Heimilisofbeldi er þegar einn fjölskyldumeðlimur kúgar annan í skjóli friðhelgi heimilisins og tilfinningalegrar , félagslegrar og fjárhagslegrar bindingar . Sá sem beitir heimilisofbeldi getur verið maki , fyrrverandi maki , foreldri , barn eða aðrir tengdir fórnarlambinu fjölskylduböndum . Oftast er um að ræða karlmann sem beitir konu ofbeldi í krafti líkamlegra yfirburða og verður hér fjallað um einkenni þessa og hvað læknar geti gert ef grunur kviknar um slíkt ofbeldi . Heimilisofbeldi getur birst í andlegri kúgun , einangrun , efnahagslegri stjórnun , hótunum og niðurlægingu . Líkamlegt ofbeldi er sú birtingarmynd sem er greinilegust en andlegt ofbeldi er erfiðast að merkja og jafnframt að vinna úr . Kynferðisleg misnotkun , svo sem nauðganir eða kynferðisleg niðurlæging , er einnig mjög oft hluti af heimilisofbeldi . Í skýrslu sem unnin var að beiðni dómsmálaráðherra árið 1996 kemur fram að 14% íslenskra kvenna hafa verið beittar ofbeldi af núverandi eða fyrrverandi maka og 7% verið beittar mjög grófu ofbeldi . Þar kemur einnig fram að tæp 9% af öllum ofbeldisáverkum skráðum það ár á slysavarðstofu voru af völdum einhvers fjölskyldumeðlims en konur voru þar í miklum meirihluta . Það ber að hafa í huga að þetta er samkvæmt frásögn kvennanna og gæti því verið vanmetið . Þar sem einangrun er ein tegund heimilisofbeldis er opinber þjónusta , svo sem heilbrigðisþjónustan , oft einn af fáum snertiflötum fórnarlambs við umheiminn . Það er því mikilvægt að heilbrigðisstarfsfólk þekki einkenni heimilisofbeldis og viðeigandi viðbrögð . Sömuleiðis að greina það sem fyrst því annars getur það þrengt verulega möguleika konunnar á raunhæfri aðstoð . Ef konan er meðhöndluð sem sjúklingur er hætta á að hún fari sjálf að líta á sig sem slíkan og að rót vandans liggi í sjúkdómum hennar en ekki því að hún búi við ofbeldi . Þar með er heilbrigðisstarfsfólk farið að styrkja þau skilaboð sem ofbeldismaðurinn sendir henni , það er að hún sé ekki " í lagi " og þurfi að " læknast " . Konur sem búa við heimilisofbeldi sækja marktækt meira til lækna vegna minni háttar veikinda og vandamála tengdu kynlífi en aðrar konur . Einnig leita konur í ofbeldissamböndum meira til lækna vegna barna sinna en gengur og gerist . Líkamleg einkenni konu í ofbeldissambandi geta verið : o Höfuðverkur o Ýmis stoðkerfaeinkenni o Þreyta o Átröskun Tíðar sýkingar í þvag - eða kynfærum geta einnig verið merki um kynferðislega misnotkun . o Þunglyndi o Kynlífsvandamálum o Kvíða o Áráttuþráhyggjuhegðun Oft er lítið samræmi milli lýsingar á líðan annars vegar og líkamlegs ástands hins vegar . Vegna þeirrar einangrunar sem oft er samfara heimilisofbeldi getur liðið einhver tími milli þess sem kona verður fyrir líkamlegu ofbeldi og hún leitar sér læknisaðstoðar . Ef ofangreind einkenni eiga við er fullt tilefni til að spyrja konu út í ástand á heimili . Þegar saga sjúklings er skráð og grunur leikur á ofbeldi ber að hafa nokkur atriði í huga . Ofbeldismaðurinn fylgir oft fórnarlambinu í læknisheimsóknir og heimtar jafnvel að svara spurningum heilbrigðisstarfsfólks fyrir sjúklinginn . Ef slíkt er uppi á teningnum er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að ræða einslega við sjúkling . Það ber einnig að hafa í huga að ef nauðsynlegt reynist að túlka samtalið þá sé túlkurinn ekki í fjölskyldutengslum við sjúklinginn . Einnig skal sjúklingur upplýstur um trúnaðarsamband við lækni og hvaða takmörkunum það er háð , þegar til dæmis grunur leikur á að börn búi við óviðunandi aðstæður . Til að greina hvort um heimilisofbeldi er að ræða er lagt til að læknar spyrji eftirfarandi spurninga við grun um ofbeldi : o Hefur þér verið ýtt , hrint , þú slegin eða meidd með öðrum hætti síðastliðið ár . Ef svo er , hver gerði það ? o Finnst þér þú vera örugg í hjónabandi þínu ( ástarsambandi ) ? o Finnur þú til óöryggis gagnvart fyrrum maka ? o Ertu hingað komin vegna áverka af völdum maka ? Ertu hingað komin vegna veikinda eða streitu sem má rekja til hótana , ofbeldis , eða ótta við maka ? Þegar staðfest hefur verið að um heimilisofbeldi er að ræða , og það skráð í sjúkraskýrslu , þarf að koma réttum skilaboðum á framfæri til sjúklings . Í fyrsta lagi að einkennin séu mjög eðlileg miðað við aðstæður og að heimilisofbeldið sé aldrei réttlætanlegt . Í öðru lagi að hún sé ekki ein , fjöldi úrræða sé til fyrir konur í þessum aðstæðum . Stundum þarf mikið að ganga á þar til konur eru tilbúnar til að brjótast út úr ofbeldissambandi , en með réttri greiningu og skilaboðum til kvenna í þessari stöðu aukast líkurnar á að þær grípi til viðeigandi ráðstafana . Best er að fylgja þeirri reglu að konan sé sérfræðingur í sínum málum og hún ráði ferðinni . Það er því ágætt að spyrja hana hvers konar hjálp hún vilji fá . Hvort hún sé tilbúin til að breyta sínum högum og hvaða spor hún vilji taka í þá átt . Kvennaathvarfið hefur sérhæft sig í að aðstoða konur sem búa við heimilisofbeldi . Þjónustan er þríþætt : Í fyrsta lagi rekstur athvarfs fyrir konur og börn þeirra þegar dvöl í heimahúsum er þeim óbærileg . Í öðru lagi símaráðgjöf allan sólarhringinn í síma 561 1205 . Í þriðja lagi ókeypis viðtöl , þar sem konur geta komið og fengið stuðning og upplýsingar án þess að til dvalar komi . Það er nauðsynlegt að benda konum sem búa við heimilisofbeldi á þetta , en frekari upplýsingar um heimilisofbeldi , einkenni og úrræði má nálgast hjá kvennaathvarf.is