26 MORGUNBLADID , FIMMTUDAGUR 8. NÓVEMBER 1984 Hverju var stolið ? — hugleiðingar um frjálst útvarp eftir Eirík Jngólfsson Undanfarnar vikur hefur mikið verið rætt um útvarp og það hvort einkaréttur Ríkisútvarpsins skuli afnuminn . Þar sem flestir þeir sem hæst hafa látið í þesari um - ræðu hafa annað hvort mælt gegn frelsinu til að útvarpa , eða flutt allt að því móðursjúkar varnar - ræður fyrir hönd Ríkisútvarpsins , langar mig til að leggja nokkur orð í belg ef það mætti verða til þess að svara einhverjum spurn - ingum og leiðrétta allt að því hættulegan misskilning , sem víða virðist skjóta upp kollinum í þess - ari umræðu . Allri umræðunni um þetta mál má eiginlega skipta í tvennt . Ann - ars vegar er umræðan um það hvort einkaréttur Ríkisútvarpsins skuli afnuminn og hins vegar moldviðrið um þær útvarpsstöðv - ar sem spruttu upp , út um allt land , í nýafstöðnu verkaflli BSRB . Mig langar til að byrja á því síðar - nefnda . Stoltið og rétturinn Hafi stoltið verið drifkraftur þeirra ríkisstarfsmanna , sem gengu frá störfum sínum nokkrum dögum fyrir boðað verkfall , þá var það ekki síður hreyfiafl þeirra sem ákváðu að láta ekki þagga niður í sér og samborgurum sínum þó einhverjir ríkisstarfsmenn væru á annarri skoðun . Neyðarréttur er orð sem flaggað hefur verið í þessu máli , með réttu eða röngu . Andstæðingar tján - ingarfrelsis hafa að sjálfsögðu snúið út úr því á marga vegu , en jafnvel starfsmenn Ríkisútvarps - ins hafa fallist á að það væri nauðsynlegt af öryggisástæðum að halda uppi upplýsingamiðlun í þjóðfélaginu . Þeir sáu það að vísu ekki fyrr en fjölmargir aðilar höfðu tekið að sér þessa nauðsyn - legu þjónustu , flestir reyndar í sjálfboðavinnu , með því að setja á stofn útvarpsstöðvar víða um land . Þar með höfðu allir aðilar þessa máls fallist á að þau sjón - armið sem gilda um neyðarrétt næðu einnig til þessa máls . Út frá neyðarréttarsjónarmiðum er það talið lögmætt að fórna minni hagsmunum fyrir meiri , svo sem að brjóta rúðu í annars manns húsi til að bjarga barni frá því að brenna inni . Það varðar við lög að brjóta rúður í annarra manna húsum , en þegar meira verðmæti er í húfi en rúðan sjálf , er það almennt viðurkennt að slíkt sé ekki refsivert , með öðrum orðum , neyðarréttarsjónarmið réttlæta verknað sem undir öðrum kring - umstæðum myndi vera refsiverð - ur . Það er enn ekki fullljóst , hvort þessi röksemd stenst fyllilega fyrir dómstólum , í útvarpsmálinu , en þar til dómstólar hafa skorið úr þessu máli verða borgararnir að bíða og stilla sig um að setjast í dómarasætið . Dómstóll götunnar Alþingismaðurinn Eiður Guðnason er einn þeirra sem ekki hafa getað staðist þá freistingu að setjast í dómarasætið . Undanfarið hefur Eiður lagt að velli hverja vindmylluna á fætur annarri , að hætti sögufrægra riddara , en í öll - um hamaganginum hefur honum sést yfir marga hluti , sem hann hefði sennilega betur athugað áð - ur en hann lagöi upp í þessa her - för . Þann 2. nóvember ritar Eiður grein í málgagn einnar af þessum útvarpsstöðvum , sem hann er reiður út í . Þar otar hann sverði sínu að þeim tveim stöðvum , sem hann hlustaði á í verkfallinu , nefnilega útvarpi DV-manna og Frjálsu útvarpi . í grein þessari stendur Eiður fastar á því en fót - unum , að útvarpað hafi verið úr Valhöll þar sem Sjálfstæðis - flokkurinn hefur skrifstofur eins og kunnugt er . Eiði hefur senni - lega ekki borist í hendur skýrsla miðunarmanna Pósts og síma , en í henni er ekkert sem staðfestir þann þráláta orðróm , að skrifstofa flokksins hafi breyst í útvarpsstöð á einni nóttu . Þvert á móti er það skýrt tekið fram , að engar áþreif - anlegar sannanir