Af sjónarhóli stjórnar . Tekjur , heilsa og forvarnir . Sigríður Ólína Haraldsdóttir Viðtal sem birtist í Morgunblaðinu 15. ágúst sl. við Tinnu Laufeyju Ásgeirsdóttur , doktor í heilsuhagfræði , um tengsl tekna og heilsu var athyglisvert . Ekki kom fram á hvaða gögnum Tinna byggði rannsókn sína en þar sagði að eftir því sem launamismunur er meiri í þjóðfélagi , þeim mun meiri munur er yfirleitt á heilsufari fólks , það er þeir tekjulægri búa við verra heilsufar en þeir tekjuhærri . Í umfjöllun um rannsókn Tinnu kom fram að tengsl launa og heilsufars eru minni hér en í níu vestrænum löndum sem við vorum borin saman við . Mér finnst mikilvægt að við höldum vörð um þetta ástand , en þróunin getur orðið önnur , þar sem launamunur er að aukast hér á landi . Í greininni um rannsókn Tinnu kom fram að kostnaður við heilbrigðiskerfið hér á landi hefur aukist hratt frá árinu 1970 . Hlutdeild þiggjenda þjónustunnar hefur einnig aukist . Útgjöld til heilbrigðismála eru ekki áreiðanlegur mælikvarði á góða heilsu þegnanna . Það virðast vera aðrir þættir sem máli skipta , aðgengi að heilbrigðisþjónustu og lyfjum svo dæmi séu tekin . Við búum við ríkisrekið heilbrigðiskerfi að nánast öllu leyti . Þetta þýðir þó ekki að þeir sem leita þurfa til heilbrigðiskerfisins þurfi ekki að borga neitt úr eigin vasa . Heimsóknir á göngudeildir eða til sérfræðinga , allar rannsóknir sem gerðar eru á göngudeildarsjúklingum og innan við 24 tíma lega á sjúkradeild kostar þann , sem þiggur þjónustuna , og hlutur hans í kostnaðinum getur orðið æði hár . Ég verð oftar en áður vör við það að sjúklingar spyrja um kostnað við þær rannsóknir sem gera þarf og ekki síður lyfjakostnað . Ég skynja stundum að fólkið setur verðið fyrir sig og mig grunar oft að það ætli ekki að leysa út lyfin eftir að það heyrir um kostnaðinn . Þarna getur skapast mismunun eftir kjörum . Í grein sem Hólmfríður K. Gunnarsdóttir , doktor í heilbrigðisvísindum , skrifaði í Tímarit hjúkrunarfræðinga nýlega og nefnist Ójöfnuður í heilsufari á Íslandi eru teknar saman rannsóknarniðurstöður um tengsl þjóðfélagshópa og heilsufars hér á landi . Rannsóknir á vegum Hjartaverndar og Manneldisráðs sýndu fram á að lengd skólagöngu skiptir máli varðandi áhættuþætti kransæðasjúkdóma og dánartíðni af völdum hjartasjúkdóma og hollustuhætti í mataræði hérlendis . Gallup kannaði reykingavenjur árið 2003 og reyndist öfug fylgni á milli reykinga og lengdar skólagöngu og einnig milli fjölskyldutekna og daglegra reykinga . Hólmfríður ályktar sem svo að niðurstöður rannsókna sem gerðar hafa verið hér á landi bendi til þess að ójafnræðis gæti í heilsufari hérlendis og þeir sem verst séu settir félagslega og fjárhagslega , hafi stutta skólagöngu og sinni ófaglærðum láglaunastörfum búi við verst heilsufar . Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytið gaf út skýrsluna Heilbrigðisáætlun til ársins 2010 árið 2001 og var hún samþykkt á Alþingi sama ár . Hugtökin samábyrgð , jafnrétti til heilbrigðis og forvarnir koma þar meðal annars fyrir . Sett eru markmið varðandi forvarnir og leiðir til að ná þeim . Draga á meðal annars úr ofbeldi , vímuefnaneyslu , áfengisnotkun og reykingum . Hér á landi hafa nýlega verið birtar tölur um að ofbeldi hafi aukist ár frá ári . Er þar meðal annars kennt um lengingu á opnun skemmtistaða í miðborginni og þar með aukinni vímuefna - og áfengisnotkun . Almennt hefur dregið úr reykingum á undanförnum áratugum en þegar ég sé reykjandi unglinga get ég ekki varist þeirri hugsun að forvarnir séu ekki nægar . Ég er móðir unglings sem hefur nú í haust nám í 9. bekk grunnskóla . Að hennar sögn var einum kennslutíma í 8. bekk varið í fræðslu um vímuefni . Það var allt og sumt . Á nýliðinni menningarnótt tók lögreglan sérstaklega fram hve ölvun barna og unglinga hefði verið áberandi . Það var verið að gefa sígarettur til hlustenda á útvarpsstöð á dögunum . Það er greinilegt að þetta unga fólk lítur ekki á sígarettur og áfengi sem hættulega vímugjafa , heldur hluta af eðlilegu , daglegu lífi . Landlæknisembættið gaf út skýrslu árið 2003 sem nefnist Áherslur til heilsueflingar . Þar er einnig töluvert rætt um forvarnir og mikilvægi heilsugæslunnar í að stuðla að þeim . Bent er á að efla þurfi heilsugæsluna meðal annars með það að markmiði að hún sé í stakk búin að takast á við þau mikilvægu verkefni sem forvarnir eru . Fjölmargir íbúar á Stór-Reykjavíkursvæðinu hafa ekki heimilislækni . Heimilislæknar , sem hafa aflað sér sérfræðimenntunar á sínu sviði , fá ekki að opna eigin stofur eins og aðrir sérfræðingar í læknisfræði . Þarna er mismunun sem erfitt er að skilja . Ég kynntist því í Noregi þar sem ég var við sérnám hve heilsugæslan var þar öflug . Þar gera sjálfstætt starfandi heimilislæknar samning við borgina / sveitarstjórnina um hvaða þjónustu þeim beri að veita . Munurinn á veittri þjónustu er því enginn fyrir þiggjanda þjónustunnar , en læknarnir reka heilsugæslustöðina sjálfir , sjá um innkaup , mannaráðningar og svo framvegis . Sama gildir um við þjónustu sálfræðinga hér á landi . Þeir fá ekki , eins og geðlæknar , þjónustu sína niðurgreidda af ríkinu og þurfa notendur sálfræðiþjónustunnar að borga meðferðina að fullu . Geðheilbrigði er stór kafli í báðum þeim skýrslum , sem ég hef nefnt , og bætt aðgengi að sálfræðingi eða geðlækni hlýtur að vera hluti af því að efla það . Þáttur Lýðheilsustöðvar er mikilvægur varðandi það að kanna og rannsaka það sem hefur áhrif á heilsu landsmanna . Niðurstöðurnar verður að skoða og bæta úr þar sem við á . Nú er unnið að skipulagi lýðheilsunáms við Háskóla Íslands og Háskólinn í Reykjavík býður upp á nám í lýðheilsufræðum . Vonandi er þar lögð áhersla á forvarnir . Markmiðin varðandi heilsueflingu eru skýr í skýrslunum , sem nefndar hafa verið , en við þurfum að huga betur að því hvaða leiðir eru greiðastar að markmiðunum , skoða árangur aðgerða og bæta það sem betur má fara .