Lífshlaup Kristjáns Guðlaugssonar hefur verið viðburðaríkara en flestra Íslendinga . Lengst af bjó hann í Noregi og starfaði við blaðamennsku og heimsótti m.a. stríðshrjáð svæði og varð vitni að ógnum sem flestir hafa aðeins heyrt fréttir af að eigi sér stað . Nýlega gaf hann út ljóðabókina Ullin brók og hangið kjöt , en þar er að finna safn ljóða frá ýmsum tímabilum ævi hans og þar endurspeglast minningar bæði sárar og hlýjar . Voru ljóðin þá leið fyrir þig til að halda í móðurmálið ? „ Já , það má segja það , “ svarar Kristján . „ Ég hef alltaf verið ljóðelskur , alveg frá því ég var barn og haft gaman af að stuðla og ríma . Ég hef alltaf verið mjög hrifinn af hefðbundnum ljóðum og það er orðið lítið af því í dag að menn yrki með hefðbundnum hætti . Reyndar hef ég ort órímuð ljóð líka og það er eitthvað af þeim í bókinni en mér þykir best að stuðla og ríma . “ Í bókinni skín í gegn að þar fer maður sem svíður misskiptingin og ójöfnuðurinn í heiminum . Ertu róttækur ? „ Ég var það á sínum tíma . Var rekinn úr Menntaskólanum við Hamrahlíð vegna þess að ég var svona uppreisnarseggur . Við tilheyrðum engum flokkum eða neinu þess háttar . Ingvar Brynjólfsson var kennari þar á þessum tíma . Hann kallaði okkur kristilega anarkista . Þannig var að engar konur voru í ritstjórn skólablaðsins . Ég vildi bæta úr því og teiknaði auglýsingaspjald . Á því var grískur penis með vængjum og spurt : Stelpur viljið þið ekki koma í ritstjórnina ? Þetta fór eitthvað í taugarnar á Guðmundi Arnlaugssyni skólameistara og hann lét mig víkja úr skóla . Ég átti eftir ár í skólanum þegar þetta var og fór á fund Einars Magnússonar , rektors í MR , og hann leyfði mér að taka stúdentspróf þaðan samtímis prófum hjá 5. bekkingum í Hamrahlíðarskólanum þannig að ég kláraði ári fyrr en félagar mínir þaðan en þeir voru fyrsti árgangur til að klára þann skóla . “ Bylting í sendiráðinu í Stokkhólmi Kristján las sem sagt saman námsefni tveggja bekkja í öðrum skóla með aðrar áherslur en sá sem hann hafði verið rekinn úr svo það verður að teljast allnokkuð afrek að hafa náð stúdentsprófinu . Kristján hafði raunar setið fyrsta árið í MR og var því ekki alveg ókunnugur skólanum en engu að síður hefur hann þurft að vera næmur og góður námsmaður . „ Ég var í svolítið annarri aðstöðu en samnemendur mínir því ég var giftur , “ segir hann . „ Það var nú þannig á þeim tíma að menn giftu sig ungir en lítið orðið um það í dag . Við skildum síðar og ég á með henni tvær dætur . Í bókinni er að finna ljóð til annarrar þeirra . Strax eftir stúdentspróf fluttum við hjónin til Gautaborgar og ég fór að vinna í Volvo-verksmiðjunum . Ég átti erfitt með að fá vinnu hér heima því mikið atvinnuleysi var á þessum árum . Þar kynntist ég róttækri kommúnistahreyfingu og gerðist kommúnisti . “ „ En við fórum aðeins lengra því við vorum svo róttækir . Í stað þess að setjast niður fórum við inn og hentum sendiráðsritaranum út . Við tókum yfir sendiráðið . “ Þórbergur Þórðarson segir í Bréfi til Láru að sá sem ekki verði sósíalisti af að kynna sér stjórnmál sé fáviti . Ertu kannski