Hæð og þyngd voru mæld fyrir íhlutun og í lok átta vikna íhlutunar . 30 kg / m 2 ) lækkaði úr 47% niður í 15% á átta vikna tímabili . Ályktun : Næringarútreiknaðir matseðlar með hlutföll orkuefnanna í samræmi við opinberar ráðleggingar , ásamt ráðgjöf næringarfræðings , reynast vel við að ná fram þyngdartapi meðal of þungra Íslendinga . Aðferðin getur nýst við klínískt starf í baráttunni gegn ofþyngd og offitu . Mjög líklegt er að góð eftirfylgni sé nauðsynleg til að viðhalda árangrinum . Á síðustu áratugum hefur tíðni ofþyngdar og offitu aukist til muna bæði erlendis ( 1 ) og hér heima ( 2 ) . Offita er nú skilgreind sem líkamsþyngdarstuðull ( LÞS ) 30 kg / m 2 og yfir . Einstaklingar með líkamsþyngdarstuðul á bilinu 25 kg / m 2 til 29,9 kg / m 2 teljast of þungir ( 1 ) . Ofþyngd og offita eru sjálfstæðir áhættuþáttir fyrir hjartasjúkdóma ( 1 , 3 ) , auk þess sem tíðni sykursýki af gerð tvö , háþrýstings og heilablóðfalls , blóðfituhækkunar , kæfisvefns og ýmissa stoðkerfissjúkdóma er algengari meðal þeirra sem eru yfir kjörþyngdarmörkum . Þyngdartap getur minnkað til muna áhættuna á að fá ofangreinda sjúkdóma ( 4 ) . Það er vel þekkt að erfitt getur reynst að losna við umframþyngd , ef einstaklingurinn hefur þróað hana með sér á annað borð . Það er þess vegna mikilvægt að stemma stigu við þróuninni snemma og reyna að minnka þannig hættu á fylgikvillum offitu síðar meir . Ungir fullorðnir eru þarna mikilvægur markhópur , en með því að endurskoða mataræði meðal þeirra og koma í veg fyrir þróun of mikillar líkamsþyngdar má trúlega einnig hafa áhrif og minnka líkur á þróun of mikillar líkamsþyngdar meðal barna þessa fólks ( 5 , 6 ) . Fjöldi matseðla og aðferða til að grenna sig hafa verið settir fram , en breytilegt er hversu mikill eða sterkur vísindalegur grunnur liggur þarna að baki . Í öllum tilfellum byggir þyngdartap á minnkaðri orkuinntöku miðað við orkuþörf sem þarf til að halda þyngd óbreyttri . Orkuþörf er að mestu stjórnað af fitufríum massa eða próteinmassa líkamans og þess vegna þarf að reikna orkuþörf út frá hæfilegri þyngd einstaklingsins annaðhvort með því að áætla þá þyngd eða draga frá orkuþörf vegna fituvefs , eða ofþyngdar og offitu . Of mikil minnkun orkuinntöku miðað við það sem þarf til að halda þyngd óbreyttri getur minnkað fitufrían massa og þar með hægt verulega á bruna og minnkað orkuþörf . Einnig getur slíkt fæði reynt meira á þolrifin og orðið leiðigjarnt . Gerðar hafa verið greiningar á þeim athugunum og rannsóknum um megrunarfæði sem kynntar hafa verið . Danski vísindamaðurinn Arne Astrup prófessor í næringarfræði hefur bent á að mikill árangur í upphafi Atkins fæðis haldist ekki út eitt ár og að þá sé fæðið ekki betra til að halda þyngdartapi en annað orkuskert fæði ( 7 ) . Atkinsfæðið er fituríkara en almennar ráðleggingar . Vísbendingar eru um að hóflega próteinríkt fæði sem um leið er kolvetnaríkt gefi góðan árangur ( 8 , 9 ) . Mikilvægt er að kanna hérlendis hversu árangrusríkt það mataræði er sem hefur