MORGUNBLAÐIÐ , SUNNUDAGUR 27 . FEBRUAR 1972 17 með misjöfnum árangri , svo ekki sé lastar að orði kveðið . Vis - indaleg þekking á þessu sviði virðist enn vera á fruimstigi . 1 guðspjölluim ritningarinnar er því miður ekki að finna nein bein ummæli Jesú Krists um or - sakir styrjalda . Samt er þar að finna ummæli , sem eftir honum eru höfð , sem óbeint varpa ljósi á þetta málefni og eru svdhljóð - andi : „ Hver sem hatar bróð ur sinn er imanndrápari " . Og enn . „ Eins og maðurinn sáir mun hann upp skera " . Og enn og aftur : „ Sá , sem vegur með sverði , imun falia fyrir sverði " . Styrjaldir leiða til manndrápa í stórum stfii , og samtevæmt fram - anfrágreindum orðum Krists má álylkta sem svo , að þær stafi af eðlislægu mannhatri fjölda manna . Að seinni tilvitnununum vik ég síðar . En þá vaknar sú spurn tag : Hvað veldur því , að fjöldi mnanna hatast við meðbræður sina ? sem er því einikennilegra vegna þess , að velvilji í garð meðbræðranna , er einn - ig eðlislæg hvöt öllum mönnum . En við nánari athugun þessa virðist mér einmitt koma í ljós , að hér er frumorsakarinnar að leita . Rétt er að gera sér ljóst , að illvilji og hatu , r meðal ein - staklinga veldur naumast styrj - öldum , nema um mjög valda mikla eimstakiinga sé að ræða . Þegar hiras vegar er um illvilja og hatur að ræða milli tjöimennra mannhópa , þjóða eða þjóðabandalaga , sem aðhyl - ast andstæðar skoðanir eða hug - myndafræðilegar áróðurskenn - ingar , ( idelógiur ) er öðru máli að gegna . Allt hatur og illvilji á rætur sínar í geðrænu ásig - komulagi manna og er þvi eðlis - lægt . Skal þetta nú rakið nánar . Flestir , sem hafa lagt sig eftir að skilja sálarlíf venjulegra manna , hljóta að hafa veitt því eftirtekt , að það er fátt , sem all - ur þonri manna hefir jafn miklar mætur á og skoðunum þeim og sjónarmiðum , sem menn hafa að - hyllzt . Fjöldi manna elskar skoð anir sinar , ekki sízt stjórnmála - skoðanir og trúarskoðanir , svo ákaflega , að þeir eru jafnvel fús ir til þess að fórna þeim v'el - ferð sinni og sinna og ef svo ber undir jafnvel lífinu sjálfu , og sýnist þá heltor langt gengið . Samt mætti þetta teljast lofs - vert , að nokkru marki , ef um góðgjarnar , réttmætar og göfug - ar skoðanir væri að ræða . En því er nú miður , að menn hafa þúsundum og jaínvel milij'ónum saman fórnað velferð sinni , lífi og eignum fyrir skoðanir og sannfæriragar , sem voru og erir augljóslega rangar , einstreng ingslegar , ofstækisfullar og jafn vel auðvirðilegar . En þetta er þó sök sér . Annað er miklu verra , að ótölulega margir menn ala með sér yfirþyrmandi ástriðu til þess að innræta meðbræðr - um sinum skoðanir sínar og trú . Og ef það tekst ekki með til - tölulega vinsamlegum fortölum , þá skirrast menn ekki við að beita til þess beimu of - beldi , heilaþvotti og manndráp - um , eða líta a.m.k. á slíkar að - gerðir með velþóknun . Þetta eru ljótar staðreymdir , en þvi miður alltof sannar . En sem von er til leiða slíkar aðfarir sem þessar til ofsalegrar and - stöðu , og þá fer svo oftlega , að styrjöld milli hinna andstæðu aðila verður ekki umflúin . Öll saga veraldar , að svo miklu leyti , sem hún er mönnum kunn , sannar þetta svo rækilega , að um verður ekki deilt . Óteljandi einstök dæmi má nefna