um breytingu á lögum nr. 106 / 1999 , um Byggðastofnun , með síðari breytingum ( takmörkun kæruheimildar ) . ( Lagt fyrir Alþingi á 141. löggjafarþingi 2012 – 2013 . ) Við 10. tölul. 4. gr. laganna bætist nýr málsliður , svohljóðandi : Reglur stjórnar Byggðastofnunar um lán - og ábyrgðarveitingar skulu hafa hlotið staðfestingu ráðherra áður en þær öðlast gildi . Við 11. gr. laganna bætist ný málsgrein , svohljóðandi : Ákvarðanir Byggðastofnunar sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim , sbr. 1. mgr. , eru endanlegar á stjórnsýslustigi . Lög þessi öðlast þegar gildi . Athugasemdir við lagafrumvarp þetta . Frumvarp þetta var lagt fram á 140. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er nú endurflutt með einni breytingu , í samræmi við nefndarálit umhverfis - og samgöngunefndar frá 140. löggjafarþingi . Byggðastofnun starfar samkvæmt lögum nr. 106 / 1999 , um Byggðastofnun , með síðari breytingum , en stofnunin var upprunalega sett á fót með lögum nr. 64 / 1985 . Í 1. gr. þeirra laga sagði : „ Byggðastofnun er sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins “ . Því var litið svo á að ákvarðanir hennar væru ekki kæranlegar til ráðherra enda tæki meginregla stjórnsýsluréttarins , sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga , nr. 37 / 1993 , um kæruheimild til æðra stjórnvalds ekki til Byggðastofnunar þar sem hún væri sjálfstæð ríkisstofnun , en svo kallast þær stofnanir sem skipaðar eru til hliðar við hið almenna stjórnkerfi ráðuneyta . Um þetta var m.a. fjallað í skýringarriti Páls Hreinssonar , Stjórnsýslulögin ( 1994 ) . Þar segir : „ Ákvörðun slíkrar stofnunar [ sjálfstæðrar stofnunar ] verður ekki skotið til ráðherra og ráðherra getur almennt ekki gefið slíkri stofnun bindandi fyrirmæli um úrlausn mála nema að hafa til þess sérstaka lagaheimild . “ Þá segir síðar í sömu umfjöllun : „ Sem dæmi um sjálfstæðar ríkisstofnanir má nefna Byggðastofnun , Ríkisútvarpið og Seðlabanka Íslands . “ Þegar núverandi lög um Byggðastofnun , nr. 106 / 1999 , tóku gildi var m.a. stefnt að því að stjórnsýsluleg staða Byggðastofnunar yrði skýrari . Þannig segir til dæmis í 1. mgr. 1. gr. laganna að Byggðastofnun heyri undir yfirstjórn ráðherra . Til að taka af tvímæli fól iðnaðar - og viðskiptaráðuneytið Páli Hreinssyni og Hrafnkeli Óskarssyni , árið 2002 , að taka saman álitsgerð um stjórnskipulag Byggðastofnunar . Þar segir um kæruheimildir að „ [ m ] eð framangreindum breytingum hefur löggjafinn með ótvíræðum hætti mælt fyrir um að Byggðastofnun skuli hafa stöðu lægra setts stjórnvalds gagnvart ráðherra . Í því felst að ráðherra hefur boðvald gagnvart stofnuninni og ákvarðanir hennar sæta að meginstefnu stjórnsýslukæru til ráðherra . “ Í núgildandi lögum eru því ekki sérstök ákvæði um kæruheimildir og því eru ákvarðanir Byggðastofnunar sem teljast stjórnvaldsákvarðanir í skilningi stjórnsýslulaga , nr. 37 / 1993 , kæranlegar til ráðuneytisins skv. 26. gr. þeirra laga . Í 1. mgr. 11. gr. laga um Byggðastofnun , nr. 106 / 1999 , er fjallað um veitingu lána og ábyrgða Byggðastofnunar . Þar segir að Byggðastofnun veiti lán eða ábyrgðir í samræmi við hlutverk sitt , sbr. 2. gr. laganna . Litið hefur verið svo á að ákvarðanir sem stofnunin tekur á grundvelli þessarar lagaheimildar um veitingu eða synjun lána eða ábyrgða séu stjórnvaldsákvarðanir í skilningi stjórnsýslulaga , nr. 37 / 1993 , og þar með kæranlegar til ráðherra samkvæmt almennri kæruheimild 26. gr. stjórnsýslulaga . Aðrar ákvarðanir Byggðastofnunar sem standa í tengslum við lán eða ábyrgðir sem veitt eru á grundvelli heimildar í 1. mgr. 11. gr. , þ.e. ákvarðanir tengdar umsýslu þegar veittra lána og ábyrgða hafa hins vegar almennt ekki verið taldar til stjórnvaldsákvarðana í þessum skilningi . Þær eru því almennt ekki kæranlegar til ráðherra að gildandi lögum , þótt umrædd umsýsla lúti almennu eftirliti ráðherra skv. 13. gr. laga um Stjórnarráð Íslands , nr. 115 / 2011 . Ráðuneytið hefur haft til skoðunar hvort æskilegt sé að gera breytingar á lögum um Byggðastofnun sem miða að því að fella niður möguleika aðila til að kæra til ráðuneytisins ákvarðanir stofnunarinnar sem lúta að veitingu lána og ábyrgða og umsýslu tengdri þeim . Í því skyni hefur verið horft til annarra stjórnvalda , svo sem Tækniþróunarsjóðs sem er undir yfirumsjón atvinnuvega - og nýsköpunarráðherra . Umrædd regla er skýrð í 4. mgr. 5. gr. laga nr. 61 / 1997 , um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins , þar sem fram kemur að ákvarðanir hans eru endanlegar á stjórnsýslustigi . Í 13. gr. laga nr. 75 / 2007 , um opinberan stuðning við tæknirannsóknir , nýsköpun og atvinnusköpun , er fjallar um Tækniþróunarsjóð segir að „ [ á ] kvarðanir sem teknar eru um að veita styrki úr Tækniþróunarsjóði eru endanlegar á stjórnsýslustigi . “ Talið var æskilegt að setja slík ákvæði inn í umrædd lög þar sem kærusamband gæti kallað á holskeflu stjórnsýslukæra frá óánægðum viðskiptavinum . Þá má einnig benda á Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem hefur það hlutverk að taka þátt í fjárfestingum nánar skilgreindra fyrirtækja . Sjóðurinn er sjálfstætt stjórnvald undir yfirumsjón atvinnuvega - og nýsköpunarráðherra og ákvarðanir hans verða því ekki kærðar til æðra stjórnvalds . Þar sem ákvarðanir þessara sjóða eru ekki kæranlegar hefur þess sérstaklega verið gætt að allar ákvarðanir sem undir ákvæðin falla séu teknar á faglegum grunni og að málsmeðferð sé sem best úr garði gerð . Telja má að svipuð sjónarmið séu uppi þegar kemur að ákvörðunum Byggðastofnunar sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim . Samkvæmt upplýsingum frá Byggðastofnun skipta slíkar ákvarðanir hundruðum á ársgrundvelli en nákvæmar tölur liggja ekki fyrir . Ekki er talið heppilegt að allir þeir sem eru óánægðir með ákvarðanir stofnunarinnar um veitingu lána eða ábyrgða , eða umsýslu tengda þeim , t.d. ákvarðanir um skuldbreytingar , geti kært þær ákvarðanir til ráðuneytisins . Byggðastofnun hefur yfirgripsmikla þekkingu á veitingu og umsýslu með lán og ábyrgðir en ráðuneytið gerir ríkar kröfur til Byggðastofnunar um faglega málsmeðferð við úrlausn slíkra mála . Eðli málsins samkvæmt kallar meðferð kærumála á ítarlegt endurmat ákvarðana Byggðastofnunar . Hvað þessa starfsemi varðar er talið heppilegra að ráðuneytið sinni almennu eftirliti sem lýtur fremur að því að kanna hvort kerfislæg vandamál séu fyrir hendi , t.d. með könnun á verkferlum . Enn fremur má benda á að Byggðastofnun er lánafyrirtæki sem lýtur eftirliti Fjármálaeftirlitsins , sbr. lög nr. 87 / 1998 , um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi . Þannig hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með því að Byggðastofnun starfi í samræmi við lög og reglur eins og þær eru á hverjum tíma . Með frumvarpi þessu er því lagt til að ákvarðanir Byggðastofnunar sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim verði endanlegar á stjórnsýslustigi . Enn fremur er , til að taka af allan vafa , lagt til að kveðið verði á um að hið sama eigi við um umsýslu viðkomandi lána og ábyrgða . Þrátt fyrir að talið hafi verið að slíkar ákvarðanir teljist almennt ekki ákvarðanir sem falli undir kærurétt skv. 26. gr. stjórnsýslulaga , eins og áður er rakið , er það til leiðbeiningar og skýringar að kveða á um þetta atriði með skýrum hætti . Þá er í frumvarpinu einnig kveðið á um að reglur stjórnar Byggðastofnunar um lán - og ábyrgðarveitingar skuli hafa hlotið staðfestingu ráðherra áður en þær öðlast gildi og er það í samræmi við nefndarálit umhverfis - og samgöngunefndar frá 140. löggjafarþingi . Nái frumvarpið fram að ganga verða þessar ákvarðanir Byggðastofnunar ekki kæranlegar til atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytis líkt og nú er . Hins vegar gilda ákvæði stjórnsýslulaga um kærur til æðra stjórnvalds eftir sem áður um aðrar ákvarðanir Byggðastofnunar sem talist geta stjórnvaldsákvarðanir í skilningi stjórnsýslulaga , nr. 37 / 1993 . Nái frumvarpið fram að ganga mun ráðuneytið í samstarfi við Byggðastofnun leitast við að tryggja fagleg vinnubrögð við ákvarðanatöku Byggðastofnunar skv. 11. gr. laganna , m.a. með því að yfirfara verkferla og málsmeðferð . Við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við Byggðastofnun en ekki þótti tilefni til að hafa samráð við aðra aðila . Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir sérstökum áhrifum verði frumvarpið óbreytt að lögum . Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins . Í 4. gr. laga nr. 106 / 1999 er fjallað um verkefni stjórnar Byggðastofnunar og skv. 10. tölul. greinarinnar skal stjórnin taka ákvarðanir og setja reglur um lán - og ábyrgðarveitingar . Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að bætt verði við lögin ákvæði um að reglur stjórnar Byggðastofnunar um lán - og ábyrgðarveitingar skuli hafa hlotið staðfestingu ráðherra áður en þær öðlast gildi og er það í samræmi við breytingartillögu í nefndaráliti umhverfis - og samgöngunefndar frá 140. löggjafarþingi . Í nefndarálitinu kom fram að með frumvarpinu væri ekki verið að svipta ráðherra yfirstjórnunar - og eftirlitsheimildum sínum gagnvart Byggðastofnun heldur aðeins verið að mæla fyrir um að tilteknar ákvarðanir væru ekki kæranlegar til ráðuneytisins og því ekki endurskoðaðar efnislega af hálfu ráðuneytisins . Þá segir í nefndarálitinu : „ Í ljósi stöðu Byggðastofnunar sem lánastofnunar sem hefur á sinni hendi mikið opinbert fé er ljóst að eftirlit ráðuneytisins með störfum stofnunarinnar verður að vera virkt og skilvirkt . Til að árétta þessa eftirlitsskyldu ráðuneytisins , og enn fremur í því skyni að efla hana , leggur nefndin til þá breytingu á frumvarpinu að við það bætist ný málsgrein sem kveði á um að stjórn Byggðastofnunar setji reglur um veitingu lána og ábyrgða sem skuli hljóta staðfestingu ráðherra áður en þær öðlast gildi . Með þessu móti er stofnuninni settur skýr rammi til að vinna eftir við umræddar ákvarðanir og gerir eftirlit ráðuneytisins með ákvarðanatöku Byggðastofnunar markvissari og skýrari . “ Í 11. gr. laga nr. 106 / 1999 er fjallað um veitingu lána og ábyrgða Byggðastofnunar . Með 2. gr. frumvarpsins er lagt til að við lögin bætist ný málsgrein sem kveður á um að ákvarðanir Byggðastofnunar sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða , og umsýslu þeim tengdri , verða samkvæmt greininni endanlegar á stjórnsýslustigi . Til nánari skýringar á greininni vísast til almennra athugasemda við frumvarpið . Greinin þarfnast ekki skýringa . Fjármála - og efnahagsráðuneyti , fjárlagaskrifstofa : Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 106 / 1999 , um Byggðastofnun , með síðari breytingum ( takmörkun kæruheimildar ) . Þegar Byggðastofnun var komið á fót með lögum nr. 64 / 1985 var litið svo á að stofnunin væri sjálfstæð ríkisstofnun og að ákvarðanir hennar væru ekki kæranlegar til ráðherra . Með breytingu á lögunum árið 1999 var stefnt að því að stjórnsýsluleg staða stofnunarinnar yrði skýrari , m.a. með þeim hætti að stofnunin hefði stöðu lægra setts stjórnvalds gagnvart ráðherra , og urðu ákvarðanir stofnunarinnar þar með kæranlegar til ráðuneytisins í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga . Í þessu frumvarpi er lagt til að ákvæði um kæruheimildir verði bætt við lögin þar sem kveðið verði skýrt á um að ákvarðanir Byggðastofnunar um veitingu lána eða ábyrgða séu endanlegar á stjórnsýslustigi . Þá er einnig lagt til að reglur stjórnar Byggðastofnunar um lán - og ábyrgðarveitingar skulu hafa hlotið staðfestingu ráðherra . Ákvæði stjórnsýslulaga um kærur til æðra stjórnvalds gilda eftir sem áður um aðrar ákvarðanir Byggðastofnunar . Í lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins kemur fram að ákvarðanir sjóðsins séu endanlegar á stjórnsýslustigi og í lögum um opinberan stuðning við tæknirannsóknir , nýsköpun og atvinnusköpun kemur fram að ákvarðanir sem teknar eru um að veita styrki úr Tækniþróunarsjóði séu endanlegar á stjórnsýslustigi . Þess hefur verið gætt við ákvarðanir fyrrnefndra sjóða að þær séu teknar faglega og að málsmeðferð sé sem best úr garði gerð . Breytingin sem lögð er til í þessu frumvarpi tekur mið af þessu fyrirkomulagi . Ekki verður séð að lögfesting frumvarpsins hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs .