Þjóðólfur , 7. júní 1889 , 61. árg. , 25. tbl. , forsíða : Samgöngumál I. Eftir Björn Bjarnarson jarðyrkjumann Vegir eru fyrir land sama sem æðar fyrir líkama . Vegir eru akbrautir á landi og fast ákveðnar gufuskipaferðir með ströndum fram . Komist gufubátshugmynd séra Jens Pálssonar ( o.fl. ) til framkvæmda , væri það hin besta vegabót fyrir veturjaðar landsins . Og fyrirtækið er svo þjóð-nauðsynlegt , að telja má alveg víst , að alþingi styrki það að gagni . Með líku fyrirkomulagi þarf að bæta úr samgönguleysinu á öðrum jörðum landsins , að svo miklu leyti því verður við komið . Frá helstu skipstöðvunum á svo að leggja landvegina um héruðin , þar sem mest not geta orðið að þeim fyrir byggðina þar í nánd . Samtengingarvegi milli héraða og skipstöðva væri svo gott að fá , en það dregst líklega fram yfir aldamótin . Hitt ætti töluvert að geta lagast á næsta áratug . Víðlendustu sveitirnar , sem fjærst liggja frá sjó , eða eiga lengst að skipstöðvum , þarf að meta mest með landvegina . Sé Eyrarbakkahöfn ómöguleg fyrir gufuskip , er land-veganauðsynin einna mest fyrir suðurjaðars sýslurnar til Rvíkur . Annars væri sjálfsagt , að benda veginum þar til Eyrarbakka . Þar næst eru héruðin upp frá Borgarfirði beggja megin Hvítár , og Héraðið á austurlandi . Fyrir syðri hluta Borgarfjarðar héraðanna er góð skipstöð á Akranesi og líklega við Mýrar fyrir vesturhlutann . Og byrjað hefur verið á vegi frá Seyðisfirði upp til Héraðs eystra . Sömuleiðis er spotti búinn af vegi milli Rvíkur og Árnessýslu , enn að mestu í óbyggð . Hið allra fyrsta , helst þegar í sumar , ætti að stofna embætti fyrir veggjörðastjóra ( samgöngumálaráðgjafa ) - stofna nýtt embætti með 3 - 4000. kr. launum - ; það dugir ekki , að láta sig hrylla vil því , ef nokkuð á að verða úr " framförum Íslands " , sem flestir munu þó óska . Landið getur náð öllum þrifum án biskups , amtmanna og með svo sem hálfu færri héraðsdómurum , en án reglubundinna vegabóta , án umsjónarmanns og leiðtoga við allt , sem gjört er til að bæta samgöngurnar getur það aldrei náð verulegum framförum eða þrifum . En með því slíkur maður þarf að vera vel menntaður í sinni grein , og embættið kostnaðarsamt , með því veggjörðarstjórinn þyrfti að hafa mikil ferðalög , má eigi búast við að fá hæfan mann til þess starfa nema með ríflegum launum , enda kæmu þeir peningar þjóðinni að meiri notum , en mörg önnur embættismannalaun ; og væri því eigi horfandi í kostnaðinn , en ráð að ná honum upp annars staðar frá , t . d. með almennum hundaskatti til landssjóðs , 2 kr. af dýri , er koma ætti í lög frá næstk . nýári ( 1890 ) - því hin skipuðu ónauðsynlegu embætti verður naumast losast við að sinni . Nú þegar eru margir menn hérlendis orðnir vanir vegavinnu , og þarf því eiginlega ekki að fá annars staðar að vegavinnumenn framvegis ; en veggjörðarfróðan mann þarf til að mæla út og áætla vegina þar sem þar eru fyrirhugaðir , sömuleiðis brýr , og sjá um bygging þeirra m. fl. og það ætti að vera á ( ólæsilegt ) starf samgöngumálaráðgjafans , hins nýja embættismanns , sem ég hefi talað um , eins og að gefa tillögum um , hvað gjöra skyldi fyrir samgöngurnar árlega , bæði á sjó og landi . Í næsta kafla skal ég reyna að sýna hver áhrif það mundi hafa á landbúnaðinn m. fl. , ef reglubundið lag kæmist á stjórn og framkvæmd samgangnanna hér á landi . II . Vegagjörð og samgöngubætur á landi og sjó mundu fremur öllu öðru , sem hið almenna og landsstjórnin getur stutt að , verða til þess að greiða fyrir framförum í landbúnaði og verslun . Eftir því sem auðveldara er að koma vörunum til markaðar , verður öll verslun hagfelldari , og eftir því sem verslunin eykst og lagast , verður viðleitnin að afla vörunnar meiri . Það er lítil hvöt fyrir bóndann , að afla þeirrar vöru , sem honum getur lítið eða ekkert orðið úr , og margur kann að láta meira af búsafurðum sínum ganga til heimaeyðslu , en annars mundi , ef auðveldara væri að versla með þær , eða kom þeim á þá staði , þar sem þær yrðu keyptar . En úr þessu bæta vegir og greiðar samgöngur á sjó og landi . Þegar akvegir eru orðnir algengir , jafnvel undir eins og óslitinn akvegsspotti er kominn á milli sveitar og kauptúns , fara bændur að nota vagna til að flytja á , því við það spara þeir hesta og áhöld , og geta flutt vöruna í heildum og óspillta ; því í vögnum er auðveldara að verja hana fyrir vætu , hnjaski og öðrum áföllum , sem óhjákvæmileg eru við klyfjaflutninginn . Á einum vagni getur maður á góðum vegi flutt af 3 - 4 hestum , og sparaðist þá , þegar fram liðu stundir , mjög hestahaldið , en það er víða eitt hið mesta mein í búi , að verða að fóðra fjölda hesta , einungis vegna hinna löngu og örðugu aðdráttarferða . Og hestafjöldinn veldur aftur eigi sjaldan horfelli , því þar sem þeim er ætlaður útigangur , og tekur fyrir haga , svo hross koma á gjöf , virða þau til að eyða heyjum frá öðrum fénaði , horfalla svo á vorin og valda gagnsmunamissi og megurð eða jafnvel horfelli á málnytupeningi , eða svo " hefur það löngum viðgengist og lítt vill því angri lina " . En þegar menn eru farnir að venjast almennt vagnanotkun og sjá hagræðið við það , verðu það öflugasta hvöt til að bæta vegina alstaðar , svo að vögnum megi um þá koma , og til að slétta tún og engjar , svo að einnig verði komið við akstri heima fyrir ; og mundu vegabæturnar þannig verða veruleg lyftistöng landbúnaðarins í öllum greinum . Þetta er engin loftkastala-hugmynd , það yrði alveg eðlileg afleiðing , eins og hefur átt sér stað og á enn í dag hjá öðrum þjóðum . Skoðum Norðmenn á þessari öld . Eftir að þeir " náðu sér " 1814 , fóru þeir að hugsa um að " koma sér upp " og með dugnaði sínum hafa þeir nú , " vegað " landið allt ; komið á gufubátaferðum á hverja vík og vog , og síðast nokkrum köflum af járnbrautum . Ötulleiki þeirra í að bæta samgöngurnar m. fl. , hefur lyft þeim í sæti meðal menningarþjóðanna . Nema vér förum að gjöra nokkuð verulegt eins og menn og reyna að vinna oss upp í menningarþjóða sæti eftir föngum , megum vér búast við , að verða enn öðru hvoru taldir meðal skrælingja , " Enga vegi hafa þeir , naha , naha , naha " . III . Þeir menn , sem ekki sjá þörfina á að fá hæfan mann til að standa fyrir framkvæmdum á því , sem gjört verður til að bæta samgöngurnar , hafa allt of þröngan sjóndeildarhring . Starffræðingur , sem vel er að sér í sinni grein , getur gjört svo nákvæma áætlun um störf þau , er gjöra skal , að t . d. á mílu vegar muni naumast um 10 kr. á kostnaðinum . Hann ákveður legu vegarins og reiknar út allar uppfyllingar og úrskurði , sem fyrir koma á honum , svo að varla munar þumlungi , og eftir því má nákvæmlega fara við vinnuna . Eftir slíkum áætlunum taka , verkamennirnir að sér að byggja ákveðna vegkafla , hver flokkur eftir samningi ( accord ) ; en samningsvinna er viðurkennd svo miklu hagfelldari fyrir verkþiggjanda , að hjá atorkuþjóðunum er því nær allt gjört með samningsvinnu , sjálfsagt öll vegabygging og brauta . Sé starffræðingurinn nokkurn veginn kunnugur landslagi , veðráttufari og öðrum kringumstæðum , á hann að geta reiknað út t . d. við brúabyggingu , hversu miklu vatnsmagni má búast við mestu undir hana og eftir því , hve mikla vídd hún þarf að hafa svo og efnisburðinn eftir því . Viðvíkjandi lagning vega ( akbrauta ) og áætlun um gufuskipaferðir á hann að geta reiknað nokkurn veginn , hvort það muni borga sig beinlínis eða óbeinlínis með tilliti teknu til fjölbyggðar