Ísafold , 24. júní 1891 , 18. árg. , 50. tbl. , forsíða : Hið mesta velferðarmál . Landsins mikilvægasta framtíðarmál og mesta velferðarmálið , sem rætt verður á næsta þingi er án efa samgöngumálið , af því að verulegar og fljótar framfarir þjóðarinnar í dugnaði , menning og velmegun eru komnar undir bættum samgöngum fremur en öðru , sem er á valdi næsta þings . Dugandi samgöngubætur hafa beinni og fljótari áhrif á þjóðarhaginn heldur en jafnvel hin æskilegasta stjórnarskrábreyting mundi geta haft í bráðina . Hinar allra minnstu kröfur sem gjöra má til þingsins í þessu máli eru þessar : 1 . Að póstleiðum sé svo fjölgað , að engan tíma árs líði meira en mánuður milli póstferða nokkursstaðar á landinu . Það er sannarlega hneyksli , að bréfaskipti manna með póstum skuli vera því sem næst heft að sumrinu , og að heilar sýslur landsins skuli ekki geta með póstum fengið fréttir af þinginu frá því þing er að eins sett og til þingloka . 2 . Að landið haldi úti að minnsta kosti gufuskipi , er stöðuglega sé í strandferðum þá mánuði ársins , er tiltækilegir þykja til þess . Strandferðirnar sem vér höfum eru of fáar og óhagkvæmar , af því þeim ekki til hlítar hagað eftir vorum þörfum ; vér þörfnumst strandferða , sem hagað sé eingöngu eftir ferða - og flutningaþörfum vorum . - Til þess að reisa sér ekki hurðarás um öxl , gæti landið í þessu skyni tekið að eins eitt lítið gufuskip á leigu , og látið það stöðugt vera á ferðinni t . d. 7 mánuði árlega . Sé gjört ráð fyrir skipi er hafi 100 farþega rúm og beri 50 smálestir af flutningsvöru , þá kostar það ( þ.e. skipið , skipahöfnin og kolin ) hér um bil £320 ( = 5.760 kr. ) um mánuð hvern , eða í 7 mánuði 40.320 . , reiknað eftir verðlagi því , sem nú er á skipaleigum og kolum erlendis . Slíkt skip gæti miklu áorkað og verulega bætt úr hinu óþolandi samgönguleysi . Kostnaðurinn , liðugar 40.000 krónur árlega , ætti ekki að vera landssjóði ofvaxinn , því upp í hann mundu fást drjúgar tekjur bæði fyrir mannflutninga og vöruflutninga , þótt hvortveggi flutningurinn væri gjörður mun ódýrari en vér höfum átt að venjast , og svo má verja til þessa þeim 18.000 króna , sem nú er varið til þeirra strandferða , sem vér höfum átt við að búa . 3 . Að landssjóður styðji að einhverju leyti þær tilraunir , sem einstakir menn eða félög gjöra til að koma upp gufubátum til umferða á einstökum flóum og fjörðum . 4 . Að þingið annaðhvort breyti gagngjört hinum gildandi vegalögum , eður nemi þau úr gildi og semji önnur nú í þeirra stað . Það hefir verið sýnt fram á það ýtarlega í Ísafold , að hin núgildandi vegalög eru yfir höfuð óhagfelld og í sumum atriðum fráleit . Aðalgalli þeirra er sá , að frumstefna þeirra er skökk . Aðalpóstvegirnir , sem liggja víðast um þver héruð , en annars yfir fjöll og firnindi og jökulsársanda , eru í lögum þessum hafðir í fyrirrúmi fyrir öðrum vegum ; þá á að leggja sem akvegi og landssjóður að kosta þá . Þetta er röng stefna í lögunum ; þar á þvert á móti að leggja akvegina , sem flutningsmagnið er mest , og þess vegna einnig flutningsþörfin brýnust . Gjörum ráð fyrir , að vér mættum verja 4 til 5 milljónum króna til þess að leggja akvegi á öllum aðalpóstleiðum , og minna mundu þeir ekki kosta , þótt jökulsársandarnir í Skaptafellssýslum væru undanskildir , ( en um þá mun tæpast unnt að leggja akveg , þótt til þess væri varið hundruðum milljóna króna ) , gjörum og ráð fyrir að aðalpóstvegirnir væru komnir upp og yrði svo við haldið með ærnum kostnaði , - samt sem áður yrðu aðflutningar bænda í flestum héruðum landsins jafn-erfiðir eftir sem áður . Í hinum gildandi vegalögum er ekki tekið tilhlýðilega til greina , hvar skór vegaleysisins kreppir óþyrmilegast að . Þess vegna þarf að breyta þeim í þá átt , að akvegir þeir , sem gjörðir verða fyrst um sinn , verði miðaðir við flutningsmagn og flutningaþörf almennings , og liggi þess vegna upp eftir héruðum frá höfnum þeim , er vöruflutningsstraumarnir að og frá landi liggja um , en sjórinn sé notaður til ferða og flutninga hvar sem því verður við komið , af því að hann er sú braut , sem ekkert kostar og aldrei þarf að gjöra við . Öðrum vegum ætti fyrst um sinn að halda við samkvæmt notkun þeirra sem reiðvegum eða lestavegum , en brúa torfærar ár eftir föngum . 5 . Að þingið af ýtrasta megni stuðli að því , að málþráður verði sem fyrst lagður til Íslands . p.t. Reykjavík 23. júní 1891 . Jens Pálsson . Ísafold , 24. júní 1891 , 18. árg. , 50. tbl. , forsíða : Hið mesta velferðarmál . Landsins mikilvægasta framtíðarmál og mesta velferðarmálið , sem rætt verður á næsta þingi er án efa samgöngumálið , af því að verulegar og fljótar framfarir þjóðarinnar í dugnaði , menning og velmegun eru komnar undir bættum samgöngum fremur en öðru , sem er á valdi næsta þings . Dugandi samgöngubætur hafa beinni og fljótari áhrif á þjóðarhaginn heldur en jafnvel hin æskilegasta stjórnarskrábreyting mundi geta haft í bráðina . Hinar allra minnstu kröfur sem gjöra má til þingsins í þessu máli eru þessar : 1 . Að póstleiðum sé svo fjölgað , að engan tíma árs líði meira en mánuður milli póstferða nokkursstaðar á landinu . Það er sannarlega hneyksli , að bréfaskipti manna með póstum skuli vera því sem næst heft að sumrinu , og að heilar sýslur landsins skuli ekki geta með póstum fengið fréttir af þinginu frá því þing er að eins sett og til þingloka . 2 . Að landið haldi úti að minnsta kosti gufuskipi , er stöðuglega sé í strandferðum þá mánuði ársins , er tiltækilegir þykja til þess . Strandferðirnar sem vér höfum eru of fáar og óhagkvæmar , af því þeim ekki til hlítar hagað eftir vorum þörfum ; vér þörfnumst strandferða , sem hagað sé eingöngu eftir ferða - og flutningaþörfum vorum . - Til þess að reisa sér ekki hurðarás um öxl , gæti landið í þessu skyni tekið að eins eitt lítið gufuskip á leigu , og látið það stöðugt vera á ferðinni t . d. 7 mánuði árlega . Sé gjört ráð fyrir skipi er hafi 100 farþega rúm og beri 50 smálestir af flutningsvöru , þá kostar það ( þ.e. skipið , skipahöfnin og kolin ) hér um bil £320 ( = 5.760 kr. ) um mánuð hvern , eða í 7 mánuði 40.320 . , reiknað eftir verðlagi því , sem nú er á skipaleigum og kolum erlendis . Slíkt skip gæti miklu áorkað og verulega bætt úr hinu óþolandi samgönguleysi . Kostnaðurinn , liðugar 40.000 krónur árlega , ætti ekki að vera landssjóði ofvaxinn , því upp í hann mundu fást drjúgar tekjur bæði fyrir mannflutninga og vöruflutninga , þótt hvortveggi flutningurinn væri gjörður mun ódýrari en vér höfum átt að venjast , og svo má verja til þessa þeim 18.000 króna , sem nú er varið til þeirra strandferða , sem vér höfum átt við að búa . 3 . Að landssjóður styðji að einhverju leyti þær tilraunir , sem einstakir menn eða félög gjöra til að koma upp gufubátum til umferða á einstökum flóum og fjörðum . 4 . Að þingið annaðhvort breyti gagngjört hinum gildandi vegalögum , eður nemi þau úr gildi og semji önnur nú í þeirra stað . Það hefir verið sýnt fram á það ýtarlega í Ísafold , að hin núgildandi vegalög eru yfir höfuð óhagfelld og í sumum atriðum fráleit . Aðalgalli þeirra er sá , að frumstefna þeirra er skökk . Aðalpóstvegirnir , sem liggja víðast um þver héruð , en annars yfir fjöll og firnindi og jökulsársanda , eru í lögum þessum hafðir í fyrirrúmi fyrir öðrum vegum ; þá á að leggja sem akvegi og landssjóður að kosta þá . Þetta er röng stefna í lögunum ; þar á þvert á móti að leggja akvegina , sem flutningsmagnið er mest , og þess vegna einnig flutningsþörfin brýnust . Gjörum ráð fyrir , að vér mættum verja 4 til 5 milljónum króna til þess að leggja akvegi á öllum aðalpóstleiðum , og minna mundu þeir ekki kosta , þótt jökulsársandarnir í Skaptafellssýslum væru undanskildir , ( en um þá mun tæpast unnt að leggja akveg , þótt til þess væri varið hundruðum milljóna króna ) , gjörum og ráð fyrir að aðalpóstvegirnir væru komnir upp og yrði svo við haldið með ærnum kostnaði , - samt sem áður yrðu aðflutningar bænda í flestum héruðum landsins jafn-erfiðir eftir sem áður . Í hinum gildandi vegalögum er ekki tekið tilhlýðilega til greina , hvar skór vegaleysisins kreppir óþyrmilegast að . Þess vegna þarf að breyta þeim í þá átt , að akvegir þeir , sem gjörðir verða fyrst um sinn , verði miðaðir við flutningsmagn og flutningaþörf almennings , og liggi þess vegna upp eftir héruðum frá höfnum þeim , er vöruflutningsstraumarnir að og frá landi liggja um , en sjórinn sé notaður til ferða og flutninga hvar sem því verður við komið , af því að hann er sú braut , sem ekkert kostar og aldrei þarf að gjöra við . Öðrum vegum ætti fyrst um sinn að halda við samkvæmt notkun þeirra sem reiðvegum eða lestavegum , en brúa torfærar ár eftir föngum . 5 . Að þingið af ýtrasta megni stuðli að því , að málþráður verði sem fyrst lagður til Íslands . p.t. Reykjavík 23. júní 1891 . Jens Pálsson .