Hversu sannsöguleg er myndin Amadeus sem fjallar um ævi Mozarts ? Leikritið Amadeus eftir Peter Shaffer var frumsýnt í Lundúnum 1979 og fimm árum síðar var gerð eftir því kvikmynd sem vakti mikla athygli og vann meðal annars til átta Óskarsverðlauna . Bæði leikritið og kvikmyndin byggja að mörgu leyti á ævi tónskáldsins Wolfgangs Amadeusar Mozarts . Shaffer tekur sér þó einnig víða skáldaleyfi , sem eðlilegt er , og sjálfur sagði hann eitt sinn í viðtali að myndin væri „ fantasía byggð á staðreyndum “ . Í heildina má segja að umgjörðin og fjöldi smáatriða séu sagnfræðilega nokkuð trúverðug , á meðan nokkur burðaratriði í atburðarásinni eru skáldskapur . Kvikmyndin Amadeus hefst á því að Antonio Salieri , fyrrum hirðtónskáld í Vínarborg , reynir að binda enda á líf sitt og játar að hann hafi verið valdur að dauða Mozarts . Jafnvel má segja að Salieri sé í raun aðalpersóna myndarinnar , og að drifkrafturinn í henni sé glíma Salieris við æðri máttarvöld , sem hann hefur heitið fullum tryggðum í skiptum fyrir snilligáfu á sviði tónlistar . Salieri tekur sárt að horfa upp á ótvíræða yfirburði Mozarts , sem hegðar sér oft eins og ofvaxið barn , og þykir Guð hafa svikið sig með því að útdeila snilligáfunni með þessum hætti . Engar líkur eru á að Salieri hafi átt nokkurn þátt í dauða Mozarts . Sögusagnir um að ekki hafi allt verið með felldu komust hins vegar á kreik strax eftir lát þess síðarnefnda . Líkið var sagt hafa bólgnað mjög og var það talið grunsamlegt , auk þess sem Konstanza , ekkja Mozarts , sagði tónskáldið sjálft hafa grunað síðustu vikurnar sem það lifði að einhver reyndi að eitra fyrir sér . Um 1820 var farið að nefna hinn aldna Salieri í þessu sambandi og var orðrómurinn á hvers manns vörum í Vínarborg og víðar . Shaffer var ekki fyrstur til að notfæra sér þetta sem efnivið . Rússneska þjóðskáldið Alexander Púshkin orti til dæmis ljóðið „ Mozart og Salieri “ árið 1830 , og 1898 samdi Nikolai Rimskí-Korsakov kammeróperu sem byggir á því . Salieri neitaði þó ávallt sök , og engar heimildir hafa síðan komið í ljós sem gefa annað í skyn . Í þessu skoti úr kvikmyndinni sést Salieri aðstoða Mozart , á dánarbeði hins síðarnefnda , við að semja sálumessu . Í raunveruleikanum var það nemandi Mozarts , Franz Xavier Süssmayr , sem fullgerði sálumessu hans en þó ekki fyrr en eftir andlát tónskáldsins ; engar heimildir eru um að þeir hafi starfað saman að verkinu á meðan Mozart var enn á lífi . Til að gefa Salieri aukið vægi í myndinni hefur öðrum lykilpersónum í ævi Mozarts síðasta árið sem hann lifði verið skeytt saman við persónu Salieris . Salieri bað til dæmis ekki Mozart um að semja fyrir sig sálumessu , heldur var það greifi að nafni Franz Walsegg , sem hugðist láta flytja hana undir eigin nafni til minningar um eiginkonu sína sem var nýlátin . Salieri aðstoðaði heldur ekki Mozart við að semja sálumessuna á dánarbeði , heldur Franz Xavier Süssmayr , nemandi Mozarts . Engar beinar heimildir eru heldur til um meinta óvild Salieris , sem meðal annars stjórnaði flutningi á nokkrum messum Mozarts skömmu fyrir andlát hans . Þá nefnir Mozart í síðasta bréfi sínu sem varðveist hefur að hann hafi sótt Salieri og söngkonuna Caterinu Cavalieri í vagni sínum og boðið þeim á sýningu á Töfraflautunni . „ Þú getur varla gert þér í hugarlund ... hve hrifin þau voru ... Hann fylgdist með af mestu gaumgæfni og var ekkert atriði , frá fyrstu tónum forspilsins að síðasta kóratriðinu , sem þau kölluðu ekki „ bravo “ eða „ bello “ fyrir “ ( ísl. þýð . ÁK ) . Auk þessa er hægt að telja til fjölda smáatriða í myndinni sem ekki eru í samræmi við staðreyndir . Mozart og Salieri stjórna hljómsveitum með nútíma stjórnunartækni , sem tók ekki að mótast fyrr en á 19. öld . Engar heimildir eru fyrir því að Mozart hafi hegðað sér ósæmilega við hirðir Jósefs II eða í viðurvist Colloredos erkibiskups . Jósef II keisara hefur varla þótt óviðeigandi að sögusvið óperunnar Die Entführung aus dem Serail væri tyrkneskt kvennabúr , þar sem fjöldi tónskálda í Vínarborg hafði þegar samið slíkar óperur ( þeirra á meðal Gluck 1764 og Jommelli 1768 ) . Engar heimildir eru fyrir því að Konstanza hafi sýnt Salieri handrit eiginmanns síns eða biðlað til hans á annan hátt . Varla hefur snjóað þegar Mozart samdi Töfraflautuna , sumarið 1791 . Þá skildi Mozart eftir sig tvo syni ( Karl og Franz Xavier ) , ekki einn eins og myndin gefur í skyn . Í Amadeus sjást Mozart og Salieri stjórna hljómsveitum með nútíma stjórnunartækni , en hún tók ekki að mótast fyrr en á 19. öld . Þrátt fyrir þetta dregur Amadeus oft upp raunsæja mynd af Mozart sjálfum og tónlistargáfum hans . Handrit hans eru , eins og Salieri nefnir , yfirleitt laus við breytingar og leiðréttingar af þeim toga sem oftast má finna hjá öðrum tónskáldum . Þótt persóna Mozarts í myndinni kunni að vera nokkuð ýkt er hún kannski ekki fjarri lagi . Bréf Mozarts til frænku sinnar , Maríu Önnu Theklu ( þau voru bræðrabörn ) sanna að Mozart hafði óvenju klúra kímnigáfu og hafði gaman af tvíræðum orðaleikjum . Í nýlegri ævisögu hefur tónlistarfræðingurinn Maynard Solomon fært rök fyrir því að barnaskap Mozarts á fullorðinsárum megi rekja til mikils álags í æsku og erfiðleika í samskiptum hans við föður sinn . Árið 1992 birtist grein eftir lækninn Benjamin Simkin í British Medical Journal þar sem hann velti fyrir sér hvort Mozart hafi hugsanlega haft Tourette-heilkenni . Engin leið er þó að svara því með vissu án frekari heimilda . Það liggur í hlutarins eðli að þegar kvikmynd er byggð á ævi listamanns þarf ýmsu að breyta og annað þarf að fella burt . Kvikmynd er ekki sagnfræði , en fyrir þá sem vilja kynna sér ævi Mozarts nánar má benda á margar góðar ævisögur sem ritaðar hafa verið á undanförnum árum . Það sem skiptir mestu máli þegar upp er staðið er að myndin hefur kynnt Mozart og tónlist hans fyrir milljónum kvikmyndagesta og þannig vakið áhuga manna á að fræðast nánar um hann , eins og þessi spurning ber einmitt vott um .