16 MORGUNBLAÐIÐ FOSTUDAGUR 14 . MAI 1993 + Framhaldsskóli - móðurskóli eftír Sölva Sveinsson Nefnd um mótun menntastefnu skilaði áfangaskýrslu á útmánuð - um , og hefur hún vakið verðskuld - aða athygli , enda er það í sjálfu sér góð nýbreytni hjá stjórnskip - aðri nefnd að varpa út í þjóðlífið margvíslegum hugmyndum , sem hljóta að kalla á viðbrögð , bæði andsvör og undirtektir . Síðan á að semja frumvörp til laga . Með hæfilegri einföldun má segja , að nefndarmenn telji vanda framhaldsskólans fjórþættan : 1 ) Stór hópur nemenda hjakkar í sama farinu og flosnar upp frá námi án lokaprófs ; 2 ) allt of fáir hefja nám á starfsbrautum ; 3 ) of margir nemendur hrasa á fyrsta námsári í háskóla , og 4 ) iðnnámi er ábótavant í ýmsum greinum . Það er grafalvarlegt mál , að ein - ungis um 9,4% af hverjum árgangi skuli hefja starfsnám strax eftir grunnskólapróf . Miklum mun fleiri leggja stund á verknám meðal annarra þjóða , einkum þeirra sem skara fram úr í tæknilegum efnum , t.d. Þjóðverja og Japana . Vísast liggja ýmsar ástæður til þess , að unglingar flykkjast í bók - nám , og ekki er unnt að finna nokkra einhlíta skýringu . Ein ástæða er , að yfirleitt hefur ekki verið búið vel að verknámi , af því að hver nemandi kostar meira á þeim vettvangi en í bóknámi ; það er tiltölulega ódýrt að búa til stúd - enta . Meiri kostnaður hefur leitt til þess , að verknámsskólar hafa að einhverju leyti staðnað og hjakkað í sama fari , og þá jafnvel dagað uppi í tæknilegu tilliti . Að sumu leyti hefur verknám ekki verið nægilega vel skilgreint , þannig að ekki hafa haldizt í hend - ur lokapróf og réttindi ; þar er bæði við skóla og atvinnulíf að sakast . Loks vil ég nefna viðhorf í . þjóðfélaginu . Bóknám hefur verið í meiri metum en verknám eftir að þjóðin uppgötvaði að bókvit yrði í askana látið . Og stúdents - próf hefur þrátt fyrir allt verið góður , undirbúningur fyrir ýmis störf og æðri menntun . Nefndarmenn varpa fram mörg - „ Það er grafalvarlegt mál , að einungis um 9,4% af hverjum ár - gangi skuli hefja starfs - nám strax eftir grunn - skólapróf . Miklum mun fleiri leggja stund á verknám meðal ann - arra þjóða , einkum þeirra sem skara fram úr í tæknilegum efnum , t.d. Þjóðverja og Jap - ana . " um hugmyndum , sem þeir telja til bóta , m.a. að tengja innritun í framhaldsskóla í meira mæli við einkunnir í grunnskóla en verið hefur um sinn . I þessari grein ætla ég að staðnæmast við eina hugmynd nefndarmanna , um móð - urskóla . í skýrslunni segir ( bls. 50 ) : „ Oft bjóða nálægir skólar upp á sama nám þó að um námsbraut - Að rugga bátnum undir sér eftír Tómas Inga Olrich Það kom fram í máli utanríkis - ráðherra íslands í ríkisútvarpinu á mánudaginn 10. maí sl. að „ ef EES samningurinn og tvíhliðasamning - urinn eru orðnir hluti af íslenskum lögum þá eru það íslensk lög studd þjóðréttarlegum skuldbindingum og eru þess vegna ríkjandi umfram eldri innlend lög sem kunna að segja eitthvað annað . " Þetta er eflaust rétt svo langt sem það nær . Það er hins vegar nokkuð erfitt að átta sig á því hve langt þessi orð ráðherr - ans ná . Meginmál EES samningsins er lögtekið hér á landi , og verður virkt þegar samningurinn öðlast gildi . Við þá lagasetningu var tekið fram að tiltekin ákvæði í bókunum og viðaukum skyldu hafa lagagildi eins og meginmál samningsins ( þ.e. ákvæði bókunar 1 við samninginn og ákvæði 9 töluliðar VIII. viðauka og g-liðar 1. töluliðar XII. viðauka við samninginn ) . Með gagnályktun verður að líta svo á að ákvæði ann - arra bókana , þar með talin bókun 3 , sem fjallar um innflutning á vinnsluvörum úr landbúnaðarhrá - efnum , hafi ekki verið lögtekin hér á landi . Tvíhliðasamningur um innflutn - ing á tilteknum landbúnaðarvörum , sem utanríkisráðherra gerði með nótuskiptum , hefur ekki verið lagð - ur fyrir Alþingi , en samningurinn sækir stuðning í bókun 42 með EES samningnum . Sú bókun hefur ekki verið lögtekin . Af þessu má ráða að orðalag ráðherrans er ónákvæmt . Ummæli ráðherrans hafa verið skilin svo að lagasetning sé óþörf , þar eð megin - mál EES samningsins hafi verið lögtekið hér á landi . Varpar þetta óljósu orðalag sérkennilegri birtu á það mikla löggjafarstarf , sem unnið hefur verið á Alþingi í tengslum vrö EES samninginn . í bókun 35 um framkvæmd á reglum EES er skýrt ákvæði , sem utanríkisráðherra hefur gjarnan , Tilraunum til að fá bankaafgreiðslu í Vogum haldið áfram PÁLL Jónsson , sparisjóðssl jóri í Keflavík , heldur því ranglega fram að sóst hafi verið eftir bankaútibúi í Vogum að sögn Jóns Gunnars - sonar oddvita Vatnsleysustrandarhrepps . Hins vegar segir hann að bréflega og munnlega hafi verið farið þess á leit að sett yrði upp bankaafgreiðsla á staðnum . Samkvæmt athugun á kostnaði yrði um hálft stöðugildi að ræða ásamt leigu á húsnæði . Tæki og búnaður væru þegar í eigu sparisjóðsins og vart þyrfti 300 milljóna kr. inn - lán til að standa undir þjónustunni eins og haldið hefði verið fram . Jón gerir að umræðu sinni um - og bætti við að þau ummæli spari - mæli Páls þess efnis að fá atvinnu - tækifæri séu í Vogum og flestir sem þar eigi heima vinni í Hafnarfirði , Keflavík eða á flugvellinum þannig að á daginn séu ekki aðrir í byggð - arlaginu en konur og börn . „ Þessi ummæli sparisjóðsstjórans eru hon - um til mikils vansa og augljóst er að hann hefur ekki hugmynd um það sem hann er að tjá sig um . I Vogum er fjöldi góðra fyrirtækja í fjölbreyttum rekstri og hjá þessum fyrirtækjum starfar fjöldi heima - manna . Ekki er mér kunnugt um að fram hafi farið könnun á hve stór hluti vinnuafls starfar innan Voga og hve stórt hlutfall annars staðar en það er alveg ljóst að full - yrðing Páls , eins og hún er sett fram , er beinllnis röng , " sagði Jón sjóðsstjórans að ekki væru nema konur og börn í byggðarlaginu yfir daginn væru óskiljanleg og helst væri hægt að draga þá álykun að hann áliti konur undirmálsborgara sem ekki þyrftu á bankaþjónustu að halda . Haldið áfram Jón kvaðst ekki trúa öðru að óreyndu en að sparisjóðsstjórinn bæðist afsökunar á órökstuddum ummælum sínum eða rökstyddi þau og skýrði ella . Hann sagði að til - raunum sveitastjórnar til að fá bankaafgreiðslu í Vogum væri ekki lokið og íbúar hlytu að velta því fyrir sér hvar bankaviðskiptum þeirra væri best borgið í ljósi þeirr - ar þjónustu sem boðið væri upp á . Tómas Ingi Olrich vitnað til í umræðum á Alþingi um meint framsal á löggjafarvaldi til stofnana Evrópubandalagsins : „ ... með samningi þessum er stefnt að einsleitu Evrópsku efnahags - svæði sem byggist á sameiginlegum reglum , án þess að samningsaðila sé gert