10 MORCUNBLAÐIÐ LaugardagUr 12. júní 1965 Vorsáöning nau vegna kalhættu — segir Klemenz á Sámsstöðum KLEMENZ Kristjánsson , til - rauna.st.jori á SámstÖðum , varð sjötugur 14. maí siðastl . „ Ekkj er ég þó leiðari á lífinu en svo , að ég vildi helzt vera miklu yngri " , sagði hann í við tali við Morgunblaðið . „ Ég hef svo mörg áhugamál , sem ég þyrf ti að hafa tíma og þrek til að vinna að " . Eftir landbúnaðarnám í Dan mörku og Noregi , kom Klem - enz heim árið 1923 og hóf til - raunir með ymiskonar nytja - jurtir i Aldamótagarði , sem hann fékkst við til ársins 1927 , er tilraunastöðin á Sámsstöð - um var sett á stofn af Búnað - arfélagi íslands . Á þessum fjórum árum tók Klemenz m.a. að kynbæta gras - og korn tegundir með úrvali . Einnig stundaði hann frærannsóknir og fékk til þeirra húsnæði og tæki hjá Gísla Guðmundssyni gerlafræðingi . Að frærann - sóknunum vann Klemenz kauplaust febrúar og marz ár hvert , en annars var hann í tímavinnu hjá Bir.i & ðarfélag - inu . „ Ég tók við koti á Sáms - stöðum 1927 " , sagði Klemenz . „ Þar byggði ég kornræktina á þeim athugunum , sem ég hafði gert í Reykjavík , og hóf frærækt af þeim stofnum , sem ég hafði áður athugað þar . Voru það einkum hávingull og vallarfoxgras . Árið 1932 breyttist starfsemin nokkuð og var þá tekið við tilraunum þeim með kartöflur og græn - fóður , sem Gróðrarstöðin í Reykjavík hafði áður haft með höndum . Hafa þær hald - izt á Sámsstöðum til þessa dags " . „ Tilraunaráð jarðræktar skipuleggur tilraunastarfsem - ina , en ég er sjálfráður um það , hve mikið korn og gras - fræ ég rækta - Þá framleiddi ég talsvert af grasmjöli á ár - unum 1958 til 1962 , en varð að hætta vegna samkeppni , þar sem ég gat ekki fest kaup á fullkomnari vélum " . „ Hvernig var með ævintýr - ið ykkar á söndunum ? " „ Guðmundur heitinn á Hofi , Hákon Guðmundsson , núver - andi yfirborgardómari , Hákon Bjarnason , skógræktarstjóri , Hermann Jónasson og ég gerð um tilraunir með ræktun gras - , korns - og grænfóður - tegunda , ásamt jarðeplum á Geitasandi utan Eystri Rang - ár , árin 1940 til 1947 . Niður - staða þessara athugana varð sú , að hægt er að nota sand - inn fyrir alla þessa ræktun , auk fræræktar . Ríkið hefur nú tekið við þessari starfsemi og hef ég umsjón með henni " . „ Hvað hefur þú stóran skika undir kornrækt á Sáms stöðum nú ? " „ Við höfum lO' / i hektara ' undir kornrækt og tilraunir með hana , aðallega bygg og hafra . Stofnanir eru þó milli 30 og 40 . Grasfrærækt er eng in á Sámsstöðum nú , en um 17 hektörum er varið til henn - ar á Geitasandi . Þó munu ekki nema um 11 hektarar gefa fræ í sumar . í fyrra fékk ég um 100 kg. af hreinsuðu fræi af hverjum hektara . Var það óvenjulítil uppskera af tún - vingli , en hins vegar mjög gott fræ " . „ Hvað hefur þú mikið undir túnrækt ? " „ Undir túnrækt og tilraunir með hana hef ég 45 hektara . Tilraunirnar eru með áburð , áburðarblöndur , stofna af grasfræi og fræblöndur . Hafa þessar tilraunir verið stund - aðar frá 1932 , en áður þekkt - ust þær ekki hér á landi . " „ Þú hefur gert tilraunir með skjólbelti . " „ Já . Og sannazt hefur af þeim tilraunum , að skjólbelti auka mjög afrakstur landsins . T. d. verður korn , sem vex í skjólbeltum , miklu mjölrík - ara en hitt , sem vex á ber - svæðí . " „ Ert þú hlynntur því , að fleiri bændur taki til við kornrækt ? " ' „ Já , það er ég . Margir segja , og það með réttu , að aðallega eigi að rækta gras hér á landi . En einnig verður að rækta sem fjölbreytilegastan gróður . Einkum verður að rækta þær fóðurjurtir , sem gefa góða uppskeru í kalárum . Þar á ég við vorsáð , einærar jurtir svo sem bygg og hafra . Þessar jurtir ganga á snið við kal , ef þeim er ekki sáð of snemma í forblauta jörð . Þær geta forðað bændum frá fóð - urskorti á kalárum . " „ Milli 20 og 30 kalár voru á 19. öld á íslandi og á þessari öld eru komin a.m.k. 8 kalár . Þá er miklu oftar hálfkal í einstökum landshlutum . Af kali hlýzt o £ t mjög alvarlegur fóðurskortur , svo að skera verður niður bústofn . Úr þess - ari hættu mætti draga mjög með ræktun vorsáðs . 