sammála honum ? „ Já , ég er hjartanlega sammála Þórbergi , “ segir Kristján og brosir en hann er meðal þeirra sem rætt er við í heimildamyndinni Bráðum verður bylting eftir Hjálmtý Heiðdal . Þar er telft saman tveimur byltingarkenndum atburðum er settu svip á íslenskt samfélag árið 1970 , annar var er þingeyskir bændur sprengdu upp stífluna í Laxá í Aðaldal en hinn var taka sendiráðs Íslands í Stokkhólmi . Ellefu íslenskir námsmenn fóru inn í sendiráðið í 20. apríl 1970 og drógu rauðan fána að húni og lýstu yfir að sósíalísk bylting á Íslandi væri nauðsyn . Kristján var þeirra á meðal . Hvað gekk ykkur til ? „ Hér á Íslandi var mikil óðaverðbólga en námslánin héldu sér . Það varð því sífellt erfiðara fyrir námsfólk að lifa af lánunum vegna þess peningarnir urðu minna og minna virði . Það varð til hreyfing meðal námsmanna sérstaklega á Norðurlöndum sem beindist að því að laga þessi mál . Úr varð að ákveðin var setumótstaða eða fólk ætlaði að setjast niður í sendiráðunum til að mótmæla . En við fórum aðeins lengra því við vorum svo róttækir . Í stað þess að setjast niður fórum við inn og hentum sendiráðsritaranum út . Við tókum yfir sendiráðið . Þetta varaði reyndar ekki nema tvo tíma og lögreglan kom og tók okkur . Hún vissi ekkert hvað hún átti að gera við okkur en við sátum inni í einhverja fjóra eða fimm tíma . Sendiherrann óskaði ekki eftir að neinir eftirmálar yrðu og bað lögregluna að láta okkur fara . “ Nýlega gaf Kristján út ljóðabókina Ullin brók og hangið kjöt þar sem hann rifjar upp ýmsar minningar , bæði ljúfar og sárar . Mynd / Unnur Magna Skorinn upp á tréborði í Kína Hann brosir og það er ekki alveg laust við að glampi kvikni í augum byltingarsinnans við að rifja þetta upp . Á þessum tíma ríkti raunar mikill frelsis - og umbreytingaandi um alla Evrópu . Vorið í Prag átti sér stað árið 1968 og lauk með innrás Sovétmanna , stúdentar mótmæltu í París og hin svokallað 1968 hreyfing hafði gríðarleg áhrif meðal ungs fólks um allan heim . Voruð þið innblásnir af því öllu ? „ Já , við vorum það og sluppum með skrekkinn , “ heldur Kristján áfram . „ Eftir þetta flutti ég til Lundar og nam kínversku og kínverska sagnfræði . Maður fær hins vegar enga vinnu við það . Mig langaði að kynnast kínverskum kommúnisma , sögu landsins og læra tungumálið . Ég fór svo til Kína og var þar í átta mánuði . Þar lenti ég í að maginn á mér sprakk . Ég var tekinn og bundinn niður á tréborði og skorinn upp með acupunktur . Það leið náttúrlega bara yfir mig um leið og þeir stungu hnífnum í mig . Þetta voru frábærir læknar engu að síður og gerðu allt rétt . Það þurfti að taka burtu þrjáfjórðu hluta magans . Upp úr þessu skildi ég við þáverandi konu mína og fór til Noregs , kynntist þar konu sem ég giftist seinna og við bjuggum saman í þrjátíu ár . Stóran hluta þess tíma starfaði ég sem blaðamaður og var fréttastjóri á dagblaði í Stavangri . “ Þótt friður hafi alla tíð ríkt á Norðurlöndunum voru víða umbrot á þessum árum . Þú kynntist því var það ekki ? „ Já , ég fékk leyfi frá ritstjóranum til að fara til Júgóslavíu þegar stríðið var þar . Ég var í Dubrovnik og þurfti að ganga milli tveggja hótela , yfir brú sem þar var og hún var sprengd svo ég datt niður sjö metra , braut á mér bakið á tveimur stöðum og báða ökklana . Lá hálfan mánuð í kjallara sjúkrahússins í Dubrovnik þar til keyrt var með mig á sendiferðabíl með palli upp til Lieb þaðan sem hægt var að fljúga . Ég á þær minjar frá Júgóslavíu enda er ég heiðursborgari í Dubrovnik . Ég skrifaði mikið um stríðið og um það sem gerðist í borginni . Þeir mátu það svo mikils að þeir gerðu mig að heiðursborgara . “ „ Þeir skutu nú á okkur landamæraverðirnir og þá var ekki annað en að kasta sér niður í drulluna og vona að maður lifði af . “ Pakkaði látnu barni í dagblöð En hvernig var fyrir mann ofan af Íslandi , lengst af búsettan á Norðurlöndum , þekkjandi ekki annað en frið og að mestu saklausan gagnvart ofbeldinu að koma inn í svona aðstæður ? „ Alveg hrikalegt , “ segir Kristján . „ Ég fór líka í kúrdísku héröðin . Var að læra tyrknesku í Ankara um tíma og fór þaðan með rútu inn í Írak meðan stríðið geisaði þar . Það var alveg hörmulegt . Þeir skutu nú á okkur landamæraverðirnir og þá var ekki annað en að kasta sér niður í drulluna og vona að maður lifði af . Ég man sérstaklega eftir konu sem ég hitti þar . Hún kom gangandi á móti mér með barnið sitt dáið af hungri . Ég hjálpaði henni að pakka því inn í dagblað og grafa það . Svona atriði sá ég á hverjum degi meðan ég dvaldi þarna . Ég var þarna bara í tvær vikur , enda mikill matarskortur og ég vildi ekki þiggja mat af þessu fólki . Hafði raunar litla lyst sjálfur . Mér þótti þessi reynsla engu að síður dýrmæt og skrifaði mikið um Kúrdistan og kúrdísku héröðin . Ég á marga kúrdíska vini úti í Noregi . En svo tekur allt enda . Það þarf að skipta um fréttastjóra . Þeir verða gamlir og þreyttir og ég var búinn að vera það lengi að ritstjórinn minn bað mig að víkja . Ég gerði það fúslega og vann sem venjulegur blaðamaður í fimm ár . “ Hvernig kunnir þú við blaðamennskustarfið ? „ Afskaplega vel . Það er eitthvað nýtt að gerast á hverjum degi og þú veist aldrei hvað morgundagurinn ber í skauti sér . Það er eiginlega það sem heillaði mig mest . Mikið af þessu er auðvitað skylduvinna og maður þarf að gera þetta og gera hitt og það er ekki allt jafnskemmtilegt . “ Þú ert fæddur á Akranesi , ertu uppalinn þar ? „ Nei , pabbi minn , Guðlaugur Einarsson , var bæjarstjóri þar og við fluttum þaðan þegar ég var átján mánaða . Ég átti fremur erilsama æsku , kom frá brotnu heimili og var svolítið á vergangi um tíma . Ólst meðal annars upp hjá ömmu minni , fór fyrst til móðurömmu minnar en síðan til föðurömmu . Pabbi minn giftist svo aftur þegar ég var níu og þá bjó ég hjá honum og stjúpu minni . Þau bjuggu í Laugarneshverfi en pabbi vildi að ég væri í Austurbæjarskóla . Þar voru allir vinir mínir og ég lenti í hálfgerðu einelti þegar ég kom heim vegna þess að ég var ekki í Laugarnesskóla með strákunum þar . Ég var oft mjög einmana á þessum árum . Þegar ég var fimmtán ára skildu pabbi og stjúpa mín . Þá flutti ég inn til Guðrúnar , systur minnar . Hún er eiginlega