MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29 . NOVEMBER 1992 B 7 hæð . Þar voru tvöfaldar dyr inn í íbúðina og sneru móti norðri . Þegar inn var komið blasti við fremur þröngur gangur frá austri til vest - urs . Inn af honum hægra megiri ( vestan megin ) voru þrjár stórar stof - ur . Stór borðstofa var beint á móti innganginum , og sneru gluggar þar að Bankastræti ; svokölluð hornstofa var í beinu framhaldi af borðstofunni til vesturs ( til hægri , þegar horft var úr innganginum ) , og sást þaðan vítt um Reykjavík , upp á Landakotshæð , niður á Tjörn og út á sund ; dag - stofa , nokkru minni , var við hlið hornstofunnar og sneru gluggar þar út að Hverfisgötu . Á milli stofu voru tvöfaldar dyr og gler í hurðum . Hús - gögn voru keypt erlendis og tók borð - stofan fjölda manns í sæti . Flygill var á heimilinu , eins og tíðkaðist þá í híbýlum heldri manna ; vandaður bókaskapur stóð í hornstofunni ; þar var líka stórt og fallegt skatthol úr dökkum viði , þar sem gat að líta ljós - myndir af fjölskyldunni . Málverk eft - ir frænda Jóns , Þórarin B. Þorláks - son , héngu á veggjum , þar á meðal eitt málverk af Vesturhópshólum og annað af Hamrahlíð . Einnig var þar eitt málverk eftir Emil Walters , kunnan vestur-íslenskan málara . Emil , sem var skyldur Jóni Þorláks - syni , hafði komið heim á Alþingishá - tíðina 1930 og þá fengið stórt lán hjá Jóni , frænda sínum . Þegar Jón tók að lengja eftir greiðslu sendi Emil honum málverk upp í hana . Á stofum voru þykk teppi , en húsgögn voru þung og traust að hætti þeirrar tíðar , stólar bólstraðir , stórir og þægilegir . Austan megin á hæðinni ( vinstra megin , þegar komið var inn í ganginn ) voru svefnherbergin . Við hliðina á borðstofunni var lítið her - bergi , sem sneri út að Bankastræti ; þar bjó Margrét , móðir Jóns , og síð - an Elín . Við hlið þess var hjónaher - bergið , sem sneri líka út að Banka - stræti ; norðan þess var herbergi Önnu , og sá þaðan í átt að Hverfis - götu , en baðherbergi var á milli þess og hjónaherbergisins . Eldhúsið var norðan megin á hæðinni , beint and - spænis borðstofunni , og sérstakur uppgangur úr því í risið , þar sem vinnukonur bjuggu . Jón leigði íbúð sína í Bankastræti 11 tvisvar út , fyrsti veturinn 1923 - 1924 , þegar fjölskylda hans bjó erlendis , og síðan 1926 - 1927 , á meðan hann var ráð - herra , en þá bjó hann ásamt fjöl - skyldu sinni í Ráðherrabústaðnum við Tjarnargötu 32 . Allur heimilisbragur hjá Jóni Þor - lákssyni og Ingibjörgu yar talinn til stakrar fyrirmyndar . Á vinnutíma var Jón sjálfur lítið í íbúðinni á þriðju hæð , heldur sinnti störfum á skrif - stofu sinni á næstu hæð fyrir neðan , og gætti Ingibjörg þess þá vandlega , að börn , sem heimsóttu dætur þeirra og fósturson , trufluðu hann ekki . Gat stundum orðið nokkur háreysti , þegar börnin fóru öll í skollaleik í íbúðinni og frammi á gangi . Annars sá Jón um að aga dætur sínar . Hann hvessti sig aldrei , stjórnaði með augnaráðinu , eins og móðir hans hafði gert heima í Vesturhópshólum . Eitt sinn spurði Ingibjörg Þorláksson tengdamóður sína , hvort maður sinn hefði einhvern tíma gert eitthvað prakkarastrik . Nei , svaraði gamla konan , nema þegar hann var pela - barn ; þá hefði hann eitt sinn grýtt pelanum fullum af mjólk út á gólf og skellihlegið . „ Jón hafði hvasst augnaráð eins og móðir hans , " segir Jóna Hansen , dótturdóttir Magnúsar á Blikastöðum . „ Jón var þegjanda - legur , lágvaxinn , þrekinn , með fast - mótað andlit , liðað , dökkt