Þjóðólfur , 3. mars 1883 , 35. árg. , 11. tbl. , bls. 30 : Ferðamaður segir mikla vanhirðu á sæluhúsinu á Kolviðarhóli . Sæluhúsið á Kolviðarhól . Ferðamaður . Þjóðólfur , 14. apríl 1883 , 35. árg. , 17. tbl. , forsíða : Greinarhöfundur hefur reiknað það út hve hagkvæmt er að brúa Ölfusá og Þjórsá . Hann ræðir einnig um veginn milli Reykjavíkur og Árnessýslu þó svo margt ljótt en satt hafi verið sagt um hann að þar sé óþarfi við að bæta . Samgöngumál Suður-landsins . Þetta vona ég þó að ekki sé , heldur að málið hafi tekið sér hvíld og góðar náðir eftir hrakninga sína og hrakfarir , og í þessari von ætla ég með línum þessum að leitast við að sýna fram á , hversu mikil nauðsyn er á , að brýr þessar verði gjörðar sem fyrst . Með reiðhesti eru því 7 hestar og einn maður í 5 daga . , eða 6 kr. 23 au . Hér er og gjört ráð fyrir tafarlausri ferð , og þeim tíma sem hestar fást með bestu verði , það er hásumarið . þetta er stór tala , og víst er um það , þessar fáu og fátæku sveitir mundu ekki þykjast standa sig við að greiða árlega upphæð þessa fyrir aðdrátt sinn , þó hann væri fluttur þeim heim í hlað . Mér mun og verða svarað því , að þó þessi tala sýnist rétt á pappírnum , séu það missýningar einar ; ég dragi að mér á mínum hestum og með mínum mönnum , hér sé því ekki að tala um útborinn eyri . ; ferjutollar samtals 874 kr. 20 au . Þetta er líka öldungis eðlilegt , því við ferjuna verða menn ekki einungis að taka ofan og láta upp , heldur einnig að vera þungar klyfjar stundum æði langt á skip og af , oft í miklum troðningi og mesta flýti , þegar mergir sækja að í einu , eins og oft ber við . Við ferjuna fær því lestamaðurinn lakari vinnu , en þó hann ætti að leggja upp úr náttstað með 18 hesta . , ef hann syndir ekki , en fyrir 3 kr. , ef sundlagt er , sparast því á þennan hátt á 4371 áburðarhestum 50 au , á hverjum eða alls 2185 kr. 50 au . , og á 546 reiðhestum sama á hverjum eða alls 273 kr. , þessi sparnaður verður því samtals 2458 kr. – Allur sparnaður við brúna verður eftir þessu 874 kr. 20 au . Um þetta allt þori ég ekki að gjöra neina áætlun , en óhætt að fullyrða , að það nemur mjög miklu . En hvers virði þetta sé , skal ég eftirláta öðrum að meta . Um þetta bera ljósan vott hinar mörgu bænarskrár sem koma til hvers þings um stofnun verslunarstaða svo að segja í hverri vík , og góðfýsi þingsins , að leyfa þetta hvar sem vera skal . Þetta álít ég líka rétt af því , að ég vil hafa sem minnst og fæst bönd á versluninni eins og öðrum atvinnuvegum . En með þessu ná menn þó tæplega tilganginum , því meðan vegleysurnar og torfærurnar eru svo miklar og margar að varla er í annað hús að venda , er bóndanum seld öll hægðin og hagurinn , sem hann bjóst við að fá við stofnun kauptúnsins , auk þess sem verslunarkeppnin hverfur eftir því sem kauptúnin fjölga og verslunarkraftarnir tvístrast og veikjast . Um aðal vegagjörðina milli Reykjavíkur og Árnessýslu skal ég ekki vera margorður , það er búið að segja svo margt ljótt en satt um hana að þar er óþarfi við að bæta . Hellisheiðarvegurinn er tæplega búinn að sýna sig enn , en það má óhætt fullyrða , að enginn vegur er heimskulegar eða skeytingarlauslegar lagður , en vegurinn upp Hellisskarð , einkum neðra skarðið : eða hvaða snefill af heilbrigðri skynsemi getur verið í því , að raða lausum steinum í snarbratta lausa skriðu , og moka