Bréf til blaðsins . Athugasemd við grein um ofvirkniröskun Margrét Valdimarsdóttir , Agnes Huld Hrafnsdóttir , Páll Magnússon , Ólafur Ó. Guðmundsson . Íslensk börn með ofvirkniröskun - lýsing á nokkrum þáttum í meðgöngu og fæðingu . Læknablaðið 2006 ; 92 : 609 - 14 . Í septemberhefti Læknablaðsins birtist ofannefnd grein , þar sem fjallað er um nokkra þætti í meðgöngu og fæðingu sem höfundar tengja ofvirkniröskun barna . Annar undirritaðra ( RTG ) veitti fyrsta höfundi greinarinnar ráð í viðtali áður en byrjað var á rannsókninni , þar á meðal um hvernig nálgast mætti gögn um fæðingar á Íslandi og æskilega framkvæmd rannsóknar sem þessarar , en kom ekki að gerð hennar eða birtingu . Allmargar athyglisverðar niðurstöður með haldgóðan bakgrunn koma fram í greininni , svo sem um tengsl ofvirkniröskunar við ungan aldur mæðra og við fæðingu fyrir tímann , en þar eru einnig ályktanir þar sem tölfræðilegar og aðferðafræðilegar forsendur um orsakasamband eru veikar , eins og höfundar nefna sjálfir . Athugunin var afturskyggn þar sem foreldrar svöruðu spurningum eftir minni í svonefnda upplýsingaskrá þegar þau komu með börnin til meðferðar allt að 15 árum eftir fæðinguna . Brottfall var nærri 25% og kynjahlutfall 4 : 1 , drengjum í vil . Í þessu felast umtalsverðir skekkjuvaldar vegna úrvals ( selection bias ) og misminnis ( recall bias ) , enda þótt reynt sé að leiðrétta kynja-hlutfallsmuninn . Viðmiðunargildi voru valin með misjöfnum hætti fyrir hverja rannsóknabreytu og virðist hentugleiki hafa ráðið . Besti samtíma viðmiðunarhópurinn , öll börn sem fæddust á Íslandi á árabilinu 1986 - 1995 , var notaður til að meta áhrif af aldri mæðra við fæðinguna og voru þá tæplega þrisvar ( ekki rúmlega tvisvar ) sinnum fleiri mæður í rannsóknarhópnum á táningsaldri ( n = 36 ) . Líknahlutfall ( odds ratio ) var ekki reiknað og öryggismörk ekki gefin , en samt er líklegt að þetta sé mikilvæg ábending sem meðal annars áréttar þörf á að framhald verði á aðgerðum til að draga úr unglingaþungunum eins og gert hefur verið með árangri nokkur undanfarin ár ( 1 ) www.landlaeknir.is Upplýsingar um reykingar eru háðar verulegri misminnisskekkju og viðmiðunarhópurinn ekki sambærilegur hvað úrtak varðar og tímabil . Varðandi tengsl við fyrirburafæðingar og fæðingarþyngd var samanburðurinn slembiúrtak frá fæðingaskráningunni . Það úrtak tók til tímabils áratug eftir að rannsóknarbörnin fæddust , sem gerir niðurstöðurnar ótryggar . Samtíma breytingar á lifun fyrirbura gefa aðeins takmarkað tilefni til að skýra mun milli rannsóknar - og viðmiðunar - ? hópanna . Þá voru fyrirburar ekki skilgreindir eins og gert er samkvæmt alþjóðalegum venjum ( 36 vikur í stað 37 vikna = 259 daga ) og þar sem líknahlutfall og öryggismörk vantar er ekki unnt að átta sig á raunverulegum mun milli lítils rannsóknahóps ( n = 34 / 189 ) og meðalgilda slembiúrtakanna . Ályktanir um keisaraskurði og tangarfæðingar eru ekki áreiðanlegar vegna þess að viðmiðunin er einungis fengin úr einni ársskýrslu um fæðingar á Íslandi , frá árinu 2001 , sem er meira en áratug eftir að rannsóknarbörnin voru að fæðast ( miðgildi fæðingarárs ) . Með þessu er ekki tekið tillit til breytinga á tíðni keisaraskurða á þessum tíma ( 2 ) og ekki greint milli val - og bráðaaðgerða . Bornar voru saman sex tangarfæðingar í rannsóknarhópnum ( 3,1% rannsóknarhópsins ) og tvær fæðingar ( 0,8% af 196 ) , sem er ? viðmiðunin ? sem fæst úr tölum þessa einstaka árs . Ef nota á Fischers próf á svona lágar tölur fæst óhjákvæmilega marktæk niðurstaða , en útreikningur sem þessi er hins vegar ekki réttlætanlegur . Með engu móti er hægt að segja út frá þessu hvort það er fæðingarmátinn sem skiptir máli eða ástæðan fyrir því að grípa þurfti til inngrips á borð við tangarfæðingu eða keisaraskurð . Upplýsingarnar um sogklukkufæðingar hefði ekki átt að birta . Sú nálgun sem höfundar nota til að skoða mikilvægt vandamál í íslensku samfélagi stenst að ýmsu leyti ekki vísindalega gagnrýni . Tilfella-viðmiðunarathugun ( case-control study ) hefði verið betri aðferð . Við bendum á nauðsyn þess að læknar og aðrir heilbrigðismenn vinni saman á breiðum , faglegum grunni og leiti ráða hverjir hjá öðrum til aukins skilnings á viðfangsefnum . Þá verður líklegra að beitt sé aðferðum sem hægt er að taka fullt mark á og niðurstöðurnar hafi það vægi sem þeim er ætlað .