Sjónhverfingar er hverfult inngangsrit nýrrar og vaxandi fræðigreinar sem kalla mætti íslenska menningarfræði . Höfundur sviptir hér hulunni af ýmsum hliðum samtímans , ekki síst þeirri tegund menningar sem venjulega er skilgreind sem lágmenning eða fjöldamenning . Meðal viðfangsefna bókarinnar er hvalurinn Keikó , sjómannadagurinn , dauði Díönu prinsessu , auglýsingar á smjörlíki , dömubindum , og hársápu , týnd skáldsaga eftir Halldór Laxness , skyndibitastaðir , ríkjandi viðhorf , ljósmyndir , fatafellur , falsanir og auðkennahryðjuverk . Höfundur sækir hugmyndir sínar til frönsku fræðimannanna Rolands Barthes og Jeans Baudrillard og er fyrsti hluti bókarinnar helgaður hugmyndum þeirra . Í öðrum hluta eru sömu hugmyndir útfærðar með hliðsjón af íslenskum veruleika en í þriðja hluta bókarinnar fer höfundurinn sínar eigin leiðir og dregur í efa hefðbundnar markalínur fræða og skáldskapar . Úr Sjónhverfingum : Samtaka sjómennSjómennirnir á skipinu Júlla Dan ÍS 19 frá Ísafiðri voru við veiðar í rjómablíðu í Smugunni fyrir helgi . Aflanum var landað á Þórshöfn á Langanesi á miðvikudag . Nægur tími gafst því til að halda heim í faðm fjölskyldu og vina fyrir sjómannadaginn sem í dag er haldinn hátíðlegur um allt land í sextugasta skipti . Myndin er táknmynd sjómanna á sjómannadaginn , sameiningartákn þeirra , baráttuandinn holdi klæddur . Það er eitthvað óvenjulega sterkt við þessa blaðaljósmynd , eitthvað sem singur . Hún sendir mann á flug þótt mennirnir á myndinni rembist við að halda fluginu í skefjum , toga eitthvað af himnum í átt til jarðar . Innbyggð hrakfarasaga í henni , neðanmálsgreinar , frásagnir af allt öðru tagi en lýsingar Sigríðar Jónsdóttur . Og sjómennirnir , þótt þeir togi , megna ekki að halda fluginu í skefjum . Júlli Dan var líkt og vígður ógæfunni frá upphafi , eða ætti ég að segja ólukkunni , eða niðurníðslunni , því skipið var ekki búið undir þetta tveggja mánaða úthald . Júlli Dan hafði legið í höfn á Ísafirði í marga mánuði , auðveld bráð fyrir ryð og hnignun , en ég hafði ekki miklar forsendur til að meta það við fyrstu sýn hvort Júllinn , einsog við fórum að kalla hann , væri dallur eða glæsifleyta . Mig skorti samanburð . Ég sat í sæti númer 13a í flugvélinni á leiðinni til Ísafjarðar , það voru 13 í áhöfn og ég sá þrettándi og skipið átti að sigla út daginn eftir , sem var föstudagurinn 13. maí . Fyrir hjátrúarfulla var samræmið ískyggilegt . Þegar til kom voru aðeins 12 í áhöfn þar sem einn lét sig hverfa . Og skipið sigldi ekki næstu daga , það var fullt af viðgerðarmönnum þó að okkur hefði verið sagt að allt væri klárt . Ljósavélin var biluð . Við komum ekki saklaus að mynd sem þessari . Við fyrstu sýn gætu gallar mannanna virst vera hvítir og það gefur öllu annarlegt yfirbragð , nánast klínískt . En við vitum að gallarnir eru appelsínugulir þó að myndin sé svarthvít ; við höfum séð svo margar myndir af íslenskum sjómönnum í sjónvarpi og blöðum ; við erum skilyrt , komum á vettvang með alla okkar þekkingu og fyrri reynslu af sjómannamyndum : hún gefur göllunum lit sem þeir fengju kannski ekki í huga fransks lesanda ( ég veit ekki hverskonar göllum franskir sjómenn klæðast ) . Með öðrum orðum : Við lesum myndina ekki útfrá reynslu okkar af sjómennsku heldur þekkingu okkar á blaðaljósmyndum . Myndin er í stíl sem ég þori að fullyrða að er einkennandi fyrir ljósmyndir Morgunblaðisins ( eða öllu heldur ljósmyndara þess ) . Spurningin er þessi : Er slíkur stíll myndaður ( mótaður ) af náttúru landsins eða er náttúran mótuð ( mynduð ) af ljósmyndum ? Til eru Íslendingar sem þekkja íslenska náttúru svo að segja eingöngu af ljósmyndum blaða og sú náttúrusýn er ólík segjum sýn sjónvarpsins . Þetta er engin tilviljun : Myndin er í stil sem ljósmyndarinn RAX ( Ragnar Axelsson ) hefur náð góðum tökum á og þróað ; þróun slíks stíls er háð ýmsum skilyrðum , svo sem þeim að myndin þarf að koma vel út í prentun á óvandaðan pappírinn sem dagblöð eru prentuð á . En samt : það þarf að sitja ansi stíft um andartakið til að ná augnabliki einsog þessu , veruleika sem minnir mjög svo á sviðsetningu . Eða kannski er það heppni , tilviljun .