Hugleiðingar um einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu Stefna núverandi ríkisstjórnar er að selja ríkisfyrirtæki og einkavæða sem flest ríkisrekin fyrirtæki . Þetta á sér í lagi við um banka og þjónustufyrirtæki í eigu ríkisins og er fullyrt að rekstur þeirra sé betur kominn í höndum einkaaðila . Á vettvangi Læknafélags Íslands sem og í þjóðfélaginu hefur töluvert verið rætt og ritað um mismunandi rekstrarform í heilbrigðisþjónustu og ekki síst möguleika á auknum einkarekstri . Þessi umræða hefur fengið byr undir báða vængi ekki síst í ljósi erfiðrar rekstrarstöðu ríkisrekinna heilbrigðisstofnana undanfarin ár . Ennfremur má nefna góðan árangur einkafyrirtækisins Íslenskrar erfðagreiningar í umdeildum samningum við ríkisvaldið . Heilbrigðisráðherra Ingibjörg Pálmadóttir hefur lýst því yfir að ráðuneytið hafi áhuga á að bjóða út rekstur og byggingu heilsugæslustöðvar í Vogahverfi , einnig er verið að bjóða út byggingu og rekstur hjúkrunarheimilis fyrir aldraða , þannig að það er ljóst að vilji er fyrir einkarekstri innan heilbrigðiskerfisins . Ennfremur hefur komið fram í viðtölum við Magnús Pétursson sjúkrahúsforstjóra að hann hefur áhuga á að reyna mismunandi rekstrarform innan stofnunarinnar . Sú þróun er reyndar þegar byrjuð meðal annars með þjónustusamningi um rekstur öldrunarþjónustu á Landakoti . Þess ber einnig að geta að til margra ára hafa fjölmörg fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu verið einkarekin þar sem ríkið er stærsti kaupandi þjónustunnar . Þessar einingar eru dreifðar og flestar fremur smáar . Rekstrarlegir hagsmunir og forsendur eru mismunandi og því er samtakamáttur fremur lítill . Rekstrarformið er mismunandi allt frá því að rekstraraðilar bera alla fjárhagslega ábyrgð á rekstrinum , það er að segja eru persónulega ábyrgir fyrir tækjakaupum , húsnæði og launagreiðslum , yfir í það að ríkið á húsnæðið og tækin og sér um endurnýjun , þannig að fjárhagsáhætta og rekstrarábyrgð einstaklinganna er í lágmarki . Einkavæðing í heilbrigðisþjónustu hefur sannarlega verið umdeild . Bent er á að markaðslögmálið gildi ekki fyrir heilbrigðisþjónustu og eins að réttur manna til þjónustunnar megi aldrei vera háður persónulegum fjárhag , sem þýðir í raun að aldrei er hægt að einkavæða alla heilbrigðisþjónustu . Í þessum stutta pistli eru ekki tök á að gera þessum gildu athugasemdum viðhlítandi skil , en ég vil þó draga fram helstu kosti einkavæðingar í heilbrigðisþjónustu . Helstu kostir einkakavæðingar í heilbrigðisþjónustu eru að saman fer fagleg og rekstrarleg ábyrgð , auðveldara er að gera sér grein fyrir kostnaði einstakra verka , hagræðing eykst og oftast er betri aðgangur að þjónustu . Aðskilnaður kaupanda og seljanda þjónustunnar er einnig mikilvægur . Sjúklingar hafa aukið val og geta haft bein og óbein áhrif á samkeppni . Einnig skapast fjölbreyttari möguleikar á kennslu heilbrigðisstétta . Helsta vandamálið að mínu mati er að langstærsti kaupandi þjónustunnar er einn , Tryggingastofnun ríkisins . Samningar um magn og verð þjónustu geta því verið erfiðir . Ef samningar nást ekki eða dragast mjög á langinn er rekstrargrundvelli viðkomandi starfsemi stefnt í hættu . Það má því fullyrða að rekstraröryggi einkarekinnar heilbrigðisþjónustu hér á landi er lítið og því erfitt að gera áætlanir um rekstur fram í tímann . Það má einnig búast við aukinni samkeppni og árekstrum milli einkarekstrar og ríkisrekstrar eða " einkarekstrar " innan ríksstofnana . Fara verður eftir leikreglum frjálsrar samkeppni , þar sem raunverulegar kostnaðartölur koma fram og ekki eru stunduð niðurgreidd undirboð . Þjónustan verður að vera rétt verðlögð í hlutfalli við kostnað þannig að ein tegund starfsemi sé ekki notuð til að niðurgreiða aðra starfsemi , sem myndi þýða til dæmis að þeir sem senda sjúklinga í rannsóknir , myndgreiningu eða apótek , hafi ekki af því fjárhagslegan ávinning sjálfir . Þá kemur að grundvallarspurningu : Er rétt að einkavæða heilbrigðiskerfið , umbylta tryggingakerfinu og hafa heilsufarstryggingar alfarið á vegum tryggingafélaganna ? Mín skoðin er sú , að tryggingarnar eigi áfram að vera á samfélagslegum grunni , þannig að öllum einstaklingum sé tryggður sem jafnastur aðgangur að heilbrigðisþjónusu . Það er jafnframt mín skoðun að kerfið þurfi að vera sveigjanlegra . Til dæmis ættu sjúklingar að eiga rétt á að kaupa og fá þjónustu þar sem þeir kjósa innanlands eða erlendis , séu þeir reiðubúnir að greiða mismuninn miðað við það verð sem Tryggingastofnun greiðir fyrir þessa tilteknu þjónustu . Þetta þýddi að sjúklingurinn væri orðinn kaupandi að þjónustunni milliliðalaust , við værum ekki lengur með einn kaupanda . Þetta myndi efla eðlilega samkeppni og framþróun , kostnaðarvitund kaupenda þjónustunnar efldist og biðlistar yrðu styttri . Eftir sameiningu stóru sjúkrahúsanna í eina stóra ríkiseiningu , hefur myndast svigrúm til að efla einkarekstur . Það er löngu kominn tími til að huga að rekstri einkarekins sjúkrahúss , sem sérhæfir sig í val - ( elective ) aðgerðum , greiningu og lækningu sjúklinga í samvinnu og samkeppni við aðrar heilbrigðisstofnanir . Finna verður jafnvægi milli ríkis - og einkarekinnar heilbrigðisþjónustu , þannig að þjónusta , gæði þjónustu og hagkvæmni verði sem best og vísindastarfsemi sem öflugust . Virkt eftirlit verður að vera með gæðum og framkvæmd heilbrigðisþjónustu óháð rekstrarformi . Það er ekki nóg að kaupendur og veitandi þjónustunnar komi að þessu eftirliti , heldur verða samtök lækna að vera virkari eftirlitsaðilar í þessu máli og í samráði við landlæknisembættið . Það er ekki spurning í mínum huga að Læknafélag Íslands á að hafa forgöngu í stefnumótun um einkavæðingu heilbrigðisþjónustu á Íslandi , þannig að læknar geti frá upphafi haft bein áhrif á stefnumótun og þróun heilbrigðisþjónustunnar á faglegum forsendum .