18 MÖRGUNBLAÐIÐ . ÞRIÐJUDAGUR 18. OKTÓBER 1977 Fjármálaráðherra : „ Engin ríkisstjórn hefur sýnt opin - berum starfsmönnum meiri trúnað " GEIR Hallgrímsson , forsætisráðherra , gaf í sameinuðu þingi í gær yfirlit yfir stöðu samningamála BSRB og ríkisins , ákvarðanir kjaradeilunefndar um starfsheim - ildir , lögum samkvæmt , og meint hrot á takmörkuðum verkfallsrétti við framkvæmd yfirstandandi verkfalls . Er ræða forsætisráðherra hirt í heild á öðrum stað í hlaðinu í dag . Umræður um greinargerð forsætisráð - herra verða lauslega og stuttlega raktar hér á eftir , efnislega , en þó aðeins í grófum dráttum . Endurskoðunarákvæði og verðbótaréttur Lúðvík Jósepssun ( Abl . ) kvaddi sér hljóðs á eftir forsætis - ráðherra . Hann sagði forroenn þingflokka Alþýðubandalags og Alþýðuflokks hafa farið fram á það þá um morguninn að forsætis - ráðherra gæfi Alþingi , f.h. ríkis - stjórnarinnar , skýrslu um stöðu samningaviðræðna við BSRB og framvindu yfirstandandi verk - falls . Við þessum tilmælum hefði ráðherra nú orðiö . Lúðvik gagnrýndi síðan ríkis - sljórnina fyrir fvær meginskyss - ur , að hans dómi . í fyrsta lagi fyrir að hafa kallað síðasta tilboð sitt í viðræðunum „ lokatilboð " , sem hefði knúið á um fram - kvæmd verkfalls af hálfu BSRB . I annan stað fyrir óeðlilega stífni varðandi endurskoðunarrétt ( með verkfallsheimild ) , ef verð - bótaþáttur væntanlegs kjara - samnings raskaðist á 2ja ára samningstimabilj , m.a. fyrir hugsanlegt frumkvæði ríkisvalds - ins sjálfs . Eðlilegt væri að BSRB - menn nytu sama réltar og önnur launþegafélög i þessu efni , enda Sömuleiðis að knýja á um kröfur sínar með beitingu þess réttar ( takmarkaðs verkfallsréttar ) , sem Alþingi hefði veitt þeim á sl. þingi . Hins vegar yrði að gera ráð fyrír því að farið yrði að lögum í þvi efni . I einu og öllu ber að virða lög , sagði Gylfi , eins í verk - falli sem í annan tima . Gylfi taldi að komast hefði mátt hjá verkfalli ef samningsaðilar hefðu haldið af lagni á málum . Það atriðí heyrði hins vegar til liðinni tíð . Nú þyrfti að snúa sér að því að ná viðunandi lausn í viðkvæmri deilu . En gæta yrði þess við samningagerð , sem gilda ætti i tvö ár , að opinberir starfs - menn drægjust ekki á nýjan Ieik aftur úr öðrum i kjörum . Gylfi sagði að lokum , að þing - flokkur Alþýðuflokksins teldi það mikilvægt fyrir alþjóðarhags - muni að samningar tækjust sem allra fyrst , þar sem tekið væri tillit til réttmætra hagsbóta ríkis - starfsmanna . Handahófskennd framkvæmd verkfalls Magnús Tofi Ólafsson ( SFV ) sagði það hafa staðizt á endum , að Verkfall ríkisstarfs - manna rœtt í sameinuðu þingi hendur kjaradeilunefndar , verið úrelt orðin . Framkvæmd verk - fallsins hafi og verið handahófs - kennd að sumu leyti . Verkfall hafi verið einn dag á sumum vinnustöðum , en ekki þann næsta . Erlendum ferðamönnum hafi verið haldið nauðugum i landinu . Hringlandaháttur i mál - um , er snertu skólakerfið , bæði af hálfu BSRB og menntamálaráðu - neytis , hefði verið áberandi . Sýnt væri að ráðuneytið hefði ekki bú - ið sig undir að mæta þeim máls - atvikum , sem upp hefðu komið , með þeim afleiðingum , að óþæg - indi og