Ég heyrði í dag frásögn af útlendum spekingi . Hún byrjaði svona : „ Á enskri útgáfu þýska vikuritsins Der Spiegel má finna viðtal við franska heimspekinginn Emanuel Todd “ Þetta var sagt á íslensku . Ég þekkti ekki þennan fræðimann , en hann hafði spá falli Sovétríkjanna á tímum Brésnéffs og sitthvað fleira ( hruni í Bandaríkjunum , sem kannski er vafasamt ) . Nú síðast að frelsisstraumar færu um Arabaheiminn . Todd sagðist ekki vera spámaður heldur tölfræðingur . Af því að ég er líka tölfræðingur lagði ég við hlustir ( það eru hundar sem sperra eyrun , sagði mamma mér ) . Hann talaði um að læsi hefði aukist í Arabalöndum , ekki síst meðal kvenna . Þess vegna væru breytingar óumflýjanlegar . Auðvitað er gott að sem flestir séu læsir , en jafnvel hinir gáfuðustu menn vita ekki hvað stendur í bókum nema þeir lesi þær , sagði Guðni rektor . Þess vegna er það ekki nóg að kunna að lesa . Menn verða líka að lesa . Jón Guðmundsson íslenskukennari , Jón Gúmm eins við kölluðum hann ( ég sé að flestir skrifuðu Gúm í minningargreinum , en þannig var það nú ekki sagt í gamla daga ) , talaði stundum um það að allir héldu að menntun ætti að tryggja að allir yrðu víðsýnir og góðir . Samt hefðu Þjóðverjar , menntaðasta þjóð í Evrópu , valið Hitler sem foringja sinn . Göbbels var doktor í einhverju , en hann taldi að Gyðingaofsóknir og –útrýming væru lausn á öllum vanda . Til eru mörg dæmi um að hinir menntuðustu menn hafi verið afar þröngsýnir . Hriflu-Jónas var víðlesinn maður þó að hann hafi líklega verið með minnimáttarkomplex vegna þess að hann hafði ekki háskólapróf . Hann var hins vegar einhver fordómafyllsti maður Íslandssögunnar , maður sem alltaf réðst persónulega að andstæðingum sínum fremur en eiga við þá rökræður . Þessi holdgervingur framsóknarmennskunnar varð á endanum svo stækur framsóknarmaður að hans eigin flokksmönnum ofbauð . Þó að menn viti margt er ekki þar með sagt að þeir skilji margt . Flestir verða vitrari þegar þeir eldast að því leyti að þeir hafa reynt margt og vita hvernig þeir eiga að bregðast við margs konar áreitum . Því miður dregur oft úr umburðarlyndi á sama tíma . Þeir eru vissir um að allir þeir sem ekki eru sammála þeim séu asnar . Það er ekki heppilegt . Stjórnmálamenn eru af mörgu tagi . Nokkrir eru ljóngreindir . Sumir þeirra eru hámenntaðir , en það fer ekki alltaf saman . Einhverjir eru sjarmerandi , fyndnir , heillandi í stórum hópi en eiga erfitt með að umgangast þá sem næst þeim standa . Aðrir eru hrókar alls fagnaðar með vinum , en eru þurrir á manninn þegar komið er í margmenni . Einkennilegastir eru þeir sem breyta um gervi eftir því hvort kveikt er á hljóðnema eða ekki . Þegar alþjóð heyrir breytast þeir úr sjálfum sér í tilbúna persónu , hannaða fyrir fjölmiðla . Þetta tekst yfirleitt illa . Sagt hefur verið um einn þekktasta stjórnmálamann Íslands að hann horfi í spegilinn á hverjum morgni og spyrji : „ Spegill , spegill herm þú mér , hver ég er í dag . “ Langflestir stjórnmálamenn sem segjast vera með þykkan skráp eru í raun og veru mjög viðkvæmir og þola illa að hallað sé á þá orði . Þannig eru flestir menn . Munurinn er sá að flestir venjulegir menn viðurkenna fúslega að þeir séu hörundssárir og langræknir . Dapurlegasti eiginleiki stjórnmálamanna er sá að þeir skipta um skoðun eftir því hver annar hefur hana . Ég var líklega orðinn 25 ára þegar ég áttaði mig á því að maður á ekki að styðja eitthvað sjálfkrafa vegna þess að félagi manns heldur því fram , né heldur á maður að vera á móti öllu sem andstæðingar manns fullyrða . Maður á auðvitað að taka mark á vinum sínum og vera tortrygginn í garð andstæðinganna , en skoðanir verða menn að mynda sér sjálfir . Það er gott að hafa lífsviðhorf . Þá er maður líklegri en ella til þess að skoðanir manns stangist ekki á hverja aðra . Verst er ef maður er kominn í hrópandi mótsögn við sjálfan sig . Engum með sjálfsvirðingu finnst gott ef hægt er að nota hans eigin orð gegn honum . En þeir sem enga sjálfsvirðingu hafa kippa sér ekki upp við það . Samt mega menn skipta um skoðun , því að sífellt safnast í reynslubankann . Það er vissulega hugsanlegt að menn hafi rangt fyrir sér og þá er rétt að fylgja því sem sannara reynist . Svo geta aðstæður breyst þannig að það sem áður virtist rétt er núna rangt . Sorglegast er hve margir stjórnmálamenn myndu aldrei skilja vangaveltur af þessu tagi . Mér datt í hug að flokka þá í nokkra hópa : Hrokagikki , hógværa og lítilláta , kraftaskáld , kjána , fyllibyttur , fyrirmyndir , fýlupúka , lögspekinga , lærifeður , göfugmenni og gufur , svo nokkrir séu nefndir . Ljúflyndir landsfeður , velmeinandi vitringar , meinfýsnir mælskukóngar . En það er of mikil vinna og gæti leitt til leiðinda . Sumir hópar yrðu stærri en aðrir . Ráðherrarnir eru bara 10 og það væri fljótlegra að flokka þá . Samt væri það ekki sanngjarnt því menn eru ekki allir þar sem þeir eru séðir . Sumir gera sér leik að því að virðast öðruvísi en þeir eru . Rudolf Hess gerði sér upp geðveiki í Nürnberg . Ég held að enginn ráðherra geri það . Það er áleitin spurning hvort einhver geri sér það upp að vera kjáni . Áður en menn segja að það sé fráleitt minni ég á Steingrím Hermannsson . Hann áttaði sig á því að hann komst upp með mjög margt með því að þykjast vera einlægur einfeldningur . Er það mönnum ennþá til framdráttar ? Það er að minnsta kosti sjaldgæfara að menn geri sér upp að vera vitrir . Þegar allt kemur til alls er nauðsynlegt að kunna að lesa . Svo eiga menn að lesa . Næst að skilja . Og alltaf að hugsa . Þessi grein hét áður : Allir kunna að lesa . Enginn skilur neitt ( BJ )