröttum byggðir eru og tryggðir synir stáls og steina sterkir mjög að verki ; standa´á bergi studdir magni´og prýði , strengja sér á herðum gjörva smíði , tengja sveit við sveit , þótt aldan undir ófær brjótist fram um klett og grundir . Vakni von , og kvikni varmur neisti´í barmi mest er mann-verk treystum móðurjarðar góðu . Tjáir ei við hrepptan hag að búa , hér á foldu þarf svo margt að brúa : jökulár á landi og í lundu - lognhyl margan bæði´í sál og grundu . Vakni von , og kvikni varmur neisti´í barmi . - Vilji , von og elja vinnu saman inni . Brúin rísi fram til nýrra tíða . Ræða landshöfðingja . Það er hátíðlegt tækifæri , er afhenda skal til almennra og frjálsra afnota hið langmesta samgöngumannvirki , er gjört hefur verið á þessu landi , ekki einungis á þessari öld , heldur alla tíð síðan land byggðist , hina fyrstu járnbrú hér á landi , yfir eitt af landsins mestu vatnsföllum . Það er almennt viðurkennt orðið fyrir löngu , að samgönguleysi er eitt hið versta þjóðarmein , hinn rammasti slagbrandur fyrir bæði andlegum og veraldlegum framförum . Enda var það eitt hið fyrsta verk Alþingis , eftir að það fékk löggjafar - og fjárveitingarvald , að veita allmikið fé bæði til vegabóta og gufuskipaferða ( 15.000 + 30.000 kr. ) . Var það þegar mikil framför frá því sem áður var , einkum strandferðirnar , sem áður voru alls engar . En , eins og menn vita , geta eigi allir fjórðungar landsins haft bein not strandferðanna , sakir hafnleysis . Það er hér um bil öll suðurbyggð landsins ; þar er engin höfn , er því nafni geti heitið , alla leið frá Reykjanesi austur að Lónsheiði . Hvergi á landinu er því eins nauðsynlegt að koma á greiðum og góðum samgöngum á landi . Værum vér staddir upp á fjalli því , er hér er oss næst , Ingólfsfjalli , og bjart væri veður , mundi blasa við sjónum vorum hið stærsta sléttlendi þessa lands , hinar frjósömustu og blómlegustu sveitir þess . Þetta sléttlendi er það , sem jarðfræðingar nefna Geysis-dal . Það er þeirra kenning , og engin ástæða til hana að rengja , að fyrir ævalöngu , ef til vill svo þúsundum alda skiptir áður en land vort fannst og byggðist , hafi hér verið sjór , flói mikill , annar Faxaflói , með eigi allfáum eyjum á víð og dreif . Þessar eyjar köllum vér nú Brúfell , Mosfell , Hestfjall , Vörðufell o . s . frv . Þegar forfeður vorir reistu sér byggðir og bú hér fyrir rúmum 1000 árum , var flói þessi orðinn að þurru , grónu landi fyrir ævalöngu , og eyjarnar að fjöllum og hæðum . Það eru mikil umskipti , stórkostleg bylting , og má segja um það eins og skáldið ; " Gat ei nema guð og eldur , gert svo dýrðlegt furðuverk " . Þar sem öldur Atlantshafs léku um áður , þar sáu þeir , forfeður vorir , " um grænar grundir líða skínandi ár að ægi blám " , og mestar þeirra Þjórsá og Ölfusá , er verið hafa ferjuvötn síðan hér um bil alla leið milli fjalls og fjöru . Á þessu sléttlendi eiga nú heima rúm 10.000 manna . En það hafa útlendir náttúrufræðingar fullyrt , að væri það land orðið vel ræktað , mýrarnar ristar fram , þúfur sléttaðar og móarnir uppstungnir o . s . frv. , þá mundi hér á þessu svæði getað lifað allt það fólk , er nú byggir þetta land , um 70.000 manna , og lifað góðu lífi . Eru þetta fráleitt neinar öfgar , því til þess þarf eigi meira þéttbýli en svo , að 1000 manns komi á ferh.mílu hverja , og þykir það ekki mikið þéttbýli annarsstaðar , enda eru ekki nema 3 lönd hér í álfu önnur en Ísland svo strjálbyggð , að eigi komi meira en það á hverja ferh.mílu. En til þess þarf margt að breytast og miklum umbótum að taka . Fyrst og fremst þarf til þess vegi og brýr , brýr yfir árnar og akvegi milli þeirra og fram og aftur um alla byggðina . Það sem æðarnar eru fyrir líkama mannsins , það eru vegir og brýr yfir landið . Eftir því sem landslagi hagar hér , þurfa brýrnar að koma á undan vegunum . Þegar þær eru komnar , mun ganga greitt eða greiðara miklu að koma á vegunum . Fyrsta skilyrði fyrir því , að þessi hluti landsins einkanlega geti öðlast þá blómgun , náð þeirri ákvörðun , sem skaparinn hefir ætlast til , eru því nægar og góðar brýr og nógir og góðir vegir . Þá rakti landshöfðingi sögu brúarmálsins , viðlíka ýtarlega og gert er hér síðar í blaðinu , og er þeim kafla ræðunnar sleppt hér . Eftir það lauk hann máli sínu hér um bil á þessa leið . Ég leyfi mér að lokum í nafni þjóðarinnar og fyrir landstjórnarinnar hönd að votta öllum þeim alúðarþakkir , er að því hafa unnið , að koma þessu mikla og mjög svo nauðsynlega mannvirki til framkvæmdar : fjárveitingarvaldinu , bæði alþingi , hlutaðeigandi sýslunefndum og amtsráði suðuramtsins : alþingismönnum þeim , er sérstaklega hafa fyrir því barist og eigi þreyst að knýja á , þangað til upp var lokið ; hinum útlendu smiðum , er sjálfa járnbrúna hafa gert , hinum innlendu smiðum og verkamönnum og öðrum , er að fyrirtækinu hafa unnið á ýmsan hátt ; og síðast en eigi síst að alframkvæmdamanni fyrirtækisins , Tryggva kaupstjóra Gunnarssyni , fyrir þá miklu atorku og elju , þrek og þol , er hann hefir sýnt við þetta fyrirtæki frá upphafi til enda , svo mikil óþægindi og erfiðleika sem hann hefir átt við að stríða ; og fyrir þá framúrskarandi ósérplægni og sjálfsafneitun , er hefir einkennt alla framkomu hans í þessu máli . Það er algengast , að hið fyrsta sem þeir gjöra flestir , er nefnt er við að standa fyrir viðlíka meiri háttar mannvirkjum og þetta er , það er , að leggja niður fyrir sér , hve mikinn gróða þeir muni geta haft upp úr því handa sjálfum sér . Þessi maður , hr. Tr . G. , hefir tekið þetta að sér með allt annarri hugsun . Ég get ímyndað mér , að hann hafi sagt við sjálfan sig eitthvað á þessa leið : " Ég sé mikið vel , að hag get ég ekki haft af því fyrir sjálfan mig , heldur öllu heldur talsverðan skaða . En ráðist ég ekki í það , verður ekkert úr því . Ég vil gjöra það vel , svo trútt og dyggilega , sem ég hef framast vit á og megn til , og hirði eigi um , þótt talsvert fé fari til þess úr mínum vasa , ef því er að skipta , að eins að verkið verði svo af hendi leyst , að það verði mér til sóma , og umfram allt landinu til gangs og sóma " . Þannig ímynda ég mér að hann hafi hugsað , eða ég ræð það , réttara sagt , af allri framkomu hans í þessu máli . Og um það munu allir samdóma , er nú hafa séð brúna upp komna , að " verkið lofi meistarann " . Hann hefir með því reist sér þann minnisvarða , er lengi mun geymast með innilegu þakklæti í brjósti hlutaðeigandi héraðsbúa , fyrir þessa gersemi , er þeir fá sér afhenta til frjálsra afnota í dag . Í goðafræði vorri er getið um merkilega gersemi , hringinn Draupni , er hafði þá náttúru , að 9. hverja nótt drupu af honum 8 hringir jafnhöfgir . Óskum þess , að sama náttúra fylgi þessari gersemi vorri , að af henni drjúpi á skömmum tíma viðlíka margar brýr jafngóðar fyrir þau vatnsföll landsins , er þess þarfnast mest . Biðjum þá að lokum guð að blessa brúna og alla þá ávexti , er hún getur borið , ef vér kunnum til að gæta . Biðjum hann að gefa þjóðinni í dug og dáð , áræði og framtakssemi til að halda áfram því sem vel er byrjað með þessu fyrirtæki , svo að það marki nýtt tímabil í viðburðum hennar til samgöngubóta og öðrum samkynja fyrirtækjum þjóðinni til hagsældar . Að svo mæltu lýsi ég brúna opna og heimila til almennrar notkunar og frjálsrar umferðar . Því miður er ræðuágrip þetta ekki svo nákvæmt , sem vera hefði átt , með því lítið næði var til að rita það upp jafnóðum og það var mælt af munni fram blaðalaust . Því drjúgum rigndi meðan á ræðuhaldinu stóð , þótt meira yxi úrkoman síðar . Prósessían . Eftir það gengu þeir landshöfðingi og hr. Tryggvi Gunnarsson vestur yfir brúna í broddi fylkingar og múgurinn allur á eftir , 3 - 4 samsíða , karlar og konur , ungir og gamlir . Fjórir voru fengnir til að telja , og töldu á 16. hundrað . Voru þá eftir ýmsir smá-hópar og einstakir menn á strjálingi hingað og þangað nokkuð frá brúnni , eða inni í tjöld og brúarsmíðahúsinu ( Tryggvaskála ) , vegna úrfellisins , og var giskað á , að það mundi nema nær 2 hundruðum . Það tók all-langan tíma að mannfjöldinn kæmist yfir brúna . Gekk fylkingin góðan spöl upp frá henni að vestanverðu og dreifði sér síðan um hæð , er þar er , og fögur er útsjón af í góðu veðri . Þar reyndu þeir Helgi Helgason og hans menn að skemmta mönnum með hornablæstri ; en veðrið meinaði það mjög . Síðan fóru menn að smátínast austur yfir aftur , athafna sig og skoða brúna í krók og kring . Lýsing brúarinnar . Lengdin járnbrúarinnar sjálfrar er um 180 álnir . Þar af eru 120 álnir yfir um sjálfa ána , milli aðalstöplanna , en 60 yfir haf það , er milli er aðalstöpulsins á eystri bakkanum og akkerisstöpulsins þeim megin . Breiddin er 4 álnir . Járnrið er beggja vegna , með 3 landböndum , og nær meðalmanni því nær undir hendur . Hæðin frá brúnni niður að vatnsfletinum , þegar ekki er vöxtur í ánni , er 12 álnir . Brúin er hengibrú , eins og menn vita , þ. e. brúin sjálf hengd með uppstöndurum af járni neðan í þrjá járnstrengi hvers vegar . Járnstrengir þessir eru alldigrir , og strengdir yfir tvo stöpla við hvorn brúarsporð , 20 álna háa alls að austanverðu , og er neðri hlutinn , 9½ alin , úr vel límdu og vel höggnu grjóti , en efri hlutinn ferföld járnsúla eða súlnagrind , og haft á milli þeirra að ofan . Austanmegin eru járnsúlurnar jafnháar , en neðri hlutinn ekki nema 1 álnar hleðsla , með því þar er hár klettur undir . Járnstrengurinn , er brúnni halda uppi þandir eru yfir nýnefnda stöpla ( járnsúlurnar ) , er fest í akkeri til beggja enda , en það eru klettar af manna höndum gjörðir , þ. e. hlaðnir úr grjóti og grjótsteypu og rammlega límdir . Neðst í þeim klettum eru járnspengur þversum , er strengjaendunum er brugðið um . Allt járnið í brúnni er um 50 smálestir að þyngd , eða sama sem 100.000 pd . Þar að auki er í