TÍMINN , föstudaginn 5. aprfl 1957 . Þjoðleikhús'ið : — Doktor Knock Gamanieikur eftir Jules Roinains Leikstjóri : Indriði Waage Sízt skyldi því neitað , að það sé mikil raun að vera snauður . En þeir menn , sém af heiðarleik sinna listrænum efnum , hafa löngum tal - ið það svívirðing síns krafts að hokra um of að skildingum ekki síður en Þorgeir Hávarðsson leit á kvennafar forðum . Hið sama lög - mál gildir um menningarstofmm sem þjóðleikhús . Mér eru vel ljós - ar þær röksemdir , sem forráða - menn Þjóöleikhússins hafa fært fyrir fjárhagslegu tjóni af sýning - um nokkurra leikrita í vetur , en þó að kassinn kunni að vera meira en hálftómur , má aldrei slaka á Mónni um kröfur til listræns gild - is þeirra verka , sem sýnd eru . Sú kurteisi er að vísu óheiðarleg að líta mildum augum á það , þótt lít - ilsmegandi leikfélög taki úrkasts - bókmenntir til sýninga , en þó er fátækum áhugamannáfélögum meiri vorkunn í þeim efnum , þótt þau sníði sér nokkuð stakk eftir vexti . En það verða aldrei gerðar of háar kröfur til Þjóðleikhússins hvorki um meðferð né leikritaval . Við höfum nú í vetur fengið á fjalir Þjóðleikhússins tvö allgóð gamanleikrit , en að því er tekur til hinna alvarlegri viðfangsefna minn ist ég vart slíkrar ördeyðu í sögu WIÍ ^ M ^ WmMMmWm legu skopi . Síðasti þáttur er að mörgu leyti beztur . Og grálega leikur höfundurinn mannlega.skyn semi , þegar gamli læknirinn , full - trúi heiðvirðleiks og raunsæis , tek ur aS óttast um heilsufar sitt . Kannske bryddir þar á nokkurri ádeilu á það miskunnarlausa , sí - brjálaða áróðursöskur , sem aldrei hljóðnar í eyrum nútímamanna . Doktor Knock er mikill áróðurs - maður , sölumaður par exellance . Við könnumst við þessa pilta , sem af evangelisku sótthitabrjálæði troða hugsjónum , ímynduðum og raunverulegum , upp á fólk . Það í-íkir víða sorglega fátækleg virð - ing fyrir heiðarlegu raunsæi . Ég held stundum , að við börn tuttug - ustu aldarinnar gætum jafnvel lært af þeim mönnum , sem uppi voru á síðari hluta þeirrar nítjándu . Mað - ur með sjálfstæða , heiðarlega skoð un er afskaplega háleitt fyrirbæri . Kannske það fallegasta á þessari fallegu jörð okkar . Það er hálf - gert slátrarastarf að reka áróður . Ibsen sagði í Kongsemnerne , að það væri stór synd að drepa fagra hugsun , en dæmalaust er lítil virð - ing borin fyrir skoðunum einstakl ingsins í áróðri nútímans . Um meðferð Þjóðleikhússins á WmSs * WFÍp % t i l ^ æfiTíœT-S'íT LJStl m er Anna GutSmundsdóttir og Rúrík Haraldsson i hlutverkum sínum . stofnunarinnar . Það er hvorki sprottið af jrætni né illvilja , þegar ég segi nú , að mér finnst , að ann - ars hefði verið meiri þörf á svið þess en að sýna Doktor Knock . Eins og ég af heilum hug óska þess , að Þjóðleikhúsið sigli brátt úr þeim öldudal , sem það virðist hafa í dvalið í vetur , hefði ég frem ur óskað eftir frumsýningu á leik - riti , er hefði meira bókmennta - gildi en velnefndur doktor . En skin og skúrir skiptast jafnan á . Vonandi er sólskin og listræn heið ríkja framundan í leikritavali ÞjóSleikhússins . Doktor Knoek er franskur gam - anleikur . Fyrir minn smekk ó - merkilegur . Verkið er ofhlaðið skrípagangi . Fyrsti þáttur hlýtur einhvern veginn lélegasta meðferð í sýningunni , og frá höfundarins hendi er hin siendurtekna læknis - skoðun í öðrum þætti gersneydd kómík . Að vísu kann það að vera dágott hlátursefni , hvort stutt er ofar eða neðar á kvið sjúklings eða klipið fast eða laust í mjaðmir og lær aldraðra kvenna , en svoddan tiltektir eru jafn víðsfjarri list - rænu giidi eins og eyðimörkin ' grónum akri . Vaíalaust er tilgang - ur höfundar þessa verks ekki ann - ar en sá , aö vekja hlátur . Og þótt ég vilji sízt agnúast við þau heil - brigðu og ánægjulegu líffæravið - brögð , sem hlátur er , geri ég mik - inn mun þess , hvort mönnum er komið tii þess aö hlæja með því að pota í magann á einhverjum „ delí - kventi " uppi á sviði eða færa hann úr buxunum , eða hvort skellt er upp úr af góðri kímni og hnytti - leikriti þessu á frumsýningunni í fyrrakvöld er ekki nema gott eitt að segja . Indriði Waage hefir sett leikinn á svið . Vel virðist mér hon um hafa tekizt að kalla fram á - hrif ferðalagsins í fyrsta þætti . Ljósbrigði skýjafarsins voru mæta eðlileg , og honum hefir vel tekizt að kalla fram hreyfingu í kyrr - stæða hluti . Svo mikla alúð virðist mér leikstjórinn hafa lagt við þessi ytri áhrif , sem auðvitað eru veigamikil , að leikur vill hverfa fyrir þeim , og því verða heildar - áhrifin ekki sterk af fyrsta þætt - inum . LeikhraSi er góður og jafn . Rúrik Haraldsson leikur Knock , þennan óprútna og samvizku - Bessi Bjarnason og Rúrílc Haralds - sem bumbusalagarinn og dr. Knock . lausa sölumann læknislistarinnar . Rúrik hefur áður gert svipuðu hlutverki mjög góð skil , og minnir doktor þessi um margt á hinn á - gæta leikhússtjóra Feilan í Silfur túngli . Hin hrjúfa og sterka rödd Rúriks hæfir vel hlutverkinu , mað urinn er glæsilegur og sannfærð - ur um köllun sína . Beztum leik fannst mér hann ná í síðasta þætti er hann túlkaði hina kolbrjáluðu hugsjón doktorsins . Lárus Pálsson leikur gamlan lækni , dr. Parpalaid . Þetta er fulltrúi heilbrigðra manna í þessu leikriti , og þó fer svo að lokum , að hann efast um heilbrigði sína . Lárus leikur doktor þennan af hófstilling og nærfærni . Lárusi lætur öðrum betur að túlka smá - glettni , og fyrsta þátt ber hann uppi . Mjög góður er Indriði Waage í litlu hlutverki bílstjórans . Ind - riði hefur oít lyft smáum hlut - verkum í æðra veldi og svo fer enn hér , þótt fátt sé honum lagt í munn á sviðinu . Frú Parpalad leikur Arndís Björnsdóttir og kemur í hennar hlut að túlka þessa sérfrönsku gamansemi , sem göngur til náð - húss eru . Merkilegt , hvað franskir hafa gaman af klósetthómor . Arn - dís fer vel með hlutverkið . — Skemmtilegust fannst mér hún í aðstoð sinni við smábrellur bónda síns í viðskiptum hans við Knock . Mousquet lyfsala leikur Baldvin Halldórsson . Skemmtilegur leikur , og stórlega broslegur er hann í lokaþættinum , er það virðist vofa yfir honúm , að Parpalaid setjist aftur að í gamla læknishéraðinu . Klemenz Jónsson leikur Bern - ard barnakennara . Hann hefur mjög gott gerfi og leikur hans er ágætur . Hinn bezti sem ég hef séð til hans . Gormæltur skal þessi karl vera og hæfir vel . Bumbuslagara leikur Bessi Bjarnason mjög vel . Svipbrigði