12 sr M 0 RÚÚ ^ BLAÐIÐLAUGARDAtíuÉr , áá : . ; lílí'm 05 . Miðbærinn : dauð - ur er hann ( ei ) eftírBjörn Ólafs Almannarómur segir Kringluna vera morðingjann . Ég er þó á þeirri skoðun , að miðbærinn hafi um ára - tugi verið heilsulaus , en að þó tóri hann enn . Læknar hafa staðið yfir honum , tekið honum blóð og gefið honum vatnssprautur . Er miðbær - inn þá Lazarus og mun hann upp rísa jafngóður og áður ? Far West um aldamótin : Nokkur hraðbyggð timburhús mynda laus - lega götumynd . Roggnir strákar ríða um hana með svipur á lofti . Út úr krám velta drukknir dreifbýl - ismenn og reka guðhræddar konur á flótta . Embættismenn og kram - búðareigendur sitja í Klúbbnum og ræða um umbætur á þessum voða - lega stað . Fátækt fólk kemur langt að og reynir að fá inni . Borgir Aust - urstrandar og Evrópu eru fjarlægar draummyndir . Þaðan kemur spilling og óþarfi . Far West 1955 : Roggnir strákar aka rúntinn á glampandi bflum . Pelsklæddar frúr taka krók framhjá rónum . Embættismenn taka ofan hatt og flýta sér á fiindi til um - ræðna um umbætur á þessum voða - lega stað . Skvísur skrækja . Mennta - skólapiltar í nælonskyrtum drekka kók . I útjaðri bæjarins setjast inn - flytjendur að í gömlum herbúðum . Er Reykjavík amerísk borg . Svar : Já . Kvosin er þá kannski með kvef , en læknar segja kvillann vera æða - stíflu . Uppskurður er óhjákvæmi - legur og fjaríægja þarf ofvöxt í lungum , hjarta , heila og vöðvum . Miðbærinn er ófrægur og orðstírs - laus . Hann er ljótur og kaldur . Samt þykir okkur vænt um hann , enda enginn annar elskhugi viðlátandi . Eftir áratuga umbætur og aðgerðir er miðbærinn enn á " lífí en ... Þá opnar Kringlan , feit og hlý og björt . Bæjarbúar skoða hana og þeir segja : „ I love you , " og nú sjá þeir að Laugavegurinn er langintes í tötrum og að Kvosin er hjartköld , og snúa við þeim baki . Gamlir Reykvíkingar gráta : Hvað skal gert ? Eigum við að bera á hann vara - lit , setja á hann hárkollu , gefa hon - um vítamínsprautu , eða sætta okk - ur við að öllu sé lokið og láta hann deyja eðlílegum dauða . „ Downtown — forget-it " sögðu þeir við mig í L.A. Neikvæð lýsing á „ downtown " : Fáeinar laglegar byggingar frá ný - lendutímabili , sem taldar eru á fíngrum annarrar handar . Nokkrar virðulegar millistríðsbyggingar : ör - væntingarfull tilraun til að móta höfuðborg . Síðan ekkert í mörg , mörg ár . Tvær opinberar byggingar nýreistar og fallegar snúa baki að bænum og horfa , önnur út á sund , hin yfír tjörnina . Hallærisplanið hefur verið hallærislegt í hálfa öld . Tvær ráðandi skoðanir í þróun miðbæjarins : 1 . Koma í veg fyrir umferðaróngþveiti . 2 . Koma í veg fyrir niðurrif gamalla húsa . Hvort tveggja hefur heppnast , bærinn stirðnar . Jákvæð lýsing á „ downtown " : Hann er alvörubær , með götum , torgum , görðum og húsum sem standa við þau . Þess vegna er hann enn eini staðurinn á þéttbýlissvæð - inu , sem getur verið miðbær . íbúðarhverfí hans eru eftirsótt . Verslunargötur hans eru hnign - andi , en þær og gatnakerfíð í kring - um þær hafa betri þróunarmögu - leika en nokkurt annað hverfi á höfuðborgarsvæðinu . í mörgum borgum Evrópu og nokkrum í Bandaríkjunum hefur hnignandi miðhverfum verið breytt í eftirsóknarverðasta hluta borg - anna . Þróun þessi byggist á mjög sterku frumkvæði borgarstjórna í samvinnu við einkaaðilja . Beitt hef - ur verið aðferðum , sem í aðalatrið - um eru þessar . 1 . Bæta almenningssamgöngur . 2 . Skapa göngugötur og -svæði . 3 . Vernda og gera við gömul hús og koma fyrir í þeim nýrri starfsemi . 4 . Rífa úrelt iðnaðarhús og -svæði og byggja í staðinn eftirsókn - arvert húsnæði . 5 - Byggja bílastæði á mörgum hæðum ofan - eða neðanjarð - ar . 6 . Byggja nýjar verslunar - og menningarmiðstöðvar með miklu aðdráttarafli . Allar þessar aðferðir nema sú síðasta eru nú hluti af framtíðar - áformum Reykjavíkurborgar um gamla bæinn . Allar eru þær jákvæð - ar , en að mínu viti ekki nægjanleg - ar . Af hverju ? Vegna þess að Reykjavík er ekki gömul og evr - ópsk , heldur ný og amerísk . Evrópuborgir , sem tekið er hér mið af , eru héraðs - , lands - eða heimsborgir , gömul valda - og menningarsetur . í þeim eru þétt - skipuð verslunarstræti og viðamikið net gatna , umkringdra hundruðum eða þúsundum gamalla bygginga , kirkna , halla . Unnt hefur verið að stöðva hnigfnum þeirra og síðan auka aðdráttarafl þeirra , án þess að þurft hafi að ýta mjög undir nýja starfsemi í þeim . í mið - og vesturhluta Bandaríkj - anna hafa borgir ekki þessi ein - Björn „ Allar þessar aðferðir nema sú síðasta eru nú hluti af framtíðaráf orm - um Reykjavíkurborgar um gamla bæinn . Allar eru þær jákvæðar , en að mínu viti ekki nægjan - legar . Af hverju ? Vegna þess að Reykjavík er ekki gömul og evrópsk , heldur ný og amerísk . " kenni . Saga þeirra og þróun er með örfáum undantekningum sú sama og hér , þótt hún hafi verið hraðari undanfarna hálfa öld þar . Miðbæj - arstarfsemi vex utan gömlu bæj - anna , sem gegna sísmærra hlut - verki og jafnvel hverfa . Vöxtur gerist á Suðurlandsbrautum og í „ hverfiskjörnum " fyrst í stað . Bær - inn splundrast . Þegar gamli mið - bærinn er augljóslega úreltur , og jafnaugljós er vöxtur á sterkri þyrp - ingu verslana og þjónustu myndast „ Kringlur " . Borgir þessar eru marg - ar blómstrandi og frá hreinu efna - hagslegu sjónarmiði er öruggt að miðbær af evrópskri gerð er þeim ónauðsynlegur . Tengslin milli fólks , stofnana og fyrirtækja gerast án hans . Bærinn hefur ekki breyst í borg heldur í víðáttumikið þéttbýl - issyæði . í sumum þessara borga , eins og í Pasadena og San Diego , hefur gamli bærinn verið uppvakinn . Að - ferð til þess er vítamínsprauta í líki sterkrar þyrpingar verslunar - og menningarstofnana með miklu að - dráttarafli , sem felldar eru inn á milli eldri bygginga . Jafnframt er beitt öðrum kunnum aðferðum . Þú gleymir veðrinu góði ! í Suður-Kaliforníu er eitt besta loftslag í heimi . Dagleg atburðarás er þó sú sama og hér : bílferð um auð hverfi , stansað á bílastæði , gengið með hljóðfæraslætti inn í glæsilegan , lokaðan stað þéttskip - aðan töfrandi og fáguðu fólki . Veðrið er aðalafsökunin hér til að halda að sér höndum og syngja kvörtunarsöng . En fara ekki Reyk - víkingar í illviðrum á heiðar að ríða hrossum og að skoða grjót , og snúa svo glaðir heim ? Sannarlega er hnignun miðbæj - arins ekki veðrinu að kenna , heldur því að hann hefur " ekki þróast um leið og borgin sjálf , lifnaðarhættir , smekkur og menntun borgarbúa . í rigningu ríða menn hrossum , af því að það er spennandi , en fara ekki á labb niður í bæ . Aðdráttar - afl hans er horfið og það vaknar ekki aftur , þótt bílastæði verði byggð , almenningssamgöngur bættar eða gömul hús máluð . Hvað skal gert ? Fjórar uppástung ^ ir um framtíð miðbæjarins næstu áratugi : — Fyrsta . Látum örlögin ráða . Skipulagsstefna : bíða . Miðbæjarverslun hverfur , nema sú sem á erfitt uppdráttar og kvöldstarfsemi í smáum stíl . Nokkrar opinberar skrifstofu : byggingar verða byggðar . í huga fólks verður miðbærinn gamli bærinn , smásegull sem dregur að sér lítinn minnihluta fólks . — Onnur : Nautið í postulínsbúð - inni : Skipulagsstefna : framtak . Nýtt skrifstofuhúsnæði á höfuð - Kvótakerfið og kapítalismínn eftir Onund Asgeirsson Smám saman aukast upplýsingar um áhrif kvótakerfisins innan sam - félagsins . Jafnframt verður með hverjum nýjum degi ljósara það rang - læti , sem framið var af alþing - ismönnum með lögum um stjórnun fiskveiða sl. " haust . Þar var um 500 stórútgerðum gefinn allur fískur í sjónum , þrátt fyrir það , að í lögunum standi , að fiskurinn sé sameign allrar þjóðarinnar . Það sem í raun gerðist var aðeins það , að núverandi Alþingi svipti sjálft sig rétti til stjórnunar á fiskveiðunum , og fól sjávarútvegs - ráðherra alla framkvæmd um þessa stjórnun . Úthlutun liggur nú fyrir af hendi ráðuneytisins , nema um ca 40.000 tonn , sem trillukarlar eiga að fá . Úthlutunin er þannig . 1. fl. 115 togskip , þar af 26 frysti - skip . 2. fl , 246 bátar , án sérveiðiheim - ilda . 3. fl. 69 síldveiðibátar . 4. fl. 52 humarbátar . 5. fl. 15 humar - og síldarbátar . 6. fl. 63 rækjubátar . 7. fl. 23 skelfiskbátar . 8. fl. 45 loðnuskip . Alls eru þetta um 600 stór skip , sem fá úthlutað veiðikvótum . Þessi skip eru væntanlega í eigu um 500 útgerða , því að margar útgerðir eiga fleiri en eitt skip . Fáir draga í efa , að nauðsynlegt hafí verið að úthluta kvótum til skipanna , því að veiðigeta flotans er of mikil , qg því verður.a.ð beita takmörkunum . En Alþingi gekk miklum mun lengra . Það ákvað , að úthlutunin skuli ekki aðeins gilda fyrir veiðar þessa árs , heldur um aldur og ævi , og að þessum fáu út - gerðum , sem nú hafa fengið úthlutun ráðuneytisins , skuli heimilt að selja kvótana og stinga söluverðinu í vas - ann , þótt þeir hafi aldrei greitt neitt fyrir kvótann , enda staðfest í lögun - um að sé eign almennings í landinu . Það er rétt í þessu sambandi að minna á þá grundvallarreglu eignar - réttarins , að enginn getur afhent til eignar eða selt það , sem hann ekki á , og ennfremur að viðtakandi getur ekki eignast meiri híut en seljandi eða framseljandi átti . Af þessu ætti að leiða , að eignarhald útgerða á kvótum er ólöglegt . Sennilega er þetta stjórnarskrárbrot , ef það er gilt , sem í lögunum stendur , að fisk - urinn í sjónum sé sameign allrar þjóðarinnar , en sú regla hefir í raun gilt hér á landi frá landnámi , og er þannig hefðuð . Heildarverðmæti þorskkvótans á þessu ári , miðað við 300.000 tonna ársveiði á 170 kr. / kg nemur 51M ( milljarði ) . Þetta er þannig hin veg - legasta þjóðargjöf , ef gild væri . Uthlutun kvótanna Úthlutun til skipanna endaði með 24% niðurskurði á þorskkvótum mið - að við fyrra ár . Mann grunar í aðra röndina , að þetta sé hálfgerður klíku - skapur , byggður á einhverskonar leynilegum , kannske pólitískum véla - brögðum . Að framkvæmdin sé byggð á tilraun til , að viðhalda rangfengnum „ réttindum . " Sami stjórnmálaflokk - urinn hefur stjórnað sjávarútvegs - ráðuneytinu nær samfellt í 20 ár . Hversvegna ? Er einhver sá , sem get - ur staðið upp og sagt að úthlutun hafí jafnan á þessu tímabili verið hlutlaus , og að engum hafi verið hyglað á kostnað annars ? Er þá grundvöllurinn undir úthlutuninni hlutlaus og rétt lagður ? Það var sjáv - arútvegsráðuneytið , sem stjórnaði yfirbyggingunni á fískiskipaflotan - um . Sama ráðuneyti lagði í rúst íslen - skar skipasmíðar , með því að leyfa kaup á lélegri erlendum niðurgreidd - um skipum . Það var stefna SÍS að yfirtaka fiskveiðarnar , verkun og verslun með físk , þar með talinn útflutning á fiskafurðum . Það lá engin þjóðfélagsleg nauðsyn að baki uppbygjnngar tvöfalds dreifíngar - kerfis fyrir alls konar fiskafurðir bæði í Ameríku og Evrópu . Aðeins yfírgangur SÍS . Svona má lengi telja . Þessi stefna SÍS hefir orðið samfé - laginu dýr og er enn . Það var aðeins metnaður nokkurra æðstu forystu - manna SÍS , sem lá að baki . Öll þjóð - in hefir tapað á bramboltinu . Sænskur viðskiptafrömuður , einn af Wallenbergunum , kom hér á sl. ári og sagði : Hvaða vandamál eruð þið að tala um ? Þið kunnið að veiða og verka fisk . Hversvegna kaupið þið ekki upp fiskveiðarnar í Skotl - andi ? Skotland var kannske augljós - asta dæmið , en það er upph / st , að nógur ónýttur fiskur er við Nyja Sjá - land , Tasmaníu , Ástralíu , víða við Afríku , Falklandseyjar , Eldlandið.og víðar . Hversyegna var ekki blustað . Önundur Ásgeirsson „ Uppkaup nokkurra stór - útgerða á öllum veiði - heimildum hér stenst ekki , enda fylgir henni fyrirsjáanleg byggða - röskun og örbirgð þess fólks , sem unnið hefir að þessum málum í landi . Þessi þróun er þegar í hröðum vexti , og sýnileg öllum þeim sem vttja sjá . " á manninn ? Ef við tækjum 15 - 20 góð togskip og settum í víking áTaðrar veiðislóðir , væri það hrein viðbót við núverandi sjávarafla , og þá væri ekki um neitt vandamál að ræða í fiskveiðum hér . Allir hefðu nóg , og það þyrfti ekki að spenna sultarólar á neina íslenska útgerð , eins og nú er gert af eintómum aulaskap . Veið - ar 20 góðra togskipa eru yfir 100.000 tonn af þorski á ári . Eftir að SÍS gprakk á limminu vegna offjárfest - ingar í sjávarútvegsgeiranum , er ekki ástæða til að draugur þess spilli fyrir heilbrigðisráðstöfunum í fisk - veiðimálum . Ég er ekki að segja , að SÍS hefði ekki mátt snúa sér að sjáv - arútvegi , en einstrengingshátturinn og metnaðurinn hefði mátt vera minni , og meira samstarf um hina takmörkuðu auðlind hefði verið hepp - ilegra . Nú hefir þessi „ vandi " verið búinn til , og þar með verður að leysa hann á sem sársaukalausastan hátt . Það er þegar ljóst , að hann verður ekki leystur með niðurskurði á árleg - um kvótum , þótt Alþingi hafi sam - þykkt þá leið . Það er stjórnmála - eða stjórnsýslumál að leysa þrautina , og auðveldasta leiðin er að beina hluta veiðiflotans á aðrar veiðislóðir . Upp - kaup nokkurra stórútgerða á öllum veiðiheimildum hér standast ekki , enda fylgir þeim fyrirsjáanleg byggðaröskun og örbirgð þess fólks , sem unnið hefír að þessum málum í landi . Þessi þróun er þegar í hröðum . yexti , og sýnileg öllum þeim sem vilja sjá . Hvar liggja stjórnmálalegir hags - munir í sjávarútveginum ? Hjá Kvennalistanum ? Þeirra hagsmunir liggja í barnaheimilum , og verða aldrei annars staðar . Hjá Alþýðu - flokknum ? Allar bæjarútgerðir eru búnar að vera og litlir hagsmunir eftir þar . Alþýðubandalagið hefir enn verulegra hagsmuna að gæta , enda hafa menn og útgerðir í tengslum við þann flokk staðið sig vel . Rekst - urinn er líka víðast í hlutafélags - formi , og má þannig segja að hann sé byggður á kapítaliskum grunni . Hugsjónagrundvöllurinn , sem lá í upphafi að baki , hefír einnig gjör - breyst á síðustu tímum . Stærstu hagsmunirnir liggja og hafa alltaf legið hjá mönnum og útgerðum , sem styðja að jafnaði Sjálfstæðisflokkinn , en sú ást er mjög einhliða . Þeir mega gjarnan styðja og kjósa Sjálfstæðis - flokkinn , en flokkurinn hefir aðeins kosið að hafa stjórn þessara mála á hendi í 3 ár Matthíasar Bjarnasonar 1974 - 1977 af síðustu 40 árum . Matt -