Samfylking / vinstri græn - Morgunblaðið og Margrét - tvær bækur . Nú eru þrír mánuðir til kosninga . Skoðanakönnun í Fréttablaðinu í dag , sunnudaginn 11. febrúar , sýnir , að Samfylking og vinstri græn fengju nægilega marga þingmenn kjörna til að mynda tveggja flokka stjórn , ef atkvæði féllu í samræmi við niðurstöðu könnunarinnar . Að sjálfsöðgu er draumastaða hverrar stjórnarandstöðu , að geta boðið annan trúverðugan kost . Til þessa hafa kannanir sýnt , að þriggja flokka stjórn væri óhjákvæmileg , ef Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur héldu ekki áfram um stjórnartaumana , eins og flokkarnir hafa gert í tólf ár með ótrúlega miklum og góðum árangri . Hér á landi hefur ekki verið annað en tveggja flokka stjórn síðan 1991 en síðasta stjórn fyrir þann tíma var ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar , sem sat árin 1989 til 1991 , en hún var skipuð ráðherrum fjögurra flokka : Alþýðubandalags , Alþýðuflokks , Borgaraflokks og Framsóknarflokks . Reynsla stjórnmálamanna af því að starfa í slíkum fjölflokka stjórnum hefur fælt þá frá því að reyna samstarf af þeim toga aftur . Tveir þingmenn úr þessari ríkisstjórn Steingríms sitja enn á þingi og bjóða sig fram að nýju 12. maí næstkomandi , þau Jóhanna Sigurðardóttir , sem nú er í Samfylkingunni , og Steingrímur J. Sigfússon , sem nú er formaður vinstri grænna . Starfsháttum í ríkisstjórninni og innan Alþýðubandalagsins á valdatíma hennar er lýst í bók Margrétar Frímannsdóttur Stelpan frá Stokkseyri , sem ég hef fjallað um hér á síðunni . Ef Samfylking og vinstri græn hefðu afl til að mynda tveggja flokka stjórn að loknum komandi kosningum , gerðu þau Jóhanna og Steingrímur J. bæði kröfu um að verða ráðherrar í þeirri stjórn . Enginn , sem fylgist með framgöngu Jóhönnu Sigurðardóttur á alþingi , getur efast um , að hún telur engan félagsmálaráðherra hafa starfað að nokkru viti í landinu síðan hún lét af því emætti . Það gerði hún í júní 1994 , þegar hún hvarf úr fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar . Þá var hún komin upp á kant við þá flokksbræður sína og meðráðherra Jón Baldvin Hannibalsson og Jón Sigurðsson . Steimgrímur J. Sigfússon lét að því liggja í áramótaspjalli , að ekki væri sjálfgefið , að hann yrði ekki forsætisráðherra í ríkisstjórn með Samfylkingunni – við litla gleði Ingibjargar Sólrúna Gísladóttur , formanns Samfylkingarinnar . Vilji þau styrkja þá ímynd , að Samfylking og vinstri græn séu raunverulegur kostur sem tveggja flokka stjórn , þurfa þau Ingibjörg Sólrún og Steingrímur J. að jarða þennan ágreining um forsætisráðherrastólinn á þann veg , að eftir verði tekið . Ég hef nokkrum sinnum vakið máls á því , að Samfylkingunni yrði kannski fyrir bestu að gera Össur Skarphéðinsson að forsætisráðherraefni . Þegar litið er til annarra þingmanna en Jóhönnu og Steingríms J. verður Össur hinn eini í þingliði flokkanna , sem hefur verið ráðherra , að kosningum loknum . Hann var umhverfisráðherra í fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar frá því í júní 1993 þar til í apríl 1995 , þegar samstarf sjálfstæðismanna og framsóknarmanna hófst . Lykilspurningin er þessi : Geta Samfylking og vinstri græn sest saman í ríkisstjórn ? Síðan þau Jóhanna og Steingrímur J. sátu saman í stjórn Steingríms Hermannssonar hefur mikið og margt gerst á vinstri væng stjórnmálanna . Draumurinn á fyrri hluta tíunda áratugarins var að mynda samhentan flokk jafnaðarmanna og sósíalista , sem gæti einn staðið Sjálfstæðisflokknum á sporði . Jón Baldvin Hannibalsson , þáverandi formaður Alþýðuflokksins , talaði manna mest um þetta , en tilraunin til sameiningar var þó ekki gerð , fyrr en hann hafði hætt stjórnmálaþátttöku . Tilraunin misheppnaðist , því að í stað eins flokks urðu til Samfylking og vinstri græn . Steingrímur J. gat ekki hugsað sér að starfa með því fólki , sem fór úr Alþýðubandalaginu í Samfylkinguna og óvinátta milli manna var gagnkvæm . Síðan hefur hún verið áréttuð með skoðanaágreiningi og kapphlaupi um atkvæði . Spyrja má : Verður þráin eftir að starfa saman í ríkisstjórn sterkari á lokaspretti þessa kjörtímabils en þráin eftir að vinna sem flest atkvæði ? Atkvæði , sem barist er um af mikilli hörku milli Samfylkingar og vinstri grænna . Hvað um málefnin ? Nefna má fimm stórmál : 1 . Ef Ingibjörg Sólrún ætlar að gera aðild að Evrópusambandinu að höfuðmáli í kosningabaráttunni , gerir hún það ekki , eigi samstarf Samfylkingar og vinstri grænna að vera trúverðugur kostur að loknum kosningum . 2 . Ef vinstri græn ætla að gera baráttuna gegn frekari stóriðju að höfuðmáli í kosningabaráttunni , gera þau það ekki , ef ætlunin er að starfa með Samfylkingunni . Innan Samfylkingarinnar taka menn afstöðu til stóriðju eins og hentar á hverjum stað og á hverjum tíma . 3 . Ef flokkarnir ætla að leggja áherslu á stefnu sína í efnahagsmálum fyrir kosningar , geta þeir ekki orðið samstiga , þar sem þá greinir þar bæði á um markmið og leiðir . 4 . Í raun liggur ekkert fyrir um , hvernig þessi flokkar sjá fyrir sér , að tryggja varnarhagsmuni íslensku þjóðarinnar eða öryggisgæslu hennar við núverandi aðstæður . Þeir lýstu andstöðu við niðurstöðuna í viðræðunum við Bandaríkjastjórn og hafa opinberlega dregið í efa nauðsyn skynsamlegra ráðstafana til að efla innri öryggisgæslu . 5 . Flokkarnir hafa lagst gegn breytingum á útlendingalöggjöf , sem miða að því að styrkja lögheimildir og úrræði íslenskra stjórnvalda til að halda uppi eftirliti á landamærum og beina þeim frá landinu , sem koma hingað á ólögmætum forsendum . Þeir hafa látið eins og frekar ætti að losa um þessar heimildir en skerpa þær . Þegar litið er á málefni nú þremur mánuðum fyrir kosningar , vekur undrun , að umræður snúast um eitthvað , sem er liðið og sumt fyrir áratugum , nægir þar að nefna hleranamálin svonefndu og frásagnir af lífinu í Breiðuvík . Annað stendur nær okkur í tíma og ber þar Byrgismálið hæst . Enginn efast um , að margt hefur farið úrskeiðis í starfsemi og rekstri Byrgisins og vissulega hefði verið ástæða til að grípa þar í taumana , fyrr en gert var . Hitt er ósanngjarnt að gera Magnús Stefánsson , félagsmálaráðherra , að blóraböggli í þessu máli . Eftir að hann fékk vitneskju sem ráðherra um , að þarna væri ekki allt með felldu , tók hann fast og skipulega á málum . Fjárveitingar til Byrgisins voru ræddar við meðferð fjárlaga á alþingi og þar lögðu þingmenn stjórnarandstöðunnar hart að stjórnarþingmönnum að auka útgjöld ríkisins frekar en draga úr þeim . Þeir töluðu þá í ræðustól alþingis eins og fyrirmyndarstarf væri unnið í Byrginu . Hvaða vitneskju höfðu þeir , þegar hvatt var til aukinna útgjalda ? Ríkisstjórn og alþingi stóðu saman að því síðastliðið vor að beina athugun vegna hleranamálsins í skipulegan og ákveðin farveg . Nefnd sérfróðra manna var skipuð af forsætisráðherra , hún skilaði áliti í vikunni , og við blasir , að öll stóryrðin og dylgjurnar voru úr lausu lofti gripnar . Hér voru gerðar ráðstafanir til að tryggja innra öryggi ríkisins en þær voru á svo lágu stigi , að þeir menn verða næsta marklitlir , sem hæst tala um , að hér sé um eitthvert stórhneyksli á ferð og þörf sé sambærilegra aðgerða og í Noregi við allt aðrar aðstæður . Sagnfræðingar síðari tíma eiga áreiðanlega eftir að undrast mest , hvers vegna þessi læti voru öll gerð út af málinu . Var það til þess , að stjórnarandstaðan virtist þó samstiga um eitthvert eitt mál ? Saga Breiðuvíkur og þess , sem þar gerðist , er að sjálfsögðu að hluta harmsaga vegna aðstæðna þeirra , sem þangað voru sendir . Hún er einnig saga um viðleitni samfélagsins til að grípa á vanda þessara einstaklinga og um leið að verja samborgara þeirra og jafnvel nánustu fjölskyldu . Enn þann dag í dag er þörf á úrræðum af þessum toga , þótt aðferðirnar séu aðrar en á árum áður . Ég er hér á Landspítalanum , þegar ég skrifa þetta , og hingað getur fólk komið til mín , þegar því og mér hentar . Horfið hefur verið frá hinum ströngu reglum um heimsóknartíma . Breytingin er enn meiri á barnadeildunum . Þar giltu reglur um , að foreldrar ættu sem minnst að heimsækja börn sín , færu þau á sjúkrahús , nú er svefnrými fyrir foreldra hluti af sjúkrastofunni . Ég nefni þetta til marks um breytt viðhorf við meðferð og úrræði þeim til handa , sem þurfa á aðstoð samfélagsins að halda . Sé talið nauðsynlegt að rannsaka það , sem gert var eða gerðist í Breiðuvík á að fela sérfræðingum að gera það á skipulegan hátt . Niðurstöðuna á að birta og bregðast við henni . Varla geta þetta þó orðið kosningamálin ? Löngu liðnir atburðir , sem eiga heima í höndum sérfræðinga eða lesa má um í söfnum ? Til að atburðir og atvik nýtist til að árétta samstöðu Samfylkingar og vinstri grænna mega þeir hins vegar ekki vera úr samtímanum , þeir mega ekki vera frá miðjum tíunda áratugnum , þegar uppgjörið mikla varð í nafni sameiningar vinstri manna , sem aldrei varð . Það þarf að leita áratugi aftur í tímann , til að finna hæfilegan samnefnara . Og er það ekki tímanna tákn , að Ingibjörg Sólrún þarf að dekstra hugmyndafræðing sameiningarinnar , Jón Baldvin Hannibalsson , til að bjóða ekki fram sérstakan lista nú í vor ? Hver var dúsan ? Að hann yrði ráðherraefni ? Morgunblaðiðog Margrét . Ritstjórn Morgunblaðsins hefur lagt mikið kapp á að kynna Margréti Sverrisdóttur til leiks á vettvangi stjórnmálanna og vill greinilega , að hún bjóði fram í komandi kosningum . Í Reykjavíkurbréfi blaðsins í dag eru henni lagðar lífsreglur á þennan veg : „ Sennilega yrði það farsælast fyrir framboð Margrétar Sverrisdóttur að byggja á þeim málefnagrundvelli sem Sverrir Hermannsson lagði fyrir kosningarnar 1999 en breikka hann á þann veg , að hún nái til óánægðra kjósenda Sjálfstæðisflokksins , sem m.a. kunni að telja , að Sjálfstæðisflokkurinn leggi ekki nægilega áherzlu á umhverfismál og náttúruvernd . Styður Sjálfstæðisflokkurinn sem slíkur hvaladrápið eða er það einkamál sjávarútvegsráðherrans ? Það mun ráða örlögum framboðs Margrétar Sverrisdóttur hvernig henni tekst til um þennan málatilbúnað . En auðvitað er það ósanngjarnt að beina öllum spjótum að ungri konu og krefjast svara um afstöðu hennar til allra mála . “ Margrét á öruggt skjól hjá Morgunblaðinu fari hún að ráðum þess . Ég sé hins vegar að Pétur Gunnarsson , fyrrverandi blaðamaður á Morgunblaðinu , telur þessar umvandanir eða ráðleggingar blaðsins frekar niðurlægjandi fyrir Margréti og einkennilegt sé að tala um hana 48 ára gamla sífellt sem unga konu . Pétur hefur nokkuð til síns máls , þegar hann minnist á aldurinn – ég var 46 ára , þegar ég bauð mig fram í prófkjöri í fyrsta sinn . Mér hefði þótt skrýtið , að rætt væri um mig sem ungan mann , þótt ég hefði að sjálfsögðu tekið því fagnandi . Þetta er útúrdúr , hitt er að sjálfsögðu spennandi , hver verður niðurstaða Margrétar og hvort hún tekur boði Morgunblaðsins um dans í þessum takti . Líklega er þetta orðaval ekki pólitískt kórrétt en ég læt það flakka . Í lokin ætla ég að nefna tvær bækur , sem ég hef lesið undanfarna daga . Hin fyrri er Jón Arason biskup Ljóðmæli , sem Ásgeir Jónsson ritstýrði , en hann ritar einnig inngang og lýsir ævi og áhrifum Jóns Arasonar á einkar skýran hátt auk þess sem hann dregur athygli lesandans að ríkidæmi Íslendinga á tímum Jóns , þegar verslunafrelsi ríkti enn og setur siðaskiptin í viðskiptalegt og stjórnmálalegt ljós . Kári Bjarnason bjó kvæði Jóns Arasonar til prentunar og ritar með þeim skýringar . JVP forlag er útgefandi , en bókin er fallegur prentgripur og hin vandaðasta að allri gerð . Hin síðari er allt annars eðlis og heitir America Alone : The End of the World as We Know It og er eftir Mark Steyn , sem er heimskunnur dálkahöfundur og fer ekki í launkofa með skoðanir sínar á mönnum og málefnum . Bókin er númer þrjú á metsölu lista Amazon yfir bækur um samtímaviðburði . Á kápu bókarinnar er haft eftir sendiherra Sádi Arabíu í Bandaríkjunum : „ Hrokinn sem Mark Steyn sýnir er takmarkalaus . “ Steyn segir hlutina þannig , að það hriktir í öllu bæði vegna skoðana hans og framsetningar .