MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 7 . MAI 1991 19 Listir og peningar eftir Þorgeir Ólafsson Á undanförnum árum hefur stuðningur fyrirtækja við listir og menningu orðið æ meira áberandi . Sumir hafa spurt hvort stuðningur þeirra hafi aukist í raun eða hvort meiri áhersla sé lögð á að það komi fram opinberlega . Svarið er að stuðningurinn hefur aukist , og jafnframt hafa fyrirtækin í aukn - um mæli lagt áherslu á að stuðn - ings þeirra sé getið á áberandi hátt . I kjölfar þessa vakna spurn - ingar um menningarstefnu , sem þegar allt kemur til alls , snýst ákaflega mikið um peninga . Að hve miklu leyti eiga fyrirtæki og einstaklingar að standa að fjár - mögnun list - og menningarvið - burða , sem ekki er stofnað til í ágóðaskyni ? Hvernig á verkaskipt - ingin að vera milli opinberra aðila , fyrirtækja og einstaklinga þannig að listirnar fái ákjósanlegust vaxt - arskilyrði ? Hvernig nýtum við best þá fjármuni sem ríki og sveitarfé - lög leggja til lista og menningar ? í þessari grein verður ekki reynt að leggja til atlögu við allar þessar spurningar heldur staldrað aðal - lega við þann þátt sem snýr að fyrirtækjunum . Þó er rétt að geta þess varðandi síðustu spurninguna að reynsla nágrannaþjóðanna sýnir að of mikil áhersla á skipulag , samræmingu , yfirstjórn og fleira hefur leitt til miðstýringar í mál - efnum lista og menningar . Þeim mun víðar sem ákvarðanir eru teknar því betra og þótt ringulreið - in í styrkjakerfinu sé til baga þá tryggir hún að minnsta kosti að ábyrgðin dreifist á margar hendur . í öðru lagi þá væri opinberu fé betur varið ef fyrst væri hugað að því að skapa listafólki betri aðstöðu til að stunda list sína með t.d. ókeypis sýninga - , tónleika - og leik - listaraðstöðu og tollfrjálsum inn - flutningi á málaravörum , svo eitt - hvað sé nefnt . Eins og nú er hátt - að fer allt of stór hluti af fjárveit - . ingum til listastarfsemi í húsa - leigu , efniskaup , auglýsingar og fleira þess háttar . Opinber listastefna verður að hafa að markmiði að frumkvæðið komi frá einstaklingum og búa þannig um hnútana að fjármagn sé fyrir hendi til að sinna þeim sem vilja standa að listviðburðum . Þró - unin hefur verið önnur og því er mikilvægt að skoða þessi mál . List - ir og menning eru að því leyti sam - bærileg við atvinnulífið að þar verður að ríkja fullkomið frelsi og virðing fyrir frumkvæði og skap - andi athöfnum . Á sama hátt og við samþykkjum ekki atvinnu - stefnu sem bindur hendur einstakl - inga og fyrirtækja og heftir ný - sköpun , þá má menningarstefnan ekki heldur vera þannig að ekkert rými sé fyrir einstaklinga og hópa sem vilja brydda uppá nýjungum eða efna til listviðburða . A fjárlög - um og í fjárhagsáætlunum sveitar - félaga ætti ávallt að gera ráð fyrir nýjungum og óvæntum uppákom - um í lista - og menningarlífinu þannig að hægt sé að koma í fram - kvæmd bestu hugmyndunum sem skjóta upp kollinum . Slík fjár - mála / menningarpólitík er hvetj - andi og skilar arði þegar til lengri tíma er litið . Stuðningur fyrirtækja við listir og menningu Á undanförnum árum hafa fyrir - tæki í Bandaríkjunum og Evrópu aukið stuðning sinn við listir á kostnað íþróttanna . Þau hafa talið að sú leið væri vænlegri til að bæta ímynd þeirra og til að vekja athygli almennings á þeim . Sama þróun hefur verið hér á landi und - anfarin ár . Því má skjóta hér inn að sveitarfélógin hafa á hinn bóg - inn ekki opnað augu sín fyrir hinu jákvæða sambandi milli auðugs menningarlífs , og blómlegs . at - vinnulífs . Að þessu leyti er Hafnar - fjörður undantekning enda hefur verið tekið eftir því um allt land að þar er myndarlega að verki staðið . Reykjavík hefur svo marg - þætta sérstöðu meðal sveitarfélag - anna að samanburður í þessum efnum er óraunhæfur . Segja má að Hafnfirðingar hafi borið gæfu til að sjá að ekkert samfélag fær þrifist eðlilega nema vel sé gætt að öllum undirstöðum þess . Listir og menning eru einn af undirstöðu - þáttum mannlífsins og ber að líta á hann þannig en ekki sem auka - hjól undir vagninum . Þetta sannast best þegar menn átta sig á því að þar sem lista - og menningarlíf stendur í blóma , þar dafnar at - vinnu-lífið og þangað leita fyrir - tæki með starfsemi sína . Eða hver skyldi vera ástæða þess að t.d. yfirvöld í Glasgow lögðu ógrynni fjár í að efla lista - og menning - arlíf borgarinnar , önnur en sú að með því móti væri hægt að efla atvinnulífið , auka ferðamanna - strauminn og bæta ímynd borgar - innar í augum Evrópubúa ? Að vanrækja þátt lista - og menningar í mannlífinu hefur í för með sér doða og deyfð á öðrum sviðum . Hvaða fyrirtæki vill hasla sér völl í bæjarfélagi sem ekki hefur af neinu að státa og hefur neikvæða ímynd í augum fólks ? Ekkert . Forsvarsmenn fyrirtækja hafa opnað augu sín æ meir fyrir þessari staðreynd , og hér er um staðreynd að ræða en ekki kenn - ingu , eins og dæmið frá Glasgow sannar . Aðalávinningur þeirra fyr - irtækja sem leggja fé til lista og menningar felst því í betra og mannlegra umhverfi . En þetta snýst líka um pólitík . Með því að styðja yið þennan þátt mannlífsins en ekki einhvern annan móta fyrir - tækin samfélagið að vissu marki . Ef öll fyrirtæki og stofnanir á Sauðárkróki t.d. tækju sig saman og notuðu auglýsinga - og kynning - arfé sitt einungis til að styrkja list - og menningarviðburði gætu þau breytt bæði ímynd staðarins og bæjarbragnum . Hinn augljósi ávinningur , sem fyritæki hafa af stuðningi við listir og sem felst í auglýsingum og kynningum , er því ekki nema brot af þeim heildar - ávinningi sem felst í fegurra og betra mannlífi . Skyldur og skattaívilnanir Hér hefur ekkert verið rætt um þær neikvæðu raddir sem heyrst hafa í þessu sambandi . Þær eru einkum þær að fyrirtækin hafi ekki sömu skyldum að gegna gagnvart lista - og menningarlífinu og opinberir aðilar og því geti þau dregið stuðning sinn til baka þegar þau lystir og skilið listafólkið eftir á köldum klaka . Hvað yrði til dæm - is um Sinfóm'uhljómsveitina ef ekk - ert fyrirtæki fengist til að styrkja Þorgeir Ólafsson „ Við skulum gangast við þeirri staðreynd að listir og menning eru jafn veigamikill þáttur í samfélaginu og aðrir þættir þess . " hana ? Hún myndi að sjálfsögðu halda áfram að halda tónleika en þeir yrðu færri og fátæklegri . Þeir forsvarsmenn fyrirtækja sem ég hef rætt við um þessi mál , kann - ast vel við þessa hættu en telja jafnframt að hægt sé að búa svo um hnútana að það verði svo eftir - sóknarvert að veita fé til lista - og menningarmála að engum detti í hug að draga sig í hlé nema veru - legur fjárhagsvandi sé fyrir hendi . Þetta er hægt að gera með skatta - löggjöf sem tekur mið af gildi þess að fyrirtækin séu fullgildur þáttur í menningarlífinu . Víða um heim fá fyrirtæki skattaívilnanir ef þau veita fé til líknarmála eða menn - ingarmála . Á meðan við búum við það að fyrirtækin fá ekki skatta - frádrátt útá styrki af þessu tagi verðum við að reiða okkur á víð - sýni og skilning forsvarsmanna þeirra . Niðurstaðan er þessi . Við skul - um gangast við þeirri staðreynd að listir og menning eru jafn veiga - mikill þáttur í samfélaginu og aðr - ir þættir þess . Að vanrækjahann jafngildir deyfð og stöðnun . í stað þess að treysta algjörlega á forsjá ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum ( sem krefst aukinnar skattheimtu ) verður að veita einstaklingum og hópum tækifæri til að hafa frum - kvæði í listum og menningu og fyrirtækin verða að taka þátt í samfélagsmótuninni með því að styðja við bakið á þeim . Lista - og menningarlífinu er best borgið ef ríki og sveitarfélög veita listafólki góða aðstöðu til listiðkana , gefa þeim olnbogarými sem vilja hrinda góðum hlutum í framkvæmd og veita fyrirtækjum þann sess í sam - félaginu að þátttaka þeirra sé sjálf - sögð og eftirsóknarverð . Höfundur er útvarpsmaður og á sæti í stfórn Listahátíðar í Hafnarfirði 1991 . Sjáðu hvað ég er með Nivea græðandi krem verndar og græðir sáran bossann . Kremið er í túpu sem tryggir hreinlæti og auðveldar nofkun . HIVEA J.S. Helgason - Sími 91 - 685152 » ' . ' ' ¦ ¦ " ¦ " ¦ ..... ¦ ¦ ¦ ' ¦ ¦ — : ! > IF / ld 7 ú ) l 1