MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 4 . JANUAR 1994 39 innbogadóttur : gsins kyldan irferðarmikil í afþreyingariðnaði síðustu ára . Sú ofbeldisdýrkun er nír áhyggjuefni víða um lönd , svo ráðamenn stórþjóða lýsa hver af öðrum óhug sínum og hvetja til andófs . En við getum einnig spurt að því hvort ekki þurfi að skoða þann heimafenginn bagga sem hverju barni og hverjum unglingi ætti að vera hollur . Um aldir voru fjöl - skyldulíf og heimili kjölfesta í sið - ferði og siðfræði allra þjóða . Þar kenndu fordæmin umferðarreglur allra mannlegra samskipta . Hrær - ¦ ingar síðustu ára , tæknibylting nútímans og hömlulaust lífsgæða - kapp virðast hafa leitt til þess að þessi kjölfesta fjölskyldunnar hefur raskast . Hér er brýnt að hyggja í eigin barm og skoða þá ræktun tilfinn - inga og gilda sem hefur með ein - hverjum hætti mistekist . Okkur má öllum ljóst vera að heimilið er það tilfinningalega athvarf sem allir menn vilja og þurfa að eiga . En við getum líka spurt okkur hvort ekki væri æskilegt að skólar okkar væru betur í stakk búnir til að miðla því sem heimilin kenndu áður . Við hljótum að spyrja hvort það geti verið börnum okkar og barna - börnum til velferðar ef við vanrækj - um að tryggja þeim hvort tveggja í senn , menntun og siðmenntun , ef við svíkjumst um að veita þeim þá siðferðilegu þjálfun sem felst í því að aga dómgreind sína . Engum getur dulist að við höfum í þjóðfé - lagsumrótinu þokað uppeldisskyld - um okkar yfir á skólana . Hversu sem að okkur kann að þrengja í efnalegu tilliti getum við aldrei var - , ið fyrir samvisku okkar að skera framlög til þessara uppeldisstofn - ana svo við nögl að það komi niður á menntun og um leið framtíð næstu kynslóða . Þá höfum við keypt eigin stundarsælu of dýru verði . Árið 1994 er að frumkvæði Sam - einuðu þjóðanna kallað „ Ár fjöl - skyldunnar " . Við hugsum fæst nógu oft og mikið um þá stað - reynd , að fólk vill í rauninni ekkert fremur en gott fjölskyldulíf . Það setja menn , þegar um er spurt , öðrum lífsgæðum ofar . Á heimilum okkar er lagður grunnur að framtíðarheill landsins barna . Börn heyra allt og skynja allt , tileinka sér allt . Þess vegna er gott uppeldi ekki umfram allt fólgið í boði . og banni , eins þótt skynsamleg séu , heldur öðru frem - ur í fyrirmyndum : Að við höfum fyrir börnum og unglingum það líf sem við viljum að þau lifi . Það stoð - ar lítið að búa til óskamynd af hegð - un og breytni og ætla börnum okk - ar að falla inn í hana ef athafnir okkar , hinna fullorðnu , benda í allt aðra átt . Og það hljótum við að viðurkenna að umgengnisreglur okkar í mannlegu félagi hafa ruglast . Því þurfum við að spyrja okkur af hreinskilni og hlífðarleysi : Hver axlar þá ábyrgð að breyta rangri þróun í rétta ? Hver annast börnin okkar ef við bregðumst þeim ? Höfum við gefið okkur tíma til að hlusta og tala við börnin ? Höfum við sýnt skóla þeirra þann áhuga og þá virðingu sem börn okkar eiga skilið og veitt honum og sjálfum okkur um leið það að - hald sem að gagni má verða ? Höfum við virt þann góða kost Frú Vigdís Finnbogadóttir að fjölskyldan getur skemmt sjálfri sér , ferðast saman um eigið land , notið svo margra hluta saman ? Eða höfum við gert allt sem við höfum getað til að flétta þeirri ein - földu vitneskju inn í tilfinninga - og vitsmunalíf unglinganna , að sá er ekki sterkastur sem hefur barefli eða vanstillta hnefa á lofti , heldur hinn sem kemur fram við aðra menn með þeirri virðingu og tillits - semi sem honum sjálfum verður dýrmætust ? Hvað viljum við ? Stöðugan ótta við grannann , og varðhunda við hvert hús ? „ Án er'ills gengis nema heiman hafi " segir í Gísla sögu Súrssonar . Ekkert gerist af sjálfu sér . Það er ofurbjartsýni að ætla að börn drekki í sig með móðurmjólkinni arfleifð sína og tungu , og þann innri sið - ferðisstyrk sem hjálpar þjóðum jafnt sem einstaklingum að bera höfuðið hátt . Þótt mestu varði framlag okkar sjálfra sem einstaklinga og fjöl - skyldna þurfum við líka öfluga sam - stöðu í uppeldismálum . Og þar verður stærsti félagsskapur okkar , sjálft samfélagið , einnig að bæta fyrir sínar vanrækslusyndir meðal annars með því að standa betur við bakið á foreldrum í viðleitni þeirra og áhyggjum — til dæmis í því að koma á samfelldum skóladegi , vinna gegn því að börn séu á hrak - hölum , leggja þeim lið sem erfiðast eiga . Ég gat þess í upphafi að við værum nú stödd mitt á milli þjóð - minningardaga , fyrsta desember þegar minnst var 75 ára fullveldis og 17. júní þegar lýðveldið er hálfr - ar aldar . Þjóðminningardagar geta vel orðið leiðigjarnir , ef við gerum þá að vana einum saman . En við getum líka átt okkur þá virku for - vitni um fortíð okkar og minningar sem gera þá að kærkominni hátíð . Við lærðum það sem börn , að í ævintýrum er ekkert verra en að missa minnið , það eru verstu álög - in ; sá sem fyrir verður er ekki leng - ur hann sjálfur og ef til vill gerir hann eitthvað sem aldrei skyldi . Viska ævintýrsins sagði okkur líka , að það var svo sigurinn mesti að endurheimta minnið — verða maður sjálfur aftur . Sagt er að ekki skuli menn og þjóðir einatt horfa um öxl . En við getum með góðri samyisku lagt rækt við hið þakkláta minni , sem segir okkur að leið þjóðarinnar var löng og gangan einatt ströng og lýsir virðingu við þá sem ruddu brautir , minni sem sækir styrk í það líf sem lifað var og veit að ekkert sem er nokkurs virði fæst án fyrirhafnar og baráttu . Það minni gerir okkur kleift að þakka einstaklingum og heilum stéttum það , sem vel hefur verið gert , elju - semi þeirra sem hefur gert okkur mögulegt að komast af í þessu landi . Þá mun okkur takast að sækja styrk í þann dugnað og út - áðherra t ^ styrk ar , sem skapa hina nýju sögu . Nei , það eru allir . Bóndinn , sem stendur við orfið og ræktar jörð sína , hann á hlutdeild í þeirri sögu , daglauna - maðurinn , sem veltir steinum úr götunni , hann á hlutdeild í þessari sögu , sjómaðurinn , sem situr við árarkeipinn , hann á þar hlutdeild . " Síðan þessi orð voru töluð hefur margt breyst . Orfið er ekki lengur mikilvægasta tæki bóndans , stór - virkar vélar velta steinum og stór - grýti úr vegi og sjómaðurinn situr ekki lengur undir árum , heldur í fremúr glæsilegum vélarsal frysti - skipa . En hitt stendur óbreytt , að „ allir , sem inna lífsstarf sitt af hendi með alúð og samviskusemi , auka vegsæld hins íslenska ríkis " . Það var mikil gleði á íslandi þeg - ar það fékk loks íslenskan ráðherra og ekki þarf að efast um , að það mannsval tókst vel . Eftirfarandi er lýsing úr blaði , frá þessum tíma , um embættistöku Hannesar Haf - steins : „ Þegar sól var gengin í há - degisstað , fékk Magnús Stephensen honum stjórnartaumana í hendur . Var síðan drukkin hestaskál í kampavíni . Er nú vonandi , að Hannes sitji eigi verr stjórnarfolann en Pegasus . En ríða verður hann folanum til landvarnarskeiðs , ef hann vill fá hrós fyrir taumhaldið . " Ekki sat Hannes á friðarstóli fremur en þeir 23 menn , sem síðan hafa skipað sæti hans í Stjórnarráð - inu . En óhætt er nú að fullyrða , að þjóðskáldið góða var réttur mað - ur á réttum stað og tíma og gaf stjórnskörungurinn skáldinu hvergi eftir . Vorhugsun Hannesar Haf - stein og framkvæmdavilji hans , óbilandi trúin á landið færði þjóð fyrsta íslenska ráðherrans nýja von og vind í seglin . Hálfrar aldar afmæli Iýðveldisins er í senn til þess fallið að vekja okkur stolt og efla okkur bjartsýni . Það voru uppi efasemdir 1944 að svo fámenn þjóð gæti séð sjálfri sér borgið , ein og óstudd . Fimmtíu ára saga er ótvíræður vitnisburður um þrautseigju og innri styrk þessarar þjóðar . Við höfum að undanförnu gengið í gegnum erfiðleika , en erum að sigrast á þeim . Verðbólga , sem lengi var þjóðarmeinvaldur , hefur ekki verið minni í 30 ár — og er nú minni en gerist í okkar viðskipta - löndum . í ár og á næsta ári munu raunskuldir okkar erlendis fara lækkandi . Við getum verið stolt yfir því . Það ríkir stöðugleiki og almennur vinnufriður í landinu . Forystumenn atvinnulífs og laun - þegahreyfingar hafa sýnt ríkan samstarfsvilja og hafa tryggt að þjóðin fengi tóm til að sigrast á ytri erfiðleikum . Forystumenn verkalýðshreyfingarinnar beittu sér fyrir breytingum til að tryggja að þeir sem minnst bera úr býtum standi betur af sér áföllin en ella . Ómaklega hefur verið hnýtt í þá fyrir það . Þjóðin hefur sýnt mikla staðfestu og styrk . Þess vegna mun hún komast fyrr og betur en við mátti búast frá þeim mikla vanda , sem yfír hefur dunið . Það vakti heimsathygli þegar íslendingar gengu fram fyrir skjöldu og urðu fyrstir til að viður - kenna sjálfstæði Eystrasaltsríkj - anna . Atburðir , sem síðar urðu í Sovétríkjunum gömlu , vöktu vonir um að lýðræðisþróunin yrði undra - skjót og friðaröld væri hafin í okk - ar heimshluta . Reynslan hefur þeg - ar kennt , að ekki er allt sem sýn - ist , og brugðið getur til beggja vona Davíð Oddsson um þróunina í Rússlandi . Fyrir fáeinum mánuðum greip forseti Rússlands til örþrifaráða og sendi skriðdrekasveit að skjóta and - stæðinga sína út úr þinghúsinu í Moskvu . Ráðamenn á Vesturlönd - um töldu að réttlæta mætti þessa einstæðu aðgerð , ekki vegna fram - göngu þingsins gagnvart forsetan - um , heldur vegna þess , að þingið hafði aldrei fengið neitt lýðræðis - legt umboð frá þjóðinni . Nú hafa slíkar þingkosningar farið fram og alþjóðlegum eftirlits - mönnum ber saman um , að ekki þurfi að efast um , að þær endur - spegli þjóðarviljann . Og því er ekki að neita , að nokkurn óhug setur að okkur Vesturlandabúum um þá braut , sem íbúar þessa mikla kjarn - orkuveldis gætu hugsanlega valið sér . Rússar eru bersýnilega í sárum eftir 75 ára kúgun kommúnismans , en þeir hafa líka orðið fyrir von - brigðum með , hve bati hinnar nýju sjónarsemi feðranna sem til þessa hefur leyft okkur að taka við nútím - anum á eigin forsendum . En síst af öllu megum við gleyma því að manngildið er öllu æðra . Á merku afmælisári hljótum við að þurfa að draga skynsamlega lærdóma af skyndileika breyting - anna á okkar tíð og því að tengsl okkar við umheiminn eru miklu meiri og virkari en nokkru sinni fyrr . Okkur er brýnt að minna okk - ur sjálf á þá ábyrgð sem á hverju okkar hvílir : að skila til framtíðar - innar því lífí sem við kjósum að lifa í þessu landi ; þá miklu ábyrgð að varðveita tungu okkar , myndríka og kröfuharða , sem er sjálfur kjarn - inn í sérleika okkar , og minningar okkar sem hvorki við né umheimur - inn viljum að gleymist eða verði settar á safn fyrir fáa forvitna . Góðir landar mínir . Á þessari stundu er mér ofarlega í huga að þakka alla þá velvild og gestrisni sem mér hefur verið sýnd hvar sem mig bar að garði á nýliðnu ári . Ég sendi öllum þeim innilegar samúð - arkveðjur sem harmur og raunir hafa sótt heim . Ég bið.þeim allrar blessunar sem eru að stíga sín fyrstu skref í tilverunni . Megum við öll njóta samhygðar , gagn - kvæms trausts og kjarks sem verði þjóðinni til velfarnaðar á nýbyrjuðu ári , afmælisári íslenska lýðveldisins og á ókomnum tímum . Guð blessi ísland og íslendinga . skipunar virðist koma seint og þeir eru undrandi á mörgum ömurlegum fylgikvillum þessara miklu þjóð - skipulagsbreytinga . Kosningar í vanþroska lýðræði geta við slíkar kringumstæður leitt til óhugnan - legrar niðurstöðu . Vissulega má þó ekki draga í fljótræði of víðtækar ályktanir af síðustu atburðum austur þar . Enn er ástæða til að binda vonir við að lýðræðisöfl haldi velli og að ný ógn taki ekki við af þeirri sem áður stafaði frá Kremlarmúrum . Hitt er ljóst , að óvissan verður áfram mikil og nauðsynlegt er að vestræn ríki haldi vöku sinni og styrk . Við íslendingar erum friðsöm og vopnlaus þjóð , en við höfum þó óhikað lagt okkar fram til sameigin - legra varna vestrænna lýðræðis - ríkja . Þar verður engin breyting á . Góðir íslendingar . Þrátt fyrir að við séum ekki kom - in alla leið út úr efnahagssamdrætt - inum höfum við fulla ástæðu til bjartsýni . Tekist hefur að tryggja stöðu okkar í öllum þáttum efna - hagslífsins og engin ástæða er til að ætla að það muni raskast . Við heilsum því glöð nýju ári . Á því ári kemur lýðveldið íslenska , sem „ fimmtugur ferðalangur " svo notað sé orðalag skáldsins . Árin 50 hafa verið þjóðinni misgóð en þrátt fyrir stundar mótbyr ellegar mistök okkar sjálfra , er för þessa „ fimmtuga ferðalangs " óslitin sig - urganga . Þegar árangur íslendinga er borinn við sama tímaskeið hjá öðrum þjóðum , fer ekki á milli mála , að þeir mega vel við una . Eg óska löndum mínum nær og fjær alls hins besta á framtíðarvegi og geri orð skáldsins að mínum og segi : „ Kveð ég svo lýð og bið að bíði hvert böl og tár , heilagur andi á legi og landi lækni sár ! Eining í vanda , unaður hár í elskunnar bandi ! Gleðilegt ár ! " 17 fengu fálkaorðu FORSETI íslands sæmdi á nýársdag , samkvæmt tillögu orðunefndar , eftirtalda Ys - lendinga heiðursmerkjum hinnar íslensku fálkaorðu : Björn Björnsson prófessor , Reykjavík . Riddarakross fyrir félagsstörf . Bogi Melsted yfir - læknir , Svíþjóð . Riddarakross fyrir störf að heilbrigðismál - um . Sr . Bragi Friðriksson pró - fastur , Garðabæ . Riddarakross fyrir störf að æskulýðs - og kirkjumálum . Halldór Hansen læknir , Reykjavík . Riddara - kross fyrir störf í þágu tónlist - ar á Islandi . Haraldur J. Ham - ar ritstjóri , Garðabæ . Riddara - kross fyrir landkynningarstörf . Jakobína Guðmundsdóttir , fyrrverandi skólastjóri Hús - mæðraskóla Reykjavíkur , Reykjavík . Riddarakross fyrir húsmæðrafræðslu . Jón Böð - varsson ritstjóri , Reykjavík . Riddarakross fyrir ritstjóra - og fræðslustörf . Jón ísberg sýslu - maður , Blönduósi . Riddara - kross fyrir störf í opinbera þágu . Jón Sigurgeirsson bóndi , Árteigi , Köldukinn . Riddara - kross fyrir rafstöðvasmíði . Jónas Ingimundarson píanó - leikari , Reykjavík . Riddara - kross fyrir störf að tónlistar - málum . Magnús Gústafsson forstjóri , Bandaríkjunum . Riddarakross fyrir störf að útflutnings - og markaðsmál - um . Pálmi Eyjólfsson sýslu - skrifari , Hvolsvelli . Riddara - kross fyrir störf í opinbera þágu . Pálmi Gíslason , fyrrver - andi formaður Ungmennafé - lags íslands , Reykjavík . Ridd - arakross fyrir störf í þágu ungmennafélaga . Ragnar Júlíusson forstöðumaður , Reykjavík . Riddarakross fyrir stðrf að æskulýðs - og skóla - málum . Sigríður Thoroddsen húsmóðir , Reykjavík . Riddara - kross fyrir störf að félags - og líknarmálum . Sólveig Eyjólfs - dóttir , Hafnarfirði . Riddara - kross fyrir störf að félagsmál - um . Sveinn Guðmundsson , fyrrverandi deildarstjóri , Sauð - árkróki . Riddarakross fyrir ræktun íslenska hestsins .