34 MORGUNBLAÐIÐ , ÞRIÐJUDAGUR 6. SEPTEMBER 1988 Ifotgtittfytattfe Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur , Reykjavík Haraldur Sveinsson . Matthías Joha nnessen , Styrmir Gunnarsson . Björn Bjarnason . Þorbjörn Guðmundsson , Björn Jóhannsson , ÁrniJörgensen . Freysteinn Jóhannsson , Magnús Finnsson , Sigtryggur Sigtryggsson , Ágúst Ingi Jónsson . Baldvin Jónsson . Ritstjórn og skrifstofur : Aftalstræti 6 , sími 691100 . Auglýsingar : Aðalstræti 6 , sími 22480 . Afgreiðsla : Kringlan 1 , sími 83033 . Áskriftargjald 800 kr. á mánuði innanlands . í lausasölu 70 kr. eintakið . Að velja besta kostinn Eins og við var að búast hafa komið upp mörg álita - efhi við framkvæmd þeirrar ákvörðunar að setja „ algjöra " verðstöðvun í einn máinuð nú í september . Einmitt á þessum árstíma er vetrarstarf að hefjast hjá mörgum . Vilja þeir sem selja þjónustu eða vöru sem kemur til verðlagningar á þessum tíma taka mið af verðlagsþróuninni undanfarna mánuði og verð - leggja varninginn eða þjón - ustuna í samræmi við það . Hafa verðlagsyfirvöld verið treg til að samþykkja slíkt . Hlýtur að vera álitamál , hvernig eigi að framkvæma verðstöðvun sem aðeins á að gilda f einn mánuð . Reynsla okkar og annarra er sú að lögbundin verðstöðvun leysir ekki ein og sér efnahags - vanda . Á hinn bóginn getur hún eins og að þessu sinni veitt svigrúm til að meta allar að - stæður og finna varanlegri leið miðað við þær . Til verðstöðvun - ar nú var einmitt stofnað í þessu skyni . Hún gildir í einn mánuð eða eins og sagt hefur verið : Ríkisstjórnin hefur tvær til þrjár vikur til að komast að niður - stöðu um varanlegri úrræði . Um þessar mundir glíma ráð - herrar og stjórnmálamenn við hinn árlega vanda að berja sam - an fjárlög . Vissulega væri æski - legast að á þessum september - vikum tækist að stilla strengi með þeim hætti að samræmd væru markmið fjárlaga og ann - arra þátta efnahagslífsins og þjóðarskútunni yrði siglt inn á lygnari sjó , þannig að ráðrúm gæfist til að laga sig betur en gert hefur verið að ytri aðstæð - um . í sama mund og ráðherrar og forystumenn launþega hefja viðræður um frambúðaraðgerð - ir berast svo skuggalegar fregn - ir um stöðu þorskstofna . Spáð er minnkandi sjávarafla og öll - um er ljóst að markaðsaðstæður eru erfiðar . Verðið sem fæst fyrir afurðirnar dugar ekki til að borga kostnaðinn við að afla þeirra og vinna úr þeim sölu - hæft verðmæti . Að þessum staðreyndum þarf auðvitað að hyggja nú á þessum haustdög - um ekki siður en þróuninni inn - an okkar litla hagkerfls . Hinn ytri rammi setur okkur skorður að lokum . Um það ætti ekki að þurfa að deila , þótt ágreiningur sé um , hve opið fjármálalífið eigi að vera gagnvart alþjóð - legri efnahags - og fjármála - starfsemi . Þær raddir heyrast meðal annars úr ríkisstjórninni og þá helst frá Steingrími Hermanns - syni , formanni Framsóknar - flokksins , að með lögum eigi að taka af skarið um ýmsar meginstærðir efnahagslífsins og beinist athyglin nú í senn að launum , vöxtum og verði á vörum og þjónustu . Þegar skoð - anir af þessu tagi eru settar fram er nauðsynlegt að átta sig strax á því , hvað f þeim felst . Spyrja má : Er ætlunin að færa allar verðlagsákvarðanir að n £ ju undir opinbera stjórn ? Er ætlunin að fela Seðlabankanum að nýju að taka ákvarðanir um vexti og hætta að láta markaðs - viðhorf ráða ferðinni ? Á að af - nema frjálsa samninga um kaup og kjör ? Er „ algjör " verðstöðvun f einn mánuð ekki annað en aðdragandi að miðstýrðri efna - hagsstarfsemi ? • Spurningar sem þessar hljóta að koma til álita , þegar litið er á umræður um efhahagsmál á líðandi stundu . Þær snerta fleira og meira en stundarvanda . Ef þeir sem aðhyllast miðstýrt efnahagskerfi , verðlagsákvarð - anir , vexti og launakjör með lagaboði hefðu haft erindi sem erfiði væri öðruvísi umhorfs í heiminum um þessar mundir og stjórnendur kommúnistaríkj - anna stæðu ekki frammi fyrir þeim hrikalega vanda , sem þeir eiga við að glfma . Áherslan á neikvæðar hliðar frjálsræðis í verðlagsmálum og á fjármálamarkaði er mikil f umræðunum um þessar mundir . Á öllum sviðum er allt miklu dýrara hér en annars staðar . Okkur skortir stöðugleika og jafnvægi sem setur svip sinn á efnahagslíf nágrannaþjóða . Ef menn kæmu sér saman um að sníða efnahagsstarfseminni stakk eftir vexti og finna leiðir að þvf marki án ofstjórnar , hafta og skömmtunar yrði mik - ilsverðum árangri náð í viðræð - unum sem nú fara fram . Á þess - um haustdögum gefst einstakt tækifæri til að draga saman í einn stað helstu meginþræði í efnahagsstarfseminni . Ef menn gefa sér tíma til að lfta til allra átta og vega og meta kosti með þjóðarhag til frambúðar í huga , getur þetta einnig orðið einstakt tækifæri til að beina þjóðarskút - unni inn á nýjar og hagstæðari brautir . Spurningar ÁsmiiiK svör ríkisstjórnari HÉR fara á eftir spurningarnar f bréfi forseta ASI til forsætis - ráðherra og svör viðræðunefnd - ar rfkissrjórnarinnar við þeim : 1 . Fjármagnskostnaður ogvextir 1.1 Spurning : Hve stóra fjárhæð væri um að ræða ef bindiskylda yrði látin ganga yflr öll verðbréfa - viðskipti ? Svan Væri 12% bindiskylda látin ná til allrar verðbréfaútgáfu ann - arra fjármálastofnana en banka og sparisjóða , þ.e.a.s. fjárfestingar - lánasjóða atvinnuvega , næmi sú fjárhæð 933 m.kr. miðað við stöðu 30. júní sl . Ljóst er þó að slfk bind - ing gæti ekki náð afturvirkt til fjár , sem þegar er búið að ráðstafa . 1 gildi eru ákvæði sem skylda verð - bréfasjóði til að verja 20% af aukn - ingu ráðstöfunarfjár frá 1. júlí 1988 til að kaupa skuldabréf ríkissjóðs . Verðbréfaútgáfa banka , spari - sjóða og veðdeilda þeirra er ekk : háð bindiskyldu . Því mætti þ < í breyta án lagasotningar , en áhrifir yrðu svo til hin sömu og hækkur . hinnar almennu bindingar . 1.2 Spurning : Hve vfðtæk þarf lög - gjöf að vera til þess að bæði takisi að færa niður vexti á beinum lánum og tryggja að ekki verði farið fram - hjá hámarksvaxtaákvæðum f af - fallaviðskiptum á verðbréfum ? Svan Útilokað virðist að koma í veg fyrir affallaviðskipti með lög - gjöf . Affallaviðskipti með verðbréf af hálfu annars aðila en útgefanda eru álitin viðskipti með lausafé fremur en lánastarfsemi , þannig að lagaákvæði eins og um ræðir í spurningunni myndu skerða ráð - stöfunarrétt manna yfir eignum sfnum . í gildi er lagaákvæði sem heimil - ar stjórnvöldum að hlutast til um vaxtaákvarðanir með beinum hætti . Jafnframt geta sijórnvöld haft óbein áhrif á vaxtaþrðun vegna forystuhlutverks á lánamarkaði í krafti útgáfu spariskfrteina og samninga við lánastofnanir . 