samsetningu í samræmi við almennar ráðleggingar bæði á alþjóðavettvangi og hér heima ( 10 , 11 ) . Samkvæmt könnun sem gerð var árið 2002 teljast rúm 57% karla og tæp 34% kvenna á aldrinum 24 - 39 ára of þung ( 11 ) þannig að vissulega er þörf á aðferðum til að framkalla þyngdartap meðal ungra Íslendinga . Í þessari grein er lýst íhlutandi rannsókn til að ná fram þyngdartapi meðal of þungra 20 - 40 ára Íslendinga . Notaðir eru næringarútreiknaðir matseðlar sem veittu 30% minni orku en þarf til að halda þyngd óbreyttri . Orkuefnaskipting matseðlanna er í samræmi við opinberar ráðleggingar . Næringarfræðingar veittu ráðgjöf og kenndu notkun matseðlanna . Auglýst var eftir þátttakendum í rannsóknina á stærstu vinnustöðum Stór-Reykjavíkursvæðisins . Rannsóknin er íslenski hluti SEAFOODplus-Young sem styrkt er af 6. rammaáætlun Evrópusambandsins . Skilyrði fyrir þátttöku var að viðkomandi væri á aldrinum 20 - 40 ára , hefði líkamsþyngdarstuðul ( LÞS ) á bilinu 28 - 32 kg / m 2 og mittismál > 94 cm fyrir karlmenn og > 80 cm fyrir konur ( 12 - 14 ) . Mögulegir þátttakendur komu á móttöku rannsóknarinnar , til húsa á Landspítala , þar sem staðfest var með mælingum hvort þeir fullnægðu skilyrðum fyrir þátttöku . Að auki voru einstaklingar útilokaðir frá þátttöku ef viðkomandi hafði verið ávísað lyfjum ætluðum sjúklingum með sykursýki af gerð tvö eða háþrýsting eða hafði verið ávísað kólesteróllækkandi lyfjum . Ófrískar konur og konur með barn á brjósti voru útilokaðar frá þátttöku , svo og einstaklingar með sykursýki af gerð 1 . Allir þátttakendur ( n = 140 ) gáfu upplýst samþykki fyrir þátttöku í rannsókninni . Rannsóknin var samþykkt af Vísindasiðanefnd ( 04 - 031 ) og tilkynnt til Persónuverndar ( S1940 / 2004 ) . Grunnorkuþörf einstaklinga var metin með Harris-Benedicts jöfnum út frá hæð , þyngd kyni og aldri ( 15 ) . Þar sem um var að ræða of þunga einstaklinga var ? kjörlíkamsþyngd ? ( ideal body weight ) ákvörðuð og í framhaldi af því þyngdartala sem notuð var í Harris-Benedicts jöfnunum ( 16 ) ( sjá jöfnur í töflum Ia og Ib ) . Hreyfing hefur áhrif á heildarorkuþörf dagsins og til að áætla heildarorkuþörf einstaklinga er notast við svokallaðan hreyfistuðul ( Physical activity level , PAL ) ásamt útreiknaðri grunnorkuþörf samkvæmt jöfnunni : Heildarorkuþörf = grunnorkuþörf x PAL ( 10 ) . Algengt er að miða við PAL 1,3 - 1,4 fyrir fólk sem hreyfir sig lítið ( 10 ) . Þátttakendur í rannsókninni sem hér er lýst voru upp til hópa kyrrsetufólk og ákveðið var að nota PAL 1,3 til að ákvarða heildarorkuþörf . Íhlutunin fól í sér 30% orkuskerðingu af heildarorkuþörf hvers einstaklings og stóð hún í átta vikur . Samsvaraði þessi orkuskerðing um það bil 600 hitaeiningum á dag sem fræðilega ætti að skila sér í tæplega 600 gramma þyngdartapi á viku , eða um 4,5 kg þyngdartapi á átta vikna tímabili . Til að mæta mismunandi daglegri orkuþörf einstaklinga eftir 30% orkuskerðingu , útbjó næringarráðgjafi matseðla sem gáfu frá 1200 hitaeiningum upp í 