Ingibjörg Jakobsdóttir , geðhjúkrunarfræðingur , er að gera rannsókn á svefnleysi . Hún sendi tölvupóst og bað um tillögur að íslenskum heitum á fyrirbærum sem á ensku nefnast : primary insomnia , secondary insomnia og rebound insomnia . Í upphafi má nefna að flokkunarkerfi ameríska geðlæknafélagsins ( DSM-IV ) skiptir svefnröskunum í tvo meginflokka , primary sleep disorders og other sleep disorders . Síðari flokkinn má nefna aðrar svefnraskanir , en þannig flokkast til dæmis svefnraskanir af völdum geðrænna eða líkamlegra sjúkdóma og svefnraskanir af völdum ýmiss konar efna og lyfja . Í fyrri flokknum koma meðal annars fyrir heitin dyssomnia , hypersomnia , insomnia og parasomnia . Nafnorðið dyssomnia er flokkunarheiti sem fær þýðinguna svefntruflanir í Íðorðasafni lækna . Samkvæmt DSM-IV er um að ræða truflanir á lengd svefns eða tímasetningu og jafnframt á þeirri svefnhvíld sem vænst er . Insomnia og hypersomnia heyra undir dyssomnia . Hypersomnia einkennist af syfju á venjulegum vökutíma og tilhneigingu til að sofa á daginn , þrátt fyrir eðlilegan nætursvefn . Sumir sjúklinganna eiga einnig mjög erfitt með að vakna á morgnana og eru þá úrillir . Þetta fyrirbæri nefnist svefnsækni í íðorðasafninu . Parasomnia er einnig flokkunarheiti , notað um svefnraskanir sem einkennast af afbrigðilegri hegðun eða viðbrögðum meðan á svefni stendur . Þar má sem dæmi nefna martröð og svefngöngu . Þetta heiti er ekki að finna í íðorðasafninu og í bili kemur ekki nein liprari þýðing í hugann en svefnhegðunarröskun . Rifja má upp að forskeytið para - er úr grísku . Læknisfræðiorðabók Dorlands tilgreinir merkingarnar : a ) við hliðina á , nærri , b ) líkur , c ) auka - , d ) hinum megin , e ) aðskilinn frá , f ) óeðlilegur . Heitið insomnia er latneskt að uppruna , samsett úr þremur liðum , neitandi forskeytinu in - ( ekki , án , ó - ) , miðhlutanum somn - og loks viðskeytinu -ia , sem er notað í mörgum læknisfræðilegum orðum til að tákna ástand . Latneska nafnorðið somnus merkir svefn eða mók . Bein orðhlutaþýðing á insomnia er því " ástand án svefns " og Íðorðasafn lækna tilgreinir íslensku heitin svefnleysi og andvökur . Þeir sem þjást af svefnleysi eiga ýmist erfitt með að sofna þegar svefntími er kominn eða erfitt með að sofa allan þann tíma sem þeir vildu vera sofandi . Enska lýsingarorðið primary er komið úr latínu þar sem primarius merkir aðal - og primus merkir fyrstur . Í læknisfræðilegum heitum er primary oft notað til að einkenna sjúkdóm sem ekki er afleiðing af öðrum sjúkdómi eða sjúkdómsmeðferð . Íðorðasafnið birtir þýðingarnar upphafs - , byrjunar - og frum - . Andstætt er lýsingarorðið secondary , oft notað til að tákna sjúkdóm eða ástand sem er afleiðing af öðru sjúklegu fyrirbæri . Secondary er einnig notað um ýmislegt það sem kemur aftar í röð eða síðar í tíma . Í íðorðasafninu má finna ýmsar þýðingar á secondary , svo sem fylgi - , síð - og annars stigs . Sumir læknar hafa einnig notað orðin frumkominn og síðkominn til að tákna andstæðurnar primary og secondary . Þegar flokka þarf svefnleysi af þeirri nákvæmni sem DSM-IV gerir ráð fyrir , má grípa til heitanna frumkomið svefnleysi eða frumsvefnleysi á primary insomnia og síðkomið svefnleysi eða síðsvefnleysi á secondary insomnia . Í samræmi við ýmis önnur heiti í íðorðasafninu má einnig tala um fylgisvefnleysi . Undirrituðum tókst ekki að finna formlega lýsingu eða skilgreiningu á rebound insomnia . Í íðorðasafninu er nafnorðið rebound þýtt sem afturkast og í öðrum orðabókum má einnig finna endurkast og frákast . Fræðiheitinu rebound insomnia er sennilega ætlað að tákna svefnleysi sem kemur aftur eftir eðlilegt svefntímabil . Þess vegna er stungið upp á því að nefna fyrirbærið endurkomið svefnleysi . Í síðasta pistli var rætt um blöðruhálskirtilinn , hvekk , og tilgreind nokkur samsett heiti úr Íðorðasafni lækna , mynduð með stofnsamsetningu ( hvekk - ) . Eignarfallssamsetning ( hvekks - ) reyndist sjaldgæfari , en meðal slíkra heita eru hvekksauki ( hypertrophia prostatae ) , hjáhvekksbólga ( paraprostatitis ) , hvekksstarfsvefur ( parenchyma prostatae ) , hvekksgrenndarbólga ( periprostatitis ) og hvekksskurður ( prostatectomy ) . Undirritaður komst að þeirri persónulegu niðurstöðu að stofnsamsetningin færi alls staðar betur . Í ritmálssafni Orðabókar háskólans eru mörg dæmi um orðið hvekkur , allt frá 17. öld . Fram á 20. öld virðist það merkja hrekkur , grikkur , gabb , blekking eða svik . Í öðrum orðabókum má þó einnig finna merkingarnar flog , sár verkur og bugða . Líffærafræðilega merkingin , blöðruhálskirtill , er eignuð Vilmundi Jónssyni , landlækni . Íslensk læknisfræðiheiti Guðmundar Hannessonar frá 1954 tilgreina heitin hvekknám ( prostatectomia ) og hvekkbólga ( prostatitis ) og eigna þau Vilmundi ( VJ ) . Meðan aðrar upplýsingar liggja ekki fyrir , er freistandi að setja fram þá tilgátu að skopskyn Vilmundar hafi ráðið því að orðið hvekkur var tekið upp sem læknisfræðiheiti . Sögnin að hvekkja er þannig útskýrð í Íslenskri orðabók Máls og menningar : 1. gremja , gera graman . 2. gabba , blekkja ; svíkja , draga á tálar . 3. hrekkja , áreita ; hræða . Vilmundur hefur sjálfsagt minnst þeirrar gremju sem ofstækkun blöðruhálskirtilsins ( hvekkauki ) olli sjúklingum hans .