2 . Tekjuaukning ríkissjóðs 2.1 Spurning : Hverjar yrðu tekjur ríkissjóðs af 10% viðbótarskattþrepi á allar tekjur yfir 100 þ.kr. á mán - uði ? Svar : Samkvæmt upplýsingum úr skattframtöíum má ætla , að 35 þúsund af 180 þúsund framteljend - um séu með tekjur yfir 100 þúsund krónum á mánuði að meðaltali á árinu 1988 . Með 10% viðbótartekju - skatti , sem álagður væri eftir á , má gera ráð fyrir um 2.700 m.kr. í viðbótartekjur fyrir ríkissjóð . Álagning miðað við tvö þrep er hins vegar erfiðari í staðgreiðslu , meðal annars vegna sveiflna í tekjum launþega milli mánaða , til dæmis hjá sjómönnum , og eins þar sem launþegar fá greidd laun frá fleiri en einum atvinnurekanda . Þannig gætu launþegar lent í viðbótar - skatti einn mánuðinn , en sloppið þann næsta . Endanlegt uppgjör kæmi síðan ári seinna við álagn - ingu . Afar lausleg ágiskun um inn - heimtu í staðgreiðslu þegar á næsta ári lægi einhvers staðar á bilinu 1.000 - 1.500 m.kr . Rétt er að vekja athygli á því , að með þessuu væri skattbyrði ein - staklinga aukin um rúmlega þriðj - ung frá þvf sem nú er . Langstærsti hlutinn lendir k hjónum , þar sem þau eru í reynd skattlögð sem tveir einstaklingar . Sérstaklega á þetta við um hjón , þar sem annar aðilinn aflar teknanna . Þannig má nefna , að af þessum 2,7 milljörðum lenda um 2,2 milljarðar á hjónum . 2.2 Spurning : Hverjar yrðu tekjur ríkis og sveitarfélaga af skattlagn - ingu allra vaxtatekna , þ.e. raun - vaxta og annarra fjármagnstekna ? Svar : Samkvæmt lauslegu mati hagdeildar fjármálaráðuneytis má ætla , að skattstofn raunvaxta gæti verið um 3 V2 milljarður króna á þessu ári . Hér er þá allt talið með , verðbréf , spariskírteini ríkissjóðs og sá hluti innistæðna f bankakerfinu , sem ber jákvæða raunvexti . Tekjur af skattlagningu færu hins vegar eftir þvf , hvert skatthlutfallið væri og hvernig staðið yrði að fram - kvæmdinni . 2.3 Spurning : Hverjar yrðu skatt - ' tekjur af því að færa reglur um afskriftir og sjóðaframlög fyrir - tækja tiljEyrra horfs ? Svar : Arið 1984 var skattalögum fyrirtækja breytt á þann veg , að heimilt var að leggja 40% af rekstr - arhagnaði í sérstaka fjárfestingar - sjóði og fresta þannig skattlagn - ingu . A móti þessari rýmkun átti að fella niður heimild til þess að leggja 25% af hagnaði í varasjóð . Varasjóðstillaginu var hins vegar haldið við lýði með sérstöku bráða - birgðaákvæði þar til um síðustu áramót . Með skattkerfisbreytingunum um sfðustu áramót var stigið fyrsta skrefið í átt til þess að hverfa frá þessum sjóðsframlögum með því að fella varasjóðstillagið endanlega úr gildi og lækka framlag í fjárfest - ingarsjóði í 30% . Þannig kemur nú stærri hluti hagnaðarins til skatt - lagningar en áður . Auk þess voru reglur um fyrningu einkabifreiða í eigu fyrirtækja þrengdar . Á móti var skatthlutfallið lækkað . Lauslega áætlað gæti framlag í fjárfestingarsjóði verið á bilinu 600 — 800 m.kr. á þessu ári . 2.4 Spurning : Hverjar yrðu tekjur ríkissjóðs af eignaskatti á innistæð - um og verðbréfum og frekara af - námi frádráttarliða við skattfram - tal ? Svar : Lauslega áætlað gæti skattstofninn verið nálægt 100 milljarðar króna á verðlagi ársins 1988 , þegar allt er talið með . Sam - kvæmt gildandi lögum nemur eign - arskattur 1,2% af skattskyldri eign umfram ákveðið lágmark . Ekki er alveg ljóst , hvað felst í orðunum „ frekara afnámi frádráttarliða " og er því ekki gerð tilraun til þess að meta þennan þátt . 2.5 Spurning : Hve miklum tekju - auka mætti ná fyrir hið opinbera með þvf að bæta við 30 starfsmönn - um í eftirlit með skattskilum fyrir - Bréf f orseta ASÍ til f orsætisráðherra : Sett verði nýtt skatfr - þrep á hærri tekjur Hér á eftir birtist bréf Ásmundar Stefánssonar , forseta Alþýðu - sambands íslands , tii Þorsteins Pálssonar , forsætisráðherra , þar sem drepið er á ýmsar hugmyndir f efnahagsmálum . Bréfið var sent forsætisráðherra á föstudaginn var . „ Á fundi okkar sl. föstudag var samkomulag um að báðir aðilar gengju til viðræðna með óbundnar hendur . Ég minni þó á , að af okkar hálfu var áréttað , að við teldum launin ekki orsök efnahagsvandans í þjóðfélaginu . Orsakanna væri að leita á öðrum sviðum . Alþýðusambandið hefur ekki gert heildstæðar tillögur um aðgerðir , en umræðunnar vegna vil ég minna á eftirtaldar hugmyndir , sem ég hef allar sett fram á opinberum vett - vangi að undanförnu . 1 . Fjármagnsmarkaður og vextir . Bindiskylda verði sett á all - an fjármagnsmarkaðinn , þar með talinn gráa markaðinn . Beinum aðgerðum , lögum , verði beitt til þess að knýja vexti niður . 2. < Tekjuaukning ríkissjóðs . Sett verði nýtt skattþrep á hærri tekjur . Vaxtatekur og aðrar fjár - magnstekjur verði skattskyldar . Frádráttarheimildir fyrirtækja verði þrengdar . 3 . Afkoma útflutningsgreina . Vaxtakostnaður verði færður niður . Valinn hluti útflutningsgreinanna ( væntanlega fyrst og fremst fryst - ing ) fái beinan fjárhagslegan stuðn - ing , samhliða endurskipulagningu á rekstrinum , þannig að ekki verði sjálfvirkt dælt fé í óráðsfu . 4 . LœgTa verð . Niðurfærsla vaxtakostnaðar . Harkalegt aðhald að verðhækkunum og bein niður - færsla þar sem þess er kostur . Til þess að auðvelda umræðuna innan samtakanna og á milli ASÍ og ríkisstjórnarinnar er nauðsyn - legt að glöggar upplýsingar séu til staðar um 511 atriði og ég óska þvf eftir að þú aflir svara við eftirtöld - um spurningum . Fjármálaráðu - neyti , Seðlabanki og Þjóðhagsstofn - un ættu að hafa tiltæk gögn um flest atriðin , þannig að ég vænti þess að svör geti fengist fyrir fund ASÍ og ríkisstjórnarinnar á mánu - dag . Her komu svo fjórtán spurningar Asmundar Stefánssonar , sem svör voru afhent við á fundinum í gær . Þar sem spurningarnar eru tfundaðar með svörunum í bréfi forsætisráðherra eru þær felldar niður hér úr bréfi Ás - muiidar : Sfðan segir f bréfinu : Fram - angreindar spurningar eru fjarri þvf að vera tæmandi , en ættu að auðvelda frekari umræður . Vegna yfirlýsinga ráðherra um niðurskurð opinberra fram - kvæmda , óska ég einnig eftir þvf að fá yfirlit um áhrif niðurskurð - arins , skipt eftir landshlutum . Með tilvfsun til umræðna á fundi ASÍ og ríkissrjórnarinnar sfðastliðinn föstudag , vil ég að lokum ftreka að rfkissrjórnin geri ráðstafanir til þess að 2 ' / 2 hækkun elli - og örorkulífeyris verði ekki frestað nú f septem - ber . Virðingarfyllst , Ásmundur Stefánsson i - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - = P