Í dag greiða mörg lítil og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki árlega fullt markaðsverð fyrir veiðiheimildir ! Þessi fullyrðing hljómar kannski einkennilega í eyrum fólks . Það markaðsverð er ekki nema að litlum hluta í formi veiðigjalda til ríkisins , sem var 13,8 kr. en verður 10,62 kr. á þessu ári . Stærsti hlutinn er fjármagnskostnaður vegna kaupa á veiðiheimildum . Fyrirtæki sem voru stofnuð eftir að framsalinu var komið á , 1991 , og hafa þurft að kaupa allan sinn kvóta , eru mörg hver mjög skuldsett . Ef ég tek lán til að kaupa tonn af veiðiheimildum á þorski , þá kostar það mig að lágmarki tvær milljónir , með vaxtabyrði upp á 90.000 kr. miðað við 4,5% ársvexti , en mörg fyrirtæki greiða mun hærri vexti en það . Einhver gæti spurt : Er þá ekki réttlætanlegt að lækka veiðigjöldin á þessi fyrirtæki , miðað við þessa stöðu ? Að lækka veiðigjöld á aflaheimildum sem eru á virkum markaði eins og þessum , með nokkuð hundruð þátttakendum , er eins og að pissa í skóinn , það veitir smá yl en aðeins í skamma stund . Ef markaðurinn virkar , þá mun lækkun á veiðigjöldum verða til þess að verð á aflaheimildum hækkar , sem með tímanum eykur skuldsetningu þessa hóps , þar sem nýir aðilar þurfa að borga meiri fjármagnskostnað vegna kaupa á aflaheimildum . Þessi skuldsetning er innbyggð í kerfi sem stuðlar beinlínis að því að beina umframrentunni , svigrúminu sem er til staðar í kerfinu umfram rekstrarkostnað , til banka og fjármálastofnana . Þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki eru því að greiða fullt markaðsverð á veiðiheimildum og það rennur allt á höfuðborgarsvæðið , að litlum hluta beint í ríkissjóð í gegnum veiðileyfagjald , en að mestum hluta til banka . Auglýsing Þessi þróun til aukinnar skuldsetningar hófst í einhverjum mæli upp úr miðjum tíunda áratugnum og hefur staðið síðan , þar sem fjöldi fólks hefur yfirgefið greinina með gríðarlegar fjárhæðir , fé sem var ekki tilkomið af hagnaði eða framlegð úr greininni , heldur var greitt með lántöku nýrra aðila eða aðila sem voru að stækka við sig . Að kynna til sögunnar afkomutengt veiðileyfagjald inn í þetta umhverfi sem hefur þróast til hámarksskuldsetningar og ná út úr því einhverri sanngjarnri auðlindarentu er eins og ætla að gera eins og Munchausen barón , að toga sjálfan sig á hárinu upp úr forarpytti . Þessi fyrirtæki standa því ekkert sérstaklega vel og eru svo notuð sem brjóstvörn fyrir allt kerfið , sem réttlæting fyrir að lækka veiðigjöld , einnig fyrir hinn hluta kerfisins , sem býr í allt öðrum veruleika . Hinn hluti kerfisins , stóru fyrirtækin , eiga flest kvóta sem þau hafa átt frá upphafi og hafa því ekki þurft að skuldsetja sig mikið vegna kvótakaupa , fyrir utan það að hafa aðgang að mun ódýrari lánum frá erlendum bönkum . Hér er ég að tala um aflaheimildir á botnfiski . Það eru líka þessi stóru fyrirtæki sem eiga megnið af aflaheimildum í uppsjávarfiski , eins og loðnu , síld og makríl , og í þessum veiðum eru aðallega fáir og stórir aðilar og kvótinn hefur lítið skipt um hendur . Hinn mikli hagnaður sem verið hefur í greininni undanfarinn áratug hefur að mestu leyti verið hjá þessum fyrirtækjum . Rentan þar hefur runnið í bætta eiginfjárstöðu þessara fyrirtækja og í arðgreiðslur til eigenda og hluthafa . Auðvitað detta einhverjir brauðmolar til byggðanna , til íþróttafélaga og samfélagsverkefna , en það er sáralítið brot af þessum hagnaði . Til samanburðar má nefna að stuðningur Samherja við fiskidaga á Dalvík er aðeins um 20% af því sem útgerðin greiðir árlega í taprekstur Morgunblaðsins . Landsbyggðin hefur því litlu að tapa en til mikils að vinna , kannski meira en nokkur annar , að breyta þessu fyrirkomulagi , að sækja eitthvað af þessum tugmilljörðum sem nú er að renna til fjármálastofnana og hluthafa stórfyrirtækja . Til eru útfærslur á uppboðskerfi á aflaheimildum sem tryggja aðgengi og nýliðun og krefjast ekki mikillar skuldsetningar vegna kaupa á veiðiheimildum . Má ekki hugsa sér þjóðarsátt þar sem megnið af því sem kemur inn af slíku uppboði renni til sveitarfélaganna , í þróunar - og nýsköpunarsjóð fyrir landsbyggðina og til að reka Hafrannsóknarstofnun , Fiskistofu og Landhelgisgæsluna ? Höfundur er framkvæmdastjóri , heimspekingur og einn af stofnendum „ Auðlinda í almannþágu " . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .