Síðsumars 2018 var ég beðinn að flytja hugvekju með yfirskriftinni : „ Höfum við lært eitthvað af hruninu ? “ Ég svaraði um hæl : „ Þið viljið sem sé fá mjög stuttan fyrirlestur . “ Stundum er samt gott að staldra við og velta því fyrir sér hvað við gætum lært , bæði af okkar sögu og reynslu annarra . Aftur og aftur sjáum við sannleiksgildi orðanna um að þeir sem ekki þekkja söguna séu dæmdir til þess að endurtaka hana . Írski rithöfundurinn Oscar Wilde var líklega nær lagi þegar hann sagði að sagan endurtæki sig ekki , en hún rímaði . Við getum lært af því sem gerist annars staðar , þó að það sé ekki víst að hjá okkur verði sagan nákvæmlega eins . Byrjum því þessa yfirferð í nágrannalöndunum . Stundum segjumst við taka Norðurlandaþjóðirnar okkur til fyrirmyndar og stundum hefur það reynst ágætlega . Þar hafa stjórnmálin færst yfir miðjuna til vinstri og Noregur er eina landið þar sem ekki er sósíalistastjórn . En þó að samskipti milli Norðurlandanna séu talsverð hafa stjórnmálin þar yfirleitt lítil áhrif á Íslandi . Enginn stjórnmálaforingjanna á Norðurlöndum undanfarin ár er sérlega eftirminnilegur . Kannski helst Pia Kjærsgaard , gistivinkona VG á fullveldishátíðinni . Sú var tíðin að samskipti milli íslenskra og þýskra stjórnmálamanna voru mikil og góð , en þau tengsl hafa ekki verið ræktuð í áratugi . Því er það fagnaðarefni að Katrín Jakobsdóttir virðist hafa náð góðu sambandi við Angelu Merkel , þó að hún sé ekki framtíðarforingi Þýskalands . Sósíaldemókratar hafa minnkandi fylgi í báðum meginríkjum Vestur-Evrópu meðan öfgaflokkum vex fiskur um hrygg . Þó að slíkir flokkar séu enn ekki í ríkisstjórn í þessum löndum geta þeir vissulega haft mikil áhrif . David Cameron hugðist lægja öldur í flokksbroti innan Íhaldsflokksins með Brexit-þjóðaratkvæðinu , sem átti að þagga niður í Sjálfstæðisflokki Bretlands . Niðurstaðan varð aftur á móti sú að flokksbrotið náði töglum og högldum í flokknum , sem aftur vann stórsigur í þingkosningum . Bretland er á leið úr stærsta og sterkasta viðskiptabandalagi heims og það hriktir í stoðum leifanna af þessu gamla heimsveldi . Í landafræðibókum var á fyrri hluta 20. aldar sagt frá því að sólin settist aldrei í Breska heimsveldinu . Nú gæti verið stutt í að England verði eitt af mörgum ríkjum á Bretlandseyjum , landsvæði ívið stærra en Ísland . England er líklega það land sem hefur haft mest að segja í íslenskri pólitík að undanförnu . Sjálfstæðismenn hafa í rúman áratug litið til Íhaldsflokksins sem fyrirmyndar . Þegar Íhaldsflokkurinn sleit tengslin við hefðbundna hægri miðjuflokka , eins og Kristilega demókrata og norrænu hægriflokkana og gekk í Evrópusamtök með öflum yst til hægri , fylgdu Sjálfstæðismenn umræðulaust á eftir . Smám saman varð Evrópufælni sterkari innan flokksins og margir Sjálfstæðismenn á Íslandi fóru að éta upp tuggur um skrifræðið í Evrópusambandinu , margt af því bull sem orðhagur , ungur blaðamaður , Boris nokkur Johnson , dældi út fyrir aldarfjórðungi , sitjandi á krám í Brussel . Líklegast er Johnson einhver versti pappír sem stýrt hefur Íhaldsflokknum , en hann er ekki bjáni . Ég er ekki viss um að það sama verði sagt um leiðtoga Verkamannaflokksins , Jeremy Corbyn , sem hefur ekki heyrt um afhroð þjóðnýtingar og sósíalisma á síðustu öld . Fáar þjóðir hafa verið jafnóheppnar með leiðtoga stóru flokkanna eins og Bretar árið 2019 , þar sem hvorugur hefur til að bera þá kosti sem þjóðin á skilið . Corbin á sér hliðstæðu hér á landi í Samfylkingunni sem sífellt hefur færst til vinstri og ætlar sér greinilega að stilla sér upp vinstra megin við VG í næstu kosningum . Í sjálfu sér skiljanlegt því að þar er tómarúm , en afhroð Verkamannaflokksins ætti að verða víti til varnaðar . Hvað með Bandaríkin og Trump ? Jafnvel í forysturíki lýðræðisins getur illa innrættur , siðlaus og fáfróður durgur orðið forseti . Vinsældir hans virðast jafnvel aukast eftir því sem hann gengur lengra í ofstopanum og illgirninni . Það gæti svipað gerst hér ef popúlistarnir ná að styrkja sig enn frekar . Var Klausturmálið kannski skipulögð aðgerð eftir allt saman – undirbúin af almannatenglum Miðflokksins ? Þrjú próf – þrisvar fall Þrjú mál standa upp úr hér á landi á líðandi ári . Fall WOW , óveðrið mikla og Samherjamálið . Allt eru þetta mál sem VG hefði notað til þess að einoka ræðustól Alþingis dag eftir dag . Nú heyrist ekkert frá neinum í þeim flokki um það sem skiptir máli í samfélaginu . Nema ef þrengja á að neytendum eða slá skjaldborg um sauðfé og útgerðarmenn . Þá eru liðsmenn flokksins í fremstu víglínu . Svo var þriðji orkupakkinn þar sem VG hefði talið að lýðveldið væri að líða undir lok við samþykkt málsins , væri flokkurinn ekki hinum megin borðsins og sér nú réttilega ekkert að því . Barnshafandi Albönum er enn vísað úr landi og í þetta sinn heyrist ekkert til þingmanna eða stofnana VG . Gott er að hafa tungur tvær og vera heftur á báðum . Auðvitað gerðist fleira . Samningar á vinnumarkaði tókust með vitrænni niðurstöðu . Það var neyðarlegt að sjá ríkisstjórnina rembast við að komast að samningaborðinu á sama tíma og forystumenn verkalýðsins virtust hafa lítinn áhuga á þeim tilburðum . Framtíðin að láni – og veðsett Íslenskir neytendur voru ánægðir með WOW sem seldi flugmiða á svo lágu verði að það virtist varla geta staðist . Enda gat það ekki staðist . Sumarið 2018 var skuldabréfaútboð hjá WOW . Upplýsingar um rekstur félagsins áttu að fara leynt , sem er þvert gegn góðri venju á markaði . Kjarninn komst samt í gögn úr bókhaldi og birti . Þeim sem einhvern tímann höfðu lært að lesa ársreikninga var augljóst , að jafnvel þótt útboðið hefði gengið upp var staðan vonlaus . Ríkisstjórnin setti sérstakan viðbragðshóp í gang og fylgdist að eigin sögn grannt með málinu . Á sama tíma varð opinbert að WOW skuldaði ríkinu tæplega tvo milljarða króna í gjöld á Keflavíkurflugvelli . Sú staða var augljóslega með blessun ríkisstjórnarinnar . Stjórnin beit svo höfuðið af skömminni með því að taka sannkallað „ lánsveð “ gott og gilt . Oftast er það svo að ef einhver lánar öðrum veð þá veit eigandinn af veðsetningunni . Þannig var það þó ekki hjá WOW . Félagið leigði flugvélar og Isavia tók þessar lánsvélar sem gott og gilt veð . Ráðherrar hafa ítrekað lýst því yfir að þeir hafi ekki haft neitt að athuga við þetta fyrirkomulag , sem fékk auðvitað háðulega útreið fyrir dómstólum . Braggamálið hjá Reykjavíkurborg var ekki gott á sínum tíma , en ríkið tapaði sem nemur fjórum ef ekki fimm bröggum á þessari lánastarfsemi . Líklegt er að ef ríkið hefði ekki komið „ til hjálpar “ hefði tapið af gjaldþroti WOW orðið minna , félagið hefði farið fyrr á hausinn og öðrum flugfélögum hefði gefist betri tími til þess að hlaupa í skarðið sem mynduðust sumarið 2019 . Út úr Afríku Samherjamálið svonefnda hefur komið illa við landsmenn alla . Fyrirtækið hefur boðað að önnur hlið kunni að vera á því en sú sem birtist í fjölmiðlum og þjóðin vonar sannarlega að svo sé , en því miður hefur fyrirtækið ekki enn viljað upplýsa hver sú hlið er . Undarleg er líka sú árátta forsvarsmanna Samherja að draga almenna starfsmenn inn í umræðuna , sem engum öðrum datt í hug að gera . Dugandi sjómenn og fiskverkafólk í Eyjafirðinum hafa ekki haft hugmynd um hvernig félagið er rekið í Afríku og kannski fæst vitað um starfsemina þar . Enn og aftur féll ríkisstjórnin á prófinu . Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra tjáði sig um málið : „ Auðvitað er rót vandans í þessu tiltekna máli veikt og spillt stjórnkerfi í landinu . Það virðist vera einhvers konar rót alls þess sem við erum að sjá flett ofan af . “ Hér mun ráðherrann ekki vera að tala um Ísland , eins og einhver gæti haldið , heldur Namibíu . Í stað þess að tala varlega eins og flestir stjórnmálamenn lætur hann eins og vafasamar greiðslur séu staðreynd og bíður ekki eftir því að lögfræðifyrirtæki Samherja dragi fram aðra hlið á málinu . Sjálfur sjávarútvegsráðherrann tengist Samherja tryggðaböndum . Þegar þannig stendur á er auðvitað spurt um hæfi . Eðlilegast væri að hann tæki við öðru ráðuneyti , fyrst allir í ríkisstjórninni bera fyllsta traust til hans . En það gengur ekki upp vegna þess að enginn samflokksmaður hans vill gefa eftir sitt ráðuneyti . Vandræðagangurinn varð enn pínlegri þegar ríkisstjórnin skipaði formann Framsóknarflokksins sérstakan Samherjaráðherra . Með storminn í fangið Óveðrið mikla sýndi hve brothættir innviðir eru víða um land . Allt hætti að virka : Rafmagn , hiti , vatn , sími og útvarp . Vegir lokuðust og heil sveitarfélög misstu samband við umheiminn þegar netið lagðist í dvala . Samgönguráðherra og formaður Framsóknarflokksins ( hann hafði þá ekki tekið við ráðuneyti Samherjamála ) sendi lítt dulbúna pillu á forystuflokk ríkisstjórnarinnar , þegar hann sagði að ekki væri hægt að leggja raflínur vegna andstöðu landeigenda og í framhaldinu að virkjun þyrfti í hvern landsfjórðung . Flestum var ljóst að hér voru „ landeigendur “ dulnefni fyrir VG-lið að sunnan , kannski Landvernd þar sem umhverfisráðherrann var áður framkvæmdastjóri . En grotnun innviða er einmitt vegna þess að gömlu flokkarnir , sérstaklega framsóknarflokkarnir þrír í ríkisstjórninni , ýta sífellt á undan sér erfiðum málum og geta aldrei náð niðurstöðu . Þó að það sé innskot , þá kristallast þessi afstaða í stjórnarskrármálinu , sem átti sannarlega að taka föstum tökum á kjörtímabilinu , en ekkert hefur gerst . Ráðherra ræktar þjóðgarðinn sinn Svo heyrðist allt í einu frá umhverfisráðherra , en í afmælisriti VG mun koma fram að settur var fyrirvari um að honum yrði skipt út á tveggja ára afmæli stjórnarinnar , sem var einmitt um sömu mundir . Skipanin vakti auðvitað athygli á sínum tíma fyrir það að formaður flokksins taldi aðeins einn alþingismann flokksins hæfan til setu í ríkisstjórn , að frátaldri sjálfri sér . Umhverfisráðherrann skrifaði í grein : „ Í rannsókn sem Hagfræðistofnun HÍ vann að minni beiðni kom í ljós að fyrir hverja krónu sem ríkið leggur til friðlýstra svæða skila sér 23 krónur til baka . “ Svo virðist sem ráðherrann telji í alvöru að stofnun þjóðgarða sé arðbærari en nokkur önnur starfsemi , nema ef vera skyldi fíkniefnasala . Á sínum tíma var forstöðumaður Hagfræðistofnunar , sem reyndar er bróðir minn , spurður um málið á RÚV : „ Segir þetta okkur að þjóðgarðarnir okkar séu gullnáma eða má lesa eitthvað annað út úr þessu ? “ Sigurður svaraði : „ Ég held það endurspegli fyrst og fremst það að það hafi verið settir tiltölulega litlir peningar í þessa staði ennþá , við erum ekki endilega að mæla orsakasamhengi milli útgjalda og tekna . Þannig sé ekki hægt að treysta á að hlutföllin haldi sér ef hærri fjárhæðum yrði varið til innviðauppbyggingar , þótt það sé til góðs . “ Þetta er kurteislegasta ábending um að ráðherra fari með fleipur sem ég hef séð . Það er ekki hægt að skrifa um stjórnmál á Íslandi án þess að minnast á höfuðborgina . Borgarstjórn ætti að vera óskadraumur þess sem vildi láta gott af sér leiða fyrir daglegt líf borgarbúa . Ástæðan fyrir því að borgarstjórar Sjálfstæðisflokksins , til dæmis þeir Bjarni Benediktsson , Geir Hallgrímsson og Davíð Oddsson , voru vinsælir menn í embætti , jafnvel hjá pólitískum andstæðingum , var sú að þeir settu sig inn í vanda borgarbúa og gerðu sér far um að leysa hann . Í Reykjavíkurborg samtímans virðist oft að stjórnendur borgarinnar skapi vandamálin og reyndist svo ófærir um að leysa þau . Á hverjum einasta degi kynnast tugþúsundir borgarbúa óstjórninni á umferðarljósum þar sem græn bylgja , sem áður var reglan hjá þeim sem keyrðu á löglegum hraða , heyrir sögunni til og rauð plága hefur tekið við . Borgin anar út í framkvæmdir , án þess að nokkur hafi hugmynd um hvenær eða hvort þeim lýkur . Þegar spurt er um lausn er svarið alltaf það sama , óháð því hver spurningin er : Borgarlína . Þegar Viðreisn gekk til samninga um myndun meirihluta var áskilið að gerð yrði úttekt á stöðu og rekstri borgarinnar og í kjölfarið ráðist í umbætur . Það er eitt og hálft ár frá kosningum og nú hlýtur umbótaskeiðið að fara að renna upp . Engum dettur í hug að lausn á vandanum liggi hjá núverandi minnihlutaflokkum , þríklofnum borgarstjórnarflokki Sjálfstæðismanna og þremur popúlistabrotum . Í nýrri könnun Maskínu kemur í ljós að um 72% telja spillingu mikla í stjórnmálum á Íslandi en aðeins 11% telja hana litla eða enga . Um þetta er meirihluti kjósenda allra flokka sammála , nema Sjálfstæðisflokks , sem aftur skýrir kannski hvers vegna fylgi hans fer sífellt minnkandi . Þetta segir auðvitað bara að fólk telur að spilling sé mikil ; örugglega ekki síst vegna þess að flestir stjórnmálamenn verja sérhagsmuni fram í rauðan dauðann , ekki vegna þess að þeir fái greiðslur frá hagsmunaaðilum eða dragi sér almannafé . Reiði almennings getur brotist fram með ýmsum hætti . Á Íslandi sjáum við að 10 til 20% kjósenda ætla að kjósa flokka sem augljóst er að munu engu breyta til batnaðar , bara vegna þess að fólk vill einhverja aðra en þá sem nú eru við völd , jafnvel orðljóta klámkjafta , sem haga seglum eftir vindum , en hafa engin prinsipp . Engum dylst að innan Sjálfstæðisflokksins eru sviptingar . Þar hefur verið stofnað sérstakt félag um fullveldismál , greinilega með velþóknun forystunnar því að ritari flokksins flutti ávarp á fundinum og oddviti flokksins í höfuðborginni stjórnaði fjöldasöng . Nýkjörinn formaður félagsins , Styrmir Gunnarsson , sagði í viðtali „ fráleitt að félagið stefni að nasisma , fasisma eða stalínisma . “ Ekki er að efa að einhverjir Sjálfstæðismenn hafa varpað öndinni léttar , en yfirlýsingin segir sína sögu . Ég man ekki eftir því að önnur íslensk félög hafi þurft að sverja slíkt af sér . Reyndar tel ég nær sanni að með félaginu hafi einangrunar - og afneitunarsinnar fengið sérstakt skjól í flokknum . Skömmu síðar sagði Matthías Johannessen , annar fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins , sig úr Sjálfstæðisflokknum , en ekki er talið að þarna sé orsakasamhengi á milli . Um hátíðirnar er nauðsynlegt að horfa ekki bara á það sem miður hefur farið heldur líka það sem vel hefur tekist til . Því vissulega er sumt jákvætt . Verðbólga er að komast aftur í það far sem hún var í þegar ríkisstjórnin tók við og nýr seðlabankastjóri hefur lækkað vexti myndarlega . Neytendur hafa notið lágra vaxta á verðtryggðum lánum . Kaupmáttur er mikill . Fyrir utan hjal um mikil tækifæri Íslands í Brexit hefur utanríkisstefnan verið í lagi . Landið staðið við sínar alþjóðaskuldbindingar sem aukaaðili að Evrópusambandinu og fullgildur félagi í NATO . Það er traustvekjandi að sjá forsætisráðherra eiga náin og góð samskipti við forystumenn Atlantshafsbandalagsins , án þess að nefna einu orði stefnu VG um að „ Ísland segi sig úr NATO og biðjist afsökunar á þátttöku sinni í hernaðaraðgerðum á þeirra vegum . “ En það breytist lítið til batnaðar nema þjóðin flykki sér að baki eftirfarandi stórmálum : Ríkið hætti að úthluta gæðum til ákveðinna hópa án endurgjalds . Sjávarútvegur greiði markaðstengt auðlindagjald með því að árlega fari hluti kvótans á markað . Gjaldið renni til innviðauppbyggingar á heimasvæðum . Landbúnaður lúti lögmálum almennrar samkeppni . Innflutningshöft og tollar á landbúnaðarvörur verði afnumin í áföngum og bændur leystir úr fátæktargildru . Enginn verði þvingaður af vinnumarkaði eingöngu vegna aldurs . Hagur fólks og fyrirtækja bættur með því að lækka vexti og verðbólgu til samræmis við nágrannalönd með upptöku stöðugs gjaldmiðils . Námsárangur nái að minnsta kosti meðaltali innan OECD . Nám á bæði grunn - og framhaldsskólastigi verði markvissara en nú er . Til dæmis mætti gefa samræmdum prófum vægi á ný . Kosningaréttur verði jafn , óháð búsetu . Jafnrétti þegnanna er grundvallarhugsjón lýðræðisins . Þjóðaratkvæði um að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið til þess að ná aðildarsamningi sem borinn verður undir þjóðina . Þetta eru mál Viðreisnar . Hún var stofnuð um breytingar almenningi í hag . Valið er einfalt því Framsóknarflokkarnir þrír í stjórn og sá fjórði í málþófi í stjórnarandstöðu eiga nefnilega eitt sameiginlegt . Eigi skal breyta .