Mikið hefur verið rætt um kulnun í starfi . Einna stærsti hluti þeirra sem mega reyna hana á eigin skinni eru kennarar . Í þessum pistli rýni ég í hvað sé til ráða . Leikskólastigið – Stórt skref hjá Reykjavíkurborg Reykjavíkurborg hefur stigið stórt skref til að lagfæra vinnuaðstæður í ákveðnum leikskólum . Með því að stytta vinnuvikuna þá náðist fram aukin vellíðan meðal starfsmanna og veikindadögum fækkaði . Það er mikið réttlætismál að sveitarfélög úti um allt land fari að þessu fordæmi . Það er ekki síður mikilvægt að fækka leikskólabbörnum í einstökum deildum . Einnig má benda á að ef starfsmenn við ákveðinn leikskóla sýna frumkvæði að nýjungum sem stuðla að auknum þroska og aukinni vellíðan barnanna , þá er eðlilegt að verðlauna þá með einhverjum hætti t.d. með styttingu vinnuskyldu vegna undirbúnings við verkefnið . Grunnskólastigið – „ Skóli án aðgreiningar “ – Nafnið tómt Við berum okkur gjarnan saman við lönd sem standa framarlega í skólamálum . Eitt af þeim er Finnland , en Finnar hafa sett mikinn metnað í að hlúa að skólastarfi sínu þannig að það nýtist hverjum og einum nemanda sem best ; og að kennurum líði vel í starfi og þeir finni að starfskraftar þeirra nýtast til fulls . Hér var innleiddur „ Skóli án aðgreiningar “ sem átti að jafnast á við það besta í skipulagi skólastarfs í löndum sem við viljum bera okkur saman við . En því miður var framkvæmdin í skötulíki . Skólastjórnendur , margir hverjir , notuðu tækifærið og fjölguðu nemendum í einstöku bekkjardeildum ; þeir gerðu það ekki af illmennsku einni saman ; þeir gerðu það af illri nauðsyn . Allt frá hruninu hefur fjármagn til skólanna verið skorið við nögl ; líklega allt að 10% niðurskurður á hverju ári . Auglýsing Það hefur mætt mikilli mótstöðu foreldra ef einstaka skóli hefur reynt að skipta nemendum í hópa eftir getu . Sumir foreldrar hafa hrifist af þessu fallega heiti „ Skóli án aðgreiningar “ – „ Skóli sem gerir öllum jafnt undir höfði “ – þeir hafa ekki skilið að þetta eru orðin tóm . Sem betur fer eru nokkrir skólar sem hafa reynt að sníða helstu vankantana af stefnunni eins og hún er í framkvæmd á Íslandi með því að innleiða hópavinnu sem gerir nemendum kleyft að vinna – með öðrum nemendum sem eru á sama getustigi og þeir sjálfir . Til þess að koma þessu skólaformi á laggirnar þá er það arfavitlaust að hrúga saman nemendum með mismunandi getu í stóra hópa . Kennarar sem eru neyddir til að taka að sér slíka hópa eru alls ekki í stakk búnir til að sinna starfi sínu af einhverju viti . Ef einhver alvara er á bakvið það að innleiða „ Skóla á aðgreiningar “ þá þarf að minnka hópana til muna og útbúa viðbótarefni fyrir þá nemendur sem standa illa að vígi í námsgreininni og ekki síður fyrir þá nemendur sem eru bestir . Ef kennari þarf að útbúa slíkt efni sjálfur þá þarf að gera ráð fyrir aukaborgun fyrir þann verkþátt . Það mætti koma fram í minni kennsluskyldu . Nefna má að í Danmörku er kennsluskylda kennara mismunandi eftir því hvaða fag þeir kenna . Ég hef starfað mest allan minn feril sem eðlisfræði - og stærðfræðikennari í framhaldsskólum . Í eðlisfræðinni var kennslan oft háð þeim annmörkum að tæki eðlisfræðistofunnar voru af skornum skammti . Það var mjög dapurlegt vegna þess að ef vel á að vera þá þarf kennsla í raungreinum að stærstum hluta að byggja á tilraunum . Vinna við að útbúa vinnuseðla fyrir tilraunirnar og aðlaga þá að tækjakosti verklegu stofunnar svo og að panta ný tæki var oft á tíðum óhemju mikil og ef vel ætti að vera þá þyrfti að borga aukalega fyrir hana . Í báðum þeim greinum sem ég kenndi var oft erfitt að sinna starfinu í vegna of mikils fjölda nemenda í einstökum hópum . Þegar hópurinn er of stór þá velur maður þann kostinn að miða kennsluna við nemendur með meðalnámsgetu en þeir sem verst eru staddir verða að norpa úti í kuldanum ; þeir best settu bjarga sér þokkalega m.a. vegna þess að þeir eru líklegastir til að leita eftir aðstoð – að sjálfsögðu ætti að leggja fyrir þá aukaverkefni sem reyna verulega á hæfnina . Ef vel ætti að vera þá þarf að minnka nemendahópa svo kennaranum gefist betra tækifæri til að sinna öllum . Þrjú síðustu árin í kennslunni hjá mér kenndi ég nemendum stærðfræði í hægferðum og í undirbúningsáfanga í FSu . Kennslan í undirbúningsáfanganum var sérlega gefandi . Nemendurnir voru níu talsins og ég gat því með góðu móti hjálpað hverjum og einum í hverjum kennslutíma . Þarna kenndi ég nemendunum að leggja saman , draga frá , margfalda og deila . Í fyrstu hneykslaðist ég á því hversu kennararnir í grunnskóla höfðu staðið sig illa í stærðfræðikennslunni - en fljótlega áttaði ég mig á því að vinnuaðstæðurnar í grunnskólum eru einmitt þær að sumir nemendur verða algjörlega út undan . Ég gladdist mikið þegar nemendurnir fundu smám saman styrk sinn : Vá , ég gat reiknað tíu dæmi í þessum tíma ; Sindri , á ég að hjálpa þér með svona dæmi ? Að lokinni önninni hefði ég treyst einum af þessum nemendum til þess að reyna við bóklegt nám í framhaldinu , en bæði hann og hinir þurftu að fá raunhæfa aðstoð til að velja sér nám hæfi – hvernig hafði þeim gengið í þeim greinum sem þeir tóku á þessari önn ? Og foreldrarnir verða að setja hag barnsins ofar sínum óskum um frama þeirra . Auglýsing Í hægferðunum fara nemendur hægar yfir námsefnið ; þeir klára námsefni fyrsta árs á einu og hálfu ári . Ég var óánægður í þessari kennslu ; ég fann að nemendahópurinn var svo stór að ég náði ekki með góðu móti að sinna öllum . Mér varð einnig hugsað til þess að sumir þessara nemenda hefðu betur valið sér eitthvert starfsnám eða iðnnám í stað bóknámsins . Mörgum gekk vægast sagt illa ; féllu aftur og aftur í sömu greinunum og hrökkluðust svo frá námi eftir 3 til 4 annir . Ég fékk það sterklega á tilfinninguna að skólinn væri kerfisbundið að brjóta þessa nemendur niður . Hvernig líður nemanda sem eftir tveggja ára nám í framhaldsskóla stendur nánast í sömu sporum og þegar hann byrjaði . Hér þarf að verða breyting : auka þarf ráðgjöf til nemenda frá námsráðgjöfum og kennurum um framhald náms . Hvaða nám eða starf hentar hverjum nemanda ? Hverjar eru atvinnuhorfur að loknu námi ? Einnig þurfa foreldrar að verða virkir í þessari ráðgjöf . Því miður hafa þeir oft á tíðum óraunhæfar væntingar til barna sinna : Nú skalt þú , Svala mín , ljúka stúdentsprófi og þá gengur þér allt í haginn í framtíðinni – endalausir möguleikar ; þá þarft þú ekki að vinna í fiski eins og hann pabbi þinn eða keyra vörubíl eins og ég . Önnur útgáfa : Jónsi minn , þú verður að taka stúdentspróf og fara svo í lögfræði eins hann pabbi þinn , afi þinn , langafi og langalangafi gerðu . Skólastefnan mín ! Á undanförnum árum og áratugum hefur nýju og nýju fólki verið treyst til að setjast í stól menntamálaráðherra . Segja má að í hvert sinn sem nýtt fólk tekur til starfa , þá finnur það sig knúið til að smíða nýja skólastefnu – sína skólastefnu ! Oftast gerir stefnan ráð fyrir auknum kröfum til kennara . Enginn peningur er settur í framkvæmdina og þess vegna verða breytingarnar litlar sem engar eða þá að kennarar taka á sig meiri og meiri vinnu . Að mínu viti , var stytting náms til stúdentsprófs úr fjórum árum í þrjú , mikið óheillaspor . Afleiðingin varð sú að álag á nemendur varð mun meira og námsefni á einstökum brautumvar skorið það mikið niður að þær að þær stand ekki lengur undir nafni . Á framhaldsskólastiginu taka nemendur út hvað mestan þroska . Þeir þurfa því að hafa tíma til að sinna félagsstarfi jafnframt náminu . Einstaka brautir í framhaldsskóla þurfa að gefa nemendum raunhæfan kost til undirbúnings fyrir næstu skref . Sparnaðurinn með styttingunni verður lítill sem enginn vegna þess að nemendur þurfa að fara í mörgum tilfellum að fara í viðbótarnám til þess að eiga möguleika á námi í ákveðnum greinum í framhaldinu . Geta má þess að í Danmörku er þriggja ára stúdentspróf en þar hefur færst í aukana að nemendur bæta fjórða árinu við þegar þeir átta sig á að undirbúningur þeirra er ekki nægur til að velja ákveðið nám í framhaldinu . Aðkoma ráðherra að kjarasamningum Í samninganefnd ríkisins sitja gjarnan menn úr fjármálaráðuneytinu , hámenntaðir í lögfræði og klókindabrögðum . Þetta endurspeglast glöggt í tilboðum þeirra um kjarabætur : „ Það er ekki nema sjálfsagt að borga ykkur hærra kaup ef þið eruð tilbúin til að vinna fyrir því “ . Maður sér þá fyrir sér glottandi bæta við í huganum „ asnarnir ykkar – þið hafið sko aldrei nennt að vinna fyrir kaupinu ykkar “ . Svona „ kjarabætur “ eru beinlínis móðgandi . Þessir menn þekkja ekkert til skólamála og hafa það eitt að leiðarljósi að spara ríkinu pening með því að krefjast meiri vinnu af þessum „ letibikkjum sem aldrei hafa nennt að vinna “ . Hér þarf að verða breyting á – menntamálaráðherrar þurfa að koma í ríkara mæli að gerð kjarasamninga . Ráðherrarnir eða aðstoðarmenn þeirra ættu að vera í stakk búnir til þess að greina hvað þarf að lagfæra skólastarfinu ; og móta tillögur til úrbóta fyrir kennara og ekki síður fyrir nemendur . Kennarar eiga fullan rétt á að fá kjarabætur í samræmi við það sem aðrar stéttir fá ; og ekki síður betri og mannúðlegri aðstæður á vinnustaðnum . Á Íslandi er kulnun í starfi vaxandi vandamál . Við verðum að bregðast við af fullri skynsemi . Vellíðan og skilvirkt starf í skólum eru atriði sem skipta sköpum fyrir gott og árangursríkt starf . Við verðum að hafa í huga að bætt viðhorf til skólamála skilar okkur betra samfélagi . Höfundur er framhaldsskólakennari . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .