Alls konar spennandi afurðir er hægt að vinna úr innyflum fisks að sögn Harðar . Munnúðinn Pre-Cold sem búinn er til úr þorskaensímum er gott dæmi . mbl.is / Helgi Bjarnason Íslendingar eru enn að mörgu leyti í fararbroddi þegar kemur að rannsóknum í sjávarútvegi en hætta er á því að Ísland dragist aftur úr ef ekki kemur til aukinnar innspýtingar fjármagns í rannsóknir og þróun . Íslendingar eru enn að mörgu leyti í fararbroddi þegar kemur að rannsóknum í sjávarútvegi en hætta er á því að Ísland dragist aftur úr ef ekki kemur til aukinnar innspýtingar fjármagns í rannsóknir og þróun . Þetta er mat Harðar Guðjóns Kristinssonar , rannsóknar - og nýsköpunarstjóra hjá Matís , sem segir enn stórt áhersluatriði hjá stofnuninni að huga að því hvernig hægt sé að búa til frekari hliðarafurðir úr fisknum . Hörður segir Íslendinga að mörgu leyti í fararbroddi þegar kemur að rannsóknum í sjávarútvegi en að betur megi ef duga skal . Hætta sé á að Ísland dragist aftur úr og bendir hann í því samhengi á að framlög til AVS-rannsóknarsjóðsins , sem stendur fyrir aukið virði sjávarfangs , hafi staðið í stað í nokkurn tíma . „ Stóra áskorunin er að ná sem mestu úr hráefnunum sem við fáum og nota til þess sem minnsta orku með skilvirkari veiðum og vinnslu . Að ná að kreista eins mikil verðmæti úr hverju kílói sem við veiðum og nýta fiskinn 100% . Við erum ekki komin þangað . Við erum að nálgast 80% ef við skoðum þorskinn , “ segir Hörður . Að sögn Harðar kom ákveðið stökk hvað nýtingarhlutfallið varðar þegar AVS-sjóðurinn var stofnaður árið 2003 . Þá hafi verið sett mikið fjármagn í rannsóknir og þróun sem skilaði bæði betri nýtingu á fiski á Íslandi og jók einnig verðmæti á hvert kíló sem veitt er . Til að mynda hafi verið veidd um 460.600 tonn af þorski árið 1981 en 252.800 tonn árið 2017 . Þrátt fyrir næstum helmingi minni veiði var úflutningsverðmætið um 60% meira . Hörður Kristinsson hjá Matís Flöt þróun síðustu ár „ Síðustu ár höfum við séð þessa þróun nokkuð flata og á sama tíma hefur dregið verulega úr fjármagni í AVS-sjóðinn . Við höfum áhyggjur af því að ef við fáum ekki meiri innspýtingu í rannsóknir og þróun eigum við eftir að missa það forskot sem við höfum á aðrar þjóðir , sem margar hafa sett aukið fjármagn í slíkar rannsóknir á meðan það er ákveðin stöðnun í gangi hér núna , “ segir Hörður . Hann segir íslensk fyrirtæki hafa selt mikið af mjög flottum tæknilausnum sem þróaðar hafa verið hér á landi í gegnum árin erlendis . „ Aðrar þjóðir eru farnar að nota svipaða tækni og við höfum þróað hér innan lands . Það kemur að því að þær ná okkur ef við höldum ekki áfram að þróast . “ Matís er rannsóknar - og nýsköpunarfyrirtæki og hefur t.a.m. samstarfssamning við Háskóla Íslands en vinnur einnig náið með fyrirtækjum og frumkvöðlum , t.d. þeim sem eru staðsett í Sjávarklasanum . Matís þjónar því oft nokkurs konar stoðhlutverki fyrir klasa sprotafyrirtækja í sjávarútvegi sem róa í sömu átt að því meginmarkmiði Matís að auka verðmæti sjávarafurða . „ Við komum þarna inn með þekkingu sem fyrirtækin eru kannski ekki með . Við erum líka með rannsóknar - og þróunaraðstöðu sem fyrirtækin hafa oft ekki og mjög góða aðstöðu til þess að skala upp ferla sem fyrirtæki eru að þróa , “ segir Hörður og heldur áfram : „ Oft förum við í sameiginleg verkefni með fyrirtækjunum . Þar sækjum við um styrki saman og hugmyndirnar geta annaðhvort komið frá fyrirtækjunum sem vantar t.d. einhverja sérþekkingu eða aðstöðu , eða þá að við erum með ákveðna hugmynd sem við berum undir fyrirtæki og förum þá í verkefni saman , “ segir Hörður . Kerecis er eitt þeirra fyrirtækja sem Matís studdi við á sínum tíma en fyrirtækið hefur þróað plástra úr roði til þess að lækna fólk með krónísk sár og hafði aðstöðu hjá Matís á sínum tíma , en fyrirtækið var í upphafi árs 2019 metið á 9,5 milljarða króna . mbl.is / Ernir Eyjólfsson Sömu áskoranir með eldisfisk Hörður nefnir að stór mál eigi eftir að leysa hvað aukna nýtingu fiskafurða varðar sem snúist m.a. um innyfli fisksins . „ Þar erum við með mjög heftandi evrópska reglugerð sem má túlka á mismunandi hátt en er túlkuð hér á Íslandi þannig að þú getur t.d. ekki notað innyfli til þess að framleiða prótein eða lýsi til manneldis . Blóð úr fiski er annað dæmi um eitthvað sem við erum ekki að nýta nú til dags . Við eigum eftir að gera ýmislegt til þess að ná þessari 100% nýtingu , “ segir Hörður . „ Við erum einnig að tala um þarmana og magann . Ef það hráefni er unnið á ákveðinn hátt er hægt að gera þetta að alvöruvöru til manneldis , “ segir Hörður en nefnir þó að ýmsar hliðarafurðir hafi sprottið upp úr þeim hráefnum á síðustu árum . „ Það eru alls konar spennandi afurðir úr innyflum fisks . Þorskaensím eru til dæmis notuð í lækningavörur , “ segir Hörður og nefnir fyrirtækið Zymetech sem dæmi en það framleiðir vöruna PreCold , munnúða sem úðað er á slímhúð í koki og kemur í veg fyrir útbreiðslu kvefveira . Hörður segir að vissulega hafi góður árangur náðst á undanförnum árum með rannsóknum og þróun á ýmsum hliðarafurðum þótt því verkefni sé ekki lokið . En hann veltir því fyrir sér hvort ekki þurfi að skoða slíkar rannsóknir fyrir önnur viðfangsefni . Til að mynda eldisfisk . „ Fiskeldið er spennandi á margan hátt . Bæði hvað varðar það að auka fiskframleiðslu með eldi og svo koma einnig upp sömu áskoranirnar og við höfum verið að glíma við með bolfiskinn . Allar aukaafurðirnar . Getum við hugsanlega gert það sama við laxinn og við höfum gert við þorskinn ? Svo eru náttúrlega gríðarleg tækifæri til að þróa uppsjávarfiskinn frekar og nota meira af honum úr fóðri yfir í mannamat . Hvort sem það eru prótein eða omega - 3 fitusýrur . “ Plastið er risaverkefni Ekki er hægt að tala við rannsóknar - og nýsköpunarstjóra Matís án þess að spyrja um stöðuna á rannsóknum er snúa að plastmengun hafsins . „ Plastmengunin er eitt af því sem þarf að rannsaka . Við vitum voðalega lítið hvað það er mikil plastmengun og hvort hún hafi áhrif á heilsu okkar sem borðum sjávarfang . Þetta er eitthvað sem við vitum ekki nógu mikið um og mikilvægt er að rannsaka , “ segir Hörður . „ En þetta er risaverkefni og við í Matís erum byrjuð að skoða þetta . Það þarf að fjárfesta í sérstökum tækjabúnaði til þess að rannsaka þetta vel , “ segir Hörður og nefnir að Ísland gegni núna formennsku í norrænu ráðherranefndinni þar sem nýverið var kallað eftir alþjóðlegum plastsamningi til að draga úr og fyrirbyggja losun plasts og örplasts í hafið . „ Það er eitt að rannsaka hvað það er mikið plast í hafinu og í fisknum en svo er annað að rannsaka hvað gerist þegar fólk borðar fiskinn . Við höfum ekki hugmynd um það . En svona mengun er náttúrlega alveg skelfileg , “ segir Hörður . Viðtalið birtist fyrst í sjávarútvegsblaði 200 mílna , sem fylgdi Morgunblaðinu laugardaginn 1. júní .