4 . Rekstur . 4.1 . Reksturinn fyrstu árin . 4.2 . Endurbygging . 4.3 . Rekstur eftir endurbyggingu . 4.4 . Erfiðleikar með reksturinn 6 . Eftirmáli . Myndasíður Árið 1940 var ráðist í þá stórframkvæmd á bænum Fossi í Hrunamannahreppi að byggja vatnsaflsvirkjun , virkjunin var töluvert stór á þeim tíma , annaði að meðaltali 12 kílóvöttum . Á þessum árum bjuggu á Fossi hjónin Matthías Jónsson frá Skarði í Gnúpverjahreppi f. 7. nóvember 1875 og Jóhanna Bjarnadóttir frá Glóru í Gnúpverjahreppi f. 3. september 1878 ásamt börnum sínum þeim Bjarna f. 10. apríl 1907 , Haraldi f. 16. mars 1908 , Guðlaugu f. 17. ágúst 1910 , Kristrúnu f. 22. september 1923 eiginmanni Guðlaugar , Guðjóni Guðbrandssyni frá Kaldbak f. 4. mars 1900 . Matthías flutti með fjölskyldu sína að Fossi 1936 frá Syðri-Brúnavöllum á Skeiðum þar sem þau höfðu búið í eitt ár . En áður bjuggu þau í Skarði í Gnúpverjahreppi . Systkinin Bjarni og Kristrún tóku síðan við búinu formlega 1952 og bjuggu til ársins 1982 er núverandi bændur Hjörleifur Ólafsson og Sigríður Jónsdóttir tóku við búinu . ( Heimild , Árnesingar 1 Hrunamenn 1 bindi , Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) Virkjanir voru sjaldgæfar á Íslandi á fyrri hluta síðustu aldar . Þær þekktust helst í Skaftafellssýslu og í Mýrdalnum þar sem nóg var af vatnsföllum sem hentug voru til virkjunar . Skaftfellingar voru framarlega í nýtingu vatnsafls til hagræðingar fyrir búskap og til að veita birtu og yl í húsakynni þessa tíma . Eiríkur Björnsson í Svínadal var ötull brautryðjandi í túrbínusmíði og smíðaði túrbínur fyrir margan manninn . Það þóttu stór tíðindi þegar rafmagn kom á bæi , það þótti mikil framsýni að virkja . Í dag getum við ekki hugsað okkur að verið án rafmagns , allt atvinnulíf lamast ef rafmagn fer af þó ekki sé nema stutta stund . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) Árið 1940 var skorið niður allt fé á Fossi í Hrunamannahreppi vegna mæði - og garnaveiki . Það var ákvörðun sem tekin var á almennum sveitafundi í Hrunamannahreppi til að uppræta útbreiðslu pestarinnar , það var vitað að ekki tækist að lækna sjúkdóminn nema með að skera niður allan stofninn á þeim bæjum sem veikin var komin upp á . Gemlingar frá Matthíasi á Fossi höfðu verið í vetrarfóðrun á Hæli þar sem Karakúl-hrútarnir voru , sem borið höfðu með sér mæði - og garnaveikina til landsins . Eftir niðurskurðinn ver ekki lengur þörf á öllum mannskapnum heimafyrir , þannig að Haraldur næst elsti sonur þeirra hjóna á Fossi réði sig til starfa hjá skipaafgreiðslu ríkisins . Bjarni Matthíasson sem var að öllu jöfnu heima á veturna ákvað að ráða sig í vinnu hjá vélsmiðjunni Héðni í Reykjavík . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) 2.2 . Ástæður fyrir virkjun . Bjarni var afar framsýnn maður og ávalt í fararbroddi í vélvæðingu hverskonar , hann keypti til að mynda fyrstu jarðýtuna sem flutt var í uppsveitirnar , hann smíðaði fyrsta súgþurrkunar blásarann sem settur var upp í uppsveitunum og smíðaði ámoksturstæki á dráttarvél sem til var á Fossi . Bjarni hafði séð fljótlega eftir að hann fluttist að Fossi möguleikann á að virkja ánna sem rann rétt við bæjardyrnar . ( Bjarni Matthíasson 1980 - 1983 ) “ Bjarni var svo góður eldsmiður strax á unga aldri að hestajárn og brennimörk sem hann lét frá sér fara voru eftirsótt , enda óvenju svipgóð og vel unnin . Svo var um hverskonar smíðar er hann fékkst við og smærri verk . Bjarni hafði fengið í ættarfylgju góða greind og einkar næma athyglisgáfu . Mér er það einkar minnistætt hversu hlutir , sem hann hafði virt fyrir sér , þótt ekki væri nema í sjónhendingu , stóð honum ljósir fyrir sjónum og þegar hann hugsaði sér að smíða sambærilega hluti , þá þurfti hann ekki að rýna í teikningar eða bera fyrir sig mælikvarða . Um skeið vann Bjarni í Vélsmiðjunni Héðni í Reykjavík . Það er altítt að ungir menn fari í fjáröflunarskyni til vinnu á slíkum vinnustöðum og eflaust hefur Bjarni haft það í huga öðrum þræði . En hann sá lengra . Skörp athygli og snilli handa hans gerðu vinnubrögð hans í Héðni miklu þýðingarmeiri en venjulegt brauðstrit er mörgum manninum . Og þegar fjölskylda Bjarna nam nýtt land á eyðibýlinu Fossi í Hrunamannahreppi árið 1936 , þá kom að góðum notum sú reynsla og þekking , sem hann hafði aflað sér í Héðni . Rafstöð var byggð til nota fyrir heimilið , til lýsingar , hitunar og eldunar , draumsýn sem Bjarni sá um leið og hann kom á staðinn og fann sig nú mann til að láta rætast . Þá smíðaði hann súgþurkunnarblásara sem hann dreif með rafmagni . Dæmi þess voru fá á þeim tíma . ” ( Steinþór Gestsson Árnesingar 1999 ) 2.3 . Kveikjan að framkvæmdum . Bjarni kynntist Kjartani Sveinssyni rafvirkjameistara sem þá vann hjá Jóhanni Rönning veturinn 1940 . Kynni Bjarna og Kjartans hófust með því að einn dag er Bjarni á gangi eftir götu einni í Reykjavík er hann sér mann út á götu sem mænir upp á þak á húsi einu og bölvar hressilega , en Kjartan var þekktur af því að bölva hraustlega , gengur Bjarni til hans og gefur sig á tal við hann . Það var algjör tilviljun að þeir hittust á þennan veg þar sem Bjarni þekkti manninn ekkert . Kjartan var úr Mýrdalnum þar sem hefð var fyrir smávirkjunum . Hann kynnti virkjanir í Mýrdalnum fyrir Bjarna og sýndi honum fram á að það væri tiltölulega auðvelt að virkja á Fossi . Bjarni fékk síðan Harald bróðir sinn með í verkið til að sjá um fjárhagslegu hliðina á virkjunin og útvegun á efni . Upp frá þessu hefst þeirra samstarf við að virkja Fossá . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) Þegar farið er í slíkar stórframkvæmdir sem virkjun Fossár er , þarf að mörgu að hyggja . Það þurfti að fá leyfi , það þurfti fjármagn svo ekki sé talað um allan vélbúnaðinn . Á þessum tíma var ekki auðvelt að verða sér út um vélbúnað . Þá kom sér vel að hafa Kjartan með í ráðum , hann þekkti til verka og vissi hvar helst væri að fá túrbínu og rafal . Haft var samband við Eirík Björnsson í Svínadal og hann fengin til að smíða Pelton turbinu í virkjunina . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) 3.1 . Áætlanir . Áætlunin var sú að hefjast handa við virkjunina á vordögum 1940 og koma virkjuninni í gagnið fyrir veturinn . Ætluðu þeir félagar að stífla ána rétt fyrir ofan fossinn með steyptum vegg sem hlaðið væri að með grjóti til styrktar veggnum , dýpka skildi rás við hlið stíflunar fyrir þrýstirörið og steypa vegg , Samið var við Eirík Björnsson í Svínadal um að smíða turbinu . Kjartan Sveinsson skyldi leggja raflögn í íbúðarhúsið á Fossi og útbúa töflu fyrir rafstöðina og leggja raflínu að stöðvarhúsinu . Kjartan sá um útvegun á raflagnarefni . Útvega þurfti unnið timbur í þrýstileiðslu sem þyldi 25 metra fallhæð . Bjarni skyldi smíða gjarðir á þrýstileiðsluna og einnig þurfti að útvega rafal . Haraldur aftur á móti sá um að útvega fjármagn til framkvæmdanna . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) 3.2 Upphaf framkvæmda . Framkvæmdir byrjuðu strax og ákveðið hafði verið að ráðast í stíflugerðina , með því að Bjarni hófst handa við að smíða gjarðirnar á þrýstileiðsluna . Og um vorið 1940 um leið og veður leyfði hófust stífluframkvæmdir , byrjað var á að steypa 40 cm þykkan og 14 - 15m langan vegg þvert yfir ána til að stífla hana . Botnlúga var höfð við neðst á veggnum til að hleypa ánni hjá á meðan einnig var það nauðsynlegt ef til viðgerðar skildi koma . Steypumöl var tekin í ánni uppi í lóninu , þar var ekki hægt að koma nokkru tæki að til að létta sér vinnuna því engin braut var ofan í lónið . Steypan var hrærð með því að spotti var settur utan um tunnu og hestur hafður á brúninni sem dró í sitthvorn endann eftir í hvora áttina tunnan skildi rúlla , ekki þótti rétt að sá sem stjórnaði hestinum reyndi að klöngrast ofan í gljúfrið á milli hræra því það þótti of mikið vesen . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) 3.3 . Gangur framkvæmda . Framkvæmdir gengu ágætlega , að þessu unnu Bjarni og Guðjón Guðbrandsson mágur Bjarna , og Guðlaug systir hans , einnig var Kristrún höfð til að stjórna hestinum sem dró tunnuna sem hrært var í steypan . Hlé var gert á framkvæmdum um há sláttinn en þetta sumar var gjöfult heyskaparár . Framkvæmdir hófust síðan aftur þegar slætti lauk . Sprengja þurfti í klaufinni sem þrýstileiðslan skildi koma í til að dýpka rásina , þetta var bæði erfið og óþénug vinna þar sem mjög bratt var á alla kanta , ekki var hægt að koma nokkru tæki að til að létta sér vinnuna heldur varð að vinna allt með höndunum . Ekki voru þeir Bjarni og Guðjón alltaf einir við vinnu oft komu nágrannar og aðstoðuðu þá við framkvæmdir . Ekki er hægt að telja þá upp hér eða hvað mikið vinnuframlag þeirra var sökum þess að heimildir skortir . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) 3.4 . Loka átakið . Af miklu harðfylgi náðist takmarkið að ljúka framkvæmdum um haustið 1940 , það var allt tilbúið að hleypa vatni á þrýstileiðsluna , Kjartan var búin að leggja allar raflagnir og tilbúin að setja upp rafbúnaðinn við stöðina en það var einn hængur á og það ekki lítill , það hafði ekki tekist að útvega rafal . Það var nefnilega afar erfitt að útvega rafala á þessum tíma helst var að fá rafala úr skipum og það bjargaði oft Skaftfellingum að það voru tíð strönd á söndunum hjá þeim og ekki voru til skip sem gátu dregið skipin á flot aftur . Ekki var hægt að hefja rafmagnsframleiðslu um haustið eins og ráðgert var , Bjarni fór til vinnu í Héðni í Reykjavík um haustið og vann þar um veturinn . Einhvernvegin tókst honum að útvega rafal um veturinn 1942 , ekki er vitað hvar hann fékk hann en vitað er að rafallin var notaður og helst heldur Kristrún að hann hafi verið úr skipi , en Bjarni vann mikið í skipaviðgerðum hjá Héðni . Virkjunin hafði staðið ónotuð í eitt og hálft ár sökum þess hvað erfitt reyndist að útvega rafal . Snemma um vorið 1942 komu þeir félagar aftur Bjarni og Kjartan til að ljúka verkinu setja niður rafalin og prufukeyra stöðina stefnt var að því að setja í gang laugardaginn fyrir hvítasunnu . Rafallin var fluttur með bíl að Brúarhlöðum en þaðan voru aðalsamgöngurnar á þeim tíma , síðan var rafallin settur á sleða og hestur látinn draga sleðann heim að stöðvarhúsinu en hjarn var á jörðu og áin frosin þannig að ferðin gekk vel . Á laugardaginn 20 maí var allt tilbúið til að hleypa á þrýstileiðsluna nú var mikið að gerast , vatni var hleypt á en viti menn leiðslan seig um 3 - 4 cm. og sprengdi vegginn á stöðvarhúsinu þar sem leiðslan tengdist við túrbínuna og vatnið fossaði inn í stöðvarhúsið . Nú voru góð ráð dýr ekki datt þeim félögum í hug að gefast upp , þeir ákváðu að brjóta frá leiðslunni og setja saman með tjöru og striga og gyrða utan um með samskonar gjörðum og voru í leiðslunni . Unnið var hörðum höndum sleitulaust við að lagfæra skemmdirnar , um hádegi á annan í hvítasunnu var allt tilbúið til að hleypa á aftur . Í þetta sinn fór allt vel það virkaði allt mjög vel og framleiðslan komst í 12 kw . Sem var helmingi meira en notkun varð . “ Undir hádegi á annan í hvítasunnu , 22 maí var allt sett í gang , þeir sem heima voru stóðu og góndu á rafmagnstöfluna á eldhúsveggnum og sáu með hrifningu hvernig mælarnir fóru af stað og fyrstu ljósin kviknuðu , hlaupið var í hvert herbergi af öðru og kveikt á hverju ljósi og hverjum ofni því alltaf hækkaði spennan , en hún mátti helst ekki fara mikið yfir 220 volt sagði Kjartan , en hann var þá að reyna hversu mikið stöðin gæti framleitt og reyndist það fyllilega 12 kw . Eða 60 amper , en það var meira en helmingi meira en dagleg notkun varð . Svo þurfti að reyna eldavélina , hún hitnaði blessunin , og varð þá fyrst fyrir að hita vatn til þvotta og raksturs handa þeim Kjartani og Bjarna , svo þurfti að sjóða soðningu handa köttunum . Dagurinn var sannkallaður hátíðisdagur . Mikil er sú gerbreyting , sem fylgdi rafmagninu , öll sú óþrotlega vinna og árvekni sem þurfti við að afla eldiviðar var úr sögunni , allt sót og aska á bak og burt , allt myrkur , allur bæjarkuldinn sömuleiðis og nú var maður ekki í vandræðum með að þurrka þvottinn , hvernig sem veður var , en það var stundum ekki þrautarlaust , einkum á veturna . Mörgum þótti mest um ljósin vert , og víst voru þau mikils virði , en mér þótti enn meira vert um hitan og hreinlætið , en hinsvegar þurfti nú að fara að gera ruslabrennur , sem áður voru óþekktar , áður fór allt rusl í eldinn , sem brunnið gat , svo að hver hefur til síns ágætis nokkuð . ” ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 b ) Reksturinn gekk vel fyrst um sinn en Adam var ekki lengi í paradís . Um veturinn 1943 nánar tiltekið 3 mars gerði asahláku á mikinn snjó . Kom þá ógnarlegt hlaup í Fossá sem sópaði stíflunni í burt eins og hún lagði sig ekki var eftir tangur né tetur . Bjarni var þá í vinnu í Héðni í Reykjavík . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 b ) Um vorið var hafist handa við að endurbyggja stífluna , nú skildi hún verða enn öflugri en sú fyrri . Steyptur var stífluveggur sem er á þriðja meter á breidd í botninn um tveir metrar á hæð og steyptur flái að innanverðu efst er veggþykktin um 20 cm. og boltaður við klöppina lengdin sú sama og áður 14 - 15 metrar . Þessi stífluveggur stendur enn í dag árið 2004 . Síðan var framleiðsla hafin að nýju og gekk reksturinn all vel þar til annað áfall dundi yfir 1957 þá kom aurskriða á stöðvarhúsið eftir miklar rigningar og húsið lagðist saman en sem betur fer lagðist veggurinn sem snéri upp í brekkuna yfir vélasamstæðuna og varði hana fyrir skemmdum þannig að þó stöðvarhúsið eyði legðist í skriðuföllunum skemmdist vélbúnaðurinn ekki . ( Kristrún Matthíasdóttir 2004 ) Um sumarið 1957 var síðan byggt nýtt stöðvarhús á sama grunni . Það framkvæmdu þeir Bjarni Matthíasson og Oddleifur Þorsteinsson frá Haukholtum en Oddleifur var þá vinnumaður á Fossi í ígripum . Allur vélbúnaður var sendur í endurnýjun á meðan þeir félagar byggðu nýtt stöðvarhús . Helstu ástæður fyrir öllu þessu veseni með virkjunina var sandframburður í ánni , þrýstileiðslan sem var úr timbri var orðin míglek og vatnsnýtingin var orðin