Fjórar milljónir norskra laxaseiða voru í vor sett út í íslenskar sjókvíar . Á þessu ári er gert ráð fyrir slátrun á 15.000 tonnum af eldislaxi og 20.000 tonnum á næsta ári . Fjöldi umsókna um heimildir til eldis í sjó liggur nú fyrir hjá íslenskum stjórnvöldum . Norskir fjárfestar standa að baki flestum , ef ekki öllum , eldisfyrirtækjum , sem stofnuð hafa verið hér á landi . Ekki er ólíklegt , að framleiðsla á eldislaxi margfaldist á næstu árum með alvarlegum afleiðingum fyrir villta íslenska laxastofna . Helstu athugasemdir við stórfellt laxeldi í sjó eru þessar : Hætta á erfðamengun og útrýmingu íslenskra laxastofna . Auglýsing Óþrif og mengun . Rannsóknir hafa sýnt , að frá 10.000 tonna laxaeldi berst úrgangur , sem jafnast á við skolpfrárennsli frá 150.000 manna bæ . Þá berst grútur frá eldiskvíum að ströndum , þar sem hann getur valdið fugladauða . Mikill fjöldi laxa sleppur úr kvíum ; í Noregi viðurkenna eldismenn , að árlega sleppi yfir 300.000 fiskar ( tölur eru á reiki ) en vísindamenn segja , að margfalda megi þessa tölu með 4 . Sjúkdómar hafa herjað á eldislax . Miklir lúsafaraldrar hafa gengið yfir eldislax í Noregi og Færeyjum . Óttast er , að lúsin berist í náttúrulax frá eldislöxum . Lúsin drepur seiðin , þegar þau ganga til sjávar , og étur hold laxins . Eiturefnum hefur verið beitt gegn henni . Þau blandast svo úrgangi frá kvíum . Í Kanada og Chile hefur vírus , Infectious Salmon Anemia Virus , herjað á eldisstofna og valdið miklu búsifjum . Þá hefur önnur vírustegund , Salmon Leukemia Virus , drepið mikið af laxi . Notkun eiturefna og sýklalyfja þykir víða keyra úr hófi og hafa neytendasamtök og vísindamenn varað við mikilli neyslu á eldislaxi . Til að fá rauða litinn í hold eldislaxa , eru notuð litarefni , sem að hluta eru unnin úr rækju . Ef þau væru ekki til staðar , væri holdið nánast litlaust eins og í þorski eða ýsu . Í Noregi hefur laxeldi í sjó einkennst af linnulítilli baráttu við smitsjúkdóma , erfðablöndun í villtan laxastofn og lúsafaraldur , sem ógnar líffræðilegum fjölbreytileika . Laxeldi í Noregi býr nú við harða gagnrýni fjölda vísindamanna , nátturuverndarsamtaka , veiðimanna , veiðiréttareigenda og nokkurra stjórnmálamanna . Norsku laxeldisfyrirtækin hafa því séð sér hag í því , að flytja hluta starfsemi sinnar til Íslands . Þau hafa því fjármagnað að stórum hluta íslensku eldisfyrirtækin . Hér geta þau alið lax í sjó og greiða óverulegar fjárhæðir í leyfisgjöld . Því vaknar þessi spurning ; hverjir eiga hafið , þjóðin eða laxeldisfyrirtækin ? Í Noregi þarf að greiða verulegar fjárhæðir fyrir eldis - og rekstrarleyfi , en hér er enn og aftur gengið á auðlind , sem er eign þjóðarinnar . Víða er mótmælt Fjölmargir einstaklingar og félög hafa á undanförnum vikum mótmælt risaeldi á norskum laxi í íslenskum fjörðum : Landssamband veiðfélaga telur það óásættanelgt með öllu , að ekki skuli nú þegar hafa verið gert áhættumat vegna sjókvíaeldis við Ísland . Veiðimálastofnun hafi ítrekað bent á , að meta þurfi á heildstæðan hátt þá hættu