12 MORGUNBLAÐIÐ , LAUGARDAGUR 8 . OKTOBER 1977 _ ÆIT > 1 / MM „ Leikstjórinn Hovhannes I. Pilikian stjórnað Þjóðleikhússins í vor , heldur einnig gamanle i ekki einungis harmleik á fjclum ik á síðum Þjóðviljans í sumar . " eftir HANNES GISSURARSON Skopleg ritdeila Siðastliðið sumar var háð svo skopleg ritdeila í Þjóðviljanum um sóguskoðun sósíalista , sögulega efnishyggju og hina nýju . . kynferðislegu söguskoðun " , að hinir fjöl - mörgu íslendingar , sem lesa ekki þetta skrýtilega blað . mega alls ekki missa af henni Hún hófst . er maður að nafni . . Hovhannes I. Pilikian " var fenginn til lands - ins sem leikstjóri . en hann varð fljótlega hugmyndafræðingur Alþýðubandalagsins , og átti Þjóðviljinn viðtal við þennan speking 19 febrúar Blaðamaðurinn greindi uppveðr - aður frá þvi , að Pilikian hefði ekki fengið ,, að klára leikstjóraskólann í Bretlandi , þvi leik - stjórinn sagði að það væri ekki hægt að kenna sköpunargáfu , og af henni hafði hann nóg . " En hvaða skoðun hafði Pilikian skapað ? ,, Mín söguskoðun er einföld en tekur öðrum fram vegna þess að hún skýrir allt Það er hin kynferðislega söguskoðun Allt er kynferðislegt . " sagði hann i viðtalinu Lausnin var fundin á vanda sögunnar Og Pilikian er andstæðingur . . kapitalismans " eins og góðum sameignarsinna sæmir , þvi að . . hæsta stig kynvillunnar er kapitalisminn í þvi kerfi ríkja lögmál frumskógaríns Jafn - vel versta kapitalistasvin getur ekki neitað því " Viðtalið við Pilikian varð til þess , að is - lenzkir sameignarsinnar lifnuðu við i hug - myndafræðiíegum efnum eftir raunir undan - farinna ára Fundin var ný söguskoðun , hin kynferðislega ( sem Pilikian sækir reyndar til sálfræðingsins Wilhelms Reichs eins og get - ið var af einhverjum deilumanna ) . Og hún er miklu tilkomumeiri en söguleg efnishyggja Marxs og Engels , sem sameignarsinnar hafa notazt við til þessa Steinunn Jóhannesdóttir reit þess vegna grein í Þjóðviljann 1 5 marz : . . Eru kynin tvö ? — Já , það er vist — Hún með móðurlíf og píku , hann með pung og tippi , " kvað hún innfjálg að orði En Gunnar Karlsson , sagnfræðilektor og stuðnings - maður Alþýðubandalagsins , svaraði henni 1 9 marz og var gráti nær . , . Eigum við að þá að horfa upp á það þegjandi að málgagn sósialisma , verkalýðshreyfingar og þjóðfrels - is leggi fyrir róða allar kenningar um fram - leiðsluafstæður og stéttaandstæður og fari að masa um píkur og typpi í staðinn ? " Nei , Gunnar gat ekki sætt sig við það , og hann tindi til rökin gegn söguskoðun Pilikians — grafalvarlegur , . Ef við byrjum á að skýr - greina alla valdabaráttu sem kynvillu þá felum við þá mikilvægu staðreynd að völd eru sama og eignír ; valdabarátta er barátta um eignir . . . " Sverrir Hólmarsson kennari sagði sama daginn í sama blaðinu , að margt væri „ harla gott " i fræðum Pilikians . og Þorleifur Hauksson , sem hefur kennt við Gunnarssonar 6 ágúst . en báðir reyndu þeir að lesa torlæsilega ( sumir segja ólæsilega ) þrætubók marxsinna . dialektikina . i tilefni ritdeilunnar _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Fræði og hjáfræði Þessi ritdeila alþýðubandalagsmanna er spár , kenningar um . . baksvið " íslendinga - sagna og geimfaraguði — og sögulega efnishyggju marxsinna Gardner segir frá kenningum Reichs um kynorku og lifsorku , kommúnistans , Lýsenkós . vildarvinar Stalins , um erfðir ( en þær voru stjórnskip - aðar i Ráðstjórnarríkjunum . þótt ekki væru misnota visindin , þeir reyna