svo skriðunni lítið til , til þess að mynda götu , hlýtur það ekki að liggja opið fyrir hverjum manni , að slíkt er hrákasmíð ? – Er þetta ekki frábær vanhyggja ? Sé spurningunni aftur svarað játandi , þá er það deginum ljósara , að allar vegagjörðir beggja megin árinnar verða að setjast í samband við brúna , og þá er það fráleit ráðleysa að vera ár af ári að leggja fé til vegagjörða , sem allar verða ónýtar , ef brú er byggð . Má ekki segja sama um þær ? Þær eru þeim í huga , sem skipin koma við hjá , og héröðunum þar í grennd ; ef þessir vilja hafa gufuskipaferðirnar , þá borgi þeir þær . Í sambandi við strandsiglingarnar ættu ferðir landspóstanna að standa þannig , að póstur væri sendur frá hverri höfn , sem skipið kemur á , út um nærliggjandi héröð . En hér ber þess fyrst að gæta , að það er óskoðað , hve kostnaðarsamt verkið er . Það eitt má fullyrða að bæði á Englandi og í Svíþjóð eru brýr gjörðar með helmingi minni kostnaði en hér hefir veirð ráðgjört , fyrir því hefi ég sögn kunnugra , áreiðanlegra manna , og getur þá nokkur ímyndað sér að við eigum þá stjórn , sem enn hugsar til að binda oss á klafa , binda oss við danska menn og sænskar verksmiðjur , sem eru , ef til vill , hálfu dýrari og í öllu óskynsamari . Aftur er ég viss um það , að fæstir bændur eru svo óskynsamir , að þeir ömuðust við þeim tollum , sem aftur kæmu til þeirra og bæru þrítugfaldan , sextugfaldan eða hundraðfaldan ávöxt í endurbótum á atvinnuvegum sjálfra bændanna . Þetta hefði þingið átt að athuga , áður en það drap tollalaga frumvörp þau , sem fyrir það komu síðast . kaffi , 40 pd . af pundi hverju eða alls 8 kr. 10 au . Ég sé engin önnur ráð til þess að láta þetta ekki farast fyrir , en að gjöra Grjóta-Eirík að yfirsmið , honum tekst mikið í þessu efni , það sannar reynslan . Ég mun nú vera orðin helst til margorður í máli þessu , en mér fannst þess þurfa . Það er því best að enda með þeirri ósk , að Árnesingar og Rangæingar gleymi ekki brúnum , heldur brynji þingmenn sína til næsta þings betur en nokkru sinni áður , og hætti ekki að framfylgja þessari réttlátu kröfu sinni fyrr en þeir verða heyrðir . Þjóðólfur , 23. júní 1883 , 35. árg. , 25. tbl. , forsíða : Sighvatur Árnason alþingismaður skrifar um samgöngumál og hvetur til að vegagerð verði sett í forgang . Það sé hins vegar nauðsynlegt að leitað sé upplýsinga og nákvæmrar þekkingar í þeirri verkfræði , sem að vega - og brúagjörðum lýtur , svo fé það , sem í vegina væri lagt , træðist ekki jafnóðum ofan í forina og yrði að engu , eins og á sumum stöðum hefur átt sér stað . Um samgöngumál og vegagjörðir Eftir alþingismann Sighvat Árnason Það er orðið lýðnum ljóst , að framfaraþjóðirnar leggja langmest kapp á það , að geta haft sem allra fljótust og best samskipti hverjar við aðrar . Þetta sýna þær og í verkinu með því að þær leggja fram ógrynni fjár árlega til ýmsra fyrirtækja t.d. gufumagnsins á sjó og landi , járnbrauta , fréttaþráða , skurðgrafta gegnum löndin , brúargjörða og fleira , svo allt mögulegt lifandi og dautt , fréttir og flutningar geti verið á fljúgandi ferð ríkja og landa í milli . Til þess að mikill auður verði afllaus og að engu , þarf eigi annað , en að skipta honum í marga staði , fyrir því væri fásinni að brytja það litla fé , sem vér höfum í sundur , svo að afl þeirra hluta , er gjöra skal , yrði að engu . Eins og áður er á vikið , hlýtur að blasa fyrir hvers manns auga , að framfaraþjóðirnar leggja nú mest kapp á , að gjöra öll viðskipti og verslun sem greiðast og best , og það má fullyrða að þetta er fyrsta mál á dagskrá um allan hinn menntaða heim . Fyrsta velferðarmál landbúnaðarsveitanna er : að geta bæði fljótt og með sem minnstum tilkostnaði fært sér í nyt arðinn af búnaðinum , og eru vegagjörðirnar skilyrðið fyrir því ; eins og þilskipaútgjörðin er hið fyrsta velferðarmál í sjávarsveitunum , því þar er vegurinn lagður . Þingið og þjóðin ætti að yfirvega þetta mál betur en gjört hefir verið , og láta eigi þá minkun lengur eftir sig liggja , bæði að neita sumum sýslum um fé til brúargjörðar yfir stórar ár , sem halda þeim í kút og kreppu hvað verslun og viðskipti snertir , og styrkja þær eigi til þess konar fyrirtækja , sem þeim sjálfum eru ókleyf af eigin rammleik , því slíkt er skaðlegt og hróplegt afturhald , og gá betur að því , en áður hefir verið gjört , að fé það , sem lagt er til vegagjörða , verði ekki að engu fyrir vankunnáttu þeirra manna , sem að vegagjörðunum vinna . Að velja stórt grjót í hliðarnar á veginum , þar sem honum er hleypt upp , og grafa undirstöðuna niður , þar sem jarðvegurinn er laus , sléttskorða steinana og rígfesta þá hvorn við annan . 3 . Fínn sandur er ónýtur ofan á veginn , sömuleiðis mold og tyrfing . Reynslan sýnir , að menn þeir kunna ekki til vegagjörða , sem þó eru að ljá sig til þeirra fyrir ærna peninga eða eru svo hroðvirkir og ótrúir sínum yfirmönnum , og sjáflum sér , að þeir hugsa ekki um annað en krónurnar . Engin héruð landsins eru eins illa stödd og Skaftafells - , Rangárvalla - og að nokkru leyti Árnessýsla , hvað samgöngur og aðdrætti snertir , en sem engin not geta haft af strandsiglingunum , og sem hafa þær mestu torfærur , sem eru á landinu , til yfirferðar , nfl . Þjórsá og Ölfusá . Þegar litið er á Alþingishúsið , Möðruvallaskólann , strandferðirnar , og á allt það fé , sem veitt hefir verið hingað og þangað , og hvergi sér stað , og það fé , sem enn er fyrir hendi , má sjá , að mikið má gjöra og er þegar búið að gjöra á stuttum tíma , og því virðist það eigi ósanngjörn krafa af sýslum þessum , að fá fé til þessa , þegar litið er á , hvað gjört hefir verið fyrir hinar sýslur landsins , og þegar litið er á hið fyrirliggjandi fé . Hin innlenda yfirstjórn landsins hefir verið málinu hlynnt og hin útlenda einnig , svo yfirstjórnin í heild sinni verður ekki ásökuð í því efni , nema ef vera skyldi fyrir það , að hún hefir eigi gjört málið að sínu eigin máli , því það hefði hún átt og það ætti hún að gjöra , því það riðið að líkindum þann baggamun , sem hingað til hefir verið á málinu . Það er því vonandi , að Alþingi og yfirstjórn landsins láti nú til sín taka í máli þessu , sem heilum sveitum og sýslum er nálega lífsspursmál . 1 ) Slíkt verður naumast sagt , er hún lætur aðra eins ¿ ¿ og Halldór K. taka út vegi . Ritstj. Ísafold , 18. júlí 1883 , 10. árg. , 15. tbl. , bls. 58 : Í bænarollunni til fjárlaganefndar er sótt um fé úr landssjóði til að brúa Þjórsá og Ölfusá . Frá Alþingi Bænarollan til fjárlaga-nefndarinnar er þannig útlítandi nú sem stendur : Sýslunefnd Árnessýslu og með henni mesti sægur af sýslubúum sækir um “ nægilegt ” fé úr landssjóði til að brúa Þjórsá og Ölvesá , að minnsta kosti Ölvesá . ¿ ¿ ¿ Tenging í allt blaðaefni ársins 1883 Þjóðólfur , 3. mars 1883 , 35. árg. , 11. tbl. , bls. 30 : Ferðamaður segir mikla vanhirðu á sæluhúsinu á Kolviðarhóli . Sæluhúsið á Kolviðarhól . Ferðamaður . Þjóðólfur , 14. apríl 1883 , 35. árg. , 17. tbl. , forsíða : Greinarhöfundur hefur reiknað það út hve hagkvæmt er að brúa Ölfusá og Þjórsá . Hann ræðir einnig um veginn milli Reykjavíkur og Árnessýslu þó svo margt ljótt en satt hafi verið sagt um hann að þar sé óþarfi við að bæta . Samgöngumál Suður-landsins . Þetta vona ég þó að ekki sé , heldur að málið hafi tekið sér hvíld og góðar náðir eftir hrakninga sína og hrakfarir , og í þessari von ætla ég með línum þessum að leitast við að sýna fram á , hversu mikil nauðsyn er á , að brýr þessar verði gjörðar sem fyrst . Með reiðhesti eru því 7 hestar og einn maður í 5 daga . , eða 6 kr. 23 au . Hér er og gjört ráð fyrir tafarlausri ferð , og þeim tíma sem hestar fást með bestu verði , það er hásumarið . þetta er stór tala , og víst er um það , þessar fáu og fátæku sveitir mundu ekki þykjast standa sig við að greiða árlega upphæð þessa fyrir aðdrátt sinn , þó hann væri fluttur þeim heim í hlað . Mér mun og verða svarað því , að þó þessi tala sýnist rétt á pappírnum , séu það missýningar einar ; ég dragi að mér á mínum hestum og með mínum mönnum , hér sé því ekki að tala um útborinn eyri . ; ferjutollar samtals 874 kr. 20 au . Þetta er líka öldungis eðlilegt , því við ferjuna verða menn ekki einungis að taka ofan og láta upp , heldur einnig að vera þungar klyfjar stundum æði langt á skip og af , oft í miklum troðningi og mesta flýti , þegar mergir sækja að í einu , eins og oft ber við . Við ferjuna fær því lestamaðurinn lakari vinnu , en þó hann ætti að leggja upp úr náttstað með 18 hesta . , ef hann syndir ekki , en fyrir 3 kr. , ef sundlagt er , sparast því á þennan hátt á 4371 áburðarhestum 50 au , á hverjum eða alls 2185 kr. 50 au . , og á 546 reiðhestum sama á hverjum eða alls 273 kr. , þessi sparnaður verður því samtals 2458 kr. – Allur sparnaður við brúna verður eftir þessu 874 kr. 20 au . Um þetta allt þori ég ekki að gjöra neina áætlun , en óhætt að fullyrða , að það nemur mjög miklu . En hvers virði þetta sé , skal ég eftirláta öðrum að meta . Um þetta bera ljósan vott hinar mörgu bænarskrár sem koma til hvers þings um stofnun verslunarstaða svo að segja í hverri vík , og góðfýsi þingsins , að leyfa þetta hvar sem vera skal . Þetta álít ég líka rétt af því , að ég vil hafa sem minnst og fæst bönd á versluninni eins og öðrum atvinnuvegum . En með þessu ná menn þó tæplega tilganginum , því meðan vegleysurnar og torfærurnar eru svo miklar og margar að varla er í annað hús að venda , er bóndanum seld öll hægðin og hagurinn , sem hann bjóst við að fá við stofnun kauptúnsins , auk þess sem verslunarkeppnin hverfur eftir því sem kauptúnin fjölga og verslunarkraftarnir tvístrast og veikjast . Um aðal vegagjörðina milli Reykjavíkur og Árnessýslu skal ég ekki vera margorður , það er búið að segja svo margt ljótt en satt um hana að þar er óþarfi við að bæta . Hellisheiðarvegurinn er tæplega búinn að sýna sig enn , en það má óhætt fullyrða , að enginn vegur er heimskulegar eða skeytingarlauslegar lagður , en vegurinn upp Hellisskarð , einkum neðra skarðið : eða hvaða snefill af heilbrigðri skynsemi getur verið í því , að raða lausum steinum í snarbratta lausa