MORGUNBLADIÐ , ÞRIÐJUDAGUR 29 . MAl 1984 35 honum og ber engan skugga á þetta tímabil í mínum huga . Fjarri fór því þó að við værum alltaf sammála en ágreining okkar var alltaf auðvelt að jafna og má vafalaust þakka honum það frekar en mér . Þessi ár voru tímabil mikilla umsvifa í flokknum og reyndar átaka líka . Óiafur varð forsætis - ráðherra árið 1971 og hafði Fram - sóknarflokkurinn þá eigi haft for - ustu í ríkisstjórn allt frá árinu 1958 . Hygg ég að það sé almannaróm - ur að sú forusta hafi verið farsæl svo sem önnur verk hans , og síðan þetta varð hefur áhrifa óiafs í ís - lenskum stjórnmálum gætt svo eftirminnilega að um það mætti skrifa langt mál og verður sjálf - sagt gert , þótt eigi skuli það rakið hér . Minningin lifir þótt maðurinn falli og Ólafur Jóhannesson hefur markað svo djúp spor í sögu lands - ins okkar að þeirra mun minnst land á meðan byggist hér . Það er þjóðartjón að honum skyldi eigi verða lengra lífs auðið ' því að enda þótt starfsævin væri orðin bæði löng og heillarík gerð - um við vinir hans okkur þó vonir um að njóta hans hollu áhrifa enn um langt skeið . Hér skulu þó ekki harmatölur raktar heldur þakkir færðar fyrir þá gæfu að eiga samleið með Ólafi um langt skeið og njóta vináttu hans . Löngum er sagt um mikilhæfa menn að þeir hefðu eigi notið allra sinna hæfileika til fulls ef þeir hefðu ekki átt við gott heimilijjat - læti að búa . Þetta er án efa rétt og a.m.k. í því tilviki sem hér um ræðir . Frú Dóra Guðbjartsdóttir er óvenju gáfuð og glæsileg kona og sambúð þeirra Ólafs ein sú feg - ursta sem ég þekki . Sorgin gleymdi þeim ekki frekar en flest - um okkar hinna , en öllu mótlæti mættu þau með þeirri andans reisn , sem sjaldgæf er , og deildu sorgum og gleði saman sem einn maður . Hlutur frú Dóru er stór og verð - ur án efa einnig minnst að verð - leikum um ókomin ár . Á þessari stundu sendum við Þórunn frú Dóru og allri fjöl - skyldunni okkar dýpstu samúð - arkveðjur um leið og við þökkum Ólafi Jóhannessyni fyrir árin sem við fengum að vera með honum og óskum honum fararheilla . Kaupmannahöfn , 23. maí 1984 , Einar Ágústsson „ Létt er að deyja ef vel er lifað " stendur á leiði einu í fæðingar - byggð ólafs Jóhannessonar , Skagafirði . Þeir sem þekktu Ólaf Jóhann - esson vita að vel var lifað og því er léttara en ella að bera ótímabært andlát hans . Hann stóð sig m.a. vel sem laganemi — náði frábær - um árangri , vel sem lagaprófessor , skrifaði gagnmerk rit , vel sem al - þingismaður , virtur af öllum , vel sem ráðherra , leysti erfið land - helgismál , vel sem maður , þarfn - ast ekki skýringa , vel sem fjöl - skyldufaðir . Eiginkonu Ólafs Jóhannessonar , Dóru Guðbjartsdóttur , og öðrum ástvinum votta ég samúð mína og virðingu . Jón Ögmundur Þormóösson Ólafur Jóhannesson var meira en venjulegur þingmaður og ráð - herra . Hann var þjóðarleiðtogi á örlagatímum í sögu þjóðarinnar , þegar ekki aðeins reyndi á stjórn - vizku þess , sem við stjórnvölinn stóð , heldur og þor hans og þrek . Því hlutverki brást hann ekki . Er óhætt að fullyrða , að enginn ann - ar hafi haft meiri áhrif á gang stjórnmála hérlendis síðasta ára - tug , og raunar fram á þennan ára - tug , en Ólafur Jóhannesson . Sam - tíðin er ekki fullkomlega dómbær á þau störf , þau verða metin og vegin síðar , en þó er hægt að full - yrða , að þetta tímabil hafi verið tími mikilla framfara til sjávar og sveita og að íslenzku þjóðinni hafi auðnazt að sækja fram á við , þrátt fyrir , að utanaðkomandi erfiðleik - ar hafi steðjað að . ólafi Jóhannessyni hefur verið lýst þannig , að honum mætti líkja við lygnt stórfljót , en með þungum undirstraumi . Þessi samlíking er ekki fjarri sanni . íslenzk náttúra státar af slíkum fljótum , þar sem þau líða áfram milli grösugra bakka í skjóli hárra