Auk aðstandenda gagnasafnanna sem Málið sækir efni sitt til hafa aðrir starfsmenn lagt ritstjórninni lið við hönnun og undirbúning , m.a . Vefgáttin málið.is var opnuð 2016 á degi íslenskrar tungu , 16. nóvember . Hvað varðar mismunandi markmið og innihald gagnasafnanna má meðal annars benda á að Beygingarlýsing íslensks nútímamáls geymir orð og beygingar sem tíðkast í íslensku og hún er fyrst og fremst unnin í anda lýsandi málfræði – enda þótt einnig sé að finna þar athugasemdir og ábendingar um notkun . Í safninu eru nú tæplega 260 þús. beygingardæmi . Skal í því sambandi bent á eigin vef Íðorðabankans . Hún miðlar fróðleik , skýringum og skýringatilgátum um uppruna og söguleg vensl íslenskra orða og orðmynda , jafnt úr fornu máli sem úr nútímaíslensku . Orðsifjabókin kom út á prenti 1989 á vegum Orðabókar Háskólans . MálfarsbankinnMálfarsbankinn geymir safn stuttra greina um málfarsleg efni . Þar er leitast við að benda á málnotkun sem almennt hefur verið talin best við hæfi í málsniðum vandaðs og hefðbundins íslensks ritmáls og í vönduðu töluðu máli . Efni Málfarsbankans á meðal annars rætur í svörum sem tekin hafa verið saman við málfarsráðgjöf á Íslenskri málstöð og síðar Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum . Notendur geta raðað gagnasöfnunum sjö innbyrðis að eigin ósk með því að draga heiti þeirra með músinni upp eða niður á skjánum . Hægt er að loka fyrir niðurstöður úr tilteknu safni á skjánum . Í vinstra horni neðst er hnappur með tenglum í alla vefi Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og samstarfsaðila . Hér má m.a. finna fleiri vefi um mál og málnotkun , á borð við Ritmálssafnið , Risamálheildina , Nýyrðavefinn og ISLEX , auk Málsins og gagnasafna innan þess . leika so ( leika sér ) leika so ( koma fram í leiksýningu ) < hundurinn > er ekki lamb í leikum < þetta ; lífið ; brennivínið > leikur < hann , hana > illa < mér > leikur forvitni á að < heyra hvað þeim hefur farið á milli > < þetta ; lífið ; brennivínið > leikur < hann , hana > hart < þetta ; lífið ; brennivínið > leikur < hann , hana > gráttSjá 80 orðasambönd á Íslensku orðaneti Sögnin að leika getur ýmist stýrt þolfalli ( beint andlag ) eða þágufalli ( verkfærisfall ) í mismunandi merkingu , t.d. í máli skákmanna : ( 1 ) leika sterkan / veikan leik ; ( 2 ) leika peði fram ; leika hróknum / drottningunni . Í Ólafs sögu helga er skemmtilegt dæmi þar sem sögnin leika kemur fyrir : En er þeir léku að skáktafli , Knútur konungur og Úlfur jarl , þá lék konungur fingurbrjót [ ‘ afleik ’ ] mikinn . Þá skækði [ ‘ skákaði ’ ] jarl af honum riddara . Konungur bar aftur [ ‘ tók upp ’ ] tafl hans og sagði hann skyldi annað leika ( ÓH 443 ( 1250 – 1300 ) ) , sbr. ( Hkr II , 285 ) . Hér kemur hefðbundin fallstjórn fram en í nútímamáli má sjá að málnotkun er stundum nokkuð á reiki , t.d. : Polugaevsky lék þessum leik [ ‘ þennan leik ’ ] gegn Tal árið 1969 ( 16.11.17 , 34 ) . Hér er ruglað saman ( 1 ) leika ( góðan ) leik og ( 2 ) leika manni / peði en slík málbeiting er tiltölulega ung og á sér vart hliðstæðu utan skákmáls . Í máli skákmanna geta lo. svartur og hvítur ýmist vísað til þess sem stýrir svörtu / hvítu liðsmönnunum eða svarta / hvíta liðsaflans , t.d. : svartur mátar hvítan / hvít í þriðja leik ; ... með góðri stöðu fyrir svartan / svartþað háir hvítum / hvíti mjög að ... staðan er unnin á hvítt ; leika vel með hvítu . Í fyrri merkingunni mun nokkuð á reiki hvort farið er með orðin svartur / hvítur sem lýsingarorð ( hvítur , hvítan , hvítum , hvíts ) eða nafnorð ( hvítur , hvít , hvíti , hvíts ) . Þeir sem kjósa síðari kostinn telja þá væntanlega eðlilegt að hafa fyrsta dæmi sem tilgreint var hér að ofan svo : svartur mátar hvít í þriðja leik . Ég hef vanist því að nota lo. - beyginguna í dæmum sem þessum en tel engin efni til að amast við no. - beygingunni , hér hlýtur málkennd að ráða enda ótvírætt að hvor tveggja beygingin hefur tíðkast lengi í skákmáli . Til gamans skal þess getið að í elsta dæmi af þessum toga sem ég hef rekist á er notuð lo. - beyging : Það [ ‘ að skilja við konu ’ ] er skák af hvítum á svartan , af borði til bekkjar ( m 17 ( Deil 37 ) ) . Þetta skemmtilega dæmi frá Guðmundi Andréssyni sýnir ótvírætt að honum hefur verið tamt að nota lo. - beyginguna . Mér þykir það hins vegar afleitt að ég skil ekki merkingu orðasambandsins af borði til bekkjar . Vænt þætti mér um ef einhver gæti útskýrt þetta fyrir mér . Orðasambandið verða bert er orðið úrelt en það merkti ‘ verða mát ( um kónginn einan ) ’ og samsvaraði því sem kallað var hinn litli taflsmunur . Þetta má sjá af eftirfarandi dæmi frá Ólafi Davíðssyni : Bert verður þegar annarhvor er orðinn alveg mannlaus en kóngur hans er þó ekki mát . Ef kóngurinn verður mát í sama leik og hann missir seinasta manninn er það kallað stóra bert annars litla bert . Bert er minnstur vinningur í skák ( ÓlDavSk 294 ) . Nánari skýringar á orðasambandinu má sjá af tveimur dæmum úr fornu máli , Vilhjálms sögu sjóðs og Mágus sögu : finnur [ kóngur ] að hún teflir forkunnar vel en þó lukar [ ‘ lýkur ’ ] svo að hún fékk litla bert ( Vsj 7 ) ; en þuí tafli var lokið að hádegi ; og varð hinn litli tafls munur ; og varð keisari ber ( FS 11 ) . Trúlega hafa fáir áhuga á dæmum sem þessum en ég stenst ekki mátið að tefla þeim fram . Líklegt má telja að skákáhugi minn beri dómgreind mína ofurliði en ég færi þó það fram mér til afsökunar að dæmið úr Mágus sögu finnst mér vera afar gagnsætt , sýnir að mínu viti hvað liggur að baki . – Loks má geta þess að samsvarandi dæmi má sjá í fornum rímum ( Mágus rímum ) : * Milding framm yfir miðjan dag / mörgum leikum vendi , / þá gekk lofðung lítt í hag / litla bert hann kenndi ( Rs II , 579 ) . Í Brennu-Njáls sögu ( 22. k . ) segir frá Kaupa-Héðni [ Gunnari ] sem fór með smíði . Hann var maður skapillur og margmæltur , þóttist einn vita allt og rak aftur kaup sín oftlega og flaug á menn þegar eigi var allt gjört sem hann vildi . Kaupa-Héðinn kom að næsta bæ hjá Hrútsstöðum og svo segir sagan : þar skaltu láta falt smíðið og hafa það uppi af , er verst er og berja í brestina ( ÍF XII 60 ) . Orðatiltækið berja í brestina merkir í beinni merkingu ‘ slá saman rifur á gull - eða silfurmuni ; dylja bresti með því að berja í þá ’ en í óbeinni merkingu ‘ gera sem minnst úr ágöllum ’ og vísar líkingin til gullsmíðar ( HH54 , 140 ) . Nýlega rakst ég á dæmi þar sem orðatiltækið er notað í merkingunni ‘ mikla ágalla , gera sem mest úr þeim ’ eða e-ð í þá veru : talibanar reyna að sýna fram á að stjórnvöld [ í Afganistan ] geti ekki tryggt öryggi almennra borgara , berja í brestina ... ( 27.1.18 ) . Trúlega er þetta til vitnis um að myndmálið er orðið ógagnsætt fyrir þeim sem svo rita . 1 leika h. † ‘ leikfang ’ ; sbr. fær. leika h. , nno . leike h. ( kv. ) , msæ . leikan , jó . lege ( s.m. ) . E.t.v. < * laikanþ , sbr. leikandi eða < * laiko ̄ n . Sjá leika ( 2 og 3 ) og leikandi . 2 leika kv. ‘ sköp konu eða kvendýrs ; högld á reipi ; † ástmær , leiksystir ; † leikfang , brúða ’ ; sbr. nno . leike kv. , sæ. máll . läiko ‘ leikfang ’ < * laiko ̄ n ( kv. ) ; í sumum merk . , t.d. ‘ leiksystir ’ og ‘ cunnus ’ , e.t.v. < * ga-laiko ̄ n , sbr. fe . ge-læ ̄ ca ‘ sambiðill ’ . Sjá leika ( 1 og 3 ) . 3 leika ( tvf . ) s . ‘ gera sér e-ð til skemmtunar ; taka þátt í leik , t.d. knattleik eða sjónleik ; spila á hljóðfæri ; hreyfast , snúast auðveldlega ; iðka ; látast ; † gabba , spotta ; † töfra , tæla , svíkja ’ ; sbr. fær. leika ‘ hreyfast , hlaupa um , skemmta sér , … ’ , nno . leika í svipaðri merk . , sæ. leka , d. lege ‘ taka þátt í leik , skemmta sér , … ’ , fe . læ ̄ can ‘ hreyfa sig hratt , spila , skylmast ’ , gotn . laikan ‘ stökkva , hoppa ’ , mlþ . le ̄ ken ‘ hoppa , stökkva ; svíkja e-n , … ’ . Sk. fír . lóig ‘ kálfur ’ , lith. láigyti ‘ hlaupa um ’ , fi . réjate ‘ hoppar , titrar ’ , gr. ligaínei ‘ æðir áfram ’ , af ie . * leig - , * loig - ‘ hoppa , sveiflast , … ’ . ( Merkingar ísl. so . eins og t.d. ‘ að gabba ’ eða ‘ töfra , tæla ’ eru e.t.v. runnar frá föllnum forskeytum : leika ‘ gabba , spotta ’ < * bi-laikan , sbr. gotn . bilaikan ‘ spotta ’ , leika ‘ tæla , töfra , svíkja ’ < * fra-laikan , sbr. fe . forla ̄ can ‘ tæla , svíkja , … ’ ) . Sjá -leiksa og leikur ( 1 ) . leikandi k . ( 18. öld ) ‘ leikari ; banakringla ’ ; leikandi kv. † ‘ hjólkerling , skoruhjól ’ ; leikund , leikönd kv. ‘ banakringla ’ . Eiginl . nafngerðar lh. - myndir af so . leika , sbr. einnig nno . leikand , leikindi ‘ sigurnagli , veltiás , … ’ , fær. leikindi h.ft. ‘ tréhjarir á hurð ’ , sæ. máll . lekan ( d ) e , lekkjen og jó . lægn ‘ hringur í tjóðri ( til að varna vindingi ) ’ . Sjá leika ( 1 og 3 ) .