Um jarðstrengi og raftæknilegar takmarkanir Í kjölfarið á óveðrinu sem gekk yfir landið um miðjan desember heyrðust háværar raddir um að nú þyrfti að herða á því að koma öllum raflínum í jörð . En er það raunhæfur kostur ? Áður en lengra er haldið er nauðsynlegt að gera grein fyrir muninum á dreifikerfi raforku og flutningskerfi . Flutningskerfið , sem Landsnet á og rekur , samanstendur af stærstu flutningslínunum sem flytja raforku á hárri spennu milli landshluta á 132 kV og 220 kV spennu . Að auki eru landshlutakerfin , sem í flestum tilfellum eru rekin á 66 kV og sinna raforkuflutningi til einstakra byggðarlaga , hluti flutningskerfisins . Dreifikerfin taka svo við þegar flutningskerfinu sleppir og dreifa raforkunni til einstakra notenda . Í stuttu máli má líkja þessu við æðakerfi mannslíkamans ; flutningskerfið er hliðstætt stóru slagæðunum sem flytja blóðið um milli einstakra líkamshluta og dreifikerfið samsvarar háræðakerfinu sem dreifir blóðinu til frumanna eða vöðva og einstakra líffæra . Dreifiveitur hafa staðið sig gríðarlega vel undanfarna áratugi í því að koma sínum línum í jörðu . Eðli málsins samkvæmt ganga hlutir hægar fyrir sig í flutningskerfi raforkunnar enda er þar verið að fást við línur á hærri spennustigum og með meiri flutningsgetu . Þó er rétt að benda á að Landsnet hefur , frá stofnun fyrir 15 árum síðan , lagt allar línur á 66 kV og 132 kV spennu í jörð . Þar er um að ræða rúmlega 150 kílómetra af jarð - og sæstrengjum . Þetta er í fullu samræmi við stefnu stjórnvalda um lagningu raflína , þar sem segir að meginreglan , við uppbyggingu landshlutakerfa raforku , sé að notast við jarðstrengi að því gefnu að slíkt sé tæknilega raunhæft . Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er það eitt af forgangsverkefnum að nýta með sem hagkvæmustum þætti þá orku sem þegar hefur verið virkjuð . Í því skyni þurfi að styrkja flutnings - og dreifikerfi raforku og tengja betur lykilsvæði og skoðað verði að hve miklu leyti megi nýta jarðstrengi í slíkar tengingar með hagkvæmum þætti , eins og það er orðað . Í þingsályktun nr. 26 / 148 frá 11. júní 2018 um uppbyggingu flutningskerfisins er nánar kveðið á um rannsóknir á mögulegum jarðstrengslögnum og liggja niðurstöður þeirra rannsókna nú fyrir . Þann 16. desember síðastliðinn birtist í samráðsgátt stjórnvalda skýrsla sem dr. Hjörtur Jóhannsson vann um þessi mál að beiðni ráðuneyta Atvinnuvega - og nýsköpunarmála og Umhverfis - og auðlindamála . Meginniðurstöður í þessari skýrslu eru þær að svigrúm til jarðstrengslagna í fyrirhuguðu 220 kV meginflutningskerfi hringinn í kringum landið er afar lítið . Þessar niðurstöður eru í fullu samræmi við það sem Landsnet hefur margoft bent á . Kerfisaðstæður á hverjum stað ( þ.e. kerfisstyrkur ) hefur grundvallaráhrif á möguleika til jarðstrengslagna , sérstaklega á hæstu spennustigum flutningskerfisins ( 132 kV og 220 kV ) . Sé kerfið ekki í stakk búið til þess að taka við strengnum er tómt mál að tala um strenglagnir þar . Þess vegna er nauðsynlegt að greina hvert tilvik vandlega . Undir þetta er tekið í skýrslunni á fleiri en einum stað , t.a.m. „ Umfjöllun um kosti og ókosti nýtingar jarðstrengja til styrkingar flutningskerfi raforku er gagnleg ef hún er sett fram í samhengi við tæknilegar hámarkslengdir jarðstrengja . Verkefni þar sem fjallað væri um hve neikvæð eða jákvæð áhrif það hefði á raforkuverð , afhendingaröryggi eða umhverfiskostnað ef allt flutningskerfi raforku væri lagt í jörðu hefði mjög takmarkað gildi ef ekki væri tæknilega mögulegt að leggja nema takmarkaðan hluta kerfisins í jörðu “ . Því miður hafa , á síðustu árum , verið birtar skýrslur um t.a.m. jákvæð áhrif jarðstrengslagna á afhendingaröryggi þar sem skautað hefur verið fimlega fram hjá þessum þætti , sem hlýtur að vera grundvallarforsenda í umræðum um þessi mál . Eins og áður segir koma niðurstöður skýrslunnar okkur hjá Landsneti ekki á óvart . Raunar má segja að þær staðfesti að það svigrúm sem þó er til staðar til strenglagna á 220 kV eigi fyrst og fremst að nýta til þess að fullnægja skilyrðum sem stefna stjórnvalda um lagningu raflína setur , m.a. um á hvaða svæðum komi helst til greina að leggja jarðstrengi .