Hestarnir frísuðu , og ískalt jökulvatnið rann niður úr þeim . sagði ég við sjálfan mig , þar sem ég lét hestinn ráða ferðinni í humátt á eftir samferðafólki mínu . Eftir tæpa tveggja mínútna reið tók að skráma fyrir augum mér sýn , sem ég hef aldrei getað losnað við síðan . Við erum áður en minnst varir komin fram á bakka á vatnsbreiðu , sem líkist meira hafi en nokkru vatnsfalli sem ég hafði áður séð . Allt yfirborð þessarar tröllauknu , leirmórauðu hafrastar þaut framhjá okkur með flughraða , hófst hér og þar í háa hunka , féll svo niður í djúpa dali , vafði sig í hendingskasti í risavaxna ströngla , sem byltust um í hvítfyssandi boðaföll , hringsnérist í sogandi iðusveipi og skrúfaðist upp í drýli og stróka , en gnýrinn af hamförum þessarar brimrastar var svo mikill , að við áttum fullt í fangi með að heyra hvert til annars . Hestarnir lygndu þunglyndislega aftur augunum eins og þeir fyndu á sér , að nú væri ekki skemmtilegt í vændum . Snertikipp fvrir neðan okkur lögðu þeir Runólfur og póstur út í straumhafið . En þarna fór allt á sömu leið og áður , hestarnir á bólakaf og sneru í einu vetfangi aftur til sama lands . Auk þess fór að verða meiri hætta á sandbleytum eftir því sem lengra dró niðureftir . Þarna sneru þeir við og héldu aftur upp með ánni þangað sem við biðum með augun límd við hverja hreyfingu þeirra . Og við stödd milli tveggja höfuðsanda og stórvötn á báða vegu . Kannski var reynandi að gera úrslitatilraun svolítið ofar . Í hverri hreyfingu þeirra birtist mikil lífsreynsla , sem þeim hafði auðsæilega tamizt að draga af gagnlega lærdóma . Vatnið hraðdýpkaði ekki , heldur sté hægt og hægt hærra og hærra upp eftir þeim . Sund í þessum brimsollna flaumi myndi kasta hestunum flötum , og tveim hraustum drengjum yrði færra á Íslandi . Við þessa stefnubreytingu urðu hestarnir þverir fyrir straumþunganum og í sömu andrá hóf vatnið sig upp fyrir miðjar síður . Það var einmanaleg sjón að sjá hestana með mennina einsog svolitlar strýtur upp af sér sveima þarna áfram úti í þessu breiða , flaumósa hafi , líkt og sökkhlaðna smábáta og maður stendur á öndinni á fjarlægri strönd og býst við að sjá þá hverfa þá og þegar niður í djúpið . Hvílíkir undrakraftar , sem þessum blessuðum skepnum hljóta að vera gefnir , að geta taðið af sér hvílíka straumskriðu , sem bylur á þeim hvíldarlaust upp fyrir miðjar síður ! Og loksins - guði sé lof - sjáum við hilla undir þá uppi á sólbjartri ströndinni fyrir handan , næst um beint á móti þar sem við biðum . Hér virtist afstaðið óskiljanlegasta kraftaverk í heimi . Var þetta brot að verða ófært ? Mér fannst eins og þeir kæmu úr svaðilför úr fjarlægu landi , þegar þeir komu seint og síðar meir aftur upp á ströndina til okkar . Vatnið streymdi niður úr hestunum , og mér sýndist þeim hlyti að vera ákaflega kalt . Gefðu tauminn hálf lausan ! Einblíndu á Lómagnúp . Vatnið var komið upp í kvið og þrýstist í sama vetfangi upp á miðjan síður . Hestarnir svömluðu skref fyrir skref sniðhallt niðureftir straumflákanum . Bilið milli okkar ogausturlandsins varð breiðara og breiðara . Vesturströndin var ennþá í órafjarlægð . Loks sneri Runólfur í Skaftafelli hesti sínum þvert vestur yfir . Stundum var eins og þeir lægju flatir í vatninu . Stundum eins og þeir hentust til hliðar upp á móti straumnum . kýlaust himinheiðið hringhvolfdist yfir höfði okkar . Og Lómugnúpur , sem átti að halda Margréti lóðréttri á hestinum , var á harðahlaupum inn til óbyggða . Straumfussinn bylur á hestinum og flýgur framhjá okkur í ótal myndum og teiknum : bungandi hólar , uppmjóar strýtur og strókar , hringsveipir , sem líkjast óðum hundum , sem hlaupa kringum skottið á sér , veltandi holskeflur , risavaxnar kryppur , sem skjótast upp úr jökulmorinu , - ein svarrandi flaumbreiða trylltra kynjamynda , sem geysast upp á yfirhorðið og sogast niður í leirmyrkrið í hrotlausum umskiptum og endurtekningum . Skref fyrir skref þokuðumst við sniðhallt nær vesturströndinni . Þetta sýndist aldrei ætla að taka enda . Ennþá bogaði vatnið upp á miðjar síður . Þá fyrst skildi ég það innan frá , að hér hafði gerzt eitt af furðulegustu átökum í vatnasögu Íslendinga . Er nú Skeiðará búin ? Það er alltaf siður að stanza , þegar allt er búið . Það er víst ekki ennþá allt búið . Og það leið ekki á öngu . Þaðan sást yfir miklarvíðáttur . Nákvæemlega tvær klukkustundir höfðum við verið að komast yfir Skeiðará . Þarna neðan til í hæðartungunni , niðri undir sandinum , djarfar fyrir gilinu , kannski fegursta bletti á öllu Íslandi . Í norðri og norðvestri blasa við leirgráir skriðjöklar . Svo kvaddi Runólfur í Skaftafelli og hélt af stað heimleiðis . Við biðum á sandöldunni , meðan hann var að komast austur yfir vatnaflákana . En hvað hann sýndist langt frá guði , þar sem hann stóð eins og lítill tittur upp úr vatnshafinu í fjarska . Hvað er ég ? Fólk bar djúpa lotningu fyrir henni . Ég vissi ekki af hverju , nema þegar amma mín hafði fengið andarteppukast um nóttina eða skjöldótta kýrin bölvað mikið , þá vissi ég alltaf til hvers ég krossaði mig . Djöfullinn er stærsti siðafrömuður og atvinnuveitandi heimsins . Íslenskur aðall Bækur eru saklausir hlutir , en rithöfundar eru ægilegar verur . Mitt rómantíska æði Andlegi dauðinn hefst með værð , sívaxandi stemningasljóleik , hugsjónahruni og ást á sveitalífi . Ég skrifa stanslaust . En síðan ver ég oft miklum tíma í að endurbæta efnið og fága stílinn , því að þar á vandvirkni mín sér engin takmörk , ef annað brýnna kallar ekki að . Pappír , blek og pennar voru lífsnauðsynjar , sem ég gat aldrei án verið , eftir að móðir mín hafði gert það axarskaft að kenna mér að skrifa . En sá sem veitir því hlátur er mestur velgerðarmaður þess . Þá var gaman að líta út í baðstofugluggann eða standa hjá einhverjum úti á stéttinni og horfa á þetta fallega skáldverk , sem alltaf skín fyrir innri augum mínum , þegar ég heyri nefnda Tunglskinssónötu eftir Beethoven . Ég er einn af mestu ritsnillingum , sem ritað hafa íslenska tungu . Af öllum " dauðum hlutum " fannst mér steinarnir mest lifandi En það sat í mér frá því ég mundi eftir mér , að allt væri lifandi og með vissu viti . Það var svo leikandi einfalt á þessum tímum að skilja út í ystu æsar leyndardóma alheimsins , meðan hugsunin var óflekkuð af saurgun þekkingarinnar . Mér þótti skemmtilegast að fara á skautum í rökkrum og tungsljósum . Mér fannst ekkert í náttúrunni eins lifandi . Það kalla þeir fágaða siðmenningu . Textahöfundur sýningar er Jón Hjartarson leikari . Upplýsingar Í anddyri Þórbergsseturs er upplýsingamiðstöð þar sem starfsmenn Þórbergsseturs fræða gesti um starfsemi setursins , Þórberg Þórðarson og sögu Suðursveitar . Gestir í dag : ... 149 Gestir þennan mánuð : ... 1239 Gestir á þessu ári : ... 129143