skriðu , og moka svo skriðunni lítið til , til þess að mynda götu , hlýtur það ekki að liggja opið fyrir hverjum manni , að slíkt er hrákasmíð ? – Er þetta ekki frábær vanhyggja ? Sé spurningunni aftur svarað játandi , þá er það deginum ljósara , að allar vegagjörðir beggja megin árinnar verða að setjast í samband við brúna , og þá er það fráleit ráðleysa að vera ár af ári að leggja fé til vegagjörða , sem allar verða ónýtar , ef brú er byggð . Má ekki segja sama um þær ? Þær eru þeim í huga , sem skipin koma við hjá , og héröðunum þar í grennd ; ef þessir vilja hafa gufuskipaferðirnar , þá borgi þeir þær . Í sambandi við strandsiglingarnar ættu ferðir landspóstanna að standa þannig , að póstur væri sendur frá hverri höfn , sem skipið kemur á , út um nærliggjandi héröð . En hér ber þess fyrst að gæta , að það er óskoðað , hve kostnaðarsamt verkið er . Það eitt má fullyrða að bæði á Englandi og í Svíþjóð eru brýr gjörðar með helmingi minni kostnaði en hér hefir veirð ráðgjört , fyrir því hefi ég sögn kunnugra , áreiðanlegra manna , og getur þá nokkur ímyndað sér að við eigum þá stjórn , sem enn hugsar til að binda oss á klafa , binda oss við danska menn og sænskar verksmiðjur , sem eru , ef til vill , hálfu dýrari og í öllu óskynsamari . Aftur er ég viss um það , að fæstir bændur eru svo óskynsamir , að þeir ömuðust við þeim tollum , sem aftur kæmu til þeirra og bæru þrítugfaldan , sextugfaldan eða hundraðfaldan ávöxt í endurbótum á atvinnuvegum sjálfra bændanna . Þetta hefði þingið átt að athuga , áður en það drap tollalaga frumvörp þau , sem fyrir það komu síðast . kaffi , 40 pd . af pundi hverju eða alls 8 kr. 10 au . Ég sé engin önnur ráð til þess að láta þetta ekki farast fyrir , en að gjöra Grjóta-Eirík að yfirsmið , honum tekst mikið í þessu efni , það sannar reynslan . Ég mun nú vera orðin helst til margorður í máli þessu , en mér fannst þess þurfa . Það er því best að enda með þeirri ósk , að Árnesingar og Rangæingar gleymi ekki brúnum , heldur brynji þingmenn sína til næsta þings betur en nokkru sinni áður , og hætti ekki að framfylgja þessari réttlátu kröfu sinni fyrr en þeir verða heyrðir . Þjóðólfur , 23. júní 1883 , 35. árg. , 25. tbl. , forsíða : Sighvatur Árnason alþingismaður skrifar um samgöngumál og hvetur til að vegagerð verði sett í forgang . Það sé hins vegar nauðsynlegt að leitað sé upplýsinga og nákvæmrar þekkingar í þeirri verkfræði , sem að vega - og brúagjörðum lýtur , svo fé það , sem í vegina væri lagt , træðist ekki jafnóðum ofan í forina og yrði að engu , eins og á sumum stöðum hefur átt sér stað . Um samgöngumál og vegagjörðir Eftir alþingismann Sighvat Árnason Það er orðið lýðnum ljóst , að framfaraþjóðirnar leggja langmest kapp á það , að geta haft sem allra fljótust og best samskipti hverjar við aðrar . Þetta sýna þær og í verkinu með því að þær leggja fram ógrynni fjár árlega til ýmsra fyrirtækja t.d. gufumagnsins á sjó og landi , járnbrauta , fréttaþráða , skurðgrafta gegnum löndin , brúargjörða og fleira , svo allt mögulegt lifandi og dautt , fréttir og flutningar geti verið á fljúgandi ferð ríkja og landa í milli . Til þess að mikill auður verði afllaus og að engu , þarf eigi annað , en að skipta honum í marga staði , fyrir því væri fásinni að brytja það litla fé , sem vér höfum í sundur , svo að afl þeirra hluta , er gjöra skal , yrði að engu . Eins og áður er á vikið , hlýtur að blasa fyrir hvers manns auga , að framfaraþjóðirnar leggja nú mest kapp á , að gjöra öll viðskipti og verslun sem greiðast og best , og það má fullyrða að þetta er fyrsta mál á dagskrá um allan hinn menntaða heim . Fyrsta velferðarmál landbúnaðarsveitanna er : að geta bæði fljótt og með sem minnstum tilkostnaði fært sér í nyt arðinn af búnaðinum , og eru vegagjörðirnar skilyrðið fyrir því ; eins og þilskipaútgjörðin er hið fyrsta velferðarmál í sjávarsveitunum , því þar er vegurinn lagður . Þingið og þjóðin ætti að yfirvega þetta mál betur en gjört hefir verið , og láta eigi þá minkun lengur eftir sig liggja , bæði að neita sumum sýslum um fé til brúargjörðar yfir stórar ár , sem halda þeim í kút og kreppu hvað verslun og viðskipti snertir , og styrkja þær eigi til þess konar fyrirtækja , sem þeim sjálfum eru ókleyf af eigin rammleik , því slíkt er skaðlegt og hróplegt afturhald , og gá betur að því , en áður hefir verið gjört , að fé það , sem lagt er til vegagjörða , verði ekki að engu fyrir vankunnáttu þeirra manna , sem að vegagjörðunum vinna . Að velja stórt grjót í hliðarnar á veginum , þar sem honum er hleypt upp , og grafa undirstöðuna niður , þar sem jarðvegurinn er laus , sléttskorða steinana og rígfesta þá hvorn við annan . 3 . Fínn sandur er ónýtur ofan á veginn , sömuleiðis mold og tyrfing . Reynslan sýnir , að menn þeir kunna ekki til vegagjörða , sem þó eru að ljá sig til þeirra fyrir ærna peninga eða eru svo hroðvirkir og ótrúir sínum yfirmönnum , og sjáflum sér , að þeir hugsa ekki um annað en krónurnar . Engin héruð landsins eru eins illa stödd og Skaftafells - , Rangárvalla - og að nokkru leyti Árnessýsla , hvað samgöngur og aðdrætti snertir , en sem engin not geta haft af strandsiglingunum , og sem hafa þær mestu torfærur , sem eru á landinu , til yfirferðar , nfl . Þjórsá og Ölfusá . Þegar litið er á Alþingishúsið , Möðruvallaskólann , strandferðirnar , og á allt það fé , sem veitt hefir verið hingað og þangað , og hvergi sér stað , og það fé , sem enn er fyrir hendi , má sjá , að mikið má gjöra og er þegar búið að gjöra á stuttum tíma , og því virðist það eigi ósanngjörn krafa af sýslum þessum , að fá fé til þessa , þegar litið er á , hvað gjört hefir verið fyrir hinar sýslur landsins , og þegar litið er á hið fyrirliggjandi fé . Hin innlenda yfirstjórn landsins hefir verið málinu hlynnt og hin útlenda einnig , svo yfirstjórnin í heild sinni verður ekki ásökuð í því efni , nema ef vera skyldi fyrir það , að hún hefir eigi gjört málið að sínu eigin máli , því það hefði hún átt og það ætti hún að gjöra , því það riðið að líkindum þann baggamun , sem hingað til hefir verið á málinu . Það er því vonandi , að Alþingi og yfirstjórn landsins láti nú til sín taka í máli þessu , sem heilum sveitum og sýslum er nálega lífsspursmál . 1 ) Slíkt verður naumast sagt , er hún lætur aðra eins ¿ ¿ og Halldór K. taka út vegi . Ritstj. Ísafold , 18. júlí 1883 , 10. árg. , 15. tbl. , bls. 58 : Í bænarollunni til fjárlaganefndar er sótt um fé úr landssjóði til að brúa Þjórsá og Ölfusá . Frá Alþingi Bænarollan til fjárlaga-nefndarinnar er þannig útlítandi nú sem stendur : Sýslunefnd Árnessýslu og með henni mesti sægur af sýslubúum sækir um “ nægilegt ” fé úr landssjóði til að brúa Þjórsá og Ölvesá , að minnsta kosti Ölvesá . ¿ ¿ ¿