um aðeins hækkað lítillega . Gömul úrræði byggð á gæsluvistarheimilunum voru aflögð svo bein aukin framlög til þessa sjúklinga - hóps eru vart meiri en kannski 500 til 700 milljónir króna frá því 1977 . Á sama tíma hef - ur vímumarkaðurinn vaxið um 22 milljarða . ? Ef þetta væri keppni ; hvorum myndirðu spá sigri eftir 35 ár undir þessari stefnu ?? Tja , ég veit ekki ? Það er kannski ekki rétt að stilla þessu svona upp . Flestir geta drukk - ið án vandræða . Það er ekki eins og áfengis - markaðurinn sé fyrst og fremst fyrir alkóhól - ista ? malda ég í móinn . ? Nei , þetta er svoldið snúinn markaður ; svo við skulum reyna að skilja hann . Fólk skiptist í fjóra hópa gagnvart áfengi . Fyrst skal nefna bindindisfólk sem ekki notar áfengi . Í dag er fólk sem hefur hætt neyslu , alkóhólistar í bata , líklega fjölmennastir innan þessa hóps . Næst kemur hófdrykkjufólk , fólk sem drekkur svo lítið að það skaðast á engan hátt af neyslunni . Heilbrigðisyfirvöld nær allra landa gefa út við - miðanir fyrir almenning til að glöggva sig á hvar þessi mörk hófdrykkju liggja en íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa ekki sýnt því áhuga . Víðast eru þessi mörk sett við tæpan hálfan lítra af bjór á dag fyrir karlmann og eitt létt - vínsglas fyrir konur eða sambærilegt magn af öðrum tegundum . Þetta er semsagt neysla sem veldur ekki vímu . Næsti flokkur er of - neyslufólk . Það er fólk sem drekkur yfir hóf - semdarmörkum en hefur ekki þróað með sér alkóhólisma . Ofneyslufólk skaðar heilsu sína með neyslunni og skerðir lífsgæði , eyk - ur líkur á að fá allskyns sjúkdóma og lenda í slysum , skerðir geðheilsu sína og félags - stöðu . Ofneyslufólkið getur bætt heilsu sína og stöðu með því að draga úr neyslunni . Það geta alkóhólistarnir hins vegar ekki . Þeir eru komnir svo langt í neyslunni að bindindi er forsenda þess að þeir geti lifað heilbrigðu og hamingjusömu lífi . ? Tvískiptur heimur neyslunnar Gunnar Smári er býsna góður í stærðfræði og þegar hann er kominn í prósentureikning - inn er best að leggja niður öll vopn : ? Ef við gerum ráð fyrir að 12 prósent landsmanna séu búin að þróa með sér alkóhólisma þá ger - ir það um 30 þúsund manns . Við gerum ráð fyrir að af þessum hópi séu um 10 til 12 þús - und í bata og lifi bindindislífi . Eftir standa þá 19 þúsund virkir alkóhólistar í virkri neyslu ; eða 7,5 prósent fullorðinna . Erlendis er yfir - leitt gengið út frá því að ofneyslufólk sé jafn stór hópur og alkóhólistar ; sem væri þá 30 þúsund manns á Íslandi eða 12 prósent full - orðinna landsmanna . Kannanir hafa bent til að bindindisfólk sé varla stærra hlutfall full - orðinna Íslendinga en 5 - 7 prósent . Afgangur - inn er þá hófdrykkjufólk . Skiptingin væri þá þessi : Bindindisfólk er 15 þúsund manns eða 6 prósent ; þar af eru alkóhólistar í bata 11 þúsund . Virkir alkó - hólistar eru 19 þúsund eða 7,5 prósent . Þá koma 30 þúsund manns sem eru í heilsu - skaðlegri ofneyslu ; eða 12 prósent . Og loks hófdrykkjufólk , sem er þá 174 þúsund manns eða rétt tæp 70 prósent fólksins . Þetta er ekki nákvæm tala heldur nógu góð nálgun til að glöggva sig á neyslunni og markaðnum . Við höfum sem sagt 250 þúsund fullorðna Íslendinga og þar af rétt tæplega fimmtung , eða 49 þúsund manns , sem annað hvort þyrftu að minnka neyslu sína eða hætta henni alveg . Rúm 200 þúsund manns eru í góðum málum . Það hafa ekki verið gerðar kannanir á Ís - landi á því hvernig neyslan skiptist milli þessara hópa . En Bandaríkjamenn hafa gert ágætar kannanir á þessu og samkvæmt þeim drekkur 20 prósent af fólkinu 88 prósent af magninu . 