2000 hitaeiningar . Við upphaf íhlutunar fengu þátttakendur einstaklingsbundna ráðgjöf frá næringarfræðingi þar sem matseðlarnir voru kynntir . Einstaklingar sem fengu matseðla sem gáfu minna en 1500 hitaeiningar var ráðlagt að taka inn fjölvítamín meðan á rannsókninni stóð . Aðrir matseðlar , 1600 - 2000 hitaeiningar , gáfu ráðlagðan dagsskammt af vítamínum og steinefnum . Skipting orkuefnanna var þannig að um 50% orkunnar komu frá kolvetnum , 20% frá próteinum og 30% frá fitu . Mynd 1 sýnir dæmi um 1400 hitaeininga matseðil . Til að tryggja fjölbreytni í fæðuvali fengu þátttakendur skiptilista ( sjá dæmi á mynd 2 ) þar sem búið var að reikna hitaeiningafjölda í ákveðnum skömmtum af algengum fæðutegundum . Þátttakendur gátu því valið sér fæðutegundir innan hvers fæðuflokks að vild með því að hagræða skammtastærðum eftir orkuþéttni vörunnar . Matseðla auk skiptilista verður hægt að nálgast á heimasíðu næringarstofu Landspítala www.landspitali.is / naering Auk matseðla og skiptilista var þátttakendum afhent skjal með tillögum að kvöldverði og næringarútreiknuðum uppskriftum til að auðvelda skipulag mataræðisins . Þátttakendur höfðu til afnota vog ( Philips , Electronic Kitchenscale HR 2385 ) meðan á rannsókninni stóð til að ákvarða skammtastærðir . Næringarfræðingur hringdi í þátttakendur þegar vika var liðin af íhlutun til að heyra hvernig gengi að fylgja matseðlunum og gaf ráðleggingar ef með þurfti . Einnig var haft samband við þátttakendur í annarri viku , þeir höfðu tækifæri til að fá viðtal við næringarfræðing í fjórðu viku , auk þess sem hringt var í þá í sjöttu viku . Mælingar á hæð , líkamsþyngd , auk ummáls mittis og mjaðma voru framkvæmdar á móttöku rannsóknarinnar á Landspítala í upphafi og við lok íhlutunar . Voru þær allar framkvæmdar af sama einstaklingi með hefðbundnum aðferðum . Skráning gagna fór fram í Excel , en SPSS forritið ( 11.0 ) var notað við gagnavinnslu og lýsandi tölfræði . Munur á þyngdartapi kvenna og karla var metið með t-prófi ( independent sample t-test ) . Alls luku 114 einstaklingar ( 81% ) átta vikna íhlutun . Meðalaldur var 29,8 ± 5,2 ár . Reiknuð grunnefnaskipti ( hitaeiningar / dag ) þátttakenda voru á bilinu 1364 hitaeiningar / dag til 2178 kcal / dag og heildarorkuþörf dagsins var metin sem 2113 hitaeiningar / dag að meðaltali eða um 1930 hitaeiningar / dag meðal kvenna og rúmar 2400 hitaeiningar / dag meðal karla . Í töflu IIa og IIb sést heildarorkuþörf dagsins fyrir orkuskerðingu , ráðlögð orkuinntaka eftir 30% skerðingu auk þess hve mörgum hitaeiningum 30% orkuskerðing samsvaraði hjá þátttakendunum í rannsókninni . Matseðlarnir hlupu á 100 hitaeiningum þannig að sá einstaklingur sem minnst þurfti fékk matseðil sem gaf 1200 hitaeiningar á dag . Sá sem þurfti mest fékk matseðil sem gaf 2000 hitaeiningar á dag . Líkamsþyngdarstuðull í upphafi íhlutunar ( þegar orkuþörfin var reiknuð ) var um 30 kg / m 2 , bæði meðal karla og kvenna eins og sjá má í töflu IIa og IIb . Heildarþyngdartap allra þátttakendanna var tæp fimm kg á átta vikum , eða að meðaltali 625 gr á viku ( tafla III ) . Þyngdartap karla í rannsókninni var marktækt meira en meðal kvenna ( um 740 gr á viku á móti 525 gr á viku , p = 0,003 ) . Ef þyngdartap er metið sem hlutfall af upprunalegri þyngd þá léttust karlmenn að meðaltali um 6% af upprunalegri þyngd , en konur um 5% . Sá munur á milli kynjanna var ekki tölfræðilega marktækur . Einstaklingar í rannsókninni töpuðu frá 3% upp í 15% af upprunalegu þyngd á því átta vikna tímabili sem rannsóknin náði yfir . Líkamsþyngdarstuðull lækkaði að meðaltali um 1,6 ± 1,0 kg / m 2 . Í upphafi íhlutunar töldust 47% ( n = 54 ) í offitu ( LÞS ? 30 kg / m 2 ) . Þeim hafði fækkað niður í 15% ( n = 17 ) í lok íhlutunar . Fimm einstaklingar þyngdust um 0,1 til 2,2 kg meðan á íhlutun stóð . Mittis - og mjaðmamál þátttakenda minnkaði einnig marktækt á þeim átta vikum sem íhlutunin stóð . Mittismál minnkaði á tímabilinu að meðaltali um 4,5 ( ± 2,9 ) cm sem samsvarar 5% lækkun frá mittismáli í upphafi íhlutunar . Mjaðmamál minnkaði að jafnaði um 3,4 ( ± 2,3 ) cm á tímabilinu og samsvarar það um það bil 3% minnkun ef miðað er við mjaðmamál fyrir íhlutun . Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að næringarútreiknaðir matseðlar , þar sem orkuskerðing var 30% miðað við áætlaða orkuþörf einstaklingsins , ásamt viðtali og ráðgjöf næringarfræðings , reynast vel við að ná fram þyngdartapi meðal ungra Íslendinga með líkamþyngdarstuðul á bilinu 28 - 32 kg / m 2 . Skipting orkuefnanna í matseðlunum var í samræmi við opinberar ráðleggingar ( 10 ) . Hópurinn sem um ræðir er mjög mikilvægur markhópur , þar um er að ræða ungt fólk á aldrinum 20 - 40 ára . Sérfræðingar hafa undanfarin ár velt því fyrir sér hvaða aðferð henti best til þyngdartaps . Til að tapa þyngd þarf orkuneysla að vera minni en orkuþörf og í rannsókninni sem lýst er í þessari grein fylgdu þátttakendur matseðlum sem gáfu fyrirfram ákveðna orku , allt miðað við orkuþörf einstaklingsins . Fræðilega má áætla að 500 hitaeininga orkuskerðing á dag miðað við heildarorkuþörf dagsins muni skila sér í tæplega 500 gr þyngdartapi á einni viku . Fyrirfram mátti því búast við tæplega fimm kílóa þyngdartapi hjá hópnum á því átta vikna tímabili sem rannsóknin náði yfir og aðferðin sem hér er lýst stóðst því þær væntingar mjög vel . Sýnir það að aðlögun þátttakenda að mataræðinu var almennt góð , sem hlýtur að teljast styrkur fyrir aðferðina . Sú leið að gefa matseðla með fyrirfram ákvarðaðri orku virðist því gefast vel til að ná fram þyngdartapi meðal of þungra Íslendinga . Skipting orkuefnanna var í samræmi við opinberar ráðleggingar sem gera ráð fyrir að 10 - 20% orkunnar ætti að koma frá próteinum , að meðaltali 25 - 35% frá fitu og 50 - 60% orkunnar frá kolvetnum ( NNR 2004 ) . Próteininnihald matseðlanna var í hærri kantinum í rannsókninni , eða tæp 20% , sem er örlítið hærra en Íslendingar borða að jafnaði ( 11 ) og mun hærra en víða erlendis . Töluverður fjöldi megrunarkúra