28 MORGUNBLAÐIÐ , FÖSTUDAGUR 9. NÓVEMBER 1984 Í & gp ¦ ; . - ¦ ¦ - ¦ • - , . ¦ ; ¦ ¦ ¦ ¦ ¦ ' . . v , ; nútímans . í fótspor hans fetuöu menn eins og Frederick Strange Kolle , Eugen Hol - lánder , Erich Lexer , Raymond Passot , Adalbert G. Bettman , Julien Bourguet , Jacques Joseph og Harold Napier Lyons Hunt . Rétt er aö geta sérstaklega fyrstu konunnar , sem skýtur upp kollinum í sögu fegrunarlækninga . A. Suzanne Noél var franskur kvenlæknir , og er talin einn af frumkvöölum andlitsiyftinga . Bók hennar , La Chirurgie Esthétique : Son Róle Social , kom út 1926 og var sú fjóröa í rööinni , er aöeins fjallaöi um fegrunarlækningar . Fruin sagði sjálf , aö hún heföi fengiö áhuga á fegrunarlækningum 1912 , er ein helsta leikkona Frakka sneri heim frá Bandaríkj - unum eftir mikil afrek þar . Dagblöö í Frakklandi sögðu skilmerkilega frá því , hvernig leikkonan heföi öölast æskuþokka á ný eftir aögerö á andliti í Bandaríkjunum — svo andlitslyftingar hafa veriö geröar í einhverri mynd þegar um 1912 i Bandaríkj - unum af lækni , sem er enn óþekktur ! Noel læknir birti 59 Ijósmyndir af sjúklingum sín - um í bókinni um fegrunarlækningar , en þar voru þeir Ijósmyndaöir fyrir og eftir aögerö . FYRSTA AÐGERÐ Á SVIÐI LÝTALÆKNINGA Þaö er margt í almennum skurölækning - um , sem kalla mætti lýtalækningar . Björn Ólafsson augnlæknir á Akranesi flutti 4. október 1902 húö á augnlok . Þetta er sennilega fyrsta skráöa aðgerðin á Jslandi , sem fellur undir lýtalækningar . Matthías Einarsson læknir á Landakotsspítala lagaði meö ágætum árangri klofna vör og klofinn góm auk ágætra aðgeröa á nefi , en hann flutti beinspöng í nef til mótunar . En hvernig skyldi þessum málum nú vera háttaö á Islandi ? Morgunblaðið ræddi viö Sigurð E. Þor - valdsson um fegrunarlækningar og fylgdist meö þremur fegrunaraögeröum : andlits - lyftingu á fullorönum karlmanni , ennislyft - ingu á fullorðinni konu og aögerð á augn - lokum ungs karls . Siguröur E. Þorvaldsson varö stúdent frá Verzlunarskóla Islands 1956 . Hann lauk kandídatsprófi frá Háskóla íslands 1964 og fór aö loknu kandídatsári 1965 til fram - haldsnáms í lyflækningum við Mayo-Clinic í Rochester-borg í Minnesota-ríki Banda - ríkjanna , en skipti ári síöar yfir í almennar skurðlækningar , sem hann lauk 1970 . Sig - urður vann eitt ár á Landspítalanum , en fór 1971 til tveggja ára náms í lýta - eöa skapn - aöarlækningum viö ríkisháskólann í Mich - igan-ríki í Ann Arbor-borg . Að því loknu starfaöi hann í hálft ár viö meðferö bruna - sára . Arla árs 1974 kom Siguröur síðan heim og vann í tvö ár á Landakots - og Landspítalanum , en hélt í janúar 1976 til Buffalo-borgar í New York-ríki og starfaði viö krabbameinslækningar á höfði og hálsi á Roswell-Park Memorial Institute . Sumar - iö 1976 kemur hann siðan heim og starfar á Landakotsspítala og í Læknastöðinni í Glæsibæ þar til um síöustu áramót , er Handlæknastööin hf. var stofnuð af 13 læknum Læknastöðvarinnar , en Sigurður vinnur nú aöeins þar . A Handlæknastöð - inni eru geröar margs konar aðgerðir , sem eiga