80 prósent af fólkinu ; það er hóf - drykkjufólkið og hluti af ofdrykkjufólkinu , drekkur samkvæmt þessu aðeins 12 prósent af magninu . Líklega stendur hófdrykkjan und - ir minna en 10 prósent af magninu . Þessar kannanir sýna að 5 prósent þeirra sem drekka mest drekka 40 prósent af magn - inu . Ég sagði áðan að ætla mætti að virkir alkóhólistar væru um 19 þúsund manns eða um 7,5 prósent fullorðinna . Miðað við þessar bandarísku rannsóknir stendur sá hópur und - ir meira en helmingi neyslunnar . Og ef við skoðum allra verst settu alkóhól - istana ; þau 2,5 prósent sem drekka mest , eða um 6.250 af veikasta fólkinu okkur , þá drekk - ur það 26 prósent af magninu . Það verður því að líta á þennan markað sem tvískiptan heim . Annars vegar hefurðu minnihluta sem stórskaðar sig á neyslunni en stendur undir stærstum hluta neyslunnar ? hins vegar er mikill meirihluti sem er eins og aukaatriði á markaðnum . Á milli er síðan fólk í hættulegri neyslu ; sumt af því mun þróa með sér alkóhólisma en öðru mun auðnast að draga úr drykkjunni og taka upp hóflegri notkun . ? Blinda hófdrykkjumannsins Þegar markaðurinn er skoðaður frá þessu sjónarhorni ættu menn að átta sig á því , að sögn Gunnars Smára , að það er jafn vitlaust að ætla að yfirfæra reynslu meirihlutans sem ekki skaðast af neyslunni yfir á veruleika hinna sem neyslan stórskaðar : ? Eins og ef við , sem höfum skaðast af drykkjunni , ætl - uðum að yfirfæra okkar reynslu á hina . Það vita allir hvað alkóhólistinn sem er nýhættur að drekka og vill að allir hætti að drekka getur verið þreytandi . En hófdrykkjumaðurinn sem krefst þess að allir geti drukkið eins og hann er í raun jafn þreytandi ; afstaða hans er byggð á samskonar blindu . En með því að horfa svona á markaðinn þá rakna upp ýmis mál sem áður virtust ill skiljanleg . ? Eins og hver ?? spyr ég , eðlilega . ? Til dæmis þetta með aðgengið og verðið . Þegar SÁÁ var stofnað trúði fólk því í einlægni að ef við byðum upp á gott aðgengi að með - ferð þá skipti ekki máli þótt aðgengi að áfengi yrði aukið . Aukið aðgengi myndi ekki skaða meginþorra fólks og við ættum að fást við vanda alkóhólistanna sem sjúkdóm en ekki sem félagslegan vanda . Gallinn er hins vegar sá að þegar þú eykur vímuneysluna þrefalt eða fjórfalt á fáeinum áratugum þá eru áhrifin gerólík milli þessara hópa . Aukin neysla hefur ekki svo skaðleg áhrif meðal meirihlutans . Hugsanlega fer stærri hluti hans út í neyslu sem raskar lífi hans og heilsu lítillega ; en aukningin setur líf þessa fólks ekki á hvolf . Þetta horfir hins vegar allt öðruvísi við gagn - vart því fólki sem er útsett fyrir áfengis - og vímuefnasýki . Það ræður ekki við þennan veikleika . Það hefur hann í genunum , kem - ur með hann úr uppeldinu eða er veikt fyrir af öðrum ástæðum sem við hvorki þekkjum né ráðum við . Aukið aðgengi og lækkað verð hefur miklu meiri áhrif á þennan hóp , enda sér hann um að neyta lang stærsta hlutans af aukningunni . Það er nefnilega ekki þannig þegar þjóð þrefaldar neysluna , að aukning - in fari fyrst og fremst í að auka hófneyslu . Aukningin leggst yfir alla neyslu og þar sem sjúkleg neysla og óhófsneysla er lang stærsti hluti neyslunnar þá kemur mest af aukning - unni fram þar . ? Ungkarlar veikir fyrir Gunnar Smári segir að hæglega megi sjá þessa stað í samfélaginu . Alkóhólismi leggst ólíkt á kynin : ? Konur þróa með sér sjúkdóm - inn nokkuð jafnt yfir ævina ; þær koma í með - ferð nokkuð jafnt á öllum aldri . Hjá körlunum er hins vegar stór kúfur á ungkarlaárunum ; milli tvítugs og þrítugs . Á þessu tímabili koma kannski þrír og hálfur karl á Vog fyrir hverja konu . Á fimmtugsaldrinum kemur