Vegagerðin gegn Kjartani Jónssyni og Lovísu Eymundsdóttur Fimmtudaginn 10. október . október 2019 var í matsnefnd eignarnámsbóta tekið fyrir matsmálið nr. 4 / 2019 Vegagerðin og Lovísu Eymundsdóttur og kveðinn upp svohljóðandi Matsnefnd eignarnámsbóta er í máli þessu skipuð Valgerði Sólnes , lektor , varaformanni , ásamt þeim Magnúsi Leópoldssyni , löggiltum fasteignasala , og Vífli Oddssyni , verkfræðingi , sem varaformaður kvaddi til starfans samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11 / 1973 um framkvæmd eignarnáms . Matsbeiðni , eignarnámsheimild , aðilar og matsandlag : Með matsbeiðni 4. mars 2019 fór Vegagerðin , kt. 680269-2899 , Borgartúni 5 - 7 , 105 Reykjavík ( hér eftir eignarnemi ) , þess á leit við matsnefnd eignarnámsbóta að hún legði mat á bætur vegna eignarnáms á landspildu í landi Hjarðarness , landnúmer 159484 , undir vegsvæði þjóðvegar , Hringveg um Hornafjörð . Um heimild til eignarnámsins vísar eignarnemi til VII. kafla vegalaga nr. 80 / 2007 , sbr. lög nr. 11 / 1973 . Eignarnámsheimildin er í 37. gr. vegalaga . Eignarnámsþolar eru Kjartan Jónsson , [...] , og Lovísa Eymundsdóttir , [...] . Eignarnámsþolar eru eigendur Hjarðarness , landnúmer 159484 . Matsandlagið er nánar tiltekið : 15.581 fermetra landspilda í landi Hjarðarness milli vegstöðva 16300 og 16700 , miðað við 40 metra breitt vegsvæði , það er 20 metra frá miðlínu til hvorrar handar . Gengið var á vettvang og aðstæður skoðaðar . Að þeir mótmæli umráðatöku Vegagerðarinnar á landi þeirra meðan ekki hefur verið skorið endanlega úr um lögmæti ákvörðunar Vegagerðarinnar um eignarnám . “ Þá hafði matsnefndinni borist til framlagningar greinargerð eignarnema ásamt tveimur fylgiskjölum og greinargerð eignarnámsþola ásamt fjórum tölusettum fylgiskjölum . Voru skjöl þessi lögð fram . Matsnefnd eignarnámsbóta aflaði eftir þetta svofelldra upplýsinga í málinu : Með tölvubréfi 5. september 2019 fór matsnefnd eignarnámsbóta þess á leit við lögmann eignarnema , að eignarnemi veitti matsnefndinni upplýsingar um lengdarsnið fyrirhugaðrar veglínu þjóðvegarins , Hringvegar um Hornafjörð , sem sýndi hæð vegarins og hæð landsins . Með tölvubréfi lögmanns eignarnema sama dag bárust nefndinni umbeðnar upplýsingar . Sjónarmið eignarnema : Eignarnemi telur hæfilegar eignarnámsbætur til eignarnámsþola vera 30 krónur á fermetra , eða 300.000 krónur á hektara . Þannig nemur tilboð eignarnema vegna 15.581 fermetra landspildu í landi Hjarðarness milli vegstöðva 16300 og 16700 467.430 krónum . Næst vísar eignarnemi til þess að fasteignamat matsandlagsins gefi nokkra vísbendingu um verðmæti þess , sbr. 27. gr. laga nr. 6 / 2001 um skráningu og mat fasteigna . Nemi fasteignamat 2019 vegna 9,8 hektara ræktaðs lands Hjarðarness 1.020.000 krónum eða 104.082 krónum á hektara . Um viðmiðunarverð vísar eignarnemi einnig til úrskurðar matsnefndar eignarnámsbóta 28. júlí 2009 í máli nr. 2 / 2009 , þar sem bætur vegna landspildu úr landi Auðshaugs í Vesturbyggð voru ákveðnar 225.000 krónur á hektara , og 14. september 2012 í máli nr. 2 / 2012 , þar sem bætur vegna landspildu úr landi Grænaness í Strandabyggð voru ákveðnar 250.000 krónur á hektara . Um landshætti matsandlagsins vísar eignarnemi til þess að samkvæmt lýsingu á gróðurfari jarða í fyrirhugaðri veglínu , sem unnin hafi verið fyrir eignarnema í ágúst 2019 , einkennist landspilda í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) af deiglendi , mýrlendi og mosagróðri . Er það álit eignarnema að matsandlagið teljist því fremur rýrt að gæðum og að ekkert bendi til þess að það land , sem eignarnámsþolar haldi eftir , muni rýrna í verði vegna staðsetningar nýja vegarins . Að síðustu vísar eignarnemi eins og áður greinir til athugasemda sinna við greinargerð eignarnámsþola í máli nr. 6 / 2019 , sem rekið er fyrir matsnefnd eignarnámsbóta , ásamt fylgiskjölum og málflutningsræðu fyrir nefndinni , og telur þær eiga við í þessu máli að því er varðar land undir vegstæði . Sjónarmið eignarnámsþola : Af hálfu eignarnámsþola er þess krafist að eignarnámsbætur til handa eignarnámsþolum verði ákveðnar 109.432.400 krónur , sem skiptast skuli með þeim hætti að eignarnámsþolar fái hvor um sig helmingshlut . Er töluleg kröfugerð eignarnámsþola reist á sérfræðiáliti Jóns Hólms Stefánssonar , löggilts fasteignasala , frá því í ágúst 2019 , sem eignarnámsþoli aflaði . Er kröfugerð eignarnámsþola nánar sundurliðuð á svofelldan hátt : Í fyrsta lagi krefjast eignarnámsþolar 6.232.400 króna fyrir 15.581 fermetra landspildu í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) . Er miðað við að greiða skuli 400 krónur fyrir hvern fermetra í samræmi við niðurstöðu sérfræðiálitsins . Í öðru lagi krefjast eignarnámsþolar bóta að fjárhæð 8.800.000 krónur vegna landspildu milli vegar og Míganda sem þeir telja að missi verð - og notagildi sitt með öllu vegna vegarins samkvæmt sérfræðiálitinu . Um ræðir landspildu austan veglínu , það er 22.000 fermetra landspildu í í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) . Er miðað við að greiða skuli 400 krónur fyrir hvern fermetra í samræmi við niðurstöðu sérfræðiálitsins . Eru stærðarútreikningar þessir reistir á útreikningum lögmanna eignarnámsþola sem framkvæmdir voru með hjálp flatarmælis vefsíðunnar map.is . Í þriðja lagi krefjast eignarnámsþolar bóta að fjárhæð 92.400.000 krónur vegna annars lands sem þeir telja að missi verð - og notagildi sitt með öllu vegna vegarins samkvæmt sérfræðiálitinu . Um ræðir annað land , vestan veglínu , sem eignarnámsþolar halda eftir , það er samtals 46,2 hektara landspildu í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) . Um land eignarnámsþola segir meðal annars í álitinu : „ Lögbýlið Hjarðarnes á land austan núverandi þjóðvegar niður að Höfn . Landið er um 50 hektarar að stærð og afmarkast að norðanverðu af merkjum við Skarðshóla . Á jörðinni er umtalsverð skógrækt . Umrædd veglína liggur austan við núverandi skógræktarsvæði . Þannig myndast landræma frá veglínu að Míganda , sem mun ekki nýtast eigendum . Það er því nauðsynlegt að landbætur nái að Míganda , auk helgunarsvæðis vegarins . Mitt mat á bótafjárhæð er krónur 400 pr. fermeter eða kr. 4.000.000,00 pr. hektara , reiknað meðfram merkjalínu við Míganda . Land vestan helgunarsvæðis vegarins að þjóðvegi að Höfn myndi rýrna að verðgildi á frjálsum markaði um krónur 2.000.000,0 pr. hektara . “ Þar segir einnig meðal annars að um ræði svo mikil áhrif , að teknu tilliti til landstærðar , að krafa um bætur fyrir landið í heild sinni væri réttmæt , það er eignarnám að fullu , og að það sé ábyrgðarhluti að skemma slíkar náttúruperlur , einkanlega þegar sátt geti verið um aðrar útfærslur sem skili svipaðri niðurstöðu . Landsvæðið sé eftirsótt búsetusvæði enda mjög vel til fallið til hvers kyns landbúnaðar og afar eftirsótt af ferðamönnum umfram mörg önnur svæði hér á landi og nánar ekkert land sé til sölu á frjálsum markaði . Um landshætti á landi eignarnámsþola vísa þeir einnig til þess að Hjarðarnes sé landlítil jörð , löng og mjó . Landið liggi lágt og að sjó . Með fyrirhuguðum vegi verði land jarðarinnar skorið í sundur sem skerði það meira en fermetrar segi til um og að landið austan vegarins , að Míganda , sem til þess hafi verið nýtt til beitar fyrir geitur , verði þannig eins og lítil flís og illaðgengilegt . Land jarðarinnar sé þegar klofið af vegi og aðeins ósnortið af bílaumferð , hávaða og mengun í átt til fjarðarins . Verði nýr vegur að veruleika muni bílaumferð liggja hringinn í kringum land jarðarinnar með tilheyrandi ónæði og að búseta á landinu verði aldrei söm , enda liggi verðmæti landsins ekki síst í þeim lífsgæðum að búa við ró , næði og útsýni yfir ósnortna náttúru . Telja eignarnámsþolar að verði fyrirhugaður vegur að veruleika séu verulegar líkur á því að grunnvatnsstaða hækki og að breytt grunnvatnsstaða , þótt ekki sé nema um fáeina sentímetra , geti haft gríðarleg áhrif . Fyrrum hafi kartöflurækt verið stunduð á landinu og ekki loku fyrir skotið að svo yrði aftur í framtíðinni en breytt grunnvatnsstaða gæti útilokað slík áform . Hið sama gildi um líkur á stóraukinni setmyndun og þar með hækkandi grunnvatnsstöðu , sem leitt geti til þess að landbúnaðarland innan vegar eyðileggist að stórum hluta og ræktun leggist af . Þess utan hafi eignarnemi ekki rannsakað vatnafar á svæðinu til hlítar . Til viðbótar vísa eignarnámsþolar til þess að þeir hafi reynt að afla sér upplýsinga um söluverð hliðstæðra landareigna og ekki sé mikið um þær . Þeir vísa þó til munnlegra upplýsinga um kaupverð á [...] , sem seld hafi verið [...] 2017 með 10,6 hektara af ræktuðu landi og muni kaupverð hafa numið um 80.000.000 krónum . Málskostnaðaryfirlitið tekur ósundurgreint til vinnu vegna máls eignarnámsþola og fimm annarra mála sem lögmenn eignarnámsþola hafa rekið fyrir matsnefnd eignarnámsbóta , það er mála nr. 2 / 2019 , 3 / 2019 , 5 / 2019 , 6 / 2019 og 7 / 2019 og reikningurinn tekur ósundurgreint til vinnu vegna máls eignarnámsþola og fjögurra þessara mála . Þaðan liggur veglínan norðan við Flóa að núverandi vegi vestan Míganda allt til Haga . Með sölu - eða markaðsvirði eignar er átt við það verð sem ætla má að fengist fyrir eignina við sölu hennar . Þegar bætur eru ákveðnar á grundvelli notagildis er leitast við að staðreyna þann líklega arð sem eignin getur gefið af sér á ársgrundvelli að teknu tilliti til endingartíma og vaxta . Þá koma bætur á grundvelli enduröflunarverðs aðeins til greina í undantekningartilvikum , t.d. þeim sjaldgæfu tilvikum þegar svo hagar til að eignarnámsþola er skylt vegna fyrirmæla í lögum að halda áfram tiltekinni starfsemi sem hann hefur stundað á þeirri eign sem hann hefur verið sviptur . Matsnefnd eignarnámsbóta fór á vettvang 25. júní 2019 ásamt lögmönnum aðila og Jóni Kjartanssyni , fyrir hönd eignarnámsþola , og kynnti sér aðstæður . Eignarnámið tekur til áðurgreindra tveggja landspildna , þar sem um ræðir 15.581 fermetra landspildu í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) , sem samkvæmt gögnum málsins einkennast af deiglendi , mýrum og mosagróðri . Vettvangsathugun leiddi í ljós gróðursælt og stabílt ræktað land eignarnámsþola með einstökum mosagrónum klapparhólum . Þótt fyrir matsnefndinni liggi upplýsingar um stöku kaupsamning á landspildum í og við Hornafjörð , þar sem land eignarnámsþola er staðsett , er það álit nefndarinnar að ekki sé fyrir að fara virkum markaði um kaup og sölu lands á svæðinu . Verður niðurstaða um eignarnámsbætur á grundvelli markaðsverðs matsandlagsins því reist á heildstæðu mati , þar sem meðal annars er höfð hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum , þeim sjónarmiðum sem greinir í 27. gr. laga nr. 6 / 2001 með síðari breytingum , úrskurðum matsnefndarinnar sjálfrar í hliðstæðum málum og sérþekkingu sem nefndin býr yfir . Þá telur nefndin rök ekki standa til þess að gera greinarmun á verðmæti einstakra landspildna austan fljótsins . Fyrir 15.581 fermetra landspildu í landi Hjarðarness ( milli vegstöðva 16300 og 16700 ) þykja hæfilegar eignarnámsbætur þannig vera 934.860 krónur ( 15.581 x 60 ) . Í öðru lagi er það álit matsnefndarinnar að eignarnámsþolum beri bætur fyrir þau fjárhagslegu áhrif sem nýtt vegstæði hefur á það land sem eignarnámsþolar halda eftir , það er verðrýrnun þar sem vegurinn skiptir landinu þannig að óhagræði hlýst af , án þess þó að til álita komi að beita heimildum 12. gr. laga nr. 11 / 1973 . Matsnefndin telur rétt að miða verðrýrnun þessa við helming fermetraverðs vegna hins eignarnumda lands , það er 30 krónur á fermetra eða 300.000 krónur á hektara . Er það álit nefndarinnar að nýr vegur skipti landi eignarnámsþola á þann veg að verðrýrnun verði á landi ármegin vegar , það er milli vegar og Míganda , sem nemi 2,2 hekturum í landi Hjarðarness . Hæfilegar eignarnámsbætur vegna landspildunnar sem eignarnámsþolar halda eftir þykja vera 660.000 krónur ( 2,2 x 300.000 ) . Er stærð þessarar landspildu reist á mælingum matsnefndarinnar , sem í aðalatriðum fer saman við þær mælingar lögmanna eignarnámsþola sem tilgreindar eru í kröfugerð þeirra fyrir nefndinni . Er kröfu eignarnámsþola um bætur fyrir ætluð fjárhagsleg áhrif , sem nýtt vegstæði hefði á annað það land sem þeir halda eftir , hafnað sem tilhæfulausri . Í málinu hefur af hálfu eignarnámsþola verið lagt fram sameiginlegt málskostnaðaryfirlit vegna lögfræðiráðgjafar í þágu eignarnámsþola í þessu máli og eignarnámsþola í fimm öðrum málum sem rekin eru fyrir matsnefnd eignarnámsbóta , málum nr. 2 / 2019 , 3 / 2019 , 5 / 2019 , 6 / 2019 og 7 / 2019 , vegna fyrirhugaðrar vegalagningar um Hornafjörð . Þá er til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins áttu fyrstu bréflegu samskipti málsaðila sér stað með bréfi eignarnema 31. ágúst 2017 til eignarnámsþola og að eignarnemi hafi fyrst boðið fram bætur til handa eignarnámsþolum með bréfi 9. október 2017 . Verður hæfilegt endurgjald til handa eignarnámsþolum í þessu máli þannig ákveðið að álitum , þ. á m. að teknu tilliti til reiknings vegna útlags kostnaðar við sérfræðiálits fasteignasala , sem aflað var sameiginlega að beiðni eignarnámsþola í þessu máli og málum nr. 3 / 2019 , 5 / 2019 , 6 / 2019 og 7 / 2019 vegna Dilksness , Skarðshóla og Árnaness 1 , 2 , 3 og 4 auk Hríseyjar , samkvæmt reikningi sem lagður var fram fyrir matsnefndinni 26. ágúst 2019 , svo og með hliðsjón af því að lögmenn eignarnámsþola hafa samkvæmt áðurgreindu rekið fimm önnur mál fyrir matsnefnd eignarnámsbóta vegna eignarnáms á landi í þágu sömu framkvæmdar eignarnema . Með hliðsjón af áðurgreindu þykja hæfilegar eignarnámsbætur samtals vera 2.594.860 krónur , eða 1.297.430 krónur til hvors eignarnámsþola . Eignarnemi skal greiða eignarnámsþolum óskipt 1.510.000 krónur , þar með talinn virðisaukaskatt , í kostnað vegna reksturs máls þessa fyrir nefndinni eins og greinir í úrskurðarorði . Þá skal eignarnemi greiða 1.050.000 krónur í ríkissjóð vegna starfa matsnefndar eignarnámsbóta í máli þessu . Eignarnemi , Vegagerðin , skal greiða 2.594.860 krónur í eignarnámsbætur í máli þessu , eða 1.297.430 krónur til hvors eignarnámsþola , og eignarnámsþolum , Kjartani Jónssyni og Lovísu Eymundsdóttur , samtals 1.510.000 krónur í málskostnað . Þá skal eignarnemi greiða 1.050.000 krónur í ríkissjóð vegna kostnaðar við matsnefnd eignarnámsbóta í máli þessu .