Tæpitungulaust : Hugleiðingar um gæðastjórnun Í upphafi gæðastjórnunarvakningarinnar gekk sá sem þetta ritar , þá formaður læknaráðs Landspítalans , ásamt þáverandi forstjóra Ríkisspítalanna á fund forstjóra Eimskipafélags Íslands til að fræðast um það hvernig hann stjórnaði fyrirtæki sínu . Eimskipafélagið var og er enn eitt af stærstu fyrirtækjum landsins og hefur haft á sér orð fyrir að vera vel stjórnað , meðal annars hefur það skilað eigendum sínum nokkuð árvissum arði . Hið sama var tæpast hægt að segja um fyrirtækið Ríkisspítalar . Það var og er rekið með stöðugt vaxandi halla , sem leggst þyngra og þyngra á þreyttar herðar fjármála - og heilbrigðisráðherra landsins og hvað stjórnunina varðar getur á stundum verið erfitt að átta sig á því hver stjórnar hverju og hverjum . Á þessum fundi sannfærðist höfundurinn um það að fyrirtæki og fyrirtæki er ekki eitt og hið sama og að stjórnun og stjórnun eiga ekkert sameiginlegt nema nafnið svo og að stjórnun , hverju sem stjórnað er , er annaðhvort góð eða vond og skiptir þá mestu máli að stjórnendurnir viti hverju þeir eru að stjórna og hvert sé markmiðið með stjórnuninni . Það er aðal góðrar stjórnunar og feluský eins og gæði breyta þar engu um . Minningin um þennan fund varð tilefni þessarar greinar vegna þess að þáttaskil eru nú í báðum fyrirtækjunum og það er fróðlegt að skoða hvernig ráðamen fyrirtækjanna hafa brugðist við þessum þáttaskilum ef af því mætti draga einhvern lærdóm . Á liðnu vori voru tvö stærstu fyrirtæki landsins í heilbrigðisþjónustu sameinuð og heita nú löngu og óþjálu nafni Landspítali Íslandsháskólasjúkrahús í Fossvogi og / eða við Hringbraut . Um réttmæti þessar aðgerðar er deilt og verður deilt um ókomin ár . Hún verður , að minnsta kosti ekki réttlætt með hinu margtuggna hugtaki " frjáls samkeppni " , sem stærsti stjórnmálaflokkur landsins og ráðandi stjórnarflokkur , telur sitt evangelium . En skoðum " fyrirtækin " aðeins nánar . Annars vegar var fyrirtæki sem hefur það hlutverk að stunda flutningastarfsemi og viðskipti sem henni tengjast . Forstjórinn var sérfræðingur um slíka starfsemi og hafði við hlið sér aðra sérfræðinga tengda starfseminni . Hlutverk forstjórans er að reka fyrirtækið með því markmiði að veita viðskiptavinum viðunandi þjónustu og skila eigendunum viðunandi arði . Í skjóli sérþekkingar sinnar og samstarfmanna getur hann valið starfsmenn og hann hefur líka vald og þekkingu til að reka þá eða færa til innan fyrirtækisins eftir þörfum . Auk þessa getur hann lagt niður eða dregið úr starfsemi sem ekki skilar viðunandi arði . Hins vegar var " fyrirtæki " , sem hefur að markmiði að veita sjúkum og særðum mjög sérhæfða þjónustu . Þjónustu sem þjóðfélagið er skyldugt til , lögum samkvæmt að veita þegnum sínum , eftir þörfum , ( þetta var áður en kostnaðarvitundin var innleidd sem þáttur í heilbrigðisþjónustunni ) og ber ekki að skila öðrum arði en betra lífi fyrir einstaklinginn . Forstjóri þessa " fyrirtækis " þá var verkfræðingur , sem hafði að vísu aflað sér þekkingar á rekstri sjúkrastofnana en þekkti ekki sjúklinga og vissi ekkert um læknisfræði . Hann var því algerlega háður ráðleggingum starfsmanna " fyrirtækisins " um stjórnun annarra þátta starfseminnar en þeirra sem lutu að fjárhagslegum rekstri , og þó ekki því yfirmaður hans um þann þátt var heilbrigðisráðherra , og yfir honum fjármálaráðherra sem hvorugur hafði snefil af þekkingu á rekstri " fyrirtækisins " . Sú kenning að læknar geti ekki stjórnað sjúkrastofnunum er nú orðin nokkurra áratuga gömul . Höfundur hefur aldrei fundið frambærileg rök fyrir kenningunni og fundist hún álíka gáfuleg og að verkfræðingar ættu ekki að stjórna vegagerð eða byggingaframkvæmdum eða kennaramenntaðir menn skólum . Sök okkar læknanna liggur í því að alltof margir hafa trúað kenningunni og fyrir bragðið er stjórn heilbrigðiskerfisins ormétin af valdafíklum með litla eða enga þekkingu á lækningum eða læknisfræði . En snúum okkur aftur að tímamótunum . Framundan eru forstjóraskipti hjá Eimskipafélaginu og þegar hefur nýr forstjóri verið ráðinn . Sá er hagfræðingur að mennt , sérmenntaður í rekstrarhagfræði og hefur stjórnað einu stærsta sveitarfélagi landsins um árabil og farist það vel úr hendi . Að flestra dómi réttur maður á réttum stað þó sumir hafi fundið pólitíska lykt af ráðningunni . Áður en Landspítalinn og Borgarspítalinn voru sameinaðir hafði stjórnun Landspítalans rekið á reiðanum í nokkur ár . Eftir sameininguna var ráðinn forstjóri , sem er mætur hagfræðingur og embættismaður en ekki er vitað að hann hafi komið nálægt heilbrigðisstofnunum eða lækningum . Um svipað leyti var ráðinn nýr formaður stjórnarnefndar Ríkisspítalanna , nú háskólaspítala við Hringbraut og í Fossvogi , fyrrum sveitarstjóri í þorpi úti á landi sem ekki er vitað til að hafi nokkurn tímann komið nálægt heilbrigðismálum . Þannig hefur það verið um árabil að enginn af æðstu stjórnendum stærstu sjúkrastofnana landsins hefur verið læknismenntaður og við sameininguna hefur það ekki breyst . Sé það gæðastjórnun að stofnunum sé stjórnað af fólki , sem hefur litla eða enga þekkingu á hlutverki og markmiðum stofnunarinnar , er það niðurstaða höfundar að gæði þurfa ekki endilega að vera góð .