MORGUNBLADIÐ , SUNNUDAGUR 6. MAÍ 1984 25 REYKJAVIKURBREF Laugardagur 5. maí Rannsóknir á lífefnaiðnaði eru að vísu kostnað - arsamar , en þær eiga eftir að borga sig margfalt , og það er enginn vafi á þvi , að við eigum að fjár - festa í lífefnaiðnaði . Breyta úrgangi , slógi , innyfl - um , mysu og öðru slíku hráefni í gull . Nú er þessu öllu að mestu fleygt eins og bezta fiskmetinu sem úr sjó kom fyrr á tíð . Nú og þá var allt miðað við mergð , en ekki gæði . Nú eru það aftur á móti gæðin sem máli skipta . Úr úrgangi fiska og bústofns má vinna efni , sem eru þrisvar sinnum dýrmætari en gull , ef miðað er við þyngd . Það sem áður kom úr stórum verksmiðjum , kemur nú margfalt verðmætara úr litlum glosum á rannsóknarstofum , þar sem stefn - an í lífefnaiðnaði er mörkuð . Þar blasir við okkur hin nýja stóriðja . Ásamt fiskirækt mun hún stór - auka þjóðartekjur og auð íslendinga og koma i veg fyrir rányrkju bæði á sjó og landi . Sá tími er liðinn , að líf þjóðar sé til fárra fiska metið . fslendingar eru fiskframleiðendur á heims - mælikvarða . Innyfli þorsks eru um 15% af heildar - þunga fisksins , sem á land kemur . Hráefni til líf - efnaiðnaðar fellur því til hér á landi í ríkum mæli . Mesta og bezta fjárfesting , sem til er nú á dögum , er alþjóðleg menntun og staðgóð þekking . Þessi menntun er fyrir hendi hjá Raunvísindastofnun Háskóla íslands og Rannsóknastofnun fiskiðnaðar - ins , en við þurfum að efla starfsemi þessara stofn - ana með því að auka fjármagn til þeirra og horfa ekki í nauðsynlegan kostnað . Með fyrrnefndri þingsályktunartillögu fylgir yf - irlit úr grein dr. Jóns Braga Bjarnasonar um líf - efnaiðnað og íslenzkt hráefni til hans og er hún fróðleg lesning fyrir áhugamenn um lífefnaiðnað . kemur fram , að lífhvataframleiðsla muni aukast mjög á næstu árum . Er talið , að heildarmarkaður verði milli 500 og 600 milljónir dollara árið 1985 i Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum . . " { niðurlagi þingsályktunar um innlendan lifefna - iðnað segir svo : „ Ljóst er af þeim rannsóknum , sem þegar hafa farið fram , að íslendingar ættu að geta haslað sér völl á sviði lífefnaiðnaðar . Nauðsynlegt er að gera markvissa rannsókna - áætlun og vinna að framgangi málsins með föstum , ákveðnum skrefum . f okkar þjóðlífi er nú mikið rætt um orkufrekan iðnað . Verulegum fjármunum er varið í hag - kvæmniathuganir á ýmsum kostum stóriðju . Hér er í flestum tilvikum um að ræða iðnaö þar sem hráefni er flutt til landsins og fullunna varan út . Mikil nauðsyn er að auka framleiðslu lands - manna með orkufrekum iðnaði . En við megum ekki láta okkur sjást yfir nærtæka möguleika eins og lífefnaiðnað úr innlendu hráefni . Innyflum fisks og sláturdýra er að mestu hent . Við erum fiskfram - leiðendur á heimsmælikvarða . Þessi verðlitlu hráefni eru grundvöllur að öflug - um lifefnaiðnaði . Það sem vantar er stefnumörkun á þessu sviði og markviss vinnubrögð , þá mun árangurinn ekki láta á sér standa . " Ástæða er til að taka undir þessi orð , en jafn - framt að leggja áherzlu á það meginatriði , hvílíkir möguleikar eru hér á því að lina þjáningar Víða í Afríku ríkja einræðisstjórnir , sem hugsa litið sem ekkert um þegna sína , heldur einungis um eigin völd . í stað frelsis og framfara hafa einræð - isherrarnir kosið einræði og hungur . í þessum löndum verður að leysa einstaklingsframtakið úr læðingi til að stórauka framleiðsluna . Það hafa jafnvel Kínverjar gert . Samkvæmt nýjum rannsóknum World Watch Institute jókst hagvöxtur í heiminum um 5% frá 1950 til 1973 , en mannfjölgun minna en 2% á ári . En eftir 1979 hefur hagvöxtur og mannfjölgun í heiminum haldizt í hendur , þ.e. 1,7% á ári . f lönd - um eins og Vestur-Þýzkalandi og Ungverjalandi , þar sem mannfjölgun hefur verið á núlli , leiðir 2% hagvöxtur til betri lifskjara . En í löndum eins og Pakistan og Ekvador , þar sem mannfjölgun er 3% á ári , leiðir 2% hagvöxtur til versnandi lífsskil - yrða . Á siðasta áratug minnkuðu þjóðartekjur á mann í 18 Afrikuríkjum . World Watch Institute hefur komizt að þeirri niðurstöðu , að á þessum áratug , frá 1980 — 90 , muni þessum rikjum fjölga . Þau verði með sama áframhaldi ekki einungis í Afríku heldur einnig i Suður - og Mið-Ameríku . Mannfjölgun í heiminum náði hámarki 1970 og var þá um 1,9% , en um 1,7% á siðastliðnu ári . Það eru dálítið góðar fréttir , en slæmu fréttirnar eru þær , að árleg við - bót mannkynsins var 70 milljónir 1970 , en varð 79 milljónir 1983 . Við höfum sem sagt ekki stöðvað þessa mannfjölgun , sem leiðir víða til versnandi lifskjara , eins og tölur sýna , jafnvel til hungurs . Það er því augljóst mál , að við eigum miklu hlut - verki að gegna , að breyta úrgangi í lyf og matvæli handa þessu fólki sem öðrum . Hér er bæði um fjárhagslegt atriði að ræða og hugsjónamál af mik - illi stærðargráðu . Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóða - bankinn gera ráð fyrir , að mannfjöldinn komist í 10 milljarða áður en jafnvægi verði náð . Alþjóða - bankinn telur , að í Indlandi , þar sem mannfjöldinn var 730 milljónir 1983 , verði ekki komið á jafnvægi fyrr en fólksfjöldi landsins er kominn upp í 1,84 miUjarða manna . 84 milljónir Nigeriumanna í dag verða að öllum líkindum 623 milljónir áður en mörg ár eru liðin , meiri mannfjöldi en býr í allri Afríku á þessu ári . í Mexíkó mun íbúafjöldinn að áliti Nýöld í aðsigi Lífefna - idnadur Hún er birt annars staðar i Morgunblaðinu i dag , en i vetur birti blaðið ítarlegt samtal um þessi efni við dr. Jón . Vakti það verðskuldaða athygli og kom rnikilli hreyfingu á málið . En við skulum aftur á móti nrípa niður i skilgreiningu tillögunnar á lif - efnaiðnaði , svo að lesendur geti áttað sig betur á því , hver er undirstaða þessarar nýju framleiðslu . Þar segir m.a. : „ Lífefnaiðnað má skilgreina sem framleiðsluverðmæti lífrænna efna , sem unnin eru beint eða óbeint úr lífverum , t.d. gerlum eða líffær - um dýra . Framleiðslu efna með aðstoð lifhvata , sem unnir eru úr ýmsum lífverum , má einnig telja lífefnaiðnað . Við lífefnaiðnað þarf þekkingu á sviði lífefna - fræði og efnaverkfræði og nú í vaxandi mæli í örverufræði og erfðafræði . Hráefni þessa iðnaðar eru oft verðlitlar aukaaf - urðir landbúnaðariðnaðar og sjávarútvegs . Lifhvataframleiðsla virðist eiga mjög bjarta framtið . Lífhvatar