leiðindi hefðu gert vart við sig , sem komast hefði mátt hjá . Magnús Torfi fagnaði því að viðræður væru hafnar . Hann skoraði og á ríkisstjórnina að opinbera niðurstöður kannana , sem Hagstofa íslands hefði gert , þ.e. samanburð á launum opin - berra starfsmanna og launþega á frjálsum vinnumarkaði . Sér skild - ist á orðum fjármálaráðherra , að Frá fundi í sameinuðu Alþingi . stangaðist slíkt samkomulag ekki á við lög um kjarasamninga BSRB frá því í maí 1976 , að sínu mati . Lúðvík kvaðst ekki ræða almennt um inntak samningsviðræðna nú , eða réttmæti framkominna krafna , að öðru leyti en endur - skoðunaratriðinu . Opinberir starfsmenn drógust aftur úr öðrum Gylfi Þ. Gíslason ( A ) staðfesti orð Lúðvíks varðandi tilmæli til ríkisstjórnar um skýrslu um stöðu kjaradeilu við BSRB . Ekki væri viðeigandi aö svo viðtækt verkfall stæði dögum saman án þess að Alþingí fengi nákvæma greinar - gerð um framvindu mála . Gylfi sagði ómótmælanlegt að opinberir starfsmenn hefðu á undanförnum árum dregizt aftur úr öðrum launastéttum kjaralega séð . Uppsögn samninga hefði því verið eðlileg af þeirra hálfu . Alþingi var sett og að fyrsta verk - fall opinberra starfsmanna á ís - landi hafi komizt til fram - kvæmda . Hann sagðist fagna því að samningaviðræður deiluaðila , sem legið hefðu niðri um sinn , væru nú aftur hafnar . Magnús sagði naumast rétt að ræða ein - stök efnisatriðí samninganna hér og nú , meðan leitað væri sátta í viðkvæmum kjaraviðræðum . Astæða væri þó til að átelja þau vinnubrögð , sem viðhöfð hefðu verið . Abyrgð beggja aðila , ekki sizt ríkisvaldsins , væri mikil , að verkfallið stæði sem skemmst . Það hefði verið rangt af rikis - stjórninni að ,, loka sig inni á síð - asta snúningi viðræðna með svokölluðu „ lokatilboði " . " Hins vegar væri og ýmislegt , sem að mætti finna i framkvæmd sjálfs verkfallsins . Urskurðir kjara - deilunefndar hefðu ekki verið virtir að fullu . Hins vegar hefðu ýmis gögn , sem búin hefðu verið í sá samanburður hefði leitt í ljós ósamræmi , opinberum starfs - mönnum í óhag , sem eðlilegt væri að leiðrétta . Endurskoðunaratriðið og lögin Ragnar Arnalds ( Abl . ) sagðist ekki ætla að ræða atriði kjaravið - ræðna , utan endurskoðunaratrið - ið . Eðlilegt væri , t.d. ef rikisvald - ið rifti verðbótaákvæði samninga , að uppsagnarréttur væri til staðar með sama hætti og hjá öðrum launþegum ( þ.e. verkfallsréttur ) . Ekkert ákvæði í núgildandi lög - um meinaði samningsaðilum að semja sérstaklega um þetta atriði . Rangt væri hjá forsætisráðherra að slíkt samningsatriði stangaðist á við Iögin um takmarkaðan verk - fallsrétt opinberra starfsmanna . Samanburður við frjálsan vinnumarkað . Matthías A. Mathiesen , fjár - málaráðherrá , sagði að núverandi ríkisstjórn hefði beitt sér fyrir lögum um takmarkaðan verkfalls - rétt opinberra starfsmanna , sem BSRB hefði lengi barizt fyrir , á grundvelli samkomulags , sem menn yrðu að hafa í huga , er staða mála væri rædd nú . Engin ríksistjórn hafi sýnt opinberum starfsmönnum meiri trúnað . Hann sagði að Hagstofa Íslands hefði fyrir sitt frumkvæði unnið að könnun á launasamanburði op - inberra starfsmanna' og launþega á frjálsum vinnumarkaði . Sá sam - anburður hefði sýnt að opinberir starfsmenn hefðu dregizt aftur úr almennum vinnumarkaði launa - lega á sumum sviðum . Rétt þætti að leiðrétta slíkt nú , innan ramma þess mögulega , þó deila mætti um leiðir að því marki . Ráðherra vék að samkomulagi við BSRB , er frumvarp til laga var samið og fram sett — um takmarkaðan verkfalisrétt , þ.á m. tilurð kjaradeilunefndar , sem hafa skyldi úrskurðarvald um , hverjir skyldu sinna störfum í ríkiskerfinu , kæmi til verkfalls , til að halda uppi nauðsynlegri heilsu - og öryggisgæzlu . Þessar lögbundnu takmarkanir þyrfti að virða nú . Einnig lögbundin ákvæði þess efnis að verkfalls - réttur sé takmarkaður aðalkjara - samning á 2ja ára fresti . Hann sagði að svokallað lokatilboð hefði verið bundið við sjálfan launa - stigann , ekki önnur atriði , sem raunar hefðu ekki verið öll komin fram , sem þó hefði verið æskilegt og raunar nauðsynlegt til að hægt hefði verið að taka afstöðu til heildarniðurstaðna . Þá vitnaði fjármálaráðherra til skýrslu stjórnar BSRB i Ásgarði , málgagni BSRB , 2. tbl. 1976 , þar sem segir : „ Vilji kom fram hjá fulltrúum rikisins til að endur - skoða mætti launaliði samnings tvisvar á samningstimabilinu , ef forsendur lægju fyrir , að laun - þegar á frjálsum vinnumarkaði fengju launahækkun . Verkfalls - réttur gilti ekki við slíka endur - skoðun , heldur skyldi gerðardóm - ur skera úr ágreiningi . " Þá segtr i Asgarði : „ Fundurinn samþykkir með hliðsjón af aðstæðum í samn - ingaviðræðum að ganga inn á tveggja ára samningstímabil með uppsagnarrétti miðað við 1. júlí 1977 með verkfallsrétti þá . " Verkfallsréttur BSRB . Eðvarð Sigurðsson ( Abl ) sagði m.a. að með lögum um verkfalls - rétt opinberra starfsmanna á sl. ári hefði BSRB átt að fá hltóstæð - an samningsrétt og önnur stéttar - félög í landinu . Þessi verkfalls - réttur væri i raun mannréttindi og eðlilegt væri því , að BSRB hefði slík réttindi ef undirstöðu - atriði ( verðbótaákvæði ) kjara - samnings , er gilda ætti í tvö ár , væru rofin með einum eða öðrum hætti . Eðvarð taldi reynsluleysi beggja samningsaðila valda því , að samningar hefði ekki tekizt , auk þess sem lögin sjálf ( um tak - markaðan verkfallsrétt opinberra starfsmanna ) væru meingölluð . Erfitt hafi verið að komast hjá því að fór sem fór . Allt svigrúm til samninga var of þröngt , sagði hann . Hér er um frumraun að ræða og því e.t.v. eðlilegt , að þess sjáist einhver merki . Eðvarð dró í efa að ekki mætti semja við BSRB um verkfalls - bundinn endurskoðunarrétt að óbreyttum Iögum um kjarasamn - inga BSRB , eins og fram hefði verið haldið . 18. grein laganna með skýringum í greinargerð . Geir Hallgrímsson , forsætisráð - herra , las upp 18. grein viðkom - andi laga , er hljóðar svo : „ Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 33 / 1915 um verkfall opinberra starfsmanna , er Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja heimilt að gera verkfall í þeim tilgangi að stuðla að fram - gangi krafna sinna í deilu um aðalkjarasamning með þeim skil - yrðum og takmörkunum sem sett eru í lögum þessum og lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna " . í skýringum frum - varps við 18. grein regir orðrétt : „ Hér er gert ráð fyrir að BSRB sé heimilt að gera verkfall , þó ein - göngu við gerð aðalkjarasamn - ings . Ekki er gert ráð fyrir heim - ild fjármálaráðherra til verk - banns þar sem verkfallsréttur er eingöngu í höndum heildarsam - taka en ekki einstakra félaga . . . " Aðalkjarasamningur er gerður til tveggja ára . Verkfallsréttur er því bundinn þvi , að lögum , að hann sé ekki nýttur nema við gerð aðalkjarasamnings . Sam - staða um takmarkaðan verkfalls - rétt opinberra starfsmanna á Al - þingi var bundin þessum tak - mörkunum . Þessar takmarkanir eru naumast skerðing á mannrétt - indum . Opinberir starfsmenn búa við atvinnuöryggi sem aðilar launþegafélaga innan ASÍ hafa ekki . Af þessu leiðir að ekki er hægt að fara á bak við Alþingi nú og semja um verkfallsrétt utan ramma viðkomandi laga . Hins vegar hefur endurskoðunarrétti alls ekki verið hafnað sem slikum . Þvert á móti . Ríkisstjórnin hefur boðið að tryggja það að aðilar innan BSRB njóti á hverjum tima sams konar vísitölu - eða verðbóta - tryggingar á launum og aðrir launþegar í landinu búa við . Mér skilst , sagði ráðherra , að einstakir þingmenn telji rétt að ganga lengra í kauphækkunum til opinberra starfsmanna en gert var við launþega innan ASl , þar eð þeir hafi verið á eftir þeim launalega séð . Skylt er að hug - leiða þær ábendingar . En hafa verður í huga , hver verða heildar - útgjöld ríkissjóðs , sem endanlega greiðast af skattborgurum í land - inu , þ.e. öllum almenningi , bæði opinberum starfsmönnum og öðr - um þeim , sem þegar hafa samið um launakjör sín . Það þýðir þó ekki að ganga eigi á hlut minni - hlutans ( opinberra starfsmanna ) í þágu meirihlutans ( skattborgar - anna allra ) , heldur verður sann - girni og réttsýni að ráða gerð — af beggja hálfu . Erfiðleikar og óþægindi Ragnhildur Helgadóttir ( S ) sagði það rétt vera , sem fram hefði komið í ræðum annarra þingmanna að verkfall opinberra starfsmanna hefði valdið erfið - leikum og óþægindum í þjóðfélag - inu . Framkvæmd þess hefði og að nokkru leyti valdið vonbrigðum og undrun . Ég tek undir orð fjár - málaráðherra , að engin stjórn hefur sýnt opinberum starfs - mönnum jafn mikinn trúnað og núverandi stjórn , sagði Ragnhild - ur . Sá trúnaður felst í verkfalls - rétti þeim til handa , er þeir höfðu áður borið upp við margar rikis - stjórnir . Ég tel efalítið , sagði ræðumaður , að margur BSRB - maðurinn sé óánægður með að til verkfalls kom og framvindu mála síðan , þó hann hafi greitt atkvæði gegn sáttatillögunni . Menn töldu svo Iitlu muna , launalega , að ekki kæmi til verkfalls . Nú hefur það hins vegar gerzt . Og verkfaiisrétt - urinn hefur e.t.v. verið ofnotaður , jafnvel misnotaður . Námsréttindi hefðu ekki verið virt . Framhalds - skólar voru hindraðir í störfum , vegna verkfalls örfárra manna , sem þó sinna ekki kennslustörf - um , svo dæmi sé tekið . Það verður að vera ljóst , sagði Ranghildur , þótt verkfall sé , að lögbrot verði ekki venjuhelguð og yfirgangur sé ekki löghelgaður . Það er ósk mín að að þessi mál öll verði ræki - lega endurskoðuð í ljósi tiltækrar