séu fyrir því , að útvarpað hafi verið úr Valhöll . Reyndar ruddust miðunarmenn óboðnir inn í einhver þeirra fyrir - tækja , sem hafa skrifstofur í Valhöll , en eins og þeir sögðu sjálfir frá var ekkert sem benti til að útsendingar færu fram þaðan . Ef Eiður Guðnason veit eitthvað um rekstur og starfsemi þessara útvarpsstöðva , sem hvorki sérmenntaðir miðunarmenn Pósts og sírna , né Rannsóknarlögregla ríkisins vita , þá ber honum að gefa um það skýrslu og láta síðan dómstóla skera úr um lögmæti . Annars er Eiður að hylma yfir það sem hann sjálfur kallar lögbrot og slíkt sæmir ekki alþingismanni . Eiður ætti líka að gefa skýrslu um þá ólöglegu útvarpsstarfsemi sem kjósendur hans í þéttbýliskjörn - um á Vesturlandi hafa stundað í skjóli þingmannsins um nokkurra ára skeið , í formi myndbandak - erfa , sem sýna meðal annars frétt - ir og fréttamyndir sem gamlir vinnufélagar Eiðs á Sjónvarpinu , ættu lögum samkvæmt að hafa einkarétt á . Kvennapólitík En það hafa fleiri látið í sér heyra í þessu máli en Eiður Guðnason . Fimmtudaginn 1. nóv - ember birtust í DV tvær greinar um útvarpsmálið . Greinarnar eiga Eiríkur Ingólfsson „ Litlar líkur eru á ad Ríkisúlvarpiö verði lagt niður . Það er hins vegar hugsanlegt að það breytist lil batnaðar í kjölfar samkeppninnar . Ef frelsi verður veitt til að útvarpa munu vænt - anlega margir vilja spreyta sig . " að minnsta kosti tvennt sameigin - legt . I fyrsta lagi eru þær báðar ritaðar til þess að kasta rýrð á þá ákvörðun að láta ekki verkfalls - menn þagga niður í sér og til að halda uppi vörnum fyrir Ríkisút - varpið , og í öðru lagi eiga þessar greinar það sameiginlegt , að byggja á misskilningi , sem ég tel skylt að leiðrétta . Steinunn Jóhannesdóttir túlkar á skemmtilegan , en alrangan hátt , þau neyðarréttarsjónarmið sem stofnendur útvarpsstöðvanna héldu á lofti . Þar sem ég hef fyrr í þessari grein vikið nokkuð að þessu atriði , mun ég ekki fjalla frekar um það í þessu sambandi , en vekja þess í stað athygli á málflutningi , sem mér finnst í aðra röndina hjákátlegur , en fyrst og fremst lýsandi fyrir alla þessa umræðu . Steinunn er nefnilega ein af þeim sem í fyrsta lagi vill • » frjálsar útvarpsstöðvar feigar og í öðru lagi að þær vandi meira dagskrárgerð og val á starfsfólki . Þessum tvískinnungi má líkja við það að í ööru orðinu er hrópað : Hengjum þjófinn , en síðan er sagt við þjófinn : Úr því þú þurftir nú endilega að vera að því að brjóta login , þá gastu nú reynt að vera svolítið skemmtilegri ! Flestar ef ekki allar þær útvarpsstöðvar sem tóku til starfa í verkfallinu höfðu aðeins tvo til þrjá daga til undir - búnings . Flestir skilja sennilega það sjónarmið aðstandendanna að leggja ekki strax út í miklar fjár - festingar í hljómplötum . Og þegar allur útsendingarbúnaðurinn þarf að komast í tvær ferðatöskur , eru ákveðin takmörk fyrir þeim tæknibúnaði sem hægt er að nota . Einnig stóðu aðstandendurnir frammi fyrir því að vanir lesarar , svo sem leikarar og útvarpsþulir , voru í verkfalli , svo menn urðu að láta sér nægja að búa við það sem hendi var næst . Ragnheiður Davíðsdóttir skrif - ar í sama blaði , um sama mál . Hún gerir sig að vísu ekki seka um tvískinnungshátt , aðeins fáfræði . Ragnheiður er ein af þeim sem greinilega hefur ekki minnstu hugmynd um raunverulegan kostnað við rekstur mismunandi fjölmiðla . Það verður að vísu að segja henni til málsbóta að hún hefur ekki aðrar tiltækar heimild - ir um útvarpsrekstur en rekstur Ríkisútvarpsins , en sú stofnun verður víst seint nefnd í sömu andrá og orðin hagsýni og sparn - aður . Því þótt það hafi kostað skattborgara eins og Ragnheiði Davíðsdóttur á fjórða tug milljóna að koma á fót hinni margfrægu Rás 2 , hjá Ríkisútvarpinu , hefðu margir aðilar treyst sér til að setja á stofn 10 — 15 litlar út - varpsstöðvar fyrir þá fjárhæð . Það er nefnilega rangt , að það sé dýrara að setja á stofn litla út - varpsstöð , en að stofna dagblað . Tækjabúnaður til þess að setja á stofn litla útvarpsstöð kostar á bilinu 1 — 1,5 milljónir og er þá miðað við ný tæki , og stöð af þeirri stærð sem nægði til að senda út yfir höfuðborgarsvæðið , eða Eyja - fjarðarsvæðið , Vestmannaeyjar , eða aðra þá landshluta sem ekki væru sérstaklega erfiðir til út - sendinga , af landfræðilegum ástæðum . Það er sem sé alveg ljóst að frelsið til að sigla á öldum ljósvakans er frelsið undan fjár - magninu og hreint engin afbökun eins og Ragnheiður Daviðsdóttir kallar það . Afbökunin í þessu rnáli hefur verið í höndum starfsmanna Ríkisútvarpsins , sem í bókstafleg - um skilningi hafa vísvitandi af - bakað hugverk samstarfsmanna sinna á niðurlægjandi hátt og þannig þverbrotið allar reglur um hlutleysi . Og það sem meira er , er að þessa niðurlægingu máttu höf - undarnir þola , án þess að fá upp - reisn æru sinnar , án þess að afsök - un , eða leiðrétting hafi birst og án þess að nokkuð hafi í raun verið gert til að koma í veg fyrir að sag - an endurtæki sig . Er þetta Ragn - heiðarréttlætið sem koma skal ? Ólafs þáttur Sigurðssonar Nýjasta innleggið í þessa um - ræðu birtist svo í Morgunblaðinu laugardaginn 3. nóvember . Þar er á ferðinni atvinnuspyrillinn ólaf - ur Sigurðsson , sem að þessu sinni tekur að sér að svara eigin spurn - ingum . En þar sem þær niðurstöð - ur sem Ólafur kemst að í grein sinni , eru vefengjanlegar , finnst mér óhjákvæmilegt að leggja orð í belg . Olafur byrjar á þvf að fjalla um allar þær reglur sem nauðsynlegt sé að setja um frjálsar útvarps - stöðvar , til þess að vernda þjóðina fyrir sjálfri sér . Ekki verður ann - að séð en Ólafur telji löggjöf landsins áfátt , hvað varðar reglur um óréttmæta viðskiptahætti , að minnsta kosti telur hann þörf á sérstökum reglum fyrir Ríkisút - varpið ( og þá væntanlega fyrir aðrar útvarpsstöðvar ) , en hinn al - menni borgari verður að Iáta sér nægja að treysta á landslög ein sér , þegar aðrir fjölmiðlar eiga í hlut . Ólafur víkur síðan að þeirri skyldu sem hvílir á Ríkisútvarp - inu að gæta hlutleysis í frétta - flutningi . Ólafur viðurkennir að þegar til skamms tíma er litið , til dæmis til fjögurra vikna eða eins sjónvarpsþáttar , þá kunni frétta - stofur útvarps og sjónvarps að gera sig sekar um hlutleysisbrot . En það sem Ólafur telur réttan skilning á þessari hlutleysisreglu er , að fréttaflutningur sé hlutlaus , bara er litið er til nógu langs tíma . Hversu lengi eigum við að bíða ? Ástæðan fyrir því að þjóðin fylgir ekki öll sömu stjórnmála - stefnu er ekki sú að fréttamenn Ríkisútvarpsins hafi fylgt ein - hverri langtíma-meðaltalshlut - leysisreglu , heldur sú að aðrir fréttamenn hafa líka sagt frá sömu atburðum á annan hátt í öðrum fjölmiðlum . Lykillinn að hlutleysinu Hggur nefnilega í því , að margir aðilar segi á sama tíma sína hlið á málinu , hversu hlut - dræg sem hún kann að vera og hlustendur dragi síðan eigin ályktanir af mismunandi skoðun - um , en láti ekki Ólaf Sigurðsson eða aðra fréttamenn segja sér hvenær þeir séu búnir að ná „ lang - tímahlutleysi " í fréttaflutningi , með því að vera á hverjum tíma „ skammtímahlutdrægir " . Þjóðþrifaverkið Ólafur krefst þess af aðstand - endum þeirra útvarpsstöðva , sem hófu rekstur þegar Olafur tók sér frí , að þeir geri grein fyrir skiln - ingi sínum á orðinu þjóoþrifaverk . Eg skal með glöðu geði segja Ólafi