einn og hálfur karl fyrir hverja konu . Rannsóknir sýna líka að þessir ungkarlar eru ábyrgir fyrir óvenju stórum hluta af óhófsneyslu áfengis . Spurningin er því : Hvað heldur þú að gerist ef þú þrefaldar vímuskammtana sem svona samfélag notar ?? Ég veit það ekki , svara ég , vitandi að Gunn - ar Smári ætlar sér að svara þessu sjálfur . ? Við fáum ekki bara almennan vanda vegna aukinnar neyslu alkóhólista og ofneyslufólks á öllum aldri heldur líka sértækan vanda vegna ungra karla . Við munum sjá aukna félagslega óvirkni þessa hóps ; sjá hann hverfa frá námi , ekki ná að halda vinnu , sjá hann einangrast og koðna niður . Og auðvitað er þetta akkúrat það sem gerðist . Minni félagsleg virkni er því ekki almennt menningarlegt fyrirbrigði , skortur á fyrirmyndum eða annað slíkt heldur líklega að stærstu leyti afleiðing af aukinni áfengis - og vímuefnaneyslu . Þetta er hópur sem er sér - staklega veikur fyrir að þessu leyti . Og niður - staðan verður sú að það eru ekki einstæðar foreldrar sem eru fjölmennasti hópurinn sem þarf félagslega aðstoð heldur ungir karlmenn ; karlmenn á besta aldri eins og það hét í gamla daga . ? Alkar fóru verst út úr hruninu Þannig að öll mál eru í grunninn áfengis - mál ?? segi ég í fremur veikburða tilraun til að stríða manninum , sem lætur ekkert slá sig út af laginu . ? Nei , ég er ekki að segja það . Ég er að segja að með því að hafna því að taka á áfengis - og vímuefnavandanum sem einum af meginvið - fangsefnum okkar þá mögnum við upp þenn - an vanda . Að mörgu leyti bregst samfélagið við þessum vanda eins og sjúklingur í afneit - un . Það vill reyna allt áður en það tekur á þess - um vanda sem sértækum . Alveg á sama hátt og alkinn sem reynir að flytja út á land , skilja , skipta um vinnu , nota geðlyf , skipta um teg - undir , vini og hárgreiðslu ; allt áður en hann tekur á sjúkdómnum sínum . Á sama hátt virð - ist samfélagið ekki getað tekið á áfengis - og vímuefnavandanum sem meginmáli ; þessum vanda er alltaf vísað aftast í röðina . Það kemur að honum þegar allt annað hefur verið reynt . Og þetta hefur valdið ömurlegum skaða í samfélaginu . Tökum til dæmis dómskerfið . Talið er að 75 til 80 prósent fanga séu haldn - ir áfengis - og vímuefnasýki . Höfum við að - lagað dómskerfið að þessari staðreynd . Nei , alls ekki . Dómskerfið leggur metnað sinn í að horfa fram hjá þessari staðreynd . Niður - staðan er sú að fjöldi fólks sem mætti hjálpa til betri heilsu og meiri lífsgæða er í raun ýtt dýpra ofan í afleiðingar af sjúkdómi sínum . Sama má segja um kreppuna og hrunið . Við erum að sjá núna þegar verið er að moka fólki af atvinnuleysisskrá og yfir á framfærslu sveitarfélaganna hvaða hópar hafa komið verst út úr kreppunni . Og hverjir heldurðu að það séu ?? Uuuh ; alkarnir ?? sting ég upp á . ? Já , auðvitað . Nýleg könnun hjá velferðar - sviði Reykjavíkurborgar sýnir að um 60 pró - sent þeirra sem eru á framfærslu Reykjavíkur - borgar eigi við áfengis - og vímuefnavanda að stríða . Eins og ég hef sagt má áætla að alkó - hólistarnir séu um 12 til 15 prósent af fjöldan - um . Hvað segir það okkur ef þeir eru síðan 80 prósent af þeim sem sitja í fangelsi , 60 prósent af þeim sem eru framfærslu sveitarfélaga , 50 prósent af langtíma atvinnulausum , 40 pró - sent af þeim sem falla frá námi og svo áfram endalaust ?? Ég sleppi því að svara . Það er ekki eins og Gunnar Smári bíði svars . Stríðið við fordómana ? Þetta sýnir að meginkerfi samfélagsins ; skólakerfið , félagslega kerfið , heilbrigðiskerf - ið , dómskerfið ; þessar meginstoðir samfélags - ins gera ekki ráð fyrir að þessi hópur sé til eða að hann