sem villtum laxastofnum er búin vegna stórfelldra áforma um sjókvíaeldi við Ísland . " Nái laxeldið fram að ganga er innan örfárra ára vissa fyrir eyðingu laxastofna í veiðiám landsins “ , segir í ályktun . „ Gangi risaáform í sjókvíaeldi á kynbættum norskum laxi eftir , er um um að ræða óafturkræfa ógn við íslenska laxastofninn “ , segir Jón Helgi Björnsson , formaður LV . Í ályktun Veiðifélags Breiðdæla um risalaxeldi á Austfjörðum , segir m.a. : „ Kynbreyttur laxastofn af útlenskum uppruna er óafturkræf ógn við íslenska laxastofninn og gengur af honum dauðum , ef svona risaáform ganga eftir til vibótar laxeldisáætlunum á öðrum svæðum . Þá axla fiskeldisverksmiðjurnar enga ábyrgð á eignaspjöllum og skaðvænlegum áhrifum á umhverfið . Fiskeldisverksmiðjan keppist nú við að helga sér svæði í austfirskum fjörðum , endurgjaldslaust fyrir risaáformin í laxeldinu . Í Noregi verða fyrirtæki að greiða háar fjárhæðir fyrir útgefin starfsleyfi og nýtingu sjávar til eldisins . – Að baki fyrirhuguðum fiskeldisáformum eru að stórum hluta útlenskir fjárfestar með erlent áhættufjármagn sem sjá sér hag í því , að nýta sér íslenskan sjó endurgjaldslaust , og veikburða lagaumhverfi , sem veitir hvorki aðhald með virku eftirliti , né skyldur fiskeldisfyrirtækja til ábyrgðar á verkum sínum “ . Alþjóða hafrannsóknaráðið , ICES , hefur sent frá sér umsögn um möguleg áhrif sjókvíaeldis . Lögð var áhersla á að kanna skaðsemi laxfiskalúsa , erfðablöndun og áhrif á villta laxastofna . Í umsögninni er lýst miklum áhyggjum vegna laxfiskalúsar og enn meiri vegna hugsanlegra áhrifa eldislaxa , sem sloppið hafa úr eldisrými , á villta laxastofna . Fjöldi eldislaxa hafi sum ár mælst í nokkrum tilvikum 50% af hrygningarstofni í vatnakerfi . Slík erfðablöndun eyðir villtum laxastofnum . Bjarni Benediktsson , fjármálaráðherra , sagði í viðtali við Mbl . 17. Júlí s.l. : „ Í ám landsins eru stofnar , sem geyma erfðamengi , sem er þúsunda ára gamalt , ef ekki eldra . Mér finnst ekki verjandi að við tökum áhættuna af því , í þágu atvinnuuppbygginar í nútímanum , að tjón , sem verður í fiskeldisstöðvum í hafi , geti með óafturkræfum hætti eyðilagt erfðamegni laxins í íslenskum ám . Eftir því sem laxeldi í sjó vex fiskur um hrygg , þá eykst hættan af svona umhverfisslysum . Við verðum að taka hana alvarlega og við verðum að gera það í tíma . Ég vil að menn staldri við , áður en frekari laxeldisleyfi í hafi verða veitt , og við gerum mjög ríkar kröfur í þágu þess lífríkis , sem við ætlum að standa vörð um “ . Fleiri umsagnir af þessu tagi er unnt að rekja , en summa þeirra er , að risaeldisáform , bæði á Vestfjörðum , Austfjörðum og í Eyjafirði með erfðabreyttum norskum stofni , sé mesta náttúruvá íslenskra laxastofna og veiðiáa um allt land . Nái laxeldið fram að ganga sé innan örfárra ára vissa fyrir eyðinga laxastofna í veiðiám landsins . Gagnrýnisraddir í Noregi Eins og áður sagði hefur gagnrýni á laxeldi í sjó í Noregi vaxið mjög síðustu misserin . Í norska blaðinu Adresseavisen 28. júlí er greint