Inngangur : Ýmis einkenni tengd neyslu ákveðinna fæðutegunda eru algeng umkvörtunarefni . Í fæstum tilvikum er þó hægt að staðfesta fæðuofnæmi / - óþol við prófanir . Í íslenska hluta European Community Respiratory Health Survey var kannað algengi fæðutengdra einkenna meðal fullorðinna Íslendinga . Auk þess var hérlendis spurt um lyfjaóþol , ofsakláða , ofsabjúg , barnaeksem , mígreni og sóra . Öll gengust undir húðpróf fyrir 12 algengum ofnæmisvökum , blásturspróf og mælingu á berkjuauðreitni með metakólíni . Konur lýstu oftar fæðuóþoli en karlar ( 17% á móti 13% ( p = 0,21 ) ) . Af slembiúrtakinu höfðu einungis 1,8% mótefni fyrir ákveðinni fæðutegund . Marktækt samband fæðutengdra einkenna var við einkenni um mígreni , ofsakláða og ofsabjúg en þó sérstaklega við ætlað lyfjaofnæmi . Ólíklegt er að bráðaofnæmi skýri fæðutengd einkenni , nema að mjög litlu leyti . Læknablaðið 2000 ; 86 : 851 - 7 Ofnæmissjúkdómar eru meðal algengustu sjúkdóma hinna efnaðri þjóðfélaga jarðarinnar . Í nýlegri könnun mældist algengi bráðaofnæmis ( type I allergy ) á 37 rannsóknarsvæðum í 16 þjóðlöndum og þremur heimsálfum á bilinu 16 - 45% , skilgreint sem jákvæð RAST svörun fyrir einhverjum af fjórum ofnæmisvökum ( köttum , vallarfoxgrasi , D. pteronyssinus og Cladosporium ) ( 1 ) . Í þessari rannsókn , sem miðaðist við aldurshópinn 20 - 44 ára , var algengi ofnæmis næst lægst á Íslandi . Sé litið til einkenna frá öndunarfærum í þessum sama rannsóknarhópi , svo sem surgs fyrir brjósti eða astma , þá höfðu 18% Íslendinga fengið surg og 2,2% astmaköst síðustu 12 mánuði ( 2 ) . Í þessum sama hópi Íslendinga töldu 17,8% sig hafa ofnæmi í nefi . Þegar algengi þessara einkenna meðal Íslendinga eru borin saman við niðurstöður frá öðrum þjóðum er útkoman vel fyrir neðan meðallag á Íslandi ( 2 ) . Í heildina tekið voru einkenni frá öndunarfærum algengari í Ástralíu , Nýja-Sjálandi , Bretlandi og Bandaríkjunum en á Norðurlöndum og meginlandi Evrópu . Í annarri umfangsmikilli rannsókn , sem framkvæmd var á börnum á aldrinum 13 - 14 ára , voru niðurstöðurnar að því leyti svipaðar , að astmaeinkenni voru algengust í þeim löndum sem nefnd voru hér að ofan en sjaldgæfari í löndum Austur-Evrópu , Indonesíu , Grikklandi , Kína , Úsbekistan , Indlandi og Eþíópíu ( 3 ) . Íslendingar voru ekki aðilar að þeirri rannsókn . Varðandi tengsl fæðu við ofnæmissjúkdóma , einkum astma , er margt ennþá óljóst og faraldsfræðilegar rannsóknir hafa gefið misvísandi niðurstöður ( 4 ) . Þær benda þó til að þátttakendur ofáætli margfalt þætti eins og aukaefnaóþol ( 4 ) . Rannsóknir á tengslum fæðu og einkenna eru afar tímafrekar og val á mæliaðferðum , til að meta slík tengsl , vandasamt . Til dæmis er ekki víst að fæða sem eykur á einkenni astma valdi breytingum á blásturprófum við þolpróf þótt hún auki auðreitni í öndunarfærum ( 5 ) . Sömu vandamál koma upp þegar kanna á bætandi áhrif fæðutegunda á einhver einkenni ( 6 ) . Margir astmasjúklingar telja að fæðuval hafi þýðingu fyrir astma . Því til staðfestingar er rannsókn á 135 astmasjúklingum í Melbourne í Ástralíu , en 73% þeirra töldu að fæðan skipti máli og 61% höfðu gert tilraunir með breytt mataræði til að minnka astmaeinkennin ( 7 ) . Þótt fólk tengi óæskileg einkenni ( adverse reactions ) einhverju sem það borðar er ekki endilega um ofnæmi að ræða . Fjölbreytt einkenni svo sem mígreni , ofsakláði , glútenóþol , Crohnssjúkdómur , ristilkrampi og liðverkir hafa verið tengd neyslu matar ( 8 ) . Óæskileg einkenni af mat eru flokkuð í eitranir ( toxic reactons ) annars vegar og viðbrögð af öðrum toga ( non-toxic reactions ) hins vegar , eftir eðli þeirra ( 9 ) . Viðbrögðum af öðrum toga eru svo flokkuð eftir því hvort þau eru vegna ofnæmis ( food allergy ) eða óþols ( food intolerance ) . Loks má skipta fæðuviðbrögðum vegna ofnæmis í bráðaofnæmi og ofnæmi af öðrum toga . Þegar frá eru talin pikkpróf og sértæk IgE mæling í sermi til að greina bráðaofnæmi og sérstakar rannsóknir til að greina glútenóþol , laktósuóþol og óþol fyrir öðrum fjölsykrungum er tvíblint fæðuþolpróf ( double-blind placebo-controlled food challenges ) sú aðferð sem oftast er notuð til að sýna fram á ofnæmi og óþol . Oft má þó stytta sér leið með opnum þolprófum ( 10 ) . Ef eingöngu er stuðst við einkenni , þegar niðurstöður úr fæðuþolprófum eru metnar , greinir prófið ekki á milli ofnæmis og óþols . Því hafa ýmsir gert tilraunir til að komast nær eðli einkennanna með mælingum í mjógirni og saur á efnum , sem myndast við þolprófin eða með vefjarannsóknum á slímhúð úr mjógirni ( 11 - 13 ) . Slík þolpróf gera miklar kröfur varðandi framkvæmdina og tækni við úrvinnslu og hafa því ekki náð fótfestu í klínísku starfi . Eins og áður var nefnt er tilhneiging til að ofáætla þátt fæðu og aukaefna í einkennum . Við könnun á börnum upp að þriggja ára aldri töldu bandarískir foreldar 28% barna sinna með fæðuofnæmi og -óþol . Ítarlegar rannsóknir , meðal annars með tvíblindum þolprófum , lækkaði töluna niður í 8% ( 14 ) . Í könnun í Bretlandi , meðal fólks á ýmsum aldri , töldu 20% aðspurðra að þeir hefðu fæðuóþol ( 15 ) . Eftir ítarlegt mat lækna fór sú tala niður í 1,4 - 1,8% . Í svipaðri rannsókn á 18 - 70 ára Hollendingum lækkaði talan úr 12,4% að mati þátttakenda í 0,8 - 2,4% að mati rannsóknaraðilanna ( 16 ) . Tilgangur þessarar rannsóknar er að kanna hversu algengt sé að Íslendingar á aldrinum 20 - 44 ára telji að þeim verði illt af mat og ennfremur að kanna hver einkennin séu og hvaða matvælum sé kennt um . Einnig er kannað algengi IgE-mótefna fyrir sex algengum fæðutegundum og samband kvartana af mat við bráðaofnæmi , ofnæmissjúkdóma , auðreitni í berkjum , mígreni og meint lyfjaofnæmi . Þær niðurstöður , sem hér eru kynntar , eru byggðar á íslenskri gagnasöfnun sem fram fór í tengslum við fjölþjóðlega rannsókn á astma og ofnæmissjúkdómum ( the European Community Respiratory Health Survey ( ECRHS ) ) . Rannsóknarhópur : Rannsóknarvinnunni var skipt í tvo áfanga . Í fyrri áfanganum var 1800 konum og 1800 körlum á aldrinum 20 - 44 ára boðið til þátttöku . Úrtakið náði til íbúa búsettra á svæðinu frá Hafnarfirði til Mosfellsbæjar . Þátttakendur svöruðu spurningum varðandi einkenni frá öndunarfærum og hefur niðurstaða þess áfanga verið birt í Læknablaðinu ( 17 ) . Í seinni áfanga rannsóknarinnar voru 800 einstaklingar úr fyrri áfanga valdir af handahófi ( random sample ) og þeim boðið til sérstakrar rannsóknar á Vífilsstaðaspítala . Tafla I sýnir úrtak og heimtur úr þeim áfanga . Af þeim sem valdir voru í úrtakið voru 56 fluttir af svæðinu og einn var látinn . Af þeim 743 sem eftir voru tóku 567 ( 76% ) þátt í rannsókninni , þó að mismiklu leyti : 567 svöruðu spurningalistum , 540 fóru í húðpróf , 521 gaf blóð til rannsóknar á sértækum IgE mótefnum gegn loftbornum ofnæmisvökum , 502 gáfu blóð til rannsóknar á sértækum IgE mótefnum gegn fæðutegundum , 535 gengust undir blásturspróf ( spirometry ) og 470 gengust undir auðreitnipróf á berkjum ( metakólínpróf ) . Niðurstöður úr nokkrum þáttum annars áfanga könnunarinnar hafa áður birst í Læknablaðinu ( 18 - 20 ) . Til að stækka hóp þeirra sem voru með einkenni var einnig boðið til þátttöku þeim sem samkvæmt fyrri áfanga könnunarinnar notuðu astmalyf , höfðu fengið astmaköst eða höfðu vaknað á nóttunni vegna mæði ( symptomatic sample ) en voru ekki í hópnum sem valinn var af handahófi . Þátttaka úr þeim hópi var 93% ( tafla I ) . Spurningalistar : Fyrir þátttakendur á öllum rannsóknarstöðunum voru lagðir samhljóða spurningalistar með 71 spurningu . Spurningalistinn var að stofni til sniðinn eftir spurningum um berkjueinkenni frá International Union Against Tuberculosis and Lung Diseases ( IUATLD ) ( 21 ) . Í honum var spurt um einkenni frá öndunarfærum , ættarsögu , umhverfisþætti og tengsl þeirra við einkenni . Einnig var spurt um atvinnu , menntun , heimilishagi , matarvenjur og sjúkdómseinkenni tengd mat , reykingavenjur , lyfjanotkun og læknisþjónustu . Hér á landi voru auk þess lagðar fyrir spurningar , sem áður höfðu verið notaðar við rannsóknir á bændafjölskyldum . Spurt var um snertingu við heyryk og hugsanleg einkenni af því . Niðurstöður úr þeim þætti er varðar ofnæmi fyrir heymaurnum Lepidoglyphus destructor og einkenni af heyryki hafa áður verið birtar ( 22 ) . Auk þess voru í íslensku útgáfunni spurningar um lyfjaóþol ( 20 ) , ofsakláða , ofsabjúg , barnaeksem , mígreni og sóra . Sérþjálfað starfsfólk lagði spurningar fyrir þátttakendur . Ofnæmisrannsóknir : Allir rannsóknaraðilar í ECRHS rannsókninni notuðu sömu ofnæmisvaka við húðprófin . Þeir voru fyrir köttum , rykmaurum ( D. pteronyssinus ) , vallarfoxgrasi , birki , Cladosporium herbarum , Alternaria og þremur erlendum gróðurtegundum ( olive , common ragweed og Parietaria judaica ) . Hverjum rannsóknaraðila var frjálst að velja þrjá ofnæmisvaka sem voru taldir hafa sérstaka þýðingu á þeirra svæði . Við völdum ofnæmisvaka frá hundum , hestum og heymaur ( Lepidoglyphus destructor ) . Húðpróf voru gerð í samræmi við forskrift ECRHS ( 23 - 24 ) , með sérstökum lensum ( Phazets frá Pharmacia Diagnostics AB , Uppsölum ) . Þær eru með áföstum ofnæmisvökum á oddunum . Við prófun fyrir heymaurnum var þó notuð glýserínlausn frá Allergologisk laboratorium í Danmörku . Lensur fyrir jákvætt viðmið voru með histamín á oddi en lensur fyrir neikvæð viðmið voru með hreina odda . Reyndir hjúkrunarfræðingar gerðu öll húðprófin . Lesið var af prófunum eftir 15 mínútur . Línur voru dregnar með sérstökum penna kringum hverja svörun ( wheal reaction ) og hún færð yfir á sérstakt eyðublað með glæru límbandi . Svörunin var metin þannig að lengsti ás hennar ( a ) var mældur og lengsta hornrétta lína á hann ( b ) . Stærð svörunarinnar var ( a + b ) / 2 , að frádreginni stærð neikvæða viðmiðsins . Húðsvörun 1 mm taldist jákvæð og þeir höfðu jákvæð húðpróf sem voru með eina eða fleiri húðsvörun jákvæða ( 19 ) . Útiloka varð þrjá þátttakendur vegna neikvæðrar histamínsvörunar . Sermi var geymt við -20°C og sent til Pharmacia í Uppsölum til mælingar á sértækum IgE mótefnum með CAP aðferð fyrir köttum , vallarfoxgrasi , birki , rykmaurum og Cladosporium ( 25 ) . Einnig voru sértæk IgE mótefni mæld fyrir fæðupanel ( eggjum , mjólk , hveiti , soja , jarðhnetum og þorski ) ( Pharmacia CAP System , MultiCap fx 5 , Pharmacia and Upjohn Diagnostics , Uppsölum ) . Þegar þetta próf var jákvætt voru IgE mótefni mæld fyrir einstökum fæðutegundum , samtals hjá 20 einstaklingum úr hópnum sem valinn var af handahófi og fjórum úr hópnum sem valinn var vegna einkenna frá öndunarfærum . Mörk jákvæðra prófa voru sett við 0,35 kU / L ( 26 ) . Blásturspróf : Við blásturspróf var notaður tölvustýrður öndunarmælir ( Sensor Medics 2450 , Anaheim CA , USA ) . Við prófið önduðu þátttakendur að sér eins og þeir gátu og síðan frá sér eins og þeir gátu . Prófið var gert fimm sinnum og besta gildi FEV 1,0 / FVC ( forced expiratory volume in one second / forced vital capacity ) notað við úrlausnir . Prófinu var frestað ef viðkomandi hafði reykt innan klukkustundar , tekið lyf innan fjögurra klukkustunda eða ef hann hafði einkenni um kvef . Berkjuauðreitni : Berkjuauðreitni var mæld með metakólíni ( Provocholine ® , frá Hoffman la Roche ) . Þátttakendur önduðu að sér mismunandi þynningum af metakólíni ( 0,39mg / ml ; 1,56mg / ml ; 6,25mg / ml ; 12,5mg / ml ) með Mefar skammtara ( Mefar MB 3 inhalation dosimeter , Bresica , Ítalíu ) í hækkandi skömmtum upp í hámark 2mg ( átta andartök af metakólíni 12,5mg / ml ) . Ef FEV 1,0 lækkaði um 20% eða meira var prófið talið jákvætt og sýna merki um auðreitni . Prófinu hefur verið lýst ítarlega áður ( 27 ) . Útiloka varð 56 þátttakendur frá prófinu : sex vegna hjartaáfalla á síðustu þremur mánuðum eða vegna meðferðar á hjartasjúkdómum , fimm vegna notkunar flogaveikilyfja , fjóra vegna notkunar betablokkara , 16 barnshafandi konur og 12 konur með börn á brjósti . Einnig voru útilokaðir níu einstaklingar sem féllu meira en 10% í FEV 1,0 við að anda að sér 0,9% vatnslausn í upphafi prófsins og fjórir sem höfðu FEV 1,0 gildi lægra en 70% af viðmiðunargildum við upphaf prófsins . Skilgreining á astma : Uppsafnað algengi astma ( asthma ever ) var skilgreint sem hundraðshluti þeirra sem svöruðu játandi báðum spurningunum : Hefur þú nokkurn tímann fengið astma ? og : Var það staðfest af lækni ? , að viðbættum þeim sem þess utan höfðu jákvætt metakólínpróf og svöruðu jákvætt spurningunni : Hefur þú nokkurn tímann , síðustu 12 mánuði , tekið eftir pípi ( ýli ) eða surgi fyrir brjósti ? Tölfræði : Við tölfræðilega útreikninga voru notuð kí-kvaðratspróf við samanburð hópa . Leyfi : Tölvunefnd veitti leyfi fyrir rannsókninni . Meðal þeirra 567 í slembiúrtakinu , sem svöruðu spurningalistanum , svöruðu 126 ( 22% ) játandi spurningunni : Hefurðu nokkurn tímann veikst eða orðið illt af að borða einhverja sérstaka fæðu ? og 85 ( 15% ) svöruðu játandi spurningunni : Hefurðu næstum alltaf veikst með sama hætti eða orðið illt á sama hátt eftir að hafa borðað þessa sérstöku fæðu ? ( tafla II ) . Ekki var marktækur munur á svörum eftir aldri en konur lýstu heldur oftar fæðuóþoli ( 17% ) en karlar ( 13% ) ( p = 0,21 ) . Meðalhæð þeirra sem svöruðu spurningum um mataróþol játandi var marktækt lægri en þeirra sem svöruðu neitandi ( p < 0,05 ) . Enginn munur var á líkamsþyngdarstuðli þess hóps sem svaraði játandi og hins sem svaraði neitandi . Ekki var heldur munur í heildar IgE milli hópanna . Einkenni eftir neyslu matar voru flokkuð í útbrot og kláða , niðurgang og uppköst , nefrennsli og nefstíflur , höfuðverk , mæði og önnur einkenni ( tafla II ) . Í heildina var ekki mikill munur á einkennum hjá þeim sem völdust í könnunina af handahófi og hinum sem valdir voru vegna einkenna frá öndunarfærum . Þegar einstök einkenni eru skoðuð þá nefndi seinni hópurinn hlutfallslega oftar höfuðverk , einkenni frá nefi og mæði tengda mat . Tölfræðilegir útreikningar voru ekki gerðir á þessum mismun . Þegar einkennin eru skilgreind nánar og hóparnir skoðaðir saman nefna 69 ( 68% ) einkenni frá meltingarvegi ( tafla III ) . Þar af nefna 49% uppköst eða niðurgang . Af öðrum einkennum nefna 22% útbrot eða kláða , 15% slæman höfuðverk , 12% mæði , 8% nefrennsli og nefstíflur og 4% þreytu . Alls voru 42 atriði talin völd að þeim einkennum sem nefnd voru og í tveimur tilfellum voru orsakir sagðar ókunnar . Í töflu III er gerð grein fyrir þeim fæðutegundum sem þátttakendur tengja ákveðnum einkennum . Fjörutíu og tvö atriði voru nefnd sem orsök meltingartruflana og þar koma kjötvörur oftast fyrir ( 26% ) . Tuttugu og fjögur atriði voru nefnd sem orsök útbrota eða kláða . Ávextir voru þar efst á blaði en skelfiskur var í öðru sæti . Súkkulaði er oftast nefnt sem orsök höfuðverkjar en samtals voru 23 atriði nefnd . Grænmeti er oftast nefnt sem orsök mæði en fiskur sem orsök nefeinkenna og aukaefni sem orsök þreytu . Í töflu III er sleppt þeim fæðutegundum sem nefndar eru aðeins einu sinni sem orsök hvers einkennis . Í töflu IV eru þeir fæðuflokkar , sem valda einkennum , taldir upp í röð eftir tíðni einkenna . Þar eru ávextir efst á blaði og nefndu flestir banana ( 6 ) , kíví ( 5 ) og appelsínur ( 3 ) . Þar næst komu kjötvörur en þar nefndu flestir fuglakjöt ( 6 ) , hangikjöt / saltkjöt ( 4 ) , pylsur / bjúgu ( 6 ) en svið , hrefnukjöt , lambakjöt , nautakjöt og kjöt ( ótilgreint ) var nefnt af einum aðila hvert . Fita var nefnd af 14 aðilum án þess að getið væri um uppruna . Auk þess nefndu tveir feitan fisk . Ellefu nefndu mjólkurvörur og einn þeirra nefndi sérstaklega jógúrt en tveir osta . Níu aðilar nefndu egg , steiktan mat eða grænmeti . Í þeim hópi sem valinn var af handahófi í könnunina höfðu 20 einstaklingar ( 4,0% ) jákvæð mótefni fyrir fæðupanelnum , og þegar mótefni voru könnuð fyrir hverri fæðutegund um sig höfðu níu þeirra jákvæð mótefni fyrir samtals 16 fæðutegundum ( 1,8% ) ( tafla V ) . Tveir þessara 20 einstaklinga höfðu einkenni af fæðu sem kemur fyrir í fæðupanelnum ; annar fyrir eggjum en hinn fyrir fiski . Hvorugur hafði þó sértæk mótefni fyrir þessum ákveðnu fæðutegundum . Af þeim sem valdir voru í könnunina vegna einkenna höfðu fjórir ( 5,1% ) mótefni fyrir fæðupanelnum . Tveir þeirra voru einnig jákvæðir fyrir fiski . Í töflu VI er kannað samband milli uppgefinna einkenna af mat og niðurstaðna úr húðprófum og RAST prófum . Þar kom fram marktækt samband milli húðprófa fyrir Cladosporium og einkenna af mat . Sértæk IgE mótefni fyrir fæðupanelnum voru mæld hjá 92 einstaklingum með einkenni og 487 einstaklingum , sem ekki höfðu einkenni . Í fyrri hópnum höfðu 7,6% jákvæða svörun en 3,5% í þeim síðari og nálgast það að vera marktækt ( p < 0,07 ) . Einnig var kannað samband milli einkenna af mat og öndunarfæraeinkenna , auðreitni , mígrens , ofsakláða , ofsabjúgs og ætlaðs lyfjaofnæmis ( tafla VII ) . Marktækt samband var á milli einkenna af mat og surgs síðustu 12 mánuði . Einnig var marktækt samband milli einkenna af mat og einkenna um mígreni , ofsakláða og ofsabjúg . Sterkast var þó samband einkenna af mat við ætlað lyfjaofnæmi . Konur voru í miklum meirihluta þeirra sem töldu sig hafa mígreni ( p < 0,0001 ) , ofsakláða ( p < 0,01 ) , ofsabjúg ( p < 0,05 ) og einkenni af lyfjum ( p < 0,002 ) . Alls svöruðu 545 spurningunni : Hefur þú haft mígreni ? Níutíu og sex ( 17,6% ) svöruðu því játandi . Meðal þeirra 15 einstaklinga sem nefndu höfuðverk af mat kváðust 10 hafa mígreni ( 10,4% þeirra sem sögðust hafa mígreni ) og voru átta konur í þeim hópi . Ekki var marktækt samband milli ætlaðs lyfjaofnæmis og uppgefinna einkenna um mígreni ( p = 0,12 ) . Engin tengsl voru heldur á milli einkenna af mat og jákvæðra metakólínprófa . Við höfum fundið að 15% Íslendinga á aldrinum 20 - 44 ára telja að þeir hafi næstum alltaf veikst með sama hætti eða orðið illt á sama hátt af að borða einhverja sérstaka fæðu . Þetta er hátt hlutfall og svipað og í þeim fæðuofnæmisrannsóknum sem ná til fullorðinna og vitnað var til í upphafi greinarinnar ( 15,16 ) . Í þeim rannsóknum kom fram að miklu fleiri telja sig hafa ofnæmi eða óþol fyrir mat en hafa það í raun og veru . Fimmti til sjöundi hver einstaklingur telur sig hafa veruleg eða nokkur einkenni tengd neyslu ákveðins matar , en þegar grannt er skoðað virðist mega áætla að um 2% fullorðinna í vestrænum þjóðfélögum hafi fæðuofnæmi eða -óþol . Okkur er ekki kunnugt um að rannsókn af þessu tagi hafi áður verið gerð hér á landi . Hins vegar hefur fæðuofnæmi barna nýlega verið kannað og borið saman við fæðuofnæmi barna í Svíþjóð ( 28 ) . Þegar börnin voru 18 mánaða gömul var fæðuofnæmi / - óþol talið vera til staðar , að mati foreldranna , hjá 27% barnanna á Íslandi og 28% barnanna í Svíþjóð . Ítarlegar rannsóknir , meðal annars með húðprófum og tvíblindum þolprófum þegar við átti , lækkaði þessa tölu niður í 2% í báðum löndunum . Rannsóknarhópur ECRHS í Melbourne í Ástralíu hefur nýlega birt niðurstöður úr svörum varðandi einkenni af mat ( 29 ) . Efniviðar var aflað í þá rannsókn með nákvæmlega sömu aðferðum og í okkar rannsókn . Spurningunni : Hefurðu nokkurn tímann veikst eða orðið illt af að borða einhverja sérstaka fæðu eða mat ? svöruðu 25% játandi og spurningunni : Hefurðu næstum alltaf veikst með sama hætti eða orðið illt á sama hátt eftir að hafa borðað þessa sérstöku fæðu ? svöruðu 17% jákvætt . Eins og hér á landi voru einkenni frá meltingarvegi algengust ( 45% ) , þá frá húð ( 24% ) , höfuðverkur ( 17% ) , nefeinkenni ( 14% ) og lungnaeinkenni ( 13% ) . Fæðan er flokkuð á nokkuð annan hátt í greininni frá Melbourne , en ávextir voru oftast nefndir sem orsök ( 14% ) , þá fiskur og skelfiskur ( 11% ) , mjólkurvörum ( 10% ) , krydd ( 5% ) og mónónatríum glútamat ( 5% ) . Kjöt var flokkað í þrjá flokka en samanlagt nefndu 6,4% kjötvörur . Mæling á sex fæðuofnæmisvökum var gerð á þremur stöðum í Svíþjóð með sama hætti og gert var í okkar könnun ( Gautaborg , Uppsölum og Västerbotten ) ( 30 ) . Í Svíþjóð höfðu 6% jákvæð svör fyrir fæðupanelnum . Algengi jákvæðra svara var hæst fyrir jarðhnetum ( 3% ) og hveiti ( 3% ) , þá soja ( 2% ) og mjólk ( 1% ) . Í Svíþjóð var marktæk fylgni á milli IgE mótefna fyrir eggjum , fiski og fæðupanel og fyrir uppgefnum einkennum fyrir þeim fæðutegundum . Einnig var marktæk fylgni milli IgE fæðumótefna annars vegar og astma , auðreitni og nefeinkennum hins vegar . Ekkert marktækt samband fannst hér á landi milli sértækra IgE mótefna og uppgefinna einkenna af ákveðinni fæðu . Niðurstöður mælinga á IgE fæðumótefnum hafa sérstaklega verið bornar saman milli Reykjavíkur og Uppsala og var algengi mótefna fyrir jarðhnetum , hveiti , soja og samanlögðum fjölda jákvæðra prófa marktækt hærri í Uppsölum ( 31 ) . Þegar einkennin , sem þátttakendur tengdu mat , eru skoðuð betur kemur í ljós að þau vísa fremur til annarra orsaka en til ofnæmis . Einna algengast er að bráðaofnæmi fyrir fæðu valdi einkennum í munni og koki , ofsakláða og ofsabjúg . Bráðaofnæmi getur einnig valdið uppköstum og niðurgangi þótt aðrar meltingartruflanir séu oft að baki þeirra einkenna . Slæmur höfuðverkur er líklega oftast vegna mígrenis , en þeir sem kvörtuðu yfir honum nefndu oftast súkkulaði og kakó sem orsök eða fæðu sem sett hefur verið sérstaklega í samband við mígreni . Ávextir , skelfiskur , egg og fiskur eru meðal þeirra fæðutegunda sem hvað oftast valda bráðaofnæmi og voru í könnuninni nefnd sem orsök fyrir kláðaútbrotum . Tuttugu og tveir einstaklingar nefndu kláðaútbrot af mat ( 3,9% af þeim sem svöruðu spurningalistum ) og í þeim hópi eru líklega flestir þeirra sem hafa bráðaofnæmi fyrir mat . Nokkur fylgni var milli einkenna af mat og jákvæðra húðprófa , þótt ekki væri hún marktæk nema við húpróf fyrir Cladosporium . Einnig var nokkur en ómarktæk fylgni milli einkenna af mat og jákvæðra RAST prófa fyrir loftbornum ofnæmisvökum og fæðupanelnum . Hins vegar var sterkt samband einkenna af mat við ætlað lyfjaofnæmi , mígreni og ofsakláða / ofsabjúg . Einnig fundust tengsl milli einkenna af mat og surgs síðustu 12 mánuði . Tengslin milli einkenna af mat og ætlaðs lyfjaofnæmis og mígrenis vekja upp spurningar . Óhætt er að fullyrða að einungis í fáum tilvikum sé bráðaofnæmi orsök þessara sjúkdóma . Hvað tengir þá saman þessi einkenni í úrtaki hóps sem valinn er af handahófi ? Þau gögn sem við höfum undir höndum svara því ekki . Nú 10 árum seinna er verið að fylgja eftir sama rannsóknarhópi og verður forvitnilegt að sjá hvort ofangreind einkenni eftir neyslu ákveðins matar hafi forspárgildi fyrir einhver ákveðin einkenni . Sömuleiðis verður áhugavert að sjá hvort tölfræðilegt tengsl einkenna af mat við ætlað lyfjaofnæmi , mígreni og ofsakláða / ofsabjúg styrkist eða veikist með hækkandi aldri . Könnun þessi hefur sýnt fram á allstóran hóp einstaklinga sem hafa einkenni af neyslu ákveðinna fæðutegunda en jafnframt oftar en aðrir einkenni um lyfjaofnæmi , ofsakláða / ofsabjúg og höfuðverk , sem að þeirra mati er mígreni . Ólíklegt er að bráðaofnæmi skýri þessi einkenni , nema að mjög litlu leyti . Einkennin eru algengari meðal kvenna en karla , en að öðru leyti er ekki vitað hvað tengir þau saman .