Í þessum þætti ætla ég að varpa tveimur áramótasprengjum og stinga upp á viðamiklum breytingum á tungumálinu . Virkir í athugasemdum og frétta - og fjölmiðlamenn fá ókeypis íslenskukennslu . Og að lokum verður orð ársins 2019 afhjúpað . En við byrjum á afmæli . Eftir því sem ég hugsa meira um þetta orð finnst mér það sífellt þunglyndislegra og meira niðurdrepandi . Örlög orðanna – Þættir um íslenzk orð og orðtök . Menn mega ekki skemmta sér á fæðingardögum sínum . Kirkjan er allsráðandi og allir verða að hugsa um hana . Fundurinn hefur e.t.v. hljómað einhvernveginn svona : Biskup : Sælir kæru fundarmenn . Sem biskup ber mér að stjórna þessum fundi og stýra honum . Velkomnir á þennan fund siðanefndar íslensku þjóðkirkjunnar . Borist hefur tillaga um að leggja niður orðið fæðingardagur en taka upp afmæli í staðinn . Skoðum aftur hvað Halldór Halldórsson segir : Ég veit ekki , hvort mönnum er almennt ljóst , að orðin fæðingardagur og afmæli samsvara ekki hvort öðru nákvæmlega að merkingu . 1958 . Í staðinn fyrir að óska fólki til hamingju með afmælið legg ég til að við förum að dæmi helstu nágrannaþjóða okkar og óskum því til hamingju með fæðingardaginn . Nýr áratugur … eða ekki Í þessum orðum sögðum er árið 2020 rétt nýgengið í garð . Við síðustu áramót breyttust tvær tölur í ártalinu . Tugurinn breyttist sem sagt úr einum í tvo . Sumir halda því fram að þar með sé byrjaður nýr áratugur . Aðrir segja að nýr áratugur byrji ekki fyrr en um næstu áramót . Þetta virðist ætla að verða eilífðar deilumál meðal Íslendinga á tíu ára fresti . Svona eins og skaupið , að breyta klukkunni , banna flugelda , kirkjuheimsóknir barna og listamannalaun eru árleg umræða og vinsælt deiluefni í svartasta skammdeginu . Við sem komin erum til vits og ára munum öll eftir umræðum um það hvenær aldamót yrðu , s.s. hvort þau yrðu árið 2000 eða 2001 . Það varð tilefni langra deilna , blaðagreina og umræðna í sjónvarpi og útvarpi . Menn skiptust í tvær andstæðar fylkingar . Annað hvort voru menn í 2000 eða 2001 hópnum . Sem betur fer voru samfélagsmiðlar ekki til þarna . Eins og með orðið afmæli þarf íslenskt orðfar í kringum áratugi og aldur líka að vera leiðinlegt og minna okkur á að við erum ekki að verða neitt yngri , þetta er nú bráðum að vera búið hjá okkur . Nú er sem sagt hafinn þriðji áratugur tuttugustuogfyrstu aldar . Í fljótu bragði gæti það virst vera 2030 - og eitthvað . En nei , það er bara 2020 - og eitthvað . Orðfar um aldurinn okkar er líka þunglyndislegt og niðurdrepandi . Við erum gerð eldri en við erum . Fólk sem er 30 - og eitthvað ára er á fertugsaldri , fólk sem er 40 - og eitthvað ára er á fimmtugsaldri og svo framvegis . Þetta með nýjan áratug eða ekki er ákveðið vandamál í íslensku . Því við eigum engin orð eins og the twenties í ensku , tyverne í dönsku eða die Zwanzigjahre í þýsku . Allt eru þetta orð yfir ártöl sem enda á 20 – 29 . Að þessu leyti er íslenskan ekki nógu gagnsæ . Ég vil því koma með tvær tillögur : Annað hvort að við notum frekar orð eins og tuttuguárin um ár sem enda á 20 - 29 , þrjátíuárin um ár sem enda á 30 - 39 og svo framvegis . Eða að kalla áratugina það sama og spil í spilastokkum . Núllið yrði samt fyrsti áratugur aldarinnar . Svo kæmi ásinn , sem eru ár sem enda á 10 - 19 , tvisturinn yrði þá notaður yfir ár sem enda á 20 - 29 og svo framvegis . Ég held að báðar þessar tillögur séu gagnsærri en núverandi fyrirkomulag og augljósar þegar við erum farin að venjast þeim . Maður þarf þá ekki lengur að hugsa sig um og reikna út um hvað er verið að tala ef þetta yrði tekið upp . Ég veit ekki hvað hún er gömul , en ég gæti giskað á að hún sé á miðjum þrjátíuárunum . Það þýðir að hún er um það bil 35 ára . Þessi plata kom út einhverntíma í áttunni . Þýðir að platan hafi komið út einhverntíma á árunum 1980 - 1989 . Erum við ekki öll sammála um að þetta sé betra fyrirkomulag ? Ég vil a.m.k. hvetja hlustendur til nota tuttuguárin , eða tvistinn , til að dreifa þessu orðalagi og koma því í almenna notkun fyrir þrjátíuárin . Ókeypis ráð til virkra í athugasemdum Hér eru tveir hlutir sem fara í taugarnar á mér . Í fyrsta lagi : Það er ekki skrifað að á eftir orðunum þegar , sem og ef . Það virðist kannski stundum hljóma þannig í daglegu talmáli . En við skrifum það ekki . Til dæmis eru eftirfarandi setningar rangar : Mér brá þegar að ég mætti þér . Sá sem að skrifaði þessa færslu ætti að skammast sín . Nennirðu að kaupa mjólk ef að þú ferð út í búð ? Þið skiljið hvað ég meina . Í öðru lagi : Ég hef óþægilega oft séð rangan rithátt á landi frænda vorra Svía . Á íslensku heitir landið þeirra Svíþjóð . Sumir hafa einhverja tilhneigingu til að skjóta auka ð-i í nafnið á landinu og skrifa Svíðþjóð . Það er rangt . Stigahæsta orðið af þessum tíu verður valið orð ársins 2019 . Og orðið sem hlaut flest atkvæði , eða 90 af 406 atkvæðum er Loftslagskvíði . Skilgreining á orðinu á vefnum ordabokin.is er : Tilfinning sem felur í sér kvíða , áhyggjur eða óvissu vegna loftslagsbreytinga . T.d. að jörðin og heimurinn séu alveg að líða undir lok vegna mengunar og loftslagsbreytinga . Orðið er ekki alveg nýtt – ég hef fundið dæmi um það allt frá 2011 . En það rímar vel við umræðuna á síðasta ári , þar sem loftslagsmál voru áberandi . Sumir eiga sjálfsagt eftir að finna þessu orði allt til foráttu , svona eins og orðinu hrútskýring , og sætta sig ekki við að orðið sé til yfir höfuð . En með því að horfast í augu loftslagsvandann og gera eitthvað í málunum má vel vera að orðið verði óþarft eftir nokkur ár . En kannski verður það óþarft hvort sem er , þegar við verðum búin að eyðileggja jörðina . Hvað veit maður ? Ég vil a.m.k. hvetja hlustendur til að leggja sitt af mörkunum við að vernda umhverfið – og þannig losnum við kannski við loftslagskvíðann . Að lokum Þá er þessi þáttur senn á enda runninn . Eins og venjulega minni ég á vefinn ordabokin.is . Ég minni líka á samfélagsmiðla málfarslögreglunnar á Facebook og á Twitter . Þar getið þið komið hrósi , kvörtunum eða öðrum ábendingum á framfæri . Nú , eða stungið upp á nýjum orðum til að bæta við í Orðabókina . Látið loftslagskvíðann ekki ná tökum á ykkur , þó það sé erfitt .