Íslendingar hafa ætíð talið sig vera dugnaðarforka og að dugnaður væri dyggð sem við ættum að vera stolt af . Í dag blasir við faraldur af örmagna fólki sem hefur algerlega tæmt batteríin , sem hefði verið hægt að komast hjá með nokkrum einföldum ráðum sem hlaða mann og næra . Ósýnilegar kröfur samfélagsins um dugnað og árangur hafa ekki breyst mikið í gegnum árin en nútímavinnuumhverfi hefur aftur á móti tekið stakkaskiptum . Tæknin sem átti að spara okkur tíma og gefa okkur þar af leiðandi meiri frítíma , hefur þvert á móti orðið til þess að við sitjum uppi með enn fleiri verkefni , meira áreiti og erum aldrei laus við vinnuna , sem minnir á sig með pípum og titringi allan sólarhringinn . Margir sitja nær allan daginn fyrir framan tölvuskjá , og með snjallsímann og áreiti félagsmiðlanna á kantinum . Við búum við stöðugan samanburð og samkeppni við náungann eða „ hitt “ fyrirtækið , sem nýtur meiri velgengni en okkar . Birtingarmynd kulnunar getur verið jafnmismunandi eins og við erum mörg . Einkennin geta verið ólík og alvarleikinn líka en eitt það mikilvægasta í baráttunni gegn kulnun er að fólk hugsi vel um sig að staðaldri , sjái og skynji hvenær batteríið er að tæmast , og viti þá hvað það er sem endurhleður það . Margrét Grímsdóttir er framkvæmdarstjóri hjúkrunar á Heilsustofnuninni í Hveragerði , en á þeim sex árum sem hún hefur unnið á stofnuninni hefur hún séð mikla aukningu á kulnun . Hún hefur bæði komið að því að móta streitumeðferðir og þjónustu í þessum málaflokki en einnig hefur hún sjálf persónulega reynslu af kulnun sem var tengd hennar einkalífi , ekki vinnunni . „ Þegar ég byrjaði hjá Heilsustofnuninni buðum við aðallega upp á vikulöng streitunámskeið en í dag er biðlisti í fjögurra vikna meðferð , sem við bjóðum upp á tvisvar á ári . Þessi hópur er nú orðin 15 - 20% af öllum gestum Heilsustofnunarinnar , og á sama tíma er meðalaldur allra þeirra sem leita til okkar að lækka töluvert en áður var meðalaldur dvalagesta um 68 ár , “ segir Margrét . „ Orsökin er sambland af mörgu . Segja má að við séum hálfgeggjuð þjóð , það er alltaf einhver keppni í gangi , nú eru t.d. allir að hjóla eða á gönguskíðum . Ég rölti t.d. upp á Esjuna í sumar og þegar ég kom niður hitti ég vinkonu mína og það fyrsta sem hún spyr mig er – Á hvaða tíma varstu ? Fólk er að keyra sig áfram í streitu ; vinna fullan vinnudag , í meistaranámi , að skutla börnunum , horfa á þau keppa , eru í stjórnum og félögum , mæta í líkamsræktina klukkan sex á morgnana , og segja alltaf já við öllu sem það er beðið um . Það er alltof algengt að við setjum okkur hvorki mörk í vinnu né í félagsstarfi . Hugsunin er alltof oft : Ég þarf að vera svo dugleg , fitt og flott . Með mitt allt á hreinu út á við og taka þátt í öllu sem ég er beðin um . En það getur enginn gert þetta til lengdar . Svo hættir þú að sinna þér og þá fer þér að líða illa og smám saman fer að molna undan þér . Þú nærð ekki að standa þig nógu vel og vanlíðanin kikkar inn . Neistinn er farinn , það er ekkert skemmtilegt lengur . “ Líkt og annars staðar leita fleiri konur hjálpar hjá Heilsustofnuninni en karlar þegar kemur að kulnun . Margrét vil meina að þeir eigi auðveldara með að setja sér ramma og fókusera á eitt verkefni í einu . „ Konur þurfa oft að halda mörgum boltum á lofti . Þær vinna um leið og þær skipuleggja afmæli . Þær grípa alla boltana og líka þá sem þeim var ekki ætlað að grípa , því við reddum málunum . Karlar eiga auðveldara með að setja verkefnin til hliðar , og eru ekki í eins mikilli tilfinningakaós . Þeir eiga auðveldara með að ganga úr vinnu , setja mörk og fara þá að sinna öðru . Konur fara frekar í það að svara tölvupóstum klukkan þrjú að nóttu , sem maður á auðvitað alls ekki að gera , þá á maður að vera sofandi . En þetta sér fólk oft ekki fyrr en út í óefni er komið . Á námskeiðunum hjá Heilsustofnun vinnum við með meðvirkni , núvitund , sjálfsmyndina , streitueinkenni og streituvaldana í lífinu . Við skoðum hvernig við getum breytt slæmum venjum . Svo tvinnum við þessa vinnu saman með hreyfingu , mat og góðum svefni . Það er mjög mikilvægt að fólk fari út úr sínu venjulega umhverfi og er bara alfarið hér , stoppi og stígi út úr lífi sínu og fái tækifæri til að horfa á hlutina í nýju ljósi og horfa inn á við . “ Margrét segir jafnframt að lykillinn í bataferlinu sé að byrja smátt og ætla sér ekki of mikið , því það virki ekki að kúvenda lífinu á einu bretti . Grunnurinn sé að gera eitthvað gott fyrir sjálfan sig , fara út að ganga , hitta góða og jákvæða vini , vera einn með sjálfum sér , stunda núvitund , jóga eða aðra líkamsrækt , sem gefur okkur náttúruleg gleðihormón . „ Og það er þetta einmitt sem við eigum að vera að gera til að fyrirbyggja kulnun , því þegar búið er að keyra á tómu batteríi í einhvern tíma þá hleðst það ekki svo auðveldlega upp og getur tekið langan tíma að fullhlaða það , ef það þá tekst þá einhvern tímann . Ég segi yfirleitt að það taki tvö ár að vinna sig út úr kulnun , og er ekki vinsæl þegar ég segi það . En ég hef lent í þessu sjálf . Það var ekki tengt vinnu , ég krassaði í einkalífinu . Það að vera í góðri vinnu með góðan yfirmann hjálpaði mér mikið . Fólk heldur oft að það geti bara lagað þetta á fjórum vikum hjá okkur , en það er ekki þannig . Þetta er aðeins fyrsta lendingin , að stoppa og skoða hvert vil ég fara . Fólk þarf að breyta hugsuninni og gildum sínum og byrja frá grunni . Ef við höldum áfram og förum of skart af stað þá endum við í kulnun aftur og aftur og endum í örmögnun . Þegar sálfræðingurinn minn sagði : „ Þú ert bara brunnin út í lífinu “ fannst mér fannst ég algjör aumingi að geta ekki lifað lífinu eins og allir aðrir án þess að kulna . Þarna var ég búin að vera að halda öllum boltum á lofti lengi , svo komu upp krísur í lífi mínu , mikið andlegt álag ásamt mikilli ábyrgð í nokkur ár . Þá fara öll verkefnin að verða erfið og þú verður þreyttur og allir fara í taugarnar á þér . Þú heldur jafnvel að þetta sé starfinu eða yfirmanninum að kenna , en svo þarf það ekki að vera . Síðan er oft svo mikil skömm að fara að tala um þetta en það er einmitt svo mikilvægt , “ segir Margrét . Greinin í heild sinni birtist í tímaritinu Í boði náttúrunnar VETUR 2018 : Kauptu eintak HÉR .