sem ekki endilega gera ráð fyrir að hitaeiningar séu taldar eða matseðlar útbúnir hefur verið markaðssettur og flestir þeirra virka ef eftir þeim er farið að minnsta kosti til skamms tíma . Skipting orkuefnanna ( kolvetna , próteina og fitu ) er þar mjög mismunandi ( 7 ) . Megrunarkúrar á borð við Atkins leggja upp með kolvetnaskerðingu þar sem kolvetnamagn fer allt niður í 20 gr á dag ( 7 ) en opinberar næringarráðleggingar gera ráð fyrir um 250 gr daglegri neyslu af kolvetnum miðað við 2000 hitaeininga fæði . Aðrir vel þekktir kúrar byggja meðal annars á gríðarlegri fituskerðingu ( Ornish ) eða háu hlutfalli próteina í fæði ( The Zone ) . Árangur Atkins fæðis byggir á mikilli orkuskerðingu sem leiðir eðililega af sér mikið þyngdartap og sennilegt er að hátt hlutfall próteina skipti líka máli ( 8 ) , en nýlegar rannsóknir benda til þess að prótein séu meira seðjandi en kolvetni og fita ( 8 , 9 ) . Hins vegar getur langtímaárangur af Atkins ekki talist góður og hið mikla og hraða þyngdartap í upphafi meðferðar orsakast líklega að stórum hluta af vatnstapi ( 8 ) . Vísbendingar eru einnig um að kolvetnaríkt fæði með lágan sykurstuðul ( glycemic index ) gefi mun betri árangur en fæði með háan stuðul ( 17 , 18 ) . Líklegt verður að teljast að sama megrunaraðferð hentar ekki öllum ( 7 ) og mikilvægt að litið sé á aðferðir til þyngdartaps sem einstaklingsbundna meðferð . Allar aðferðirnar eiga það þó sameiginlegt að árangurinn veltur á því hversu mikil orkuskerðingin er og í hversu langan tíma kerfinu er fylgt . Sú mikla kennsla , hvatning og aðhald sem næringarráðgjöfin í þeirri rannsókn sem lýst er hér fól í sér ( meðal annars með endurteknum viðtölum ) hafði mjög líklega áhrif til árangurs og mun vonandi skila sér í góðu viðhaldi á þyngdartapi . Einstaka fæðutegundir hafa verið ræddar í sambandi við baráttuna við offitu . Einna sterkastar eru ábendingarnar um að sykur á fljótandi formi sé óæskilegur í megrunarfæði og stuðli að ofþyngd og offitu ( 19 - 21 ) . Í rannsókninni sem hér er lýst var ekki leyfilegt að drekka sykraða gosdrykki né að sykra kaffi eða te . Einnig var neysla á öðrum drykkjum sem veita hitaeiningar takmörkuð , svo sem ávaxtasafa og alkóhóls . Það er einnig athyglisvert að vísbendingar eru um að mjólkurneysla og neysla kalks auðveldi fólki að léttast ( 22 ) og kenningar eru um að fiskneysla geti reynst vel ( 23 ) . Rannsóknarhópurinn var á aldrinum 20 - 40 ára . Mjög mikilvægt er að grípa inn í ofþyngd snemma á fullorðinsárum ef einstaklingar á annað borð hafa þróað hana með sér . Telja má líklegt að það þyngdartap sem náðist á átta vikna íhlutun í þessari rannsókn hafi haft mikil áhrif á blóðþrýsting , blóðfitur og aðrar breytur tengdar efnaskiptavillu ( 4 ) , auk þess að stuðla að betri líðan og almennu heilsufari þessara einstaklinga . Ýmsar lífefnafræðilegar mælingar voru gerðar bæði fyrir og eftir íhlutun , en greint verður frá niðurstöðum þeirra síðar . Mjög mikilvægt að benda á að allir þátttakendur í rannsókninni