hár og hreyfði sig hægt . Hann var alvöru - gefinn , ómannblendinn og afskipta - lítill um okkur börnin , " segir Valgarð Briem , sem kom stundum ungur drengur á heimilið , en Anna , móðir hans , var hálfsystir Ingibjargar . „ Jón var afskaplega \ júfur og vænn við okkur systur , " segir Kristín Claess - en , dóttir Eggerts . „ Það var yfir honum þessi festa , sem er svo óal - geng nú á dögum , " segir Elín , dóttir hans . Jón Þorláksson vildi hafa hreint og þrifalegt í kringum sig og allt í röð og reglu ; hann var líka mjög snyrtilegur í klæðaburði og lét sauma á sig skyrtur hjá dönskum skröddur - um , Brodrene Andersen . Þótt rík - mannlegt væri á heimili Jóns , var þar gætt hófs í öllum hlutum . Jón var nýtinn og andsnúinn allri eyðslu . Jón Þorláksson unni mjög konu sinni og kjördætrum , Önnu ( standandi ) og Elínu . Einnig ólst Hannes Arnórsson , frændi Jóns , síðar verkfræðingur , þar upp að mestu leyti . Á ~ hinni stuttu borgarsljóratíð sinni , 1933 - 1935 , beitti Jón Þor - láksson sér fyrir margvislegum framkvæmdum , en þar bar hæst undirbúning hitaveitu fyrir Reykjavík og Sogsvirkjunar . Fjölskyldan gerði sér þó stundum dagamun . Sjálfur hafði Jón gaman af stærðfræðiþrautum og gátum , og hann lék einnig golf , þegar hann var í útlöndum . í Reykjavík spiluðu þau hjónin lomber og bridge við vinafólk sitt einu sinni í mánuði og var þá spilað á þremur borðum , alls tólf manns . Skiptust þátttakendur á að halda spilakvöldin . Meðal spilafélag - anna voru Sigurður póstmeistari og kona hans , Guðrún , Oskar og Sigríð - ur Norðmann og Eggert og Soffía Claessen . „ En síðan hætti pabbi þessu , því að honum fannst þetta orðið of mikið , " sagði Elin . Sigurður Guðmundsson skólameistarí sagði , að hann hefði aðeins spilað bridge tvisvar á ævinni , í bæði skiptin við Jón Þorláksson . Hefðu liðið ein fimmtán ár á milli . „ Tókst Jóni með skýrleik sínum og skilmerkileik í bæði skiptin að þjappa í mig spila - reglunum , áður en byrjað var að spila , " sagði Sigurður . „ Hefi ég stundum eftir á dáðst að kennslu Jóns og tautað við sjálfan mig , að mikið kennaraefni hafi farið forgörð - um , þar sem hann var . " Það vildi hins vegar Sigurði til happs , að flest - ir spilafélagarnir voru húsfreyjur úr höfuðstaðnum , sem kunnu enn minna til bragða í bridge en hann sjálfur . Eins og að líkum lætur var tals - vert um gestakomur og veisluhöld á heimili Jóns Þorlákssonar við Banka - stræti og í Ráðherrabústaðnum . Við Ölfusárbrú í ferð Krisfjáns konungs X. og fylgdarliðs hans aust - ur yfir fjall í júní 1926 . „ Ég vildi ekki eiga að lifa þar norður frá , " sagði Kristján við menn einslega . Frá vinstri : Kristján X. , Juel hirð - stallari , Knútur prins ( sést aðeins í hann ) , Alexandrina drottning , Geir Zoéga vegamálastjórí , Sehested , hirðmær drottningar , óþekkt - ur ( fyrír aftan hirðmeyna ) , Blixen-Finecke barón , ( Iiklega ) Jakobsen læknir á herskipinu Niels Juel , óþekktur , Jón Þorláksson fjármála - ráðherra , óþekktur , Uklega von Hude orlogskaptajn , sem var einn af hirðmönnum konungs , óþekktur , Jón Sveinbjörnsson konungsrít - arí . Magnús Guðmundsson kom stöku sinnum þangað heim , en Ólafur Thors sjaldan eða aldrei . Stundum litu þau Magnús og Kristfn á Blika - stöðum inn með egg og brodd , sem þótti mikið hnossgæti ; dætur Magn - úsar , Helga og sigurbjörg , bjuggu þar , þegar þær voru í skóla í Reykja - vík laust eftir 1920 , og voru þar síð - an alltaf með annan fótinn . Ættingj - ar þeirra hjóna