Það er með ólíkindum hvað sumir hamast á móti verðtryggingunni nú til dags og telja hana rót alls efnahagsvanda eftir hrunið mikla á fjármálamörkuðunum í október 2008 . Hver hefur ekki heyrt slagorðið : „ Burt með verðtrygginguna – leiðréttum stökkbreytt lán “ ? Hér er öllu snúið við satt best að segja . Vísitala neysluverðs mælir verðlagsbreytingar . Ef verðbólgan er lítil , hækka verðtryggðu lánin lítið . Ef verðbólgan hverfur þá hækka verðtryggð lán ekki um krónu . Svo einfalt er það . Ef verðbólgan lækkar þá lækka auðvitað verðtryggðu lánin samsvarandi . Ef verðbólgan er mikil hækka lánin hins vegar töluvert og þá í takt við hækkun vísitölu neysluverðs . Ofan á allt getur hugtakið „ verðtrygging “ hins vegar verið villandi . Betra væri að nota orðið „ verðleiðrétting “ , eins og ágætur vinur minn Guðmundur Ólafsson , lektor við Háskóla Íslands og á Bifröst , hefur lagt til . Guðmundur bendir á þá staðreynd að verðleiðrétting lána viðgangist um heim allan . Hugtakið „ óverðtryggð lán “ er líka villandi , því lán eru í sjálfu sér ekki „ óverðtryggð “ , því nafnvextir af slíkum lánum taka breytingum miðað við verðbólguþróunina . Vextirnir eru sem sagt leiðréttir á lánstímanum . Fyrir daga verðtryggingarinnar var einmitt talað um „ verðbótaþátt vaxta “ , sem er sami hluturinn . Það er hins vegar nokkuð rökrétt ályktun að stór hluti landsmanna skilji hvorki upp né niður í umræðunni um verðtryggð eða óverðtryggð lán , þegar bæði þessi hugtök þurfa skýringa við , eins og að framan greinir . En umræðan heldur áfram á þessum forsendum , samanber staðhæfinguna „ burt meðverðtrygginguna – leiðréttum stökkbreytt lán . “ Það er ekki nýtt af nálinni að vinsælt sé að skjóta boðbera slæmra tíðinda . Það á við um verðtrygginguna . Auglýsing Á hrunárinu 2008 hækkaði vísitala neysluverðs mikið , aðallega vegna veikingar íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum . Þar með hækkuðu verðtryggðu lánin talsvert og fram komu raddir sem enn eru háværar og sem vilja banna að verðtryggja neytendalán með vísitölu neysluverðs og taka í stað þess upp óverðtryggð lán með breytilegum nafnvöxtum . Í viðlíka efnahagsumhverfi sem við búum við hér á landi mundi engin lánastofnun í heiminum lána svonefnd óverðtryggð lán með föstum vöxtum til langs tíma . Launin hafa hækkað meira en neysluverð Í þessu sambandi er vert að geta þess að til lengri tíma litið hafa launin hækkað meira en verðbólgan . Í meðfylgjandi línuriti eru laun og verðtrygging lána borin saman . Miðað er annars vegar við launavísitölu og hins vegar við vísitölu neysluverðs , sem Hagstofa Íslands reiknar út mánaðarlega . Upphafstíminn er október 2008 þegar fjármálamarkaðurinn hrundi . Frá þeim tíma til loka október á þessu ári hefur launavísitalan hækkað meira en vísitala neysluverðs . Sama er upp á teningnum ef staðan er tekin miðað er við ársbyrjun 2008 . Launavísitalan hefur hækkað meira í neysluverðsvísitalan , þ.e. verðbólgan . „ Stökkbreytt “ verðtryggð lán er því öfugmæli í sjálfu sér ef hækkunin er borin saman við hækkun launavísitölunnar . Fasteignabólan mesti skaðvaldurinn Orsakir greiðsluerfiðleika lántakenda eftir hrunið í október liggja annars staðar . Mesti skaðvaldurinn var uppsprengt fasteignaverð á árunum fyrir hrun sem bankarnir báru ábyrgð á . Með glannalegum lánveitingum bankanna allt upp í 100% af markaðsverði fasteigna myndaðist hættuleg verðbóla sem hlaut að springa fyrr eða síðar . Á sama tíma söfnuðust upp fjármunir hjá Íbúðalánasjóði vegna uppgreiðslu lána sjóðsins með nýjum lánum bankanna . Þannig jókst vandinn enn frekar . Til að bæta gráu ofan á svart endurlánaði Íbúðalánasjóður svo aftur peningana til bankanna þannig til að hægt væri að halda leiknum áfram . Þannig myndaðist eins konar svikamilla í fjármagnsflæðinu , sem hlaut að enda illa . Þeir sem verst fóru út úr hruninu eru þeir skuldarar sem fjárfestu í íbúðahúsnæði þegar verð fasteigna var sem hæst á árunum fyrir hrun . Þá hafa þeir lántakendur þar sem ráðstöfunartekjur hafa dregist saman af ýmsum ástæðum einnig átt við greiðsluerfiðleika að stríða . Fasteignaverð hefur á síðustu misserum hins vegar haldist nokkuð í takt við vísitölu launa og neysluverðs , eins og sést á línuritinu . Til margvíslegra ráðstafana hefur einnig verið gripið gagnvart þessum hópum til að létta á skuldabyrðinni , m.a. með lækkun höfuðstóls skulda og með verulegri hækkun vaxtabóta . Margir skuldarar eiga þó við mikinn vanda að stríða í kjölfar hrunsins , en sökin er ekki verðtryggingarinnar , eins og áður segir heldur mistök stjórnenda fjármálastofnana . Fyrir tíma verðtryggingarinnar gufaði sparifé landsmanna bókstaflega upp í verðbólgunni og sparnaðurinn var mjög lítill . Skuldarinn fékk fé sparifjáreigenda á silfurfati með því að borga lánið til baka með miklu verðminni krónum . Sannleikurinn er auðvitað sá að verðtrygging lána og verðtryggð innlán haldast í hendur . Í framtíðinni er því mjög mikilvægt að sátt ríki milli kynslóða um verðtryggingu sparifjár og fjárskuldbindinga . Þegar lánað er til íbúðakaupa er nauðsynlegt að lánið sé til langs tíma , t.d. 40 ára og að hægt sé að dreifa greiðslubyrðinni sem jafnast á lánstímann . Ekkert lánsform uppfyllir þessi skilyrði betur en verðtryggð lán . Það er því firra að leggja til að banna verðtryggð jafngreiðslulán til langs tíma . Verðtryggingin skiptir máli Gagnvart sjóðfélögum lífeyrissjóðanna skiptir máli að verðtryggingin sé til staðar . Því er við hæfi að vitna að lokum til orða dr. Ólafs Ísleifssonar , hagfræðings , í málstofu um fjárhag lífeyrissjóða í Háskólanum í Reykjavík . Hann flutti þar fyrirlestur fyrir troðfullum sal tveimur vikum eftir hrun fjármálakerfisins í október 2008 . Ólafur sagði eftirfarandi orðrétt , sem ég ætla að gera að mínum lokaorðum : „ Þakka ber verðtryggingunni fyrir að það tókst að koma í veg fyrir að lífeyriskerfi landsmanna hrundi á sínum tíma . Nú hafa lífeyrissjóðirnir orðið fyrir feiknarlegu höggi í fjármálakreppunni og þá má velta fyrir sér hvernig umhorfs væri , þrátt fyrir allt , ef sjóðirnir ættu ekki verðtryggðar eignir . Ég byði ekki í þá stöðu . “ Höfundur er fyrrverandi framkvæmdastjóri Landssamtaka lífeyrissjóða . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .