44 MORGUNBLAÐID , FÖSTUDAGUR 9. NÓVEMBER 1984 Sverrir Hermannsson , iðnaðarráoherra : 2.200 milljóna tekju - auki á fímm árum — „ Það er hár reikningur sem þjóðin á ósendan Alþýðu - bandalaginu " „ ViðbóUrtekjur Landsvirkjunar frá ÍSAL samkvæmt nýja samning - um og briðabirgðasamningnum iætlast tæpar 2.230 milljónir króna fram til irsloka 1989 ... Til þess að átta sig betur á þýðingu nýja samn - ingsins hefur einnig verið reiknaö út , hvað hann hefði gefið í aðra hönd miðað við raunverulega þróun í verð - lagningu á álí og sést þá að orku - verðið befði sveifiast milli 12,5 og 16,5 Bandarfkjamill á Kwst á tíma - bilinu fri 1979 fram til þessa dags ... Með hliðsjón af framan - greindu er það ilit okkar að sam - komulag það sem lögð hafa verið drög að um breytingar i rafmagns - samningi Landsvirkjunar og ÍSAL sé Landsvirkjum mjög í vil og fyrirtæk - inu til verulegra hagsbóta . " Fram - angreind tilvitnun í umsögn Hall - dórs Jónatanssonar , forstjóra Landsvirkjunar , og Jóhanns Mis Maríussonar , aðstoðarforstjóra Landsvirkjunar , kom fram í ræðu SverrLs Hermannssonar , iðnaðarrið - herra , er bann mælti fyrir frumvarpi til laga um staðfestingu i nýgerðum vioaukasamningi milli ríkisstjórnar íslands og Swiss Aluminium Ltd. um ilbræðslu við Straumsvík . UMSOGN COOPERS & LYBRAND OG CARLES J. LIPTON SVERRIR HERMANNSSON , iön - aðarráðherra , vitnaði til forstjóra Coopers & Lybrand , Donald S. Chriss , og Charles J. Lipton , þekkts lögfræðings í New York , sem Hjörleifur Guttormsson , fyrrverandi iðnaðarráðherra , réð til ráðgjafar varðandi samskipta - mál við Alusuisse , er hann svaraði gagnrýni stjórnarandstöðu á Al - þingi í gær á nýgerðan álsamning ( viðauka ) . Forstjóri Coopers & Lybrand sagði m.a. : „ Mér segir helzt hugur um , að það hefði alvarlega ókosti í för með sér fyrir ríkisstjórnina að halda gerðardómsmeðferðinni áfram og að mun æskilegra væri að jafna deiluna með samnings - gerð ... " Síðar segir hann : „ Fyrir hendi eru fjölmörg vandamál og óvissuþættir , sem mundu sam - kvæmt minni reynslu skapa örð - ugleika ( fyrir baða mátsaðila ) í hvers kyns málflutningi fyrir gerðardómi " . Ennn segir forstjór - inn : „ Eftir því sem ég hefi fylgst með þróun deilunnar , virðist mér helzt , að tillit til stjórnmála hafi að nokkru leyti magnað hana . Skýrslur okkar ( utan endurskoðun okkar á afkomu ÍSAL 1980 ) hafa verið notaðar á þann hátt , sem við höfðum ekki búizt við , og umræð - ur um niðurstöður okkar virðast ekki hafa gengið nógu langt til að skapa fastan grundvöll fyrir rök - semdafærslu í málflutningi fyrir gerðadómi " ( bréf dags. 28. júlí 1983 ) . Charles J. Lipton segir m.a. í bréfi 4. október 1984 : „ Ef ætla má að væntanleg lausn leiði einnig til orkuverðs samkvæmt rafmagns - samningnum milli Landsvirkjun - ar og íslenzka álfélagsins hf. , sem ríkisstjórnin getur sætt sig við , er það því skoðun min að uppgjör krafanna um framleiðslugjöld fyrir árin 1976 -1980 á þeim grundvelli að Alusuisse greiði rík - isstjórninni 3 milljónir Banda - ríkjadala mundi vera mjög viðun - andi lok skattadeilunnar og rétt - læting afstöðu ríkisstjórnarinnar frá upphafi . Kröfur ríkisstjórnar - innar fyrir árin 1976 — 1979 voru gerðar afturverkandi , skv. aðal - samningnum , og eru þess vegna ekki eins ákveðnar og krafan íyrir árið 1980 . Það mundi taka meiri tíma að halda málarekstrinum áfram , leiða til talsverðs auka - kostnaðar og eflaust frekari tafa á samningum varðandi endanlegt orkuverð . Það er vafasamt að rík - isstjórnin gæti vænst betri árang - urs en þeirra 3 milljóna Banda - ríkjadala , sem Alusuisse býður til uppgjörs , ef málarekstrinum skv. bráðabirgðasamningnum yrði haldið áfram til loka og dihnefnd sérfræðinga í logum mundi gefa álit sitt eða úrskurð undir þessum kringumstæðum . " UM HVAÐ VAR SAMIÐ ? SVERRIR HERMANNSSON , iðn - aðarráðherra , gerði Alþingi I gær grein fyrir aðdraganda samnings , sem gerður hefur verið , um nýtt orkuverð frá ÍSAL til Landsvirkj - unar , og sátt í deilumálum milli ríkisstjórnar íslands og Swiss Aluminium Ltd. , sem og efnis - atriðum samningsins . • • Samið er um nýtt orkuverð , á bilinu 12,5 til 18.5 mill , í stað 6.475 mill eftir fyrri samningi , og 9,5 mill eftir nýlegum bráðabirgða - samningi . Orkuverð hækkar , ef ál - verð hækkar , eftir 4 mismunandi áskildu samþykki rikisstjórnar , til þriðja aðila . • • Gerð er breyting á aðstoðar - samningi — rekstri — þessefnis , að ákvæði er um að tryggja beztu skilmála í viðskiptum við þriðja aðila . Ráðherra bað þingið að taka sér allan þann tíma , sem það þyrfti , til að fara vel ofan í þetta mal , en hafa mætti í huga , að hinn nýji samningur taki ekki gildi fyrr en þing hefur samþykkt hann — og hver dagur , sem líður án gildis - tðku hafi af Landsvirkjun 400 þús - und krónur . AFLEITUR SAMNINGUR RAGNAR ARNALDS ( Abl . ) kvað Alþýðubandalagið andvígt þessum samningi . Orkuverð væri of lágt , næði hvorki framleiðsluverði ork - unnar né meðalverði hennar til ál - vera úti í heimi . Rangt væri að hengja orkuverð aftan í heims - markaðsverð áls . Samningurinn væri þar að auki til of langs tíma og endurskoðunarreglur of flókn - ar . Fráleitt væri að leggja kröfur vegna skattauppgjörs á hilluna . Einnig að tryggja Alusuisse for - Ragnar Arnalds Eiður Guðnason Sigríður Dúna Krist - mundsdóttir Stefin Benediktsson Albert Guðmundsson Davíð Aðalsteinsson mælikvörðum . Heimilt er að end - urskoða orkuverð og aðra skilmála á fimm ára fresti . Eftir er að semja um orkuverð til stækkunar ( viðbótar ) álvers , sem umræður halda áf ram um . • • Gerð er sátt sem tekur til allra deilumála vegna liðins tíma . Sáttin er heildarlausn . Ríkis - stjórnin leysir Alusuisse og ÍSAL undan öllum kröfum vegna liöins tíma . ÍSAL greiðir ríkissjóði þrjár milljónir Bandaríkjadala í sáttafé . Sáttagerðarsamningurinn er dóm - sátt og tengdur breytingum á að - alsamningi . • • Settar eru nýjar skattareglur , m.a. ný afskriftaregla um meng - unarvarnabúnað ( 8 ára afskrift ) , byrja má afskrift gengistaps á sama ári , breyta má framlagi i varasjóð ef framtöldum tekjum er breytt , endurskoðun hjá ÍSAL fari fram árlega , ákveðinn er nýr höf - uðstóll skattinneignar vegna lækkunar skattinneignar og tekin eru af tvímæli um að ÍSAL verði ekki beitt venjulegum skattavið - urlögum . • • Alusuisse er heimilað að selja allt að 50% hlutafjár í ÍSAL , að gang að nýrri orku með hugsan - legri stækkun . Þingmaðurinn fór i löngu máli ofan í sauma á þeim deilumálum , sem verið hafa milli stjórnvalda og álvers , og taldi ÍS - AL hafa safnað innstæðu á skatt - reikningi með blekkingum í bók - haldi . Iðnaðarráðherra hafi nú selt öll deilumál á einu bretti fyrir lítið verð og gefið brotaaðila syndakvittun í kaupbæti . ALÞÝÐUFLOKKURINN ANDVÍGUR EIÐUR GUDNASON ( A ) kvað Al - þýðuflokkinn hafa staðið að sam - þykkt laga um byggingu álvers á sínum tíma . Sá samningur , sem þá hafi verið gerður , hafi verið góður miðað við þáverandi aðstæður . Síðan hafi margt breytzt , m.a. orðið orkuverðssprenging á heims - markaði . Þessi samningur bæri ekki að með réttum hætti , þing - menn stæðu í raun frammi fyrir orðnum hlut , gætu engu breytt , yrðu annað tveggja að samþykkja eða hafna samningunum í heild . Samningurinn tryggði ekki nægi - lega hátt orkuverð . Tekin væri óþarfa áhætta með því að tengja Sverrir Hermannsaon Mtaaoarraoherra og Salome Þorkelsdóttír , forseti efrí deildar . orkuverð verðþróun á áli . Alþýðu - flokkurinn myndi því greiða at - kvæði gegn honum . Eiður tók skýrt fram að Alþýðuflokkurinn væri fylgjandi því að nýta orku til stóriðju , ef viðunandi verð væri í boði , ofugt við Alþýðubandalagið og Kvennalista . Kvennalistinn væri andvigur stóriðju og iðnaði i það heila tekið . Sú starfsemi rýmdist ekki innan þröngs áhuga - sviðs Kvennalistans . ÍSLENZKU ÞJÓÐINNI MÚTAÐ SIGRÍDUR DÚNA KRIST - MUNDSDÓTTIR ( Kvl . ) sagði samninginn bera það með sér að íslenzku samninganefndinni hafi verið settir afarkostir . Sýnilegt væri að iðnaðarráðherra hefði selt bókstaflega allt , sem hægt hafi verið að selja , til að ná fram hærra orkuverði . Hækkunin nái þó ekki meðalframleiðslukostnaði orkunnar og sé því of dýru verði keypt . OII kæruatriði séu felld niður fyrir einn þriðja af kröfu - gerð . Hún sagði álhringinn hafa mútað íslenzku þjóðinni til að Iáta kærumál niður falla . Þá væri stækkunarheimild álversins svo fráleit að það jaðri við barnaskap að leggja hana fyrir Alþingi . SAMNINGURINN EKK - ERT AFREK STEFÁN BENEDIKTSSON ( BJ ) fagnaði því að þessu deilumáli væri lokið . Sá ávinningur , sem hér um ræddi , væri enginn stórsigur , en rangt væri að flokka hann und - ir ósigur . Þetta mál hafi verið blásið óeðlilega upp , m.a. af AI - þýðubandalagi , i flokkspólitískum tilgangi . Styrjöld fyrrverandi ið - naðarráðherra hafi tapast fyrir löngu eða strax og Morgunblaðið hóf andstöðu við verklag hans . Sjálfstæðisflokkurinn hafi siðan tekið upp afstöðu Morgunblaðsins . Andstaða hans hafi , eins og fyrrv. iðnaðarráðherra , stjórnast af flokkspólitískum ástæðum fremur en íslenzkum hagsmunum . Ég á mér þá ósk , sagði þingmaðurinn , að menn hætti að blása út þetta álmál , langt umfram það sem eðli - legt er , og snúi sér að lausn aðkall - andi vandamála . NIÐURSTAÐAN GÓÐ EFTIR ATVIKUM DAVÍD ADALSTEINSSON ( F ) taldi þær niðurstöður , sem hér væru ræddar , góðar eftir atvikum . Hann minnti á þingmál , sem gagnrýnendur þessara samnings - draga hefðu flutt 1983 , þessefnis , að hækka orkuverð til ISAL ein - hliða , einmitt upp i 12,5 mill sem lágmarksverð . Þessi tillaga þeirra lægi nú fyrir í frjálsum samning - um og biði staðfestingar Alþingis . Davíð kvað rangt að gera lítið úr endurskoðunarákvæðum , sem væri nýr þáttur í þessu máli , og endurtók að íslenzku samninga - mennirnir gætu vel unaö árangri sínum miðað við aðstæður allar . LÝSI SAMSTÖÐU MEÐ IÐNAÐARRÁÐHERRA ALBERT GUDMUNDSSON , fjármálaráðherra , svaraði fyrir - spurn , þessefnis , hvort hann og sérfræðingar fjarmálaráðuneytis hafi fylgst með þessum samning - um , að þvi er skattahlið þeirra varði . Albert kvað svo verið hafa og ríkisstjórnin hafi i heild verið sammála um málsmeðferð og niðurstöður . Hann kvaðst fagna því , hvern veg hefði til tekizt hjá iðnaðarráðherra og hinum ís - lenzku samninganefndarmönnum . HÁR REIKNINGUR , SEM ÞJÓÐIN Á ÓSEDNDAN ALÞÝÐUBANDALAGINU SVERRIR HERMANNSSON , iðn - aðarráðherra , las upp ráðlegg - ingar frá sérhæfðum erlendum að - ilum , sem birtar eru fyrr í þessari frásogn , þ.e. ensku endurskoðun - arfyrirtæki og þekktum amerísk - um.logfræðingi , sem forveri hans hafi ráðið til umsagnar og ráð - gjafar . Þær lyktir máls , sem nú kæmu til staðfestingar þings , væru í takt við mat þessara fag - aðila . Hann minnti á tillögu Alþýðu - bandalagsmanna um einhliða hækkun orkuverðs í 12,5 mill sem lágmarksverð . Sú tala kæmi ekki á tungu þeirra nú . Hann minnti á að forvera sinn hefði eitt sinn talað um 20% hækkun á rúmlega 6 milla orkuverði og sérstakur ráðgjafi hans um 25% . Meðalverð orku á nýjum samningstíma gæti farið upp í 17 mill að meðaltali , að mati sérhæfðra aðila , ef verð - þróun áls fer sem líkur standa til . Iðnaðarráðherra sagði hinn nýja samning færa Landsvirkjun Iangleiðina í 2.500 milljónir króna á fimm ára tímabili . Ef þessi samningur hefði gilt frá 1979 , þeg - ar Hjörleifur stóð þar sem ég stend nú , sagði ráðherra efnislega , væri Landsvirkjun i dag 1800 m.kr. ríkari . Það væri góð upphæð með vöxtum . Menn beri hana sam - an við 1100 m.kr. skattalækkun sem talað var um sem innlegg i lausn kjarasamninga , ef önnur leið hefði verið valin í þeim . Já , það er hár reikningur sem þjóðin á ósendan Alþýðubandalaginu .