og öðrum hvað ég tel þjóðþrifa - verk í þessu sambandi . Ég get ekki svarað fyrir aðra „ útvarpsmenn " , né heldur get ég ábyrgst að sá hluti þjóðarinnar sem hlustaði á þessar stöðvar sé á sömu skoðun og ég , enda tek ég ekki að mér að búa til skoðanir fyrir aðra . Þjóð - þrifaverkið fólst að mínu mati í því að sýna þjóðinni fram á að það væri ekkert náttúrulögmál að rík - ið hefði einkarétt á útvarpi og sjónvarpi . Það væri ekkert nátt - úrulögmál að þjóðin skyldi bara halda kjafti , úr því Jón Múli og Ólafur Sigurðsson fengu ekki út - borgað fyrir þann tíma sem þeir unnu ekki . Það væri ekkert nátt - úrulögmál að plötuspilari í út - varpsstöð þyrfti að kosta bílverð og aðeins auðmenn gætu stofnað slíkt fyrirtæki . Það væri ekki Opið bréf til alþingismanna um Framkvæmdasjóð aldraðra — eftir Sigurbjörn Sueinsson Fyrir fáum árum komuð þér á fót sjóði nokkrum , er hlaut nafnið Framkvæmdasjóður aldraðra . Mikil umræða hafði átt sér stað um aðbúnað aldraðra , fjölda þeirra á komandi árum og aðgerð - arleysi opinberra aðilja í þeirra þágu . Nokkur sveitarfélög höfðu þó reynt að bæta þar úr skák , þ.á m . Reykjavíkurborg , en mikið skorti á að vel væri . Einhver upp - bygging hjúkrunardeilda var á prjónunum , þar sem ríkissjóður bar stærstan hluta kostnaðar , en dvalarheimili og íbúðir fyrir aldr - aða höfðu átt erfitt uppdráttar um árabil . Nú skyldi bæta um betur . Hinn nýi sjóður yrði burðarás mikillar sóknar á þessu sviði . Skattur var lagður á hvern skatt - þegn , svokallaður nefskattur . Rík - issjóður skyldi og leggja í sjóðinn það fjármagn , sem til þurfti til að standa við eWri reglur um bygg - ingu hjúkrunardeilda . Þó skattar séu einatt óvinsælir má segja með nokkrum rétti , að þjóðin hafi gengið fagnandi undir þetta nýja skattaok . Flestir gerðu sér grein fyrir þeim árangri , sem ná mátti með skjótum hætti á þennan veg . Skilningur þjóðarinn - „ Látið fjármuni aldr - aðra í friði . Látið Fram - kvæmdasjóð aldraðra í friði með sinn tekju - stofn og sín verkefni . " ar var ríkur . En Adam var ekki Iengi í Para - dis . Það gerðist , sem margir höfðu óttazt . Skattinum var stolið . Við af - greiðslu síðustu fjárlaga dró ríkis - sjóður að sér hendur , þannig að 15 milljónir voru teknar af nefskatt - inum til að standa við skuldbind - ingar ríkissjóðs við byggingu hjúkrunardeilda . Fimmtán millj - ónir voru teknar af þeim fjármun - um , sem þjóðin greiddi í þeirri góðu trú , að þeim yrði varið til dvalarheimila og íbúða fyrir aldr - aða . Þér létuð yður þetta í léttu rúmi liggja . Þetta var afgreitt við síðustu umræðu fjárlaga , þannig að engin umræða gat farið fram utan veggja Alþingis . Þegnarnir gátu hér engin áhrif haft . Það gerðist , sem margir höfðu óttazt . Yður var ekki treystandi fyrir mörkuðum tekjustofni til ákveðins verkefnis . Hér var vand - inn hægur og freistingin of mikil að seilast í vasa þeirra , sem áttu sér fáa málsvara eða ármenn á æðri stoðum . Þjóðin tók glöð við hinum nýja skatti . Hún taldi að verja ætti honum til nýrra verkefna í þágu aldraðra en ekki létta oki af mæddum ríkissjóði . Þessi skattur hafði meðbyr , hefur hann enn og mun hafa , verði hann látinn gegna sínu hiutverki . Góðir alþingismenn . Minnugur þess , að svo má brýna deigt járn að bíti , birti ég yður bréf þetta . Látið fjármuni aldraðra í friði . Látið Framkvæmdasjóð aldraðra í friði með sinn tekjustofn og sín verkefni . Hækkið heldur nefskatt - inn nokkuð umfram aðra skatta . En ráðstafið því , sem þannig afl - ast , á þann veg , að ekki orki tví - mælis . Höggvið ekki aftur í sama knérunn . Með beztu kveðju . Sigurbjörn Sveinsson er læknir í Búdardal .