þurfi sérstök úrræði . Ef annar minni - hlutahópur væri í þessari stöðu ; ef þetta væru konur , innflytjendur , samkynhneigðir , fatl - aðir eða Vestfirðingar ; þá myndu allar neyðar - flautur pípa ; allt samfélagið myndi einbeita sér að því að finna lausn á vanda kvenna , sam - kynhneigðra eða Vestfirðinga . Gallinn með okkur áfengis - og vímuefnasjúklingana er sá að samfélagið er ekki vant að líta á þennan hóp sem venjulegan minnihlutahóp . Minni - hlutahópur er hópur sem býr við mismunun vegna aðstæðna eða eiginleika sem hann ræður ekki við . Hugmyndin um að áfeng - is - og vímuefnasjúklingar séu ekki slíkur hópur er því miður enn of viðtekin í okkar samfélagi ; að þetta sé ekki vandi sem við berum með okkur heldur vandi sem köllum yfir okkur . Sjálfskaparvíti . Þessi hugmynd er vissulega á undanhaldi . Hún er viðteknari meðal eldri kynslóðanna en þeirra yngri . Það er ekki hægt að bera það saman hvernig er að ræða áfengis - og vímuefnavandann við fólk undir fertugu og fólk yfir sextugu , til dæmis , þótt vissulega megi finna undantekningar í báðar áttir . Ástæðan er annars vegar sú að yngra fólk var alið upp í samfélagi sem er samansett úr fjölbreytilegra fólki en þeir sem eldri eru ; það er vanara að hugsa um fólk sem allskon - ar ; ekki bara sem venjulegt fólk og svo fólk sem er frávik eða gallað . Hins vegar hefur yngra fólks alist upp við að sjá árangurinn af starfi SÁÁ , 12 spora samtakanna og ann - arra sem vinna að bataleiðinni . Það þekkir of mörg dæmi þess að fólk sem var ómögu - legt hafi náð heilsu og fundið hamingju með því að taka á vanda sínum sem sjúkdómi . Það er því í raun óhjákvæmilegt að bata - leiðin verði ofan á ; að við munum draga okk - ur áfram á góðum árangri og koma fleira fólki til bata . ? Hver er þá vandinn ?? Hann er sá að þótt við getum séð að sigurinn sé óhjákvæmilegur þá eru enn of margir að falla í tilgangslausu stríði . For - dómar gagnvart þessum sjúkdómi eru nefni - lega svo lævísir og hættulegir . ? Sjúklingahópur á götunni Gunnar Smári nefnir dæmi máli sínu til stuðn - ings : ? Ég hugsa að meginþorri fólks sé tilbúinn að samþykkja að ég sé alkóhólisti . Ég fór í meðferð og náði mér , féll aftur og náði mér á ný og hef lifað sem bindindismaður í bráðum 17 ár . Svona sögur þekkja nánast allir úr sínu umhverfi ; af vinum eða vandamönnum . Þetta eru sögur af fólki sem veiktist , fékk meðferð við sjúkdómi sínum og náði sér . Meðferðin sannar í raun sjúkdómsgreininguna . Ef við ímyndum okkur hins vegar að ég hafi ekki náð bata einhverja hluta vegna ; að ég hafi leitað aðstoðar þegar sjúkdómurinn var orðinn verri og hafði skaðað mig meira ; svo mikið að það hafi aftrað batagöngunni . Segj - um að ég hafi lent í miklum persónulegum áföllum ; misst ástvin , tapað vinnu eða lent í öðrum alvarlegum áföllum sem hefðu tafið og aftrað batanum . Segjum að ég hafi ekki náð bata þrátt fyrir að hafa reynt aftur og aftur . Því miður er það of algengt að fólk vilji ekki leyfa slíku fólki að vera sjúklingar ; því miður er það of almennt viðhorf að úr því það náði ekki bata með þeim aðferðum sem við ráðum yfir í dag ; að þá hljóti eitthvað annað að vera að þessu fólki ; slappur karakter , óheiðarleiki , aumingjaskapur . Við bregðumst ekki svona við neinum öðr - um sjúkdómi . Við segjum ekki við krabba - meinsjúklinga , sykursjúka eða þunglynda að aðeins þeir sem ná bata með þeim aðferðum sem við ráðum við séu sjúklingar . Að vandi þeirra sem ekki ná bata sé fyrst og fremst Þau 2,5 prósent sem drekka mest , eða um 6.250 af veikasta fólkinu okkar , drekkur 26 prósent af magninu . Framhald á næstu opnu 13 2012 OKTÓBER