Landssamband íslenzkra verzlunarmanna gerir kröfu um aukið atvinnulýðræði og að starfsmenn fái sæti við stjórnarborðið Fyrirsögn þessarar greinar er sú sama og á ályktun sem samþykkt var einróma á nýafstöðnu þingi LÍV , Landssambands ísl. verzlunarmanna , og endurspeglar vel þá auknu áherslu sem verkalýðshreyfingin leggur á lýðræði á vinnumarkaði . Á þinginu var m.a. fjallað um atvinnulýðræði og beina þátttöku starfsmanna í stjórnun fyrirtækja . VR og LÍV gerðu kröfu um aukið lýðræði í síðustu kjarasamningum þannig að starfsfólk fái fulltrúa í stjórnir fyrirtækja . Þá samþykkti ASÍ kröfu um atvinnulýðræði á þingi sambandsins á síðasta ári og rétt starfsmanna til að skipa fulltrúa í stjórnir fyrirtækja . Þessi umræða er þannig ekki ný af nálinni hér á landi þó að atvinnulýðræði hafi ekki náð að festa rætur á Íslandi á sama hátt og víða í nágrannalöndunum . Hvað felst í atvinnulýðræði ? Atvinnulýðræði þýðir að starfsmenn geta haft áhrif á ákvarðanir stjórnar fyrirtækisins , allt frá ákvörðunum um stefnumótun til framtíðar til ákvarðana sem snerta dagleg störf starfsmanna . VR og önnur félög í LÍV vilja tryggja raunverulega aðkomu starfsmanna að stjórnun fyrirtækisins sem þeir vinna hjá , til dæmis með setu í stjórn fyrirtækisins . Stjórnarseta starfsmanna – sem á ensku er kallað Board-level employee representation eða BLER – felur í sér rétt starfsmanna til að kjósa einn eða fleiri fulltrúa með atkvæðisrétt í stjórn fyrirtækisins . Þessi réttur er til staðar í meirihluta aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins , þar með talið á Norðurlöndum að Íslandi undanskildu . Á myndinni sem fylgir þessari grein má sjá hversu víðtækur rétturinn er í aðildarríkjum EES , í löndum merktum með appelsínugulum lit er víðtækur réttur en takmarkaðri í bláum löndum . Í löndum merktum með grænu er enginn eða nánast enginn réttur til stjórnarsetu starfsmanna . Réttindi og skyldur fulltrúa starfsmanna í stjórn eru í flestum tilfellum þær sömu og fulltrúa eigenda , þó þeir taki síður þátt í umræðum eða ákvörðunum sem varða t.d. vinnustöðvun . Staðan á Norðurlöndum Fjögur Norðurlandanna eiga það sameiginlegt að réttur starfsmanna til að kjósa fulltrúa í stjórn fyrirtækis síns á sér skýra stoð í lögum eða kjarasamningum . Starfsmenn eða stéttarfélög þurfa þó yfirleitt að gera kröfu um að virkja þennan rétt , en þegar slík krafa liggur fyrir er fyrirtækinu skylt að tryggja starfsmönnum sæti við stjórnarborðið . Rétturinn til stjórnarsetu starfsmanna miðar í flestum tilfellum við tiltekna stærð fyrirtækja eða fjölda starfsmanna . Á Norðurlöndum er þessi þröskuldur allt frá því að vera 25 starfsmenn í Svíþjóð í að vera 150 starfsmenn eins og í Finnlandi . Þröskuldurinn er þó víða hærri , til dæmis í Þýskalandi miðar stjórnarseta starfsmanna við stór fyrirtæki með að lágmarki 500 starfsmenn . Algengi stjórnarsetu starfsmanna í fyrirtækjum á Norðurlöndum er misjafnt eftir atvinnugreinum og stærð fyrirtækja . Það er mun algengara að starfsmenn eigi fulltrúa í stærri fyrirtækjum en þeim minni og algengið er meira í iðnaði og framleiðslu en til dæmis í verslun og þjónustu . En á Íslandi ? Hér á landi eru hvorki lög né kjarasamningar sem gefa starfsfólki almennt rétt til að kjósa fulltrúa sína í stjórn fyrirtækisins . Í örfáum stofnunum , eins og Þjóðskjalasafninu og Ríkisútvarpinu , eiga starfsmenn þó rétt á fulltrúa í stjórn , en það heyrir til algerra undantekninga . Tilraunir til að koma á atvinnulýðræði á Íslandi eiga sér engu að síður langa sögu . Fyrsta þingsályktunartillagan um atvinnulýðræði var lögð fram á Alþingi 1965 og hafa síðan verið lagðar fram fleiri tillögur og frumvörp sem miða að því að auka lýðræði í atvinnulífinu , án þess að það hafi skilað tilætluðum árangri . Verkalýðshreyfingin hefur nú tekið málið upp að nýju eins og kemur fram fyrr í greininni og hefur VR til að mynda stofnað sérstaka framtíðarnefnd innan stjórnar félagsins sem hefur atvinnulýðræði á sinni könnu . Á Norðurlöndum þar sem stjórnarseta starfsmanna á sér áratuga sögu er almenn sátt um þetta fyrirkomulag , stéttarfélög telja það til réttinda starfsfólks á vinnumarkaði . Stjórnarseta starfsmanna skilar ávinningi bæði til starfsfólks fyrirtækja og fyrirtækjanna sjálfra enda hljóta langtímahagsmunir beggja að fara saman . Starfsmenn fjárfesta í fyrirtækinu með vinnuframlagi sínu og sérþekkingu sem styrkir samkeppnishæfni þess . Stjórnarseta starfsmanna auðveldar upplýsingaflæði milli stjórnar og starfsmanna sem skilar sér í betra samstarfi innan fyrirtækisins og meiri skilningi beggja aðila . Rannsóknir hafa sýnt jákvæð áhrif stjórnarsetu starfsmanna á rekstur og starfsemi fyrirtækja og á framleiðni starfsmannanna sjálfra . Stjórnarseta starfsmanna felur einnig í sér ákveðið eftirlit með störfum stjórnar og áhættusækni eigenda . Á þingi LÍV var samþykkt að hefja vinnu við að móa stefnu og hugmyndir um framkvæmd atvinnulýðræðis hérlendis . Samþykktin kom í kjölfar mikillar umræðu um framtíðina í ljósi þeirra breytinga sem 4. iðnbyltingin mun óhjákvæmilega hafa í för með sér . Markmiðið er að afrakstur tækniframþróunar skili sér til launafólks og samfélagsins alls . Um það markmið hljóta allir að geta verið sammála . Kortið sem fylgir greininni er byggt á korti á vefsíðu ETUI .