fjalla . Þrátt fyrir slétt yfirborðið leynast oft djúpir og'straumharðir álar í slík - um fljótum og þá er gjarnan að finna undir bökkunum , þar sem þýtur í grasinu . Þar er gott að leggjast niður á góðviðrisdegi og njóta útsýnisins í friði og kyrrð sveitaloftsins , virða fyrir sér fljót - ið , sem bugðast endalaust áfram , líta til fjallanna eða horfa til him - ins . En undir öðrum kringum - stæðum getur hin slétta ásjóna fljótsins breytzt í ólgandi haf , þar sem öldur rísa og hníga á víxl , og ský þjóta á gráum regnhimni . Þá streymir fljótið hraðar og með meiri þunga til átaka við umhverfi sitt . Ólafur Jóhannesson verður ógleymanlegur þeim , sem honum kynntust og fengu tækifæri til að starfa með honum . Hann var vissulega ekki alira , og er mér ekki örgrannt að halda , að viss farið síðan í ræðustól og svarað hverjum þingmanni fyrir sig í smáatriðum . Þessa list lék hann hvað eftir annað , en aldrei með jafnáhrifamiklum hætti og þegar gerð var að honum aðför sem dómsmálaráðherra . Andstæð - ingar hans töldu sig eiga alls kost - ar við hann og höfðu gert ráðstaf - anir til að fá sjónvarpsupptöku - menn niður í Alþingi til að gefa alþjóð kost á að fylgjast með falli dómsmálaráðherrans . En and - stæðingar ólafs þekktu ekki styrk hans , og í rauninni varð sú utan - dagskrárumræða , sem efnt var til og sjónvarpað , Ólafi kærkomin . Undirbúningslaust hrakti hann ósannindi og dylgjur andstæð - inganna lið fyrir lið , svo að ekki stóð steinn yfir steini í málflutn - ingi þeirra , þegar upp var staðið . Þessi leiksýning var vissulega áhrifamikil og sópaði burtu öllum efasemdum um heiðarleika ólafs Jóhannessonar . Eftir að Ólafur hætti þing - mennsku fyrir norðan , tók hann áskorun Framsóknarmanna í Reykjavík um að bjóða sig fram í því kjördæmi . Það hafði aldrei verið ætlun hans . Og hálfvegis fannst honum , að hann væri að svíkja fyrri kjósendur sína í Norð - lands í varnarsamstarfi vest - rænna ríkja . Það , að ólafur Jó - hannesson skyldi taka af skarið í þessu máli jafn afdráttarlaust , varð til þess , að meiri friður skap - aðist um þetta annars viðkvæma deilumál meðal þjóðarinnar en áð - ur , og það sýnir með öðru hvaða trausts Ólafur naut . Það hvarflaði ekki að mér , þeg - ar ég ræddi við ólaf yfir kaffibolla í Hveragerði nýlega , þar sem hann dvaldi sér til hvíldar og hress - ingar , að það yrði í síðasta sinn , sem við hittumst . Þó að nokkurra þreytumerkja gætti , var hann hress í bragði og brá fyrir glettni í tali hans . Rætt var um vorið , sem virtist gengið í garð , en þegar talið barst að stjórnmálum og fyrirætl - unum hans sjálfs , gaf hann í skyn , að það gæti stytzt í þátttóku hans á þeim vettvangi . Vel má vera , að hann hafi haft hugboð um það , sem í vændum var . Örfáum dögum síðar var hann allur . Kaldur strengur norðan úr landi teygði sig suður heiðar sömu nótt og hann andaðist og minnti okkur á , að þó komið væri sumar sam - kvæmt almanaki , er allra veðra von . Þá sömu nótt brast á stórhríð norður í Fljótum , átthögum ólafs Jóhannessonar . Á sjötugsafmæli Óiafs Jóhannessonar auk hans og frú Dóru Guðbjartsdóttur sjást Geir Hallgrímsson , utanríkisráo - herra , Þorvaldur Garðar Kristjánsson , forseti sameinads þings , og Ólafur Egilsson , sendiherra , skrifstofustjóri utanríkisráðuneytisins . meðfædd feimni eða hlédrægni hafi valdið því , að hann blandaði ekki geði við fleiri en raunin var á . Yfir honum hvíldi sérstök rósemd og festa . Hann kunni öðrum betur að hlusta á erindi manna og var ráðagóður . Mér er minnisstætt , að nokkrum vikum fyrir andlát hans , Ieitaði ég ráða hjá honum vegna tiltekins máls . Ólafur kvaðst vilja hugsa málið og lofaði að hringja til mín síðar . Daginn eftir hafði hann samband við mig og benti mér á þá leið , sem hann taldi skynsamlegasta . Hann velti upp alveg nýjum fleti á málinu og benti mér á úrlausn , sem hafði ekki einu sinni hvarflað að mér , að gæti verið inni í myndinni . í þessu máli reyndist hann hafa rétt fyrir sér . Hugurinn reikar til baka til þeirra ára , sem ég var þingfrétta - ritari . Þá var ólafur í sviðsljósinu sem forsætisráðherra og siðar sem dóms - og viðskiptamálaráð - herra í stjórn Geirs Hallgrímsson - ar . Ekki get ég sagt , að það hafi sópað að honum í ræðustól . Hon - um lá yfirleitt lágt rómur , en það var athyglisvert , að þingheimur hlustaði jafnan þegar hann talaði , hvort sem var í smáum málum eða stórum . En það gat lika hvesst í stærri málunum , og þá urðu ham - skipti á hinu annars lygna fljóti . Stóðust fáir honum snúning í rök - fimi , þegar sá gállinn var á hon - um . Það vakti athygli okkar þing - fréttaritara hversu óbrigðult minni hann virtist hafa . Að því leyti svipaði honum til Bjarna Benediktssonar . Hann gat hlustað á margar ræður , án þess að skrifa niður eitt einasta minnisatriði , en urlandskjördæmi vestra með því að bjóða sig fram í Reykjavík . Sem þingmaður Reykvíkinga , og jafnframt sem utanríkisráðherra 1980 — 1983 , hófst nýr , en jafn - framt síðasti kafli stjórnmálasögu hans . Framsóknarmenn í Reykja - vík eiga góðar minningar um ólaf og mátu hinn mikla áhuga , sem hann sýndi hinu nýja kjördæmi sínu . Hann gerði sér fulla grein fyrir óumflýjanlegum breytingum á kjördæmaskipaninni og hvatti til sanngjarnra breytinga á því sviði . En ávallt varaði hann við ágreiningi milli þéttbýlis og landsbyggðar og var óþreytandi að minna á , að þjóðin væri ein í sama landi . Vissulega er Alþingi svipminna eftir að ólafur er horfinn af sjón - arsviðinu . Þar naut hann viður - kenningar og virðingar sam - þingsmanna fyrir gáfur sínar og drengskap . Verka hans gætir víða , en sennilega ber hæst framgöngu hans í landhelgismálinu , stærsta sjálfstæðismáli þjóðarinnar síðari ára . Sú saga verður ekki rakin hér né heldur forysta fyrri ríkis - stjórnar hans við endurreisn sjáv - arútvegsstaða á landsbyggðinni . En ég vil nota tækifærið til að minnast á eitt mál , þar sem ólaf - ur kom við sógu . Sem utanríkis - ráðherra tókst honum að ná víð - tækari og almennari samstöðu um varnar - og öryggismál en nokkr - um utanríkisráðherra áður . Skömmu eftir að hann tók þennan málaflokk að sér í febrúar 1980 kvað hann upp úr með afstöðu sína með svo skýrum og ótviræð - um hætti , að enginn gat verið í vafa um skoðanir hans . Þar lagði hann áherzlu á gildi þátttöku Is - Frú Dóru Guðbjartsdóttur , dætrum og fjölskyldu , sendi ég samúðarkveðjur . Alfreð Þorsteinsson ólafur Jóhannesson fyrrverandi forsætisráðherra verður jarðsung - inn frá Dómkirkjunni í dag . Með óiafi er genginn einn af mikilhæf - ustu stjórnmálamónnum okkar ís - lendinga á síðustu tímum . Hann gegndi ráðherraembætti nær óslitið um 12 ára skeið og var tví - vegis forsætisráðherra á þessu tímabili . Við útfærslu landhelg - innar í 50 og síðar 200 mílur var ólafur í lykilhlutverki í bæði skiptin . Þá , eins og oft endranær , komu jöfnum höndum að góðum notum stjórnmálahæfileikar ólafs og traust lagaþekking . Fyrir þá eiginleika báða mun óiafs verða lengi minnst meðal íslensku þjóð - arinnar . ólafur var mjög traustur per - sónuleiki og fylginn sér þegar hon - um þótti þurfa . Hann var einkar vel máli farinn og flutti mál sitt skipulega . Þótt alvöruþunginn væri oftast meginþátturinn í málatilbúnaði hans var hann þó öðrum þræði glettinn og gaman - samur . Á löngum stjórnmálaferli ólafs blésu oft um hann stríðir vindar og sumar gerðir hans voru harð - lega gagnrýndar . Það stóð hann allt af sér með ytri ró en þó grun - ar mig að oft hafi reynt meira á manninn hið innra en ætlað hefur verið . Ég átti þess kost að kynnast