Ekki er það alltaf sem maður fær óvæntan glaðning í vinnunni . En það gerðist þó þarsíðustu jól þegar ágætur kollegi minn birtist í gættinni og afhenti mér formlega tvö notuð sprittkerti – og var glettinn í bragði . Þá hafði Samál hleypt af stokkunum ásamt endurvinnslugeiranum söfnunarátaki á álinu í sprittkertum . Það kom honum spánskt fyrir sjónir að álver á Íslandi beittu sér fyrir slíku átaki . Álið í einu sprittkerti vegur jú einungis um 0,9 grömm en álframleiðslan á Íslandi nemur 900.000 tonnum . En safnast þegar saman kemur . Ekki er óvarlegt að áætla að í skammdeginu logi flest kerti á Íslandi miðað við margfræga höfðatölu . Og viðtökur almennings voru frábærar . Álbikararnir streymdu til Sorpu og Endurvinnslunnar , í dósagáma Grænna skáta og í tunnur Gámaþjónustunnar og Íslenska gámafélagsins , þar sem þeir voru flokkaðir frá . Svo mikið safnaðist að ákveðið var að þetta yrði varanlegur kostur í endurvinnslu á Íslandi . Í byrjun síðasta árs voru hönnuðir fengnir til að hanna vörur fyrir íslensk heimili úr endurunnu álinu . Sigga Heimis , Ingibjörg Hanna , Olga Ósk Ellertsdóttir og Studio Portland útfærðu hugmyndir sínar með Málmsteypunni Hellu og afraksturinn var sýndur á afmælisopnun Hönnunarmars í Hafnarhúsinu . Á meðal álsins sem brætt var hjá Al álvinnslu voru sprittkertin tvö frá kolleganum ásamt hundruðum þúsunda sprittkerta , sem voru þó einungis brot af því sem safnaðist . Enn streymir álið úr sprittkertum inn til endurvinnslu og til skoðunar er að víkka út átakið til annars áls í hversdagsvörum . Og það var líka hugmyndin með átakinu – að vekja athygli fólks á því áli sem til fellur á heimilum og gildi þess að safna og endurvinna það . Tímaskekkja að henda drykkjardósum úr áli Stöðugt meiri áhersla er lögð á endurvinnslu áls í heiminum , en um 75% alls áls sem framleitt hefur verið eru enn í notkun . „ Every Can Counts , “ er átak sem þau alþjóðlegu álfyrirtæki sem hér starfa hafa staðið fyrir víða um heim . Síðustu tvö árin hefur Samál beitt sér fyrir söfnun áls á Fiskideginum mikla , en þar er fiskinum pakkað í álpappír og drykkir eru í áldósum . Komið hefur verið upp skilvirku flokkunarkerfi og eru gestir hvattir til að leggja sitt af mörkum . Endurvinnsluskilaboðin rata til tugþúsunda gesta í þessum annáluðu veisluhöldum hinna gestrisnu Dalvíkinga , Gámaþjónustan sér um söfnunina og Fura sendir álið út til endurvinnslu . Ekki er sama hvort áldósin er hálftóm eða hálffull . Hér á landi eru um 90% allra drykkjardósa úr áli endurunnin og hlutfallið er hvergi hærra en hér og á Norðurlöndum . Víst eru dæmi um að áldósum sé hent , en dæmin eru fleiri um að þær fari til endurvinnslu sem betur fer . Það er tímaskekkja að henda endurvinnanlegum drykkjarumbúðum ! Í þessum mánuði bárust nýjar tölur um endurvinnslu áldósa í Evrópu árið 2017 og enn var slegið met , en 74,5% þeirra voru endurunnar . Það gera 31 milljarður dósa eða 420 þúsund tonn af áli . Til að setja það í samhengi er það tvöföld ársframleiðsla álversins í Straumsvík . Einn helsti kostur álsins er að það má endurvinna aftur og aftur án þess það tapi upprunalegum eiginleikum sínum . Við þá endurvinnslu sparast 95% orkunnar sem fór í að framleiða það upphaflega . Sá orkusparnaður skiptir máli fyrir loftslagið . Almennt er það nefnilega orkuvinnslan sem losar mest við álframleiðslu á heimsvísu . Sú losun er hverfandi hér í landi endurnýjanlegrar orku , en álframleiðsla knúin af kolaorku losar tífalt meira af gróðurhúsalofttegundum og ál sem framleitt er með gasorku sexfalt meira . Þetta þurfum við Íslendingar að hafa í huga þegar rætt er um loftslagsmál , því þau eru í eðli sínu hnattræn en ekki staðbundin . Um 50% af loftslagsvanda heimsins má rekja til brennslu jarðefnaeldsneytis , þar af um 30% til kolaorku . Orkuskipti eru því stóra viðfangsefnið og það skiptir höfuðmáli að orkusækinn iðnaður sé staðsettur þar sem orkan er endurnýjanleg . Flugvélaflök sótt á heiðar Afurðir Málmsteypunnar Hellu eru fjölbreyttar , en fyrirtækið framleiðir m.a. fyrir álver , sjávarútveg og ferðaþjónustu . Það vita ekki allir að söfnun og endurvinnsla áls hefur tíðkast í áratugi á Íslandi . Á skömmtunarárunum um miðbik síðustu aldar var skortur á áli og öðrum málmum hér á landi . Þá urðu stofnendur fjölskyldufyrirtækisins Málmsteypunnar Hellu að sækja brotaál til sinnar framleiðslu , sem var að mestu fengið úr flugvélaflökum og gengu þeir jafnvel á fjöll til að sækja þau . Smám saman vatt það upp á sig og þar er endurunnið umtalsvert magn af áli á ári hverju , m.a. úr bílum og byggingum . Þá vinnur Alur álvinnsla álið úr álgjalli sem til fellur við framleiðsluna hjá Norðuráli og í Straumsvík og er það endurnýtt í framleiðsluferli álveranna . Árlega tekur Alur við sjö þúsund tonnum af álgjalli og endurheimtir 2.500 tonn af áli . Söfnunarstöðvar í endurvinnslugeiranum safna svo áli sérstaklega og sjá Hringrás og Fura um að flytja það út til endurvinnslu , enda er það verðmætur málmur . Verðmætt brotaál sem flutt er út til endurvinnslu frá Hringrás . Það er skemmtileg staðreynd að stærsta renniverkstæði með ál á Íslandi er hjá stoðtækjaframleiðandanum Össuri . Þar er saginu safnað saman af starfsfólki og endurnýtt í framleiðsluferlinu og rennur andvirði þess í starfsmannasjóðinn . Það kæmi áreiðanlega svipur á kollega minn með sprittkertin tvö ef hann heyrði hverju sagið skilaði hjá Össuri . Um endurvinnslu gildir nefnilega hið fornkveðna , að margt smátt gerir eitt stórt . Álið heldur vel verðgildi sínu við endurvinnsluna og skapar verðmæti fyrir þá sem því safna og einnig fyrir endurvinnslufyrirtækin , en það eru gjarnan lítil og meðalstór fjölskyldufyrirtæki í Evrópu . Þetta er svo mikilvægur tekjupóstur fyrir þann geira að hann berst fyrir því að brotaálið verði ekki selt úr álfunni – enda missi þá ESB af verðmætasköpuninni og þeirri dýrmætu orku sem býr í málminum . Losunarheimildir hafa fimmfaldast í verði Óhætt er að segja að bylting hafi orðið í loftslagsmálum , jafnt hér á landi sem erlendis . Almenningur hefur tekið við sér svo um munar og um leið rumska stjórnarmálamenn og fyrirtæki . Ekki þarf þó alltaf utanaðkomandi þrýsting til þess að fyrirtæki hugi að umhverfismálum , fjárfesti í tækninýjungum , nýti hráefni betur og skerpi á vinnulagi . Oftast nær er það einfaldlega skynsamlegt út frá rekstrarsjónarmiðum . Þannig hefur losun gróðurhúsalofttegunda frá álverum hér á landi dregist saman um 75% á hvert framleitt tonn frá árinu 1990 , en sá árangur hefur náðst með agaðri kerrekstri , endurnýtingu flúorefna og fjárfestingum í öflugri hreinsivirkjum og framleiðslubúnaði . Hér má sjá hversu mikið hefur dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda á hvert framleitt tonn af áli frá 1990 . Stundum er talað um að leggja þurfi á kolefnisskatt eins og hann sé ekki til staðar á Íslandi , en þá gleymist að ákveðnir geirar heyra undir ETS-kerfið , viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir . Hér á landi gildir það um málmframleiðendur , flugfélög og orkuver . Fyrirtæki í þessum geirum kaupa heimildir fyrir losun sína ár hvert . Verð á losunarheimildum hefur fimmfaldast frá árinu 2017 og miðað við gangverð þeirra má gera ráð fyrir að álverin greiði yfir milljarð fyrir þær á þessu ári . Íslensk stjórnvöld fá úthlutað samsvarandi uppboðsheimildum og geta selt þær , sem þýðir að andvirðið rennur í ríkissjóð . Hér má sjá losun perflúorefna , sem er öflug gróðurhúsalofttegund , á hvert framleitt tonn af áli . Reglur ESB gera ráð fyrir að helmingur tekna vegna sölu á uppboðsheimildum renni til loftslagsverkefna og samkvæmt skýrslu ESB var yfir 80% af uppboðstekjum aðildarríkja á árunum 2013 - 2015 varið til verkefna á sviði loftslags - og orkumála . EES-samningurinn hefur ekki að geyma sams konar reglu , þar sem ráðstöfun ríkisfjármála heyrir ekki undir gildissvið hans , og eru íslensk stjórnvöld því óbundin af því . Væntingar þeirra fyrirtækja hér á landi sem greiða fyrir losunarheimildir hljóta þó að liggja til þess að fjármunirnir skili sér til slíkra verkefna , enda eru þeir innheimtir undir merkjum loftslagsmála . Annars verður þetta eins og hver önnur skattheimta . Það er áhugavert að í Noregi hafa stjórnvöld komið á fót ENOVA-fjárfestingarsjóðnum , sem heyrir undir umhverfis - og loftslagsráðuneytið . Enova styrkir verkefni sem eru til þess fallin að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda , þróa orku - og umhverfistækni og efla raforkuöryggi . Á heimasíðu Enova kemur fram að það geti verið kostnaðarsamt fyrir fyrirtæki að fjárfesta í nýjasta og umhverfisvænsta búnaðinum . Þess vegna veiti sjóðurinn ríkisstyrki , sem ætlað er að tryggja að þau ráði við slíkar fjárfestingar , og nema þeir á hverju ári um tveim milljörðum norskra króna , eða rúmum 27 milljörðum íslenskra króna . Slíkir styrkir fjármögnuðu 40% af kostnaðinum við nýja kerlínu álvers Norsk Hydro í Karmøy , sem notar minni raforku við framleiðsluferlið , en styrkur Enova nam tæpum 22 milljörðum . Á meðal þeirra fyrirtækja sem komu að verkefninu voru íslensku verkfræðistofurnar Verkís og Mannvit . Samstarfsvettvangur stjórnvalda og atvinnulífs Samstarfsvettvangi í loftslagsmálum og grænum lausnum var hleypt af stokkunum 19. september síðastliðinn , en þar taka stjórnvöld og atvinnulíf höndum saman í baráttunni gegn loftslagsvánni . Á stofnfundinum sagði Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra : „ Samstarfsvettvangur atvinnulífs og stjórnvalda um grænar lausnir er innblásinn af bjartsýnis - og sóknaranda gagnvart stórri áskorun og trú á nýsköpun . “ Ef árangur á að nást þurfa allir að ganga í takt . „ Grænar lausnir spretta upp í fyrirtækjum landsins og skapa ómæld útflutningsverðmæti , “ sagði Halldór Benjamín Þorbergsson , framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins , við þetta tækifæri . „ Atvinnulífið styður eindregið markmið um kolefnishlutleysi hér á landi bæði með því að draga úr losun kolefnis og að auka bindingu þess í jarðlögum og gróðri . “ Eggert Benedikt Guðmundsson , forstöðumaður samstarfsvettvangsins , rakti þríþætt hlutverk hans . Í fyrsta lagi að efla samstarf atvinnulífs og stjórnvalda við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og stuðla að kolefnishlutleysi árið 2040 . Í öðru lagi að vinna með fyrirtækjum að markaðssetningu grænna lausna á alþjóðamarkaði . Í þriðja lagi er vettvangnum ætlað að styðja við orðspor Íslands sem leiðandi lands á sviði sjálfbærni . Metnaðarfullt þróunarverkefni Óhætt er að taka undir mikilvægi nýsköpunar í þessum efnum . Ef atvinnulífið leggst á árarnar með öllum sínum frumkvöðla - og nýsköpunarþrótti er það vænlegasta leiðin til árangurs . Eins og alþjóð veit verða lausnirnar ekki til á kontórum stjórnsýslunnar . Það er hugvit og sköpunargleði fólks um allt land sem kallar þær fram . En með réttum hvötum geta stjórnvöld ýtt undir þá þróun . Mig langar til að nefna tvö dæmi um það . Það vakti heimsathygli í fyrra þegar tvö af þeim alþjóðlegu álfyrirtækjum sem starfa hér á landi , Alcoa og Rio Tinto , hleyptu af stokkunum viðamiklu verkefni sem lýtur að þróun á kolefnislausum skautum , en það var gert í samstarfi við Apple og kanadísk stjórnvöld . Að baki verkefninu liggur margra áratuga rannsóknarvinna og ef hún skilar árangri , eins og stefnt er að árið 2024 , verður hægt að breyta álverum þannig að útblásturinn verði súrefni en ekki koldíoxíð eða CO2 . Það myndi vitaskuld umbylta álframleiðslu í heiminum . Vert er að geta þess að einnig er unnið að þróun kolefnislausra skauta hjá Nýsköpunarmiðstöð og hefur það verkefni fengið styrk úr Tækniþróunarsjóði . Ef þróun kolefnislausara skauta verður að veruleika mun innleiðing þeirra draga nánast alfarið úr losun frá álframleiðslu hér á landi . En það sama á ekki við um álframleiðslu á heimsvísu . Meðallosun frá álframleiðslu í heiminum myndi einungis dragast saman um 20% . Ástæðan er sú að losun frá álframleiðslu stafar fyrst og fremst af orkuvinnslunni og kolefnislaus skaut breyta engu þar um . Þessi samanburður sýnir vel hversu loftslagsvænt það er að staðsetja orkusækinn iðnað á borð við álframleiðslu á Íslandi , þar sem orkan er sjálfbær og endurnýjanleg . Gas í grjót Annað þróunarverkefni sem vert er að nefna snýst um kolefnisbindingu , eða „ gas í grjót “ , en því var ýtt úr vör í júní . Í því felst að stóriðjan á Íslandi mun taka þátt í rannsókn á því hvort fýsilegt sé , bæði tæknilega og fjárhagslega , að binda kolefnisútstreymi hennar í berglögum með CarbFix-aðferðinni sem þróuð hefur verið við Hellisheiðarvirkjun . Jafnframt er unnið að því hjá stjórnvöldum að slík niðurdæling fáist metin innan ETS-kerfisins með losunarheimildir . Orkuveita Reykjavíkur hefur þróað „ CarbFix “ - aðferðina í samstarfi við Háskóla Íslands og erlenda aðila frá árinu 2007 . Aðferðin felst í því að CO2 er fangað úr jarðhitagufu , gasið leyst upp í vatni undir þrýstingi og vatninu dælt niður á 500 - 800 m dýpi í basaltjarðlög , þar sem CO2 binst varanlega í berggrunninum í formi steinda . Orka Náttúrunnar , dótturfélag OR , hefur nú rekið lofthreinsistöð og niðurdælingu við Hellisheiðarvirkjun samfellt í fimm ár með góðum árangri . Sótt hefur verið um styrk frá Evrópusambandinu fyrir verkefnið úr sjóðnum „ Horizon 2020 “ og má vænta niðurstöðu úr því undir lok ársins . Ekki skortir því á að íslenskt atvinnulíf sæki fram í loftslagsmálum og þar er samtal atvinnulífs og stjórnvalda mikilvægt . Umgjörðin þarf að vera rétt og gagnkvæmur skilningur fyrir hendi . Um leið og nýsköpun er lykillinn að frekari árangri er það stór áskorun að atvinnulífið viðhaldi samkeppnishæfni sinni – þar er verk að vinna . Sjálfbær stóll á loftslagsráðstefnu Hönnuðirnir á afmælisopnun Hönnunarmars , frá vinstri : Ingibjörg Hanna , Olga Ósk , Sigga Heimis og loks Sölvi , Sóley og Karen hjá Studio Portland . ( Mynd : BIG ) Það var ánægjulegt þegar ég heyrði af því að Sölvi Kristjánsson hjá Studio Portland hefði borið sigur úr býtum hér á landi í fyrrasumar í hönnunarsamkeppni á stólum sem framleiddir væru með sjálfbærum hætti . Stóllinn Kollhrif var afrakstur sprittkertaátaksins , en í hann eru notuð um 14.400 sprittkerti . Í umsögn dómnefndar sagði að stóllinn væri bæði „ frumlegur og umhverfisvænn , gott dæmi um sjálfbæra hönnun “ . Norræna ráðherraráðið stóð fyrir samkeppninni og voru sigurstólarnir frá Norðurlöndum sýndir í norræna skálanum á loftslagsráðstefnunni í Katowice í Póllandi . Fyrr á þessu ári voru svo allir stólarnir í Norræna húsinu á Hönnunarmars . Vandfundið er betra dæmi um hversu öflugt hringrásarhagkerfið getur verið þegar allir leggja krafta sína saman . Næst þegar kollegi minn kemur færandi hendi með sprittkerti vísa ég honum til sætis í stólnum og óska honum til hamingju . Höfundur er framkvæmdastjóri Samáls .