1951 var stórkostlegt kal í Fljótshlíð og talsvert árið eftir . Þá seldi ég nokkuð af korni til fóðurs í sveitinni og hefði getað selt miklu meira . " „ óhugur er í sumum vegna þess að ekki héfur fengizt nægilega þroskað korn tvö undanfarin ár . Við mættum minnast þess , að síldin brást í 16 ár , en við hættum ekki veiðum . Yfirleitt eru allir at - vinnuvegir íslendinga háðir duttlungum náttúrunnar ann - arsvegar hagsýni og þraut - seigju einstaklingsins , hvort sem er til sjávar eða sveita , því veldur hver á heldur . Sagt er , að túnræktin sé öruggust , en það er ekki nema hálfur sannleikurinn , því menn verða að gera sér grein fyrir ör - ygginu , sem fylgir því að sá þeim tegundum , sem tryggja uppskeru samsumars . " „ Ég er að berjast við að auka stofna af norska dönnes - bygginu , sem ég hef ræktað í 42 ár á Islandi . Fyrir 3 árum voru valdir 4 stofnar af því og hafa þeir gefið mjög góða Klemenz Kristjánssom uppskeru . Ég vinn að því að koma þessum stofnum áfram . Þá er útsæði af vetrarbyggi frá Sámsstöðum reynt á 10 stöðum umhverfis landið . Ár - ið 1966 verður úr því skorið , hvort það lifir . Um helmingur vetrarbyggsins á Sámsstöðum 1964 lifði . Sá stofn varð full - þroska í byrjun ágúst og var mjölríkasta bygg ársins . " „ Talsvert af túnvingulstofni , þróttmiklum og harðgerðum , er nú til í kössum á Sámsstöð - um . Þennan stofn hef ég verið að rækta síðan 1927 . Nú vil ég koma þessu fræi út í lífið með því að rækta það í topp - um til fræöflunar og senda það síðan til framræktunar í Danmörku eða Suður-Noregi , til þess að fá það aftur og leiða inn í íslenzka túnrækt . Islenzk jarðrækt er ekki emn kominn á akuryrkjustigið , heldur er hún aðeins skyndi - rækt til túnræktar . Á meðan er hagkvæmt að kynbæta nytjajurtir í landinu til fram - ræktunar á heitari stöðum . " „ Mikil þörf er á því að reisa útsæðisræktarstöð fyrir gras - íræ , korn og kartöflur . Hag - kvæm staðsetning hennar væri t . d. í Fljótshlíð eða Þykkvabæ . Þar þyrftu að vera skjólbelti og aðstaða til hægr - ar og góðrar þurrkunar . Með þessu væri hægt að tryggja stofn þeirra nytjajurta , sem mælt er með . Um þessar mundir er oft mjög erfitt fyrir bændur að ná í það grasfræ , sem þeir lesa um i búnaðar - ritum , er þeir ætla að fara að „ Hvaða breytingar telur þú að verði helztar á jarðrækt hér á landi á næstu áratug - um ? " „ Það er erfitt að segja fyrir um , en sá tími mun til dæmis koma að ekkert jarðyrkju - svæði verður talið fullræktað á íslandi , nema með skjól - beltum . " „ Hverjar eru helztu niður - stöður körnræktartilraunaima á íslandi almennt ? " „ Þær sýna meðal annars , að að á 7 til 8 árum af hverjum 10 fæst mjölríkt korn á Suður landi , 5 til 6 í Eyjafirði , 3 til 6 á Vesturlandi og 3 til 6 á Aust urlandi við ströndina , en betri árangur mun vera á Fljóts - dalshéraði . í fyrra voru í Fljótshlíð 8 frostnætur í ágúst og 10 í september . Er það hæsta tala frostnátta á þessum tíma í 38 ár . Þó fékk ég 16% tunnu af byggi af hverjum þeirra þriggja hekt - ara , sem ræktað var á . Var þetta eini skikinn í landi Sámsstaða , sem skilaði ágóða . " Spjallað við Bro Brille EINN þekktasti blaðamaður Danmerkur , Sven Sabroe , sem ritar greinar undir nafninu Bro Brille , er nýfarinn aftur heim eftir vikudvöl á íslandi . Morgunblaðið átti við hann samtal , er hann hafði verið hér nokkra daga , og fór það fram í stærstu íbúðinni í Hótel Holti , en hana höfðu gestgjaf - ar Sabroes , Loftleiðir , leigt handa honum og konu hans . — Hér er fagurt úsýni yfir íslenzka höfuðstaðinn , sagði Sabroe og benti yfir tjörnina . Veðrið er líka afbragðsgott . Við hefjum daginn þannig hjónin , meðan við erum í Reykjavík , að við bregðum okkur í Sundlaugarnar , þess - ar gömlu á ég við . Ég hef heyrt að búið sé að búa til nýjar annarsstaðar . í Sund - laugarnar höfum við farið kl. 6:45 á hverjum morgni og þá eru þar saman komnir margir helztu embættis - og athafna og andans menn þjóðarinnar . Jarðhitinn og hveravatnið eru helztu auðlindir íslendinga og ættu framar öllu öðru að laða hingað erlenda ferðamenn , sjúka og heilbrigða . — Af hverju koma ekki fleiri danskir ferðamenn til íslands ? — Ástæðan liggur í augum uppi . Eftir veturinn á Norð - urlöndum , vill fólkið komast í sól og fer því til Suður - Evrópu . Á veturna fara Dan - ir helzt til Noregs á skíði . Leiðin liggur ekki um ísland nema til Ameríku . Þó getur þetta breyzt , ef þið hagnýtið betur heilsulindirnar , sem eru betri en nokkursstaðar i Evr - ópu . Hér er líka mjög dýrt að ferðast á mælikvarða Evrópu - manna . Gætuð þið ekki leigt bíla með íbúðarvögnum og sett upp tjaldbúðasvæði í kaupstöðunum ? Utan þeirra er allsstaðar nóg pláss á ís - landi . Það er ekki eins og í Danmörku , þar sem hvergi er lófastór blettur óbyggður eða óræktaður . — Hvað hafði þér unnið að blaðamennsku lengi ? — Um 40 ár . Fyrstu 10 árin vann ég við blöð í dreifbýl - inu , en síðan hef ég verið við mörg Kaupmannahafnarblöð - in , síðast við BT og nú Ekstra bladet . Sagt er , að ég sé sá blaðamaður í Danmörku , sem mest magn skrifi í blöð . Ég skrifa nefnilega alla baksíð - Sven Sabroe , ritstjórL una á Ekstrabladet dag hvern árið um kring . Ég hef einnig átt miklum vinsældum að fagna meðal lesendanna . Við skoðanakönnun um það , hvers vegna fólk kaupir BT og Ekstrabladet , svöruðu flestir , eða 69% , að þeir gerðu það til að lesa Bro Brille . Næst á vin - sældarlistanum komu frá - sagnir af morðum og nauðg - unum , 67% . — Þér hafið skrifað nokkr - ar bækur líka . — Já , ég hef skrifað 7 bækur . Hin fyrsta þeirra var eins konar ævisaga föður míns , Peter Sabroe , þjóð - þingmanns . Hann var naikill hugsjónamaður . Hann lézt árið 1913 , en nafn hans er rit - að óafmáanlegu letri í sögu Danmerkur fyrir það starf , sem hann vann í þágu fátækra og munaðarlausra barna . — Hvað gerðuð þér á stríðs - árunum ? — Ég var blaðamaður í Kaupmannahöfn . Að vísu voru blöðin ritskoðuð , en við gátum skrifað ýmislegt , sem Þjóðverjarnir fettu ekki fing - ur út í . Svo skrifaði ég , eins og margir aðrir blaðamenn á þeim tima , á laun fyrir ólög - legu blöðin á vegum and - spyrnuhreyfingarinnar . — Eruð þér fylgjandi því að afhenda íslendingum hand - ritin ? — Já , það er ég . Mér þykja Islendingar ekki eiga lagalegt tilkall til þeirra , en þeim mun skemmtilegra að geta afhent þeim handritin að gjöf . í Danmörku eru ekki margir , sem geta lesið hand - ritin . Ég þekki mann , sem er prófessor í Tisvilde . Hann þarf að ferðast í 3% klst. með lest til Kaupmannahafn - ar til að rýna í handritin . Það er ekki of mikið á sig lagt fyrir þessa fáu vísinda - A menn að ferðast með þotu í 3 klst. frá Kaupmannahöfn til Reykjavíkur sama erindis . — Þér hafið komið til ís - lands áður . — Já , ég dvaldist hér í viku fyrir 10 árum . Mér þykir mjög margt hafa breytzt hér í Reykjavík síðan . Þetta er mikil framfaraborg . — Skrifuðuð þér eitthvað um ísland í dönsk blöð eftir fyrri heimsóknina ? — Já , ég skrifaði nokkrar greinar . í þetta sinn hef ég al - veg frjálsar hendur um það , hvort ég skrifa um ísland , en ég ætla að setja eitthvað sam - an um ýmislegt , sem vakið hefur athygli mína . Það er skammarlegt , hve lítið flestir Danir vita um ísland . Þá tel ég líka , að dönsk blöð ættu að hafa fastan fréttaritara hér í Reykjavík . Hann ætti að vera danskur . Hér eru allir svo hjálpsamir , að hann kæm - ist strax í nauðsynleg sam - bönd til fréttaöflun 3 # Það virðist hjákátlegt að sjá fréttir um ísland frá amer - ískum fréttastofnunum í dönskum blöðum . Að lokum sagði Sven Sabroe : — Það var reyndar ekki alveg rétt hjá mér , þeg - ar ég sagði , að heilsulindirn - ar ykkar væru heppilegastar til að laða að erlenda ferða - menn . Það eru nefnilega stúlkurnar ykkar . Þær eru feiknalega fallegar .