brúnni , gólfinu á henni , 100 tylftir af plönkum , og 72 stórtré undir þeim , ofan á járnslánum og járnbitunum . Plankagólfið er tvöfalt . Um traustleika brúarinnar er það að segja , að það er ætlast til að hún beri járnbrautarlest , en til þess má vera á henni í ein 50 punda þungi á hverju ferh.feti. Geri maður meðalmanns þyngd 144 pd . , mega eftir því standa á brúnni í einu 1000 manns , svo óhætt sé í alla staði . Út frá brúnni liggur á báða vegu vegargarður eða mjög upphækkaður vegur út á jafnsléttu , og þar á sund í einum stað að austanverðu , 15 álna breitt , með trébrú yfir . Er það gert til rennslis fyrir ána í aftaka vatnavöxtum , ásamt 60 álna sundinu milli stöpuls og akkeris , sem fyr er getið . Umferð um brúna á eftir . Skömmu eftir prósessíuna var tekið til að fara með hesta yfir brúna fram og aftur , bæði lestir og lausa hesta , og von bráðar ríðandi . Ægði þá öllu saman í einu á brúnni , ríðandi mönnum og gangandi , ungum og gömlum , konum og körlum , lausum hestum og klyfjahestum . Hált var á henni af rigningunni , og bar það til , að laus hestur datt á henni miðri , en stóð jafngóður upp og meiddi engan , þó mannmargt væri . Og er frá leið nokkuð , sást maður þeysa hana endilanga á allhörðum spretti , harða-skeiði . tóku fleiri það hreystisverk ( ! ) sér til fyrirmyndar , víst bæði kenndir og ókenndir . Yfir höfuð var eigi hræðslu að sjá nema á einstöku manni , helst börnum og gamalmennum , er tveir menn leiddu þá á milli sín eftir miðri brúnni . Sér að vísu í grængolandi iðuna 12 álnir undir brúnni ; en svo traust finnst mönnum hún og riðin beggja vegna , að fletir ganga öruggir þegar í stað . Múgurinn býst til brottferðar og tvístrast . Hefði veður leyft , stóð til að skemmt yrði mannfjöldanum fram eftir deginum með söng og ræðuhaldi . En það voru engin viðlit , því veður spilltist æ meir og meir . Þóttist hver hreppnastur , er fyrst komst burtu úr þeirri þvögu og leirleðju , er menn óðu út í og inni nærri því . Skorti eigi alla þá aðhlynningu af hálfu hr. Tryggva Gunnarssonar og hans manna , sem og Gunnars bónda á Selfossi , hvað húsaskjól snertir og þess háttar , er hægt var í té að láta . En sem nærri má geta , hrukku húsakynnin skammt . Sama er að segja um gestgjafa Einar Zöega , er hafði reist mörg tjöld ( 4 ) á árbakkanum , þar sem hann veitti mat og drykk eftir föngum , þangað flutt með ærum kostnaði og fyrirhöfn . Mundi þetta hafa orðið einhver hin fegursta og mikilfenglegasta þjóðhátíð , ef öðruvísi hefði til tekist með veðrið . Það leyndi sér ekki á svip og tali viðstaddra héraðsbúa , hvað vænt þeim þótti um hina nýfengnu " gersimi " , brúna sína , blessuðu hana í hverju orði og aðalhöfund hennar , hann Tryggva sinn . Við lítilsháttar skilnaðarskál í " Skálanum " hafði og verið mælt fyrir minni brúarsmiðsins enska , Mr. Vaughans frá Newcastle , er farinn er heim til sín fyrir nokkru , og sömuleiðis ingenieurs Ripperda , er haft hefir umsjón með brúargerðinni í sumar af hálfu K. hafnarstjórnarinnar , og verður samferða Tryggva norður þessa daga til þess að fá far þaðan heimleiðis . Saga Ölfusárbrúarinnar . Það er sögulegt , að Ölfusárbrúin á sér sögu , nær 20 ára sögu , þó að hún , brúin , fæddist eigi fyr á þessu ári , og ekki hafi þurft nema part úr tveimur sumrum til að leggja hana . Slíkan tíma hefir undirbúningurinn tekið , eða réttara sagt umhugsunin um hvort þorandi væri eða ekki þorandi að leggja í annað eins stórræði og að brúa þetta eina af megin-vatnsföllum landsins . Framan af voru þau raunar höfð tvö í takinu í senn , þ.e. að segja í umhugsuninni og ráðagjörðunum . Það var þá fyrst , er lækkuð voru seglin - þessi háu segl , eða hitt þó heldur - , það var þá fyrst , er sleppt var að hugsa um að brúa nema aðra ána að sinni , er málið náði fram að ganga , og þó við illan leik . Undirbúningssaga Ölfusárbrúarinnar er því raunasaga aumkunarverðs áræðisleysis og smásálarskapar . Vér höfum þá örugga von og sannfæringu , að landið eigi þá framtíð fyrir höndum , að komandi kynslóðir muni eiga bágt með að skilja í jafnlítil-sigldum hugsunarhætti , sem að þurfa fram undir tuttugu ár til að hugsa sig um að brúa eina á , fyrir ekki meira fé en 60 - 70.000 kr . Vera má , að einhverja óvenju-háfleyga og stórhuga framfaramenn hafi dreymt um brú á Þjórsá og Ölfusá fyrir einum mannsaldri eða svo . En upp vita menn eigi til að því hafi verið stunið í heyranda hljóði fyr en nú fyrir 19 árum . Þá var stungið upp á því á almennum sýslufundi á Stórólfshvoli í Rangárvallasýslu , af síra Hannesi sál . Stephensen , er þá var prestur í Fljótshlíðarþingum ( ¿ 1882 ) . Fundurinn ákvað , að kjósa 1 mann fyrir hvern hrepp í sýslunni til að ganga í nefnd til að framfylgja málinu bæði innan héraðs og utan , og skutu jafnframt saman nokkru fé , 110 rd . ( 220 kr. ) , " er skyldu vera til taks , ef á lægi eða nefndin krefði " . Formaður þeirrar 9 manna nefndar var Sighv . alþm. Árnason , er á því láni að fagna að sjá það mál loks farsællega til lykta leitt , að því er Ölfusárbrúna snertir . Af öðrum nefndarmönnum má nefna síra Ísleif Gíslason , Sigurð dbrm . Magnússon á Skúmstöðum og Jón hreppstj . Hjörleifsson í Skógum . Af hinum eru fyrir víst 3 dánir , prestarnir Hannes Stephensen , Skúli Gíslason og Sveinbjörn Guðmundsson . Nefndin átti fund og með sér mánuði síðar en hún var kosin , og " komst að þeirri niðurstöðu , að fyrst lægi fyrir að fá vissu fyrir því , hvort fyrirtækið væri mögulegt eða ekki , og ákvað að leita atkvæða landsstjórnarinnar og biðja hana að útvega verkfróðan mann til að skoða brúarstæði á ánum og gera áætlun um kostnaðinn " . Leitað var síðan samkomulags og fylgis Árnesinga um mál þetta , og var þar engin fyrirstaða . Sama haust var svo stiftamanni ( Hilmari Finsen ) ritað um málið , og fékk hann því til vegar komið , að hinn eftiræskti verkfræðingur væri sendur hingað þegar um vorið eftir . Það var Windfeldt-Hansen , kand.í verkfræði . Hann átti þar að auki að rannsaka , hvort hægt væri að gera höfn við Dyrhólaey ; en það leist honum ófært . Hitt var hann þegar sannfærður um , að vel mætti brúa árnar báðar , og gerði nákvæma áætlun um tilhögun á báðum brúnum og kostnað til þess . Brúarstæði á Ölfusá leist honum best hjá Selfossi , þar sem brúin er nú upp komin ; en á Þjórsá hafa aðrir fundið hentugri brúarstæði síðan , þótt enn sé óráðið , hvert þeirra verður valið . Kostnaðaráætlun hans fyrir Ölfusárbrúna var 80.000 kr. - Samskotin á Stórólfshvolsfundinum , þessir 110 rd . , fóru í ferðakostnað W.H. , að viðbættum nokkrum hundruðum rdla úr jafnaðarsjóði , vegasjóði suðuramtsins og landssjóði . Ári síðar en W.H. ritaði skýrslu sína , kom hið löggefandi og fjárráðandi alþingi saman í fyrsta sinn , 1875 ; en eigi hafði áskorun til alþingismanna Árnesinga og Rangvellinga um að fá landstjórnina til að taka málið að sér og leggja fé til brúnna neinn árangur í það sinn . Til næsta þings komu bænarskrár úr báðum sýslunum , um 168.000 kr. fjárveitingu úr landssjóði til að gera báðar brýrnar , samkvæmt áætlun Windfeldt Hansens ; en fellt var málið á því þingi . Tveim árum síðar ( 1879 ) komst svo langt , að þingið samþykkti lög um brúargjörð á báðum ánum , Þjórsá og Ölfusá , og veitti til þess 100.000 kr. vaxtalaust lán , er borgast skyldi á 40 árum , af sýslusjóðum 4 næstu sýslna og bæjarsjóði Reykjavíkur . Landstjórnin átti að sjá um framkvæmd fyrirtækisins . Hún spurði sig fyrir í Skotlandi , Danmörku og Svíþjóð , og fékk mikið af tilboðum og áætlunum , en þótti sitt að hverri áætluninni , - smíðið ekki nógu traust eftir sumum tilboðunum , en í sumum meira sett upp en fjárveitingin ( 100.000 kr. ) . Gat því ekkert orðið úr framkvæmdum og lögin náðu eigi staðfestingu . Þessi málalok voru tilkynnt þinginu 1881 , og þótti þá ekki árennilegt að eiga frekara við það þá um hæl . En á næsta þingi , 1883 , var málið tekið aftur í neðri deild og vasklega flutt þar af þingmönnum Árnesinga , þeim Magnúsi próf. Andréssyni og Þorláki Guðmundssyni - er hefir verið manna þrautseigastur við það - . Var þá að eins hugsað um aðra brúna , þá á Ölfusá , og farið fram á 80.000 kr. úr landssjóði til hennar að gjöf , en ekki láni ; það skildi frá því árinu áður hafði verið , og fyrir það féll málið á þingi í það sinn . Á næsta þingi 1885 , var því meðal annars hreift með fyrirspurn , af Sighv . Árnasyni ; en 1887 náði það loks fram að ganga í lagaformi , og staðfesti konungur loks þau lög 2 árum síðar , vorið 1889 . Voru þá aðeins ætlaðar 60.000 kr. til brúargjörðarinnar , með því að Hovdenak hafði þá komið með nýja áætlun , er taldi það allt að því nóg , mest vegna ódýrleika á járni um þær mundir . Af þessum 60.000 gaf landssjóður 40.000 , en lánaði hitt , helminginn ( 10.000 ) sýslunefndunum í Árnessýslu og Rangárvalla , og hinn helminginn jafnaðarsjóði suðuramtsins - , gegn endurborgun með ársvöxtum á 45 árum . Nærri lá , að lög þessi yrðu árangurslaus . Stjórnin sendi áskoranir í ýmsar áttir um að taka að sér brúarsmíð fyrir hina ákveðnu fjárupphæð , en allra-lægsta tilboð var 65.000 kr. ; hin kring um 70.000 . - Þá var það , að Tryggvi Gunnarsson , er áður hafði annast hið langhelsta brúarsmíði hér á landi annað , Skjálfandafljótsbrúna , fyrir 20.000 kr. , bjargaði málinu , fyrir bænastað þeirra , er annast var um það , og réðst í að reyna að koma brúnni upp , hengibrú , fyrir hina ákveðnu upphæð . Mundi fyrirtækið að öðrum kosti hafa farist fyrir enn sem fyr , og fer eigi tvennum sögum um það , að hann hefir að vonum gert sér mikinn sóma og landinu gagn að því skapi með stakri alúð og samviskusemi hvað snertir allan frágang á þessu merkilegasta mannvirki , er hér hefir gert verið , þrátt fyrir það , þótt hann sæi skjótt fyrir mikinn óhag af því fyrir sig , vegna mikillar verðhækkunar á brúarefninu ( járninu ) meðal annars .