Framsókn , utanríkismálin og framsýni Björgólfs Thors . Jón Sigurðsson , formaður Framsóknarflokksins , flutti ræðu á miðstjórnarfundi flokksins í dag . Fréttnæmast þóttu orð hans um Íraksstríðið og afstöðu ríkisstjórnar Íslands á þeim tíma , það er í mars 2003 , skömmu fyrir þingkosningar . Davíð Oddsson var þá forsætisráðherra og Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra . Ég sat þá í utanríkismálanefnd alþingis , var utan ríkisstjórnar og fylgdist því ekki með gangi málsins á þeim stað . Afstaða mín til Íraksstríðsins birtist hér á síðunni á sínum tíma og í greinum , sem ég skrifaði reglulega á þessum ári í Morgunblaðið . Ég taldi heimsfriðnum fyrir bestu , að Saddam Hussein yrði komið frá völdum . Mér þótti raunar einsýnt strax eftir árásina á New York og Washington 11. september 2001 , að Bandaríkjastjórn mundi ekki þyrma neinu ríki , sem hún teldi skjól fyrir hryðjuverkamenn . Ég taldi einnig , að yrði stríðið langvinnt vegna átaka innan Íraks , gæti það orðið Bandaríkjamönnum mjög erfitt . Þegar tæp fjögur ár eru liðin frá innrásinni og allt logar í átökum innan Íraks , hefur komið í ljós , að þeir , sem töldu , að langvinn átök í Írak yrðu erfið fyrir Bandaríkjamenn , höfðu á réttu að standa . Í opnum þjóðfélögum Vesturlanda töldu margir skynsamlegt að ýta Saddam Hussein frá völdum fyrir fjórum árum en segja nú , að það hafi verið mistök , vegna þess að innan Íraks hafi ekki verið unnt að koma í veg fyrir blóðug átök milli ólíkra þjóðfélagsafla , sem leystust úr læðingi við brotthvarf einræðisherrans . Spyrja má : Hvar hefur það gerst við fall einræðisherra undanfarin ár , að ekki hafi komið til átaka , jafnvel blóðugra ? Hvað með Júgóslavíu fyrrverandi ? Eða Sovétríkin ? Upplausn Sovétríkjanna hefur vissulega dregið blóðugan dilk á eftir sér . Barist er í Tjetsjeníu og spenna er á milli Georgíu og Rússland . Í Hvíta Rússlandi ríkir enn einræði og einnig þegar sunnar og austar dregur . Einræðisherrann í Írak féll í fangið á Bandaríkjaforseta , sem hrósaði sigri alltof fljótt og var ekki á neinn hátt búinn undir að takast á við afleiðingarnar . Donald Rumsfeld varnarmálaráðherra lét eins og viðfangsefnið væri léttvægara en í raun reyndist og hann var látinn fara eftir dapurlega útkomu repúblíkana í bandarísku þingkosningunum á dögunum . Hann hefði átt að víkja miklu fyrr . Margt af því , sem Bandaríkjastjórn hefur sagt og gert , hefur borið keim af því , að hún liti á óheppilega framvindu mála sem tæknileg mistök , þegar vandinn er miklu meiri . Rumsfeld gafst ekkert færi til iðrunar eftir tap flokks síns . Hann hvarf þegjandi og hljóðalaust á vit sögunnar . Kissinger taldi Rumsfeld þó slyngasta bardagamanninn fyrir eigin hag innan bandaríska stjórnkerfisins . Brottvikning Rumsfelds hefur verið túlkuð á þann veg , að George W. Bush hafi viðurkennt mistök . Skammsýni í utanríkis - og öryggismálum hefur því miður einkennt stefnu Bandaríkjamanna síðan Ronald Reagan hvarf úr Hvíta húsinu . Hann hafði skýra sýn og náði sínu fram með uppgjöf kommúnismans . Síðan hefur Bandaríkjastjórn ekki tekist síðan að móta utanríkisstefnu , sem sameinar hernaðarlega yfirburði hennar og það lítillæti , sem farsælast er fyrir þá , sem ráða gangi mála , ef þeir telja nauðsynlegt að láta að sér kveða . Utanríkisstefnuna skortir enn nauðsynlegt jafnvægi milli ótvíræðra hernaðarlegra yfirburða og viðurkenningar á nauðsyn hæfilegs samráðs og samstarfs við önnur ríki . Bandaríkjastjórn hefur verið einkar lagið að skapa spennu í samskiptum við vini sína , stundum meira að segja að því er virðist að óþörfu . Ríkisstjórn Íslands hélt velli í þingkosningunum 2003 , þótt hún hefði staðið með Bandaríkjamönnum og Bretum nokkrum vikum áður í aðförinni að Saddam Husseinmeð innrásinni í Írak . Raunar var það ekki fyrr en nokkrum mánuðum eftir kosningar , þegar átökin innan Írak mögnuðust , að stjórnarandstaðan hér tók að gera Íraksmálið að höfuðárársarefni sínu á Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson . Fyrir þá sem sinna stjórnmálafræðilegum eða sagnfræðilegum rannsóknum ætti að vera spennandi viðfangsefni að rannsaka þróun Íraksstríðsins á íslenskum stjórnmálavettvangi og greina áhrif þess á umræður eða fylgi flokka . Ummæli Jóns Sigurðssonar eru forsíðuefni Morgunblaðsins og Fréttablaðsins sunnudaginn 26. nóvember og var helsta fréttaefni í ljósvakamiðlum laugardagskvöldið 25. nóvember , þau ættu því ekki að fara fram hjá neinum . Þeim var vel tekið á miðstjórnafundinum . Ríkisstjórn Íslands eða einstakir ráðherrar innan hennar báru enga ábyrgð á innrásinni í Írak . Hún hefði verið gerð , hvað sem afstöðu íslenskra stjórnvalda leið . Það ber vott um yfirþyrmandi minnimáttarkennd eða ótrúlega mikilmennsku að telja sér trú um , að afstaða ríkisstjórnar Íslands hefði skipt einhverju um það , hvort ráðist yrði inn í Írak . Tony Blair fór meira að segja háðuglegum orðum um Jacques Chirac Frakklandsforseta og ríkisstjórn hans í ræðu á breska þinginu í aðdraganda innrásarinnar , þegar hann sagði , að ekki væri unnt að láta frönsku ríkisstjórnina draga sig á asnaeyrunum í öryggisráðinu í von um , að hún myndi segja já við innrás , þegar hún myndi alltaf segja nei . Ég hef skýrt afstöðu ríkisstjórnar Íslands til innrásarinnar með vísan til þess , að hún hafi þar staðið með hefðbundnum samstarfsríkjum sínum innan Atlantshafsbandalagsins – það hefði verið miklu stærri ákvörðun með að gera það ekki en að gera það . Þá hefði íslenska ríkisstjórnin skipt um samstarfshóp innan NATO . Gerhard Schröder , kanslari Þýskalands , ákvað að veðja á andstöðu við innrásina í Írak á síðustu stundu í kosningabaráttu í Þýskalandi haustið 2003 – hann náði þá endurkjöri en hefur nú verið úthrópaður af eigin flokki , þrátt fyrir að hann snerist gegn Bush og Blair . Að þeir stjórnmálamenn , sem það gerðu séu hafðir í hávegum heima fyrir er spunablekking . Jacques Chirac nýtur engra sérstakra vinsælda í Frakklandi og hið sama má segja umDominique de Villepin , forsætisráðherra Frakklands – vinsældir hans meðal Frakka eru ekki miklar um þessar mundir , þótt hann hafi hlotið heimsfrægð sem utanríkisráðherra Frakka með ræðu gegn innrás í Írak í öryggisráðinu í mars 2003 . Með ræðu sinni á miðstjórnarfundinum var Jón Sigurðsson að leggja grunn að stefnu sinni sem formaður Framsóknarflokksins . Hann vill hafa hreint borð . Eftir að hann varð iðnaðarráðherra birti hann stefnuskjal um stöðuna í virkjana - og stóriðjumálum til að hún væri á hreinu . Á miðstjórnarfundinum vildi hann ýta deilum um Íraksstríðið og ákvarðanir um það aftur fyrir sig . Óljóst er af orðum Jóns , hvort hann telur , að ekki hafi verið haft nægilegt samráð við utanríkismálanefnd alþingis vegna ákvarðana , sem ríkisstjórnin tók á þessum tíma , eða hvort hann er að árétta að ávallt skuli hafa slíkt samráð . ÍFréttablaðinu 26. nóvember segir : „ Jón [ Sigurðsson ] segist gera ráð fyrir að fræðimenn muni fjalla um hvort stjórnvöld þurfi að biðjast afsökunar á stuðningnum , líkt og sumir hafa kallað eftir , en minnir á að lögfræðiálit sýni að ákvörðunin var lögmæt á sínum tíma . “ Af þessum orðum má álykta , að í ræðunni hafi Jón verið að vísa fram í tímann . Hér verður ekki rætt meira um þennan kafla í ræðu Jóns Sigurðssonar að sinni . Takist honum með þessum orðum að höfða meira til kjósenda en framsóknarmönnum hefur tekist á undanförnum misserum , er tilgangi Jóns líklega náð . Í Fréttablaðinu segir hann þó , að það sé ekki aðaltriði hjá sér að breyta ásýnd Framsóknarflokksins heldur að „ leiða sannleika í ljós . “ Athygli vekur , að hið eina , sem Jón Sigurðsson hefur að segja um utanríkis - og öryggismál á þessum miklu breytingatímum snertir tæplega fjögurra ára gamla atburði . Þótt vissulega skipti miklu að ræða þá til hlítar og leggja mat á þá , er jafnljóst , að þeirri fortíð verður ekki breytt . Þessir atburðir eru hluti sögunnar og viðfangsefni í því ljósi og uppgjörið vegna þeirra verður mun dramatískara annars staðar en hér á landi . Við íslenskum stjórnmálamönnum blasir hins vegar að stýra þjóðinni við nýjar aðstæður í öryggismálum og gjörbreyttar aðstæður að því er varðar hlut hennar og íslenskra fyrirtækja á alþjóðavettvangi og þá ekki síst með tilliti til alþjóðaviðskipta . Í vikunni vorum við rækilega minnt á , hve framsýni í alþjóðaviðskiptum getur reynst ábatasöm , þegar bandaríski fjárfestingabankinn Lehman Brothers greindi 23. nóvember frá kaupum á tékkneska fjarskiptafyrirtækinu Ceske Radiokunikace ( CRa ) . Hlutur Björgólfs Thors Björgólfssonar í félaginu var seldur á 120 milljarða , en upphaflegt kaupverð var 40 milljarðar króna og nemur söluhagnaðurinn því 80 milljörðum króna . Þegar Björgólfur Thor festi kaup á þessu tékkneska símafyrirtæki á árinu 2003 hafði trú manna á gildi slíkra fjárfestinga minnkað og ýmsir tapað á þeim . Fjárfestir átti fárra annara kosta völ en að selja og þess vegna var kaupandinn í sterkri stöðu . Um var að ræða gamalt símafyrirtæki með stóran hlut í farsímafyrirtæki , sem rekið var með tapi . Öll skynsemi benti til , að fyrirtækið mundi rétta úr kútnum , þótt fjármálamarkaðir gæfu annað til kynna . Björgólfur Thor tók áhættu og keypti – það er í sjálfu sér gott að kaupa eitthvað á góðu verði hitt verður þó kennt við afrek að geta selt á hærra verði , svo að ekki sé talað um jafnhátt verð og að ofan er lýst . Geir H. Haarde forsætisráðherra fór til New York í vikunni og var þar með Björgólfi Thor í kauphöllinni þriðjudaginn 22. nóvember og hringdi bjöllu við lok viðskipta þann daginn . Björgólfur Thor flutti ræðu um Liquidity and Permanent Capital af þessu tilefni , þar sem hann skýrði meðal annars frá sölunni í tékkneska símafyrirtækinu . Hann sagði einnig frá því , hvernig einkavæðing bankanna árið 2002 hefði leyst íslenskt fjármálalíf úr læðingi og gjörbreytt öllum aðstæðum hér á landi . Hann minnti bandaríska áheyrendur sína á þá staðreynd , að undanfarin ár hefðu bandarískir fjárfestar riðið á vaðið við að festa fé á íslenskum fjármálamarkaði . Hann sagði að við val sitt á fjárfestingakostum réði landið meiru en atvinnugreinin eða fyrirtækið og nú væri fjárfestingafyrirtæki hans Novator til dæmis að beina athygli sinni til Indlands – grunnfyrirtækja þar í byggingar - og orkuiðnaði . Það verður spennandi að sjá , hvernig Björgólfi Thor og samstarfsmönnum hans tekst að nýta sér tækifærin á heimsvísu á komandi árum . Við Íslendingar þurfum allir og sameiginlega sem þjóð að átta okkur á þessum tækifærum og leggja á ráðin um þau . Það er augljóst á öllum samanburði við önnur lönd , að á undanförnum árum hefur tekist frábærlega vel við að styrkja efnahag og stöðu þjóðarbúsins , innviði þess og styrk til að takast á við ný og krefjandi verkefni . Þetta hefur tekist með íslenska krónu að vopni og með því að standa utan Evrópusambandsins , svo að tvö álitamál líðandi stundar séu nefnd . Leiðir velgengni síðustu ára til þeirrar niðurstöðu , að við eigum að kasta krónunni fyrir róða og ganga í Evrópusambandið ? Jón Sigurðsson fjallaði ekki um spurningar af þessu tagi í ræðu sinni . Þar vék hann af braut , sem Halldór Ásgrímsson hefur markað við sambærileg tækifæri undanfarin ár sem formaður Framsóknarflokksins , þar sem hann gældi jafnan við þá hugmynd , að Ísland yrði enn betur sett innan Evrópusambandsins en utan . Valgerður Sverrisdóttir utanríkisráðherra virðist hallast að línu Halldórs í ræðum sínum eins og fram kom á ráðstefnu alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands föstudaginn 24. nóvember . Guðni Ágústsson , varaformaður Framsóknarflokksins , segir hins vegar í Fréttablaðinu 26. nóvember „ ummæli Valgerðar hluta af fræðilegri umræðu um málið “ .