Ég var þá tólf ára hestastrákur hjá Gísla Jónssyni í Suðurhúsum í Borgarhöfn og unnustu hans Regínu Stefánsdóttur . Aðkomukonan var með hvíta sponnu . Það hlýtur að hafa verið missiri síðar að faðir minn kom eitt sinn utanúr bæ seint á degi með spánnýja bók í hendi . Frá þessum fyrstu ónánu kynnum af Þórbergi og verkum hans er nú liðinn hálfur sjötti áratugur . Sjálfgert er að enginn vinnur bókmenntalegt stórvirki á borð við það sem Þórbergur afrekaði sé honum ekki gefin hin andlega spektin , og kynfylgjuna vil ég alls ekki vanmeta . Það er því enginn hörgull á listamönnum í frændgarði Þórbergs og augljóst að þetta er ættgengur fjandi . Ég neita því vitanlega ekki að til séu séní . Sem skáld var Þórbergur seinþroska . Hann hefur skrifað firnin öll um barnæsku sína og unglingsár , en þar segir fátt af skáldskapartilraunum . Ætli megi ekki treysta því sem hann segir sjálfur að náttúra hans til kvenna og ljóðagerðar hafi kviknað samtímis og ekki fyrr en hann var kominn á 19. ár . Þremur árum síðar eða tuttugu og eins árs gamall yrkir hann þessi erindi : Undir hlíðum háumhafði ég skjól í æskuÞar sem brekkur blíðarbreiða skrúð mót sóluþar sem lækir léttirlíða að ránar falliog jökultindar tærirteygjast móti sólu . Lék þar flest í lyndiljómaði gleði í sinnilífið hugði ég leikiliggja um sólskinsreitiAllt varð þá að yndiógnir lífs ei þekktiSvona leist mér lífiðlíða myndi að kveldi . Menningarleit hans hefst jafnaðarlega ,, í túninu heima " færir smám saman út kvíarnar til grannbæja og síðan allrar sveitarinnar , heldur áfram að helga sér lönd í næstu byggðum allt að sýslumörkum , og enn víkkar þekkingarsviðið uns það nær til landsins alls og þjóðarinnar sem það byggir ; þá fer að hilla uppi önnur lönd hvert af öðru allt til fjarstu endimarka jarðar , yfir þeim hvelfist himingeimur með óteljandi sólkerfum og hvað er svo utan og ofan við þetta allt : kannski einhvers konar alheimur og allíf með algóðan guð á efsta tróni og alillan djöful í neðsta víti ? Því getur enginn svarað . Hann skrifar fjórar merkisbækur um heimabyggð sína og uppvaxtarár , síðar útgefnar í einu bindi undir nafninu Í Suðursveit . Bergur á Hala var ekki búmannsefni . Hann var haldinn útþrá : ,, Tvennt var mér sérstaklega ástríðuefni á æskuárunum , úthafið himinblátt og frönsk fiskiskip undir fannhvítum voðum . Þessi skínandi náttúruundur lokkuðu mig til Reykjavíkur " , segir hann . Ég gat aldrei litið í bók nema Kvennafræðarann ,, , Þó get ég verið guði þakklátur . Nálægðin grá og dapurleg gaf mé bláa fjarlægð , fulla af glæsilegu lífi … Skólagangan varð reyndar einhver skrykkjóttasta og skrautlegasta sem um getur í sögu íslensks gáfumanns : fyrst einn vetur í kvöldskóla , þá einn í Kennaraskólanum , því næst þrír í Menntaskólanum í Reykjavík sem enda með falli á gagnfræðaprófi . Þá víkur hann sér beina leið í Háskóla Íslands : ,, Hver taug í líkama mínum verður heltekin af íslenskum fræðum . Allar aðrar víðáttur heimsins hverfa . Ég er hræddur um að Þórbergur hafi þá verið orðinn of veikur til að geta notið verðskuldaðrar skemmtunar af þessum grínagtuga lokaþætti í skiptum hans og Háskólans . Þar verður hann ástfanginn í fyrsta sinn , og þótt enginn viti né muni nokkurn tíma fá að vita hvort ást hans var endurgoldin á fullnægjandi hátt eða ekki hafði þessi reynsla djúp áhrif á skáldið í honum . Lesa með eftirtekt , rita með snild " Ljóðagerð Þórbergs varð aldrei mikill að vöxtum , eitthvað um hálft hundrað kvæða auk smáka , og furðulengi orti hann mjög undir áhrifum annarra skálda . En við árið 1914 - þegar hann er sem sagt 26 ára - segir í Endurfæðingarkrónikunni : ,, Losast á einni nóttu , undan þeim póetíska svindlara , Einari Benediktssyni . En ef ég kemst nú ekki fetelskulega Stína eg skal eta eins og ketendurminning þína . Greinilega hefur púki fútúrismans átt sinn þátt í tveimur síðustu ljóðlínunum , en fútúrisma Þórbergs var stefnt gegn ,, þessum steinrunnu hugsunarvenjum og þrauttuggnu orðum og orðatiltækjum , sem sitja eins og hlandsteinn á hverri blaðsíðu í hverri bók , í hverri blaðagrein , í hverju kvæði " , segir hann á einum stað . Eftir að Þórbergur féll frá hafa komið út tvær bækur eftir hann með efni frá skólaárunum , Ólíkar persónur og Ljóri sálar minnar . Síðar bætti hann miklu við söfn sín . Áður en hann skrifaði Bréf til Láru var hann búinn að safna 20.000 orðum úr alþýðumáli , og höfðu ekki aðrir gert betur . Ég tel vafamál og reyndar harla ótrúlegt að Þórbergur hafi sjálfur verið farinn að líta á það sem köllun sína eða hugsanlegan möguleika að gerast atvinnurithöfundur , enda ekkert skáld á þeim tíma sem aflað gat sér lífsviðurværis með því einu að skrifa á íslensku . Dæmi voru um framgjörn ung skáldmenni sem rutt höfðu sér braut sem rithöfundar á dönsku , en slíkt hefur fráleitt freistað Þórbergs Þórðarsonar . Finn alheimsorkuna fossa genum hverja taug . Hinn 23. nóvember 1921 er getið í Endurfæðingarkróniku að skáld vort hafi fengið ,, voðalegt pólitískt sjokk , sem þó ekki gat orðið endurfæðing " Orsök þessa sjokks var Suðurgötuslagurinn svonefndi þegar hvítliðar ruddust inn á heimili verkalýðsforingjans Ólafs Friðrikssonar , tóku rússneskan fósturson hans með valdi og fluttu nauðugan úr landi . Uppfrá því var Þórbergur afdráttarlaus eldheitur sósíalisti og alþjóðasinni . Fyrr á sama ári hafði hann farið í fyrsta sinn til útlanda , sótt alþjóðlegt guðspekiþing í París og komið við í London . Á Þórberg sjálfan hefur það án efa haft heilsusamaleg áhrif að vera búinn að gefa út bók undir eigin nafni . Það er reynsla allra höfunda . Um þetta fræga verk hefur svo margt verið ritað og rætt að ég nenni ómögulega að tyggja það upp , en nefni rétt fyrir siðasakir að þannig hafði aldrei verið skrifað á íslensku fyrr og eftir útkomu Bréfsins var ekki hægt að skrifa eins og áður þótti fullboðlegt . Þórbergur var reyndar orðinn rígfullorðinn maður ( 36 ára ) og átti að baki margra ára stranga þjálfun í rósemi hugans með öndunaræfingum , hugleiðslu og hvers kyns tilfæringum . Engu að síður hlýtur útkoma Bréfs til Láru að hafa komið miklu róti á allan hans andlega búskap . Strax á næsta ári ( 1925 ) gerist nefnilega þetta : ,, Endurfæðist hægt og kurteislega með hálftíma lestri á dag inn í Esperanto … . Engan þarf að undra þótt alþjóðasinnanum Þórbergi Þórðarsyni sem upptendraður var af hugsjón um bræðralag allra manna þætti nokkuð við liggja að endurvekja þá skipan sem ríkti fyrir daga Babel-turnsins þegar ,, öll jörðin hafði eitt tungumál og einn og sömu orð " eins og segir í 1 . Við árið 1933 segir í Endurfæðingarkrónikunni : ,, Endurfæðist skýrt og skorinort til ritstarfa " . Reyndar hafði endurfæðingin byrjað vorið áður , ,, en svo virtist ekkert ætla að verða úr henni , uns hún reif sig gegnum mig með skakandi ofsa í nóvembermánuði 1933 " , segir hann . Margrét hefur á yngri árum verið lagleg og lífmikil kona sem heillaði Þórberg . Hún var bæði hrifin og stolt af honum og átti mikinn metnað fyrir hans hönd . Hún var vargur dugleg og án efa gleggri á fjármál en maður hennar , enda hægt við að jafnast . Enn líða fimm ár frá útkomu Pistilsins og Þórbergur orðinn fimmtugur . Þá taka eftirminnlega að sannast orð Markúsar Varrós , þau sem séra Hallgrímur vitnar til í formála Passíusálmanna : ,, Það verður dýrast , sem lengi hefir geymt verið , og gefur tvöfaldan ávöxt , í hentugan tíma fram borið " . Það er ekki efnið og enn síður nöfn sögupersóna sem hér skipta sköpum , heldur efnistökin , hugarflugið , myndvísin , málsnilldin , stíllinn . Rýrði það skáldskapargildi Njálu þótt sannaðist kenning Barða Guðmundssonar að Þorvarður Þórarinsson hefði skrifað söguna um samtímamenn sína og atburði sem hann var sjálfur þátttakandi í á 13. öld ? Ég óska Austur-Skaftfellingum til hamingju með afmælisbarnið og Suðurveitungum sér í lagi . Þegar ástfanginn er kvæntur sinni elskuðu , hættir hann smá saman að tilbiðja í henni sálina , vegna þess að hann er farinn að þekkja hana . Rödd hins eilífa verður aldrei endurbætt í hreinskrift . Ekkert í ríki hennar breytti eins mikið um útlit eftir veðri og lofti . Ég kalla það siðmenningu varanna . Mitt rómantíska æði Mér er eintal sálarinnar óþrotlegur auður . Þá var allt orðið óskírt og djúpt og dularfullt og ískyggilegt og spennandi , og verkaði miklu verulegar og smaug dýpra inn en við dagsbirtuna . Fólk bar djúpa lotningu fyrir henni . Ég vissi ekki af hverju , nema þegar amma mín hafði fengið andarteppukast um nóttina eða skjöldótta kýrin bölvað mikið , þá vissi ég alltaf til hvers ég krossaði mig . Ef djöfullinn væri ekki til , hefðu menn engar siðferðiskenningar til að fara eftir . Eini auður minn er spekin . Og sál mín er víð og djúp eins og alvaldið . Megnið af volæði veraldarinnar stafar af skorti á ímyndunarafli . Pappír , blek og pennar voru lífsnauðsynjar , sem ég gat aldrei án verið , eftir að móðir mín hafði gert það axarskaft að kenna mér að skrifa . Ég á oft erfitt að gera upp á milli hugmyndanna . Þá stóð kamarþilið í björtum ljóma og út um rúðuna lagði hvítan glampa , eins og einhverjar dularverur hefðu kveikt ljós þar inni . Textahöfundur sýningar er Jón Hjartarson leikari . Upplýsingar Í anddyri Þórbergsseturs er upplýsingamiðstöð þar sem starfsmenn Þórbergsseturs fræða gesti um starfsemi setursins , Þórberg Þórðarson og sögu Suðursveitar . Gestir í dag : ... 89 Gestir þennan mánuð : ... 2245 Gestir á þessu ári : ... 130149