frá nýrri skýslu Norska vísindaráðsins , sem fjallar um laxeldi . Þar er varað við þróun og afleiðingum sjávareldis á laxi . Lax , sem sloppið hafi úr eldiskvíum í mörg undanfarin ár , kunni að hafa haft óafturkræfar genetískar breytingar í villtum laxi . Hættan er nú metin meiri en í eldri skýrslum . Torbjörn Forseth , formaður vísindaráðsins , segir genabreytingar hafa fundist í 40 laxastofnum . Í 31 séu þær verulegar . Þá segir hann laxalúsina mestu ógn , sem steðji að villtum stofnum vegna þess hve mikið magn af eldislaxi sleppur úr kvíum . Torbjörn telur , að ef ekki takist að koma í veg fyrir að lax sleppi , þá muni það þýða endalok margra staðbundinna laxastofna . Blöndun á eldislaxi og villtum laxi sé þegar orðin mjög mikil í mörgum ám . Á síðasta ári var tilkynntu eldisfyrirtæki , að 244.000 laxar hefðu sloppið úr kvíum . ( Aðrir segja 378.000 ) Það segir ekki alla söguna . Í rannsókn , sem norska Hafrannsóknastofnunin gerði á árunu 2005 til 2011 , kom í ljóst , að fjöldi stroklaxa úr eldi var 4 - sinnum meiri en tilkynningar sögðu til um . Fleiri hættur steðja að villta laxinum eins og áhrif af virkjunum og laxasýkli , Gyrodactylus Salaris . Genamengun í mörgum laxveiðiám Á ráðstefnu , Alta Wild Salmon Conference , sem haldin var fyrr á þessu ári , komu fram upplýsingar um ástand laxeldis í sjó og villta laxins , sem ollu nokkru uppnámi . Í erindi Evu B. Thorstad , vísindamanns hjá NINA , norsku náttúrurannsóknastofnunni , kom fram , að í aðeins 22% norskra laxveiðiáa væri ástandið gott og í lagi miðað við umhverfiskröfur . Dr. Trygve T. Poppe lýsti þeirri skoðun sinni , að ef ekki yrði nú þegar gripið til harkalegra verndaraðgerða , þá yrðu almennar laxveiðar úr sögunni innan fimm ára . Kjell Hindar frá NINA kvað 65% af norskum laxveiðiám hafa þegar orðið fyrir alvarlegum áhrifum vegna genamengunar og 20% þeirra hefðu skaðast alvarlega . Fiskeldismenn í Noregi hefðu tilkynnt um 378 þúsund eldislaxa , sem sloppið hefðu úr kvíum 2015 . Vísindamenn fullyrða að þessi tala sé mun hærri , eða um 1 milljón laxa . Jens Olav Flekki , formaður samtakanna „ Björgum villta laxinum “ benti á þá staðreynd , að framleiðsla á 1,2 milljón tonnum af laxi í fjörðum Noregs , hefði leitt til þess , að Norðmenn hefðu misst stjórn á stroklaxiog lúsafaraldri . Lúsin skaðaði villtan lax og sjóbirting . Vegna stjórnlausrar notkunar á eiturefnum og lyfjum , hefði lúsin orðið ónæm fyrir þeim og væri nú óviðráðanleg . Fyrirhuguð námaverkefni á tveimur stöðum í norskum fjörðum , eru mikil ógn við líf í sjónum og þar með laxinn . Þar verður milljónum tonna af menguðu fráveituvatni hleypt í hafið . – Þar er komin ein af ástæðum þess , að norsk laxeldisfyrirtæki líta til Íslands . Orri Vigfússon , formaður Verndarsjóðs villtra laxastofna , flutti erindi á ráðstefnunni , þar sem hann , eins og margir aðrir , gagnrýndi norsk stjórnvöld fyrir aðgerðarleysi í málefnum laxeldisfyrirtækja . Hann sagði stjórnvöld ekki hafa neina stefnu , engin markmið og ekkert skynsamlegt hlutverk í eldismálum . Noregur þarfnaðist nýrra leiðtoga , sem gætu með aðgerðum endurvakið villta laxastofna til sögulegrar stærðar og mikilvægis . Á sama tíma og þessar fréttir berast frá Noregi , segir Höskuldur Steinarsson , framkvæmastjóri Landssamband fiskeldisstöðva á Íslandi , í samtali við norskan blaðamann , að nú þegar sé aðstaða til að framleiða 45 þúsund tonn af eldislaxi á Íslandi . Metnaður sé þó fyrir mun meiri framleiðslu . Íslendingar eigi framtíð sem umtalsverðir laxaframleiðendur . Hann segir jafnframt , að árið 2025 verði framleiðslan komin í 50 þúsund tonn . Framgangur málsins styðjist að mestu við fyrirtæki í norsku eignarhald . Tvö til þrjú íslensk fyrirtæki hafi ekki getað fjármagnað reksturinn , verið keypt og Norðmenn komið að . Erlendir fjárfestar , nær eingöngu frá Noregi , taki þátt í eldinu . Þegar séu fimm eldisfyrirtæki farin að starfa . Stefnt sé að 90.000 tonna framleiðslu . - Þetta er svipað magn og Færeyingar framleiða , en þeir leyfa að hámarki 25% erlent eignarhald í laxeldinu . Framkvæmdastjórinn segir , að hagræði þess að stunda laxeldi á Íslandi sé ódýr raforka , engir fisksjúkdómar og engin vandamál varðandi laxalúsina . Hægt sé að undirbúa viðbrögð vegna hennar og lágur sjávarhiti geri auðveldara að takast á við hana . Óhagræðið sé hins vegar lágur sjávarhiti , kaldir vetur og hár flutningskostnaður . – Rétt er að hafa í huga , að Austfirðir og Vestfirðir eru taldir illa hæfir til laxeldis vegna sjávarkulda . Sjávareldi við svonefndar 1400 daggráður á Austfjörðum og undir 2000 daggráðum á Vestfjörðum verður seint samkeppnisfært við ódýrari framleiðslu í Færeyjum og Noregi vegna mun lengri eldistíma . Þá hefur sjávareldi orðið fyrir áföllum vegna undirkælingu og lagnaðaríss . Laxeldi í sjó í fjörðum á Vestur - og Austurlandi telja margir að geti verið hluti af atvinnuuppbyggingu og á þeim forsendum ugglaust áhugamál íbúa . Í umræðunni fer hins vegar lítið fyrir neikvæðum áhrifum eldis í kvíum , t.d. áhrifin á stóru laxveiðiárnar á Austurlandi , Hofsá og Selá , grútarrek á fjörur og eignarhald erlendra aðila . Á sama tíma og hingað til lands koma þúsundir erlendra manna til starfa í fjölmörgum greinum , er holur tónn í fullyrðingu um atvinnuöryggi . Á það hefur verið bent , að þau byggðarlög , sem hér koma helst við sögu , eigi meira undir eflingu ferðaþjónustu og sköpun nýrra tækifæra innan hennar . Laxeldi mun ekki hafa örvandi áhrif á ferðaþjónustu af margvíslegum ástæðum , kannski þvert á móti . – Ef laxeldi er alfa og omega atvinnuuppbyggingar , mætti draga úr „ nauðsyn “ þess með því að bæta í kvóta byggðarlaganna , kvóta , sem á síðustu árum hefur verið keyptur til annarra útgerðarstaða . Einnig hefur verið bent á , að laxeldi má reka á landi og bæta þar við bleikjueldi , sem virðist gefast vel . Þá er sá möguleiki fyrir hendi , að ala upp geldfisk , sem ekki veldur óafturkræfu umhverfistjóni með genamengun . Einn af neikvæðari þáttum laxeldis í sjó og sætt hefur ámæli , er gríðarleg notkun á fiski í laxafóður . Eldismenn segja , að 1,2 kg. af laxafóðri þurfi til að framleiða 1 kg. af laxi . Þá gleyma þeir að segja , að í þetta eina kílógramm af fóðri fara 8 til 10 kg. af fiski , t.d. kolmunna . Þannig notar laxeldið margfalt meira af fiski í fóður en nemur framleiðslu á laxinum . Talið er , að heimsafli á fiski nemi nú um 90 milljón tonnum og hefur dregist saman um 4 milljónir tonna frá hámarkinu 1996 . Fyrir nokkrum árum fóru 16 milljón tonn í dýrafóður og hefur magnið vaxið síðan . Vísindamenn segja þetta siðlausa notkun á fiski . Norski vísindamaðurinn Thorbjörn Trondsen , sem gagnrýnt hefur laxeldi í Noregi , kveðst hafa verulegar áhyggjur af smáfiskastofnum , sem notaðir eru í laxafóður . Eftirspurn muni aukast á næstu árum , enda séu áætlanir uppi í Noregi um að margfalda laxeldi . Á sama tíma hafa vísindamenn alþjóðlegra eftirlitsstofnana með fiskveiðum kallað eftir helmings samdrætti í veiðum á fiski í dýrafóður . Samkvæmt tölum frá Sameinuðu þjóðunum eru 57% fiskstofna heimshafanna fullnýttir og 30% ofveiddir . Aðeins 13% eru ekki fullnýttir og hefur sú tala lækkað úr 40% árið 1974 . Því meira , sem framleitt verður af eldisfiski , því minna verður til skiptana úr stofnum heimshafanna . Þannig er ódýr fiskur notaður til að framleiða rándýran fisk , sem ekki er á færi fátækra þjóða að kaupa . Ísland er eitt fárra landa , sem nýtir fiskstofna , sem ekki eru ofveiddir . Það kann að vera spennandi kostur fyrir erlenda laxeldismenn . Íslenski villti laxinn er einstök auðlind , sem auðvelt er að tortíma með erfðamengun og sjúkdómum . Menn verða að velta því fyrir sér hvort áhættan sé þess virði , einkum þegar fjármagnið kemur frá erlendum fyrirtækjum , sem vilja komast á nýjar ókeypis eldislendur sakir hárra leyfisgjalda og aukinna erfiðleika í heimalandinu vegna erfðamengunar , óþrifa og eyðingar á villtum lax - og silungastofnum . Íslenskir stjórnmálamenn hafa lítinn gaum gefið fyrirætlunum um eldi á norskum laxi í íslenskum fjörðum og hugsanlegum afleiðingum . Einn ráðherra hefur þó tekið af skarið fyrir sitt leyti . Aðrir mættu huga betur að málinu og taka stjórnvöld í Alaska sér til fyrirmyndar , en þau hafa bannað með öllu laxeldi í sjó . Lágmarkskrafa til stjórnmálamanna og Alþingis er , að undinn verði bráður bugur að frágangi sérstakrar lagasetningar , sem bannar laxeldi í sjó við Ísland með erlendum og framandi kynbættum laxastofni og leyfi sjókvíaeldi , aðeins með geldfiski . Mbl . Viðtal við Bjarna Benediktsson 17. júlí 2016 . Umsögn Alþjóða hafrannsóknaráðsins , 31. maí 2016 . Athugasemdir við tillögu að matsáætlun vegna sjókvíaeldis í Berufirði frá 27. júlí 2016 . Samþykkt aðalfundar Veiðifélags Breiðdæla 8. júní 2016 . Viðtal norska blaðamannsins Aslak Berge , Ilaks , við Höskuld Steinarsson , framkv.stj. Landssambands fiskeldisstöðva , júlí 2016 . Greinargerð frá fundi ALTA , Wild Salmon Conference , febrúar 2016 . Viðtal við Torbjörn Forseth , oddvita Vitenskapelig raad for lakseforvaltning , í Adresseavisen 28. júní 2016 . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .