Tilgangur : Í rannsókninni voru skoðaðir áhættuþættir fyrir skýmyndun í kjarna og berki augasteins meðal Reykvíkinga 50 ára og eldri . Gögnin voru greind með lógistískri aðhvarfsgreiningu . Lithimnur af blönduðum lit , fjarsýni , neysla síldar , sardína og rækja auk jurtaolíu , reyndust allt vera verndandi þættir gegn skýmyndun í berki . Ólíkir áhættuþættir hafa áhrif á skýmyndun mismunandi hluta augasteinsins . Læknablaðið 88 ; 2002 : 727 - 31 Rannsóknir hafa sýnt að meðal Íslendinga 80 ára og eldri hefur fjórði hver karl og þriðja hver kona farið í augasteinaskipti til að láta fjarlægja skýjaðan augastein ( 1 ) . Slík ský myndast oftast í berki ( cortical lens opacification ) eða kjarna ( nuclear lens opacification ) en sjaldnar við augasteinshýði ( posterior capsular lens opacification ) . Mismunandi áhættuþættir hafa verið tengdir skýmyndunum á þessum stöðum . Við höfum til dæmis þegar sýnt fram á að ský myndast missnemma í mismunandi hlutum augasteinsins . Þannig hefur um helmingur Íslendinga á aldrinum 50 - 59 ára væga skýmyndun í berki , en um 1% hefur skýmyndun í kjarna . Algengi skýmyndunar í kjarna fer hins vegar ört hækkandi eftir sjötugt og eftir áttrætt hefur tæplega 60% fólks slíkar breytingar ( 1 ) . Það eru því augljóslega áhugaverðar spurningar hvort sömu þættir auki hættu á skýmyndun á þessum tveimur hlutum augasteinsins og hvort forvarnir eru mögulegar . Hlutar úr þessari rannsókn hafa áður birst í erlendum ritum ( 2 , 3 ) . Rannsóknin fór fram á Augndeild Landakotsspítala frá ágúst fram í október 1996 . Að fengnu samþykki Tölvunefndar og Siðanefndar var tekið slembiúrtak úr Þjóðskrá . Um var að ræða 1700 Reykvíkinga sem allir voru 50 ára eða eldri , eða sem nam 6,4% af borgarbúum á þessum aldri . Af þeim reyndust 64 hafa látist og ekki náðist í 256 einstaklinga sem meðal annars höfðu skipt um heimili án þess að tilkynna Þjóðskrá . Unnt var að ná til 1379 einstaklinga og af þeim komu 1045 til skoðunar ; 78,8% þeirra sem voru á aldrinum 50 - 79 ára en 51,3% þeirra sem voru eldri en 80 ára . Allir í úrtakinu fengu sendan spurningalista um heilsufar og lífsvenjur ( tafla I ) ásamt bréfi þar sem þeim var tilkynnt að innan tveggja vikna yrði hringt í þá og þátttöku þeirra óskað . Í símtalinu voru þátttakendur aðstoðaðir við að fylla út spurningalistann og það sem vafðist fyrir þeim var lokið við þegar mætt var í sjálfa rannsóknina . Allir 1045 þátttakendurnir fengu ítarlega augnskoðun sem meðal annars fól í sér raufsmásjárskoðun og Scheimpflug-myndatöku ( Nidek EAS 1000 ) af augasteinum . Eftir að búið var að útiloka þá sem voru með gerviaugasteina , gerviaugu eða ekki var hægt að skoða af öðrum orsökum voru eftir 1983 augasteinar úr 993 þátttakendum sem hægt var að meta með tilliti til skýmyndana . Þar af voru 887 augasteinar úr 444 körlum og 1096 steinar úr 549 konum . Greining og stigun skýmyndana fylgdi svokölluðu Kanazawa Medical University kerfi ( KMU system ) ( 1 ) . Í rannsókninni er miðað við verra auga einstaklingsins . Ský í berki ( cortical lens opacification ) reyndist algengt form breytinga í þessu úrtaki , sérstaklega hjá þátttakendum yngri en sjötíu ára . Í eldri hópunum ber meira á blönduðum breytingum þar sem saman fer ský í berki og kjarna og í fáeinum tilfellum kemur fyrir ský við afturhýði ( 1 ) . Til þess að geta sagt sérstaklega fyrir um áhættuþætti skýmyndunar í berki voru þeir þátttakendur síaðir út sem höfðu einvörðungu skýmyndun á því svæði . Þeim var skipt í tvo hópa eftir þéttleika skýsins , þannig að í öðrum hópnum voru þeir 374 þátttakendur sem höfðu væga skýmyndun í berki ( I. stigs ) og í hinum hópnum þeir 82 sem höfðu svæsnari breytingar í berki ( II. - III. stigs ) . Þessi aðgreining er meðal annars höfð vegna þess að stig I veldur yfirleitt ekki marktækri sjóndepru öfugt við stig II og III , og öll ský í kjarna augasteins . Ský í kjarna eru sjaldan ein á ferð heldur fylgja oftast ský í berki . Greining á áhættuþáttum skýmyndunar í kjarna er því að nokkru leyti háð samtímagreiningu skýmyndana í berki og samanburði þar á , eins og gert er í þessari rannsókn . Allir þeir sem greindust með skýmyndun í kjarna á einhverju stigi , sama hvort hún var ein á ferð eða ásamt skýmyndun á öðrum stöðum á augasteininum , voru settir í einn flokk . Ský í kjarna augasteins ( I. - III. styrkleikastig ) fannst í að minnsta kosti öðru auga hjá 206 þátttakendum , þar af voru 188 ( 91% ) með ský í kjarna á báðum augasteinum ( sjá töflu II ) . Gögnin voru greind með lógistískri aðhvarfsgreiningu þar sem stýrt var fyrir áhrifum aldurs . Tafla II sýnir fjölda þátttakenda sem hægt var að skoða með tilliti til skýmyndana og hversu stórt hlutfall þeirra hafði skýmyndun í berki eða kjarna . Skýmyndanir einungis í berki ( pure cortical lens opacifications ) fundust hjá 38% þátttakenda á aldrinum 50 - 59 ára , hjá 50% á aldrinum 60 - 69 ára , hjá 55% 70 - 79 ára og 32% þeirra sem voru 80 ára eða eldri . Lægra algengi í elsta hópnum skýrist af því að þar eru fleiri einstaklingar með blandaðar skýmyndanir , yfirleitt samtímis í berki og kjarna . 95% skýmyndana í berki í aldurshópnum 50 - 59 ára eru vægar ( I. stig ) en aðeins 30% hjá fólki 80 ára og eldri . Hættan á að væg I. stigs skýmyndun í berki verði svæsnari II. - III. stigs breyting eykst um 19% við hvert ár sem fólk eldist umfram fimmtugt ( 95% öryggismörk 1,16 - 1,22 : p Það er veruleg aukning á algengi skýmyndana í kjarna augasteins með auknum aldri ; þannig sjást þessar breytingar í 8% þátttakenda á aldrinum 50 - 69 samanborið við 46% þeirra sem eru 70 ára eða eldri . Þetta þýðir að fyrir hvert ár sem fólk eldist eftir fimmtugt eykst hættan á að fá ský í kjarna augasteinsins um 23% ( 95% öryggismörk 1,19 - 1,26 : p < , 001 ) . Vegna þessa er tekið tillit til áhrifa aldurs í öllum þeim útreikningum sem á eftir koma . Enginn marktækur munur reyndist á körlum og konum í þessu úrtaki . Tafla III sýnir útreikning á áhættuhlutfalli ( odds ratio ) fyrir hinar ýmsu breytur . Þátttakendum var skipt í fjóra hópa eftir reykingavenjum sem miðuðust við svokölluð " pakka-ár " . Þeir sem hafa til að mynda reykt í 20 pakka-ár hafa þá reykt einn sígarettupakka á dag í 20 ár , eða hálfan pakka á dag í 40 ár , nú eða tvo á dag í 10 ár . Í ljós kom að í hópi þeirra sem reykt höfðu í minna en 20 pakka-ár var algengi skýja í kjarna meiri en hjá þeim sem aldrei höfðu reykt , en sá munur var ekki tölfræðilega marktækur ( p = 0,20 ) . Þeir sem höfðu reykt í 20 pakka-ár eða lengur voru hins vegar í töluvert meiri áhættu á að fá ský í augasteinskjarna . Sömuleiðis var marktækt meiri áhætta á skýi í kjarna hjá þeim einstaklingum sem reyktu pípu og / eða vindla . Reykingar reyndust ekki hafa áhrif á skýmyndun í berki . Áhrif áfengisneyslu voru skoðuð með því að skipta þátttakendum í tvo hópa ; annars vegar þá sem neyttu áfengis og hins vegar þá sem aldrei höfðu neytt áfengis . Þeir einstaklingar sem einhvern tíma höfðu neytt áfengis en síðan alveg hætt voru útilokaðir í þessari greiningu . Tekið var tillit til áhrifa aldurs og reykinga . Eins og tafla III sýnir hefur áfengisneysla ólík áhrif á skýmyndun á mismunandi svæðum á augasteininum . Einu marktæku áhrifin eru til minnkunar á hættunni á að fá vægt ský í börk en eins og sést þá er sama tilhneiging til staðar ef litið er á hættuna á að fá þéttara ský í börkinn . Dæmið snýst hins vegar við þegar horft er til skýmyndunar í kjarna þar sem notendur áfengis hafa frekar tilhneigingu til þess að fá ský en þeir sem ekki nota áfengi . Þessi munur náði hins vegar heldur ekki marktækni ( p = , 07 ) . Eins og sést í töflu III jók almenn notkun barkstera nær fjórfalt áhættu á svæsinni skýmyndun í berki en hafði engin áhrif á vægari skýmyndun í berki eða kjarna . Að hafa blágráa lithimnu með brúnum flekkjum ( mixed iris colour ) dró úr hættunni á svæsinni skýmyndun í berki og fjarsýni ( hyperopia ) reyndist verndandi fyrir vægum skýmyndunum í berki . Þau áhrif reyndust þó ekki marktæk fyrir svæsnari ský í berki . Fjarsýni hafði engin áhrif á skýmyndun í kjarna . Þeir sem borðuðu síld , sardínur eða rækjur tvisvar í viku eða oftar reyndust í minni hættu á að fá bæði væga skýmyndun í berki og svæsnari ský í berki samanborið við þá sem neyttu þessarar fæðu einu sinni í mánuði eða sjaldnar . Neysla jurtaolíu tvisvar í viku eða oftar reyndist verndandi gegn svæsnari skýjum í berki samanborið við neyslu einu sinni í mánuði eða sjaldnar . Neysla jurtaolíu hafði engin áhrif á væga skýmyndun í berki eða ský í kjarna . Sykursýki reyndist ekki hafa marktæk áhrif á myndun skýs í kjarna augasteins ( p = , 21 ) í þessari rannsókn , en sykursjúkir einstaklingar voru einungis 33 talsins . Hjarta - og æðasjúkdómar eða astmi höfðu engin áhrif . Aðrar breytur sem ekki reyndust hafa áhrif á hættuna á skýmyndun eru tálflögnun á augasteinshýði ( pseudoexfoliation lentis ) , tölvunotkun , húðgerð , vinna í innrauðu ljósi og gláka . Neysla lýsis eða vítamína hafði sömuleiðis engin marktæk áhrif á skýmyndun og sama gildir um notkun háþrýstingslyfja , kólesteról-lækkandi lyfja og þvagsýrugigtarlyfsins allupurinol . Útivera þátttakenda var skoðuð til að sjá hvort útfjólublá geislun sólarljóssins yki hættuna á að fá ský . Á spurningalistann var fólk beðið að skrá hversu lengi það dveldist að jafnaði utandyra virka daga á þeim tíma sólarhringsins þegar útfjólublá geislun er í hámarki ( kl. 8.00 - 16.00 ) . Úrtakinu var síðan skipt í þrjá hópa á grundvelli svaranna : 1 ) Fólk sem stundaði litla sem enga útivist , 2 ) Fólk sem stundaði nokkra útivist ( 0,5 - 4 klukkustundir ) og 3 ) Fólk sem stundaði mikla útivist ( meira en fjórar klukkustundir ) . Þessum upplýsingum var enn frekar skipt eftir æviskeiðum . Í ljós kom að útivera hafði engin marktæk áhrif á hættuna á því að fá ský í kjarna og ekki heldur á hættuna á því að fá væga skýmyndun í börk augasteinsins ( I. stigs ) . Hins vegar eykur mikil útvera ( meira en fjórar klukkustundir á dag ) hættuna á því að fá svæsnari ský í berki ( II. - III. stigs ) ( sjá töflu IV ) . Þeir sem voru að meðaltali meira en fjóra tíma úti við daglega á aldrinum 20 - 40 ára hafa áhættuhlutfall ( OR ) um 2,80 . Þeir sem á aldrinum 40 - 60 ára voru úti meira en fjóra tíma á dag voru einnig í marktækt meiri hættu á að fá svæsnari ský í börk . Þeir sem voru mikið úti á þeim tíma sem rannsóknin var gerð voru einnig í meiri hættu á að fá svæsið ský í augasteinsbörkinn , þó ekki væri sú aukning marktæk ( p = , 054 ) . Aldur er afgerandi áhættuþáttur fyrir skýmyndun í kjarna og berki augasteinsins , en ský við afturhýði augasteins er sjaldgæfara hér en víðast annars staðar og of sjaldgæft til tölfræðilegrar úrvinnslu . Áhrif aldurs eru líklega vanmetin í þessari rannsókn vegna þess hversu stórt hlutfall elstu þátttakendanna hefur þegar látið fjarlægja augasteina . Þannig hafa 27,3% karla og 32,6% kvenna eldri en 80 ára farið í slíka aðgerð ( 1 , 4 ) . Hin aukna áhætta á skýmyndun í kjarna en ekki berki hjá reykingafólki er í samræmi við erlendar rannsóknir ( 5 - 9 ) . Útivera reynist auka áhættu á skýmyndun í berki en hefur engin markverð áhrif í kjarna . Þessi áhrif eru einkum talin vera vegna útfjólublárrar geislunar sólu . Við höfum sýnt fram á að notkun gleraugna - og sólgleraugna dregur nokkuð úr þessari áhættu ( 10 ) . Notkun barkstera hefur alla jafna verið talin áhættuþáttur skýmyndunar við afturhýði ( 11 , 12 ) en kemur hér fram sem ótvíræður áhættuþáttur skýmyndunar í berki . Það er einnig merkilegt að almenn notkun stera eykur tæplega fjórfalt hættuna á skýmyndun í berki en hefur engin áhrif á skýmyndun í kjarna . Litur lithimnu , fjarsýni og tíð neysla jurtaolía reyndist vera verndandi gegn skýmyndun í berki en hefur engin áhrif í kjarna . Meiri neysla á síld , sardínum og rækjum reynist verndandi gegn öllum stigum skýmyndana í berki . Það er hins vegar óheppilegt að þessar fæðutegundir séu spyrtar saman á spurningalistanum sökum þess hversu ólíkt efnainnihald þeirra er . Það er erfitt að gera sér nákvæma grein fyrir því hvað það er í þessum ólíku fæðutegundum sem virkar verndandi . Algeng lyf , svo sem háþrýstingslyf , kólesteról-lækkandi og allupurinol , reyndust ekki hafa áhrif á skýmyndun í kjarna sem er í samræmi við Blue Mountains rannsóknina ( 13 ) . Tálflögnun hefur verið tengd skýmyndun í kjarna ( 14 , 15 ) en kemur ekki fram sem marktækur áhættuþáttur í þessari rannsókn . Sykursýki er þekktur áhættuþáttur skýmyndana en nær ekki marktækni í okkar rannsókn . Líklegast er að það stafi af fæð sykursjúkra þátttakenda en þeir reyndust aðeins 36 talsins . Í ástralskri rannsókn hefur nýlega verið sýnt fram á nákvæmlega sama áhættuhlutfall sykursjúkra fyrir skýmyndanir í kjarna og jafnvel enn hærra fyrir ský í berki og reynist það marktækt í þeirri rannsókn ( 8 ) . Konum hefur í sumum rannsóknum reynst hættara við skýmyndunum en körlum ( 8 ) , en svo var ekki í þessari rannsókn . Hin gagnstæðu áhrif áfengis , þar sem það sýnir sterka tilhneigingu til að vera verndandi fyrir skýmyndun í berki en hafa frekar tilhneigingu til að auka hættuna á skýmyndun í kjarna , er erfitt að útskýra . Enn fremur hefði mátt búast við að hin marktæku áhrif sem sjást til áhættuminnkunar á vægri skýmyndun í berki hefðu átt að skila sér í enn sterkari áhrifum á svæsnari skýmyndanir í berki . Sú er þó ekki raunin . Þetta er þó í samræmi við þá staðreynd að mismunandi rannsóknir hafa sýnt mismunandi áhrif áfengisneyslu ( 8 , 16 ) . Það eru einkum andoxunaráhrif alkóhóls sem talin eru hafa vernandi áhrif gegn skýmyndun á augasteinum hjá hófdrykkjufólki ( 2 ) , en ofneysla áfengis er talin auka líkur á skýmyndun ( 17 ) . Niðurstöðurnar benda til þess að mismunandi orsakaþættir hafi áhrif á skýmyndun í berki augasteinsins annars vegar og í kjarna hans hins vegar . Með ákveðnu fæðuvali og lífsvenjum er hægt að draga nokkuð úr skýmyndunum . Skýmyndun í kjarna augasteins veldur fyrr sjóndepru en ský í berki og er því mun algengari orsök þess að skipt er um augastein . Mikilvægasta forvörn til að fækka slíkum aðgerðum er að draga úr reykingum . Stuðningsaðilar voru meðal annars eftirtaldir :