þessu til sönnunar . Öll saga fornaldar og allt til vorra daga vottar um það , hvernig valdasjúkir ójafnaðarmenn hagnýta sér hin - ár sundurleitu trúar - og stjórn - málaskoðanir allra tíma til þess að staðfesta kúgunarvald sitt yf ir þjóðum og einstaklingum . En gætum nú að . Eftir sjálf - um Kristi eru höfð þessi orð : „ Farið og gerið allar þjóðir að lærisveinum " . Hafi Kristur raun verulega sagt þetta , sem er raun ar ólíkt honum , þá þarf ekki að efa , að hann hefir um leið lagt rika áherzlu á , að slik boðun kenninga hans færi fram af sannri auðmýkt , hógværð og lítil læti . Má í þessu sambandi minn - ast ummæla hans um sjálfan sig : „ Því ég er hógvær og af hjarta lítillátur " . En raunar má nú tylla því sjónarmiði upp , að hann hafi aldrei gefið þessi fyr - irmæli , sizt skilmálalaus , en þeim hafi bara verið skotið inn í guðspjallið af einhverjum guð - hræddum og áköfum kristni - boða . Hin hryggilega saga um hinar harðýðgislegu og jafnvel glæp - samlegu aðferðir , sem því miður oftlega var beitt til útbreiðslu kristindómsins , og einnig Islams ( þ.e. Múhameðstrúar ) og margra amnarra trúarbragða , verður ekki tekin til meðferðar hér , en svo ljót sem hún er þá væri það sanxt nauðsynlegt , að rif ja hana upp , en verður að biða síns tíma að sinni . En réttmætt er þó hér að minnast allra hinna enda lausu og svívirðilegu trúarstyrj alda , sem háðar hafa verið um alla sögu og fram á vora daga . Þá má ekki láta hjá líða , að minnast á þá mörgu ofbeldis - seggi , sem með ýmsum hug - -myndafræðilegum fyrirslætti töldu sig kjörna til þess , að brjóta undir sig heimsbyggðina : Konunga konunganna í Mes - ópotamiu , Alexander mikla , Cesar og arftaka hans og spor - göngumenn , allt til nútíðarinnar , forustumenn og andstæðinga Sið bótarinnar svonefndu og alla þá stórglæpi , sem framdir voru í sambandi við hana í Evrópu og einnig hér á landi , frumkvöðla stjórnarbyltingarinnar frönsku og arftaka hennar Napóleon , og svo alla þá mörgu auðnu - að sér að láta skrá eftir sér frá sögn um þennan . atburð , en af því hefir víst etóki orðið , þvi miður . Á bls. 150 segir þú frá síðustu ferð okkar Látramanna á Barð - ið . Sú ferð var farin 30. maí 1941 . Þar segir þú , að við höfum verið fámennir til fararinnar og ekki átt varalið til uppdráttar á brún . Ekki veit ég , hvernig þú færð slíkar niðurstöður , þvi þá var hér mikið manna val , eins og oft áður . Við vorum sem sagt ekki fáliðaðri en það , aðvið lét um annan flokk manna vera við eggjatöku uppi á bjargbrún meðan við vorum á Barðinu . En það skipti ekki máli , við sem á Barðið fórum , ætluðum alls ekki að láta draga okkur upp , þótt við hefðum mannskapinn , heldur nota blokkina , sem ég held að fáir hafi heyrt annað en faðir minn , Jón Magnússon — sem þú segir um á öðrum stað 5 frásögn þinni : „ Ekki stór né aðsópsmikill " — hafi fyrstur manna komið fyrir utan i Barð - inu , og þá fyrstur notað , en það þurfti aðgæzlu við að komast i hana . En blokkin , sem var úr tré með Jámfati , var horfin , þeg ar við komum þarna , svo Haf - liði renndi sér niður í lás og varð ekki mikið um . Þess skal getið til gamans , að þessi ágæti mannskapur , sem var þá á Látrum , hafði þá gert sér gamans dagana á undan , að heimsækja suma þá staði , sem mannsfótur hafði ekki snert í áratugi , eins og „ Jónsheitins - stall " , „ Háhöldin " , og síðast „ Barðið " . Á bls. 161 segir þú frá því , þegar Guðbjartur sál . Þorgríms son fór í Háhaldaflæmið , sem þótti mjög vel gert á sinum tima og enginn komið þar siðan . Þar segir þú standberg úr brún í tfjöru , sem er alveg rétt , en þar undir , eða rétt innan við , strand aði Dhoon . 1 þessari frásögn seg ir þú bergið vera um 200 m sem er sízt of mikið , en í öðrum frásögnum þínum frá Dhoon - strandinu segir þú sama berg vera 160 — 170 m sem er allt of iítið . Frásögnin af þætti Guð - bjarts í þessari ferð er að mestu rétt , að öðru leyti en þvi , að Guðbjartur , sem var þaul - reyndur bjargmaður , og vissi alla aðstöðu við að komast í flæmið , þvi áður var búið að sýna honum leiðina , hafði með sér snærisspotta , sem hann brá upp á steinkörtu til að auðvelda sér að taka sig upp í flæmið og til að gefa sig niður úr því aft - ur . Og svo kastaði hann öll'um fuglinum í fjöru en lét ekki að - stoðarmann sinn draga hann til sín , eins og segir í þinni frá - sögn , en það hefði verið svo til óframkvæmanlegt með svo mik ið magn , og auk þess hreinn kjánaskapur , en Guðbjartur kunni sitt verk í bjarginu sem annars staðar . Á bls. 186 segir þú frá byrgi sakamannsins á Miðmundahæð - um . Segir þar meðal annars : „ Ás geir bóndi á Látrum rakst á það af tilvil'jun á tófugöngu fyrir mörgum árum , og hafði enginn á það rekizt i mannaminnum . " Þetta er ekki rétt , að enginn hafi fundið fyrr . Halldóra Gísla dóttir , móðir Daníels Eggertsson ar og þeirra barna , sagði okkur Ásgeiri frá byrgi þessu , þegar við vorum strákar . Hafði hún komið að því , þegar hún var smalastúlka , og pössuðu þá öll kennileiti , sem henni höfðu ver - ið sögð , en löngu síðar , þegar hún ætlaði að sýna sínum börn - um það , fann hún ekki , svo vandlega er það falið . Sjálfur hef ég einu sinni rekizt á það en ekki fundið aftur , og pöss - uðu þá öll kennileiti , sem Hall - dóra sagði mér . Svona hefir það verið fyrr og siðar , að einn og einn hefir rekizt á byrgi þetta . Á bls. 177 segir þú frá þvi , er þeir félagar Ástráður Ólafsson og Kristján Erlendsson fórust úr Látrabjargi . Þar segir þú meðal annars : „ Unglingar tveir fóru í humátt á eftir mönnun - um og sáu til ferða þeirra . " Ekki veit ég hvaðan þú færð þetta . Unglingarnir voru Ásgeir Erlendsson , sonur Er - lends á Látrum , 16 ára og fost - ursonur hans , Lúðvík Siigurjóns son um tvítugt . Piltarnir fóru með þeim fuliorðnu ti'l eggjatök unnar . En þegar á Saxagjá kom , gerðist það , sem ekki var venju legt , að þeir fuMorðniu ákváðu að vera saman þennan dag , og drengirnir saman , og á öðrum stað í Saxagjá , en rétt áður en slysið varð , voru þeir allir komnir á sama stað , og voru að ljúka eggjatökunni . Þegar slys ið vildi til voru drengirnir fáa metra frá þeim . Á öðrum stað segir þú : „ Voru þeir félagar búnir að vera langa stund að eggjatökunni og bera feng sinn á brún . En aftur fara þeir niður . " Ekkert egg var búið að bera á brún af feng þeirra félaga , og átti ekki að berast , því hann var niðri á Látravelli og átti að takast i'bát síðar . En sem sagt , slysið varð á þeim slóðum , sem drengirnir voru við eggjatök - una , og eftir að slysið varð , og moldrykinu frá hruninu svifaði frá , fóru þeir harmi og kviða slegnir , bandlaust niður þangað , sem þeir sáu Ástráð loða uppi til þess að vita hvort með hon - um leyndist líf , en svo var ekki , sneru þeir þá neðan bjargið aft - ur og heim að Látrum , þar sem þeir sögðu þessa harmafregn . Þetta er orðið það langt mál , að ég hef þessa upptalningu ekki lengri . Ég held , að ef heimildar menn þinir hefðu haft tækifæri til að lesa þessar frásagnir með þér , áður en handritið fór í prentun , hefði þetta orðið öðru vísi . Nú , þetta kann að visu engu að breyta fyrir þá , sem hér þekkja ekkert tll , en það er góðra manna háttur að reyna að hafa það sem sannara reynist , og það veit ég að þú vilt einnig . Þá er að lokum eitt , Magnús . Hvað átt þú við með eftirfar - andi klausu í bréfi þínu til min , sem hljóðar svo : „ Þú þagðir við i tuttugu ár , þó rangflutt væri í munni æðri sem lægri , hetjusag an um björgunina frægu við Látrabjarg . " Hvað er það , Magnús , sem rangflutt hefur verið við þessa sögu og ég þagað yfir í tuttugu ár ? Ég veit ekki við hvað þú átt hér , og skora því á þig að gefa mér og öðrum skýr svör við þvi . Með beztu kveðju . Látrum 30.1.1972 . Þórður . lóiisson . leysingja , sem allt til þessa hafa um heim allan trúað því , að franska byltingin og aðrar slík - ar byltingar og ofbeldismenn þeir , sem þar eru jafnan að verki , hafi fært heiminum ein - hver áður óþekkt siðræn verð - mæti . Þá má heldur ekki gleyma Karli Marx , Lenín , Stalín og arf tökum þeirra , sem enn ráða fyr - ir Sovétríkjunum og svo er vel við hæfi , að láta Hitler reka lest ina . Fleiri er þarflaust að nefna . Vel veit ég það , að margar og misjafnar hvatir stjórnuðu valdasókn þessara yfirgangs - manna , en eitt og hið sama hafa þeir allir með tölu hagnýtt sér : ótrúlega og furðtdega fylgi - spekt almennings við hinar frá - leitustu og auðvirðilegustu áróð urskenningar „ ( stórasannleik > " , sem eru vel flestar aðeins glæp samlegur heilaspuni til orðnar í heilabúi geðbilaðra vandræða manna . Það er einmitt þessi fá - ránlega fylgrispekt , sem er hin sameiginlega frumorsök og undirrót allra styrjalda og hern aðarátaka í veröldinni . Og menn þurfa ekki að ímynda sér , að var anlegur friður komist á í heimi hér , meðan menn almennt halda því áfram , að veita röngum , ein - strengingslegum , ofstækisfullum og úreltum áróðurskenning - um brautargengi og geðbiluðum upphafsmönnum þeirra . Auðvit - að er mér ljóst , að margir af þessum valdasjúku mönnum , sem ég hefi nefnt hér á undan , voru í sjálfu sér „ mikilmenni " . En það er bara sitt hvað , að vera mikilmenni eða vera mann - kostamenn . Flest þessi „ mikil - menni " voru nefnilega geðbiluð illmenni . Allar ofstækisfullar kenningar og skoðanir eiga æv - inlega rót að rekja til geðbilun - ar af einhverju tagi . En þessi geðbilun , sem ég hefi gert að um talsefni hér , er því miður ákaf - lega smitandi sjúkdómur . Nú . á siðari árum er mikið rætt og ritað um mengun í náttúr - unnar ríki og náttúruvernd og er þar um að ræða mikilvægt málefni , og góðs að vænta , ef réttilega verður þar á málum haldið . En þvi má ekki gleyma , að önnur mengun í mannheimi er stórum meiri og hættulegri en sú mengun umhverfisins , sem nú er mest á orði höfð . Það er meng un hugarfarsins af völdum of - stækisfullra og óréttmætra áróð urskenninga . Sú mengun er geð - ræns eðlis . En mengun hins jarð neska mannlega líkama er einn - ig mikil , en bót í máli , að gegn hinum líkamlegu sjúkdómum hef ir verið ráðizt af mikilli atorku . Lífeðlisfræðingar og læknar eru þar í mikilvægri varðstöðu . Mik ið hefir og áunnizt á þessu sviði og mörgum alvarlegum sjúkdómum verið útrýmt . Meðal annars hefir mikilvægur árang - ur náðst , með því að leita uppi smitberana og lækna þá . Sem bet ur fer hafa allflestir menn sæmilega heilbrigðan likama , en geta þó veikzt , ef sóttkveikjur eru látnar leika lausum hala . Einnig berjast læknar og sál - fræðingar harðri baráttu gegn geðrænum sjúkdómum af ýmsu tagi , einkum þeim , sem auð greindir eru . Enn sem komið er leika þó ofstækisfullir smitber - ar lausum hala , án þess að nokk ur tilraun sé gerð . til að lækna þá , enda kunna víst læknar og sálfræðingar þvi miður ekki nema að litlu leyti heppi - leg læknisráð þeim til lækning - ar . En þar er sama uppi á ten - ingnum og að því er varðar lik - amlega sjúkdóma , að allur þorri manna , er frá náttúrunnar hendi með sæmilega geðheilsu , en þvi miður ekki ónæmir fyrir ofstækisfullum smitandi áróðri , einkum ef honum er troðið upp á menn af ráðnum hug valda - sjúkra manna . Bót er þó í máli , að menn geta sjálfir , ef vilji til þess er fyrir hendi , sjálfir gert sig ónæma gegn ofstækisfullum áróðri , ef þeir standa gegn hon - um af skapfestu og viljaþreki . Næmastir fyrir þéssari geðtrufl - un eru unglingar milli ferming - ar og tvítugs , en sem betur fer batnar þeim allflestum þessi hug sýki áður en þeir ná þritugs - aldri . Samt er afar mikil - vægt fyrir unglinga , að forðast þennan sjúkdóm , þvi 10 — 12 ár er langur tími , að burðast með þennan leiðindakvilla . Fyrir kemur , að menn veikj - ast hastarlega af þessum of - stækiskvilla og getur jafn - vel stundum komið fyrir roskna menn . Lýsir geðtruflunin sér þa stundum með því móti , að menn fá eins konar „ opinberun " , og eru eftir það fullvissir um , að þeir hafi öðlazt skilning á mik - ilvægum algildum sannlelka . Þessu fylgir oftast ofsaleg sann færing samfara yfirþyrmandi til hneigingu til þess að troða hon - um upp á náungann , og er þá stundum ekki vandað til meðala I þvi skyni . Mér kemur ekki til hugar að halda þvi fram , að all - ar opinberanir séu af illum toga spunnar , en þær eru samt alltaf vai-asamar , einkum þegar þeim fylgir ofsaleg sannfæring þeirra , sem fyrir þeim verða , um , að þeim hafi birzt einhver al - gildi stórsannindi . En ef meta skal þá , sem hafa „ stóra sann - leikann upp á vasann " , þá er til þeim , sem betur fer , að þeir Framhald á bls. 23 Utsalan í íullum gangi Karlmannaföt , terylene-frakkar , terylene - buxur , peysur , skyrtur , nærföt . — Mikill afsláttur . ANDRÉS , Aðalstræti 16 , sími 24795 . Notið frístundirnar Vélritunar - og hraðritunarskóli Vélritun — blindskrift , uppsetning og frá - gangur verzlunarbréfa , samninga o . fl . Clrvals rafmagnsritvélar . Dag - og kvöldtímar . Upplýsingar og inn - ritun í sima 21768 . Hildigunnur Eggertsdóttir — Stórholti 27 — simi 21768 . Gullverðlaunahafi — The Business Educators' Association of Canada .