Fáeinir atburðir í sögunni eru svo dramatískir og / eða dularfullir að Íslendingar geta ekki hætt að hugsa um þá . Strax koma í hugann fjölskylduharmleikurinn í Skálholti og hvarf Reynistaðabræðra . Eitt enn er svo morðbrennan á Illugastöðum á Vatnsnesi árið 1828 sem ótal ritverk , stór og smá , söngvar , kvikmyndir og leikverk , hafa verið gerð um og sér ekki fyrir endann á . Í gær kl. 14 voru nákvæmlega 190 ár síðan Agnes Magnúsdóttir og Friðrik Sigurðsson voru hálshöggvin fyrir aðild sína að ódæðinu og á þeirri stundu hóf Magnús Ólafsson frásögn sína af því í Landnámssetrinu í Borgarnesi undir heitinu Öxin – Agnes og Friðrik . Magnús var áður bóndi á Sveinsstöðum í Vatnsdal , bæ sem er snertispöl frá Þrístöpum í Vatnsdalshólum þar sem aftakan fór fram , en þar hefur ætt hans búið í margar kynslóðir . Magnús er alinn upp við frásagnir af þessum atburðum , þjóðsögur , flökkusögur og beinar heimildasögur síns fólks sem tók þátt í viðburðum tengdum þessum hörmulega glæp . Margt þótti mér þar nýstárlegt og sýna hvað þessir atburðir lifa góðu lífi í vitund heimamanna . Meðal annars komu faðir Magnúsar og afi báðir að því að flytja líkamsleifar Agnesar og Friðriks í vígða mold rúmum hundrað árum eftir aftökuna og varð frásögnin af því bæði dularfull og spennandi . Það er enginn vafi á því að glæpur var framinn . Tveir menn , Natan Ketilsson bóndi á Illugastöðum og gestkomandi karlmaður , voru myrtir á óhugnanlegan hátt og síðan kveikt í bænum til að reyna að leyna glæpnum . En hver var hvati glæpsins ? Hvernig hafði Natan farið með konurnar á heimili sínu , Agnesi og barnungu vinnukonuna Sigríði sem hlaut lífstíðar fangelsisdóm fyrir aðild sína . Misþyrmdi hann þeim svo skelfilega að þær áttu ekki annars úrkosti ? Og hvað rak Friðrik , ungan mann af nærliggjandi bæ , til að taka þátt í glæpnum ? Eða var hann aðal hvatamaðurinn ? Magnús hóf frásögn sína á aftökunni sjálfri og lýsti því hvernig Björn Blöndal sýslumaður hefði skikkað alla bændur á stóru svæði til að vera viðstaddir aftökuna eða senda vinnumann í sinn stað ef þeir kæmust ekki . Svo mikil raun var þetta sveitungunum að einn taldi það mestu gæfu lífs síns að hafa hrotið af baki á leiðinni og lærbrotnað þannig að hann komst aldrei á staðinn . Svo lýsti Magnús komu þeirra Agnesar og Friðriks að Þrístöpum og kom frásögn hans af háttalagi Friðriks mér á óvart . Þar steig fram algerlega nýr Friðrik miðað við vitneskju mína áður . En frásögnina af Agnesi sníður Magnús eftir Náðarstund Hönnu Kent sem Magnús telur raunar að Agnes hafi sérvalið sem ritara sinn . Nefndi hann nokkur áhugaverð atriði sem sýna að Agnes hefur sterk áhrif á núlifandi menn þótt hún hafi legið í gröfum sínum í 190 ár . Það var auðvelt að hrífast með Magnúsi og trúa hverju orði sem hann sagði . Hann er sagnamaður af bestu gerð , sjór af fróðleik , skýr og skilmerkilegur , rökfastur , kíminn og hefur vísur á hraðbergi til að krydda og skemmta . Silja Aðalsteinsdóttir