Samkvæmt síðustu tölum Hagstofu Íslands fyrir 2017 var heildarúrgangur á Íslandi 1.400.863 tonn , en var árið áður ( 2016 ) 1.067.313 tonn , hafði þá í fyrsta sinn farið yfir eina miljón tonna . Þetta er mikil aukning milli ára eða 31% . Samkvæmt sundurliðun úrgangs eftir efnisflokkum og hvernig honum var fargað árið 2015 , en þá var heildarmagn 850.152 tonn , fóru 175.762 tonn til urðunar , 12.469 tonnum var brennt án orkunýtingar ( flokkað eins og urðun ) og 3.358 tonnum brennt með einhverri orkunýtingu . Afgangurinn , 658.563 tonn skiptist þannig : Jarð - eða moltugerð 21.301 tonn ; önnur endurvinnsla 115.305 tonn , fyllingarefni 418.365 tonn og önnur endurnýting 103.591 tonn . Gera má ráð fyrir , að hlutfall hvers úrgangsflokks hafi lítið breytzt milli ára , þótt meiri áherzla sé nú lögð á endurvinnslu og endurnýtingu . Því er hægt að reikna með , að urðun úrgangs árið 2017 hafi verið yfir 200 þúsund tonnum . Nú er svo komið , að urðunarstöðum fækkar mjög – enginn vill hafa úrgang annarra í bakgarði sínum . Því hafa aðilar , sem taka við úrgangi af sveitarfélögum víðs vegar um land , hafið að flytja einhvern hluta til brennslu í nágrannalöndum okkar , Noregi og Svíþjóð . Sú leið er vart boðleg , ef horft er til lengri framtíðar . Kolefnisspor slíkra flutninga er of mikið . Það er stefna stjórnvalda , að urðun skuli smám saman hætt , enda segja nýjar reglur Evrópusambandsins , að frá og með árinu 2030 megi ekki urða meira en 10% af heildarúrgangi frá sveitarfélögum . Með þeirri tölu er reynt að taka tillit til landanna í Suður-Evrópu , þar sem sorphirðumál eru ekki í eins góðum farvegi og í Norður-Evrópu . Mynd 1 sýnir sorpmagn í öllum löndum hins evrópska efnahagssvæðis og hvernig honum var fargað . Þegar myndin er skoðuð , vekur það athygli , að urðun sorps hefur nánast verið lögð niður á hinum Norðurlöndunum , Svíþjóð , Noregi , Danmörku og Finnlandi . Það virðist gerast samfara því , að þessi lönd hafa komið sér upp fullkomnum sorporkustöðvum , þar sem sorpi er brennt við kjöraðstæður og miklar megnunarvarnir viðhafðar . Stöðvarnar framleiða mikla orku , gróft reiknað getur stöð sem brennir 100.000 tonnum af sorpi á ári framleitt 10 MW , eða um 70 GW-stundir af rafmagni og sem svarar 25 MW af heitu vatni , er nota má til húshitunar og til starfsemi iðnfyrirtækja . Sjá má , að staða Íslands er ekki góð . Mynd 1 sýnir , að við erum í hópi Austur-evrópuþjóða hvað sorphirðu áhrærir , nánast eins og Búlgaría . Urðun sorps í Norðurevrópuríkjunum , Hollandi , Þýzkalandi , Belgíu , Austurríki og Lúxembúrg , er einnig mjög lítil , enda lögð mikil áherzla á sorpbrennslu , þótt mikið átak sé í gangi í þessum löndum að auka endurvinnslu og endurnýtingu úrgangs . Í öllum löndum , sem hafa náð þeim árangri , að urðun sorps er lítil sem engin , hafa verð byggðar fullkomnar sorporkustöðvar , er brenna um helmingi alls úrgangs . Nærri 500 slíkar stöðvar er að finna á Evrópska efnahagssvæðinu . Þær hafa náið samstarf innan Sambands sorporkustöðva í Evrópu ( CEWEP , www.cewep.org ) . Mynd 1 er fengin frá CEWEP . Því má bæta við , að þeir aðilar sem eru framarlega í endurvinnslu á plasti telja sig bezt staðsetta nærri stórri sorporkustöð . Gott samstarf er milli þessara ólíku rekstraraðila . Sorporkustöðin lætur flokka allt plast sem henni berst . Sá hluti sem er endurvinnanlegur er sendur til endurvinnslu hjá nágrannanum . Nútíma plastendurvinnslustöð nýtir þó yfirleitt ekki nema um helming þess hráefnis sem henni berst . Það plast sem ekki nýtist , nokkurs konar hrat frá vinnslunni , sendir endurvinnslufyrirtækið til baka til sorporkustöðvarinnar . Þannig má segja , að allt plast sem berst til þessara ólíku aðila er því endurunnið og endurnýtt með einhverjum hætti . Þá getur plastendurvinnslan fengið rafmagn og heitt vatn frá sorporkustöðinni . Ein nýjasta sorporkustöð , sem byggð hefur verið á Evrópska efnahagssvæðinu , er Amager bakke orkuverið í Kaupmannahöfn , ekki langt frá nýja Óperuhúsinu ( Mynd 2 ) . Hún er talin flaggskip slíkra stöðva í Evrópu , búin mjög fullkomnum mengunarvörnum . Ekki gekk þó átakalaust að byggja hana , og fór stofnkostnaður verulega fram úr áætlun . Bandarísk-danska fyrirtækið Vølund A / S sá um brennslueininguna . Tæknimenn þess segja , að alútboð henti bezt fyrir svona verkefni . Gerð Amager bakke stöðvarinnar var boðin út í ótal smáum verkpökkum , og bar hver verktaki aðeins ábyrgð á sínum pakka . Samræming framkvæmda snerist upp í eina allsherjar martröð , og rakst hver á annars horn . Þá setti skíðabrekkan á þaki stöðvarinnar og miklar kröfur til útlits strik í reikninginn . Stofnkostnaður stöðvarinn fór því yfir fjóra milljarða danskar krónur , sem hefur vakið mikar deilur um hvernig staðið var að framkvæmdinni í Danmörku . Samkvæmt ársreikningi stöðvarinnar fyrir 2018 kemur fram , að hún tók á móti 443.000 tonnum af úrgangi til brennslu . Þar af voru 30 þúsund tonn flutt inn , aðallega frá Bretlandi , 39 þúsund tonn komu frá jarðgerðarstöðvum , sem breyta lífrænum úrgangi í bíómassa og afgangurinn vegna sorpmóttöku frá þeim fimm sveitarfélögum er eiga stöðina , með Kaupmannahöfn í broddi fylkingar . Það er nefnilega svo , að allri endurvinnslu fylgir töluverður úrgangur , sem annaðhvort verður að urða eða brenna . Amager bakke stöðin framleiddi árið 2018 samtals 1.295 Gígawattstundir ( GWh ) af orku . Hún skiptist þannig , að rafmagnsframleiðsla var 135 GWh , framleiðsla á heitu vatni 1.090 GWh og 39 GWh voru nýtt af stöðinni sjálfri . Framleiðsla á heitu vatni nægði til að hita upp um 25 þúsund íbúðir á Kaupmannahafnarsvæðinu . Mynd 1 . Meðhöndlun úrgangs frá sveitarfélögum í löndum hins evrópska efnahagssvæðis . Myndin er gerð af starfsmönnum samtaka sorporkustöðva í Evrópu , CEWEP , og byggist á upplýsingum frá hagfræðistofnun Evrópu , EUROSTAT , en stofnunin fær skýrslur um sorphirðu frá öllum aðildarlöndum EES . Raforkuverð frá stöðinni var í samræmi við markaðsverð í Kaupmannahöfn 2018 , eða að jafnaði 344 DKK / MWh . Það svarar til þess , að kílówattstundin hafi kostað 5,9 íslenzkar kónur . Heita vatnið var selt á 89 DKK / GigaJoule , sem samsvarar því , að kílówattstundin hafi kostað 5,5 íslenzkar krónur . Eftir endurfjámögnun stofnkostnaðs stöðvarinnar , virðist reksturinn kominn í eðlilegt horf . Er nú verið að undirbúa að hreinsa allt koltvíoxíð úr reyk frá stöðinni , sem að öðru leyti er mest vatnsgufa , þar sem nær öll ( > 99% ) spillefni hafa verið hreinsuð burt . Verður sett upp svo-kallað amínsýrukerfi , sem skolar allt CO2 úr reyknum og skilar að lokum hreinu samþjöppuðu koltvíoxíði , sem nota má í iðnaði eða dæla niður í heppilegan viðtaka , t.d. basaltberg . Slík amínsýruþvottakerfi . t.d. fyrir kolaorkuver , hafa verið þróuð og reynd víða um heim síðustu 20 ár eða svo . Twence sorporkustöðin í Hollandi hefur komið upp slíkum búnaði og hreinsar allt koltvíoxíð úr reyknum . Er því umbreytt í matarsóda ( natríum bíkarbónat ) . Það má því segja , vart sé hægt að farga sorpi á umhverfisvænari hátt . Hjá Alþingi hafa tvær þingsályktunartillögur , sem tengjast sorphirðu , verið til skoðunar . Önnur hefur þegar verið lögð fram og er komin til nefndar . Hún kallar eftir því , að umhverfisráðherra láti kanna hagkvæmni þess að byggja 80 til 100 þúsund tonn fullkomna sorporkustöð einhvers staðar á landinu , sem geti tekið við öllu því sorpi , sem annars færi til urðunar . Hin tillagan , sem verður væntanlega lögð fram á vorþinginu , snýr að flutningi sorps frá öllu landinu til eins staðar ( þar sem sorporkustöðin er ) með strandskipum . Er lagt til , að umhverfisráðherra og samgönguráðherra láti kanna hagkvæmni þess , að smíðuð verði tvö vistvæn og sérútbúin strandflutningaskip , sem geti flutt sorpgáma og venjulega vöruflutningagáma ásamt olíum frá og til 25 hafna umhverfis landið . Þau verða grunnrist til þess að ná inn á allar hafnir og búin fullkomnum stjórnbúnaði með fjarskiptum við gervitungl til að geta tekizt á við vond veðurskilyrði . Með þessum skipum , sem einnig er ætlað að sinna almennum vöruflutningum umhverfis landið , væri hægt að létta þungaflutningum af þjóðvegum landsins . Ekki veitir af , því að einn stór flutningabíll slítur vegunum til jafns við um 9000 fólksbíla . Skipin munu hafa mikla dráttargetu og geta því nýtzt sem björgunarskip , verða m.a. útbúin með þyrlupalli . Ef yrði alvarlegt sjóslys við Íslands , t.d. skemmtiferðaskip með þúsundum farþega innanborðs lenti í sjávarháska , er núna ekkert skip til á Íslandi er gæti komið til björgunar . Það hefur orðið vart við þá hugsun hér á landi , að bygging sorporkustöðvar sé óþarfi . Fljótlega verði allt sorp eða úrgangur af hverju tagi endurunnin eða endurnýttur . Það verði einfaldlega enginn afgangur . Tilraun til þess að flokka og endurvinna allt sorp til botns hefur farið fram á Borgundarhólmi nokkur undanfarin ár . Þar var lítil sorpbrennslustöð í líkingu við þær sem voru byggðar á Íslandi á tíunda áratug síðustu aldar . Afar ófullkomin stöð og mikill mengunarvaldur . Henni var lokað og í staðinn ákveðið að flokka , endurnýta og endurvinna allt sorp . Ekkert átti að vera eftir . Allir íbúar Borgundarhólms tóku heils hugar þátt í verkefninu , sem fékk m.a. styrk frá Evrópusambandinu . Nú eftir nokkur ár er ástand mála þannig , að innan við 80% sorps á Borgundarhólmi er endurnýtt eða endurunnið , afgangurinn , ríflega 20% , er sendur til Kaupmannahafnar til brennslu í Amager bakke stöðinni , og ekkert sem bendir til þess , að lengra verði komizt í flokkun úrgangs . Ella Stengler sérfræðingur hjá CEWEP kom hingað til lands í fyrra og hélt erindi um sorphirðumál í Evrópu og brennslu úrgangs í sorporkustöðvum . Hún kannaðist við þá afstöðu stjórnmálamanna , að allt sorp skuli endurunnið eða endurnýtt , og því verði byggingu fleiri sorporkustöðva í Evrópu hætt , þar sem þær verði smám saman óþarfar . Ella segir stjórnmálamenn lifa í einhverjum draumheimi , þegar kemur að sorphirðumálum , endurvinnslu sorps og endurnýtingu . Þeir neiti einfaldlega að horfast í augu við staðreyndir og halda , að sorpið gufi einhvern veginn upp eða hverfi undir teppið . Draumórar sjónmálamanna eru svo sem ekki nýir af nálinni . Svo mikið er víst , að alltaf verður töluverður afgangur ( ~ 20% ) , þegar allt hefur verið flokkað , endurnýtt og -unnið . Og talsverður úrgangur myndast í öllum endurvinnslustöðvum , sem þarf að losna við , annaðhvort með urðun eða brennslu . Miðað við íslenzku tölurnar frá 2017 er afgangurinn vel yfir 100 þúsund tonnum . Á að halda áfram að urða sorp á Íslandi og skipa sér í flokk með fátæku löndunum í Evrópu ?