þaö sameiginlegt , aö sjúklingarnir geta farið heim aö þeim loknum . Siguröur segir fólk oft vera lagt inn á sjúkrahús af gamalli hefð , en þetta væri að breytast alls staðar í heiminum . Minna álag er fyrir sjúklinga aö fara heim eftir aðgerö , en þeir þurfa aö geta jafnaö sig í nokkrar klukku - stundir eftir skurðaðgerð á sjúkrastofnun - inni A Handlæknastöðinni eru skurðlækn - ar , háls - , nef - og eyrnalæknar , kvensjúk - dómalæknar og sennilega munu augn - læknar bætast í hópinn . Sjúklingar koma þangað ýmist aö eigin frumkvæöi eöa eftir tilvísan læknis . Upplýsingar um aðgerðir eru sendar til heimilislækna , nema óskað sé eftir því , aö slíkt verði ekki gert . Sjúkra - samlag greiöir kostnaö aö mestu leyti , en sjúklingar þurfa aö greiöa sjálfir fyrir ein - nota hluti . Stundum óskar sjúklingur þó eftir því , aö hann greiöi aögerö aö fullu án aöildar sjúkrasamlags . Sjúkrasamlag greiöir kostnað viö lýtalækningar s.s. and - litslyftingu , sem er 4.642 krónur . Til sam - anburðar má geta þess , aö andlitslyfting kostar rúmar 90.000 krónur í Bandaríkjun - um . FJÓRIR LÝTALÆKNAR Við Siguröur hittumst fyrst í Læknastöö - inni í Glæsibæ um miöjan maímánuð . Viö settumst inn á stofu hans og ég spuröi , hverjar væru algengustu aögeröirnar . „ Við erum fjórir lýtalæknar á islandi . Árni Björnsson varö fyrstur til aö gera lýta - lækningar aö aöalstarfi og svo fylgdum við hinir í kjölfarið : Knútur Björnsson , Leifur Jónsson og ég . Nú fáumst viö allir viö lýta - lækningar í andliti ; aögerðir til aö afmá menjar um ör eða áverka , sem geta verið andlitsbeinbrot , andlitslyftingar og aðgerð - ir í kringum augu vegna augnpoka . Viö ööl - umst færni í aö vinna meö vef í andliti , sem nýtist vel sjúklingum , er lenda í slysum og þeim , sem þjást af krabbameini í munni eöa hálsi og krefjast stórra aðgerða . Ótald - ar eru aðgeröir þar sem vefir eru fluttír milli svæöa á líkamanum til aö minnka lýti . Viö gerum mikiö af aögeröum á brjóst - um kvenna , er bæöi vilja láta stækka þau og minnka , " sagöi Sigurður enn fremur . „ Stundum gerist þaö , aö annað brjóst konu þroskast ekki og þá er sjálfsagt aö hjálpa þeim stúlkum , sem þroskast oft ekki heldur félagslega . Færni viö þessar aö - geröir nýtist konum , sem missa brjóst vegna krabbameins . Unnt er að móta eitthvaö , sem líkist eölilegu brjósti meö sérstökum púöa fylltum sílikonefni . Þaö veröur þó aldrei eins og venjulegt brjóst . Þetta eru tímafrek verkefni Brunaslys og þau útlitslýti , sem hljótast af þeim , eru oft Siguröur í aögerð í Guatemala . Skurðstofan lét litiö yfír sór og þorpsbuar gátu fylgst meö framvindu mála . erfiö viðureignar , en oft er unnt aö bæta þau talsvert . " Þykir fólkí erfítt aó leita til þin , ef um fegrunaraogerðir er aó ræða ? „ Oftast afsakar þaö sig í bak og fyrir og segir þaö sjálfsagt mesta hégóma aö leita til mín vegna slíkra aögeröa eins og t.d. andlitslyftinga . En viö veröum aö átta okkur á því , aö þetta fólk þjáist í mörgum tilfellum andlega vegna ákveðinna útlits - einkenna sinna . Ég ræði viö þaö og fæ hugmynd um þaö , hvaö þaö vill og hvort þaö er tæknilega framkvæmanlegt . Ég reyni einnig að meta hvort væntingar þess séu raunhæfar . Ég get ekki samþykkt aö - gerö , þar sem árangurinn verður ekki í samræmi við vonir sjúklingsins . Ég reyni aö átta mig á því , hvort óskir sjúklingsins séu W' \ Björn Ólafason augnlæknir i Akraneai flutti húö af upphandlegg Jón - ínu Magnúsdóttur fri Ásláksstöðum i Vatnsleysuströnd yfír i vinstra augnalok hennar . Jónina , emm var fædd 1889 , haföi fengió blóðeitrun f andlít , sem leiddi til þeee , aö hún gat ekki lokae vinstra auga . Aðgerð - in fór fram í heimahúei 4. október 1902 , en foraldrar höfðu ekki ráð i því aó greiða kr. 1.50 í legugjald i sjúkrahúsi auk læknisþjónustu . Þetta er eennilega fyrsta skráða aðgerðin i íslandi , eem telja mætti til lýtalækninga . ( Birt með leyfi Guomundar Björnesonar prófeeeors úr grein hana um brautryðjandastörf Bjðrns Ólafssonar augnlæknia , aem birtist ífylgiriti Læknablaðsins . Myndir eru teknar 11. maí 1971 . ) innan þess , sem er tæknilega mögulegt . Eg geri honum grein fyrir hvaða árangri sé hægt aö ná og hvaöa áhættu hann tekur , ef hún er einhver . Ég hvet ekki sjúkling til aö fara í aögerö , heldur upplýsi hann um mál - ið . " SJALDNAST GREINT FRÁ ÓK 0 STUM Vita sjúklingarnir hvað það er , sem þú fæst við ? „ Upplýsingarnar eru oft byggöar á blaöagreinum , sem eru misnakvæmar eins og gengur og greina sjaldnast frá ókostum eins og t.d. örum eftir skuröi . Stundum telur fólk engin ör veröa eftir okkur — viö séum nokkurs konar galdrakarlar . Viö reynum auövitaö aö hafa örin þar sem lítiö ber á þeim . Auk þess fylgja glóöaraugu og bólgur andlitsaögeröum . Fólk er frá vinnu í nokkurn tíma . " En þarf ejúklingur , eem fer f andlitalyft - ingu , að fara í eame konar aðgerð nokkr - um irum eídar ? „ Viö hættum auövitaö ekki aö eldast , " svaraöi Sigurður . „ Eölileg öldrun heldur áfram og 7 — 10 árum eftir andlitslyftingu er sjúklingurinn 7 — 10 árum eldri og útlitiö í samræmi viö það og þá er unnt aö laga slíkt . Oft er miöað viö það , aö fólk yngist um 10 ár viö andlitslyftingu , en árangur slíkrar aögeröar er e.t.v. fyrst og fremst sá , aö fólk viröist betur fyrir kallaö . Þaö er ekki eins þreytulegt og fyrir aðgerö . Og því líður oftast nær betur . En taktu það rækilega fram , aö andlitslyfting getur ekki losnaö og fólk misst andlitiö allt í einu eins og margur heldur . " Er míkið um það , að tólk óski eftir and - litslyttingu ? „ Ég er farinn aö gera 1 — 2 andlitslyft - ingar á viku , " svaraði Siguröur . „ Þetta eru mest konur , en karlar koma nú miklu meira en áöur og spyrjast fyrir um aögeröir á augnpokum og andlitslyftingu . Augnloka - aögeröirnar eru algengastar hjá mér . Ég hef gert 50 slíkar á tímabilinu frá apríl sl. fram til júlíloka . Á þessum tíma hef ég alls gert 270 fegrunaraðgerðir , þar af 13 brjóstastækkanir , 1 brjóstaminnkun , 2 brjóstauppbyggingar , 5 húöslípanir ( ör eftir bólur afmáö ) , 14 nefaðgerðir og 18 eyrna - aögeröir . Þá lyfti ég andliti 10 kvenna