Þorvaldur Kristjánsson ábyrgðarmaður í hrossarækt thk@rml.is Skýrsluhald er einn mikilvægasti þáttur búfjárræktar og grunnurinn að öllu kynbótastarfi . Skipulagt skýrsluhald í hrossarækt var tekið upp árið 1991 með tilkomu tölvukerfisins Fengs þar sem öllum hesteigendum voru sendar afdrifa - , fang - og folaldaskýrslur til árlegrar útfyllingar . Með tilkomu WorldFengs , þar sem hrossaræktendur gátu gengið frá skýrsluhaldsupplýsingum með rafrænum hætti , var hins vegar hætt að krefjast árlegra skila á þessum upplýsingum með skipulögðum hætti en því er nú hugmyndin að breyta . Hvað skýrsluhald í hrossarækt varðar eru nú í burðarliðnum nokkrar nýjungar sem verða kynntar í þessum pistli . Ein helsta breytingin er sú að nú verða tekin upp árleg skil á skýrsluhaldi í hrossarækt sem allir hesteigendur eiga að framkvæma . Þessi skil munu fara fram í gegnum Heimaréttina í WorldFeng en uppsetningu heimaréttar verður breytt til að auðvelda þessi skil og gera mögulegar frekari skráningar . Það á m.a. við um skráningar á fyljun hryssna sem hryssueigendur eiga nú að framkvæma árlega en það mun vonandi færa okkur verðmætar upplýsingar um frjósemi stofnsins . Heimaréttinni í WorldFeng er skipt í nokkra flipa sem innihalda mismunandi aðgerðir . Þeir eru Hrossin mín , Fyljanaskráning ( Nýtt ) , Fang - og folaldaskráning ( Nýtt ) , Fargað , Selt , Útflutt , Umráðamaður , Um mig og Skýrsluhaldsskil ( Nýtt ) . Í flipunum Hrossin mín , Fyljanaskráning , Fang - og folaldaskráning og Skýrsluhaldsskil verður hægt að framkvæma aðgerðir og sýsla með hrossin en fliparnir Fargað , Selt , Útflutt , Umráðamaður og Um mig innihalda mismunandi yfirlit . Nú má segja að eiginleg árleg skil á skýrsluhaldi í hrossarækt hafa ekki verið við lýði til fjölda ára , þar sem eigendur þurfa að gera grein fyrir afdrifum sinna hrossa með skipulögðum hætti . Afleiðingin er sú að tölur um t.d. fjölda lifandi hrossa í landinu eru ekki áreiðanlegar og ekki er hægt að treysta því að allir eigendur hrossa gangi frá skráningum á afdrifum með reglubundum hætti . Markmiðið er að hrossaeigendur gangi frá fullnægjandi skýrsluhaldi í heimarétt WorldFengs árlega og uppfæri upplýsingar um sín hross . Það sem hægt er að uppfæra í flipanum Hrossin mín ( og er fyrsti flipinn sem fólk kemur inn í þegar heimaréttin er opnuð ) eru m.a. upplýsingar um afdrif ( hvort hrossið sé á lífi eða ekki ) , geldingar og eignarhald . Þetta er fyrsti flipinn sem fólk þarf að fara í gegnum og uppfæra þessar grunnupplýsingar um hvert hross ef á þarf að halda . Upplýsingar um frjósemi stofnsins Nú eru einu upplýsingarnar sem við höfum um frjósemi á formi fyljunarvottorða og stóðhestaskýrslna en þær gefa okkur ekki fullnægjandi yfirlit yfir frjósemi stofnsins , t.d. um fjölda hryssna sem haldið er árlega og árangur þess . Til að ná viðunandi upplýsingum um frjósemi stofnsins á hverjum tíma verður hryssueigendum nú uppálagt að skrá niður árlega hvað þeir gerðu með sínar hryssur : var þeim haldið eða ekki og ef þeim var haldið , undir hvaða hest þær fóru og hver var árangur fyljunarinnar . Þetta verður hægt að gera endurtekið með hverja hryssu innan árs ef hún fór undir fleiri en einn hest og um að gera að skrá allt niður . Þetta verður gert í nýjum flipa í heimarétt sem mun heita Fyljanaskráning . Þar fá hrysseigendur heildarlista yfir sínar hryssur og fara í gegnum hvað var gert með hverja og eina . Með þessu fáum við yfirlit yfir fjölda hryssna sem er haldið árlega og árangur fyljana . Þessar upplýsingar verða í raun ekki opinberar fyrsta kastið en eru til þess að safna upplýsingum fyrir skýrsluhaldið og hryssueigendur . Þau folöld sem fæðast svo á árinu eru skráð í flipanum Fang - og folaldaskráning . Þar fær notandinn lista yfir þær hryssur sem var haldið árið áður og skráir það sem við á : 1 folald , 2 folöld , Geld , Lét , Dauðfætt folald , Hryssan lést . Ef staðfesting frá stóðhestseiganda liggur fyrir ( stóðhestaskýrsla eða fyljunarvottorð ) verður hérna einnig hægt að skrá folaldið , þ.e. grunnskrá það í WorldFeng . Í flipanum Fyljanaskráningar mun einnig koma listi yfir þá stóðhesta sem eru í eigu viðkomandi þar sem fyllast inn sjálfkrafa fyljanaskráningar hryssueiganda ( hvort sem hryssan fékk eða ekki ) . Þessar skráningar getur stóðhestseigandinn staðfest og sé það gert getur hryssueigandinn skráð folaldið að ári í sinni heimarétt ( sem er núna bara hægt í heimarétt liggi fyrir stóðhestaskýrsla eða fyljunarvottorð ) . Einnig mun hérna verða möguleiki fyrir stóðhestseigendur í framtíðinni að fylla út rafrænar stóðhestaskýrslur . Önnur nýjung sem verður nú tekin upp er að safna upplýsingum um ástæður þess að hross er fellt eða slátrað en þær geta verið margs konar og snert ræktunarstarfið á ýmsan hátt . Þegar gert er grein fyrir afdrifum hvers hests og merkt við fellt eða slátrað , þá koma nú upp valmöguleikar þar sem hægt er að gera grein fyrir ástæðum förgunar , valmöguleikarnir eru : Kjötframleiðsla Vöntun á hæfileikum Veit ekki Annað ( gluggi þar sem hægt er að skrifa inn aðrar ástæður ) Nú þegar hross eru send í sláturhús kemur listi frá sláturhúsum um hrossin og skráð í WorldFeng að búið sé að slátra hrossinu . Í þeim tilvikum mun þá koma melding í heimarétt viðkomandi að hann eigi eftir að gera grein fyrir ástæðum slátrunar . Þetta eru áhugaverðar upplýsingar til að taka saman til framtíðar . Þegar notendur eru búnir að fara í gegnum sín hross og skrá viðeigandi afdrif er að endingu farið í flipann Skýrsluhaldsskil . Þar fara hin eiginlegu skil á skýrsluhaldinu fram og verður miðað við að hver og einn skili sinni skýrslu fyrir 20. nóvember ár hvert . Þar birtist yfirlit yfir hrossaeign viðkomandi ( öll lifandi hross ) og með því að skila skýrslunni er viðkomandi að staðfesta að allar upplýsingar í Heimarétt séu réttar . Til þess að geta skilað skýrslunni er nauðsynlegt að búið sé að gera grein fyrir fyljana - og folaldaskráningu ársins og einnig ástæðum förgunar þeirra hrossa sem búið er að fella / slátra . Í þessum flipa fá hesteigendur einnig lista yfir þau hross sem búið er að taka DNA-sýni úr en hafa ekki fengið staðfest ætterni . Þetta verður þeim til upplýsingar til að fylgja þeirra vinnslu eftir . Einnig kemur hér áminning um að skila haustskýrslu í Bústofn en þau skil þarf að framkvæma fyrir 20. nóvember . Matvælastofnun er heimilt að gera talningu á hrossaeign á kostnað eiganda ef haustskýrslu er ekki skilað á tilsettum tíma í Bústofn ( Sjá lög um búfjárhald nr. 38 / 2013 ) . Hesteigendum til hægðarauka sjá þeir nú fjölda hrossa í þeirra eigu þegar gengið er frá haustskýrslu í Bústofni . Þá er líka um að gera að vera búinn að uppfæra allar upplýsingar í WorldFeng því fjöldatölurnar sem birtast í Bústofni byggja á tölum úr WorldFeng á þeim tíma sem gengið er frá haustskýrslu . Rétt er að vekja athygli á því að aðeins eru sóttar upplýsingar um lifandi hross sem viðkomandi er skráður eigandi að í WorldFeng . Engin tenging er við búið ( búsnúmer ) þar sem þær upplýsingar eru ekki skráðar í WorldFeng . Ef hross eru í eigu fleiri fjölskyldumeðlima þarf að taka tillit til þess við skráningu á haustskýrslu í Bústofni og eru hrossaeigendur hvattir til að leita til dýraeftirlitsmanna Matvælastofnunar , Búnaðarstofu Matvælastofnunar eða ráðgjafa hjá RML til að fá aðstoð við þessa útfyllingu . Þessar breytingar á skýrsluhaldinu eru gerðar í því augnamiði að safna verðmætum upplýsingum í ræktunarstarfinu og tryggja að WorldFengur gefi okkur á hverjum tíma sem raunsannasta mynd af stofninum . Við vonum að þessi skil á skýrsluhaldinu verði notendum WorldFengs auðveld í framkvæmd , unnin af metnaði og auki þau not sem fólk hefur af sinni heimarétt .