VISIR Miðvikudaginn 18. júlí 1945 VÍSIR DAGBLAÐ Utgefandi : BLAÐAUTGÁFAN VlSIR H / F Ritstjórar : Kristján Guðlaugsson , Hersteinn Pálsspn . Skrifstofa : Félagsprentsmiðjunni . Afgreiðsla : Hverfisgötu 12 . Símar 16 6 0 ( fimm línur ) . Verð kr. 5,00 á mánuði . Lausasala 40 aurar . Félagsprentsmiðjan h / f. Opið bréf til „ Politiken " FIuo ei íramtíðin . ¦ tegar Eimskipafélag Islands var stofnað sam - * einaðist þjóðin öll um það félag . Menn skildu , að þetta var lífsnauðsyn . Islendingar urðu s . ' ij'lfir að taka siglingarnar í sínar hend - ur . Reynslan hefur sannað , að þjóðin fór þar rétt að , enda hefur félagið reynzt ómetanleg hjálparhella , bæði á tímum friðar og ófriðar . Nu stöndum við á líkum vegamótum . Ein - angrun Islands er rofin til fulls . Meiri bylting í samgöngumálum hefur átt sér stað , en þeg - ar gufuskipin komu til sögunnar í stað segl - skipa . Með flugvélum fara menn land úr landi á jafnfáum stundum og gufuskipin fara á dög - um . Þetta læra menn að meta um leið og þeim skilst að tíminn er dýrmætur . Hraðinn grípur um sig og helzt í hendur við aukna menningu . Þeim mun betur sem tíminner not - aður , þeim mun meiri afrek verða unnin í þágu lands og þjóðar . Stórþjóðirnar hafa tek - , ið flugtæknina í þjónustú sína og henni hefur íleygt fram á styrjaldarárunum . Er það eitt af því fáa góða , sem af styrjöldinni hefur leitt . Meiri reynsla hefur fengizt í flugi á þess - um fáu árum en þremur áratugunum þar á undan . Nú er mönnum ljóst , hvaða flugleiðir henta framtíðinni bezt . Sannazt hefur , að norðurleiðin milli Vesturheims og meginlands Evrópu er örugg flugleið , sem tíðfarin verður á næstu árum . Island verður áfangi á þeirri leið , en við það verður að miða ýmsar fram - lcvæmdir , sem óumflj'janlegar eru , en ekki hefur verið sinnt til þessa að neinu ráði . Má þar nefna stjórn flugvalla og gistihúsarekst - ur , sem við erum ekki menn til að reka sóma - samlega í augnablikinu , en getum annazt hvort tveggja , ef almennur skilningur á þörfinni er fyrir hendi . I dag eru hér tvö flugfélög starfandi . Rekst - ur þeirra gengur að óskum og á eftir að dafna verulega í framtíðinni . Flugið mun taka þar við , sem aðrar samgönguleiðir þrjóta , en flug er þjóðinni meiri nauðsyn en nokkurri ann - arri þjóð , sem stafar meðal annars af því , að hér er samgöngukerfið ófullkomið og óvið - ráðanlegt , nema því aðeins að við notfærum okkur tækni nútímans til hins ítrasta . Flugið er og verður framtíðm í þess'um efnum . Fyrir þvi ber að leggja rika áherzlu á að efla þau félög , sem flugstarfsemi hafa með höndum , Við þurfum að leggja langa leið að baki til þess að komast til næstu nágrannalanda' . Slík - ar samgöngur eigum við að annast sjálfir að verulegu leyti , nákvæmlega eins og við önn - umst farþegaflutninga og vöruflvrtninga á sjó . Sama máli gegnir um samgöngur og flutninga innalánds . Þar getum við verið sjálfum okkur nógir . Ber þá að hafa i huga , að við' eigum fleira að annast en farþegaflugið eitt . Ef til vill er enn meiri nauðsyn á vöruflutningum innanlands , sem skipin eru látin annast eins og sakir standa , en nægja hvergi nærri til slíkra flutninga , þannig að viðunandi sé . Mörg útkjálkahéruð hafa algerlega ófullnægjandi samgöngur , enda verður þeirra þörf aldrei fullnægt , svo að í lagi sé , nema með flug - tækninni . Því ber að efla flugstarfsemina og -veita nægjanlegu fjármagni í þann farveg . Það getur reynzt þjóðinni of dýrt , að spara á vissum sviðum . Flugið er framtíðin og því Jber að fórna fjármagni og kröftum . Daginn eftir að Esja lagði af stað frá Kaupmannahöfn , - birti „ Politiken " grein und - ir fyrirsögninni : „ Islands - baaden nægtet Afrejse i gaar " . 1 grein þessari er far - ið þeim orðum um farþega , að ekki þykir rétt að láta bana liggja í þagnargildi . Tilefni þessara ummæla mun vera handtaka 5 íslend - inga , sem gerðist á Esju í Höfn og kunn er orðin héí á landi . Um það skrifar „ Poli - tiken " : „ Það sýndi sig sem sé , að ástæður nokkurra far - þega voru þannig , að Eng - lendingar gátu ekki án nán - ari atbugunar leyft þeim að ferðast til íslands . Hér var um að ræða 25 farþega , og átti að rannsaka fortíð þeirra út í yztu æsar ( intil de mindste Enkeltheder ) . Og vér getum sagt það hreint og beint : þetta voru íslendingar , sem á stríðsárunum hafa dvalið lengri eða skemmri tíma í Þýzkalandi . Það yakti jþegar nokkra undrun á há - tíð íslendingafélagsins í Höfn 17. júní , að einn ræðu - mannanna var íslendingur , sem í byrjun þessa árs kom bingað sem doktor frá Leip - zig eftir 5 ára dvöl í Þýzka - landi . Og þeir eru fleiri , sem á ófriðarárunum hafa orðið doktorar og kandidatar í Þýzkalandi . " Svo mörg eru þessi orð . E. t . v . leyfist mér að svara því fyrst , sem mér er sjálfum skyldast . Því að ummælin um ræðumamiinn á íslend - ingamóti 17. júní munu eiga við mig . Ræða sú , sem eg' flutti þar , birtist í næsta hef ti Fróns , svo að bæði íslenzkum lesendum og fréttaritara „ Politikens " gefst kostur á að rannsaka , bve mjög þessi nýbakaði doktor ( ! ) hafi dregið taum nazismans . En um dvöl mína i Þýzkalandi er sízt ofsögum sagt , og dokt - orinn jafnvel ekki svo glæ - nýr , sem „ Politiken " heldur , því að mér áskotnaðist þessi titill 1936 fyrir ritgerð um siðfræði svissneska mennta - frömuðarins og mannvinar - ins Pestalozzi , og tök eg þar eindregna afstöðu gegn siða - boðskap nazismans . Þetta gerðist tveim árum áður en stjórn Dana sæmdi Hermann Göring æðsta heiðursmerki , sem hún hafði að veita . Lík - lega hefði fréttaritari „ Poli - tikens " undrast ennþá meir , ef hann hefði vitað þetta . Þegar Esja lagði frá bryggju í Höfn , var það á allra vitorði , að einhverja rannsókn á högum farþega átti að gera . Það er . því ekk - ert við þvi að segja , þó að blaðið gæti þess . Hins vegar er það rangt , að rannsókn þessari hafi aðeins verið beint gegn 25 Þýzkalandsförum . Enginn þeirra 5 manna , sem teknir voru höndum í Esju i Höfn , liafði dvalið í Þýzka - landi , og á leiðinni heim voru hvorki , allir yfirlieyrðir , sem komu frá Þýzkalandi , né heldur þeir einir . Ekki munu heldur yfirheyrslur þessar hafa leitt neitt grunsamlegt í Ijós um nokkurn farþega . Ummæli „ Politikens " eru því með öllu gripin úr lausu lofti . Af því að eg geri ráð fyrir , að fréttaritara „ Politikens " þyki leitt að hafa gert okkur rangar getsakir , vil eg , hon - um til leiðbeiningar , geta þesf a : Vér íslendingar erum frem - ur ótalhlýðnir . Vér getum ár - um saman Iifað í trássi við þá skoðun og þá siði , sem al - mennt ríkja í umhverfi voru . Vér þykjumst því vera færir um að halda sannfæringu vorri , þó að vér dveljum langdvölum erlendis og á oss næði þrotlaus áróður og jafn - vel skoðarakúgun . Nazism - inn gat ekk'i svipt oss þessari öryggistilfinningu . Hvar , sem við erum i heiminum og á hverju sem gengur , finnum vér ávallt óbrigðult traust heiman frá Fróni . Enginn ís - lendingur , sem dvalið hafði í þriðja ríkinu , óttaðist , að . sér yrði tekið með ásökunum eða tortryggni , þegar hann kæmi heim . Ver þekkjum þetta frjálslyndi þjóðarinnar og erum hreyknir af því . Vér óskum ekki , að sú tortryggni gagnvart saniifæringu manna , sem var svo ríkur þáttur í eðli nazismans , dafni með fslendingum . En ef þjóð - in hefði tilhneigingu í þessa átt , þá hlyti hún að koma fram nú . Viðkvæði nazisla var þetta : Þekkir þú gyðing ? Ert þú í vináttu við gyðing ? Hefir þii - hjálpað gyðingi ? Ef svo er , ert þú tortryggilegur og útskúfaður . Auðyitáð mælti beila sömu aðferð gegn þeim , sem dvalið hafa í Þýzkalandi , og vér vitum næg dæmi þess , að henni er beitt annars staðar . En á ís - landi á lnin sér ekkert fylgi . Nazisminn hefir ekki smitað oss . Vér skildum eðli hans nógu fljótt og nógu rækilega til þess að varast hann . Þessar línur eru ekki fyrst og fremst skrifaðar til að bera hönd fyrir höfuð mér . Hér á íslandi myndi það lika óþarfi . Enginn , sem þekkir mig , getur grunað mig um samúð með nazismanum . En „ Politiken " veit fullvel , hve gott nazismanum hefir ann - ars staðar orðið til vikapilla og flugumanna , sem hafa jafnvel ekki skirrazt við að ofurselja samlanda sína rétt - lausu ofbeldi þýzku leynilög - reglunnar fyrir fáeinar krón - ur . Blaðinu væri því nauð - synlegt að kunna betur að greina milli þeirra og heiðar - Íegra manna . Ef fréttaritari „ Politikens " hefði strax eftir 17. júní — hann heyrði ræðu mína — látið í ljós undrun sína yfir þvi , að sljórn íslendingafé - lagsins skildi fela mér að mæla fyrir minni íslands , hefði eg getað beðið blaðið sjálft fyrir svarið . Nú skilja okkui - breiðir " álar , en póst - samgöngur frekar erfiðar ennþá . Því bið eg íslenzk blöð að birta þetla svar . Reykjavík , 18. júlí 1945 . Matthías Jónasson . smiee & 1 um Vesffírði . Síðastliðna viku fór 15 manna fimleikaflokkur úr KnattspyrnufélagL Reykja - víkur i sýningarför til Vest - f.jarða undir sljórn kennara sins , Vignis Andréssonar . Alls voru 19 manns með í förinni , og var Ásgeir Þórar - insson fararstjóri . - Fimleikamennirnir róma mjög gestrisni og alúð allra Vestfirðinga og biðja . . blaðið að flytja þeim hjartkærar þakkir fyrir móttökurnar og vona , að för þeirra megi verða ; til að glæða íþrótta - áhuga á Vestfjörðum . Þessi ræða var flutt á kveðjusamsæti íslend - inga í Höfn af Ólafi Gunnarssyni frá Vík . Höf - uncluinn'hefir góðfúslega leyft blaðinu að birta ræðuna . í kvöld | kveðja heinifúsir íslendingar bræður og systur . Fyrst og fremst vini og vandamenn i hópi landa , en jafnframt kveðj - um við bræðraþióð vora , sem hefir veitt okk - ur viðtöku á þjóðarheimilinu , eins við vær - um skilgetin börn hennar . Þeir íslendingar , sem nú kveðja Danmörku , hafa minnst dvalið hér síðustu G árin , og sumir lengur . Það hafa verið ár stríðs og hörmunga . Þessi . ár hafa breytt hugsunarhætti og vi'Smóti þjóðarinnar . Við , sem höfum dvalið hér öU stríðsárin , sáum . fyrst gamanbros Danans breytast ~ í áhyggju - og gremjusvip . í honum speglaðist vanmáttarkennd lítillar þjóðar , sem var marin undir járnhæli stórveldis . En van - máttarkenndin Hvarf fyrir þeim haturs og hefndarhug , sem gagntók allan fjöldann , og lýsti sér í andstö.ðu , sem átti sinn þátt í hin - um endanlega sigri bandamanna . í öll þessi ár fylgdum við baráttu bræðra - þjóðar vorrar með velvilja og skilningi . Þegar mest blés í móti fyrir Dönum , muri hagur þeirra hafa verið okkur engu síður hjartfólginn en okkar eiginn . Við saiiigleðjmnst nú Dönum með endurheimt frelsi . En því ber ekki . að leyna , að sú gleði er blandin nokkrum vonbrigðum og ugg með tilliti til franitíðarinnar . Danir hafa orðið að þola svo mikið óréttlæti meðan á striðinu stóðV að það er frá sálrænu sjónarmiði mjög skiljan - legt , að , þeir taki - ekki með mjúkum höndum á bófum og landráðamönnum . En því miður virðist þjóðarsálin hafa sýkst af hefndarhug og óbilgirni , . og takist hinum beztu mönnum þjóðfélagsins ekki að lækna það mein sem fyrst , getur það.haft slæmar afleiðingar í framtíðinnk Við Islendingar , sem höfum gist hina dönsku þjóð og inætt velvilja og virðingu margra ágætra Dana , sem einskis óska fremur.en einlægrar og haldgóðrar samvinnu milli hinna 5 norrænu ríkja , hljótum að hryggjast yfir þeim úlfaþyt , ' sem óábyrgir einstaklingar hér í DanmörkU' ' hafa komið af stað , í sambandi við sjálfstæðis - 1 mál vort . Þessi úlfaþytur er þeim mun leiðiu - legri , sem íslendingar virðast nú hafa gleymt eða fyrirgefið gamlar ávirðingar Dana að fullit og öllu . Við , sem þekkjum Dani bezt , megum þó ekki dæina þá of hart , en minnast þess , að öll sár þurfa tíma til að gróa , og þekkingar - Ieysi Dana um ísland og íslendinga stafar ekki af skeylingarleysi cinu , heldu engu síður af ónógri eða úreltri fræðslu . Við íslendingar erum hörundssárir , ekki sízt . ef sjálfstæðismál vort ber á góma , en þar eð . því er nú til lykta ráðið á farsælan hátt , ber oss skylda til að skýra þetta viðkvæma mál fyrir Dönum , en forðast allar deilur því við - vlkjandi . Þeim mun fyrr , sem Danir skilja okkur í þessu máli og við , þá , þeim mun fyrr niegum yið vænta góðrar samvinnu þjóðanna k öllum sviðum . Kæru landar ! Eftir læpa . tvo sólarhringa dreifist hópurinn , sem varð þéttari og þéttari eftir því sem útlegðarárunum fjölgaði . Við , sen > nú höldum heim , erum . í mikilli þakkarskuld við ykkur , sem hafið verið og verðið útverðir islenzkrar menningar i þeírri borg , sem uni margar aldir hefir verið hin andlega höfuð - borg fslands . Unglingnum , sem kemur heiman úr fámenninu , ríkur að framlíðardraumum og glæstum vonum , en fátækur að lífsreynslu og fjármunum , fær ekki mælt á neinn venjuleg - ari mælikvarða þá aðstoð , sem . þið látið í té . Okkur getur , mörgum , orðið villugjarnt í ys slórborgarinnar , og þá eruð þið oft og einatt þau leðiarl.jós , sem vísa okkur á rétta leið . Þar að auki eruð þið tengiliður milli bus - anna og Dana . Margur landinn myndi vafa - laust reka sig óþægilegar á , ef þið væruð ekki til aðstoðar . Einmitt nú , þegar svo'mörg ár eru liðin siðan Danir og íslendingar gátu tal - azt við , eruð þið ómissandi ráðunautar þeim , sem leita sér menntunar eða atvinnu hér í ná - inni framtíð . Við íslendingar , sem förum heim með Es.ju á sunnudaginn , kveðjum með söknuði land - ið , sem hefir fóstrað okkur i mörg ár . ViS minnumst með gleði ágætra , danskra vina og " hinnar brosandi dönsku náttúru , sem nú er búin sínu fegursta skrauti . En fyrst og fremst árnum við löndum , sem eftir verða , allra heilla . íslandi unnum við öll , og íslandi viljum við helga alla okkar krafta . Megi ættjörð vorri vel farnast í nútíð og framtíð .