Sífelldar auglýsingar í helztu fjölmiðlum , þar sem kynnt var einstakt „ stórvirki “ , sem „ fjallar um allar tegundir íslensku flórunnar “ , hvorki meira né minna . Ekki er útskýrt í hverju það samstarf var fólgið . Bókin er aukinheldur engin venjuleg „ flóru-bók “ , því að engir greiningarlyklar eru í henni og hún einskorðast ekki við fræðilegar lýsingar á tegundum og útbreiðslu Undirtitill bókarinnar er „ blómplöntur og byrkningar “ . Þeim er raðað eftir flokkunarfræðinni ; fyrst koma ættbálkarnir jafnar , byrkningar , þá barrtré og síðan dulfrævingar . Það hefði verið til mikilla bóta að birta greiningarlykla að ættkvíslum á grænu síðunum , því að þar er oftast mikið autt pláss . – Ekki eru glögg skil á milli þessara hópa . Ýmsar ræktaðar plöntur ná að dreifa sér út fyrir ræktun og teljast þá til slæðinga og ýmsir slæðingar ná fótfestu í gróðurfélögum og falla inn í innlenda flóru . Haustlyng er sagður nýr landnemi , en látið ósagt , að tegundarinnar er fyrst getið 1821 . Í annan stað er hugtakið tegund ekki fastmótað . Það , sem sumir kalla eina tegund , vilja aðrir kljúfa í tvær og jafnvel fleiri tegundir . Getur verið , að hann hafi einfaldlega gleymzt ? Í kaflanum um lónajurt ( Ruppia cirrhosa ) er greint frá því , að hérlendis vaxi önnur tegund kvíslar ( R. maritima ) , en hvorki fylgir nafn né mynd af henni . Þá skýtur það nokkuð skökku við , að á lista Náttúrufræðistofnunar Íslands er H. arctica skráð sem sjálfstæð tegund . Fjallaskarfakáli eða skeiðarkáli eru ekki gerð sömu skil og skarfakáli , þó að það sé nú talin sjálfstæð tegund . Hvort er rétt ( eða nöfnin séu samheiti ) verður að bíða betri tíma , en á þetta hefði mátt benda . Þá er heldur ekki minnzt á jóns - og jónsmessu-gras , krosslauf og kæsisgras í umfjöllun á lyfjagrasi . Verra er þó , að sum nöfn eru vitlaust stafsett ; hleypisgras er hleypigras , urðafjóla er urðarfjóla og eyrarós er orðin að eyrarrós , eins og hún vaxi aðeins á einni eyri . ( Hvar skyldi þessi eina eyri vera ? ) Engin alþýðunöfn eru í tegundaskránni . Sá , sem þekkir holurt aðeins sem flugnablóm , getur ekki fundið tegundina undir því nafni . Þó má benda á , að það er ekki alls kostar rétt það , sem segir um fund engjakambjurtar í Vaglaskógi . Skógarvörðurinn þar hafði fyrir miðjan áttunda áratug síðustu aldar orð á því , að gulblóma tegund væri tekin að vaxa í skóginum , sem enginn þekkti . Flest bendir því til þess , að tegundin sé tiltölulega nýkomin til landsins . Það á þó ekki við um nöfnin hlaðkollu , efjuskúf , krakanál og um nafnið melablóm , sem var endurvakið . Þar sem ættkvísl steinbrjóta er nú klofin í tvennt , Saxifraga og Micranthes , hefði verið rétt að greina kvíslirnar að með nýju nafni . Skýringar á tvínafnakerfi Linnés eru samt mjög takmarkaðar . Á einum stað segir , að seinna nafnið „ er eigið heiti tegundar “ , hvernig svo sem ber að skilja það . Þá er á hinn bóginn skrifað forma fyrir tilbrigði og var . ( varietas ) fyrir afbrigði . Það er því lítið samræmi í hlutunum . Sjá til dæmis stjörnusteinbrjót . Þar stendur : „ Önnur deilit . islandica ) , og með réttu ættu bæði lækjagrýta og gullbrá að vera subsp . fontana og subsp . Aragrúi fræðiheita , meðal annars allra slæðinga , er án nafnhöfunda og það eitt og sér rýrir verulega verkið sem fræðirit . Fyrst er tíundað hvort tegund sé stór eða lítil og síðan er