18. janúar 2013 12:34 Í dag er Django Unchained frumsýnd hér á landi og bíða margir spenntir . Af því tilefni hef ég verið að rifja upp verk leikstjórans Sergio Corbucci ( fyrri innslög má finna hér og hér ) , en Tarantino hefur ítrekað lýst því yfir að þessi nýjasta mynd hans sé undir gríðarlegum áhrifum frá ítalska spaghettí-leikstjóranum og að miklu leyti persónulegur óður hans til meistarans . Í þessu innslagi ætla ég að fjalla um uppáhaldsvestrann minn úr fórum Corbuccis , Il Grande Silenzio ( The Great Silence , 1968 ) sem er mögulega uppáhaldsvestrinn minn yfir höfuð , ásamt The Good , The Bad and The Ugly eftir Sergio Leone . Ómögulegt er að gera upp á milli myndanna tveggja , enda gætu þær vart verið ólíkari , þrátt fyrir að einkennast báðar af sterkum hefðum spaghettí-vestrans . Ætli það fari ekki eftir dagamuni hvor sé í meira uppáhaldi . Þegar þetta er skrifað er að nálgast hádegi á heldur myrkum rigningardegi og þá verð ég að segja að Silenzio sé meira uppáhalds . Silenzio er vetrarvestri , Ugly er meiri sumarvestri . Silenzio er þunglyndislegur , hrottafenginn og níhilískur . Ugly er meira partístuð , ævintýralegur og epískur . Góði gæinn sigrar þann vonda og allt fer vel að lokum , köttur úti í mýri og svo framvegis . Silenzio er andstæðan við allt þetta . Á yfirborðinu er söguþráðurinn ekki fjarri öðrum vestrum tímabilsins , en í framsetningu og úrvinnslu verður til einstök kvikmynd sem er myrk , ruddaleg , þrælpólitísk og full vonleysis . Andhverfur vestri Ég hef þegar minnst á að Corbucci hafi gjarnan leikið sér að því að snúa hefðum á haus og spila markvisst með væntingar áhorfenda í myndum sínum , en Il Grande Silenzio gengur allra lengst í þeim málum . Myndin er á sinn hátt andhverfur eða öfugur vestri – það mætti kalla hana „ anti-vestra “ – þar sem hún hvolfirhefðbundum senum og söguefnum og býr til furðulegar andstæður við það sem gengur og gerist , ekki aðeins innan vestra-geirans , heldur hvað varðar formfasta sagnahefð almennt og þá sérstaklega lög og reglur vestrænnar Hollywood-kvikmyndagerðar . Andhverfan sést strax í upphafsskoti myndarinnar : einmanalegur kúreki ferðast á hestbaki – eins og von er og vísa í þessum myndum – nema hvað , hann ríður í gegnum snævi þakið landslag . Fjarri eru sandar eyðimerkurinnar , hiti sólarinnar og hrjóstrugar auðnir Almeríu á Spáni , þar sem langflestir spaghettívestrar voru teknir . Sögusvið Il Grande Silenzio er frostaveturinn 1899 og kunnugleg eyðimörkin víkur fyrir nístandi köldum snjósköflum . Ekki líður á löngu þar til dularfulli kúrekinn lendir í byssubardaga og mjallhvítur snjórinn litast æpandi rauðu kvikmyndablóði . Auðvitað er þetta hetjan okkar – útlaginn Silenzio sjálfur , leikinn af Jean-Louis Trintignant – og árásarmennirnir eru mannaveiðarar ( e. bounty hunters ) sem vilja drepa hann . Að bardaganum loknum liggja allir dauðir fyrir utan einn mann sem kemur hlaupandi út úr grenitrjánum og biður sér vægðar . Hann lofar að hætta að veiða menn og drepa og hetjan okkar veitir honum miskunn á afar ofbeldisfullan máta . Silenzio leyfir honum að lifa en skýtur af honum fingurna til að tryggja að hann geti aldrei aftur haldið á byssu . Upphafssenan er lýsandi fyrir það sem koma skal og einkennandi fyrir stíl Corbuccis . Ekki nóg með að Silenzio sýni miskunn með hrottalegu ofbeldi , heldur er mannaveiðarinn skotinn augnabliki síðar af öðrum útlögum sem mæta á staðinn . Þetta er fyrsti vottur af þeim níhilisma sem liggur eins og rauður þráður í gegnum alla kvikmyndina . Í örstuttu máli segir myndin frá hópi útlaga sem hafa verið kúgaðir og neyddir til þess að flýja út í óbyggðir . Þetta eru að mestu leyti bændur og vinnumenn , ekki byssubófar eða ofbeldismenn , og þeir eru í stöðugri hættu vegna mannaveiðara sem sitja um þá . Útlagarnir bíða þess að send verði út yfirlýsing um sakaruppgjöf og að þeir fái að snúa aftur til síns heima , en biðin er löng og veturinn kaldur . Leiðtogi mannaveiðaranna er Loco ( Klaus Kinski ) , miskunnarlaus hrotti sem vílar ekki fyrir sér að skjóta menn í bakið frammi fyrir mæðrum sínum ( þannig er hann kynntur til sögunnar ) . Útlaginn Silenzio er ráðinn af ekkju eins útlagans til að drepa Loco , en sjálfur hefur hann harma að hefna þar sem yfirmaður Locos , dómarinn í bænum Snow Hill , var einn þeirra sem var ábyrgur fyrir dauða foreldra hans þegar Silenzio var ungur drengur . Samúð áhorfenda liggur með útlögunum , sem eru ranglega ásakaðir og kúgaðir af spilltu yfirvaldi , á meðan boðberar laga og reglu eru fégráðug og ofbeldisfull illmenni . Þetta er enn eitt dæmið um hvernig Il Grande Silenzio er andhverfur vestri : við höldum með útlögunum á móti dómsvaldinu , ólíkt hefðbundnum vestrum þar sem mannaveiðarar á borð við hina nafnlausu persónu Clint Eastwoods í dollaraþríleik Sergio Leones elta uppi vonda útlaga . Hin nafnlausa hetja Clints færir okkur að öðru mikilvægu dæmi um öfugsnúna nálgun Corbuccis á efniviðinn , þar sem hann gerir í raun gráglettið grín að hinni klassísku hetju spaghettí-vestrans . Sú hetja birtist hvað sterkast í dollaraþríleiknum ( og að sama skapi í persónu Charles Bronsons í Once Upon A Time In The West ) : þögull , dularfullur töffari sem segir ekki meira en hann þarf , ef hann þá opnar munninn á annað borð . Hver einasta setning er muldruð með pírð augu og kemur annað hvort mikilvægum upplýsingum til skila eða segir eitthvað harkalegt og svalt sem hæfir ímynd hans . Corbucci gengur alla leið með þessa staðalímynd og gerir hetjuna Silenzio mállausa . Hann tjáir sig bara með ( fremur sviplausum ) svipbrigðum og augnaráði , en er annars nánast eins og innantómt vélmenni sem er fyrst og fremst til staðar til að þjóna tilætluðu hlutverki . En Corbucci lætur ekki staðar numið við einfalt , gráglettið grín , heldur setur það fram af fullri alvöru með því að tvinna málleysi hetjunnar saman við söguþráðinn : þegar foreldrar hans voru myrtir skáru illvirkjarnir raddböndin úr drengnum svo hann gæti ekki sagt neinum frá því sem hann sá . NB ! : Áður en lengra er haldið er mikilvægt að benda á að afar erfitt er að tala að ráði um Il Grande Silenzio án þess að fjalla um söguþráðinn og þar af leiðandi að koma með spilla , eða spojlera . Ég mun ekki lýsa endalokum myndarinnar nákvæmlega , en mun engu að síður gefa sterklega í skyn um hvers lags endi er að ræða . Þeir sem vilja halda sig fjarri geta því lokað glugganum núna og vafrað eitthvað út í sólarlagið . Ég vil þó einnig benda á að þegar ég sá myndina í fyrsta sinn vissi ég allt um söguþráðinn og sérstaklega um málalok , en það hindraði mig ekki í að njóta myndarinnar og sitja eftir agndofa að áhorfi loknu . Il Grande Silenzio er besta dæmið um stílbrögð meistara Corbucci og sker sig úr vestrahefðinni á ýmsa vegu , en það sem gerir kvikmyndina hins vegar einstaka er lokauppgjörið . Um það vil ég sem minnst segja , en költ-leikstjórar á borð við Alex Cox og Michael Haneke hafa báðir lýst endalokunum sem þeim verstu í manna minnum . Ég leyfi mér þó að kjafta frá því að í anda þess sem á undan kemur í myndinni hvað varðar öfugsnúin handbrögð á hefðbundnum efnivið er endirinn engin undantekning . Væntingum áhorfenda sem hafa horft á tugi vestra ( og kvikmynda almennt ) þar sem hinir góðu sigra og hinum illu er refsað er algjörlega snúið á hvolf og fleygt út um gluggann . Ég held að það sé ein aðalástæðan fyrir því að Il Grande Silenzio er í svo miklu uppáhaldi hjá mér . Það er sjokkerandi að sjá mynd sem endar ekki vel , sérstaklega innan geira þar sem hamingjusöm endalok eru allsráðandi , og að því leyti er myndin einstaklega hressandi – þótt hún sé samtímis full vonleysis . Þess má geta að annar og mun glaðlegri Hollywood-endir var tekinn upp , sem hægt er að sjá á DVD-útgáfum og finna á YouTube , en sem betur fer var hann bara gerður til vara og ( næstum ) aldrei sýndur . Reyndar er sá endir svo yfirgengilega glaðlegur og út úr kú að það er nánast hægt að líta á hann sem enn eina ádeiluna á klisjur Hollywood . Í tengslum við svartsýnina sem einkennir þessa mynd Corbuccis er ekki hægt að líta framhjá menningarlegu og pólitísku samhengi þess tíma , en myndin var gerð árið 1968 . Corbucci var frekar róttækur vinstrimaður og pólitískar hliðar kvikmynda hans væru efni í annan pistil , sem kannski mun einhvern tímann líta dagsins ljós . Vestrar á borð við Il Mercenario ( 1968 ) og Vamos a matar , compañeros ( 1970 ) snerta óbeint á eldfimu ástandi róttækra byltingarmála á sjöunda áratugnum , en báðir gerast þeir á tímum mexíkósku byltingarinnar snemma á 20. öld og Corbucci nýtir sér samanburðinn til að deila á eigin samtíma . Hann sprautaði stórum skammti af byltingarpólitík inn í þessar myndir og að einhverju leyti er um svipað að ræða í Il Grande Silenzio . Samkvæmt leikstjóranum Alex Cox tók Corbucci dauða byltingarleiðtoganna Che Guevara og Malcolm X mjög nærri sér og að einhverju leyti eru endalok Silenzio virðingarvottur til þeirra og bölsýnin sem fylgir lokaatriðinu einkennandi fyrir það tilfinninga - og hugarástand sem leikstjórinn fann fyrir á þessum tíma . Mig grunar að niðurdrepandi endalok myndarinnar séu ein helsta ástæða þess að Il Grande Silenzio hefur að miklu leyti verið óséð í gegnum árin og samkvæmt Alex Cox virðist sá grunur vera réttur : til stóð að endurgera myndina í Hollywood á sínum tíma – af Clint Eastwood sjálfum ! Sem ætlaði meira að segja að leika aðalhlutverkið og þar af leiðandi færa brandara Corbuccis í hring ! – en stórlaxarnir hjá 20 th Century Fox neituðu að framleiða myndina , fyrst og fremst vegna þess að þeim var svo illa við endalokin . Það er svo sem ekki skrítið , enda hefði Il Grande Silenzio aldrei orðið til innan raða Hollywood og það eitt og sér – og algjörlega óháð því að um vestra sé að ræða – ætti að vera næg ástæða til að leita myndina uppi . Að lokum get ég ekki staðist að minnast örstutt á kvikmyndatónlistina sem prýðir myndina , en utan þess að vera einn uppáhaldsvestrinn minn er hljóðsporið að Il Grande Silenzio líka ein uppáhaldsplatan mín með meistara Morricone . Í síðasta innslagi minntist ég á að músíkin úr Navajo Joe væri í miklu uppáhaldi og það er alveg satt – í raun og veru er mestallt sem Morricone lét frá sér á þessum tíma í uppáhaldi hjá mér – en Il Grande Silenzio sker sig úr hópi annarra vestra vegna þess að tónlistin er svo fjölbreytileg út í gegn . Þannig er hún t.a.m. afar ólík Navajo Joe , sem byggir fyrst og fremst á endurnýtingu á sömu þemum aftur og aftur , en þótt Silenzio nýti sannarlega sömu þemurnar ítrekað koma útsetningarnar úr öllum áttum og spanna mun breiðara tónlistarsvið . Í raun er ágætt að líkja músíkinni í Silenzio við músíkina í The Good , The Bad and the Ugly ( annað uppáhalds sándtrakk ) hvað varðar fjölbreytileika , þótt sú fyrrnefnda nái aldrei sömu epísku hæðum og sú síðarnefnda . Hér að ofan má finna YouTube klippu með úrvali af tónlist úr myndinni , fyrir þá sem vilja setja sig í gírinn fyrir myrkasta , níhilískasta og mögulega besta vestra sem gerður hefur verið .