eða ensím eru eggjahvítuefni ( prðtein ) , sem auka hraða efnahvarfa i frumum og örva svo til öll efnahvörf frumunnar . Lífhvatar framkvæma efnabreytingar hraðar og við lægra hitastig og þrýsting en venjulegar aðferðir efnaiðnaðarins . Lifhvatar geta því minnkað orkuþörf við margvís - legan efnaiðnað . f skýrslu frá L. Hepner & Associates i London milljóna manna i heiminum . Hungur og harðræði eru mestu andstæðingar mannkynsins , ásamt sjúkdómum og ófrelsi harðstjóra , en allt eru þetta helztu einkenni meirihluta þjóða í heiminum nú á timum . Hungruð börn um heim allan eru þó versti bletturinn á samtímasögu okkar , þó að ófrelsið sé mest niðurlægjandi staðreynd samtimalífs . Meðan lesendur hafa reynt að pæla i gegnum þetta Reykjavíkurbréf , hefur fjöldi barna dáið víða um heim , bæði úr hungri og sjúkdómum . Milljónir barna í Afríku deyja úr niðurgangi vegna óhrein - lætis og vanþekkingar foreldranna á því , hvernig koma eigi í veg fyrir þennan sjúkdóm . Einföld menntun og upplýsingar um frumatriði heilbrigðis kæmu í veg fyrir dauða þessara barna . Læknar og kennarar , sem höfðu á stefnuskrá sinni að kenna fólki sjálfsbjörg i þessum efnum i Sómaliu , voru handteknir og dæmdir i fangelsi frá tveimur árum til lífstíðarfangelsis fyrir að - dreifa upplýsingum , sem voru gagnrýnar á stjórnvöld . Matarskortur er í 26 Afríkuríkjum og þau geta orðið 35 innan tiðar , ef veðurfar versnar . Græna línan svokallaða i Afriku , þar sem þurrkar hafa ekki eyðilagt alla uppskeru , hefur færzt 150 — 200 km suður á bóginn . Erfiðleikarnir tóku stefnu til hins verra snemma árs 1980 , einkum vegna þurr - viðris . Korn skortir tilfinnanlega og þessi skortur breiðist út . anna nu . Það liggur ekki fyrir , hvernig þessar þjóðir eiga eftir að brauðfæða þegna sina . I þessum löndum er viða fátækt og hætta er á , að hún aukist til muna með hörmulegum afleiðingum . Það eru ekki fátæku þjóðirnar í Afríku og Asíu eða Suður - og Mið - Ameriku , sem hafa náð tðkum á fólksfjölguninni , heldur þær þjóðir , sem lengra eru komnar í iðnbún - aði og uppbyggingu alls konar . Þannig hætti Austur-Þjóðverjum að fjölga 1949 og Vestur - Þjóðverjum 1972 . Nú standa þessar þjóðir í stað , en Vestur-Þjóðverjar hafa orðið talsverðar áhyggjur af þróuninni þar , því ef hún verður eins og nú er , mun hætta á þvi , að Vestur-Þjóðverjum fækki á næstu áratugum og þeir fari undir 40 milljónir . Önnur lönd , sem náð hafa þeim árangri að standa í stað , ef árangur skyldi kalla i svo auðugum löndum , eru f talia , Sviss og Noregur . Milli 1960 og 1980 tókst Kinverjum að draga úr barnsfæðingum , eða úr 34 niður í 20 á 1.000 íbúa . Þetta er mesta fækkun á svo skömmum tíma í svo stóru ríki frá þvi Japönum tókst að fækka barns - fæðingum umfram dauða úr 34 börnum niður i 18 á 1.000 íbúa á áratugnum 1948 til 1958 . f frjósömu landi eins og Indónesiu hefur tekizt að minnka þetta hlutfall um þriðjung , eða niður i 1,70% frá 1970 . En talið er , að i Kína muni fólks - fjöldinn aukast um 3 — 400 milljónir manna , áður en mannfjölgun hættir þar i landi , svo að Kínverj - ar nálgast hálfan annan milljarð , áður en yfir lýk - ur . Hungur og ófrelsi