svona reserve-mamma mín . Ég tók landsprófið frá Réttarholtsskóla og fór þaðan í menntaskóla . “ Guðrún er fimm árum eldri en Kristján . Hún var lengi blaðamaður á Morgunblaðinu en hefur á síðustu árum helgað sig bókaskrifum svo áhugasvið þeirra systkina liggja greinilega á svipuðum slóðum og milli þeirra ríkir vinátta þótt þau hafi lengst af búið í hvort í sínu landinu . „ Einn daginn ákvað ég að fara til Íslands . Ég veit ekki hvað kallaði í mig , það var eitthvað . Ég keypti mér hér íbúð og þegar ég var búinn að búa hér í hálft ár hitti ég konu mína , Huld , og við höfum búið saman í þrettán ár . Síðastliðið haust fluttum við til Granada á Spáni og búum þar . Ég var orðinn sjötugur og kominn tími til að pakka saman og hugsa um eitthvað annað en að vinna . Síðastu þrjú , fjögur árin vann ég við að dreifa fötum á Landspítalnum , konan mín var að vinna þar og mér leiddist að vera einn heima . Það vantaði starfsmann með henni og ég sótti um . En svo endaði með að mér fannst komið nóg og fór að huga að því að hætta , “ segir Kristján . Þrátt fyrir að honum hafi þótt starfsævin orðin nógu löng gat hann ekki verið alveg iðjulaus eins og ljóðabókin , Ullin brók og hangið kjöt , ber merki um . Hvernig var að safna saman ljóðunum og líta yfir farinn veg á þennan hátt ? „ Mikið af þessu eru söngvar , “ segir hann . „ Það hefði verið gaman að láta nóturnar fylgja með en ég bara klikkaði á því . “ Semur þú lögin sjálfur ? „ Ég hef gert það en hef einnig samið nýja texta við eldri lög . Ég á meðal annars textann við Ísland úr Nató sem margir þekkja . Elsta dóttir mín var óróleg í maganum . Ég bjó þá í Gnoðarvoginum og var með hana úti í vagni að reyna að rugga henni í svefn og var að syngja Waltzing Mathilda undir . Ég var á leið í Keflavíkurgöngu síðar um daginn og byrjaði að syngja Ísland úr Nató , Ísland úr Nató með þessu lagi . Þegar ég kom inn settist ég niður og skrifaði textann og flutti hann svo í fyrsta sinn í göngunni þennan dag . “ Ljóðabók Kristjáns . En þegar þú fórst að raða saman ljóðunum og skoða þau aftur , var þá eitthvað sem rifjaðist upp eða kallaði á þig ? „ Já , ótalmargt og margar minningar vöknuðu . Það er náttúrlega svolítil biturð í mörgum þessum lögum og vottur af heimsendaspá sem ég rek til þess að ég átti erfitt uppdráttar í æsku og í unglingaskóla . Ég held að það hafi litað margt í mínu lífi og svo þessi afhylling kommúnismans . Ég orti auðvitað um öreigana og gegn auðvaldinu . “ Hugsanlega þykir einhverjum ljóð um stéttabaráttu , Kárahnjúkavirkjun og fleiri sögulega atburði vera tímaskekkja en þegar betur er að gáð er mannlegt eðli samt við sig og við endum á ljóðinu , Af íslenskum þingmönnum . Sjáðu litlu fíflin í flibba og fannhvítri skyrtu með fjórsnúna keðju úr gulli við fínbúin úr þeir sitja gjarnan mæddir á salgylltum þingum ráða fram úr vandræðum , armæðum , volæðum heillar þjóðar nudda svo og dudda í níu manna ráðum fimm manna , fjögurra manna , fimmtán manna nefndum rækta með sér titla og tindrandi orður spássera um strætin með sposkan svip koma fram í sjónvarpi , útvarpi með andvarpi