blómum , aldinum og fræi lýst . Lýsing á stöngli og blöðum kemur svo síðast , sem er órökrétt . Þetta er að vísu ekki algilt , efnisröðun er önnur og betri til dæmis í köflunum um víðitegundir . Sagt er frá því , að blóðberg er oft með hvít blóm , en ekki minnzt á hvítingja meðal beitilyngs . Á stöku stað hafa slæðzt inn villur . Að loknum lýsingum er oft sagt frá skyldum og líkum tegundum og bent á góð greiningareinkenni . Þetta eru yfirleitt mjög notadrjúg ráð , enda efast enginn um kunnáttu Harðar í þeim efnum . Vissulega hefði mátt tilgreina fleiri sérkenni , eins og til dæmis breið stoðblöð á dvergasteinbrjóti og lengd frjóknappa á krakanál . Þarna ægir ýmsu saman og það virðist ekki hafa verið mótuð nein heildarstefna , hvað átti að koma fram . Og tvívegis á sömu síðu segir , að hagamýs safni sortulyngs-aldinum til vetrarforða . Fróðlegt væri að frétta af heimildum fyrir þessu . Á einum stað segir svo : „ Hjá nokkrum tegundum barrtrjáa líkist fræið þó beri , … “ Þetta er kolvitlaust , því að það er köngullinn , sem líkist beri , en inni í honum er fræið . Einkennileg er umsögn eða auglýsing á andlitskremi Guðrúnar Marteinsdóttur í pistli um þrenningarfjólu . Ekki er ljóst , hvaða erindi það á í þessa bók . Útbreiðsla tegunda er sýnd á kortum fyrir hverja tegund . Kortin eru mikil óprýði í bók þessari . Oft eru taldir upp fundastaðir tegunda . Ekki er þó fjallað nákvæmt um allar tegundir , en um eina er sagt , að hana „ … vantar helst á flatneskjum Suðurlandsins . “ og um aðra , að hana „ vantar helst á sléttum láglendisins og á öræfum Ódáðahrauns . “ Helzt sakna eg þess , að enginn mælikvarði er við myndirnar , eins og áður var minnzt á . Þá virðast hlutföll í gerð plantna ekki alltaf eðlileg ; sjá til dæmis fjallabrúðu , þar sem blóm virðist mun stærri að þvermáli í samanburði við hæð og blóm á sauðamerg sýnist fremur lausblaða en samblaða . Um tröllastakk segir réttilega , að „ blöðin eru í stofnhvirfingu , “ en það kemur ekki fram á myndinni , þar sem blöðin eru teiknuð upp eftir stöngli . Það kann að vera , að ástæðan fyrir þessum misfellum , sé sú , að aðeins eitt eintak hafi verið haft til hliðsjónar , sem var ekki dæmigert fyrir viðkomandi tegund . Hér skulu aðeins nefnd örfá dæmi : a ) „ Tegundagreining er erfið hjá tungljurtum . “ b ) „ Bókin [ Flóra Íslands ] sýndi vel hvar við vorum stödd og hvar vantaði þekkingu á útbreiðslu plantnanna … “ c ) „ Nú má því segja að pendúllinn hafi tekið töluverða sveiflu til baka frá sjöunda áratugnum … “ d ) „ líkist ýmsum öðrum hvítum tegundum … “ e ) : „ . i ) „ Oft er erfitt eftir útliti einu saman að aðgreina þessar tegundir með neinni vissu . “ j ) „ Genetískir einstaklingar smjörgrassins eru taldir vera langlífir . “ k ) Á bls. 400 er sagt frá plöntu í „ evrópsku Ölpunum “ ; hvar eru Alpafjöll annars staðar ? o ) „ þótt fjari af henni “ [ plöntunni ] , það er þótt fjari út undan plöntu . Eitt er það sagnorð , sem ofnotað er í bókinni . Um hófsóley er sagt : „ krónublöð vantar “ , eins og þau eigi að vera þar ; „ bikarblöð vantar “ á geitkál , skógarkerfil og spánarkerfil og „ stórreifar vantar “ á tvær hinar síðarnefndu . „ [ H ] vítu jaðarblómin vantar “ á hlaðkollu . Mig minnir , að það hafi verið upp úr aldamótunum 1900 , sem efnafræðingar bentu á , að „ kolvetni “ væru aðeins gerð úr kolefni og vetni og ættu ekkert skylt við sykrur eða „ kolhydröt “ . Engu að síður er þetta rangnefni , kolvetni , notað alls staðar í bókinni . Frumefnið nitur er ýmist nefnt köfnunarefni eða nítur . Talað er um „ steríl blóm “ , tegundir blómgast ekki heldur blómstra , nema á einum stað er greint frá hrafnaklukkum , sem „ blómga alfarið hvítum blómum “ . Skarifífill er flokkaður sem „ heterókarpísk tegund “ og rætt er um „ amphiatlantiska stofna “ . Menn taka hana ekki með sér út í náttúruna , heldur mun hún liggja á stofuborðum . Án efa munu margir hafa gaman af að blaða í henni . Það verður að segjast , að bókin er ekki jafn vandað fræðirit og búast hefði mátt við af hendi Harðar Kristinssonar . Eðli máls samkvæmt hefur hér verið einblínt á það , sem miður fer . Hins vegar skal engin fjöður yfir það dregin , að hafa má allgóð not af bókinni , einkum og sér í lagi , hvað varðar lýsingar á tegundum . Í Morgunblaðinu hinn 6. desember 2018 ritar Sölvi Sveinsson : Fræði Flóra Íslands – Blómplöntur og byrkningar * * * * * Höfundar : Hörður Kristinsson , Jón Baldur Hlíðberg og Þóra Ellen Þórhallsdóttir , í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands . Vaka-Helgafell 2018 . Innbundin , í stóru broti , 742 bls. ; orðskýringar , íslensk og latnesk tegundaskrá , tilvísanir og heimildir . Í formála bókar segir svo : „ Flóra Íslands er ítarlegasta rit sem birst hefur um íslenskar plöntur . Markmið þess er að gefa heildstætt og myndskreytt yfirlit yfir allar plöntur í íslensku flórunni , útlit þeirra og sérkenni , æxlunarlíffræði , vistfræði , búsvæði , nytjar , hnattræna útbreiðslu og sögulegar heimildir um fundarstaði hér á landi . Íslenskt útbreiðslukort fylgir hverri tegund . Bókin er ætluð fræðimönnum og almenningi og er hugsuð sem uppsláttarrit þar sem finna má fjölbreyttan fróðleikk . Fjallað er um 467 tegundir og 66 ættir “ ( 9 ) . Sá sem hér skrifar las bókina með augum almennings . Þetta er mikið rit , 742 bls. í stóru broti , skýringarkaflar að upphafi ( 59 bls. ) prentaðir í þremur dálkum með fremur smáu letri og greinargóðum teikningum og myndum ( t.d. af lífsferli burkna , 16 , og öllu sem við kemur blaðlögun , 27 , o.fl. ) , jurtalýsingarnar síðan á sama hátt . Upphafskaflarnir fjalla um það sem kalla má forsendur gróðursins , hvers konar lífverur jurtir eru , lýsa þróunarsögu þeirra og flokkun , æxlunaraðferðum , líkamsbyggingu þeirra og lit , búsvæðum , útbreiðslumynstri , þróun flórunnar á norðurhjaranum o.fl . Sérstakur kafli er um rannsóknasöguna og víst er hún ekki löng þótt rit hafi verið skrifuð um flóruna síðan á 17. öld eða jurtir komið við sögu í t.d. ferðabókum . Vatnaskil urðu með Flóru Íslands 1901 eftir Stefán Stefánsson ; sú bók er höfð hér til hliðsjónar við nafnaval plantna ; þetta rit var tvisvar endurútgefið og uppfært . Víða rak þennan lesanda í vörðurnar en greinagóðar orðaskýringar víða í meginmáli og ísérstakri skrá undir bókarlok komu honum á rétta slóð ; orðalistinn þekur 25 dálka . Það er aðal góðra vísindamanna að geta skrifað skiljanlega fyrir fróðleiksfúsan almenning og þá þarf að skýra sérhæfðan orðaforða . Það kom rýni á óvart að 32 afbrigði og tegundir æðplantna eru friðlýstar hér á landi ( 11 ) . Sömuleiðis var það uppgötvun að lesa að krækiber er steinaldin ( 35 ) . Meginbálkur bókarinnar er síðan lýsing á ættum jurtanna og hverri tegund innan þeirra og fylgir mynd eða myndir Jóns Baldurs hverri þeirri , teiknaðar og málaðar af mikilli hind að mati rýnis sem tók þá mið af þeim jurtum sem hann þekkir sjálfur úti í náttúrunni . Víða eru einstakir jurtahlutar málaðir sérstaklega til betri skýringar fyrir lesanda , stækkaðir upp ; stundum eru margar slíkar skýringarmyndir . Margar plöntur blasa við á heilli síðu og fer vel á því ; það eru ekki endilega hávöxnustu jurtirnar sem fylla síðuna . Umbrotið er hvergi knúsað þannig að myndirnar njóta sín , það loftar um þær og samspil texta og mynda er prýðilegt í hverri opnu . Stundum taka teikningarnar meira rými en önnur umfjöllun sem er annars samræmd í besta máta : Fyrst er nafn tegundar á íslensku og latínu og síðan er henni ítarlega lýst , breytileiki innan tegundarinnar er kynntur og deilitegundum gerð skil . Því næst er fjallað um búsvæði og útbreiðslu ; í inngangskafla eru búsvæði flokkuð ítarlega og það kom þessum rýni á óvart hvað þau eru fjölbreytt ( 50 - 54 ) . Þá er næst fjallað um vistfræði og æxlun og greint frá öðrum nöfnum sem tegundin kann að bera eða hafa borið . Þá er vikið að þeim nytjum sem menn hafa eða höfðu af viðkomandi jurt og getið elstu heimildar um gróðurinn . Loks er rakin útbreiðsla viðkomandi jurtar í nágrannalöndum . Orðalistinn góði er drjúgur stuðningur við þennan lestur . Loks er Íslandskort með hverri jurt þar sem sýnd eru búsvæði hennar . Þrír litir eru notaðir til aðgreiningar , grænn ef jurtin hefur verið ílend í 300 ár eða lengur , blár ef jurtin er yngri slæðingur eða fundarstaðir vafasamir og loks brúnn um jurtir sem einungis þrífast á jarðhitasvæðum . Þessi kort eru mjög lýsandi . Sumar jurtir hafa einungis fundist á einum stað . Þannig vex knjápuntur einungis innst í Herjólfsdal ( 242 ) og ginhafri er aðeins ílendur í Pétursey ( 262 ) , svo dæmi séu nefnd , aðrar þrífast í samfellu um land allt , enn aðrar blasa við eins og gróðureyjar á víð og dreif um landið . Það vakti furðu þessa lesanda hvar margar starartegundir þrífast á landinu , sumar út um allt , aðrar staðbundið ; það er snúið að greina þær sumar . Það kom þessum rýni líka á óvart hvað alaskaösp hefur litla útbreiðslu út um land ( 375 ) en alaskalúpína er áberandi í öllum landshlutum að eyðibyggðum meðtöldum ; hún virðist líka byrjuð að skríða upp á hálendið ( 379 ) . Víða er skotið inn fróðleik um skyldar jurtir og birtir kaflar úr gömlum ritum , t.d. ferðabókum , þar sem viðkomandi jurt er nefnd á nafn eða sagt hvernig hún var nytjuð ( t.d. einir , 116 - 117 ) . Stundum flýtur með smælki úr þjóðtrú eða tengsl við bókmenntir . Mörg íslensku heitin eru einkar hugkvæm , lýsa gjarnan útliti , nytjum eða tengjast búsvæði svo eitthvað sé nefnt : hlaðkolla , gullkollur , horblaðka , kattartunga , sauðamergur , sifjarsóley . Allt bragðmikil orð á tungu . Flóra Íslands er mikið eljuverk hvort sem litið er til meginmáls eða mynda . Hér hefur hvergi verið kastað til höndum . Höfundar hafa lengi setið við og skilað frábæru verki fyrir þá sem áhuga hafa á íslenskri náttúru og gróðurfari ; prófarkalestur hefur verið vandaður . Forlagið hefur búið bókinni einkar snotran ytri búnað . Brennisóley prýðir hvíta bókarkápu sem er fóðruð grænu taui neðanvert þar sem bókarheiti er þrykkt . Það er full ástæða til að óska öllum vandamönnum útgáfunnar til hamingju með úrvalsverk . Sími 5536306 og 6621199 .