Í senunni sem um ræðir gengur maðurinn , Hasse P. , sem leikinn er af Mikael Persbrandt , inn í bakarí angandi af rakspíra og eldri kona sem er þar gestur hefur orð á því að lyktin af honum finnist úr margra metra fjarlægð . Nei , varla , “ sagði í fréttatilkynningunni . Er það stjórnmálamaður sem segir hlutinn , er það karakter í bók , er hluturinn sagður í kaldhæðni eða er hluturinn sagður af illum hug eða ekki , í fullri alvöru eða sem grín ? Makonde Linde , sem sjálfur er blökkumaður , var hins vegar að búa til sýningu sem var samtal um kynþætti og rasisma . Í Svíþjóð er ekki mikið ráðrúm fyrir persónulegar nálganir á því hvernig þú átt að og mátt hegða þér . Einn kvarði notaður á alla umræðu og öll orð Eins og ég skildi það : Eitt bókstafsauga þar sem allt er skilið og túlkað út frá nákvæmlega einum kvarða , bókstaflegum veruleikanum og þeim réttu normum sem ráða í honum hverju sinni . Eins og Knausgård orðaði það á einum stað í skrifum sínum : „ Kíklóparnir geta ekki skilið hið margræða . Í nýrri grein í sænsku bókmenntatímariti kemur rithöfundurinn Lena Anderson , sem talsvert hefur fjallað um sambærilega hluti og Knausgard , einnig inn á þetta . Meðal annars þegar hún segir : „ Þetta með það hvernig manneskjan er en ekki hvernig hún ætti að vera . Rithöfundur á ekki að vera góður , rithöfundur á að geta séð hlutina út frá hvaða sjónarhorni sem er . Það er ekkert svigrúm fyrir því sem er grátt eða á mörkunum . Ef rithöfundur skrifar sögu sem fjallar um barnaníðing eða rasista er mögulegt að hann verði sjálfur bendlaður við barnaníð eða rasisma . Hugverkasköpun er ekki eins og að útbúa ársreikning meðalstórs fyrirtækis þar sem viðkvæðið er að fylgja föstum , settum reglum um ársreikningagerð . Hvernig lítur menningarlífið út í landi þar sem þetta er raunin ? Hneykslun leiðir til breytingaHneykslunaraldan sem reið yfir út af orðinu hjúkrunarkona í barnabók Birgittu Haukdal gerði það að verkum að orðinu var breytt í bókinni . Ég á eiginlega jafn erfitt með að skilja að einhver móðgist yfir orðinu hjúkrunarkona og að einhver móðgist yfir því að manneskja í kvikmynd hnerri yfir of mikilli rakspíranotkun . Ætti orðið „ hjúkrunarkona “ í bók að vekja svona sterkar tilfinningar ? Kannski vildi Birgitta bara undirstrika að hjúkrunin var gerð af konu en ekki karlkyns hjúkrunarfræðingi . Orðið hjúkrunarkona er leifar frá þeirri tíð þegar starfið fól jafnvel ekki í sér langt háskólanám , ekki var talað um hjúkrunarfræðinga þegar nær allir hjúkrunarfræðingar voru hjúkrunarkonur þar sem engir , eða nánast engir , karlmenn gegndu starfinu . En er ekki hægt að líta svo á að orðið hjúkrunarkona sé í dag leitt af orðinu hjúkrunarfræðingur og sé önnur leið til að segja „ kvenkyns hjúkrunarfræðingur “ ef sá sem talar eða skrifar álítur það skipta máli hvors kyns hjúkrunarfræðingurinn er ? Sama má segja um ljósmæður en allar ljósmæður eru líka hjúkrunarfræðingar og orðið ljósmóðir er líka kvengerving á starfi sem karlar geta líka gegnt . En orðið ljósmóðir er fallegt , miklu fallegra en til dæmis sænska orðið „ barnmorska “ sem er lögverndað starfsheiti . Vonandi vill enginn að hætt verði að nota orðið ljósmóðir . Í bók sinni dregur Auður Ava upp mynd af lífinu á Íslandi og í Reykjavík á sjöunda áratug 20. aldar og nota sögupersónurnar orð sem notuð voru á þeim tíma en sem í dag eru bannorð . Orð eru minnisvarðar um söguna og fordóma Samt finnst mér að það þurfi alltaf að horfa á bók eða menningarverk í samhengi við þann tíma sem það er skrifað í og ef Astrid Lindgren notaði n-orðið til að tala um hörundsdökkan mann þá er það tákn þeirra tíma sem hún lifði á og kannski líka víti til varnaðar fyrir komandi kynslóðir . Eini sinni var talið í lagi á Íslandi að kalla blökkumann „ negra “ , seinfært fólk „ vangefið “ eða „ þroskaheft “ og samkynhneigða „ kynvillinga “ , „ sódómista “ eða „ hómosexualista “ . Ef öll þessi orð verða þurrkuð út úr bókum verða kannski á endanum engar heimildir til um þessa sögulegu fordóma sem felast í orðunum . Þessi fyrirsögn og frétt með þessu inntaki : „ Rithöfundur kallar Martein Luther King „ negraforingja “ og samkynhneigða „ kynvillinga “ í nýrri bók “ , myndi örugglega bæði fá mikinn lestur og vekja hneykslan hjá einhverjum , rétt eins og fréttin um „ hjúkrunarkonu “ Birgittu Haukdal gerði það að verkum að einhverjir kölluðu eftir því opinberlega að bók hennar yrði sniðgengin í jólabókaflóðinu sökum þessa . En það hefur enginn skrifað þessa frétt og gerir það vonandi ekki af því að bók Auðar Öva lýsir hugar - og orðaheimi sjöunda áratugarins svo vel vegna þess að hún notar orðin sem venjulegt fólk notaði á þessum árum . Hver sagði „ hjúkrunarfræðingur “ árið 1965 , hver sagði „ samkynhneigður maður “ , hver sagði „ Bandaríkjamaður af afrísku bergi brotinn “ og kannski einnig „ seinfær “ ? Skáldsaga er ekki bókstafsverk Skáldsaga fyrir fullorðna eða barnasaga er ekki endilega spegill inn í heimspeki og lífsskoðanir höfundarins og er líklega ekki rétt að túlka slík verk þannig , eins og eitthvert pólitísk manifesto um rétt og rangt í veruleikanum . Segir margt venjulegt fólk í talmáli : „ Ég talaði við hjúkrunarfræðinginn [ sem er kona ] eða er líklegra að fólk segi : Ég talaði við hjúkrunarkonuna [ ef hjúkrunarfræðingurinn er kona ] ? En fólk af holdi og blóði talar ekki um „ frammistöðuvanda “ og það segir líklega frekar hjúkrunarkona en hjúkrunarfræðingur þótt Landspítalinn eða heilbrigðisráðuneytið myndu aldrei senda frá sér opinbert erindi með þessu orði . En það gilda bara allt aðrar óskrifaðar reglur um orðanotkun stofnana og stjórnmálamanna í opinberri umræðu en um orðanotkun fólks af holdi og blóði eins og Arnaldar Indriðasonar , Birgittu Haukdal og Auðar Övu sem vinna við að skrifa bækur um og fyrir fólk á öllum aldri . En þetta var ekki það sem þeir meintu . Kona myndi líklega aldrei hafa nauðganir í flimtingum með þessum hætti og djóka svona drýgindalega með þetta orð , „ nauðgun “ . Hún myndi nota önnur orð til að lýsa ágengri viðreynslu karlmanns á balli . Þingmennirnir hefðu auðvitað aldrei notað þetta orð nema af því þeir voru að tala í einrúmi , eða þeir héldu það og vissu ekki að samtal þeirra var tekið upp , og þeir vissu auðvitað ekki þegar þeir sögðu þetta að „ ásökun “ þeirra um nauðgun yrði fréttaefni . Annars voru orð þeirra um nauðgunartilraunirnar meintu líklega léttvæg í sjálfu sér þó þau væru óvarleg . Fórnarlambið í þessu máli er hins vegar þingkonan , sú sem við lesturinn á uppskrift samtalsins af Klaustri virtist vera gerandi í ofbeldismáli , sem situr uppi með það að hafa verið vænd um nauðganir . Í fullkomnu samfélagi væri það auðvitað kannski ekki þannig að þingmenn sitji drukknir á bar og grínist með nauðganir . En veruleikinn er samt þannig eins og Klausturmálið sýnir fram á . Þá er samt kannski eðlilegt að taka nauðgunarspauginu sem gríni , eða einhverju sem sagt er í hálfkæringi til að skopast að Metoo-byltingunni , en ekki sem alvöru af því það er það ekki . „ Á að taka öll orðin , sem í dag eru bannorð , út úr bókinni af því þau stuða einhvern sem skilur ekki eða fattar ekki þá sögulegu notkun orðanna sem er í bókinni og af hverju hún er mikilvæg ? Þannig má stofnanavæða hugverk þannig að orðanotkunin í þeim samræmist ströngustu skilyrðum um fréttatilkynningar frá opinberum stofnunum : „ Starfslok hjúkrunarfræðings með frammistöðuvanda “ gæti orðið kaflaheiti í næstu bók eftir Arnald Indriðason . Kokkarnir voru samt á þessum tíma búnir að útskýra hver hugsun þeirra hafði verið með nafngiftinni og miðað við hana þá voru þeir ekki með neitt rasískt í huga þegar þeir bjuggu eftirréttinn til . Þeir voru að vinna með sögulega merkingu og sögulegan skilning n-orðsins . Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa . Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir .