um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára . ( Lögð fyrir Alþingi á 130. löggjafarþingi 2003 – 2004 . ) Alþingi ályktar skv. 9. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 , að samþykkja eftirfarandi áætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum , fyrir tímabilið frá maímánuði 2004 til maímánaðar 2008 . I. Verkefni ríkisstjórnarinnar . Stefnumarkandi áherslusvið í jafnréttismálum fyrir næstu árin verði eftirfarandi : 1 . Samþætting jafnréttissjónarmiða . 2 . Fræðsla um jafnréttismál . 3 . Jafnrétti á vinnumarkaði . 4 . Jafnréttisáætlanir ráðuneyta . 5 . Skilgreining á hlutverki jafnréttisfulltrúa ráðuneyta . 6 . 1 . Jöfnun á kynjahlutfalli í nefndum , ráðum og stjórnum . Fræðsla um jafnréttismál fyrir stjórnendur og starfsmenn ráðuneytanna . 4 . Jafnréttisáætlanir og jafnréttisnefndir ráðuneytanna . 7 . Staða kvenna í ráðuneytunum og undirstofnunum þeirra . 9 . Aðbúnaður kvenna innan lögreglunnar . Prentað upp . D. Félagsmálaráðuneyti . 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . 13 . Nefndir og ráð í sveitarfélögum . 14 . Fæðingarorlof og atvinnulíf . 15 . Jafnrétti í vinnumiðlun . 16 . Karlar til ábyrgðar . 17 . Kynbundinn launamunur . 18 . 10 . Vernd vitna og þolenda afbrota . 31 . Konur í atvinnurekstri . 40 . Gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu - og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi . E. Fjármálaráðuneyti . 19 . Úttekt á áhrifum launakerfis ríkisins á launamun kvenna og karla . 20 . Úttekt á almannatryggingakerfinu . Samstarfsaðili í eftirtöldum verkefnum : 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . 17 . Kynbundinn launamunur . F. Hagstofa Íslands . 21 . Konur og karlar í atvinnurekstri . G. Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . 22 . Verkefnisstjórn um heilsufar kvenna . 23 . Heilsufarskönnun . 24 . Notkun kvenna og karla á heilsugæslunni . 25 . Mat á árangri og gæðum heilbrigðisþjónustunnar . 26 . Feðrafræðsla fyrir verðandi feður . 27 . Áhættuhegðun karla . 28 . Sérstök herferð í forvörnum gegn fíkniefna - og tóbaksneyslu . 29 . Jafnrétti og lýðheilsa . Samstarfsaðili í eftirtöldu verkefni : 16 . Karlar til ábyrgðar . H. Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti . 30 . Konur og stjórnun fyrirtækja . 31 . Konur í atvinnurekstri . Samstarfsaðili í eftirtöldu verkefni : 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . I. Landbúnaðarráðuneyti . J. Menntamálaráðuneyti . 32 . Konur í vísindum 33 . Fræðsla um jafnréttismál í kennaranámi . 34 . Jafnréttiskennsla í skólum . 35 . Styrkir til jafnréttisfræðslu úr Þróunarsjóðum leik - , grunn - , og framhaldsskóla . 36 . Jafnrétti kynjanna innan íþróttahreyfingarinnar . 37 . Konur og fjölmiðlar . K. Samgönguráðuneyti . L. Sjávarútvegsráðuneyti . 38 . Úttekt á störfum kvenna í stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi . 39 . Úttekt á störfum kvenna í minni sjávarútvegsfyrirtækjum ( fjölskyldufyrirtækjum ) á Íslandi . M. Umhverfisráðuneyti . N. Utanríkisráðuneyti . 40 . Gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu - og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi . 41 . Athugasemdir við þingsályktunartillögu þessa . Ríkisstjórnin hefur samþykkt áætlun í jafnréttismálum fyrir tímabilið frá maímánuði 2004 til maímánaðar 2008 . Hún fylgir hér á eftir : „ I. Inngangur . Samkvæmt 9. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 , er kveðið á um að félagsmálaráðherra leggi fram , eigi síðar en ári eftir alþingiskosningar , tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára í senn . Sú áætlun sem hér er lögð fram byggist að hluta til á fyrri framkvæmdaáætlun um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna , sem var í gildi 2002 – 2004 . Áætlunin sem hér fer á eftir er öðruvísi uppbyggð en fyrri áætlanir . Í stað þess að fjalla um hvert ráðuneyti fyrir sig verður farið í gegnum afmörkuð verkefni , og kveðið á um hvaða ráðuneyti eru ábyrg fyrir framkvæmd hvers verkefnis og hvaða aðilar aðrir komi þar að . Ýmis þeirra verkefna sem fylgja hér á eftir eru kunnugleg frá fyrri áætlunum , þótt mörgum hafi verið lokið á liðnu framkvæmdatímabili . Þó hefur fjöldi þeirra verkefna frá fyrri áætlunum sem ekki reyndist unnt að ljúka leitt til þess að sú ákvörðun var tekin að fækka frekar verkefnum . Með því verður áætlunin raunhæfari og um leið markvissari . Í fyrri framkvæmdaáætlunum var stefnt að því að samþætta jafnréttis - og kynjasjónarmið inn í daglegt starf allra ráðuneyta . Enn er nauðsynlegt að hafa þetta markmið að leiðarljósi þar sem árangurinn hefur ekki verið sem skyldi . Hér er þó rétt að benda á að samþætting er ekki markmið í sjálfri sér , heldur er það jafnrétti kynjanna sem er markmiðið . Það næst með því meðal annars að gera samþættingu að viðteknum vinnubrögðum í stjórnsýslunni . Samþætting er aðferðin , eða verkfærið , sem getur gert það kleift að ná markmiðinu um jafnrétti . Í síðustu áætlun var sérstaklega tekið fram að nauðsynlegt væri að þróa störf jafnréttisfulltrúa og skapa þeim starfsmönnum sem hlutverkinu sinna ákveðnara rými , stuðning og möguleika til að sinna starfinu . Þetta hefur þó ekki orðið , þannig að eitt helsta verkefni næstu ára verður skilgreining á starfi jafnréttisfulltrúa innan ráðuneytis , til dæmis með afmarkaðri starfslýsingu og starfshlutfalli . Þó ber að taka fram að starfshlutfallið þarf ekki að vera það sama fyrir alla jafnréttisfulltrúa því ólík hlutverk ráðuneytanna gera það að verkum að hlutföllin eru breytileg milli þeirra . Pólitískur vilji til að jafna hlutföll kynjanna í nefndum , ráðum og stjórnum á vegum hins opinbera hefur komið fram í fyrri framkvæmdaáætlunum . En þrátt fyrir þann vilja hefur hlutfall kvenna í opinberum nefndum , ráðum og stjórnum í heildina ekki aukist á síðustu tveimur árum . Á haustmánuðum 2003 hafði hlutfall kvenna í nefndum , ráðum og stjórnum hækkað í fjórum ráðuneytum , staðið í stað í einu , en lækkað í sjö þegar borið er saman við stöðuna árið 2001 . Loks er ástæða til að minnast á það að hlutur kvenna í stjórnunarstöðum innan ráðuneytanna er enn rýr , en í einu ráðuneyti er engin kona í yfirstjórn og í flestum eru þær í minni hluta . Þetta er mál sem ríkisstjórnin hyggst huga betur að á næstu árum og að því verður unnið í þessari áætlun . Þetta á þó ekki við um öll ráðuneyti , til dæmis eru konur 44% yfirstjórnar dóms - og kirkjumálaráðuneytis og 50% yfirstjórnar heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytis samkvæmt