að framselja löggjafarvald til stofnana Evrópska efnahags - svæðisins . " Ljóst er að reglur Evrópubanda - lagsins eru rétthærri en réttarregl - ur hvers bandalagsríkis fyrir sig . Þáð gildir hins vegar ekki um aðild íslands að EES . Skuldbindingin , sem í EES samningnum er fólgin , er þjóðréttarlegs eðlis , og ekki víð - tækari en í öðrum þjóðréttarlegum samningum . Kemur það mjög skýrt fram í áliti þeirra fjögurra lögfræð - inga , sem utanríkisráðuneytið fékk til að fjalla um stjórnarskrána og EES samninginn . Sú álitsgerð hefur verið eitt af grundvallargógnum í málflutningi utanríkisráðherra , for - sætisráðherra , og þeirra stjórnþing - manna , sem um EES málið hafa fjallað á Alþingi , en þeirra á meðal er sá sem þetta ritar . Það ^ er margt verk þarfara að vinna um þessar mundir en að vekja upp efasemdir um stöðu íslenskrar löggjafar gagnvart EES samningn - um ; Slíks var síst þörf nú og verður að teljast óþurftaverk , ekki síst miðað við alla þá vinnu , sem lögð hefur verið í að skýra stöðu löggjaf - ans gagnvart Evrópubandalaginu bæði á Alþingi og á öðrum vett - vangi þjóðmálaumræðunnar . Höfundur er alþingismaður Sjálfstæðisflokksins fyrir Norðurlandskjördæmi eystra . ir sé að ræða sem lítil eftirspurn er eftir . Rekstrarleg óhagkvæmni vegna fárra nemenda hlýtur að veikja stöðu námsbrautarinnar á hverjum stað . " Þetta er rétt og er raunar furðulegt , að ráðuneyti hafi ekki nú þegar tekið á slíkum málum . En hugmyndin um móður - skóla er ekki einungis góðra gjalda verð af þessum sökum . Móðurskól - . ar eiga vitaskuld að annast til - raunastarfsemi , endurmenntun og hafa forystu um skipulagningu nýs náms . Undanfarin fimm ár hefur Fjöl - brautaskólinn við Ármúla verið að þróast í þessa átt . Þar eru hlið við hlið brautir til stúdentsprófs og stuttar starfsmenntabrautir , eink - um á heilbrigðissviði . Sjúkraliða - braut er þeirra stærst , og auk grunnnámsins stendur skólinn fyr - ir endurmenntun og framhalds - námi sem er enn í mótun . Nám fyrir aðstoðarmenn tannlækna hófst fyrir þremur árum og voru hinir fyrstu brautskráðir um síð - ustu jól . Tannlæknadeild Háskóla íslands annast starfsþjálfun . Fyrstu læknaritararnir ljúka bók - legu námi nú í vor . Sú braut var skipulögð í samvinnu Félags ís - lenzkra læknaritara og ráðuneyta heilbrigðis - og menntamála . Skól - inn hefur síðan átt ánægjulega samvinnu við heilsugæzlustöðv - arnar í Reykjavík og nágrenni , rík - isspítala og Borgarspítala um starfsnám . Skólinn hefur auk þess staðið fyrir löggildingarnámskeiði fyrir læknaritara auk endurmennt - unar , og er sú starfsemi nú að komst í fastar skorður . Rekstur lyfjatæknabrautar hófst síðastliðið ár , og í haust verður lyfjatæknum boðið upp á endurmenntunarnám - skeið . Allar þessar brautir veita tiltekin lögvernduð réttindi . Fyrir - hugað er að í haust bætist við bóklegt nám fyrir nuddara , en það e'r skipulagt í samvinnu Félags ís - lenzkra nuddara , menntamála - Sölvi Sveinsson ráðuneytis og skólans . Starfsþjálf - un verður á vegum félagsins í skóla þess . Skóli af þessu tagi er heppileg rekstrareining . Nemendur eru um 700 og festa ríkir í skólastarfinu . Sífellt fleiri nemendur samþætta nám á heilbrigðisbrautum og ljúka jafnvel tveimur brautum . Margir þættir í menntun heilbrigðisstétta eru sameiginlegir og þar með næst ákveðin hagkvæmni þegar þessar brautir eru á einum stað . Þeir sem þess óska geta síðan haldið áfram til stúdentsprófs , ef hugur þeirra stendur til þess . Ýmislegt fleira er á döfinni , en ekki er tímabært að fjalla um það á þessum vettvangi . Niðurstaðan af þessum hugleiðingum er því sú , að með móðurskólum næst ákveðin hagræðing , sem er öllum til góðs , einkum nemendum , auk þess sem kostnaður minnkar . Starfsmennta - náminu er gert jafnhátt undir höfði og hefðbundnu bóknámi og því lýkur með prófi sem veitir tiltekin réttindi . HSfundur er aðstoðar skóla - meistari Fjölbrautaskólans í Ármúla . Tannlæknisþjónusta barna þarf að hefj - ast fyrir fæðingu eftir Olaf Höskuldsson Á sjöunda mánuði þungunar ætti sérhver móðir að leita til tannlækn - is — ekki fyrir sig heldur væntan - legt barn sitt . En hvers vegna svona snemma ? Hvaða erindi getur barn í móður - kviði átt við tannlækni ? Vegna þess að ekki er ráð nema í tíma sé tekið og vegna þess að eftir að barn er í heiminn komið mæðist móðirin í svo mörgu að fyrsta heimsókn hennar með barnið til tannlæknis vill oft dragast úr hömlu . Erindið er að afla sér góðrar og gagnlegrar vitneskju . Þarna kunna hálfrar klukkustundar fræðsla og leiðbein - ingar tannlæknis um notkun flúors , munnhirðu og mataræði seinna að spara bæði barni og móður vöku - nætur , tár og umtalsverða fjár - muni . Að sjálfsögðu nýtir móðirin þessa fræðslu við þau börn sem henni kunna seinna að fæðast og að jafnaði er því ekki þörf að endur - taka þessa heimsókn þótt börnin yrðu fleiri . Önnur heimsókn barns til tann - læknis er svo við hæfi þegar fram - tennurnar átta , fjórar í hvorum gómi , eru komnar eða ekki seinna en þegar barnið fyllir fyrsta árið . Hafi þá ekkert óhapp orðið þjónar sú heimsókn einkum því að árétta það sem fram fór í þeirri fyrstu . Þriðja heimsóknin má síðan bíða þar til allar 20 barnatennurn - ar , 10 í hvorum gómi , hafa birst sem að jafnaði verður á bilinu tveggja tií þríggja ára . Ekki er þá fátítt að einhverra aðgerða sé þörf hjá íslenskum börnum . Aðrar heimsóknir : Eftir þriggja ára aldur er mjög mismunandi hversu oft börn þurfa að leita tann - læknis auk þess sem þörfin breytist með árunum . Börn eru nú einu sinni svo af guði gerð að þeim er mjög mishætt við tannsjúkdómum . Eink - um stafar munurinn þð af því að þau búa við mjög mismunandi munnhirðu . Því kann Jón litli að hafa fulla þörf fyrir þrjár til fjórar heimsóknir á ári til tannlæknis en Bjarni í næsta húsi að nægja að fara sömu erinda á tólf eða jafnvel átján mánaða fresti . í þessu er var - legast að hafa ráð tannlæknisins . Almennt talað verður það þó að teljast góð og hagkvæm regla að barn vitji tannlæknis á sex mánaða fresti . Við titt og reglulegt eftirlit getur tannlæknir greint vandamálin á byrjunarstigi . Lausn þeirra verður þá barninu mun léttari ogjafnframt auðveldari fjáhag foreldrannna . Undirbúning skyldi spara : Jafnan telja mæður það eina af frumskyldum sínum að undirbúa börn sín sem best fyrir hverja nýja reynslu í lífinu . Þótt undarlegt megi virðast sýnir reynslan þó að þegar ferðinni er heitið til tannlæknis er undirbúningurinn þeim mun betri sem hann er minni . Einkum stafar þetta af því að það er ekki á allra færi að lýsa tannlækningum svo