Sigmundur Davíð GunnlaugssonFormaður Miðflokksins hefur áhyggjur af frelsi fjölmiðla vegna þess að Íslandsbanki hyggst líta á það sem samfélagslega ábyrgð að skipta síður við fjölmiðla sem „ fylla herbergið aðeins af karlmönnum “ . Mynd : Geirix / Pressphotos Margt misjafnt hefur verið aðhafst í skjóli hugmyndarinnar um að fyrirtæki eigi að vera frjáls til að taka eigin ákvarðanir á markaði . En þegar Íslandsbanki tók nýlega ákvörðun um að kaupa síður auglýsingar hjá fjölmiðlum sem „ fylla herbergið aðeins af karlmönnum “ spruttu upp áhyggjur og háværar umræður um aðför að fjölmiðlafrelsinu . „ Menningarstríðið “ Sérstaklega hefur Sigmundur Davíð Gunnlaugsson miklar og háværar áhyggjur . Hann hóf umræður um „ óhugnanlega “ stefnu Íslandsbanka í þingsal , stóra herberginu sem hann hefur reynt að fylla af karlmönnum , en 89% þingmanna Miðflokksins hans eru karlar . Að því leyti eru konur kannski ekki mjög miðlægar , frekar svolítið jaðar . Þegar Sigmundur ákvað að stofna Miðflokkinn fundust nefnilega eiginlega engar konur til að sitja í fyrsta sæti í kjördæmunum . Ekki nema ein . En það er útskýrt síðar í þessum texta . Enda eigum við að hætta að horfa á fólk eftir kyni , sagði Sigmundur á Bylgjunni í morgun , útvarpsstöðinni þar sem aðeins ein kona er hluti af dagskrárgerðarteyminu . Þótt hann vilji ekki horfa til kyns fólks , stimplar hann það eftir vinstri og hægri , en sjálfur er hann í miðið með sérstakar áhyggjur af „ vinstri mönnum “ sem hann tengir við „ nýmarxisma “ . Og hvað með það þótt engin kona sé forstjóri fyrirtækis í Kauphöllinni , eða að einungis fjórðungi fyrirtækja sé stýrt af konum ? Þetta er hluti af „ menningarstríði “ , að mati Sigmundar , þar sem vinstri menn fá stórfyrirtæki til að vinna eftir pólitískum rétttrúnaði og vinna þannig gegn tjáningarfrelsi . Samfélagsleg ábyrgð vs . frelsið Sigmundur og gamli félagi hans í ríkisstjórn , Bjarni Benediktsson , formaður Sjálfstæðisflokksins , virtust sammála um að ákvörðun Íslandsbanka græfi undan frelsi í landinu , en ýjuðu svo að því að grípa þyrfti inn í ákvörðun bankans , því hann væri eign ríkisins og ákvörðunin samræmdist hugsanlega ekki eigendastefnu . Frelsi stjórnenda Íslandsbanka til að vinna eftir samfélagslegri ábyrgð á þannig að takmarka á grundvelli sjónarmiða um frelsi fyrirtækja og svo eigendastefnu ríkisins , þar sem bankinn er reyndar skyldaður til að vinna eftir samfélagslegri ábyrgð . „ Félagið skal marka sér ítarlega stefnu í umhverfismálum , um sjálfbæra þróun og samfélagslega ábyrgð og birta opinberlega , “ segir þar , og í því samhengi skal „ huga sérstaklega að verklagi við innkaup félagsins á vörum og þjónustu og gæta jafnframt hagkvæmni , jafnræðis og gagnsæis “ . „ Ímyndarstjórnmál “ Sigmundar Sigmundur hefur núna þungar áhyggjur af sjálfstæði fjölmiðla . Hann hafði þær ekki þegar upptökur birtust af samsæti hans á Klaustri , þar sem skeggræddar voru „ húrrandi klikkaðar kuntur “ , „ tíkur “ og „ skrokkar sem hæfa tittlingi “ sessunauta hans , karlanna í herberginu . Sigmundur vildi þá siga lögreglu á fjölmiðla en lét vera að kalla eftir fjölmiðlafrelsi . Rétt eins og þegar hann hótaði þremur fjölmiðlum að draga þá fyrir dóm fyrir síðustu kosningar vegna umfjöllunar um hann í Panamaskjölunum . Sigmundur hefur undanfarið haldið á lofti hugtakinu „ ímyndarstjórnmálum “ , sem hann segir „ tröllríða samfélaginu “ . Undirliggjandi er að aðrir séu að stunda ímyndarstjórnmál , en hann sé sannur og röklegur . Sannkallaður . Fjölmiðlar hafa hins vegar torveldað honum að halda uppi ásýnd jafnréttisbaráttunnar fyrir Miðflokkinn . Fjölmiðlar geta torveldað fleiri ímyndarstjórnmál hans , til dæmis þegar hann stillti sér upp sem varðmanni þjóðarinnar vegna erlendra áhrifa í gegnum þriðja orkupakkann , þegar í ljós kom á seinni stigum málsins að ríkisstjórn hans , með samflokksmann hans í fararbroddi , Gunnar Braga Sveinsson , hafði fyrir nokkrum árum samþykkt þvingandi samning sem skapa Íslendingum skaðabótaskyldu ef staðið verður í vegi fyrir erlendri fjárfestingu , nokkuð sem félögum þeirra í Orkunni okkar var brugðið yfir . Karllægir miðlar Eftir að hafa tekið upp málstaðinn á Alþingi hefur Sigmundur verið fyrirferðamikill í umræðunni og fengið tilvitnanir í fréttum og boð í þætti . Sigmundur stillir sér fram sem varðmanni landsins og jafnvel fjölmiðlafrelsis . En eins konar varðmaður er hann sannarlega . Sannkallaður varðmaður sjálfs og karla . Fyrirferð eins manns í umræðunni á ekki að stýra henni , þótt hún nái að hluta að skýra hana . Allar þessar áhyggjur vegna viðmiða um kynjajöfnuð vekja hins vegar spurningar út af fyrir sig . Er kynjajöfnuður ekki hluti af samfélagslegri ábyrgð ? Bara eitthvað sem má ræða í umræðuþáttum eða á Alþingi , fyrir salnum sem Sigmundur fyllir af körlum ? Eða hæða á barnum ? Má ekki ræða jafnrétti út frá því hvernig þingmenn kallast á í Klaustrum ( claustrum = latína fyrir aflokun ) , á barnum , off-venue atriði frá Alþingi ? Kynjahalli getur verið skiljanlegur og skýranlegur . Hann er það hins vegar ekki í fjölmiðlum . Það er ekkert sem skýrir hvers vegna staðan er svona : Tveir ritstjórar Fréttablaðsins eru karlar , tveir ritstjórar Morgunblaðsins eru karlar , ritstjóri Mannlífs er karl , ritstjóri Viðskiptablaðsins er karl , en ritstjóri DV kona og annar ritstjóri Stundarinnar kona . Það er því uppi augljós kynjahalli í stjórnun einkarekinna fjölmiðla . Tilefni er því til staðar , en það er líka tilefni til að hafa áhyggjur af frelsi fjölmiðla á Íslandi . Áhrifavaldar fjölmiðla Auðvitað eiga bankar ekki að stýra dagskrá fjölmiðla . Hins vegar ætlar banki ekki að stýra dagskrá fjölmiðils . Þvert á móti segist bankinn ætla að sýna samfélagslega ábyrgð , og í skilningi flestra er samfélagsleg ábyrgð ekki bara kynjajöfnuður og umhverfisvernd , heldur líka að viðhalda lýðræðislegri umræðu , án þess að valdamiklir aðilar taki hana yfir . Hingað til hafa hins vegar fjölmiðlar átt skýra áhrifavalda . Það eru ekki bara fyrirtæki sem ákveða út frá ófaglegum geðþótta að auglýsa hjá þessum eða hinum , til dæmis af hægri hugsjónaástæðum , heldur hafa áhrifavaldarnir keypt upp fjölmiðla . Helstu fjölmiðlar landsins eru starfræktir í viðvarandi tapi og niðurgreiddir af þekktum eða óþekktum auðmönnum . DV skuldar til dæmis skuggaaðila 759 milljónir króna . Í samfélagi þar sem sumir telja ekki mega ákveða að auglýsa samkvæmt hlutlægum viðmiðum um samfélagslega ábyrgð vegna þess að slíkt rjúfi sjálfstæði fjölmiðla . Fréttablaðið var nýlega keypt af fjársterkum fjárfesti sem réði tvo miðaldra bissnesskarla í ritstjórastöður , með litla sem enga reynslu af fjölmiðlastörfum . Fáir létu í sér heyra vegna þeirrar ákvörðunar , enda líta margir á það sem rétt fyrirtækisins að gera hvað sem hann vill . Frelsi fyrirtækja . Og ef hann vill nota peningana sína til að breyta stærsta fríblaði Íslands í helsta áhrifavald þjóðarinnar , sem „ eflir atvinnulífið “ og heldur á lofti „ borgaralegum viðhorfum “ , þá er það frelsi í viðskiptum . Hann á þetta og hann má þetta . Þegar banki setur sér hlutlæg viðmið um að forðast að kaupa þjónustu af fyrirtækjum með mikinn óútskýrðan kynbundinn halla , þá er það andstæðan við frelsi : Þvingun og kúgun . Snúið út úr stefnu Í raun hefur farið af stað ófrægingarherferð , þar sem snúið er út úr stefnu Íslandsbanka um samfélagsábyrgð . Endurtekið er því haldið fram að bankinn ætli sér að hafa áhrif á ritstjórnarefni , þrátt fyrir að bankinn þræti fyrir það og vísi í hlutlæg viðmið um kynjajöfnuð . Edda Hermannsdóttir Komið hefur fram í máli samksiptastjóra Íslandsbanka að bankinn skipti sér ekki af efnistökum fjölmiðla . Mynd : Íslandsbanki Vandamálið fyrir málflutning fjölmiðlafrelsissinna er að Íslandsbanki er ekki í neinum hagsmunaárekstri í málinu . Ef bankinn væri að refsa fjölmiðlum fyrir að fjalla gagnrýnið um bankann eða tengda aðila væri um að ræða ákveðna aðför að tjáningar - og fjölmiðlafrelsi . Tilfellið er hins vegar að stór hluti þessara frelsissinna hefur þagað á meðan fjölmiðlum er mismunað af geðþótta . Þannig eru dæmi um að ríkinu sé beitt til þess að svipta ákveðna fjölmiðla tekjum en beina tekjum til annarra . Önnur mismunun getur snúist um skort á viðmiðum eða geðþótta . Við fengum skýra mynd af þessu þegar Björn Leví Gunnarsson , þingmaður Pírata , spurði út í áskriftakaup ríkisins á fjölmiðlum á Alþingi . Þannig kom til dæmis í ljós að Alþingi hafði keypt eina áskrift að Stundinni til að deila með öllum þingmönnum . Alþingi borgaði tæplega 70 sinnum meira til Morgunblaðsins en Stundarinnar fyrir áskrift . En Stundin lifir á áskriftum . Lykilatriðið í tilfelli Íslandsbanka er að hann er ekki í hagsmunaárekstri og ekki að beita sér gegn gagnrýninni umræðu , með nýrri stefnu . Tökum kennsludæmi um hagsmunaárekstur : Fyrrverandi formaður stjórnmálaflokks er fenginn til að ritstýra fjölmiðli sem er niðurgreiddur af hagsmunablokk sem styður flokkinn . Ríkisstofnanir og ráðuneyti undir valdi sama stjórnmálaflokks kaupa miklu meira af auglýsingum og áskriftum af sama fjölmiðli . Þannig getur almannafé , sem flokksmönnum er treyst fyrir , verið misbeitt af misgáningi , spillingu eða geðþótta til þess að styrkja stöðu stjórnmálaflokksins . Fjármálaráðuneytið , hvers ráðherra hefur áhyggjur af því að Íslandsbanki horfi til kynjajöfnuðar í innkaupum hjá fjölmiðlum , borgar 28 sinnum hærri upphæð í áskriftir að Morgunblaðinu en áskrift að Stundinni . Mismunurinn tengist varla gæðum , enda hefur enginn einkarekinn fjölmiðill fengið fleiri tilnefningar til blaðamanna - og ljósmyndaverðlauna en Stundin frá því hún var stofnuð . Til viðbótar hefur Morgunblaðið verið niðurgreitt um 2,2 milljarða króna af útgerðarfélögum í taprekstri síðustu níu ára . Mismunurinn tengist varla kynjahlutfalli , en gæti tengst því að ráðuneytið hafi mismikla velþóknun á efnistökum ritstjórnanna . Er fjármálaráðuneytið þá að ráðast á ritstjórnarlegt frelsi Stundarinnar ? Ef svo er , er um hagsmuni að ræða , en svo er ekki í tilfelli Íslandsbanka . Ef þessi áhrif eru síðan margfölduð er niðurstaðan veruleg ívilnun eins fjölmiðils , sem stýrt er af stjórnmálamanni , og þvingun gegn öðrum . Hagsmunaárekstur getur verið dulinn eða opinber . Dæmi um dulinn hagsmunaárekstur var þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra og eiginkona hans áttu hálfs milljarðs króna kröfu á þrotabú íslensku bankanna , í gegnum félag í skattaskjóli sem enginn vissi af , á sama tíma og Sigmundur var sem kjörinn fulltrúi þjóðarinnar að móta stefnu sem hafði lykiláhrif á kröfuhafana . Siðareglur þingmanna banna þetta og svo eru lög mótuð í því skyni að fyrirbyggja hagsmunaárekstur , jafnvel í einkafyrirtækjum , til dæmis með því að tengdir aðilar og aðilar í hagsmunaárekstri yfirgefa fundi , þar sem þeir eru í umboði annarra , þegar ákvarðanir eru teknar sem þeir geta hagnast á persónulega . Markaðsfé notað til áhrifa Þeir sem hafa starfað á gagnrýnum fjölmiðlum vita hins vegar að einkafyrirtæki og tengdir aðilar hafa oft beitt markaðsliðnum í bókhaldinu til þess að hygla og refsa . Þannig getur umfjöllun um kúlulán eins athafnamanns leitt til þess að vinir hans stöðvi auglýsingakaup hjá miðlinum . Eins og sýnt hefur verið fram á í rannsókn er frekar afmarkað mengi Íslendinga sem tekur flestar ákvarðanir , hópur sem að stórum hluta er búsettur á sama svæði , til dæmis í Garðabæ og Seltjarnarnesi . Og hvernig er hægt að horfa á viðvarandi hallarekstur fjölmiðla , milljarða framlög hagsmunaaðila og skuggaaðila til fjölmiðla , út frá hagfræðilegum og viðskiptalegum forsendum ? Er þá ekki verið að þvinga samkeppnisaðila niðurgreiddu miðlanna ? Áhrifin af stefnu Íslandbanka virðast helst vera aukinn hvati fyrirtækja til að stuðla að kynjajöfnuði , eða forðast mikinn kynjahalla . Þó svo að karllægustu miðlarnir gætu orðið af broti tekna sinna skiptir það litlu máli , því margir þeirra fá niðurgreiðslur og fjárhagslega velþóknun frá öðrum . Fyrir nokkrum dögum kom fram að Ísland hefði fallið úr fyrsta sæti í það fimmta á alþjóðlegum lista yfir jafnrétti og öryggi kvenna . Svo merkilega vill til að fallið má að stórum hluta rekja til eins manns , sem einmitt er helsti varðmaður karla á Íslandi . Helsta bakslagði er að hlutfall kvenna á Alþingi lækkaði úr 48% í 38% í síðustu þingkosningum , og munaði þar langmest um Miðflokkinn og Flokk fólksins , en sá síðarnefndi gekk síðan hálfur í þann fyrrnefnda eftir kynlegar umræður á Klaustri . „ Konur eru ekki hrifnar af því hvernig stjórnmálin líta út “ Þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var spurður hvers vegna Miðflokkurinn hans væri bara með eina konu í oddvitasæti fyrir síðustu Alþingiskosningar sagði hann að ástæðan væri að konur forðuðust stjórnmál vegna umræðunnar . „ Maður hefur tekið eftir því að fólk almennt , en kannski sérstaklega konur , hlutfallslega meira konur , eru ekki hrifnar af því hvernig stjórnmálin líta út , “ sagði hann . Hvers kyns ástæða væri fyrir því að kynjajöfnuður í öðrum flokkum væri nokkuð jafn , útskýrði hann ekki . Enda er hann samkvæmt eigin lýsingum kynblindur . Það eru þá bara samflokksmenn hans , og þeir nýkomnu sem voru innlimaðir á Klaustri , sem tala í „ tíkum “ og „ kuntum “ . Það má sýna ábyrgð Það væri uppskrift að martraðarsamfélagi ef fyrirtæki væru alfarið bundin af því að hagnast sem mest og takmörkuðust eingöngu af því sem lög banna . Fyrirtæki mega líka að bregðast við óformlegum reglum og viðmiðum og reyna að bæta samfélagið , jafnvel þótt það gæti verið tilraun til þess að auka vinsældir eða fá athygli . Við erum ekki neydd til þess að stunda bara sjálfselska neyslu , sem hámarkar nytsemi okkar sjálfra , eins og gamla hagfræðimódelið gerir ráð fyrir . Við megum ástunda ábyrga neyslu og erum ekki „ nýmarxistar “ þótt við lifum eftir því að huga að keðjuábyrgð og áhrifum okkar á heiminn þegar við gerum innkaup . Jafnvel þótt tilraunir til þess að ástunda samfélagslega ábyrgð verði ekki fullkomnar , leiðréttist það væntanlega með umræðu og aukinni þekkingu eftir því sem á líður . Jöfnuður kynjanna er eitt af því sem bætir samfélagið . Ísland getur verið leiðandi í heiminum á þessu sviði , okkur öllum til ófyrirsjáanlega mikilla heilla . Þannig getum við um leið lifað fyrir æðri gildi en bara peninga og eiginhagsmuni . Og verið í heildina frjálsari . Fyrirvari um hagsmuni : Höfundur er stjórnandi og eigandi 12% hlutafjár í fjölmiðli sem er ekki niðurgreiddur af auðmönnum og er ekki með afgerandi kynjahalla . Um tveir þriðju hluta tekna Stundarinnar koma frá áskriftum .