Kaup kaups Þegar Flokksforustan uppgötvaði , hversu auðvelt var að fá mig sektaðan , þar sem ég var dæmdur til AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum , þá afréð Flokksforustan , að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum . Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar . Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins , eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn , meðan þeir höfðu þar völdin , mennirnir sem skipuðu forustuna . Grein þessa kallaði ég Óhappamenn - niðurrifsmenn . Án efa átti hún nokkurn þátt í kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar . - Nú sá „ upplesari skattsvikabréfsins “ , sem orðinn var forustumaður Flokksins , sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins . Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði , sem rétt væri að fá dóm fyrir . Síðan stefndi Guðlaugur , „ upplesari skattsvikabréfsins “ , mér fyrir þau . Þá hófst önnur lota þessara málaferla . Héraðsdómslögmaðurinn , sjálfur skattstjórinn , sótti mál þetta fyrir „ upplesarann “ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja . Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju . Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli , bæjarfógetasetrinu í Eyjum . Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt , að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum , þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi , svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins , þegar t.d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu , fulltrúa íslenzka ríkisins . Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja , í hinni nýju byggingu hans , fyrir atbeina minn . Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir , enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati . En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar . Þegar hér var komið sögu , hafði ég þjálfazt þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði , þó að skömm sé frá að segja , býsna mikla ánægju af henni . Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum . Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum . Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn , sænska konsúlinn , við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka , sem ekki kunni fótum sínum forráð . Klögumálin gengu á víxl , eins og segir í sögunum okkar . Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur . Málin sótt og varin , færð fram sök og gagnsök , því að ég gagnstefndi Guðlaugi Gíslasyni fyrir að lesa bréfið , skattsvikabréfið , í eyru almennings . Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu . Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins , því að „ upplesarinn “ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því , að hann gæti lagt fram „ Skattsvikabréfið “ , og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda ! : „ Við athugun kemur í ljós , að í skjölum þeim , sem ég enn á eftir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l. , fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal , sem gæti verið það , sem um ræðir í stefnu . Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans . “ Í málsvörn þessari undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann , vinsemd hans , samúð og flokkslega fylgispekt . Og vissulega brást hann ekki . Hann tók það gott og gilt , að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því , sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum . Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin . Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta . Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn . Í þessari lotu varð útkoman „ kaup kaups “ , eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það . Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00 . Þarna fannst fólki dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við . Ekki minnist ég þess , að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar . Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann , upplesara skattsvikabréfsins ? Þriðja lota Fyrsta stefna . Hóskólapróf í lögfræðier ekki einhlítt Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „ Faktúruna í tunnunni “ , kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi . Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt , og okkur kom þar býsna vel saman . Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. ( 1950 ) . Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja . Fyrir fundi þessum lá m.a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns . Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna . Þó að hann væri bindindismaður , sem ég taldi veigamikla kosti , hafði ég ekki persónulega trú á því , að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu , því að meira þurfti með , svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega . Ég lagðist þess vegna gegn því , að hann yrði ráðinn í stöðuna . Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér , að mér fannst . Hann var býsna kerskinn . Hann sagði það skjóta dálítið skökku við , að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs , þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari . Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður , eins og ég vissi , og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu , að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna . Mér varð á að svara honum á þá lund , að þess væru dæmin , þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar , að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring , gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu . En sá , sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum , þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki , þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna . Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna . Næsta dag þinguðu menn á „ sjakketum “ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á . Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum , þó að lágt færi . Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini , íbúðarhúsi okkar hjóna ( nr. 11 við Kirkjubæjabraut ) . Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum . Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu , sem hún kvittaði fyrir . Héraðsdómslögmaðurinn , skattstjórinn í bænum , hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda , brauðgerðarmeistarann . Tilefni stefnunnar var það , að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið . Já , meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring . Þannig átti sökin a.m.k. að vera borin fram , og sótt skyldi til þeirrar sakar . En annað varð uppi á teningnum , þegar á hólminn kom . Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd , svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið . Þess vegna þurfti að stefna mér aftur . Þegar ég las stefnuna , sá ég mér strax slag á borði . Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér . Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa : „ ... þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a.m.k. annan hvern dag ... “ Og taktu vel eftir : Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni , sem sé mín eigin orð um sjálfan mig . Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu . Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta : „ Í sáttarkæru , réttarskjali nr. 2. , hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa : „ Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag . “ Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „ mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig . Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra . Ég fæ ekki annað skilið en að hin tilgreindu orð eigi við sjálfan mig , eins og þau eru sett fram í sáttakærunni , og ég mótmæli því , að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann . Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum , sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig , eins og þau eru sett fram í sáttakærunni . Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar , og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina . Í réttarhaldi , sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi , að hann ( þá hann sjálfur ) væri „ fullur “ hvern dag eða a.m.k. annan hvern dag . Þá koma sem sé fram nýjar sakir , en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft , sem sett er fram í sáttakæru , þ.e. „ sjálfsásökunarorðin “ . Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu , og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings , sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann . Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu , að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar . Þá gerðist atburður , sem ég gleymi aldrei : Héraðsdómslögmaðurinn , skattstjórinn Jón Eiríksson , lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann , svo að botninn blasti við mér . Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum . Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja ! Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni , að hér væri um skjalafölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum , þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því , sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu . Hér væri um skjalafölsun að ræða , sem ég gerði kröfu til , að umboðsmaður stefnanda , hinn vísi héraðsdómslögmaður , yrði dæmdur í sektir fyrir , skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum . Jafnframt krafðist ég þess , að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það , að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap , sjálfur bindindismaðurinn ! Nú fann ég , að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu . Þá byrsti dómarinn sig , varð hryssingslegur í minn garð , kuldalegur og nánast ruddalegur . Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „ skattsvikamálinu “ , svo að mér kom hún ekki á óvart . Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir . Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa . Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg . Enn skyldi til stáls sverfa . Það hafði ég afráðið . Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð , hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér . Jafnframt tilkynnti ég honum þá ætlan mína , að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því , hverju ég hefði orðið vitni að , þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum . Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum , að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum , hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta , ef vildarvinir dómarans , lögfræðingar að hans skapi , ættu þar hlut að máli . Þegar ég hafði þannig létt á mér , sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti . Það vissi ég að var ,, kápan á báðum öxlum “ . Málalyktir urðu þær , að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi . Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina . Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega , kunningjarnir . Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum . Greinina kallaði ég : Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun . ( Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951 ) . Önnur stefna . Og aftur geigaði Eins og ég hef tekið fram , frændi minn , þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt . Það skal ég nú aftur sanna þér . Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu . Mig langar til að leggja á það áherzlu , frændi minn góður , að ég vissi aldrei til þess , að stefnandi , brauðgerðarmeistarinn , umbjóðandi héraðsdómslögmannsins , væri teljandi vínneytandi , og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð . Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega , því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel . En nú var það pólitíkin , sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950 . Í trausti þess , að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum ! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu , þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf . Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar , þegar stefnuvottana bar að garði . Og þeir höfðu orð á því síðar , hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust , því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku , svo að ekki sé meira sagt . Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn . Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f.h. umbjóðanda síns , brauðgerðarmeistarans . Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega . Þarna stóðu þessi orð í stefnunni : „ ... og í þriðja lagi , að þau eru töluð í þeim tóni , að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður “ . Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni , að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans , héraðsdómslögmaðurinn , skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans . Þar með væri það hann sjálfur , sem stefndi mér í máli þessu , þ.e. , að þau orð , sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt í fyrri stefnu , að ég hefði sagt um sjálfan mig , fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón , að hann , hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur , hefði vansa af drykkjuskap sínum , og hann væri ofdrykkjumaður . Ég krafðist þess , að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi , þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum , væri uppspuni frá rótum , væri algjörlega út í hött . Nú var úr vöndu að ráða . Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f.h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans . En nú var það ekki vogandi , því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu . Héraðsdómslögmaðurinn vissi , að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu . Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn , að vísa máli þessu frá bæjarþinginu . Þá var vissulega hlegið í borg og bæ . Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum . Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum ! Ég dró dár að öllu saman . Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum . Þriðja stefna . Ósannindi staðfest með eiði Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans . Ég hafði átt að fullyrða , að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður , sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring . Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins , eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar . Ég ætlaðist satt að segja til þess , að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis . Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar . Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn . Vörnin ber það auðvitað með sér , að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur : „ Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni , sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir . Þau fullyrða og sverja , að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a.m.k. annan hvern dag allt árið . Þetta er í rauninni það eina , sem vitnunum ber saman um , enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili . Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda ... “ Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans . Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín , frændi minn góður . Og þá minnist ég broslegs atviks , þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að Tindastóli við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni ! Lokið var við að pumpa eitt vitni , góðan Flokksmann , sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar . Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins . Ég krafðist þess , að pumpaða vitnið yrði geymt í eins konar stofufangelsi , þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður , svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman . Þeirri kröfu minni var fullnægt . Einnig var héraðsd.l. geymdur . Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt . Og allt þetta málastapp væri orðið að leikriti , ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning . Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo . Þá hló mér hugur í brjósti . Vitnið hafði ekki fundizt heima við . Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um Heimaey suður og norður , austur og vestur . Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni . Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína , ályktaði ég og brosti svona innra með mér . Ég gerði þessu skóna : Á ég ? Á ég ekki ? - Nú , en fyrst þeir fundu hann , varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel . Það er stundum erfitt að hemja neistann , sem liggur innst eða hafa vald á honum ! Hitt vitnið , sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum , síðan geymt í búrinu nær tvo tíma , var góður Flokksmaður , einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins . Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni . Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „ íslenzk fyndni “ , sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni . - Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi : „ Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það , sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga , hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik . Vitnið , „ ... kvaðst halda ... “ , „ ... kvaðst halda ... “ , „ ... heldur minni hann ... “ , „ ... kvaðst hann ekki muna ... “ , „ ... kvaðst ekki muna ... “ , „ ... hann heldur ... “ , „ ... að því er vitnið minnir ... “ , „ ... og kvaðst hann halda ... “ , ... gæti vel verið , að hann ... “ , ... ekki væri sér unnt að sanna ... “ , „ ... hann kvaðst ekki muna ... “ , „ ... hann kvaðst ekki muna ... “ , „ ... hann kvaðst halda ... “ , „ ... ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu ... “ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum . Vill dómarinn segja mér , hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni ? Virðist ekki dómaranum , að minni vitnisins sé æði gloppótt ? “ En svo allt í einu fær vitnið gott minni , svo að það fullyrðir : „ Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið , að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnarkosningar . “ Þessa lexíu mundi vitnið , hann Sócial Demó , vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði . “ Mér er enn í fersku minni , hversu vitninu brá , þegar ég krafðist þess , að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði . Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina , eiðinn . „ Ert þú í þjóðkirkjunni ? “ spyr dómarinn . Vitnið vissi það ekki vel , hélt það þó eftir nokkra íhugun . „ Trúir þú á guð ? “ spyr dómarinn . Steinhljóð . Og svo : „ Jú , ég geri það . Hann er þó líklega ekki sá sami og þú trúir á , “ svarar vitnið og beinir orðum sínum að dómaranum . Dómarinn anzar því engu . Síðan vann vitnið eið að því , að ég hafi fullyrt á bæjarstjórnarfundinum , að hrúgað hafi verið saman fyllibyttum á lista sjálfstæðisflokksins við síðustu bæjarstjórnarkosningar . Mér ofbauð . Og svo var guð kallaður til vitnis ! Dómarinn vissi það vel sjálfur , að hér voru hin grófustu ósannindi staðfest með eiði . Þegar svo hitt vitnið stefnandans , brauðgerðarmeistarans , mætti fyrir réttinum , vann það eið að þeim framburði sínum , að ég hafi sagt stefnanda fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring . Hins vegar kvað vitnið sig ekki hafa heyrt mig nefna „ fyllibyttur “ á bæjarstjórnarfundinum . - Vitnið var flokksbróðir stefnanda og átti sem sé sæti í fulltrúaráði Flokksins . Svo féll dómur í máli þessu . Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 400,00 í sekt fyrir illmælgi , sem ég hafði sem sé aldrei sagt og hugsunin aldrei átt sér stað í hugskoti mínu . Jafnframt skyldi ég greiða stefnanda kr. 250,00 í málskostnað . Að öðrum kosti skyldi ég sæta fimm daga fangelsi . Ég greiddi hvorki sektina né málskostnaðinn . Ég krafðist þess að fá að sitja hvorttveggja af mér í fangageymslunni í kaupstaðnum eða annars staðar , þar sem dómsvaldinu þóknaðist að geyma mig . Geturðu gert þér í hugarlund , hvernig þér mundi líða þá stundina , sem dæmd væri af þér æran fyrir hugsanir , sem þú hefur aldrei hugsað , og orð , sem þú hefur aldrei sagt ? Ég stóð við þær hótanir mínar að kæra framkomu dómarans gagnvart mér í réttarhöldunum , hlutdrægni hans í orðum , hryssing í tali og andblæ í málafylgju . Jafnframt kærði ég héraðsdómslögmanninn fyrir tilraun til skjalafölsunar og það fyrir framan nefið á sjálfum dómaranum . Nokkru síðar barst mér bréf frá bæjarfógetanum . Með því var afrit af bréfi Dóms og kirkjumálaráðuneytisins dags. 21. júní 1951 , svo hljóðandi : „ Eftir viðtöku bréfs yðar , herra bæjarfógeti , dags. 11. f.m. , er fylgdi útskrift úr réttarrannsókn vegna kæru Þorsteins Víglundssonar á hendur Jóni Eiríkssyni , héraðsdómslögmanni , tekur ráðuneytið fram , að það fyrirskipar ekki frekari aðgerðir í máli þessu . Ráðuneytið telur hins vegar eðlilegt , að héraðsdómslögmaðurinn verði áminntur vegna óviðeigandi háttar hans við leiðréttingu á réttarskjali . Til bæjarfógetans í Vestm.eyjum. “ Vissulega var þetta bréf ráðuneytisins mér dálítil svölun . Og þó að dómarinn slyppi við opinbera áminningu , varð hann allt annar viðskiptis á eftir , svo að ég hafði ekki undan neinu að kvarta . Og héraðsdómslögmaðurinn fékk þarna verðskuldaða áminningu . Mér var efst í huga spurningin sú , hvernig farið er með þegnlegan rétt almennings við slíkar og þvílíkar réttarstofnanir eins og bæjarþing Vestmannaeyja var þá samkvæmt reynslu minni , þar sem lögfræðingasamfellan með allt sitt mikillæti þarf ekki að óttast andstöðu eða séð verður við brellum hennar , sem annars getur kostað hana mannorðsblett eða álitshnekki . Ekki er ýkjalangt síðan ég heyrði notuð stór orð í fjölmiðli um hið „ illræmda embættismannakerfi landsins “ , eins og komizt var að orði . Mér ofbuðu þessi stóryrði , þrátt fyrir þessa reynslu mína . Mér varð á að hvarfla huga til bæjarfógetanna tveggja í Vestmannaeyjum , sem ég reyndi alltaf að drengskap og velvild öll þau ár , sem þeir voru þar embættismenn íslenzka ríkisins . Það voru þeir Sigfús M. Johnsen og Torfi Jóhannsson . Ég kynntist þeim báðum mikið , hugsun þeirra og starfi , af sérstökum ástæðum . Líklega var það snemma á þessu ári ( 1975 ) , að dagblaðið Vísir fór hörðum orðum um vissan hæstaréttardóm . Þar komst hann m.a. svo að orði : ,, ... Hitt er líklegra , að hér hafi embættismenn verið að sýkna embættismenn ... “ Og svo : „ Tímabært er orðið , að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu , ekki aðeins á þessu sviði , heldur ótal öðrum ... “ Eftir nokkurn tíma var ritstjórinn rekinn frá blaðinu . Gagnfræðaskólinn , suðurhlið . Lokaþáttur þriðju lotu Haustið 1951 fékk ég ársorlof frá starfi samkvæmt fræðslulögunum frá 1946 . Liðið var fram í september , þegar ég fékk þetta leyfi menntamálaráðuneytisins í hendur . Ég hafði greitt allar opinberar skuldir mínar , svo sem útsvar og skatt , svo að ég gæti hindrunarlaust fengið vegabréfið til útlanda . Ég arkaði í skrifstofu bæjarfógetaembættisins og lagði fram kvittanir fyrir greiðslum þessum og æskti þess að fá vegabréfið . Þá urðu þeir eitthvað svo kindarlegir , starfsmennirnir þarna í skrifstofunni , og svöruðu engu fyrst í stað . Brátt kallaði einn starfsmaðurinn mig á eintal . Hann tjáði mér í hálfum hljóðum , að ég skuldaði sektir í ríkissjóð frá meiðyrðamáli brauðgerðarmeistarans og þeim væri bannað að afhenda mér vegabréfið fyrr en þær væru að fullu greiddar . Ég bað um viðtal við fógetann ( dómarann ) . „ Hvers vegna er mér neitað um vegabréf hér hjá ykkur ? “ spurði ég . „ Ógreiddar sektir , “ sagði hann . „ Ég hef sagt þér það áður , bæjarfógeti , að ég greiði ekki þessar sektir öðruvísi en með tukthúsvist . Ég krefst þess að fá að sitja þær af mér strax , því að tími minn er naumur og það má ekki dragast . Vegabréf verð ég að fá , ella missi ég af orlofinu . Sé það ætlan ykkar að neita mér um vegabréfið , þá krefst ég þess að fá þá neitun skrifaða og staðfesta . Og ég endurtek þá kröfu mína , að þú fullnægir dómnum strax . Þið skuluð sannarlega hafa ánægju af því að geyma mig í fangelsinu hjá ykkur nokkra daga . “ „ Við höfum enga ánægju af því , “ sagði valdsmaðurinn og var heldur svona niðurlágur . Ég dró það í efa . En nú var ekki hryssingurinn eða andblærinn í fasi og í orðum dómarans eins og þegar ég var í réttarhöldunm fyrr á árinu . Loks bauð hann einum starfsmanni sínum að afhenda mér vegabréfið . Aldrei var framar minnzt á þessar sektir eða málskostnaðinn . Allar þessar málsóknir og allt þetta málavafstur varð mér síðar í minni eitt af þessum kátbroslegu fyrirbærum tilverunnar í kaupstaðnum á þeim árum , sem baráttan stóð sem hæst og átakamest um tilveru og þróun gagnfræðaskólans í bænum undir minni stjórn . Ég veit , að minnin um þessi kæru málavafstursævintýri lengja líf mitt . Og einmitt vegna þeirra el ég með mér vonir um að geta gefið út eitt hefti enn af Bliki mínu , þó að aldraður sé orðinn . Þá færðu framhald þessara þátta . Ég kveð þig kærlega , góði vinur og frændi , með innilegum árnaðar óskum til þín og ungu konunnar þinnar .