hans er sérstaklega eftirtektar - verð . Sjúklinga leika þeir Flosi Ólafsson og Ólafur Jónsson og gera báðir vel . Hóflega skrípigera þeir þessi hlutverk , og það er yfir leitt lofsvert hjá leikstjóra Indriða Waage , hve lítt hann ýkir skrípa - ganginn . Lítið hlutverk hefur Helgi Skúla ÞRIÐJUDAGINN 12. febrúar 1957 gerðist sá skringilegi atburður , að nokkrir framtakssamir herrar í höfuðstað íslands kvöddu mennta - málaráð á sinn fund , auk þess menntamálaráðherra — minna mátti ekki viðhafa . Erindið var , að hinir virðulegu embættismenn skildu , fyrir hönd ! Listasafns ríkisins , veita móttöku r málverki eftir franskan fýr , Au - guste Herbin að nafni . Tilgangur' hinna frómu garpa var ( að þeirra , sögn ) að koma vorum illa stöddu listamönnum í „ beina snertingu við heimslistina " . Þá hefir það verið gert . „ Fjallið tók jóðsótt og fæddist mús " . Nei , ekki mús að þessu sinni , heldur lús . Ómerkilegri ó - skapnað hefir enginn íslendingur látið frá sér fara og er þá mikið sagt . GUNNLAUGUR Þórðarson hafði orð fyrir görpunum og kvað hann höfund „ listaverksins " „ meistara hafinn yfir alla gagnrýni " . Þessi „ spaklegu " orð Gunnlaugs , minntu mig á útvarpserindi , sem Jón Þór - arinsson hafði þá nýlega flutt um Béla Bartók . J. Þ. fræddi okkur nefnilega um að Bartók væri „ ó - umdeilanlegur " . Miklir menn er - um við , Hrólfur minn ! Séra Bjarni kenndi mér nú raun ar undir fermingu , að guð einn væri „ óumdeilanlegur " og „ hafinn yfir alla gagnrýni " . Hér eftir er víst bezt að taka ekki mark á hon - um séra Bjarna . Vafalaust er það sannmæli hjá G. Þ. , að Málverkasafn ríkisins á ekki margt til að státa af og senni - lega er það vesælasta ríkislistasafn í heimi . Ekki er það þó að öllu leyti sök íslenzkra listamanna , held ur miklu fremur sök þeirra , er völdu fyrir safnið . Þ-ó skal Matt - hías Þórðarson þar undantekinn . NÚ ER f KRINGLU Þjóðminja - safnsins yfirstandandi sýning á verkum Eggerts Guðmundssonar . Sýningin ber glögglega með sér á - gæta leikni , auðugt hugarflug og mikla starfsgleði , en fjarri fer því , að Eggert sé „ hafinn yfir alla gagnrýni " . í Morgunblaðinu síðastl . sunnu - dag „ nöldrar " Valtýr Pétursson nokkuð um sýningu Eggerts . „ Fin - leika " og „ nostursama vinnu' ^ tel - ur V. P. fjötur um fót hans . Margt er í mannheiminum furðu legt ! Maður , sem telur sig lista - niann , veit ekki , að þrotlaus þjálf - un í fínleika og þrotlaus nostur - semi í vinnubrögðum ásamt gagn - rýni á sjálfum séi - og glöggskyggni á fortíð og samtíð , er undirstaða allrar góðrar listar , hverrar teg - undar sem hún er . Sú eru sögunn - ar rök og sannást bezt á hátindum tímanna , svo sem gamla Grikk - - landi og Barokktímabilinu . V. P. segir : Eggert Guðmunds - son er ekki í flokki þeirra lista - manna , sem skapað hafa myndlist , sem hæst ber meðal þjóöarinnar , og erfitt er að finna verkum hans - stað í þeirri þróun , er orðið Iiefir á undanförnum árum í myndlist hérlendis og erlendis . Þeir , sem fylgzt hafa rneð rit - smíðum V. P. í Morgunblaðinu , þekkja mat hans á myndlist . Mæli - kvarði hans er sá hinn sami og hinna fyrrnefndu , gjöfulu garpa . Þeirra braut liggur f jarrj slóö Egg - erts . Myndir hans eru gersamleg andstæða við skyniskroppna múg - ' mennskuna . Eggert lætur ekki aðra hugsa fyrir sig , hann er fær um' ' það sjálfur . Þess vegna tóksí eng - um tízkuhröppum að flssníö hann inn í þokubakka þjóðlyganna . i ÞEGAR BJÖRN TH . forðum lét . ljós sinna fræða skína gegn um útvarpið , ræddi hann stundum við listamenn , auðvitað þá , sem vortt á sömu öldulengd og hann . sjálfur . ; Einn þeirra var nýkominn fivi Pa - rís , mig minnir að það hafi verið í V. P. Samtalið var nokkuð kátlegt , það laut að nýjustu tízku í íranskri list , rétt eins og skraddari spyr um nýjustu breytingar hjá Dior . Frakkar hafa að mestu stjémaS tízkusveiflum heimsins um langt árabil og tízkuverzlunin hefir fært þeim margan pening í pyngju , en óneitanlega nokkuð á kostnað franskrar menningar . MÉR ERU að nokkru kunnar und - anfarnar Olympíu-Iistsýhingar . Hvernig skyldi standa á því , að þegar Frakkar taka þátt í þess hátt ar alþjóðasýningum , skuli þeir ekki sýna sína nafntoguðu tizku - list ? ( Mér er sagt , að sama máli gegni um þátttöku þeirra í Feneyj - arsýningunni ) . Svarið er ofur einfalt : Engum er sú staðreynd kunnari en Pin - mitt Frökkum , að list og tízka er tvennt , af tvenns konar toga , ger - samlega gagnstæðum . Tízkan er augnabliksins fyrir - bæri og þjónar því . En „ listin er löng , lífið skammt " , svo sem Go - ethe sagði , og þetta er sjónarmið allra raunverulegra listamanna á öllum tímum . Ásgeir Bjarnþórsson . kki útlit fyrir greiðsluafgang hjá ríkissjóði síSasta ár ' Fjármálaráðliera svarar fyrirspurn á Al - þingi um rekstrarafkomu rikissjóðs Þóra Borg , Helgi Skúlason og Kristbjörg Kjold í síðasta þætti . Eysteinn Jónsson fjármálaráð - herra svaraði í fyrrad . á Alþingi fyrirspurn um afkomu ríkissjóðs ' son og skilar vel , og sama er að segja um Kristbjörgu Kjeld og Sigríði Þorvaldsdóttur . Svartklæddan sjúkling leikur ! Anna Guðmundsdóttir mjög vel . ! Hlutverkið er ekki stórt , en hún ] ávaxtar trúlega sitt pund og svip ! brigði hennar og látæði er vel við j hæfi hinnar hjárænulegu konu . Bláklæddan hefðarsjúkling leikur Regína Þórðardóttir sömuleiðis vel og Þóra Borg fer meS lítið ! hlutverk frú Remy . Leiktjöld Lárusar Ingólfssonar i eru góð . Bezt finnst mér í 1. þætti . ! Akurreinarnar og landslagið er rnjög eðlilegt . Sýningin er vel unnin af hálfu leikara og leikstjóra . S.S. árið 1956 . Utan dagskrár í sam einuðu þingi í fyrrad . bar Magnús Jónsson fram fyrirspurn um það hvort von væri á yfirliti um af - komuna . FjármálaráSherra sagöi að unnið væri að því að geia bráða ? birgSa uppgjör fyrir árið 1958 og yrSi því verki væntanlega lokið áSur en þingi lýkur . Sagðist ráð herra mundu gefa Alþingi uppiýs ingar um það , þegar yfiriitið lægi fyrir . Eysteinn Jónsson sagSi enn - fremur aS þegar væri augljóst að greiðsluafgangur yrSi enginn slíto - ur , aS til mála kæmi að nokkuð yrði til ráSstöfunar af greiðslu afgangi . ÞaS væri augljóst af þeim upplýsingum , sem þegar liggja fyrir um greiSslur úr og í ríkis sjóð . Fjármálaráðherra sagðist að Iokum lcggja áherzlu á að' hægt yrSi aS gefa Alþingi yfirlit um af - komu ríkissjóSs , áSur en þingj Iýkur . ' ,