héraðsins , framleiðslumegni og verslunarmegni , samanbornu við vegalengdina og annan tilkostnað við að leggja veginn eða halda uppi skipsferðunum . En til þess , að maðurinn fengi þekkingu á landsháttum hér , og gæti náð æfingu í starfi sínu hérlendis , þyrfti hann að vera hér að staðaldri búsettur , og nægir því eigi að fá mann útlendan , ókunnugan öllu til að koma hér snöggvast og mæla fyrir vegaspotta , brú eða slíku ; þá getur farið eins og fyrir Hovdenak með Hólmsárbrúna , að ókunnugleikinn valdi misreikningi . En eigi er um að annað að gera , en láta sér nægja með útlendan mann fyrst , meðan enginn er til innlendur , en einungis að hann hafi svo viðunanleg kjör , að hann geti orðið hér rólegur og landvanur . Hugsi maður sér nú það stjórnleysi og stefnuleysi í allri tilhögun og framkvæmd á því litla , sem enn hefur orðið gjört , til að bæta samgöngurnar hér , og beri það saman við rétt og formlegt fyrirkomulag , þá mun það fljótt skiljast , í það minnsta þeim , sem séð hafa vott til hvors tveggja , hver fjarskalegur sparnaður það gæti verið , ef heppnast mætti að fá liðlegan mann til forstöðu slíkum störfum . - Með þessu er alls eigi álasað þeim mönnum , sem orðið hafa að skipta sér af og stjórna slíku að undanförnu , án þess að hafa minnstu þekkingu á því , og í hjáverkum við önnur embættisstörf . Þeir menn mundu fremst óska að losast við allan " vansa og vanda " af því , sem fyrst verða mætti . Vegavinna er , eins og nú horfir við og fyrst um sinn , hér um bil hin eina atvinna , sem landstjórnin getur átt þátt í að veita landsmönnum ; það er enn einn kostur . Við vegalagningu er samningsvinna hin eina skynsamlega ; en til þess að það lag geti komist á , þarf að gjöra nákvæmar áætlanir um kostnaðinn fyrir fram og síðan þarf gott eftirlit starffróðs manns , til tryggingar því , að verkið sé vel af hendi leyst . Þjóðólfur , 7. júní 1889 , 61. árg. , 25. tbl. , forsíða : Samgöngumál I. Eftir Björn Bjarnarson jarðyrkjumann Vegir eru fyrir land sama sem æðar fyrir líkama . Vegir eru akbrautir á landi og fast ákveðnar gufuskipaferðir með ströndum fram . Komist gufubátshugmynd séra Jens Pálssonar ( o.fl. ) til framkvæmda , væri það hin besta vegabót fyrir veturjaðar landsins . Og fyrirtækið er svo þjóð-nauðsynlegt , að telja má alveg víst , að alþingi styrki það að gagni . Með líku fyrirkomulagi þarf að bæta úr samgönguleysinu á öðrum jörðum landsins , að svo miklu leyti því verður við komið . Frá helstu skipstöðvunum á svo að leggja landvegina um héruðin , þar sem mest not geta orðið að þeim fyrir byggðina þar í nánd . Samtengingarvegi milli héraða og skipstöðva væri svo gott að fá , en það dregst líklega fram yfir aldamótin . Hitt ætti töluvert að geta lagast á næsta áratug . Víðlendustu sveitirnar , sem fjærst liggja frá sjó , eða eiga lengst að skipstöðvum , þarf að meta mest með landvegina . Sé Eyrarbakkahöfn ómöguleg fyrir gufuskip , er land-veganauðsynin einna mest fyrir suðurjaðars sýslurnar til Rvíkur . Annars væri sjálfsagt , að benda veginum þar til Eyrarbakka . Þar næst eru héruðin upp frá Borgarfirði beggja megin Hvítár , og Héraðið á austurlandi . Fyrir syðri hluta Borgarfjarðar héraðanna er góð skipstöð á Akranesi og líklega við Mýrar fyrir vesturhlutann . Og byrjað hefur verið á vegi frá Seyðisfirði upp til Héraðs eystra . Sömuleiðis er spotti búinn af vegi milli Rvíkur og Árnessýslu , enn að mestu í óbyggð . Hið allra fyrsta , helst þegar í sumar , ætti að stofna embætti fyrir veggjörðastjóra ( samgöngumálaráðgjafa ) - stofna nýtt embætti með 3 - 4000. kr. launum - ; það dugir ekki , að láta sig hrylla vil því , ef nokkuð á að verða úr " framförum Íslands " , sem flestir munu þó óska . Landið getur náð öllum þrifum án biskups , amtmanna og með svo sem hálfu færri héraðsdómurum , en án reglubundinna vegabóta , án umsjónarmanns og leiðtoga við allt , sem gjört er til að bæta samgöngurnar getur það aldrei náð verulegum framförum eða þrifum . En með því slíkur maður þarf að vera vel menntaður í sinni grein , og embættið kostnaðarsamt , með því veggjörðarstjórinn þyrfti að hafa mikil ferðalög , má eigi búast við að fá hæfan mann til þess starfa nema með ríflegum launum , enda kæmu þeir peningar þjóðinni að meiri notum , en mörg önnur embættismannalaun ; og væri því eigi horfandi í kostnaðinn , en ráð að ná honum upp annars staðar frá , t . d. með almennum hundaskatti til landssjóðs , 2 kr. af dýri , er koma ætti í lög frá næstk . nýári ( 1890 ) - því hin skipuðu ónauðsynlegu embætti verður naumast losast við að sinni . Nú þegar eru margir menn hérlendis orðnir vanir vegavinnu , og þarf því eiginlega ekki að fá annars staðar að vegavinnumenn framvegis ; en veggjörðarfróðan mann þarf til að mæla út og áætla vegina þar sem þar eru fyrirhugaðir , sömuleiðis brýr , og sjá um bygging þeirra m. fl. og það ætti að vera á ( ólæsilegt ) starf samgöngumálaráðgjafans , hins nýja embættismanns , sem ég hefi talað um , eins og að gefa tillögum um , hvað gjöra skyldi fyrir samgöngurnar árlega , bæði á sjó og landi . Í næsta kafla skal ég reyna að sýna hver áhrif það mundi hafa á landbúnaðinn m. fl. , ef reglubundið lag kæmist á stjórn og framkvæmd samgangnanna hér á landi . II . Vegagjörð og samgöngubætur á landi og sjó mundu fremur öllu öðru , sem hið almenna og landsstjórnin getur stutt að , verða til þess að greiða fyrir framförum í landbúnaði og verslun . Eftir því sem auðveldara er að koma vörunum til markaðar , verður öll verslun hagfelldari , og eftir því sem verslunin eykst og lagast , verður viðleitnin að afla vörunnar meiri . Það er lítil hvöt fyrir bóndann , að afla þeirrar vöru , sem honum getur lítið eða ekkert orðið úr , og margur kann að láta meira af búsafurðum sínum ganga til heimaeyðslu , en annars mundi , ef auðveldara væri að versla með þær , eða kom þeim á þá staði , þar sem þær yrðu keyptar . En úr þessu bæta vegir og greiðar samgöngur á sjó og landi . Þegar akvegir eru orðnir algengir , jafnvel undir eins og óslitinn akvegsspotti er kominn á milli sveitar og kauptúns , fara bændur að nota vagna til að flytja á , því við það spara þeir hesta og áhöld , og geta flutt vöruna í heildum og óspillta ; því í vögnum er auðveldara að verja hana fyrir vætu , hnjaski og öðrum áföllum , sem óhjákvæmileg eru við klyfjaflutninginn . Á einum vagni getur maður á góðum vegi flutt af 3 - 4 hestum , og sparaðist þá , þegar fram liðu stundir , mjög hestahaldið , en það er víða eitt hið mesta mein í búi , að verða að fóðra fjölda hesta , einungis vegna hinna löngu og örðugu aðdráttarferða . Og hestafjöldinn veldur aftur eigi sjaldan horfelli , því þar sem þeim er ætlaður útigangur , og tekur fyrir haga , svo hross koma á gjöf , virða þau til að eyða heyjum frá öðrum fénaði , horfalla svo á vorin og valda gagnsmunamissi og megurð eða jafnvel horfelli á málnytupeningi , eða svo " hefur það löngum viðgengist og lítt vill því angri lina " . En þegar menn eru farnir að venjast almennt vagnanotkun og sjá hagræðið við það , verðu það öflugasta hvöt til að bæta vegina alstaðar , svo að vögnum megi um þá koma , og til að slétta tún og engjar , svo að einnig verði komið við akstri heima fyrir ; og mundu vegabæturnar þannig verða veruleg lyftistöng landbúnaðarins í öllum greinum . Þetta er engin loftkastala-hugmynd , það yrði alveg eðlileg afleiðing , eins og hefur átt sér stað og á enn í dag hjá öðrum þjóðum . Skoðum Norðmenn á þessari öld . Eftir að þeir " náðu sér " 1814 , fóru þeir að hugsa um að " koma sér upp " og með dugnaði sínum hafa þeir nú , " vegað " landið allt ; komið á gufubátaferðum á hverja vík og vog , og síðast nokkrum köflum af járnbrautum . Ötulleiki þeirra í að bæta samgöngurnar m. fl. , hefur lyft þeim í sæti meðal menningarþjóðanna . Nema vér förum að gjöra nokkuð verulegt eins og menn og reyna að vinna oss upp í menningarþjóða sæti eftir föngum , megum vér búast við , að verða enn öðru hvoru taldir meðal skrælingja , " Enga vegi hafa þeir , naha , naha , naha " . III . Þeir menn , sem ekki sjá þörfina á að fá hæfan mann til að standa fyrir framkvæmdum á því , sem gjört verður til að bæta samgöngurnar , hafa allt of þröngan sjóndeildarhring . Starffræðingur , sem vel er að sér í sinni grein , getur gjört svo nákvæma áætlun um störf þau , er gjöra skal , að t . d. á mílu vegar muni naumast um 10 kr. á kostnaðinum . Hann ákveður legu vegarins og reiknar út allar uppfyllingar og úrskurði , sem fyrir koma á honum , svo að varla munar þumlungi , og eftir því má nákvæmlega fara við vinnuna . Eftir slíkum áætlunum taka , verkamennirnir að sér að byggja ákveðna vegkafla , hver flokkur eftir samningi ( accord ) ; en samningsvinna er viðurkennd svo miklu hagfelldari fyrir verkþiggjanda , að hjá atorkuþjóðunum er því nær allt gjört með samningsvinnu , sjálfsagt öll vegabygging og brauta . Sé starffræðingurinn nokkurn veginn kunnugur landslagi , veðráttufari og öðrum kringumstæðum , á hann að geta reiknað út t . d. við brúabyggingu , hversu miklu vatnsmagni má búast við mestu undir hana og eftir því , hve mikla vídd hún þarf að hafa svo og efnisburðinn eftir því . Viðvíkjandi lagning vega ( akbrauta ) og áætlun um gufuskipaferðir á hann að geta reiknað nokkurn veginn , hvort það muni borga sig beinlínis eða óbeinlínis með tilliti teknu til fjölbyggðar héraðsins , framleiðslumegni og verslunarmegni , samanbornu við vegalengdina og annan tilkostnað við að leggja veginn eða halda uppi skipsferðunum . En til þess , að maðurinn fengi þekkingu á landsháttum hér , og gæti náð æfingu í starfi sínu hérlendis , þyrfti hann að vera hér að staðaldri búsettur , og nægir því eigi að fá mann útlendan , ókunnugan öllu til að koma hér snöggvast og mæla fyrir vegaspotta , brú eða slíku ; þá getur farið eins og fyrir Hovdenak með Hólmsárbrúna , að ókunnugleikinn valdi misreikningi . En eigi er um að annað að gera , en láta sér nægja með útlendan mann fyrst , meðan enginn er til innlendur , en einungis að hann hafi svo viðunanleg kjör , að hann geti orðið hér rólegur og landvanur . Hugsi maður sér nú það stjórnleysi og stefnuleysi í allri tilhögun og framkvæmd á því litla , sem enn hefur orðið gjört , til að bæta samgöngurnar hér , og beri það saman við rétt og formlegt fyrirkomulag , þá mun það fljótt skiljast , í það minnsta þeim , sem séð hafa vott til hvors tveggja , hver fjarskalegur sparnaður það gæti verið , ef heppnast mætti að fá liðlegan mann til forstöðu slíkum störfum . - Með þessu er alls eigi álasað þeim mönnum , sem orðið hafa að skipta sér af og stjórna slíku að undanförnu , án þess að hafa minnstu þekkingu á því , og í hjáverkum við önnur embættisstörf . Þeir menn mundu fremst óska að losast við allan " vansa og vanda " af því , sem fyrst verða mætti . Vegavinna er , eins og nú horfir við og fyrst um sinn , hér um bil hin eina atvinna , sem landstjórnin getur átt þátt í að veita landsmönnum ; það er enn einn kostur . Við vegalagningu er samningsvinna hin eina skynsamlega ; en til þess að það lag geti komist á , þarf að gjöra nákvæmar áætlanir um kostnaðinn fyrir fram og síðan þarf gott eftirlit starffróðs manns , til tryggingar því , að verkið sé vel af hendi leyst .