að hnupla þeim Ijóma sem um vísindin leikur Og það reyna umfram allt sameignarsinnar . sem kalla sósialisma sinn „ visindalegan " , trúa þvi . að virðingarverðar tilraunir Karls Marxs á nitjándu öldinni til þess að skilja hinar miklu breytingar . sem urðu í Vesturálfu , þegar lénsrikið varð að iðnriki , séu enn góðar og gildar sem vísindalegar En heimurinn var ekki ful / skapaður á nítjándu öldinni og er það ekki enn , og engin stjórnmálakenning felur i sér allan sannleikann . En hvað er að segja um kenningu Marxs ? Það er mikil ósanngirni að segja , að þessi dæmalausa ritdeilda alþýðubandalagsmanna hafi einungis verið um stafsetningu orðsins „ typpi " og um hlut kynfæranna i hinni sögulegu þróun ( sem er óumdeilanlegur að mínu mati ) . Hún var þrátt fyrir allt einnig um eitt ágreiníngsefni marx - sinna . Marx og menn hans gera greinarmun á undirstöðu ( Grund ) og uppistöðu ( Aufbau ) sögunnar : undirstaðan er hagkerfið , fram - leiðsluöflin og framleiðslutengslin , uppistað - an hugmyndakerfið , og söguleg efnishyggja er i sem fæstum orðum sú , að undirstaðan ákvarði uppistöðuna En marxsinna greinir á um það , ! hvaða skilningi undirstaðan ákvarði uppistöðuna , hvort hún orsaki hana , sé ástæðan til hennar eða ráði henni Og fullnægjandi grein hefur ekki verið gerð fyrir þessum skilningi Ég held reyndar , að efna - hagsleg greining sé nytsamleg i sagnfræði , en hafna hinu , að hún sé eina skýringin á sögunni Engin ein skýring á mannlegu at - ferði er rétt , sagnfræði er sífelld glima , sem aldrei verður unnin , við söguna En lítið sem ekkert vit er i þeirri múgvæðingu ( „ vúlgaríseringu " ) kenningar Marxs , sem get - ur að líta með íslenzkum og útlendum fylgis - mönnum hans . enda ber að gera strangan greinarmun á fræðilegri . en úreltri kenningu Marxs og hjáfræðilegri kenmngu fylgis - manna hans . Og það er satt . að margt er líkt með sögulegri efnishyggju fylgismannanna og söguskoðun kynferðissinna ( eins og lágkúruliðsmaður Marxs , Vésteinn Óla - son , benti á í sinni grein ) . Báðar eru „ af - hjúpanir " manns og sögu , gert er ráð fyr - ir því . að á mannlegu atferði séu faldar eða duldar skýringar , sem verði að finna Mannlegt atferði sé á dulmáli , sem þurfi að ráða , og þessar kenningar séu dul - málslyklarnir , önnur eigi við einstaklinginn , hin við söguna . Þær eru sömu gerðar , ef svo má taka til orða , enda báðar hjá - fræðilegar En Marx hefði sjálfur án efa hafnað þessari múgvæðingu kenningar sinnar með fyrirlitningu , hann taldi lifið ákvarða vitundina , en ekki vitundina ( hvort sem hún er yfirvitund eða undirvitund ) lifið Hann hafnaði þvi með öðrum orðum að skýra atferði manna með hvötum þeirra ( en hvatir eru einungis hugtök heimspekinga um hinn varasama sálarheim mannsins ) , hvort sem þær væru kynhvatir eða eignahvatir , HJAFRÆÐINGAR HAFA ORÐIÐ Háskólann , tók til máls 22 april Steinunn svaraði Gunnari 1 júni og var einkum sár vegna annarrar stafsetnmgar hans en henn - ar : Hann reit „ typpi " , en hún „ tippi " . En Gunnar reit óbugaður aðra grein 10 júni . taldi enn að „ framleiðsluöfl og stéttaand - stæður væru vænlegri undlrstöður sögu - skoðunar i blaði sem kenndi sig við sósia íisma en æxlun og kynlif " Mönnum þessa flokkadráttar fjölgaði . þeg - ar Vésteinn Ólason . bókmenntalektor og stuðningsmaður Alþýðubandalagsins , lagði orð i belg 25 júní og reyndi að sætta fylgismenn sögulegrar efnishyggju og kyn - ferðislegrar söguskoðunar ( eins og