tölum frá október 2003 , og í febrúar 2004 varð umhverfisráðuneytið fyrst til þess að hafa fleiri konur en karla í yfirstjórn . Pólitískan vilja til breytinga þarf að sýna í verki á fleiri stöðum og því er nauðsynlegt að framgangur verkefnanna í þessari áætlun verði tryggður . Kynbundinn launamunur er enn eitt af helstu áhersluatriðum framkvæmdaáætlunarinnar . Þróunin er vissulega í rétta átt , en upplýsingar benda til þess að betur má ef duga skal . Kyngreindar upplýsingar eru grunnundirstaða þess að hægt sé að fylgjast með þróun mála í þessum efnum . Með slíkum gögnum væri til dæmis hægt að þróa svokallaða kynjavísitölu ( barometer / benchmarking ) til að nákvæmar sundurgreindar upplýsingar um stöðu karla og kvenna í samfélaginu séu alltaf tiltækar . II . Verkefni ríkisstjórnarinnar . Í framkvæmdaáætlun þessari er lagt til að stefnumarkandi áherslusvið í jafnréttismálum fyrir næstu árin verði eftirfarandi : – Samþætting jafnréttissjónarmiða . – Fræðsla um jafnréttismál . – Jafnrétti á vinnumarkaði . – Jafnréttisáætlanir ráðuneyta . – Skilgreining á hlutverki jafnréttisfulltrúa ráðuneyta . – Eftirfylgni með framkvæmdaáætlun . Nokkur verkefni ríkisstjórnarinnar taka sérstaklega til innra starfs ráðuneytanna , en önnur þau verkefni sem fylgja hér á eftir munu að einhverju leyti fela í sér vinnu að samþættingu , fræðslu eða vinnumarkaðsmálum . 1 . Samþætting jafnréttissjónarmiða . Markmið laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 , er að stuðla að jafnrétti kynjanna . Í samþættingu felst að jafnréttismál séu mál samfélagsins í heild , en ekki aðeins kvenna . Markmið samþættingar er að flétta sjónarhorn kynferðis inn í alla stefnumótun innan samfélagsins , endurskilgreina hefðbundin hlutverk kynjanna og gera bæði konum og körlum kleift að samþætta fjölskyldu - og atvinnulíf . Hér er nauðsynlegt að taka fram að kynhlutleysi og samþætting eru ekki eitt og hið sama þar sem kynhlutleysi lítur oft fram hjá sértækum þörfum og reynslu kvenna og karla . Þegar horft er á öll mál fyrst og fremst út frá því hvernig þau snerta konur annars vegar og karla hins vegar verða allir sem koma að stefnumótun og ákvarðanatöku að hafa þekkingu á jafnréttismálum . Fræðsla um jafnréttismál er því frumforsenda þess að samþætting verði árangursrík og að jafnrétti kynjanna verði að veruleika í samfélaginu . Þegar til lengri tíma er litið er markmiðið það að sjónarhorn kynferðis verði sjálfsagður hluti allrar ákvarðanatöku og verði alltaf lagt til grundvallar . Fjórar frumforsendur samþættingar eru : Upplýsingar um stöðu karla og kvenna , ábyrgð á framkvæmdinni , fræðsla um jafnréttismál og aðferðir sem hægt er að beita til að ná fram jafnrétti kynjanna á þennan hátt . Með hliðsjón af því voru framangreind sjónarmið höfð að leiðarljósi við gerð framkvæmdaáætlunarinnar þannig að þau verkefni sem lögð yrðu fram beindust að einum eða fleiri þessara þátta , þ.e. að veita upplýsingar , auka fræðslu , eða benda á aðferðir til að jafna stöðu kynjanna . Fyrir hvert verkefni er tilnefndur ábyrgðaraðili , hvort sem þeir eru einn eða fleiri , auk þess sem leitast er við að leggja fram tíma - og kostnaðaráætlanir fyrir verkefnin . Verkefni sem tengjast samþættingu eru til dæmis jöfnun kynjahlutfalls í nefndum , ráðum og stjórnum ( verkefni 1 ) og nefndir og ráð í sveitarfélögum ( 13 ) . 2 . Fræðsla um jafnréttismál . Sérþekking og fjármagn verður að vera tiltækt til að sinna samþættingu jafnréttissjónarmiða , eins og í öllum verkefnum einstakra ráðuneyta . Nauðsynlegt er að allir þeir sem hafa með stefnumótun og ákvarðanatöku að gera hafi þekkingu á jafnréttismálum . Þess vegna er fræðsla um þessi málefni eitt af frumskilyrðum þess að samþætting eigi sér stað . Allt starfsfólk ríkis og sveitarfélaga , sem ber ábyrgð á og sér um að framfylgja stefnumótunarvinnu , þarf að fá fræðslu um þennan málaflokk til að geta sinnt verkefnum sínum fyllilega . Í þessum tilgangi verður haldið áfram með markvissa fræðslu til stjórnenda og almennra starfsmanna innan ráðuneyta . Verkefni sem tengjast þessu áhersluatriði eru til dæmis fræðsla um jafnréttismál fyrir stjórnendur og starfsmenn ráðuneyta ( 3 ) og útgáfa jafnréttisgátlista til notkunar við stefnumótunarvinnu ( 8 ) . 3 . Jafnrétti á vinnumarkaði . Skýrsla um efnahagsleg völd kvenna , sem gefin var út í febrúar 2004 , sýnir að enn er til staðar kynbundinn launamunur í samfélaginu , en samkvæmt könnun sem nefndin stóð fyrir hafa konur um 72% af launum karla fyrir jafnlangan vinnutíma . Samkvæmt skýrslunni má skýra 21 – 24% launamunarins með ólíkum starfsvettvangi , starfi , menntun og ráðningarfyrirkomulagi . Eftir stendur 7,5 – 11% launamunur sem stafar af því að hjónaband , barneignir og fleira hefur önnur áhrif á laun kvenna en karla . Síðustu kannanir hafa sýnt að yfirborganir og hlunnindi á almenna vinnumarkaðnum og hjá hinu opinbera gangi frekar til karla en kvenna . Einnig hefur komið fram við samanburð hefðbundinna kvennastarfsgreina og hefðbundinna starfsgreina karla sem krefjast sambærilegs námstíma að um verulegan launamismun sé að ræða . Ljóst er að leita verður leiða til að uppræta launakerfi þar sem stöðuheiti , föst yfirvinna og bílahlunnindi eru notuð til að bæta lág laun sem samið er um í kjarasamningum . Markmið ríkisstjórnarinnar er að uppræta launamun kynjanna þannig að jafnrétti náist á þessu sviði . Auk þess þarf að leggja áherslu á verkefni sem stuðla að aukinni þátttöku kvenna í atvinnurekstri og iðnaði . Þá er full ástæða til þess að fylgja eftir 13. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 , þar sem segir : „ Fyrirtæki og stofnanir þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn skulu setja sér jafnréttisáætlun eða kveða sérstaklega á um jafnrétti kvenna og karla í starfsmannastefnu sinni . “ Sérstaklega er tekið fram í lögunum að í jafnréttisáætlun eða starfsmannastefnu skuli kveðið á um markmið og aðgerðir til að tryggja starfsmönnum launajafnrétti , aðgang að lausum störfum , starfsþjálfun og endurmenntun , samræmingu fjölskyldu - og atvinnulífs og ráðstafanir til að koma í veg fyrir kynferðislega áreitni . Loks er nauðsynlegt að marka aðkomu og ábyrgð stéttarfélaga launafólks og atvinnurekenda á jafnréttismálum . Verkefni tengd þessum lið eru til dæmis fæðingarorlof og atvinnulíf ( 14 ) , konur og karlar í atvinnurekstri ( 21 ) og konur og stjórnun fyrirtækja ( 30 ) . 4 . Jafnréttisáætlanir ráðuneyta . Nauðsynlegt er að ríkisstjórnin setji gott fordæmi fyrir atvinnulífið og því verður lögð áhersla á að öll ráðuneyti setji sér jafnréttisáætlun fyrir mitt kjörtímabil . Þessum jafnréttisáætlunum þarf að fylgja eftir með viðeigandi aðgerðum , rétt eins og kveðið er á um í 13. gr. laga nr. 96 / 2000 . Rétt er þó að taka fram að meiri hluti ráðuneyta , þ.e. dóms - og kirkjumálaráðuneyti , félagsmálaráðuneyti , heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti , iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti , menntamálaráðuneyti , umhverfisráðuneyti og utanríkisráðuneyti , hefur sett sér jafnréttisáætlanir . Þá hefur jafnréttisyfirlýsing verið samþykkt í samgönguráðuneyti . Forsætisráðuneyti starfar samkvæmt jafnréttisáætlun Stjórnarráðsins . Fjármálaráðuneytið vinnur nú á vordögum 2004 að gerð jafnréttisáætlunar . Engin jafnréttisáætlun er til staðar á Hagstofu , í landbúnaðarráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti . Verkefnið jafnréttisáætlanir og jafnréttisnefndir ráðuneytanna ( 4 ) fjallar sérstaklega um þetta mál . 5 . Skilgreining á hlutverki jafnréttisfulltrúa ráðuneyta . Mismunandi skilningur hefur verið lagður í hlutverk jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna . Því er ástæða til að skilgreina hlutverkið þannig að skipaður jafnréttisfulltrúi viti hvers er ætlast til af honum þegar hann tekur að sér starfið . Auk þess að samræma hlutverk og verksvið jafnréttisfulltrúanna þarf að auka vægi þeirra innan ráðuneytanna . Lagt er til að þetta verði gert með því að setja reglur um starf jafnréttisfulltrúanna þar sem kveðið sé á um skyldur þeirra og réttindi , hvaða stöðu þeir þurfa að hafa innan ráðuneytanna og gagnvart undirstofnunum og hvernig greiðslum verði hagað fyrir þessi störf . Verkefnið skilgreining á hlutverki jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna ( 2 ) er sérstaklega helgað þessu efni . 6 . Eftirfylgni með framkvæmdaáætlun . Til að tryggja það að raunverulegur árangur náist við framkvæmd verkefna þeirra sem hér eru tíunduð er mikilvægt að gerð sé úttekt á árangri ríkisstjórnarinnar . Skilgreina verður á hvaða hátt þetta verður gert , en æskilegt er að slík úttekt verði gerð um mitt framkvæmdatímabilið og aftur í lok þess . Þá skal meta hvert verkefni , hvort sem því er lokið eða ekki , og leggja mat á þau áhrif sem það hefur haft . III . Verkefni ráðuneytanna . Eftirfarandi verkefni eru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og taka öll ráðuneytin þátt í þeim : A. Verkefni allra ráðuneytanna . 3 . 5 . Auk þessara verkefna taka einstök ráðuneyti þátt í , eða bera ábyrgð á , eftirtöldum verkefnum : B. Forsætisráðuneyti . 8 . Mansal . 10 . Vernd vitna og þolenda afbrota . 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . 13 . Nefndir og ráð í sveitarfélögum . 14 . Fæðingarorlof og atvinnulíf . 15 . Jafnrétti í vinnumiðlun . 16 . Karlar til ábyrgðar . 17 . Kynbundinn launamunur . 18 . 10 . Vernd vitna og þolenda afbrota . 31 . Konur í atvinnurekstri . 40 . Gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu - og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi . E. Fjármálaráðuneyti . 19 . Úttekt á áhrifum launakerfis ríkisins á launamun kvenna og karla . 20 . Úttekt á almannatryggingakerfinu . Samstarfsaðili í eftirtöldum verkefnum : 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . 17 . Kynbundinn launamunur . F. Hagstofa Íslands . 21 . Konur og karlar í atvinnurekstri . G. Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . 22 . Verkefnisstjórn um heilsufar kvenna . 23 . Heilsufarskönnun . 24 . Notkun kvenna og karla á heilsugæslunni . 25 . Mat á árangri og gæðum heilbrigðisþjónustunnar . 26 . Feðrafræðsla fyrir verðandi feður . 27 . Áhættuhegðun karla . 28 . Sérstök herferð í forvörnum gegn fíkniefna - og tóbaksneyslu . 29 . Jafnrétti og lýðheilsa . Samstarfsaðili í eftirtöldu verkefni : 16 . Karlar til ábyrgðar . H. Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti . 30 . Konur og stjórnun fyrirtækja . 31 . Konur í atvinnurekstri . Samstarfsaðili í eftirtöldu verkefni : 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . I. Landbúnaðarráðuneyti . J. Menntamálaráðuneyti . 32 . Konur í vísindum 33 . Fræðsla um jafnréttismál í kennaranámi . 34 . Jafnréttiskennsla í skólum . 35 . Styrkir til jafnréttisfræðslu úr Þróunarsjóðum leik - , grunn - , og framhaldsskóla . 36 . Jafnrétti kynjanna innan íþróttahreyfingarinnar . 37 . Konur og fjölmiðlar . K. Samgönguráðuneyti . L. Sjávarútvegsráðuneyti . 38 . Úttekt á störfum kvenna í stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi . 39 . Úttekt á störfum kvenna í minni sjávarútvegsfyrirtækjum ( fjölskyldufyrirtækjum ) á Íslandi . M. Umhverfisráðuneyti . N. Utanríkisráðuneyti . 40 . Gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu - og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi . 41 . Nánari lýsing á verkefnum ráðuneytanna : A. Verkefni allra ráðuneytanna . 1 . Jöfnun á kynjahlutfalli í nefndum , ráðum og stjórnum . Meginhugmynd : Að ná fram sem jöfnustu hlutfalli karla og kvenna í nefndum , ráðum og stjórnum á vegum hins opinbera . Því jafnari sem hlutföll karla og kvenna eru þar sem verið er að móta nýja stefnu , því meiri líkur eru á því að ákvarðanir sem teknar eru endurspegli bæði hagsmuni kvenna og karla . Þess vegna er mikilvægt að ganga úr skugga um hvort verið sé að nýta hæfileika og menntun beggja kynjanna þegar verið er að móta stefnu og taka ákvarðanir . Þetta á einnig við þar sem verið er að setja pólitísk markmið . Þar sem kynjahlutföll eru mjög mismunandi í ráðuneytunum skal fylgjast með bæði heildartölum og skipan í nefndir , ráð og stjórnir . Þannig sést best hvort breytingar séu í framkvæmd . Hægt væri að ná fram jöfnuði með því að hvert ráðuneyti tæki upp eftirfarandi verklag : – Þegar óskað er eftir tilnefningu frá aðilum utan ráðuneytanna verði farið fram á að fyrir hvern einn fulltrúa verði tveir einstaklingar tilnefndir , hvor af sínu kyni . – Þegar skipað er í nefndir , ráð og stjórnir án tilnefninga verði þegar í stað tekin upp sú regla að kynjahlutfall sé sem jafnast innan hvers hóps . – Til að ná fram jöfnuði innan hvers ráðuneytis verði haft í huga við skipun í einstaka nefndir , ráð og stjórnir að þar sé annað kynið í meiri hluta til að rétta af ójafnvægi innan annarra nefnda . Markmið : Að jafna hlut kynjanna í nefndum , ráðum og stjórnum á vegum hins opinbera þannig að hlutfall kynja sé aldrei meira en 60 : 40 öðru kyninu í hag . Þau ráðuneyti sem þegar hafa náð þessu hlutfalli skulu gæta þess að vera áfram sem næst jafnri skiptingu kynjanna . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin . Aðrir þátttakendur : Öll ráðuneyti . Tímaáætlun : Frá gildistöku þingsályktunarinnar skipi öll ráðuneyti jafnan hlut kvenna og karla . 2 . Skilgreining á hlutverki jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna . Meginhugmynd : Að skilgreina nánar hlutverk jafnréttisfulltrúa innan Stjórnarráðsins . Í hverju ráðuneyti er nú starfandi jafnréttisfulltrúi sem gegnir skyldum sem eru ákvarðaðar af ráðuneytisstjóra eða jafnréttisáætlun viðkomandi ráðuneytis . Þessir fulltrúar mynda einnig með sér starfshóp sem hittist einu sinni í mánuði og eru tengiliðir Jafnréttisstofu við hvert ráðuneyti . Starfssvið þeirra er því víðtækt og er nauðsynlegt að setja skýrari reglur um störf jafnréttisfulltrúanna . Markmið : Að hlutverk jafnréttisfulltrúa verði skilgreint eins í öllum ráðuneytum , en verði ekki háð huglægu mati yfirstjórnar . Að setja reglur sem kveða á um réttindi og skyldur jafnréttisfulltrúa og kjör þeirra . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin , félagsmálaráðuneyti og Jafnréttisstofa . Aðrir þátttakendur : Öll önnur ráðuneyti . Tímaáætlun : Reglur skulu vera samþykktar fyrir endurskoðun framkvæmdaáætlunarinnar . 3 . Fræðsla um jafnréttismál fyrir stjórnendur og starfsmenn ráðuneyta . Meginhugmynd : Að halda fræðslu - og umræðufundi um jafnréttismál fyrir starfsmenn ráðuneyta og undirstofnana þeirra . Að halda reglulega námskeið um jafnréttismál fyrir starfsmenn í ráðuneytum , stjórnendur og tengiliði stofnana . Að hvetja jafnréttisfulltrúa , jafnréttisnefndir og stjórnendur til að sækja námskeið og ráðstefnur um jafnréttismál . Markmið : Að gera fræðslu um jafnréttismál hluta af starfi ráðuneytanna og stofnana þeirra þannig að starfsmenn verði meðvitaðir um mikilvægi málaflokksins . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin , Jafnréttisstofa og félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Öll önnur ráðuneyti og Reykjavíkurborg . Tímaáætlun : Námskeið skulu haldin út gildistíma áætlunarinnar , en æskilegt er að flestir hafi lokið námskeiði fyrir endurskoðun áætlunarinnar . Áætlaður kostnaður : 1 millj. kr. fyrir hvert ráðuneyti á gildistíma framkvæmdaáætlunarinnar . 4 . Jafnréttisáætlanir og jafnréttisnefndir ráðuneyta og undirstofnana . Meginhugmynd : Jafnréttisáætlanir eru nauðsynlegt tæki fyrir ráðuneytin til að tryggja framgang jafnréttismála . Með setningu áætlunar er það skjalfest að ráðuneytið ætli sér að sinna þessum málaflokki . Starfsmönnum og stjórnendum er þá kleift að kynna sér innihald hennar . Einnig setur það fordæmi fyrir atvinnulífið að í öllum ráðuneytum sé slík áætlun til staðar því samkvæmt lögum nr. 96 / 2000 er öllum fyrirtækjum og stofnunum með fleiri en 25 starfsmenn skylt að setja sér jafnréttisáætlun . Þá er nauðsynlegt að jafnréttisnefnd sé til staðar í ráðuneytunum til að tryggja órofið samhengi jafnréttismála innan ráðuneytisins . Jafnréttisnefnd er bakhjarl fyrir jafnréttisfulltrúann og er hlutverk hennar meðal annars að veita honum aðhald og aðstoð við þróun og endurskoðun áætlunar . Hvert ráðuneyti ber einnig ábyrgð á því að undirstofnanir með fleiri en 25 starfsmenn setji sér jafnréttisáætlanir . Til að tryggja áhrif nefndarinnar er mikilvægt að í henni sitji fulltrúar yfirstjórnar , til dæmis starfsmanna - eða rekstrarstjóri eða aðstoðarmaður ráðherra , auk jafnréttisfulltrúa og fulltrúa almennra starfsmanna . Hlutverk nefndarinnar verði meðal annars að fylgjast með stöðu jafnréttismála á hverjum tíma og gera viðvart ef eitthvað má betur fara á því sviði . Einnig að funda reglulega , og hið minnsta árlega með yfirstjórn ráðuneytisins , og gera tillögur um úrbætur og framfarir eftir því sem tilefni gefast . Þá skal nefndin einnig endurskoða árlega jafnréttisáætlun ráðuneytisins . Markmið : Að gera jafnréttisstarf sýnilegra og markvissara í ráðuneytinu . Að öll ráðuneyti setji sér jafnréttisáætlanir fyrir endurskoðun áætlunarinnar og skipi jafnréttisnefnd sem er jafnréttisfulltrúa til halds og trausts . Þau ráðuneyti sem þegar hafa sett sér jafnréttisáætlun tryggja að markmiðum hennar sé framfylgt . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin . Aðrir þátttakendur : Öll ráðuneyti . Undirstofnanir með fleiri en 25 starfsmenn . Tímaáætlun : Jafnréttisáætlanir þurfa að vera samþykktar fyrir endurskoðun framkvæmdaáætlunarinnar . 5 . Skipun tengiliða jafnréttismála í öllum undirstofnunum ráðuneyta . Meginhugmynd : Jafnréttismál skipta ekki einungis máli í ráðuneytunum , heldur einnig í undirstofnunum þeirra . Því er nauðsynlegt að jafnréttisfulltrúar myndi tengsl við undirstofnanir og að settur sé tengiliður í hverri undirstofnun sem er ábyrgur fyrir að miðla upplýsingum um jafnréttismál til starfsmanna og stjórnenda stofnunarinnar . Þar sem tengiliðir hafa verið tilnefndir þarf að fylgjast með því að sá starfsmaður sinni skyldum sínum varðandi þennan málaflokk . Því er nauðsynlegt að bjóða upp á fræðslu og gera upplýsingar aðgengilegar fyrir þessa aðila . Fyrir minni stofnanir er nóg að tilnefna tengiliði , en stærri stofnanir þurfa að tilnefna jafnréttisfulltrúa og setja sér sérstaka jafnréttisáætlun . Þá skulu jafnréttisfulltrúar hafa eftirlit með framkvæmdinni . Markmið : Að tilnefna tengiliði sem sinna jafnréttismálum í öllum undirstofnunum ráðuneyta fyrir lok tímabilsins . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin . Aðrir þátttakendur : Öll ráðuneyti . 6 . Jafnréttissjónarmið tryggð við stöðuveitingar . Meginhugmynd : Það er nauðsynlegt að jafnréttissjónarmið séu viðhöfð við stöðuveitingar á vegum hins opinbera . Þetta sjónarmið verður einnig að vera sýnilegt þeim sem sækja um viðkomandi störf . Í atvinnuauglýsingum þarf að koma fram að jafnréttissjónarmið séu höfð í huga við ráðningar . Þegar um er að ræða starfsstétt eða -vettvang þar sem annað kynið er í miklum meiri hluta er sjálfsagt að taka fram að „ karlar jafnt sem konur “ séu hvattir til að sækja um , með það kynið framar sem er í minni hluta . Annars er mælt með orðalaginu „ að við stöðuveitingar séu jafnréttissjónarmið höfð í huga “ . Markmið : Að jafna hlut kynjanna í starfsstéttum og á vinnustöðum og gera jafnréttissjónarmið ráðuneytanna opinbert og gegnsætt einstaklingum sem eru í starfsleit . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin . Aðrir þátttakendur : Öll ráðuneyti . 7 . Staða kvenna í yfirstjórnum ráðuneytanna og undirstofnana þeirra . Meginhugmynd : Að hlutfall karla og kvenna sé sem jafnast í yfirmannastöðum innan ráðuneyta og undirstofnana þeirra . Til að markmiðinu sé náð skal fara fram könnun á því hvert hlutfall kvenna í stjórnunarstöðum í hverju ráðuneyti sé og í undirstofnunum . Í kjölfar þeirrar könnunar mun verða sett raunhæft markmið í samræmi við niðurstöðu hennar . Markmið : Að hlutfall karla og kvenna sé sem jafnast í yfirmannastöðum innan hvers ráðuneytis og undirstofnana . Ábyrgð á framkvæmd : Ríkisstjórnin . Aðrir þátttakendur : Öll ráðuneyti . B. Forsætisráðuneyti . 8 . Útgáfa jafnréttisgátlista til notkunar við stefnumótunarvinnu . Meginhugmynd : Gátlisti væri nytsamlegt tæki fyrir Alþingi , ráðuneyti , sveitarstjórnir , opinberar stofnanir , fyrirtæki og nefndir , ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga til að tryggja að jafnréttissjónarmiða verði gætt við stefnumótunarvinnu . Tæki til að auka jafnrétti eiga að vera aðgengileg stjórnendum á öllum sviðum samfélagsins . Gátlisti af þessu tagi var eitt af þeim tækjum sem nefnd um hlut kvenna í opinberri stefnumótun lagði til . Markmið : Að spurningum um jafnrétti kynjanna verði svarað áður en lagt er út í stefnumótunarvinnu , til að mynda með notkun gátlista . Ábyrgð á framkvæmd : Forsætisráðuneyti og Jafnréttisstofa . Tímaáætlun : Gátlistann skal gefa út fyrir endurskoðun þessarar framkvæmdaáætlunar . Mansal . Meginhugmynd : Ráðuneytið mun áfram leggja áherslu á aðgerðir til að koma í veg fyrir verslun með fólk sem beinist einkum að konum og börnum . Ráðuneytið mun í þessu skyni framkvæma , stuðla að eða taka þátt í eftirfarandi : – Ráðstefna um mansal og aðgerðir gegn því . – Alþjóðlegt samstarf um aðgerðir gegn mansali . – Fullgilding Palermó-samningsins , samnings Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn verslun með fólk , einkum konur og börn . – Aðgerðaáætlun til að koma í veg fyrir mansal . Markmið : Að koma í veg fyrir verslun með fólk , einkum konur og börn . Ábyrgð á framkvæmd : Dómsmálaráðuneytið , félagsmálaráðuneytið og utanríkisráðuneytið . Tímaáætlun : 2004 – 2006 . Áætlaður kostnaður : 250.000 kr . Annað : Dómsmálaráðuneytið tók þátt í ráðstefnu sem utanríkisráðuneytið stóð fyrir 19. mars 2004 . Kostnaður er áætlaður 100.000 kr . Fyrirhugað er að stofna starfshóp til undirbúnings áætlun um aðgerðir gegn verslun með fólk . Kostnaður er áætlaður 150.000 kr. 10 . Vernd vitna og þolenda afbrota . Meginhugmynd : Ráðuneytið mun áfram vinna að vitnavernd og bættri réttarstöðu þolenda afbrota . Hluti af því starfi snýr að vernd kvenna sem verða fyrir ofbeldi eða hótunum frá maka eða fyrrverandi maka . Ráðuneytið mun í þessu skyni framkvæma , stuðla að eða taka þátt í eftirfarandi : – Norrænt samstarfi um vitnavernd . – Nefnd um aðgerðir gegn ofbeldi gegn konum . Markmið : Að styrkja vitnavernd og bæta réttarstöðu þolenda afbrota , einkum kvenna og barna . Ábyrgð á framkvæmd : Dómsmálaráðuneytið . Aðrir þátttakendur : Félagsmálaráðuneytið . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . 11 . Aðbúnaður kvenna innan lögreglunnar . Meginhugmynd : Frá árinu 1996 hefur markvisst verið unnið að því að fjölga konum innan lögreglunnar . Þá hefur einnig verið unnið að því að hvetja konur jafnt sem karla til að sækja um lausar yfirmannastöður innan lögreglunnar . Huga þarf betur að stöðu kvenna innan lögreglunnar , þ.e. hvort nægilega vel sé að þeim búið , svo sem varðandi aðstöðu og ytri umbúnað . Til að ná þessu markmiði verður efnt til fundar með fulltrúum lögreglukvenna og yfirstjórn lögreglunnar . Markmið : Að huga að aðbúnaði kvenna innan lögreglunnar og gera úrbætur ef þurfa þykir . Ábyrgð á framkvæmd : Dómsmálaráðuneytið . Aðrir þátttakendur : Ríkislögreglustjóri . Tímaáætlun : Apríl 2004 til desember 2006 . Áætlaður kostnaður : Óráðinn . D. Félagsmálaráðuneyti . 12 . Jafnréttisumsagnir stjórnarfrumvarpa . Meginhugmynd : Samstarfshópur þriggja ráðuneyta mun kynna sér starf sambærilegra nefnda á Norðurlöndunum . Í framhaldi af því verður unnið að tilraunaverkefni þar sem gefnar verða jafnréttisumsagnir um nokkur stjórnarfrumvörp frá þremur ráðuneytum . Markmið : Markmiðið er að koma á reglubundnu mati á stjórnarfrumvörpum með tilliti til jafnréttis kynjanna . Til þess verði notaður gátlisti sem hópurinn mun búa til . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti og fjármálaráðuneyti . Tímaáætlun : Samstarfshópurinn tók til starfa árið 2003 og mun ljúka störfum í lok árs 2005 . Áætlaður kostnaður : Enginn kostnaður áætlaður vegna verkefnisins . Annað : Verkefninu er framhaldið frá síðustu framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum . 13 . Nefndir og ráð í sveitarfélögum . Meginhugmynd : Skoðað verður hlutfall kynjanna í sveitarstjórnum og byggðaráðum og öðrum nefndum og ráðum sveitarfélaga . Þá verði einnig kannað hvernig hlutfall kynjanna skiptist í nefndum miðað við eðli nefndanna . Markmið : Komast að því hvernig skipting kynjanna liggur í nefndum sveitarfélaga . Ef skiptingin er meiri en 60% : 40% þá verði leitað leiða til að jafna hlut kynjanna í nefndum sveitarfélaganna . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Samband íslenskra sveitarfélaga . Tímaáætlun : Verkefni unnið á síðari hluta ársins 2005 . 14 . Fæðingarorlof og atvinnulíf . Meginhugmynd : Kanna hvert viðhorf foreldra sé til töku fæðingarorlofs , hvaða forsendur liggi til grundvallar töku fæðingarorlofs hjá konum og körlum . Hvernig bregst vinnumarkaðurinn við þegar foreldrar hyggjast taka fæðingarorlof . Skipuð verði nefnd fjögurra fulltrúa sem ljúki störfum með skilum á skýrslu til félagsmálaráðherra ásamt áliti . Markmið : Fá raunhæfa niðurstöðu um það hvort og þá hvernig lögin um fæðingar - og foreldraorlof hafi haft áhrif við að auðvelda foreldrum að samræma fjölskyldu - og atvinnulíf . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Jafnréttisráð . Tímaáætlun : Verkefninu verður lokið í lok ársins 2005 . Áætlaður kostnaður : Miðað við hálfs árs vinnu er kostnaður við verkefnið um 3 millj. kr. 15 . Jafnrétti í vinnumiðlun . Meginhugmynd : Kannað verði hvort úrræði svæðisvinnumiðlana nýtist körlum og konum jafn vel . Jafnframt verði kannað hvort um kynbundna vinnumiðlun og ráðgjöf sé að ræða og ef svo er leitað leiða til að brjóta niður það kynbundna val . Markmið : Að koma í veg fyrir kynbundnar hindranir í vinnumiðlun og stuðla að því að konum og körlum bjóðist í jöfnum mæli störf á svæðisvinnumiðlunum . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Vinnumálastofnun . Tímaáætlun : 2005 – 2006 . Annað : Gerð verður úttekt og ef til vill sett á fót reynsluverkefni inni á einstökum vinnumiðlununum . 16 . Karlar til ábyrgðar . Meginhugmynd : Framhald verkefnis frá eldri framkvæmdaáætlun . Mikilvægt er að þróaðar verði aðferðir til að aðstoða karla sem vilja hætta að beita konur ofbeldi . Markmið : Að boðið verði upp á meðferð fyrir karla sem beita konur ofbeldi . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Jafnréttisstofa og heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytið , sem og frjáls félagasamtök . Tímaáætlun : Verkefni til þriggja ára , þ.e. til loka ársins 2007 . 17 . Kynbundinn launamunur . Meginhugmynd : Að meta hugsanlegar aðferðir og leiðir til að koma í veg fyrir kynbundinn launamun . Nefnd verður skipuð sem metur aðferðir til að mæla kynbundinn launamun og lýkur störfum hennar með skýrslu til félagsmálaráðherra . Markmið : Finna þá aðferð sem er líklegust til að koma í veg fyrir kynbundinn launamun . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Hagstofa Íslands , Reykjavíkurborg og fjármálaráðuneyti . Tímaáætlun : 2004 – 2007 . Áætlaður kostnaður : 1 millj. kr. 18 . Launamyndun og kynbundinn launamunur Meginhugmynd : Endurtaka könnun sem gerð var árið 1995 um þætti sem hafa áhrif á laun og starfsframa kvenna og karla . Kanna meðal annars hvort einhverju munar eftir tíu ár með tilliti til nýrra fæðingar - og foreldraorlofslaga . Markmið : Kanna hvort sömu þættir hafi áhrif á laun og starfsframa hjá konum og körlum . Ábyrgð á framkvæmd : Félagsmálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Jafnréttisráð og Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands . Tímaáætlun : 2004 – 2006 . Áætlaður kostnaður : 3 millj. kr . Annað : Sjá útgefið rit um efnið frá 1995 . E. Fjármálaráðuneyti . 19 . Úttekt á áhrifum launakerfis ríkisins á launamun karla og kvenna . Meginhugmynd : Af hálfu fjármálaráðuneytis hefur að undanförnu verið unnið markvisst að því að launagögn í nýjum fjárhags - og mannauðskerfum sem ríkið er að innleiða standist þær kröfur sem gera verður til þess að unnt sé að meta kynbundinn launamun . Hefur sú vinna legið niðri um nokkurt skeið þar sem undirbúningur og innleiðing kerfanna hefur tekið lengri tíma en upphaflega var gert ráð fyrir . Áætlað er að ljúka frágangi launagagna á framangreindum forsendum á árinu 2004 svo hægt sé að framkvæma úttekt á árinu 2005 . Í kjölfarið er lagt til að fylgst verði reglulega með þróun kynbundins launamunar . Markmið : Að hægt sé að meta kynbundinn launamun með launagögnum úr upplýsingakerfum ríkisins og að gerð verði úttekt á áhrifum launakerfis ríkisins á launamun karla og kvenna . Ábyrgð á framkvæmd : Fjármálaráðuneyti . Tímaáætlun : Árslok 2005 . 20 . Úttekt á almannatryggingakerfinu . Meginhugmynd : Sem liður í norrænu verkefni um samþættingu jafnréttis - og fjárlagagerðar sem fjármálaráðuneytið er aðili að er ætlunin að gera úttekt á því hvernig fjármunum og öðrum úrræðum á sviði almannatryggingakerfisins er skipt með tilliti til kynjanna . Hugmyndin er að skoða hvernig fjárveitingar einstakra bótaflokka skiptast milli kynjanna , en einnig að skoða hvort þættir í bótakerfinu sjálfu , eða rétturinn til greiðslu bóta sé hliðhollur öðru kyninu fremur en hinu . Markmið : Að kanna hvort kynin hafi sama aðgang að úrræðum í almannatryggingakerfinu . Ábyrgð á framkvæmd : Fjármálaráðuneytið . Aðrir þátttakendur : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti og Jafnréttisstofa . F. Hagstofa Íslands . 21 . Konur og karlar í atvinnurekstri . Meginhugmynd : Unnið verður að þróun aðferða við að meta þátttöku kvenna og karla í atvinnurekstri á grundvelli fyrirtækjaskrár til hagskýrslugerðar sem er í undirbúningi hjá Hagstofu Íslands , auk annarra gagnasafna sem Hagstofan hefur aðgang að . Markmið : Í framtíðinni verði hægt að gera reglubundnar mælingar sem veita margþættar upplýsingar um hlut kvenna og karla í atvinnurekstri . Ábyrgð á framkvæmd : Hagstofan . Tímaáætlun : 2005 – 2007 . G. Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . 22 . Verkefnisstjórn um heilsufar kvenna . Meginhugmynd : Verkefnisstjórn um heilsufar kvenna starfi áfram á vegum ráðuneytisins . Verkefnisstjórnin forgangsraðar verkefnum og gerir tillögur um aðgerðir til að ná markmiðum hennar . Markmið : Að þjónusta heilbrigðiskerfisins taki í auknum mæli mið af ólíkum og mismunandi aðstæðum kynjanna . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Tímaáætlun : 2004 – 2006 . Áætlaður kostnaður : 350.000 kr. á ári . 23 . Heilsufarskönnun . Meginhugmynd : Ráðist verði í gerð heilsufarskannana til að afla á staðlaðan og reglubundinn hátt upplýsinga um lífshætti , líðan og heilsufar og greina ólíkar þarfir kynjanna fyrir heilbrigðisþjónustu . Kannanirnar verði hluti af Eurohis-könnun ( evrópsku heilsufarskönnuninni ) sem gerir mögulegan samanburð við aðrar Evrópuþjóðir . Markmið : Að ná fram þeim langtímamarkmiðum í heilbrigðismálum sem fram koma í heilbrigðisáætlun til ársins 2010 . Auk þess er markmiðið að framfylgja stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar ( WHO ) um heilbrigði fyrir alla . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Landlæknisembættið og Lýðheilsustöð . Tímaáætlun : 2004 og 2005 . Áætlaður kostnaður : 15 – 20 millj. kr . Annað : Verkefninu er haldið áfram frá fyrri framkvæmdaáætlun . 24 . Notkun kynjanna á heilsugæsluþjónustu . Meginhugmynd : Safnað verði upplýsingum um notkun kvenna og karla á heilsugæslunni og hvaða úrlausnir þau fá þar . Markmið : Að kanna hvort konur og karlar sækist eftir og fái ólíka þjónustu í heilsugæslunni og hvort úrlausnir séu háðar því hvort kynið á í hlut . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Landlæknisembættið . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : 15 millj. kr. á ári . 25 . Mat á árangri og gæðum heilbrigðisþjónustunnar . Meginhugmynd : Lagt verði mat á gæði og árangur heilbrigðisþjónustunnar á reglubundinn hátt og þörf fyrir breytingar á áherslum metin . Markmið : Að meta þörf fyrir breytingar á áherslum í heilbrigðisþjónustu . Þrjú svið eru einkum nefnd vegna heilsu kvenna , forvarnir og meðferðarúrræði , reykingar , áfengis - og vímuefnameðferð kvenna og skimun vegna brjóstakrabbameins . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Landlæknisembættið og Lýðheilsustöð . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : 35 millj. kr. 26 . Feðrafræðsla fyrir verðandi feður . Meginhugmynd : Áfram verði unnið að því að koma á sérstakri feðrafræðslu sem hluta af þeim undirbúningi sem verðandi foreldrum er boðið upp á . Jafnframt verði áframhaldandi átak til að tryggja að starfsfólk heilbrigðistofnana sé meðvitað um mikilvægi þess að feður séu virkir þátttakendur við meðgöngu , fæðingu og umönnun barna . Markmið : Aukinn þáttur feðra í meðgöngu , fæðingu og umönnun barna . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Heilsugæslustöðvar og sjúkrahús . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : Af rekstarkostnaði stofnana hverju sinni . 27 . Áhættuhegðun karla . Meginhugmynd : Karlar og drengir eru mun fleiri en konur meðal þeirra sem slasast , svipta sig lífi og misnota fíkniefni . Hér er um að ræða mikið heilbrigðisvandamál og mikilvægt að leita orsaka þess . Ráðuneytið mun í samstarfi við landlæknisembættið halda áfram að kanna þátt karlmennskuímyndar í þeirri hegðun karla sem veldur slysum , sjálfsvígum og fíkniefnamisnotkun . Markmið : Að draga úr sjálfsvígum , slysum og misnotkun fíkniefna . Koma í veg fyrir vangreint þunglyndis - og sjálfsvígsatferli . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Landlæknisembættið og Lýðheilsustöð . 28 . Sérstök herferð í forvörnum gegn fíkniefna - og tóbaksneyslu . Meginhugmynd : Í herferðum sem varða varnir gegn fíkniefna - og tóbaksneyslu verði unnið eftir þeim sjónarmiðum að forsendur neyslu hjá konum og stúlkum annars vegar og körlum og piltum hins vegar kunni að vera mismunandi . Gerðar verði tilraunir í þá veru að beina áróðri og fræðslu sérstaklega að ungum stúlkum . Markmið : Koma í veg fyrir aukna áfengis - og tóbaksneyslu stúlkna . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Lýðheilsustöð . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : Af tekjum forvarnasjóðs og tóbaksvarnaráðs . 29 . Jafnrétti og lýðheilsa . Meginhugmynd : Að Lýðheilsustöð verði efld á sviði jafnréttismála sem snerta lýðheilsu . Lýðheilsustöð geti þannig sinnt forvörnum á sviði jafnréttismála með það að markmiði að koma í veg fyrir kynbundinn heilsufarsvanda meðal þjóðarinnar til dæmis með kynjamiðuðu áróðurs - og fræðslustarfi . Þá gæti Lýðheilsustöð framkvæmt rannsóknir á sviði jafnréttis og heilsufars til að ná fram skýrari mynd af því í hverju kynbundinn heilsufarsmunur liggur . Markmið : Að vinna gegn kynbundinni mismunun sem aftur veldur kynbundnum heilsufarsvanda meðal þjóðarinnar . Ábyrgð á framkvæmd : Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Lýðheilsustöð . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : 1,3 millj. kr. á ári . H. Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti . 30 . Konur og stjórnun fyrirtækja . Meginhugmynd : Konur hasla sér völl í atvinnulífinu í síauknum mæli . Meiri hluti nýrra háskólamenntaðra sérfræðinga eru konur . Konur eru hins vegar , enn sem komið er , í miklum minni hluta í yfirstjórnum íslenskra fyrirtækja . Þrátt fyrir að margt bendi til að það muni breytast með aukinni þátttöku vel menntaðra kvenna í atvinnulífinu eru samt sem áður hindranir í vegi því að konur veljist til forustu í stórum fyrirtækjum . Í dag er engin kona forstjóri í skráðu fyrirtæki í Kauphöll Íslands og konur eru einungis 5% stjórnarmanna . Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti hyggst stuðla að umræðu um þessi mál og hvetja til breytinga . Nefnd verður skipuð sem skila á af sér fyrir árslok 2004 . Verkefni nefndarinnar er að móta tillögur um það hvernig fjölga megi konum í forustu íslenskra fyrirtækja og hvort ástæða sé til að beita stjórnvaldsaðgerðum í því skyni . Nefndin skal meðal annars kanna hvort önnur lönd hafi gripið til ráðstafana í þessu skyni og bera saman stöðu kvenna í atvinnulífinu hér á landi og í nágrannaríkjunum . Framhald þessa verkefnis ræðst af þeim tillögum sem koma frá fyrrgreindri nefnd í árslok 2004 . Markmið : Að stuðla að fjölgun kvenna í forustu íslenskra fyrirtækja . Hvatt verður til breytinga með jákvæðum og uppbyggilegum hætti . Skoðuð verður upphafsstaða og árangur mældur . Ábyrgð á framkvæmd : Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Stefnt að þátttöku ýmissa aðila , svo sem Samtaka atvinnulífsins , Hagstofunnar , Félags kvenna í atvinnurekstri o.fl . Tímaáætlun : Fyrri áfangi 2004 . Seinni áfangi 2005 – 2006 . Áætlaður kostnaður : Gert ráð fyrir að í fyrsta áfanga komi til kostnaður við nefndarstarf , aðstoð utanaðkomandi sérfræðinga o.fl. , samtals 1,5 millj. kr. 31 . Konur í atvinnurekstri . Meginhugmynd : Verkefnið lýtur að hvatningu til kvenna til að hrinda viðskiptahugmyndum sínum í framkvæmd og stuðningi við konur í rekstri lítilla og meðalstórra fyrirtækja . – Brautargengi . Brautargengi eru námskeið á vegum Iðntæknistofnunar og eru þau ætluð konum sem vilja hrinda viðskiptahugmynd í framkvæmd . Þar eru kennd grundvallaratriði við stofnun og rekstur fyrirtækja . – Félag kvenna í atvinnurekstri . Félagið var stofnað árið 1999 og er meginmarkmið félagsins að gera konur í atvinnurekstri sýnilegri og um leið að mynda tengslanet fyrir þær . – Lánatryggingarsjóður kvenna . Iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti mun fela Byggðastofnun að skoða stöðu kvenna í atvinnurekstri á landsbyggðinni . Markmið : Að hvetja konur til að hrinda viðskiptahugmyndum sínum í framkvæmd og styðja konur í rekstri lítilla og meðalstórra fyrirtækja . Ábyrgð á framkvæmd : Iðnaðar - og viðskiptaráðuneytið , Iðntæknistofnun og Byggðastofnun . Aðrir þátttakendur : Félagsmálaráðuneytið og Félag kvenna í atvinnurekstri . Tímaáætlun : 2004 – 2008 . Áætlaður kostnaður : Hluti af rekstrarkostnaði Iðntæknistofnunar og Byggðastofnunar . J. Menntamálaráðuneyti . 32 . Konur í vísindum . Meginhugmynd : Menntamálaráðuneytið mun leita eftir samstarfi við aðra aðila um skipan starfshóps ( tölfræði - og greiningarhóps ) til að afla tölfræðilegra upplýsinga um þátt kvenna í rannsóknum . Ráðuneytið gaf út skýrslu í mars 2002 þar sem teknar voru saman tölfræðilegar upplýsingar um stöðu kvenna í vísindum á Íslandi með áherslu á konur starfandi hjá hinu opinbera . Áformað er að fylgja þeirri skýrslu eftir en bæta við og bera saman upplýsingar um stöðu kvenna í rannsóknum hjá fyrirtækjum . Í kjölfarið yrði rætt með hvaða hætti æskilegt væri að auka umræðu og tryggja virka þátttöku kvenna í vísindastarfi í samræmi við vísinda - og tæknistefnu Vísinda - og tækniráðs frá desember 2003 . Markmið : Að tryggja virka þátttöku kvenna í vísindum . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneytið . Aðrir þátttakendur : Til dæmis iðnaðarráðuneytið , Rannís , Hagstofa Íslands og Impra . Tímaáætlun : Unnið verði að verkefninu á tímabilinu . Áætlaður kostnaður : Nefndarlaun nefndarmanna . 33 . Fræðsla um jafnréttismál í kennaranámi . Meginhugmynd : Menntamálaráðuneytið mun kalla eftir upplýsingum frá háskólum sem mennta kennara um hvernig stuðlað er að kennslu í jafnrétti . Markmið : Að kanna hvort þeir einstaklingar sem búa sig undir kennslu og uppeldisstarf fái fræðslu í jafnréttismálum eins og kveðið er á um í 19. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneyti . Tímaáætlun : Skólaárið 2004 – 2005 . 34 . Jafnréttiskennsla í skólum . Meginhugmynd : Menntamálaráðuneytið mun áfram leggja áherslu á að skólar vinni ötullega að því að fræða nemendur um jafnrétti kynjanna . Í aðalnámskrá framhaldsskóla frá janúar 2004 er lögð rík áhersla á jafnréttismál . Þar segir á blaðsíðu 5 : „ Skólum ber að gæta jafnréttis nemenda til náms og bjóða þeim nám og kennslu við hæfi . Mikilvægt er að bæði piltum og stúlkum séu kynnt störf sem hingað til hefur verið litið á sem hefðbundin karla - eða kvennastörf . Skólum ber einnig að gefa nemendum tækifæri til að spreyta sig á viðfangsefnum að eigin vali . Þau þurfa að höfða jafnt til pilta og stúlkna án tillits til uppruna , í dreifbýli eða þéttbýli , fatlaðra sem ófatlaðra . “ Markmið : Að tryggja jafnan rétt drengja og stúlkna við námsval . Vinna gegn því að nemendur festist í farvegi hefðbundinna verkaskiptingar kynjanna eins og kveðið er á um í 19. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneyti . 35 . Styrkir til jafnréttisfræðslu úr Þróunarsjóðum leik - , grunn - og framhaldsskóla . Meginhugmynd : Við úthlutun styrkja úr Þróunarsjóðum leik - , grunn - og framhaldsskóla mun ráðuneytið auglýsa einu sinni á tímabilinu sérstaklega eftir verkefnum á sviði jafnréttisfræðslu og aðgerðum til að jafna stöðu drengja og stúlkna í skólum . Markmið : Með þróunarverkefnum er leik - , grunn - og framhaldsskólum gert kleift að efla tilraunir og nýbreytni í skipulagi náms , kennsluháttum , kennslu , námsgögnum , námsmati og mati á skólastarfi . Markmiðið er að hvetja stofnanir til að nýta sér styrkina til að sinna jafnréttismálum . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneyti . Tímaáætlun : Einu sinni á gildistíma framkvæmdaáætlunarinnar . 36 . Jafnrétti kynjanna innan íþróttahreyfingarinnar . Meginhugmynd : Menntamálaráðuneytið mun kalla eftir upplýsingum frá heildarsamtökum íþróttahreyfingarinnar og félagsmiðstöðva um hvort kynjajafnréttis sé gætt í íþrótta - og tómstundastarfi . Einnig verði skoðað hvernig fjölmiðlar fjalla um íþróttir karla annars vegar og íþróttir kvenna hins vegar . Markmið : Að 19. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla , nr. 96 / 2000 , sé framfylgt og leitað leiða til úrbóta ef þurfa þykir . Að koma með ábendingar um leiðir til úrbóta hvað varðar íþróttaumfjöllun kynjanna í fjölmiðlum þar sem könnun frá árinu 2001 sýnir að hlutur kvenna í íþróttaþáttum var einungis 7,7% . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneyti . 37 . Konur og fjölmiðlar . Meginhugmynd : Að gera könnun um þátttöku kvenna í fjölmiðlum og bera saman við niðurstöður nefndar um konur og fjölmiðla sem út kom í skýrslu í febrúar árið 2001 . Í framhaldi verði unnið með tillögur nefndarinnar um úrbætur til að fjölga konum í fjölmiðlum ef þurfa þykir . Markmið : Að auka hlut kvenna í fjölmiðlum . Ábyrgð á framkvæmd : Menntamálaráðuneyti . Tímaáætlun : Könnun verði gerð á árinu 2005 og unnið með tillögur í framhaldi af því . Áætlaður kostnaður : Fer eftir stærð og umfangi könnunarinnar . L. Sjávarútvegsráðuneyti . 38 . Úttekt á störfum kvenna í stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi . Meginhugmynd : Skipuð verði nefnd í byrjun ársins 2005 til að gera úttekt á störfum kvenna í stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi . Tilgangurinn er að kanna við hvers konar störf konur eru í stórum sjávarútvegsfyrirtækjum , en ekki hefur borið mikið á þeim í forustu í greininni . Markmið : Að komast að því hvað veldur lítilli þátttöku kvenna í forustu í sjávarútvegi og skoða hvernig hægt sé að laða þær til þátttöku . Ábyrgð á framkvæmd : Sjávarútvegsráðuneytið . Tímaáætlun : Nefnd skipuð í byrjun ársins 2005 . Áætlaður kostnaður : 300.000 – 400.000 kr. 39 . Úttekt á störfum kvenna í minni sjávarútvegsfyrirtækjum ( fjölskyldufyrirtækjum ) á Íslandi . Meginhugmynd : Að kanna við hvers konar störf konur eru í minni sjávarútvegsfyrirtækjum og fjölskyldufyrirtækjum í sjávarútvegi á Íslandi og hvort munur sé á eðli starfa þeirra þar og í hinum stærri fyrirtækjum . Þannig mundu niðurstöður könnunarinnar gagnast greininni vel til að laða konur til frekari þátttöku . Markmið : Að afla gagna til að bera saman eðli starfa kvenna í minni og stærri fyrirtækjum á sviði sjávarútvegs á Íslandi . Ábyrgð á framkvæmd : Sjávarútvegsráðuneyti . Tímaáætlun : Nefnd verði skipuð síðari hluta árs 2005 og skili tillögum til ráðherra fyrri hluta árs 2006 . Áætlaður kostnaður : Áætlaður milli 600.000 og 900.000 kr . N. Utanríkisráðuneyti . 40 . Gerð tillagna til ráðherra um sérstaka vinnu - og aðgerðaáætlun um samþættingu kynjasjónarmiða í alþjóðastarfi . Meginhugmynd : Að leggja fram tillögur um samþættingu kynja - og jafnréttissjónarmiða í alþjóðlegu samstarfi . Markmið : Að fram komi hvernig utanríkisráðherra fyrir hönd íslenskra stjórnvalda geti , betur en nú er , unnið að framgangi réttindamála kvenna og barna samkvæmt alþjóðasamþykktum sem Ísland er aðili að . Ábyrgð á framkvæmd : Utanríkisráðuneyti . Aðrir þátttakendur : Félagsmálaráðuneyti . Tímaáætlun : 2004 . Annað : Ráðuneytið hefur nú þegar skipað samráðsnefnd utanríkisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis um gerð slíkra tillagna . 41 . Jafnréttisstarf fulltrúa á vegum UNIFEM í löndum þar sem alþjóðlegt uppbyggingarstarf á sér stað . Meginhugmynd : Utanríkisráðuneytið greiðir kostnað við starf eins fulltrúa . Þá hefur og verið lögð rík áhersla á þjálfun og fræðslu í jafnréttismálum í Kosovo , til dæmis fyrir sveitarstjórnir . Markmið : Að koma jafnréttissjónarmiðum inn í stjórnkerfi viðkomandi ríkja . Ábyrgð á framkvæmd : Utanríkisráðuneyti . Aðrir þátttakendur : UNIFEM . Tímaáætlun : Utanríkisráðuneytið standi straum af kostnaði eins fulltrúa á vegum UNIFEM eins og verið hefur , a.m.k. út þann tíma sem framkvæmdaáætlunin tekur til , þ.e. áranna 2004 – 2008 . “