teljast vera á barneignaaldri , en áhrif mataræðis foreldra á börn sín eru vel þekkt ( 24 - 27 ) . Breytileiki var talsverður milli einstaklinga hvað varðar þyngdartap . Lang flestir náðu góðum tökum á aðferðinni og náðu settu markmiði og voru að vonum mjög ánægðir . Sumir hins vegar þyngdust örlítið sem væntanlega má skýra á þann hátt að þeir áttu erfitt með að tileinka sér aðferðina og fylgja matseðlunum . Nánari greining á gögnunum þar sem meðal annars verður stuðst við niðurstöður skráningar á mataræði undir lok íhlutunar ( niðurstöður ekki kynntar hér ) munu eflaust svara spurningum hvers vegna sumum einstaklingum tókst ekki að léttast . Annað sem gæti hugsanlega haft áhrif er hversu stór breytingin var frá fyrra mataræði ( 7 ) , en það verður einnig skoðað á síðari stigum úrvinnslunnar . Breytileiki í hreyfingu hefur mjög líklega einnig áhrif á breytleika í árangri , en magn hreyfingar var kannað með spurningalista ( METS ) í upphafi og við lok íhlutunar ( niðurstöður ekki kynntar hér ) . Þátttakendur voru beðnir um að breyta engu hvað varðaði hreyfimynstur meðan á íhlutun stóð . Mjög lítið hefur verið birt á alþjóða vettvangi um þætti sem hafa áhrif á eða spá fyrir um þyngdartap þegar einstaklingar byrja í megrunarprógrammi . Nefnt hefur verið að þyngdartap fyrstu tvær vikurnar sé mjög mikilvægt til að einstaklingar haldi áfram næstu vikur á eftir ( 28 , 29 ) . Genetískir þættir gætu einnig haft áhrif á breytileika í þyngdartapi á orkuskertu fæði ( 30 ) . Íhlutunin sem lýst er hér í þessari grein stóð yfir í átta vikur og sýnt hefur verið fram á skammtímaárangur af notkun matseðla og skiptilista ásamt ráðgjöf næringarfræðings til að ná fram þyngdartapi meðal of þungra og of feitra ungra Íslendinga . Í lok rannsóknar var öllum þátttakendum boðið viðtal við næringarfræðing þar sem rætt var um framhaldið og þátttakendur hvattir til að bæta meiri hreyfingu inn í lífsmynstrið . Verið er að reyna að safna upplýsingum um þyngd þátttakenda einu ári frá lokum íhlutunar munu þær niðurstöður veita upplýsingar um langtímaárangur af þeirri næringarráðgjöf og íhlutun sem lýst hefur verið hér . Rannsóknin sem hér hefur verið lýst er sú fyrsta sinnar tegundar sem framkvæmd hefur verið á Íslandi . Niðurstöðurnar sýna að aðferðin sem lýst var í þessari grein getur nýst við klínískt starf í baráttunni gegn ofþyngd og offitu . Mjög líklegt er að góð eftirfylgni sé nauðsynleg til að viðhalda árangrinum . Þakkir fá Elva Gísladóttir doktorsnemi í næringarfræði fyrir gagnasöfnun , Ása Guðrún Kristjánsdóttir næringarfræðingur og dr. Bryndís Eva Birgisdóttir fyrir að veita næringarráðgjöf til þátttakenda ásamt IG sem er einn af höfundum greinarinnar . Auk þess fá erlendir samstarfsaðilar , J. Alfredo Martinéz Professor við Department of Physiology and Nutrition , University of Navarra og dr. Mairead Kiely við Department of Food and Nutritional Sciences , UCC , þakkir fyrir samstarf við Ingu Þórsdóttur verkefnisstjóra við uppsetningu rannsóknarinnar .