léleg , það þurfti því að endurnýja þrýstileiðsluna upp í lónið . Svavar Árnason frá Galtafelli tók að sér að sjóða hana saman en það var ákveðið að setja stálpípu í stað timburstokksins , það var fengin stálpípa sem komst inn í timburstokkin þannig að undirstöður stokksins nýttust áfram . ( Oddleifur Þorsteinsson Haukholtum 2004 , Svavar Árnason 2003 ) Rafmagnsframleiðsla hófst aftur um haustið eftir miklar endurbyggingu og lagfæringar á vélbúnaði svo ekki sé minnst á nýja þrýstileiðslu sem lak ekkert eftir breytinguna vatnið sem í leiðsluna fór nýttist allt til rafmagnsframleiðslu . Þó var það eitt sem alltaf var til vandræða öll árin sem framleiðsla var í virkjunin það var sandframburður í ánni . Áin átti til að hlaupa þar sem vatnsmagn hennar margfaldaðist á mjög skömmum tíma , eftir slíkt hlaup gat áin fyllt lónið af grjóti og möl sem erfitt gat verið að koma frá sér þar sem ekki var vélgengt í lónið . ( Oddleifur Þorsteinsson Haukholtum 2004 . ) 4.4 Erfiðleikar með reksturinn . Ekki gekk alltaf áfallalaust að framleiða rafmagn í virkjuninni á Fossi . Lónið var frekar lítið og framburður gat orðið mikill í hlaupum eins var mikill vikur í vatninu , túrbínan slitnaði mikið sökum þess , þegar virkjunin var endurnýjuð 1957 var túrbínan eins og gatasigti hún var svo slitin þá , aðallega vegna sandburðar , þrýstileiðslan var úr timbri fyrir 1957 og var gisin , mikill leki var úr henni sem jókst með árunum svo nýtingin var fremur léleg . Þó var það alltaf allra verst að ekki skildi vera hægt að koma vél niður í lónið til að hreinsa framburðinn úr lóninu . 1955 eða 1956 bjó Bjarni til þrífót með spili á til að hreinsa framburð úr lóninu , þrífót þennan var hann með ofan í lóninu og mokaði mölinni yfir stífluna , að sögn Oddleifs var þetta mjög öflugt og virkaði ágætlega þar til að í einu hlaupinu hreinsaði áin útbúnaðinn í burtu . Að sögn Oddleifs þurfti að fara margar ferðir upp í lónið þegar skóf snjó í það til að hreinsa af ristunum svo vatnið kæmist í þrýstileiðsluna stundum kom það fyrir að fara þurfti bæði kvölds og morgna . Það er því vel skiljanlegt að Bjarni hafi verið orðin þreyttur á þessu mikla streði við að framleiða rafmagn . Það er því ekki nema von að hann hafi þrýst á að fá samveiturafmagn þegar það var komið svona nálægt . Í þessari virkjun var engin sjálfvirk stýring á rennslinu í túrbínuna heldur var það allt handstýrt og síðan fínstilla með eldavélini heima í eldhúsi og mörgum þilofnum þar sem rafmagnstaflan var með mælum á sem sýndi framleiðsluna . ( Bjarni Matthíasson 1980 - 1983 , Oddleifur Þorsteinsson 2004 ) Árið 1962 kom samveiturafmagn að Haukholtum , en að Fossi er tæplega 3 km . Loftlína frá Haukholtum . Samveiturafmagnið var miklu öruggara , á þessum tíma var farið að nota mjaltavélar til að mjólka kýrnar , þá þurfti að vera öruggt rafmagn bæði kvölds og morgna en það var ekki alltaf hægt að stóla á að það væri nóg vatn til staðar í lóninu þegar mjólka þurfti , þá sá Bjarni kosti þess að fá samveiturafmagn en á þeim tíma var ekki lagt rafmagn heim á alla bæi , þeir þurftu að vera innan marka reglna sem rarik ( Rafmagnsveitur ríkisins ) setti sér , en það var að ekki skyldi lína heim á bæi vera lengri en 2,5 km . Þannig að ekki fékkst samveiturafmagn um leið og það kom að Haukholtum . Það liðu nokkur ár þar til hægt var að herja á að fá samveiturafmagn heim að Fossi , það var ekki fyrr en 1965 , Bjarni bauðst til að lána rarik fyrir kostnaðinum sem var aukalega vegna lengri línu til hans en reglur kváðu um . ( símaviðtal við Lárus hjá Rafmagnsveitu ríkisins Hvolsvelli . 2004 ) 6 . Eftirmáli . Heimildir að þessum skrifum eru samræður við Kristrúnu Matthíasdóttir sem hefur búið á Fossi frá árinu 1936 er hún fluttist hingað með foreldrum sínum og systkinum , einnig hafði Kristrún skrifað hjá sér helstu þætti um virkjunina í upphafi . Einnig átti ég samtal við Oddleif Þorsteinsson í Haukholtum sem sagði mér frá sínum afskiptum af virkjuninni . Haustið 2003 sátum við Svavar Árnason frá Galtafelli að snæðingi og barst þá talið að því þegar Svavar var á Fossi við virkjunin en hann hafði séð um allt viðhald á túrbínunni , og sett upp þrýstipípuna þegar skipt var um hana og stálrör sett í stað tréleiðslu , Svavar var mjög lagtækur suðumaður , við ræddum un virkjunina og allt vesenið sem var með reksturinn á henni . Við þessa upprifjun opnuðust augu mín fyrir að það væri nauðsynlegt að koma sögu þessarar virkjunar á blað svo hún glataðist ekki . Ég ritari þessara endurminninga um virkjunina á Fossi kynntist Bjarna 1975 er ég kom fyrst að Fossi , þá áskynjaði ég það strax að þarna hefði ég hitt mjög merkan mann , upp frá því fjölgaði komum mínum mjög að Fossi , það var síðan 1982 að við hjónin keyptum jörðina af þeim systkinum og tókum við búskapnum , það er næsta víst að búskapartíð okkar hefði ekki orðið löng hefðum við ekki notið leiðsagnar þeirra systkina . Við eyddum oft löngum stundum í að spjalla um allt milli himins og jarðar . Hann hafði sagt mér frá flestu varðandi þessa virkjun áður en hans dagar voru allir , en hann lést um vorið 1983 þá ný orðinn 76 ára gamall . Þó ritaðar heimildir séu ekki miklar þá eru sumir að þeim mönnum sem komu að þessum framkvæmdum á lífi enn og hafa staðfest sögu virkjunarinnar , það væri eflaust hægt að skrá ýmislegt fleira sem er tengt þessari virkjun því margur svitadropinn lak við þessar framkvæmdir og oft á tíðum mjög erfitt að halda henni gangandi sérstaklega í kulda og skafrenning þegar þurfti mikið við að hafa til að halda aðrennslisristinni opinni . Erfiðleikar voru oft á tíðum all miklir , bæði voru samgöngu mjög erfiðar og erfitt var að afla hráefnis til framkvæmda . Fallhæð 25m Leiðslan í stöðvarhúsið var tekin vinstramegin við klettin . Lónið Lónið , Hér sést hvað stíflan er farin að gefa sig . Kristrún Matthíasdóttir veturinn 2004 . Viðtöl mín við Kristrúnu um gerð rafstöðvar á Fossi . Kristrún Matthíasdóttir . 1992 . Minningarbrot um upphaf virkjunarinnar . Oddleifur Þorsteinsson veturinn 2004 . Viðtöl mín við Oddleif um hans þátt í rafstöðvarsmíðinni . Steinþór Gestsson úr minningargrein er hann skrifaði um Bjarna Matthíasson og birtist í Íslendingaþætti Tímans , endurskrifað úr Árnesingar I Hrunamenn I bls. 99 Svavar Árnason haust 2003 . Viðtal við hann um byggingu rafstöðvar á Fossi . Þorsteinn Jónsson og Halldór Gestsson . 1999 . Árnessýsla I , Hrunamenn , Ábúendur og saga Hrunamannahrepps frá 1890 . Fyrra bindi . Byggðir og bú ehf . Reykjavík . Haft var símasamband við Rafmagnsveitur ríkisins á Hvolsvelli vegna ártala á línulögnum að Haukholtum og Fossi , fyrir svörum var Lárus starfsmaður Rarik . Svarthvítar myndir á myndasíðum , eign Kristrúnar Matthíasdóttur . Þakkir til allra þeirra er aðstoðuðu við verkið . Guðmundur Sæmundsson fyrir leiðsögn og hvatningu . Brynja Hjörleifsdóttir fyrir yfirlestur og uppsetningu . Bjarni Hjörleifsson fyrir myndatöku . Kristrúnu Matthíasdóttir fyrir leiðsögn , prófarkalestur , aðganginn að myndaalbúmi hennar og frásögn bæði munnlegri og ritaðri .