Ólafi nokkuð í þingstörfum og i stuttri en stormasamri samveru i ríkisstjórn . Af þeim kynnum lærð - ist mér að í Óiafi fór mikilhæfur og áræðinn stjórnandi . Hvort sem við vorum sammála eða ekki hlaut ég að virða sjónarmið hans og rökfestu út frá þeim sjónarhóli sem hann skoðaði málin af . Á þessari kveðjustund minnist ég samveru og samvinnu sem ég lærði margt af . Fyrir hönd Al - þýðuflokksins flyt ég vinum og vandamönnum innilega hluttekn - ingu . Ég og fjölskylda mín vottum frú Dóru Guðbjartsdóttur dýpstu samúð . Kjartan Jóhannsson Ólafur Jóhannesson fyrrv. for - sætisráðherra lést í sjúkrahúsi í Reykjavík að morgni sunnudags - ins 20. þ.m. 71 árs að aldri . ólafur var yfirleitt heilsuhraustur um ævina og ekki kvellisjúkur , en síð - ustu misseri átti hann við heilsu - bilun að stríða , sem dró hann til dauða . Andlegum kröftum hélt Ólafur að fullu til hinstu stundar . Þrátt fyrir sjúkdóm sinn stundaði hann þingstörfin þannig , að fæstir vissu að dauðinn var á næstu grös - um . Mikill sjónarsviptir er að Ólafi í þingsölum . Þar átti hann sæti á fremsta bekk í aldarfjórð - ung , þar af allmórg ár sem forsæt - israðherra , dómsmálaráðherra og loks utanríkisráðherra . ólafur var einn af allra áhrifamestu stjórn - málamönnum síðustu 12 — 15 ára . Eins og jafnan þegar um stjórn - málaforingja er að ræða er per - sónusaga hans samofin landssög - unni . Hraðskrifuð eftirmæli um Óiaf Jóhannesson geta því ekki orðið viðhlítandi greinargerð um manninn og verk hans , enda ber að gera ævistarfi ólafs Jóhann - essonar skil í ýtarlegum ritgerð - um , þótt síðar verði . Ólafur Jóhannesson var fæddUr 1. mars 1913 í Stórholti í Fljótum , sonur Jóhannesar Friðbjarnar - sonar bónda þar og kennara ( síðar á Lambanesreykjum ) og konu hans , Kristrúnar Jónsdóttur . J 6 - hannes var Eyfirðingur , fæddur í Ysta-Gerði í Saurbæjarhreppi ár - ið 1874 , en ólst upp í Öxnadal . Var hann gagnfræðingur frá Möðru - völlum , fluttist ungur norður í Fljót , gerðist þar bóndi og kennari og forystumaður í ýmsum sveit - armálum . Móðir Ólafs var skag - firsk , sögð vitur og dugandi kona og þau hjón talin hið mesta merkisfólk . Hafði ólafur að heimanbúnaði gott uppeldi , dugn - að og samviskusemi , ágætar gáfur og menntaþrá , enda mun það fljótt hafa orðið að ráði , að hann gengi menntaveginn — sem og varð , þegar f æri gaf st. óiafur stundaði nám í Mennta - skólanum á Akureyri og lauk stúdentsprófi með ágætum árangri vorið 1935 . Til tals hafði komið að hann legði stund á mál - fræðinám erlendis , en af því varð ekki , og haft er eftir ólafi að hann hafi ekki saknað þess . Hann hóf laganám við Haskóla íslands haustið 1935 og lauk því á stuttum tíma með miklu lofi árið 1939 , enda fór svo að nokkrum árum eftir kandidatspróf varð hann pró - fessor í lögfræði við Háskóla ís - lands og hélt því embætti til árs - ins 1978 , en hafði þá hin fyrirfar - andi ár haft leyfi frá störfum , enda ráðherra frá 1971 . Áður hafði óiafur unnið að lögfræði - ráðgjöf og fleiri störfum á vegum samvinnuhreyfingarinnar . Prófessorsembættið var Ólafi mjög kært og gegndi hann því af mikilli alúð og samviskusemi og undi varla betur í öðru starfi . Hann samdi ýmsar námsbækur í kennslugreinum sinum og auk þess alþýðlegt lögfræðirit , Lög og rétt , sem margir hafa lesið sér til fróðleiks og skilnings á íslenskum lögum og rétti . Störf hans við há - skólann er snar þáttur i ævi hans og hefðu ein mátt nægja til þess að halda nafni hans á lofti um langan aldur . En frægari hefur Ólafur orðið af öðru með þjóð sinni . Nafn hans mun fypst og fremst lifa fyrir stjórnmálaafrek , sem honum auðnaðist að hafa for - ystu um á hátindi stjórnmálafer - ils síns . Ölafur Jóhannesson hóf afskipti af stjórnmálum á námsárum sínum , einkum á háskólaárum .