að norðan gistu oft hjá þeim og Jón og Hannes Arnórs - synir bjuggu þar stundum . Þegar Björg Þorláksdóttir var á landinu bjó hún stundum í herbergi á annarri hæð hússins . Eitt sinn var Björgu boðið í veislu til Jóns í Bankastræti . Hún átti þá sem endranær lítið af fötum og enn minna af fjármunum , svo að bróðir hennar gaf henni fyrir fallegum kjól . Björg kom síðan í veisluna , sá og sigraði ; yfir henni var sérstök reisn og hún kunni að tala um eitthvað annað en hégóma . Hefð - arkonum í Reykjavík fannst ' sumum heldur fátt um Björgu , því að hún dró frá þeim athygli ; karlar hópuð - ust venjulegast í kringum hana til þess að tala við hana um stjórnmál og bókmenntir . Eftir að dætur Jóns tvær stálpuðust kom það nokkrum sinnum fyrir , að haldnir voru dans - leikir fyrir þær og vini þeirra í Banka - stræti . Á einum slíkum dansleik dönsuðu piltarnir frá Hesti , Jón og Hannes Arnórssynir , við nokkrar stúlkur af Briems-ætt : Þeir voru heldur smávaxnir , eins og þeir áttu kyn til , en þær háar af stúlkum að vera , og þótti þetta eftirminnileg sjón ! Þingmaðurinn Jón Þorláksson Þau tólf ár , sem Jón Þorláksson sat á þingi , 1921 - 1933 , var ein helsta skemmtun utanbæjarmanna að fara á þingpalla , þegar þeir voru staddir í Reykjavík , og hlusta þar á mælsku - menn spreyta sig . Ingólfur Jónsson , síðar ráðherra , sagði að við slík tæki - færi hefði sér þótt skemmtilegast að hlusta á umræður í efri deild . Þar hefði mest kveðið að tveimur mönn - um . Annar hefði verið Jónas Jónsson frá Hriflu , sem hefði oft talað klukkutímum saman og ekki alltaf haldið sig við málefnin , en aldrei verið leiðinlegur . Hinn þingskörung - urinn hefði verið Jón Þorláksson , sem talað hefði „ með þeirri skynsemi og rökvísi , að fæstir komust til jafns , svo að við áheyrendur hlutum að hrífast " . Aðrir þeir , sem horfðu á Jón Þorláksson af þingpöllum , voru svip - aðrar skoðunar . Magnús Magnússon , sem var um skeið þingskrifari , sagði svo : Margt var góðra ræðumanna á þingi , en þó þótti mér Jon Þorláksson bera af þeim öllum . Tel ég hann tví - mælalaust mesta ræðumann , bæði utan þings og innan , sem ég hef hlustað á . En hvað var það þá , sem gerði hann að þessum mikla ræðu - manni ? Ekki var það orðgnóttin , ekki hraðmælskan , ekki líkingaauðurinn eða skáldlegt hugarflug . Ég held , að það hafi einkum verið þetta : Hinn karlmannlegi þungi , hinn hvassi skilningur á málefninu og hin trausta þekking og rökrétta hugsun . Hann hélt sér mjög fast að málefninu og beitti aldrei persónulegri áleitni að fyrra bragði . Ummæli Kristjáns Albertssonar hníga í sömu átt . Sagði hann , að Jón Þorláksson hefði borið af öðrum stjórnmálamönnum landsins um tig - inmannlega , þinglega mælsku . Hefði margt komið til , sköruleg rödd , mik - ið vald á máli og framsetningu og sannfæringarkraftur rökvíslegrar hugsunar . „ Ræður hans voru stund - um svo traustbyggðar , að einna helst minnti á járnbenta steinsteypu , en þó gat hann líka verið spaugsamur og fyndinn og andrikur , " sagði Krist - ján . Jón Jónsson í Stóradal , þingmaður Framsóknarflokksins , sat lengst af í sömu deild og Jón Þorláksson . Hann kvaðst ætíð hafa hlýtt af meiri at - hygli á ræður Jóns en annarra manna . Það hefði hvorki verið vegna þess , að hann hefði verið honum samdóma né af þeirri ástæðu , að Jón Þorláksson hefði hrifið menn með tilfmningahita eða fljúgandi mælsku . Nafni sinn hefði verið heldur stirð - máll maður og fastmáll . En menn hefðu lagt við hlustir , þegar hann tók til máls , sagði Jón í Stóradal , vegna þess að hann hefði verið rök - fastari en almennt gerðist og skýrari hugsun og meiri vinna hefði legið á bak við ræður hans . Það hefði aldrei leynt sér , að í ræðustóli stæði mað - ur , sem léti í ljós eigin sannfæringu , er oft hefði verið fengin eftir erfiða rannsókn , en ekki eftir fyrirskipaðri flokkssamþykkt . „ Hann var harður í hildi , en hreinn og heill , " sagði Jón í Stóradal . Bernharð Stefánsson sagði hins vegar , að sér hefði fallið miður við Jón Þorláksson en ýmsa flokksbræður hans í íhaldsflokknum , síðar Sjálfstæðisflokknum . Hefði hann verið þurr á manninn hvers - dagslega . „ En ef hann fékk sér f staupinu , sem reyndar kom of sjaldan fyrir , " sagði Bernharð , „ varð hann alúðlegur og skemmtilegur , því ekki vantaði gáfurnar . " Jón Þorláksson átti það þó til alls gáður að gera að gamni sínu . Eitt sinn var hann á gangi í forsal Alþingishússins og heyrði þá Þórarin á Hjaltabakka tala hátt og mikið í símaklefa hússins . Hann spurði : „ Hver er að tala þetta ? " Honum var svarað : „ Þórarinn á Hjaltabakka er að tala norður . " Þá sagði Jón : „ Hvers vegna í ósköpun - um notar maðurinn ekki símann ? " Jón Þorláksson sást sjaldan eða aldrei á einmæli með öðrum þing - mðnnum , ólíkt þeim Jóni Magnús - syni , Sigurði Eggerz og Jónasi Jóns - syni frá Hriflu , sem öllum var gjarnt að taka aðra þingmenn á eintal og hvísla einhverju í eyru þeirra . Jón hafði óbeit á rápi þingmanna um sal og skrafi þeirra um allt og ekkert og sat jafnan fastur í sæti sínu . „ Hann yrti aldrei á sessunaut sinn , Jón Baldvinsson , " segir Einar B. Pálsson . Eitt sinn átaldi Jón Þorláks - son Bjarna frá Vogi fyrir að ganga sífellt um þingsali í stað þess að sitja kyrr í sæti og kvaðst myndu skrifa þingsögu Bjarna . „ Hann eirir sjaldn - ast í sæti sínu , en rápar í sífellu um salinn , ýmist utan borða eða innan borða , " sagði Jón . „ Hann er sífellt að gripa fram í fyrir ræðumönnum , stráandi frá sér hnyttyrðum , með fettum og brettum , eins og leikari á leiksviði og fær líka einatt hlátur áheyrenda að la , unum , eins og títt er um leikara . " " Bjarni svaraði þá fullum hálsi , að aldrei myndi hann hafa svo lítið að gera , að hann nennti að setja saman ævisögu Jóns . Sagt var , að oft hefði þyngst á Jóni brún - in , þegar Sigurður Eggerz flutti ræður sínar á þingi og sveif einna hæst , en Sigurður var bunumælskur og ræður hans efnislitlar . Magnús Ásgeirsson ljóðaþýðandi var um skeið þingskrifari og sagði sögu af Jóni Þorlákssyni , sem lýsir honum vel . Magnús var staupastór og vantaði einu sinni sem oftar fé fyrir vínföngurh . Hann gekk þá niður í þing til þess að fínna einhvern þing - mann , sem unnt væri að „ slá " . Þeg - ar Magnús kom inn í þinghúsið var þar enginn nema Jón Þorláksson , sem sat einn í sal efri deildar og grúfði sig þar yfír skjöl . Magnús þekkti hann lítt , enda var Jón ómann - blendinn . Hugsaði hann með sjálfum sér : „ Á ég að voga mér að biðja hann um að lána mér ? Ef ég geri það , þá er best að hafa upphæðina hærri en venjulega ! " Hann herti upp hugann , gekk til Jóns , rakti raunir sínar og bað hann síðan að lána sér þrjú hundruð krónur , en lét þess ógetið , að féð ætti að nota til áfengis - kaupa . Jón leit fast á hann og spurði sfðan : „ Hvar býr konan yðar ? " Magn - ús sagði honum það . Þá sagði Jón : „ Ég skal senda henni það fyrir kvöld - ið . " Lét Magnús síðar svo um mælt , að hann hefði ákveðið að slá Jón Þorláksson ekki aftur um lán .