Helgarblað 9. ? 12. desember 201642 Menning J ón Hjaltason sagnfræðingur er höfundur bókarinnar Bærinn brennur , en þar er sagt frá elds voðum , afdrifum húsa , þró un byggðar og mannlegum örlögum á Akureyri . Jón er fyrst spurður af hverju honum hafi þótt ástæða til að skrifa bók um bruna á Akureyri . Hann svarar : ? Framan af 20. öld voru brunar afskaplega tíðir hér á Akureyri , já svo tíðir að því var almennt trúað að þeir hlytu að vera af mannavöldum . Og þótt held ur drægi úr þessum grunsemdum þegar á leið þá segir Bærinn brennur frá óhugnanlega mörgum brunum . Eldsvoðar hafa breytt miklu um ásýnd Akureyrar og skipulag bæjarins . Til dæmis má rekja fyrstu bæjar vatnsveituna beint til eld hræðslu okkar Akureyringa . Og hér er enn í bænum , ótrúlegt nokk , óbyggt , allstórt svæði sem áður var þakið byggingum sem eldurinn eyddi á sínum tíma . Merkar byggingar hafa líka horfið . Til dæmis brann elsta og fyrsta íbúðarhúsið á Akureyri . Hótel Oddeyri og Hótel Akureyri voru með glæsilegustu byggingum lands ins á sínum tíma , bæði hurfu í eldi . Raunar má segja að heilu hverfin hafi fuðrað upp í sumum þeirra elds voða sem hér hafa orðið . ? Áhrif á samfélagið Voru þetta mannskaðabrunar ?? Já , því miður hefur fólk týnt lífi í eldsvoðum á Akureyri . Afskaplega sorglegur atburður varð 1968 þegar ung móðir fórst og tveir ungir synir hennar . Sem betur fer eru þessi tilvik þó ekki mörg . ? Hvaða áhrif höfðu þessir brunar á samfélagið ?? Áhrifin voru mikil og nægir að nefna Vatnsveitu Akureyrar í því sambandi sem varð til í og með til að auðveldara yrði að slökkva elda í kaupstaðnum . En áhrifin hefðu orðið enn meiri , já , gríðarleg , ef sam félagið hefði ekki verið jafn fátækt og raun bar vitni . Brunarnir innleiddu nefnilega þá sannfæringu að timbur væri beinlínis hættulegt byggingar efni . Og hefðu menn átt einhverja peninga væri í dag ekki að finna eitt einasta gamalt timburhús á Akur eyri . Það eimdi lengi eftir af þessari trú . Við sjálft lá að jafnvel hin forn fræga bygging Menntaskólans á Akur eyri lyti í lægra haldi fyrir stein steypunni sem var hið eina sanna byggingarefni . Eldurinn hafði þá líka reynt að eyða þessu glæsilegasta skólahúsi landsins og munaði að eins hársbreidd ? og lítilli tilviljun ? að það breyttist í brunarúst . ? Hlutskipti slökkviliðsmannsins Jón er spurður hvernig hann hafi unnið bókina . ? Ég lagði sérstaka áherslu á að finna frumgögn um stærstu eldsvoðana , 1901 , 1906 og 1969 sem varð reyndar snúnara en ég átti von á , ? segir hann . ? Dóma bókin fyrir árið 1901 er ekki finnan leg . Kannski hefur hún brunnið þegar ÁstarBrandur kveikti ? eða kveikti ekki ? í tukthúsinu 1938 . Það var svo fyrir tilviljun að ég fann út skrift úr bókinni sem hafði verið þýdd á dönsku fyrir dönsk trygginga félög . Síðasti kaflinn í Bærinn brennur er um verksmiðjubrunann á Gleráreyrum 1969 og er að stórum hluta byggður á við tölum við karlana sem í tólf klukkustundir börðust við ægilegt eldhaf . Mér fannst líka spennandi að velta fyrir mér hlutskipti slökkviliðs mannsins . Hér áður var sá bestur í liðinu sem gat haldið lengst niðri í sér andanum , sagði mér gamall slökkvi liðsmaður . Með öðrum orðum , sá sem þoldi reyk og eimyrju best . Þannig var búið að þessum mönn um og gengur eiginlega kraftaverki næst , finnst mér , að enginn þeirra skuli hafa farið sér að voða . Stund um skall þó hurð nærri hælum . Annars er það slökkviliðsmað urinn Gunnlaugur Búi Sveinsson sem ber stærsta ábyrgð á að Bærinn brennur varð að bók . Á sínum tíma lagði hann mikla vinnu í að safna heimildum úr dag bókum slökkviliðsins og blöðum um bruna á Akur eyri . Síðan lögðust þeir á eitt , Gunnlaugur Búi og sonur hans Ólafur Búi , við að safna ljósmyndum sem þeir fengu lánaðar til eftirtöku , jafnt frá áhuga ljósmyndurum sem atvinnumönn um . Þetta mikla safn fékk ég lánað og þar með fæddist hugmyndin . ? Sannkölluð myndabók Fjöldi ljósmynda prýðir bókina . ? Myndirnar eru sannarlega sérkafli út af fyrir sig og hafa fæstar komið á prent fyrr . Þær eru á fjórða hundrað og sýna þróun bæjarins í rúma hálfa öld eða fram til 1969 . Þær elstu eru frá því fyrir aldamótin 1800 / 1900 en yngstu myndirnar tengjast verk smiðjubrunanum 1969 , ? segir Jón . ? Bærinn brennur er því sannkölluð myndabók , er mér óhætt að segja , enda allur frágangur hennar við það miðaður að ljósmyndir fái not ið sín . Og það verð ég að segja að prentsmiðjan Oddi , en þar var bók in prentuð , hefur skilað einstaklega góðu verki . Ég held hreinlega að ég hafi aldrei séð betra prentverk á myndum en í Bærinn brennur . ? n ? Hér áður var sá bestur í liðinu sem gat haldið lengst niðri í sér and - anum , sagði mér gamall slökkviliðs - maður . Með öðrum orðum , sá sem þoldi reyk og eimyrju best . Maí 1967 Enn er eldur í Strandgötu 39 , húsinu sem gat ekki brunnið . Mynd GunnlauGur TryGGvi BerGþórSSon Eldar og örlög á Akureyri n Jón Hjaltason sagnfræðingur er höfundur bókarinnar Bærinn brennur n Á fjórða hundrað mynda eru í bókinni Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrun@dv.is Jón Hjaltason Höfundur bókar um bruna á Akureyri . Mynd Guðrún þórSdóTTir Allt á einum stað : Prentun , merkingar og frágangur . Inni - og útimerkingar . Segl - og límmiðaprentun . Ljósmynda - , striga - og segulprentun . Textaskraut , sandblástur , GSM hulstur og margt fleira ...