Líklega verður tregða við að raunvaxtastig á Íslandi fari undir 3,5% á meðan lagaumhverfi lífeyrissjóða er óbreytt . Í Viðskiptablaði Morgunblaðsins í morgun birtist stutt viðtal við Valdimar Ármann byggt á óbirtri grein um hvernig reglugerð 391 / 1998 ( um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða ) geti mögulega sett tregðu við raunvaxtastig á Íslandi við 3,5% þar sem lífeyrissjóðum er gert að afvaxta skuldbindingar sínar á þeirri ávöxtunarkröfu . Spurningin sé hvort það sé ekki rétt að athuga þann möguleika að afvaxta skuldbindingar lífeyrissjóða miðað við það raunvaxtastig sem er á markaði , til samræmis við ýmsa erlenda uppgjörsstaðla . Þá verði í raun bæði eignir og skuldbindingar gerðar upp miðað við markaðsverð . Áhugavert væri að skapa meiri umræðu í kringum þetta mál og ekki hika við að hafa samband við undirritaðan með athugasemdir . LÍKLEGA verður tregða við að raunvaxtastig á Íslandi fari undir 3,5% á meðan lagaumhverfi lífeyrissjóða er óbreytt . Á meðan alþjóðlegir uppgjörsstaðlar taka í auknum mæli mið af því að eignir og skuldbindingar séu metnar á markaðsvirði kveður reglugerð um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða á um að þeir séu gerðir upp á 3,5% raunávöxtunarkröfu . Valdimar Ármann , sérfræðingur hjá GAM Management , telur að þetta fyrirkomulag sé vandkvæðum bundið , sérstaklega við núverandi aðstæður . Tapið læst inni Hann segir að reglugerðin geri að verkum að lífeyrissjóðir séu tregir til þess að kaupa verðtryggð bréf með ávöxtunarkröfu sem er undir 3,5% - í raun og veru horfa sjóðsstjórar líklega til hærra viðmiðs þar sem þeir þurfa að taka tillit til kostnaðar og óvæntrar þróunar - og í ljósi umsvifa þeirra sé þar með komin ákveðin takmörkun á því hversu lágt raunvaxtastigið getur orðið . » Ef ávöxtunarkrafan er lægri en 3,5% er lífeyrissjóðurinn í rauninni að læsa inni tap , það er að tryggingastaða sjóðsins mun versna þar sem eignin mun ekki gefa þá ávöxtun sem þarf til að duga fyrir skuldbindingunni . Þetta gæti því orðið til þess að lífeyrissjóðirnir minnki kaup sín á raunvaxtabréfum sem hafa lægri ávöxtunarkröfu en 3,5% og jafnvel að sjóðurinn þurfi að vera áhættusæknari í öðrum fjárfestingum sínum til að vinna upp tryggingastöðuna eða að þeir einfaldlega hætti að kaupa verðtryggð bréf sem eru með lægri kröfu en 3,5% . Á meðan gjaldeyrishöft eru til staðar er svo sem ekki hægt að leita í margar fjárfestingar en þar sem lífeyrissjóðirnir eru stærstu kaupendur ríkisskuldabréfa á Íslandi er líklegt að þeir minnki kaup sín á þeim bréfum sem læsa inni tap fyrir þá , sem mun leiða til þess að krafa þeirra leitar þangað sem lífeyrissjóðirnir telja hagstætt . Það má því leiða rök að því að reglugerð 391 / 1998 setji lágmarks-raunvaxtastig á Íslandi nálægt 3,5% , « segir Valdimar . Sérfræðingar hafa lengi fengist við þá spurningu hvernig eigi að gera upp lífeyrissjóði . Samkvæmt Valdimar hefur þróunin í alþjóðlegum uppgjörsstöðlum , s.s. í Bandaríkjunum og Bretlandi , verið í þá átt að miða við markaðsverð . En það getur verið flókið : markaðsvirði eigna liggur fyrir í flestum tilfellum en meginspurningin er hvernig eigi bókfæra skuldbindingarnar á markaðsvirði . Svarið við þeirri spurningu hefur verið í flestum tilfellum að styðjast við ávöxtunarkröfu á markaði og » afvaxta « svo skuldbindingarnar á sömu kröfu . Að sögn Valdimars er breskum lífeyrissjóðum gert að meta skuldbindingar sínar miðað við kröfu á fyrirtækjaskuldabréfum með lánshæfismat AA og er notast við » vaxtakúrfu « , þ.e. að stuttar skuldbindingar eru ekki metnar á sömu ávöxtunarkröfu og þær lengri . Þetta hefur síðan skapað fordæmi og er t.a.m. að berast til Bandaríkjanna og í alþjóðlega uppgjörsstaðla . Álitlegt miðað við aðstæður Aðspurður hvort þessi leið sé raunhæf á Íslandi þar sem ekki er hægt að styðjast við virka ávöxtunarkúrfu fyrirtækjabréfa segir Valdimar að hægt væri að styðjast við markaðskröfu íbúðabréfa eða jafnvel spariskírteini ríkissjóðs , myndi útgáfa þeirra aukast aftur : » Það væri hægt að notast við kröfu á íbúðabréfum til að meta skuldbindingar og þá er einnig búið að » læsa « inni stöðu lífeyrissjóðsins og ætti að hvetja hann til að fjárfesta í eignum sem eru sem líkastar skuldbindingum sínum . Ef lífeyrissjóður er t.a.m. með 20 ára skuldbindingu og kaupir 20 ára raunvaxtabréf og ávöxtunarkrafan breytist um 1% upp eða niður þá hefur það engin áhrif á tryggingastöðu sjóðsins . « Þessari útfærslu fylgir sá kostur að raunvaxtastig myndi ekki takmarkast eins og nú er . Að sama skapi myndaðist frekari hvati til annarra fjárfestinga til að ná umframávöxtun til þess að ná yfir rekstrarkostnað og óvænt atvik sem tillit þarf að taka til . Að sögn Valdimars ætti útfærsla á borð við þessa að vera sérstaklega álitleg miðað við núverandi aðstæður í hagkerfinu enda er bráðnauðsynlegt að ná vaxtastiginu niður til þess að koma hjólum atvinnulífsins í gang á ný .