Reich hafði reynt á sinum tíma ) Vésteinn deildi á Gunnar fyrir of þröngan skilning sögulegrar efnishyggju , en sagði lesendum það til hug - hreystingar.að hann skyldi „ forðast að þvæla málið með vangaveltum um hvort það sé að öllu leyti rétt að líta á kynhegðun sem yfirbyggingarfyrirbæri " Lesendur drógu andann léttara , og Vésteinn lauk grein sinni á tilraun til gamansemi i anda Pilikians um söguspekinginn Karl Marx og sálgreinand - ann Sigmund Freud : „ Hitt er svo annað mál hvort það flokkast ekki undir kynvillu að láta Karl og Sigmund sameinast og geta at sér afkvæmi " En fyndnasta grein þessarar rit - deilu , þótt óviljandi væri , var eftir Egil Egils - son og Guðfinnu Eydal 1 9 júli Þau deildu á þjóðviljamenn fyrír að segja frá þvi , „ að fallegar stúlkur yllu hryggsköðum á karl - mönnum af því að þeir tækju á sig snögga rykki víð að horfa á eftir þeim " , enda vaeru slikar frásagnir fallnar til þess „ að halda við kúgun karlmanns-auðvaldsskipulagsins á konum " En um deiluefnið sjálft sögðu þau eftir nokkrar málalengingar — grafalvarleg eins og aðrir deilumenn : „ Umræður um . . typpi " og „ píkur " eru því ekki mas Það á að taka slika hluti alvarlega og reyna að skilja þýðingu þeirra hluta fyrir framgang sósia - lismans . " Og ritdeilunni lauk með ritsmiðum tveggja annarra málgefinna sameignarsinna , Asgeirs Daníelssonar 4 ágúst og Gisla dæmalaus Er unnt að taka mark á þeim mönnum , sem taka Hovhannes Pilikian alvar - lega sem kenningasmíð ? Eg ráðlegg mönn - um að lesa heilaspuna hans í Þjóðviljanum , kenning hans verður ekki hrakin með rökum , einungis er hægt að hrista höfuðið vegna hennar Og hver vai Wilhelm Reich , sem reyndi að sameina sögulega efnishyggju Marxs og sálgreiningu kynferðissínna eins og Freuds ? Reich var alkunnur hjáfræðingur . en svo má nefna þá menn , sem veiða grillur i nafni vísindanna Sagt er rækilega frá honum i bókinni Blekkingum og bábiljum i nafni visindanna ( Fads and Fallacies in the Name of Science ) eftir Martin Gardner og bókinni Reich eftir Charles Rycroft ( auk bóka Reichs sjálfs ) Reich var sálfræðingur og sameignar - sinni , sem báðir sóru af ser , sálfræðingar og sameignarsinnar Hann var rekinn úr þýzka kommúnistaflokknum árið 1933 og úr Al - þjóðasambandi sálgreinenda árið 1934 Fimm árum seinna flutti hann til Bandarík / - anna , kom upp rannsöknarstofnun í kyn - ferðisfræðum og seldi Bandaríkjamönnum vélar , sem geymdu „ lifsorkuna " ( sem hann taldi sig hafa fundið ) og áttu að lækna menn af flestum meinum Lífsorkan eða kynorkan er blá á litinn , kvað Reich En árið 1954 var sala þessara véla stöðvuð af bandariska heil - brigðiseftirlitinu , og Reich lézt i fangelsi árið 195 7 Þess má geta , til þess að islenzkir sameignarsinnar geti ekki komið við venju legum stjórnmálaofsóknarskýringum sínum , að í Bandaríkjunum var Reich orðinn mikill aðdáandi Eisenhowers þáverandi bandaríkja - forseta Ritdeila alþýðubandalagsmannanna , sem var ekki fræðileg . heldur hjáfræðileg , gefur tilefni til þess að fara um hjáfræðina , þessa ruglandi visindaaldar , fáeinum orðum Mikil - vægt er að kunna að gera greinarmun fræða og hjáfræða , visinda og gervivisinda Hjá - fræðin hefur öll færzt i aukana vegna hínnar miklu virðingar , sem visindin njóta nú á dögum . og margir íslendingar fylgja henni . leggja trúnað á draumakenningar , stjörnu - studdar neinum visindalegum rökum ) , nazist - ans Rosenbergs um kynþætti og meinlausari kenningum um holan