Tölvupóstur barst með fyrirspurn um þýðingu á samsetningunni early menopause . Sérstakt heiti er ekki að finna í Íðorðasafni lækna , en enska orðið menopause er þýtt sem tíðahvörf , tíðalok . Meðal margra merkinga hvorugkynsnafnorðsins hvarf , ft. hvörf , eru umskipti , skil , mörk , mót . Meno - vísar í tíðir , tíðablæðingar og er dregið af gríska orðinu mens sem merkir mánuður . Enska nafnorðið pause merkir hvíld , hlé , hik , töf eða bið og er einnig komið úr grísku , pausis er endalok , stöðvun . Fræðiheitið menopausis er notað um endalok tíða hjá konum . Íslenska heitið tíðalok er því nákvæmara ( gegnsærra ) en tíðahvörf , sem fremur vísar í ótilgreind umskipti tíða en í endalok . Early kemur fyrir í ýmsum samsetningum í Íðorðasafninu og hefur þá ýmist verið notað snemmkominn , snemmbær eða fyrirmáls - . Fyrirspyrjandi sagðist sjálfur hafa notað samsetninguna ótímabær tíðahvörf , en undirritaður stakk upp á heitinu fyrirmálstíðalok og hafði þá til hliðsjónar heitið fyrirmálstíðir , menstruatio praecox , tíðir sem byrja of snemma . Snemmkomin tíðalok , snemmbær tíðalok eða snemmtíðalok koma einnig til greina . Gaman væri nú að fá skoðanir annarra lækna . Í 129. pistli ( Lbl 2001 ; 87 : 77 ) voru settar fram hugmyndir til þýðingar á þeirri tegund rannsóknasamstarfs sem fengið hefur heitið multicenter study á ensku . Stungið var upp á fjölstofnanarannsókn eða -athugun og beðið um fleiri tillögur . Jóhann M. Lenharðsson , lyfjafræðingur hjá Pharmaco , sendi tölvupóst og gat þess að til væri þýðingin fjölsetra . Þannig væri hægt að nefna fyrirbærið fjölsetra rannsókn . Þetta er að sjálfsögðu lipurt heiti og góð viðbót við fyrri tillögur . Íslensk orðabók Máls og menningar útskýrir hvorugkynsnafnorðið setur með tilvísunum : 1. aðsetur . 2. sólsetur . Íslenska orðsifjabókin er öllu ítarlegri þar sem vísað er í íslensku orðin dvalarstaður , dvöl , vist , sólarlag , endalok . Þá er einnig tilgreint að sama orð finnist í færeysku og geti merkt : dvöl , aðsetursstaður , varphilla í bjargi , sæti , endalok , athvarf , skjól ( fjarri byggð ) . Loks má finna nafnorðið setr í Lexicon poeticum og þar er það sagt merkja sæti , heimili , bústaður . Í Orðabók Háskólans eru til dæmi um þessa notkun frá miðri 16. öld . Heitið setur hefur á síðustu árum verið endurvakið til notkunar í samsetningunum fræðasetur og menningarsetur . Því fer vel á því að tala um rannsóknasetur . Guðrún Baldursdóttir , lyfjafræðingur hjá Lyfjastofnun , var að fást við íslenska þýðingu á heiti áhalds eða tækis sem nebulator nefnist . Undirritaður fann heitið ekki í læknisfræðiorðabókum sínum , en bækurnar birta allar skylt heiti sem virðist sömu merkingar : nebulizer . Tækinu er lýst þannig : áhald til að breyta vökva í úða eða ský ( Wiley 1986 ) , áhald til að breyta lyfi í vökvaformi í afar fíngerðar þokudropaagnir ( Stedman 1995 ) og áhald til að mynda og dreifa vökvaúða ( Dorland 2000 ) . Íðorðasafn lækna nefnir það úðara og birtir samheitin atomizer , nebulizer og vaporizer . Uppflettingar leiddu í ljós að nebula er latneskt orð sem merkir gufa , mistur , ský eða þoka . Það er nú einkum notað um geimþoku eða stjörnuþoku . Löng hefð er fyrir því að vökvi sem dreifist í formi fingerðra dropa nefnist úði . Undirritaður sá því ekki ástæðu til breytinga og afgreiddi fyrirspurn Guðrúnar með stuðningi Íðorðasafnsins á eftirfarandi hátt : nebulization er úðamyndun eða úðun , nebulizer er úðari , nebulizer emulsion er úðadropalausn eða úðafleyti , nebulizer solution er úðalausn og nebulizer suspension er úðasviflausn . Fyrstu viðbrögð Guðrúnar voru þau að úði væri þýðing á spray . Rétt er það , en lýsingin á spray í læknisfræðiorðabók Dorlands er þessi : a liquid minutely divided or nebulized as by a jet of air or steam . Þá hefur það gerst á enskunni að vökvinn sem notaður er til að mynda úðann , úðinn sjálfur og úðunaráhaldið hafa öll fengið stutta heitið spray . Þar mundi undirritaður vilja aðgreina ótvírætt með íslensku heitunum úðunarvökvi , úði og úðari . Fleiri heiti þarf að hafa tiltæk , svo sem úðabrúsi , úðatæki , úðadæla , þrýstiúðari og svo framvegis . Hólmfríður Gunnarsdóttir hjúkrunarfræðingur og Kristinn Tómasson , læknir hjá Vinnueftirliti ríkisins eru að fást við fyrirbærið exposure , það að verða fyrir ytri áhrifum , oftast skaðvænlegum . Íðorðasafn lækna gefur þrjár merkingar : 1. afhjúpun . 2. berskjöldun . 3. geislastraumur . Þrátt fyrir nokkuð grúsk og talsverða umhugsun er undirritaður ekki kominn með frambærilega tillögu . Síðasta dægradvöl var sjúkdómslýsing í bundnu máli og spurt var um sjúkling og sjúkdómsgreiningu . Í bókinni Ljóð af tvennum toga , sem kom út í Kópavogi 1987 , lýsti skáldið Böðvar Guðlaugsson sjúkdómseinkennum sínum á fyrrgreindan hátt í ljóði sem hann nefndi Haustkvefið . " Stundum lá ég í báli , svo ég tók andköst , svo mér fannst ekki betur en logi og báleldur léki um allan líkamann og sérdeilis brjóstið , og blossinn fannst mér fram af fingrunum líða , ... Stundum lá ég í nístingskulda . ... Stundum leið sá kuldinn frá fótunum upp eftir líkamanum , svo sem þegar skýfar líður á lofti með vexti og slotum . "