Enn einu sinni verður hafin umræða um enska nafnorðið exposure . Áður hefur verið óskað eftir hugmyndum lesenda og tillögum að íslensku heiti ( í 135. , 141. , 153. og 160. pistli ) . Laufey Tryggvadóttir , faraldsfræðingur hjá Krabbameinsfélagi Íslands , telur mikla þörf fyrir íslenskt heiti . Hún setti því af stað umræðu með tölvupósti hjá hópi áhugamanna um faraldsfræði . Ekki tóku allir tilkvaddir beinan þátt í umræðunni , en skeytin gengu fram og aftur innan hópsins frá fyrri hluta nóvember 2003 og fram undir jól . Nokkrar hugmyndir komu fram og augljóst var að verkefnið er ekki auðvelt . Undirritaður varð meðlimur í hópnum stuttu eftir að umræðan hófst , geymdi öll skeytin sem hann fékk og hefur nú farið skipulega yfir þau . Að auki hefur hann safnað ýmsum viðbótargögnum . Við yfirlestur fjórum vikum seinna rifjaðist upp sagan um blindu mennina sem reyndu að gera sér hugmynd um fílinn eftir að hafa skoðað hver sinn líkamshlutann á dýrinu . Svo fór að hópurinn náði ekki sameiginlegri niðurstöðu , enda verkefnið snúið . Þorkell Jóhannesson , prófessor emeritus , hafði reyndar bent á það í tölvupósti , sem sagt var frá í 160. pistli ( Læknablaðið 2003 ; 89 : 885 ) , að nafnorðið exposure hefði margar merkingar og taldi það " ekki ómaksins virði að leita að einu jafngildu orði á íslensku . " Ekki var gerð formleg þarfagreining vegna vandamálsins , en fram kom ótvírætt að leitað væri að góðu íslensku nafnorði í stað exposure , sagnorði í stað to expose og lýsingarorði í stað exposed . Bent var einnig á að enskan væri gjarnan nafnorðaglöð og að oft mætti þýða enskan texta á íslensku , þannig að merkingin skilaði sér , án þess að full samsvörun væri milli einstakra orða og orðflokka í báðum málunum . Undirritaður lýsti því til dæmis að merkingin í setningunni . " The patient was subjected to minimal radiation exposure " skilaði sér fyllilega á íslensku án þess að nafnorðið exposure væri sérstaklega þýtt : " Sjúklingurinn varð fyrir lágmarksgeislun . " Niðurstaðan varð þó sú að nauðsynlegt væri að hafa á takteinum íslenskt orð fyrir hvert af þessum þremur ensku orðum . Einnig kom það snemma fram í umræðunni að forðast bæri að nota danskættuðu orðin útsetning , útsetja og útsettur . Eftir á að hyggja sést að hópurinn vanrækti að velta því nægilega fyrir sér hvernig heitið exposure væri notað og enn fremur að koma sér saman um skilgreiningu á hugtakinu sem til umfjöllunar var . Íðorðaverkefni eru auðvitað misjafnlega flókin , en undirritaður hefur alltaf leitað sér trausts og halds í skipulegum vinnubrögðum þegar stórkostleg hugljómun verður ekki að bragði . Slíkt er í samræmi við hefð og verklag íðorðafræðinnar . Skoða þarf vel notkunarsvið hinna erlendu heita , sem fengist er við hverju sinni , og þau hugtök sem liggja þeim að baki . Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar um er að ræða orð og heiti með margar merkingar . Við þessa skoðun er æskilegt að vera smásmugulegur og krefjast nákvæmra skilgreininga eða lýsinga . Lýsing segir til um hvaða fyrirbæri ákveðið heiti á að tákna , en skilgreining leitast við að afmarka það vel frá öðrum fyrirbærum . Sem einfalt dæmi má nefna að fullnægjandi lýsing á ásgörn ( jejunum ) geti verið á þennan hátt : " Slöngulaga líffæri í kviðarholi sem tengir saman skeifugörn ( duodenum ) og dausgörn ( ileum ) . " Skilgreining þyrfti hins vegar að tiltaka að ásgörnin væri efri hluti svonefndra smáþarma í meltingarveginum , og einnig að tilgreina hvernig hún afmarkaðist frá skeifugörn að ofanverðu og dausgörn að neðanverðu . Leita þarf einnig uppi dæmi um notkun heitisins í nýlegum textum . Þar geta komið fram mismunandi merkingar og blæbrigði í notkun , sem ekki er hægt að finna í formlegum lýsingum og skilgreiningum . Enn fremur er ekki sjaldgæft að notkun fræðiheita breytist með aukinni þekkingu á fyrirbærunum . Benda má loks á að notkun og merking íðorða , sem tilheyra fleiri en einu þekkingarsviði , getur þróast á sinn hátt á hverju þeirra . Að þessu sögðu er tímabært að koma sér að verki . Í enskum orðabókum kemur fram að nafnorðið exposure er almennt heiti og getur átt við um ástand , stöðu , athöfn , verknað , tilvik og hlutrænt fyrirbæri , eins og dæmin sýna . Hin mikla orðabók Websters tilgreinir að exposure sé notað um 1. að setja e-ð fram , 2. uppljóstrun e-s , t.d. einka - eða leyndarmáls , 3. að afhjúpa e-ð , t.d. svikara , glæp , svik , 4. að setja e-ð fram til birtingar , sérstaklega opinberlega , 5. að bera eða berskjalda fyrir verkan eða áhrifum e-s , 6. ( í ljósmyndun ) a . að lýsa filmu , láta filmu verða fyrir ljósgeislum , b . svæði á filmu sem orðið hefur fyrir ljósgeislum , 7. að setja út án skýlis eða skjóls , s.s. að bera út barn , 8. að vera berskjaldaður , 9. að snúa eða vera staðsettur m.t.t. sólarljóss eða veðurs , 10. e-ð sem er sýnilegt , sést eða er óvarið augum annarra .