Aðalpóstleið í Húnavatnssýslu Þetta mál er alþjóðarmál , þó einn fjórðung lands snerti mest , af því að öll þjóðin ( landssjóður ) á að kosta aðalpóstleiðina , og öll þjóðin hefir gagn af henni fyrir póstana og leira . Ég vænti því að þér , herra ritstjóri , leyfið eftirfylgjandi línum inngöngu í blað yðar , þær gefa lesendum blaðsins kost á að sjá fleiri hliðar máls þessa , en þá sem P. í Ísaf . XV 59 og 60 fram setur , en eigi er nema hálfsögð sagan þá einn segir . Ég leyfi mér að álíta mig einn af hinum kunnugu á svæðum þeim , er rætt er hér um , þar eð þau liggja í prestaköllum þeim , er ég hefi þjónað , öðru í 10 ár , en hinu í 3 ár . Eftir þekkingu minni um þessar slóðir er lýsing herra P. á þeim svo úr garði gjörð , að mig stór-furðar á , að jafn-kunnugur maður og skynsamur , sem ég hygg þennan P. vera , skuli ætlast til , að hún sannfæri nokkurn mann , er til þekkir . Hinir , sem ókunnugir eru , geta haldið , að lýsing hans sé sönn og rétt ; en af því hún er það ekki , er nauðsynlegt að hún sé leiðrétt . Þegar svona stendur á , að leggja á nýjan veg , er margt að aðgæta . Hið helsta er að minni hyggju : 1. , að vegurinn sé hentuglega lagður fyrir þá , er nota eiga ; 2. , að hann sé eðlilega lagður eftir tilhögun lands og sveita ; 3. , að hann sé eigi með óþarfa krókum , heldur sem stystur og beinastur að unnt er ; 4. , að hann verði sem endingarbestur ; 5. , að hann sé sem ódýrastur ; 6. , að sem minnstar torfærur séu á leiðinni . Öll þessi atriði fela í sér mörg fleiri , og flest þeirra verður að skoða í sambandi hvort við annað . Sá fyrsti , sem á að nota veg þennan , er pósturinn . Auðvitað vill hann , sem ferðamaður , að vegurinn sé sem stystur og tálmaminnstur . Pósturinn er þjónn þjóðarinnar , þjóðin eða þeir , sem nota eiga póstinn , vilja að hann sé sem fljótastur í ferðum , því við það sparast tími og fé , og farartálmar séu sem minnstir ; við það græða allir . Allur almenningur á og að nota veginn , því um leið og það er póstvegur , er það þjóðvegur . Allir ferðamenn vilja flýta sér , ef eigi eru flökkumenn , því þeir hafa hag af því , en öllum er innrætt að vilja fremur hafa hag en halla . Fæst nú þessi hagur með því , að leggja póstleiðina upp hjá Tindum að Holtastöðum fram Langadal , eða frá Laxá fram með Svínavatni að Finnstunguvaði eða -ferju á Blöndu ? Ég leyfi mér að segja , að allir menn með viti , er mæla vilja af sanngirni , hljóti þó að játa , að leiðin frá Laxá upp að Bólstaðarhlíð sé styttri , ef farið er fram Svínavatnshrepp , heldur en upp hjá Tindum fram Langadal . Lítið á uppdrátt Íslands . Sá sem neitar þessu getur alveg eins neitað því , að bein leið frá og að sama stað sé styttri en krókaleið , eða jafnvel sagt , að það , sem er hvítt sé svart . Frá Laxá fer pósturinn upp hjá Tindum í norðaustur-átt , að Blöndu eða Holtastöðum ; Blanda rennur í norður , en um leið nokkuð til vesturs , og myndar við leið póstsins frá Laxá nær rétt horn ; frá Holtastöðum fer pósturinn fram með allri Blöndu í Langadal í nærri há-suður , 7 bæjarleiðir , fram að ármótum Svartár og Blöndu ; þar kemur annað horn á leið hans , upp að Bólstaðarhlíð fram með Svartá , sem , þegar kemur út að Hlíð , rennur að mestu til vesturs í Blöndu . Þessi leið póstsins er því líkust afar stórri Z ( setu ) . En sá , sem fer frá Laxá fram Svínavatnshrepp með fram Svínavatni , fer mikið til beina leið til austurs ; að eins er lítill sveigur frá Tunguvaði út fyrir hálstaglið milli Svartár og Blöndu . Þá sem ekki þekkja þessa leið , bið ég að líta á uppdráttinn , til að sjá , hvor sannara segir , ég eða P. , sem segir krókinn eftir Langadalnum engu lengri en sveiginn frá ármótum Svarár og Blöndu fram að Tunguvaði . Ég hefði aldrei hugsað