Það skiptir máli hver stjórnar Seðlabankanum Það var létt yfir Fjölni þegar hann sá að Ásgeir Jónsson , forseti hagfræðideildar Háskóla Íslands , hefði verið skipaður seðlabankastjóri . Fjölnir hefur ekki alltaf verið sammála Ásgeiri en telur hann margfalt betri kost en þá sem honum komu næstir að mati hæfnisnefndar um stöðuna . Ásgeir býr yfir yfirburðaþekkingu á fjármálamörkuðum og er raunsær og sanngjarn maður . Hans bíður vissulega nokkur áskorun við sameiningu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins ( FME ) en Fjölnir treystir honum til að leysa það verkefni vel af hendi . Það er þó margt sem betur hefði mátt fara í aðdraganda skipunarinnar . Á það hefur verið bent , með málefnalegum rökum , að formaður nefndarinnar , Sigríður Benediktsdóttir , hagfræðingur við Yale-háskóla , fyrrverandi framkvæmdastjóri fjármálastöðugleikasviðs Seðlabankans og núverandi bankaráðsmaður í Landsbanka Íslands , var með öllu vanhæf til að sinna því hlutverki . Það að bankaráðsmaður leiði hæfnisnefndina gengur auðvitað ekki upp . Eins og Hörður Ægisson , ritstjóri Markaðarins , hefur réttilega bent á þætti engum eðlilegt að forstjóri eftirlitsskylds félags á fjármálamarkaði færi fyrir nefnd sem ætti að meta hæfi umsækjenda um starf forstjóra FME . Sú samlíking er ekki úr lausu lofti gripin , þar sem Seðlabankinn og FME munu sameinast um næstu áramót . Fjölnir hefði haldið miðað við þann mikla áhuga sem einstaklingar úr öllum áttum hafa sýnt góðum stjórnsýsluvenjum á liðnum misserum , sérstaklega í kringum Landsréttarmálið , að fleiri myndu láta í sér heyra í þessu ferli sem öllum má vera ljóst að er gallað . Þögn þeirra er æpandi nú . Um þetta verður sjálfsagt tekist á þegar fram líða stundir . Hæfnisnefndin hafði áður metið fjóra umsækjendur mjög vel hæfa til að gegna stöðunni . Fyrir utan Ásgeir voru það Gylfi Magnússon , dósent við Háskóla Íslands ( og núv. formaður bankaráðs Seðlabankans ) , Jón Daníelsson , prófessor við LSE í London , og Arnór Sighvatsson , ráðgjafi seðlabankastjóra og fyrrverandi aðalhagfræðingur og aðstoðarseðlabankastjóri . Það sætir furðu að Gylfi hafi ekki sagt af sér sem formaður bankaráðs um leið og hann sótti um stöðu seðlabankastjóra . Fjölnir hefur ekki upplýsingar um það hvort Gylfi upplýsti forsætisráðherra um það að hann hygðist sækja um stöðuna og þá hvort forsætisráðherra hafi gert einhverjar athugasemdir við áframhaldandi setu hans í bankaráðinu . Þó er ljóst að Þórunn Guðmundsdóttir , hæstaréttarlögmaður og varaformaður bankaráðs Seðlabankans , sat í hæfnisnefndinni og var þannig sett í afar óþægilega stöðu – að meta hæfi formanns bankaráðsins til að sinna embætti seðlabankastjóra . Nú mun Gylfi áfram sitja sem formaður bankaráðs með seðlabankastjóra sem hafði hann undir í baráttunni um stólinn . Stjórnsýslufræðingar þessa lands , réttmætir og sjálfskipaðir , hljóta að hafa skoðun á þessu . Annar vel hæfur umsækjandi var Arnór Sighvatsson , sem lengi hefur starfað innan Seðlabankans . Arnór getur ekki hreinsað hendur sínar af þeirri miklu valdníðslu sem Seðlabankinn hefur sýnt bæði einstaklingum og fyrirtækjum í kringum gjaldeyrishöftin á liðnum árum . Að mati Fjölnis ber hann jafn mikla ábyrgð á því og Már Guðmundsson , fráfarandi seðlabankastjóri , enda svo sem aldrei neitt komið fram um það að hann hafi hreyft nokkrum mótmælum vegna aðgerða Seðlabankans í þeim málum . Þá komum við að því sem Fjölni er helst hugleikið við brotthvarf Más úr Seðlabankanum . Það hefur verið létt yfir Má í fjölmiðlum í sumar og nokkuð ljóst að hann vill láta minnast sín sem mannsins sem spilaði stórt hlutverk í því að endurreisa efnahag landsins eftir fjármálakrísuna haustið 2008 . Á stýrivaxtafundi fyrr í sumar , þeim síðasta sem Már stýrði , lagði hann áherslu á þann árangur sem náðst hefði á liðnum árum . Þeir sem þekkja til fjármálageirans , nú eða efnahagsmála yfirleitt , vita að sá árangur sem náðst hefur verður ekki rakinn til stórverka Seðlabankans . Það eru aftur á móti nokkur mál sem vert er að hafa í huga þegar horft er á störf Más og Seðlabankans síðastliðin tíu ár . Samherjamálið stendur þar upp úr . Í lok mars 2012 ruddust fulltrúar Seðlabankans og embættis sérstaks saksóknara , í nánu samstarfi við Ríkissjónvarpið , inn í höfuðstöðvar Samherja á Akureyri og í Reykjavík og gerðu þar húsleit . Fyrrnefndur Arnór , ásamt Ingibjörgu Guðbjartsdóttur , þáverandi framkvæmdastjóra gjaldeyriseftirlits Seðlabankans , skrifaði undir rökstuðning bankans fyrir húsleitinni . Næstu sjö ár á eftir rak Seðlabankinn málið áfram af fullri hörku , án nokkurs árangurs fyrir bankann en með miklum skaða fyrir Samherja og þá einstaklinga sem því ágæta fyrirtæki stýra . Fyrst um sinn var gefin sú skýring á húsleitinni að grunur léki á að Samherji hefði stundað ranga verðlagningu með sjávarafurðir innan fyrirtækja í samsteypu Samherja , bæði hér og erlendis , og þannig brotið á gjaldeyrislögum . Már Guðmundsson sagði í fjölmiðlum að brotin hlypu á tugum milljarða . Sama dag og húsleitin var gerð sendi Seðlabankinn frá sér tilkynningu á ensku , sem eðli málsins samkvæmt fór víða . Seðlabankinn stundar það ekki almennt að senda frá sér tilkynningar á ensku , þannig að það má vera nokkuð ljóst að eini tilgangurinn með því að senda út slíka tilkynningu hafi verið að skaða forsvarsmenn Samherja með öllum mögulegum ráðum – og sem víðast . Þessi aðför Seðlabankans , undir forystu Más , Arnórs og Ingibjargar , stóð á veikum grunni frá upphafi . Fljótlega eftir húsleitina kom í ljós að útreikningar Seðlabankans voru , svo vægt sé til orða tekið , kolrangir . Seðlabankinn vísaði nokkrum atriðum til embættis sérstaks saksóknara , sem tvisvar gerði bankann afturreka með þau atriði . Eins og Fjölnir hefur áður bent á hefur aldrei verið gefin út ákæra og þaðan af síður hefur fallið dómur gegn nokkrum starfsmanni Samherja fyrir brot á gjaldeyrislögum ( reyndar hefur enginn verið sakfelldur hér á landi fyrir brot á gjaldeyrislögum , þrátt fyrir nokkrar tilraunir ) . Allir dómar sem fallið hafa í þessu máli hafa fallið gegn Seðlabankanum . Sá síðasti þegar dómstólar dæmdu Samherja í vil eftir að fyrirtækið hafði neitað að greiða sekt upp á 8,5 milljónir króna . Með sektinni ætlaðist Seðlabankinn , undir forystu Más , til þess að Samherji lyki málinu í sátt . Þegar Samherji neitaði að ljúka málinu með þeim hætti var sektin hækkuð í 15 milljónir króna án þess að fyrir lægi nokkur rökstuðningur fyrir því . Verstu handrukkarar landsins hafa væntanlega horft með aðdáun á aðfarir Seðlabankans . Sem fyrr segir dæmdu dómstólar Samherja í vil hvað þennan lið varðar . Það væri hægt að rekja Samherjamálið í löngu máli – og það hefur verið gert að stórum hluta í bókinni Gjaldeyriseftirlitið eftir Björn Jón Bragason . Þar er einnig fjallað um tvö önnur mál þar sem Seðlabankinn , undir forystu Más , beitti sér af mikilli hörku gegn fyrirtækjum og einstaklingum úti í bæ . Annað þeirra er hið svokallaða Aserta-mál . Að undanfarinni húsleit voru fjórir einstaklingar ákærðir fyrir stórfelld brot á gjaldeyrislögum . Vert er að minnast þess þegar haldinn var sérstakur blaðamannafundur um málið . Þar sat fyrrnefnd Ingibjörg ásamt þáverandi forstjóra FME og fulltrúa ákæruvaldsins og lýsti því yfir að hinir grunuðu í málinu hefðu framið stórfellda glæpi . Allir voru þeir þó sýknaðir í héraðsdómi og málinu var ekki áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins . Í ljós kom að allir höfðu þeir stundað viðskipti sín í samræmi við þær ráðleggingar sem þeir fengu frá fyrrverandi samstarfsmanni sínum og lögfræðingi Straums – sem var einmitt sama Ingibjörg og nokkrum mánuðum síðar stóð fyrir þessari aðför að þeim . Orðið kaldhæðni nær ekki einu sinni að fanga þennan súra veruleika . Enginn þeirra sem sátu fyrir svörum á fyrrnefndum blaðamannafundi hefur nokkurn tímann beðið þá afsökunar á framferði hins opinbera . Hitt málið snýst um það hvernig Már beitti sér gegn því að hópur fjárfesta sem átt höfðu hæsta tilboðið í tryggingafélagið Sjóvá ( sem þá var í eigu Eignasafns Seðlabankans ) fengi að kaupa félagið . Það var fjárfestingarfélagið Ursus , sem var og er í eigu Heiðars Guðjónssonar , sem leiddi hópinn . Þegar aðeins átti eftir að undirrita kaupsamning tilkynnti seðlabankastjóri að ekki væri hægt að ganga frá viðskiptunum , þar sem Ursus væri til rannsóknar hjá gjaldeyriseftirlitinu . Þetta kom fjárfestahópnum í opna skjöldu , enda höfðu ekki verið framin nein brot á gjaldeyrislögum . Seðlabankinn kærði Ursus til embættis sérstaks saksóknara – sem felldi málið niður enda ekkert við viðskipti Ursus sem gaf tilefni til þess að rannsaka málið frekar , hvað þá að gefa út ákæru . Seðlabankinn lét sér ekki segjast , heldur kærði ákvörðun sérstaks saksóknara til ríkissaksóknara – sem síðar staðfesti ákvörðunina um að fella málið niður . Það eina sem situr eftir í þessum málum er sá skaði sem þessir einstaklingar sem urðu fyrir af hálfu gjaldeyriseftirlits Seðlabankans , undir forystu Más . Fyrir utan háan lögfræðikostnað sitja menn uppi með glataðan tíma , glötuð tækifæri og orðsporshnekki . Þessi misnotkun á opinberu valdi hefur þó ekki mikil áhrif á helstu stjórnendur Seðlabankans . Már hlakkar bara til að hætta og rifjar sjálfur upp hvað hann hefur staðið sig vel , Arnór sækir um stöðu seðlabankastjóra eins og ekkert sé og Ingibjörg skellti sér í nám í virtum háskóla í Bandaríkjunum . Fréttablaðið hefur á undanförnum vikum leitað upplýsinga um það hvort Seðlabankinn hafi greitt fyrir námið , að hluta til eða í heild , en bankinn neitar að svara þeim spurningum . Gjaldeyriseftirlit Seðlabanka Íslands mótar svarta sögu áranna eftir hrun . Þrátt fyrir að gjaldeyrishöftin hafi verið afnumin árið 2015 starfaði gjaldeyriseftirlitið áfram og það má áætla með raunhæfum hætti að kostnaður þess nái upp undir tvo milljarða króna . Viðbrögð stjórnmálamanna við þessu offorsi Más og annarra starfsmanna Seðlabankans eru ekki síður vonbrigði . Þegar á árinu 2014 , þegar Bjarni Benediktsson skipaði Má aftur til fimm ára ( seðlabankinn heyrði þá undir fjármálaráðuneytið ) , lá fyrir hvernig gjaldeyriseftirlitið hagaði sér . Þáverandi ríkisstjórn mátti vera ljóst að hér væri að eiga sér stað alvarleg misnotkun á opinberu valdi en kaus að setja kíkinn á blinda augað . Þegar Hæstiréttur kvað upp úrskurð sinn síðastliðið haust ( þar sem fyrrnefnd sekt bankans gegn Samherja var felld niður ) óskaði forsætisráðherra eftir greinargerð frá bankaráði Seðlabankans vegna málsins . Þá vildi nú ekki betur til en svo að tveir bankaráðsmenn , þau Þórunn Guðmundsdóttir og Sigurður Kári Kristjánsson , sáu ástæðu til að gera alvarlegar athugasemdir við framgöngu stjórnenda Seðlabankans gagnvart bankaráðinu við undirbúning þeirrar greinargerðar . Með öðrum orðum reyndu stjórnendur Seðlabankans , með Má í broddi fylkingar , að móta afstöðu bankaráðsins sér í hag . Greinargerðinni var þó skilað , bankaráðið taldi að aðför bankans gegn Samherja væri ekki í lagi og Gylfi Magnússon sat fyrir svörum hjá stjórnskipunar - og eftirlitsnefnd Alþingis til að reifa málið . Síðan þá hefur lítið gerst í málinu og sjálfsagt vill stjórnsýslan – ásamt stjórnmálamönnum – helst gleyma því . Hér hefur ekkert verið minnst á klúður Seðlabankans , undir forystu Más , við söluna á hinum danska FIH banka – sem kostaði skattgreiðendur hér á landi stórfé . Þá væri líka hægt að rifja upp það skrautlega ferli þegar Már fór í mál við bankann vegna launa sinna sem hann taldi vera of lág . Þetta minnir okkur á að af nægu er að taka og sjálfsagt gefst tími til að rifja þetta allt reglulega upp . Þessi framganga Más , Arnórs og Ingibjargar er geymd en ekki gleymd . Það skiptir máli hver stjórnar í Seðlabankanum . Vonandi munum við aldrei upplifa þann dag að embættismenn , eins og þeir sem störfuðu við gjaldeyriseftirlit bankans , hegði sér eins með þeim hætti sem helst má líkja við starfsaðferðir gömlu skoðanabræðra Más í Austur-Þýskalandi .