heim . flata jörð , faldan fróðleik í pýramidum Fornegypta , dómsdag og dulræn fræði Stjörnuspekingar , sálspek - ingar og söguspekingar hafa gert „ fræðileg " kerfi úr firrum sínum , lesið af misskilnings - trénu , þeir hafa ekki haft gagnrýnisgáfu visindamanna Flestir eða allir hjáfræðingar hafa sömu einkennin : Þeir skýra efa venju - legra visindamanna um „ kenningar " þeirra sem samsæri , þeir gera véfréttarspeki úr sjálfsógðum sanníndum eins og þeim , að menn verða að eta og drekka til þess að halda lifi ( „ söguleg efnishyggja " ) og geta börn til þess að halda lifinu við ( „ kynferðisleg söguskoðun " ) Hjáfræðingarnir líta margir á verk annarra manna , hvort sem þau eru atvik sögunnar , leikrit Shakespeares , pýramídar Fornegypta eða vegsummerki á Bergþórs - hvoli , sem gestaþrautir . sem þeir eigi að reyna hugvitssemi sína á Þeir leggja dul - rænan skilning i þessi verk . telja það hlutverk sitt að „ afhjúpa " verkin En aðferð visindanna er önnur Hún er umfram allt gagnrýni á fyrri kenningar . ekki vörn fyrir kreddum Hugur vísindamannsins er opinn , en ekki lokaður fyrir ný / um rökum og ný / um staðreyndum Hann reynir ekki að skýra allt . heldur það , sem skýringa þarf við . enda eru kenningar , sem nota má til þess að skýra allt , svo almennar , að þær eru gagnslausar Fræði - maðurinn hleður ekki tilkomumikil orð utan um tómið eins og hjáfræðingarnir , heldur fæst við forvitnilegar staðreyndir þessa heims . Er kenning Marxs hjáfræðileg ? Engin ástæða er til þess að amast við ýmsum firrum hjáfræðinga , þær auka á fjöl - breytni lifsins , eru skemmtilegar og hjákát - legar En verra er það , að hjáfræðingarnir reyndi heldur að finna skýringarnar í aðstæð - um einstaklinganna . staðreyndum lífs þeirra Marx var visindamaður . fylgísmenn hans ekki Sölumenn notaðra kenninga Þessi ritdeila var hjákátleg Pilikian stjórn - aði ekki einungis harmleik á fjölum Þjóðleik - hússins , heldur einnig gamanleik á siðum Þjóðviljans En öllu gamni fylgir nokkur al - vara Sannleikurinn er sá , að islenzkir sam - eígnarsinnar hafa komið upp um sig Þeir taka mark á skemmtilegum uppskafningi , Hovhannesi Pilikian , og gera heimskunnan grillufangara , Wilhelm Reich , að hugmynda - fræðing sinum . Þjóðviljalektorarnir og liðsmenn þeirra kalla sig „ mennta - menn " , en leyfa sér augljósan þvætting Og timarit þeirra , sem kennt er við mál - ið og menninguna . birti á árinu grein eftir hjáfræðinginn Pilikian , enda hafði það árið 1950 birt grein til varnar hjá - fræðingunum Lýsenkó Full ástæða er til þess að efast um það , að slikir „ mennta - menn " geti verið góðir fræðimenn . en þeim eru flestum greidd laun úr sjóðum almennings fyrir fræðistörf Sagt er , að flestir menntamenn séu sölumenn notaðra kenn - inga , þeir lifa á kenningum annarra frumlegri manna . hafa atvinnu af að selja þær En selja þessir deilumenn Alþýðubandalagsins svikna vöru ? Kenning Marxs hefur verið notuð í sælulöndum sameignarinnar í austri og reynzt gagnlaus til umbóta Vinstrisinnuðu menntamennirnir á Vesturlöndum vita það , og þess vegna reyna þeir að selja hana með því að breyta umbúðunum , „ efnahagslega " söguskoðunin vérður einnig „ kynferðisleg " En i lýðræðisrikjum er til sú neytendavernd kenninga . sem er frelsi til gagnrýni . og hún kemur upp um þá . sem ætla að selja vöruna sviknu — notaða kenningu sósíalismans Sameignarsinnar halda . að þeir hafi afhjúpað söguna En þeir hafa einungis afhjúpað sjálfa sig .