Eftirlaunafólk á byrjunarreit í hagsmunabaráttunni Hagsmunabarátta eftirlaunafólks og annarra sem eru ekki á atvinnumarkaði er enn á byrjunarreit . Framundan eru tímar þegar hækkandi hlutfall þjóðarinnar verður utan vinnumarkaðar vegna tæknibreytinga og aldurssamsetningar . Taka þarf heilstætt á málefnum þeirra hópa . Mikilvægt er að virkja samtök eftirlaunafólks til baráttu fyrir mannsæmandi aðstæðum og tengja hana baráttu annarra hópa , en ekki síst baráttu verkalýðshreyfingarinnar og annarra stéttarfélaga . Um áramót er rétt að taka stöðuna í málefnum eftirlaunafólks . Á árinu 2019 gerðust atburðir sem fylgja þarf eftir og árið 2020 gæti orðið stórt ár í sögu velferðarkerfa . Eftirlaunafólk þarf að sækja fram til bættrar stöðu á tveimur sviðum : hvað varðar fjármál og hvað varðar félagsmál . Við skulum líta á helstu mál þessara málaflokka . Við lífskjarasamningana voru eftirlaunafólk og fleiri hópar , s.s. öryrkjar og atvinnulausir , skildir eftir . Um er að ræða hópa sem ríkisstjórnin , Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin taldi ekki ástæðu að yrðu í skjóli samninganna . Ljóst er að lífeyrir hefur heldur dregist aftur úr almennri launaþróun síðan 1. jan. 2017 – og enn meira hefur dregið í sundur með honum og lægstu launum . Mikilvægt er að vekja afl samstöðu meðal þessara hóps , ekki síst eftirlaunafólks , en það myndar stærsta einstaka hópinn . Í því skyni hefur verið í gangi undirskriftarsöfnun á netinu með kröfu um að lífeyrir fylgi lægstu launum og verður þeirri undirskriftarsöfnun haldið áfram nú eftir áramót . Sem flestir þurfa að skrifa undir . Þá er stefnt að stórum mótmælafundi á Austurvelli nálægt 1. apríl 2020 , en þá hækka lægstu laun næst samkvæmt lífskjarasamningunum . Eftirlaunafólk og fleiri hópar berjast fyrir fleiri málum og þá ekki síst afnámi skerðinga . Það mál er nú sótt fyrir dómstólum og það þarf líka að halda því vakandi í almennri umræðu . Það mál er raunar ekki síður en mörg fleiri enn á byrjunarreit . Um tvísköttun virðist einnig um að ræða , hún er ólögleg og er það aðeins eitt sjónarmið af mörgum sem geta stutt afnám skerðinga . Almennt má segja að tímabært sé að samtök eftirlaunafólks , verkalýðshreyfingin , lífeyrissjóðirnir , ríkið , sveitarfélögin og félög atvinnurekenda endurhugsi lífeyriskerfin í ljósi nýrra aðstæðna og semji um úrlausnir sín í milli sem allir aðilar geta verið stoltir af og sætt sig við . Það er orðið aðkallandi að bæta félagslega stöðu eftirlaunafólks og annarra hópa sem ekki eru á vinnumarkaði í ljósi þess að sá hópur fer sífellt stækkandi ; ekki bara með hækkandi meðalaldri , heldur einnig með aukinni tæknivæðingu sem leysir sífellt fleiri störf af hólmi . Við þekkjum þessa þróun , sum atriði hennar eru jákvæð ; erfiðum og hættulegum störfum hefur farið fækkandi og vinnuslysum hefur fækkað að sama skapi – og önnur eru neikvæð , en nú eru störf bankamanna og þeirra sem svara í síma í mestri hættu . En tækniþróunin gengur áfram með vaxandi hraða þannig að reikna má með að sífellt yngra fólk verði án atvinnu á komandi árum . Þeir tugir þúsunda ( eru nú nær 100 þúsund en 50 þúsund talsins ) sem eru utan vinnumarkaðar þurfa engu að síður að vera virkir þátttakendur í þjóðfélaginu . Ekkert er verra en iðjuleysi og áhugaleysi , félagsleg einangrun og það þunglyndi sem fylgir . Í þessu efni þarf að líta til þeirrar félagslegu aðstöðu sem þeir sem eru á atvinnumarkaði hafa . Hér er einkum átt við orlofsrétt og rétt til dvalar í orlofsíbúðum og rétt í öðrum sjóðum stéttarfélaga , ekki síst endurmenntunarsjóðum og sjóðum sem kosta þátttöku í námskeiðum og öðru slíku . Þá þarf að skoða mál sem snerta sjúkrasjóði . Félagsleg virkni er ekki síst mikilvæg fyrir þá sem standa utan vinnumarkaðar og rýfur ekki aðeins einangrun vel heldur stuðlar að frekari virkni . Nokkur dæmi eru um rétt af þessu tagi , t.d. hjá stéttarfélögum ríkisstarfsmanna . Í fljótu bragði virðist eðlilegast að við starfslok verði félagsmenn áfram í því stéttarfélagi sem þeir greiddu síðast til og að verkalýðshreyfingin taki eftirlaunafólk og aðra utan vinnumarkaðar að sér félagslega . En til greina kæmi að félög þeirra sem standa utan vinnumarkaðar byggðu upp eigin kerfi , fjárfestu í eigin sumarhúsum o.s.frv. til þess að auðvelda félagslega virkni . Margt fleira getur falist í endurbættri félagslegri aðstöðu , en fleira verður ekki rætt hér . Þessa endurbættu félagslegu aðstöðu þarf að fjármagna og verður sá þáttur ekki ræddur hér , en í því efni koma nokkrar leiðir til greina . Lokaorð Mikilvægt virðist að samtök eftirlaunafólks taki mun fastar á hagsmunamálum sínum en verið hefur . Í því efni gefst gott tækifæri í Félagi eldri borgara í Reykjavík með kosningu nýrrar stjórnar í febrúar n.k . Bráðnauðsynlegt er að yngra fólk veljist til forystu . Þeir sem eru utan vinnumarkaðar eiga sjálfstæða kröfu á því að búa við eðlileg félagsleg og efnahagsleg skilyrði m.a. í ljósi þess að nútíma þjóðfélög munu ekki getað lagt öllum til atvinnu , jafnvel þótt vinnuvikan verði stytt verulega . Því er krafan um jöfnuð milli hópa – þeirra sem eru á vinnumarkaði og þeirra sem eru utan hans – háværari og réttlátari en nokkru sinni fyrr . En ekki síður kemur til sögunnar ný krafa um að þeir sem eru utan vinnumarkaðar eigi tækifæri á að vera áfram virkir þátttakendur í samfélaginu og hafi öll þau úrræði sem stéttarfélög leggja félagsmönnum sínum til um þessar mundir og fleiri . Framlag þeirra til samfélagsins myndi að sama skapi aukast á margan hátt og raunar ekki síst efnahagslega . Auknum lífsgæðum og aukinni lífsleikni fylgir margt annað jákvætt .