P. , ef hann er sá , sem ég held , geta komið með slík fjarmæli . Með þessu álít ég sannað , að fremri vegurinn sé styttri en hinn ytri , og að því leyti hentugri fyrir alla þá , er nota eiga , nema þá , sem ætla sér til Langdælinga einna . Hver vegurinn er eðlilegri ? Allir beinir vegir eru eðlilegri en krókavegir , og ef litið er á póstleiðina annarsstaðar í sýslunni , já póstleiðina alveg af Akureyri og vestur í Húnavatnssýslu , þá liggur hún alstaðar svo beint sem hægt er , þangað til nú á að gjöra lykkju á leiðina fyrir Langdælinga eina á öllu Norðurlandi , og landið allt á að kosta krókinn . Gaman verður þegar landssjóður er orðinn svo ríkur , að pósturinn getur farið fram í hvern dal ; það mundu flestir dalabúar kjósa . Engum kemur þó til hugar , að láta póstinn fara fram í Vatnsdal , t . d. ; hann er þó fjölbyggður , og þar sitja sýslumaður og prófastur . Það væri þó allt eins eðlilegt , að hann færi frá Sveinsstöðum , úr því hann þarf að fara yfir um á Skriðuvaði , fram að Gilsstöðum eða Hvammi eða Kornsá , eins og frá Bólstaðarhlíð út að Holtastöðum ; eða þegar póstur fer um Skagafjörð , lítur hann hvorki til hægri né vinstri frá Víðimýri ; hann gæti þó eins vel farið fram að Mælifelli t . d. eða út að Glaumbæ . P. segir , að eðlilegast sé , að aðalpóstleiðin liggi eftir miðri sýslu , en er hér ekki í því tilliti að eins bitamunur ? Á svæðinu frá Reykjum að Blöndu er byggðin mjóst út og suður , nfl. að eins Torfalækjar og Svínavatns hreppar ; fari nú póstur eftir Langadal , liggur leið hans frá Blöndu vestur um ysta hluta Svínavatnshrepps , en fari hann með fram vatninu , fer hann um miðjan Svínavatnshrepp . Þessi er munurinn . Slíkur hégómi getur eigi tekist til greina . Þegar ræða er um aðalleið , er þá eigi eðlilegast að hún liggi þar , sem flestir fara jafnvel á vegleysu ? Enginn getur neitað , að vegurinn fram með Svínavatni er vondur að sumrinu , því þar hefir aldrei verið neitt gjört að vegi ; en þó fer þessa vegleysu bæði póstur og allur almenningur . Af hverju ? Af þeirri einföldu ástæðu , að þeim finnst það eðlilegra og styttra , hvað þá ef vegur væri lagður þar . Að vetrinum hefir náttúran lagt veginn eftir sjálfu vatninu , sem er meiri hluti leiðarinnar frá Reykjum að Blöndu . Sumarliði póstur , skynsamur og gætinn maður , hefir í blöðunum lýst yfir áliti sínu á báðum leiðum , og kveðst ekki fara ytri leiðina nema tilneyddur , og til þess hefir hann neyðst 3 eða 4 sinnum í milli 10 og 20 ár . Er nú ekki hlægilegt að segja við þennan mann : " Mig varðar ekkert um , vað þú segir ; það er betra og eðlilegra , að þú farir þennan krók , heldur en beint , og þó hvorki þú eða aðrir fari ytri leiðina , er nú það skynsamast , og sýslu - og þjóðarhagur , að verja nokkrum þúsundum króna í veg upp hjá Tindum og fram Langadal " . Enn fremur má líta á það , að vegur þessi á að standa í sambandi við póstveg Skagfirðinga og kemur saman við hann á Vatnsskarði . Hvort er nú eðlilegra og hentugra , að hann komi saman við hann úr sem beinastri átt vestan yfir Blöndu , eða eftir einlægum krókum ? Þá er að vita , á hverjum staðnum hann muni endingarbetri , og stendur endingin í nánu sambandi við 5. atriðið , kostnaðinn . Um þessi atriðið getur hvorugur okkar P. dæmt með neinni vissu ; til þess þarf einmitt vegfræðing . En til þess þarf engan vegfræðing , að sjá , að vegi , sem liggur eftir bröttum fjallshlíðum , er meiri hætta búin af skriðum og vatnsrennsli , en þeim vegi , sem lagður er á láglendi fjarri öllum skriðuhalla . En vegurinn ytri getur eigi legið nema eftir fjallshlíðunum austanvert við Langadal , en fremri vegurinn eftir ýmist flötum mýrum eða holtum . Herra P. er sjálfsagt kunnugri gróðraefnunum í jarðveginum í Svínavatnshrepp en ég ; en hann verður að fyrirgefa , þótt ég ekki að óreyndu trúi honum betur en öðrum skynsömum mönnum , þegar ræða er um vegarefni . Mikill hluti af veginum hans er nú líka í Svínavatnshrepp , svo að í hvorn veginn sem tekinn er , verður að hafa jarðveg Svínavatnshrepps . En hvað snertir brýrnar , sem P. er svo hrifinn yfir ( Tindabrúin ) , frá vatninu upp að Blöndu , þá er þess að geta , að áður en sú brú komst á , var þjarkað fram og aftur , og álitu sumri eins og nú , að hentugast væri , að leggja veginn einmitt fram með Svínavatni að Tunguvaði , og það bæði stuttleika vegna og vegna þess , að betra efni í veg væri þar , en í flóunum upp að Tindum ; þetta hefir vegastjórinn sjálfur sagt mér , enda er hin svo nefnda Tindabrú nú sjaldfarin og oftar en hitt ófær ; en þegar hún var lögð , mun hafa ráðið mestu , að þá bjó sýslumaður Húnvetninga í Langadal , og eini kaupstaður sýslunnar Skagaströnd , svo margir áttu leið þarna um . Nú er þetta hvorttveggja horfið , og naumast nokkur maður úr Húnavatnssýslu nema Vindhælishreppur og nokkur hluti af Engihlíðarhrepp , sem eru langt fyrir utan þessa vegi , reka nú verslun á Skagaströnd . Nei , brú þessi hefir aldrei eflt tign Húnavatnssýslu , og betra er , þó seint sé , að hætta einhvern tíma við gamla vitleysu , en efla hana . Rétt fyrir ofan , þar sem vegurinn ætti að liggja fram með Svínavatni ( fremri leiðin ) , liggja melhólar og börð á löngu svæði og holt ; að vegarefni , t.d. möl , sé ekki í melum , fær ekki einu sinni herra P. mig til að trúa ; grjót virðist og vera bæði þar og í bökkum vatnsins , þó ég viti að meira sé til af því í Langadalsfjalli . Löng brú upp að Svínavatnsbænum , sem einmitt er á leiðinni , var malarborin í vor með bestu möl . Orð herra P. um vegarefnisleysi í Svínavatnshreppi eru því marklítil enn sem komið er ; en um þetta getur vegfræðingur best borið . En sé eins gott efni í veg fremri leiðina sem á ytri leiðinni , en þar ( fremra ) engar hættur af bratta , skriðum og vatnsrennsli , ætli fremri vegurinn verði þá ekki eins varanlegur eða varanlegri en ytri vegurinn í fjallinu og Tinda-flóanum ? ; og þegar hann nú ómótmælanlega er styttri , eðlilegri og ég leyfi mér að segja öllum , nema Langdælingum , hentugri , munu þá þessir kostir eigi um leið gjöra fremri leiðina ódýrari ? En þá eru farartálmarnir . P. segir , að farartálmar fremri leiðarinnar stafi af ótryggum ferjustað hjá Löngumýri ( eða Tunguferju ) , af Svartá , sem sé oft ófær fyrir flóð , ruðning , vaðleysur , og ég veit ekki hvað og hvað ; enn fremur fyrir hættuleg svellalög fyrir framan ármót Blöndnu og Svartár ; en telur ytri leiðinni til gildis ágætan ferjustað á Holtastöðum ( vöð nefndir hann ekki , og er það eðlilegt ) , góðan vetrarveg eftir Langadal , og svellaleysi fyrir utan ármót . Áður en ég reyni að mæla á móti öllum þessu stóra sannleika ( ! ) , vil ég spyrja bæði hann og aðra , hvort óþarfur vegarkrókur sé eigi teljandi farartálmi ? Ef menn játa mér þessu , bið ég góða menn að tileinka hann þeirri leiðinni , er á hann ( Langadalsveginum ) , en ekki hinni fremri ; og skoðum nú hitt . Ég neita því ekki , að það kunni að geta átt sér stað , að óferjandi sé á Ámundahyl , þegar ferjandi er á Holtastöðum , og að Svará verði of mikil til að ríða hana , en það er það hæsta að þetta geti átt sér stað einu sinni eða tvisvar á mörgum árum , og þó það komi fyrir árlega eða tvisvar á ári , sem ekki er hægt að gjöra ráð fyrir , þá væri það þó aldrei annað en undantekningar frá hinni almennu reglu , að vanalega og nær alltaf er fært yfir Blöndu hér fremra . En ætti þá að láta örfáar undantekningar ráða meiru en hið almenna og vanalega ? Ætti einn lítilfjörlegur ósköstur annarrar leiðarinnar að gjöra hana óhæfa ef hún hefir alla aðalkosti fram yfir hina ? Ég verð að segja nei . En þarna bætist nú við , að sannleikurinn í sögn P. um farartálmana fram frá er eigi öllum eins auðséður eins og P. Mér var vel kunnugt um dæmið , sem P. tilfærir , að í fyrra hafi orðið óferjandi ; flóði í anni var afar-mikið , ferjumaðurinn var nýr og óvanur , og veikur í hendi ; gamli ferjumaðurinn , sem sat hinu megin árinnar sagði , að ferjandi hefði verið . Þetta er sannleikurinn um tálmann . En skyldi nú ekki einnig koma fyrir tálmi á ferjustaðnum á Holtastöðum ? Þar er áin lygnari og flöt mjög ; eðlilega standa þar því stíflur í henni af krapi og ruðningi , lengur en fremra , svo að ost er þar ófært þegar orðið er vel fært fremra annaðhvort að ferja eða ríða . Fremra er að velja um oftast ferju eða vað , og eru aðeins fáeinir faðmar milli Tunguvaðs og -ferju , mörg vöð , t.d. Móvað og Strengjavað , eru skammt þar fyrir utan , en á ytri leiðinni , ja , vöð nefnir P. þar ekki , því þau eru þar engin til fyr en Hrafnseyrarvað yst í Langadal . Vaðnefna er stundum til fyrir utan Geitisskarð , langt fyrir utan ferjuna , en bæði djúpt og ótryggt . Vöð eru þó vanalegi og algengasti vegurinn yfir ár ; en verði leiðin lögð hið ytra , er eigi umtalsmál að nokkur maður eða póstur spari sér tíma og fé með því að ríða Blöndu , jafnvel ekki um há-sumarið , þar eð vöð eru þar ekki til . Skyldi þetta eigi þykja hart lögmál ? Við Svartá bjó ég í 10 ár og átti auðvitað á öllum ársins tímum yfir hana að sækja . Alls einu sinni tepptist ég við hana fyrir flóðs sakir ; en allar sprænur geta orðið ófærar , og einnig hún . Er rétt að búa til óþarfa króka þessa vegna , óhentuga og kostnaðarsama ? Af Finnstungueyrum er verulegt þrautavað á Svartá víðar en á einum stað ; milli Gils og Fjósa er vað , sem oft er fært þegar annarsstaðar er ófært . Skammt þar frá er lygn hylur , sem leggur fljótt , og væri jafnvel tiltækilegur ferjustaður ; ferja á Svará væri tilvinnandi , ef nauðsynlegt þætti . Að svartá sé oft ófær vegna ruðnings , er með öllu ósatt ; hún er ströng með kaldavermslivatni , hrein-ryður sig , og hefi ég aldrei séð við hana ófæran ruðning . Aftur setur Blanda ruðning svo á Langadalseyrar , að eftir þeim er ófarandi . Daginn eftir flóðið mikla í fyrra vetur horfði ég af Tunguneshlaði yfir ruðninginn í Langadal , að hann lá víða upp í brekkur . Á Holtastöðum verður og óferjandi fyrir krapa og jakaburð . Hlíðará , sem liggur á leið póstsins utan Lagnadal , nefnir P. ekki ; en þó hún sé minni en Svartá , er hún oft verri yfirferðar en Svartá . Ég skil ekki P. , þegar hann er að tala um hættuleg svellalög fyrir framan ármót . Það er aðeins eitt stutt klif , stundum vont , en sem aldrei þarf að fara og er krókur að fara einmitt að vetrinum , ef farin er fremri leiðin , en má til að fara þegar komið er utan Langadal . Fyrir framan klifið eru hallalitlar grundir upp að Hlíð . P. hlýtur að ætla póstinum að ríða ójárnað , ef hann er hræddur við að hann ríði þar á vetrum . Fyrir utan klifið , eða ármótin , kemur fyrst hætta ; þar liggur vegurinn í brattri skriðuhlíð og kaldavermslirennsli ofan fjallið , og fellur Blanda á löngum kafla fast að brekkunni ; þar eru svellin og ísbunkarnir hættulegu , sem jafnvel vel járnaður hestur getur fallið á . Þetta , sem ég hér hefi sagt af 13 ára þekkingu minni og af óhlutdrægri sannfæringu ; álít ég mig eigi þurfa fleira til að hrekja lýsingu herra P. Ýmsa ósamkvæmni við sjálfan hann í grein hans , hirði ég ekki um . En bið lesendurna að yfirvega báðar lýsingarnar , og að því búnu spyr ég þá : Hverja leiðina á fremur að kjósa fyrir aðalpóst - og þjóðleið yfir Húnavatnssýslu . Auðkúlu 3. febr . 1889 Stefán M. Jónsson . Aðalpóstleið í Húnavatnssýslu Þetta mál er alþjóðarmál , þó einn fjórðung lands snerti mest , af því að öll þjóðin ( landssjóður ) á að kosta aðalpóstleiðina , og öll þjóðin hefir gagn af henni fyrir póstana og leira . Ég vænti því að þér , herra ritstjóri , leyfið eftirfylgjandi línum inngöngu í blað yðar , þær gefa lesendum blaðsins kost á að sjá fleiri hliðar máls þessa , en þá sem P. í Ísaf . XV 59 og 60 fram setur , en eigi er nema hálfsögð sagan þá einn segir . Ég leyfi mér að álíta mig einn af hinum kunnugu á svæðum þeim , er rætt er hér um , þar eð þau liggja í prestaköllum þeim , er ég hefi þjónað , öðru í 10 ár , en hinu í 3 ár . Eftir þekkingu minni um þessar slóðir er lýsing herra P. á þeim svo úr garði gjörð , að mig stór-furðar á , að jafn-kunnugur maður og skynsamur , sem ég hygg þennan P. vera , skuli ætlast til , að hún sannfæri nokkurn mann , er til þekkir . Hinir , sem ókunnugir eru , geta haldið , að lýsing hans sé sönn og rétt ; en af því hún er það ekki , er nauðsynlegt að hún sé leiðrétt . Þegar svona stendur á , að leggja á nýjan veg , er margt að aðgæta . Hið helsta er að minni hyggju : 1. , að vegurinn sé hentuglega lagður fyrir þá , er nota eiga ; 2. , að hann sé eðlilega lagður eftir tilhögun lands og sveita ; 3. , að hann sé eigi með óþarfa krókum , heldur sem stystur og beinastur að unnt er ; 4. , að hann verði sem endingarbestur ; 5. , að hann sé sem ódýrastur ; 6. , að sem minnstar torfærur séu á leiðinni . Öll þessi atriði fela í sér mörg fleiri , og flest þeirra verður að skoða í sambandi hvort við annað . Sá fyrsti , sem á að nota veg þennan , er pósturinn . Auðvitað vill hann , sem ferðamaður , að vegurinn sé sem stystur og tálmaminnstur . Pósturinn er þjónn þjóðarinnar , þjóðin eða þeir , sem nota eiga póstinn , vilja að hann sé sem fljótastur í ferðum , því við það sparast tími og fé , og farartálmar séu sem minnstir ; við það græða allir . Allur almenningur á og að nota veginn , því um leið og það er póstvegur , er það þjóðvegur . Allir ferðamenn vilja flýta sér , ef eigi eru flökkumenn , því þeir hafa hag af því , en öllum er innrætt að vilja fremur hafa hag en halla . Fæst nú þessi hagur með því , að leggja póstleiðina upp hjá Tindum að Holtastöðum fram Langadal , eða frá Laxá fram með Svínavatni að Finnstunguvaði eða -ferju á Blöndu ? Ég leyfi mér að segja , að allir menn með viti , er mæla vilja af sanngirni , hljóti þó að játa , að leiðin frá Laxá upp að Bólstaðarhlíð sé styttri , ef farið er fram Svínavatnshrepp , heldur en upp hjá Tindum fram Langadal . Lítið á uppdrátt Íslands . Sá sem neitar þessu getur alveg eins neitað því , að bein leið frá og að sama stað sé styttri en krókaleið , eða jafnvel sagt , að það , sem er hvítt sé svart . Frá Laxá fer pósturinn upp hjá Tindum í norðaustur-átt , að Blöndu eða Holtastöðum ; Blanda rennur í norður , en um leið nokkuð til vesturs , og myndar við leið póstsins frá Laxá nær rétt horn ; frá Holtastöðum fer pósturinn fram með allri Blöndu í Langadal í nærri há-suður , 7 bæjarleiðir , fram að ármótum Svartár og Blöndu ; þar kemur annað horn á leið hans , upp að Bólstaðarhlíð fram með Svartá , sem , þegar kemur út að Hlíð , rennur að mestu til vesturs í Blöndu . Þessi leið póstsins er því líkust afar stórri Z ( setu ) . En sá , sem fer frá Laxá fram Svínavatnshrepp með fram Svínavatni , fer mikið til beina leið til austurs ; að eins er lítill sveigur frá Tunguvaði út fyrir hálstaglið milli Svartár og Blöndu . Þá sem ekki þekkja þessa leið , bið ég að líta á uppdráttinn , til að sjá , hvor sannara segir , ég eða P. , sem segir krókinn eftir Langadalnum engu lengri en sveiginn frá ármótum Svarár og Blöndu fram að Tunguvaði . Ég hefði aldrei hugsað P. , ef hann er sá , sem ég held , geta komið með slík fjarmæli . Með þessu álít ég sannað , að fremri vegurinn sé styttri en hinn ytri , og að því leyti hentugri fyrir alla þá , er nota eiga , nema þá , sem ætla sér til Langdælinga einna . Hver vegurinn er eðlilegri ? Allir beinir vegir eru eðlilegri en krókavegir , og ef litið er á póstleiðina annarsstaðar í sýslunni , já póstleiðina alveg af Akureyri og vestur í Húnavatnssýslu , þá liggur hún alstaðar svo beint sem hægt er , þangað til nú á að gjöra lykkju á leiðina fyrir Langdælinga eina á öllu Norðurlandi , og landið allt á að kosta krókinn . Gaman verður þegar landssjóður er orðinn svo ríkur , að pósturinn getur farið fram í hvern dal ; það mundu flestir dalabúar kjósa . Engum kemur þó til hugar , að láta póstinn fara fram í Vatnsdal , t . d. ; hann er þó fjölbyggður , og þar sitja sýslumaður og prófastur . Það væri þó allt eins eðlilegt , að hann færi frá Sveinsstöðum , úr því hann þarf að fara yfir um á Skriðuvaði , fram að Gilsstöðum eða Hvammi eða Kornsá , eins og frá Bólstaðarhlíð út að Holtastöðum ; eða þegar póstur fer um Skagafjörð , lítur hann hvorki til hægri né vinstri frá Víðimýri ; hann gæti þó eins vel farið fram að Mælifelli t . d. eða út að Glaumbæ . P. segir , að eðlilegast sé , að aðalpóstleiðin liggi eftir miðri sýslu , en er hér ekki í því tilliti að eins bitamunur ? Á svæðinu frá Reykjum að Blöndu er byggðin mjóst út og suður , nfl. að eins Torfalækjar og Svínavatns hreppar ; fari nú póstur eftir Langadal , liggur leið hans frá Blöndu vestur um ysta hluta Svínavatnshrepps , en fari hann með fram vatninu , fer hann um miðjan Svínavatnshrepp . Þessi er munurinn . Slíkur hégómi getur eigi tekist til greina . Þegar ræða er um aðalleið , er þá eigi eðlilegast að hún liggi þar , sem flestir fara jafnvel á vegleysu ? Enginn getur neitað , að vegurinn fram með Svínavatni er vondur að sumrinu , því þar hefir aldrei verið neitt gjört að vegi ; en þó fer þessa vegleysu bæði póstur og allur almenningur . Af hverju ? Af þeirri einföldu ástæðu , að þeim finnst það eðlilegra og styttra , hvað þá ef vegur væri lagður þar . Að vetrinum hefir náttúran lagt veginn eftir sjálfu vatninu , sem er meiri hluti leiðarinnar frá Reykjum að Blöndu . Sumarliði póstur , skynsamur og gætinn maður , hefir í blöðunum lýst yfir áliti sínu á báðum leiðum , og kveðst ekki fara ytri leiðina nema tilneyddur , og til þess hefir hann neyðst 3 eða 4 sinnum í milli 10 og 20 ár . Er nú ekki hlægilegt að segja við þennan mann : " Mig varðar ekkert um , vað þú segir ; það er betra og eðlilegra , að þú farir þennan krók , heldur en beint , og þó hvorki þú eða aðrir fari ytri leiðina , er nú það skynsamast , og sýslu - og þjóðarhagur , að verja nokkrum þúsundum króna í veg upp hjá Tindum og fram Langadal " . Enn fremur má líta á það , að vegur þessi á að standa í sambandi við póstveg Skagfirðinga og kemur saman við hann á Vatnsskarði . Hvort er nú eðlilegra og hentugra , að hann komi saman við hann úr sem beinastri átt vestan yfir Blöndu , eða eftir einlægum krókum ? Þá er að vita , á hverjum staðnum hann muni endingarbetri , og stendur endingin í nánu sambandi við 5. atriðið , kostnaðinn . Um þessi atriðið getur hvorugur okkar P. dæmt með neinni vissu ; til þess þarf einmitt vegfræðing . En til þess þarf engan vegfræðing , að sjá , að vegi , sem liggur eftir bröttum fjallshlíðum , er meiri hætta búin af skriðum og vatnsrennsli , en þeim vegi , sem lagður er á láglendi fjarri öllum skriðuhalla . En vegurinn ytri getur eigi legið nema eftir fjallshlíðunum austanvert við Langadal , en fremri vegurinn eftir ýmist flötum mýrum eða holtum . Herra P. er sjálfsagt kunnugri gróðraefnunum í jarðveginum í Svínavatnshrepp en ég ; en hann verður að fyrirgefa , þótt ég ekki að óreyndu trúi honum betur en öðrum skynsömum mönnum , þegar ræða er um vegarefni . Mikill hluti af veginum hans er nú líka í Svínavatnshrepp , svo að í hvorn veginn sem tekinn er , verður að hafa jarðveg Svínavatnshrepps . En hvað snertir brýrnar , sem P. er svo hrifinn yfir ( Tindabrúin ) , frá vatninu upp að Blöndu , þá er þess að geta , að áður en sú brú komst á , var þjarkað fram og aftur , og álitu sumri eins og nú , að hentugast væri , að leggja veginn einmitt fram með Svínavatni að Tunguvaði , og það bæði stuttleika vegna og vegna þess , að betra efni í veg væri þar , en í flóunum upp að Tindum ; þetta hefir vegastjórinn sjálfur sagt mér , enda er hin svo nefnda Tindabrú nú sjaldfarin og oftar en hitt ófær ; en þegar hún var lögð , mun hafa ráðið mestu , að þá bjó sýslumaður Húnvetninga í Langadal , og eini kaupstaður sýslunnar Skagaströnd , svo margir áttu leið þarna um . Nú er þetta hvorttveggja horfið , og naumast nokkur maður úr Húnavatnssýslu nema Vindhælishreppur og nokkur hluti af Engihlíðarhrepp , sem eru langt fyrir utan þessa vegi , reka nú verslun á Skagaströnd . Nei , brú þessi hefir aldrei eflt tign Húnavatnssýslu , og betra er , þó seint sé , að hætta einhvern tíma við gamla vitleysu , en efla hana . Rétt fyrir ofan , þar sem vegurinn ætti að liggja fram með Svínavatni ( fremri leiðin ) , liggja melhólar og börð á löngu svæði og holt ; að vegarefni , t.d. möl , sé ekki í melum , fær ekki einu sinni herra P. mig til að trúa ; grjót virðist og vera bæði þar og í bökkum vatnsins , þó ég viti að meira sé til af því í Langadalsfjalli . Löng brú upp að Svínavatnsbænum , sem einmitt er á leiðinni , var malarborin í vor með bestu möl . Orð herra P. um vegarefnisleysi í Svínavatnshreppi eru því marklítil enn sem komið er ; en um þetta getur vegfræðingur best borið . En sé eins gott efni í veg fremri leiðina sem á ytri leiðinni , en þar ( fremra ) engar hættur af bratta , skriðum og vatnsrennsli , ætli fremri vegurinn verði þá ekki eins varanlegur eða varanlegri en ytri vegurinn í fjallinu og Tinda-flóanum ? ; og þegar hann nú ómótmælanlega er styttri , eðlilegri og ég leyfi mér að segja öllum , nema Langdælingum , hentugri , munu þá þessir kostir eigi um leið gjöra fremri leiðina ódýrari ? En þá eru farartálmarnir . P. segir , að farartálmar fremri leiðarinnar stafi af ótryggum ferjustað hjá Löngumýri ( eða Tunguferju ) , af Svartá , sem sé oft ófær fyrir flóð , ruðning , vaðleysur , og ég veit ekki hvað og hvað ; enn fremur fyrir hættuleg svellalög fyrir framan ármót Blöndnu og Svartár ; en telur ytri leiðinni til gildis ágætan ferjustað á Holtastöðum ( vöð nefndir hann ekki , og er það eðlilegt ) , góðan vetrarveg eftir Langadal , og svellaleysi fyrir utan ármót . Áður en ég reyni að mæla á móti öllum þessu stóra sannleika ( ! ) , vil ég spyrja bæði hann og aðra , hvort óþarfur vegarkrókur sé eigi teljandi farartálmi ? Ef menn játa mér þessu , bið ég góða menn að tileinka hann þeirri leiðinni , er á hann ( Langadalsveginum ) , en ekki hinni fremri ; og skoðum nú hitt . Ég neita því ekki , að það kunni að geta átt sér stað , að óferjandi sé á Ámundahyl , þegar ferjandi er á Holtastöðum , og að Svará verði of mikil til að ríða hana , en það er það hæsta að þetta geti átt sér stað einu sinni eða tvisvar á mörgum árum , og þó það komi fyrir árlega eða tvisvar á ári , sem ekki er hægt að gjöra ráð fyrir , þá væri það þó aldrei annað en undantekningar frá hinni almennu reglu , að vanalega og nær alltaf er fært yfir Blöndu hér fremra . En ætti þá að láta örfáar undantekningar ráða meiru en hið almenna og vanalega ? Ætti einn lítilfjörlegur ósköstur annarrar leiðarinnar að gjöra hana óhæfa ef hún hefir alla aðalkosti fram yfir hina ? Ég verð að segja nei . En þarna bætist nú við , að sannleikurinn í sögn P. um farartálmana fram frá er eigi öllum eins auðséður eins og P. Mér var vel kunnugt um dæmið , sem P. tilfærir , að í fyrra hafi orðið óferjandi ; flóði í anni var afar-mikið , ferjumaðurinn var nýr og óvanur , og veikur í hendi ; gamli ferjumaðurinn , sem sat hinu megin árinnar sagði , að ferjandi hefði verið . Þetta er sannleikurinn um tálmann . En skyldi nú ekki einnig koma fyrir tálmi á ferjustaðnum á Holtastöðum ? Þar er áin lygnari og flöt mjög ; eðlilega standa þar því stíflur í henni af krapi og ruðningi , lengur en fremra , svo að ost er þar ófært þegar orðið er vel fært fremra annaðhvort að ferja eða ríða . Fremra er að velja um oftast ferju eða vað , og eru aðeins fáeinir faðmar milli Tunguvaðs og -ferju , mörg vöð , t.d. Móvað og Strengjavað , eru skammt þar fyrir utan , en á ytri leiðinni , ja , vöð nefnir P. þar ekki , því þau eru þar engin til fyr en Hrafnseyrarvað yst í Langadal . Vaðnefna er stundum til fyrir utan Geitisskarð , langt fyrir utan ferjuna , en bæði djúpt og ótryggt . Vöð eru þó vanalegi og algengasti vegurinn yfir ár ; en verði leiðin lögð hið ytra , er eigi umtalsmál að nokkur maður eða póstur spari sér tíma og fé með því að ríða Blöndu , jafnvel ekki um há-sumarið , þar eð vöð eru þar ekki til . Skyldi þetta eigi þykja hart lögmál ? Við Svartá bjó ég í 10 ár og átti auðvitað á öllum ársins tímum yfir hana að sækja . Alls einu sinni tepptist ég við hana fyrir flóðs sakir ; en allar sprænur geta orðið ófærar , og einnig hún . Er rétt að búa til óþarfa króka þessa vegna , óhentuga og kostnaðarsama ? Af Finnstungueyrum er verulegt þrautavað á Svartá víðar en á einum stað ; milli Gils og Fjósa er vað , sem oft er fært þegar annarsstaðar er ófært . Skammt þar frá er lygn hylur , sem leggur fljótt , og væri jafnvel tiltækilegur ferjustaður ; ferja á Svará væri tilvinnandi , ef nauðsynlegt þætti . Að svartá sé oft ófær vegna ruðnings , er með öllu ósatt ; hún er ströng með kaldavermslivatni , hrein-ryður sig , og hefi ég aldrei séð við hana ófæran ruðning . Aftur setur Blanda ruðning svo á Langadalseyrar , að eftir þeim er ófarandi . Daginn eftir flóðið mikla í fyrra vetur horfði ég af Tunguneshlaði yfir ruðninginn í Langadal , að hann lá víða upp í brekkur . Á Holtastöðum verður og óferjandi fyrir krapa og jakaburð . Hlíðará , sem liggur á leið póstsins utan Lagnadal , nefnir P. ekki ; en þó hún sé minni en Svartá , er hún oft verri yfirferðar en Svartá . Ég skil ekki P. , þegar hann er að tala um hættuleg svellalög fyrir framan ármót . Það er aðeins eitt stutt klif , stundum vont , en sem aldrei þarf að fara og er krókur að fara einmitt að vetrinum , ef farin er fremri leiðin , en má til að fara þegar komið er utan Langadal . Fyrir framan klifið eru hallalitlar grundir upp að Hlíð . P. hlýtur að ætla póstinum að ríða ójárnað , ef hann er hræddur við að hann ríði þar á vetrum . Fyrir utan klifið , eða ármótin , kemur fyrst hætta ; þar liggur vegurinn í brattri skriðuhlíð og kaldavermslirennsli ofan fjallið , og fellur Blanda á löngum kafla fast að brekkunni ; þar eru svellin og ísbunkarnir hættulegu , sem jafnvel vel járnaður hestur getur fallið á . Þetta , sem ég hér hefi sagt af 13 ára þekkingu minni og af óhlutdrægri sannfæringu ; álít ég mig eigi þurfa fleira til að hrekja lýsingu herra P. Ýmsa ósamkvæmni við sjálfan hann í grein hans , hirði ég ekki um . En bið lesendurna að yfirvega báðar lýsingarnar , og að því búnu spyr ég þá : Hverja leiðina á fremur að kjósa fyrir aðalpóst - og þjóðleið yfir Húnavatnssýslu . Auðkúlu 3. febr . 1889 Stefán M. Jónsson .