[ Gildissvið laganna og dómendur í héraði og fyrir Landsrétti . ] 2. gr . Í héraði eiga mál samkvæmt lögum þessum undir hina reglulegu héraðsdómstóla . 1 ) L. 49 / 2016 , 32. gr. [ 3. gr. a . Jafnframt getur hann ákveðið , ef mál er umfangsmikið , brot sem ákært er fyrir getur varðað 10 ára fangelsi eða meira , eða sakarefni mjög mikilvægt frá almennu sjónarmiði og dómur hefur verið fjölskipaður í héraði , að þrír dómarar við Landsrétt skipi dóm með tveimur sérfróðum meðdómsmönnum eða að fimm dómarar við Landsrétt skipi dóm . ] 2 ) 1 ) L. 141 / 2018 , 10. gr. 2 ) L. 49 / 2016 , 34. gr. 5. gr . … 1 ) Meðdómsmenn taka þátt í málsmeðferð og [ samningu dóms ] 2 ) og hafa sömu réttindi og bera sömu skyldur og dómsformaður í því máli . hann hefur gætt réttar sakbornings eða brotaþola í málinu , c . Dómari eða dómsformaður , ef dómur er fjölskipaður , kveður upp úrskurð um kröfu aðila um að hann eða meðdómsmenn víki sæti , svo og ef hann eða þeir víkja sæti af sjálfsdáðum . Þinghöld , þingbækur o.fl. 8. gr . Þegar einn maður situr í dómi skal að jafnaði vera einn þingvottur . [ Nú þarf að taka skýrslu af brotaþola , yngri en 15 ára , og skal það þá gert í sérútbúnu húsnæði fyrir skýrslutöku af börnum nema hagsmunir brotaþolans krefjist þess að annar háttur verði á hafður . til hlífðar sakborningi , brotaþola , vandamanni þeirra , vitni eða öðrum sem málið varðar , b . Þótt þinghald sé háð í heyranda hljóði er dómara rétt að takmarka fjölda áheyrenda við þá sem rúmast á þingstað með góðu móti . Bókað skal um brottvikningu manns ef sakborningur , fyrirsvarsmaður hans eða málflytjandi á í hlut . Ef tekið hefur verið upp hljóð eða teknar myndir í þinghaldi án leyfis dómara er óheimilt að birta þær hljóðupptökur eða myndir . Brot gegn 1. og 2. mgr. varðar sektum , sbr. [ 1. mgr. 241. gr. ] 1 ) Enn fremur má dómari meina þeim sem brotið hefur gegn þeim ákvæðum um aðgang að þinghaldi , hvort sem er í sama máli eða öðrum málum . Sé ekki kostur á löggiltum dómtúlki er dómara rétt að samþykkja að annar hæfur maður annist þýðingu , en sá skal þá undirrita heit í þingbók um að hann muni rækja starfann eftir bestu getu og ber honum að staðfesta þýðingu sína fyrir dómi ef hún er vefengd . [ Nú gefur maður skýrslu fyrir dómi sem reiðir sig á íslenskt táknmál til samskipta og skal þá ákæruvaldið sjá um að kalla til táknmálstúlk . Um heit slíks manns og staðfestingu fer eftir ákvæðum 2. mgr. ] 1 ) Ef maður , sem á að gefa skýrslu fyrir dómi , er ekki [ fyllilega ] 1 ) fær um að eiga orðaskipti á mæltu máli [ eða íslensku táknmáli ] 1 ) skal ákæruvaldið sjá um að kalla til kunnáttumann til aðstoðar . Um heit slíks manns og staðfestingu fer eftir ákvæðum 2. mgr . Dómari getur þó ákveðið í stað þess að eftir atvikum verði spurningar lagðar fyrir hlutaðeiganda eða hann svari þeim skriflega fyrir dómi . [ Þann einn má kveðja til sem dómtúlk , táknmálstúlk , þýðanda eða kunnáttumann sem er orðinn 20 ára að aldri . Að auki má dómtúlkur , táknmálstúlkur eða kunnáttumaður ekki vera vanhæfur til að taka starfann að sér , sbr. 6. gr . Dómari ákveður þóknun til handa dómtúlki , táknmálstúlki , þýðanda eða kunnáttumanni og greiðist þóknunin og annar kostnaður vegna starfa hans úr ríkissjóði . ] 1 ) 1 ) L. 18 / 2019 , 4. gr. 13. gr . Við [ Landsrétt og ] 1 ) hvern héraðsdómstól skulu vera þingbækur til afnota í sakamálum . Ef önnur ákvæði þessara laga mæla ekki fyrir um að bókað verði um tiltekin atriði ákveður dómari hvað verði annars skráð í þingbók og undirritar það sem hefur verið bókað að loknu þinghaldi . [ Það sem kemur fram við munnlega sönnunarfærslu skal tekið upp í hljóði og mynd . 1 ) L. 49 / 2016 , 39. gr. 15. gr . Meðan máli er ólokið verður frumrit skjals þó ekki afhent nema brýn nauðsyn krefji og dómari telji að láta megi það af hendi gegn því að afrit komi í stað þess . Hljóðritanir , myndbönd og mynddiska skv. 3. mgr. 13. gr. skal varðveita í minnst þrjú ár frá lokum dómsmáls . 1 ) L. 49 / 2016 , 40. gr. 16. gr . Dómara er enn fremur skylt gegn greiðslu gjalds að láta öðrum þeim , sem þess óskar , í té staðfest endurrit úr dómabók og af úrskurðum og ákvörðunum sem færðar hafa verið í þingbók . Eftir þann tíma má verða við ósk þess efnis ef sérstakar ástæður mæla með því . [ Nú er meðferð máls endanlega lokið fyrir héraðsdómi og tekur þá dómstjóri ákvörðun um afhendingu afrits skv. 1. og 3. mgr. eða kveður upp úrskurð skv. 6. mgr. ] 2 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 41. gr. 2 ) L. 78 / 2015 , 19. gr. 17. gr . Við [ Landsrétt og ] 1 ) hvern héraðsdómstól skal haldin skrá yfir þau mál sem koma þar til úrlausnar samkvæmt lögum þessum . búnað til hljóðritunar og [ myndupptöku ] 3 ) í þinghöldum , d. dómabækur , e. varðveislu málskjala , hljóðritana [ og myndupptaka ] , 3 ) f. [ aðgang almennings að endurritum af dómum og úr þingbók , svo og að framlögðum skjölum , þ.m.t. um brottnám upplýsinga úr þeim , eftir að máli hefur verið endanlega lokið ] , 1 ) [ g. form og frágang dómskjala , þar á meðal hámarkslengd ákæru og greinargerðar ákærða ] . 3 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 42. gr. 2 ) Rgl . 189 / 2009 . Að auki , í umboði þeirra , vararíkissaksóknari , varahéraðssaksóknari , saksóknarar , aðstoðarsaksóknarar og saksóknarfulltrúar , svo og löglærðir aðstoðarlögreglustjórar . Tekur þetta til upplýsinga um einkahagi manna sem eðlilegt er að leynt fari , upplýsinga sem varða starfshætti ákæruvalds og lögreglu og fyrirhugaðar aðgerðir í þágu rannsóknar , og annarra upplýsinga sem leynt skulu fara samkvæmt lögum , stjórnvaldsfyrirmælum eða eðli máls . Ríkissaksóknari er æðsti handhafi ákæruvalds og ber ábyrgð á ákvörðunum þeirra sem við embætti hans starfa . Skal vararíkissaksóknari fullnægja sömu lagaskilyrðum og ríkissaksóknari , en saksóknarar skilyrðum til skipunar í embætti héraðsdómara . Ríkissaksóknari höfðar sakamál ef brot varðar X. kafla almennra hegningarlaga , svo og þau mál önnur þar sem [ ráðherra ] 1 ) tekur ákvörðun um saksókn , sbr. 2. mgr. 19. gr . Hann getur kveðið á um rannsókn máls , mælt fyrir um framkvæmd hennar og fylgst með henni . Honum til aðstoðar eru varahéraðssaksóknari , sem ráðherra skipar ótímabundið , svo og saksóknarar sem ráðherra skipar til fimm ára í senn . Við embættið skal vera sérstök deild skatta - og efnahagsbrota og skal sá eða þeir saksóknarar sem þar starfa bera starfsheiti sem kennt er við málaflokkinn . Héraðssaksóknari getur skipt embættinu í fleiri deildir eftir málaflokkum eða umdæmum . brot á ákvæðum XXIV. kafla laganna , j . Héraðssaksóknari getur borið undir ríkissaksóknara álitaefni varðandi saksókn eða málsmeðferð að öðru leyti , svo sem ef hann telur að lögreglustjóri eigi að höfða mál , hann telur sig vanhæfan eða mál er vandasamt úrlausnar . 3 ) 1 ) L. 23 / 2016 , 7. gr. 2 ) L. 49 / 2016 , 44. gr. 3 ) L. 47 / 2015 , 2. gr. 24. gr . Lögreglustjórar höfða önnur sakamál en þau sem ríkissaksóknari eða héraðssaksóknari höfðar skv. 2. mgr. 21. gr. og 1. og 2. mgr. 23. gr. , sbr. þó 3. mgr. þeirrar greinar . Lögreglustjóri sem stýrt hefur rannsókn brots höfðar sakamál vegna þess nema ríkissaksóknari eða héraðssaksóknari höfði mál eða annað leiði af reglum um varnarþing skv. VI. kafla . Í héraði flytur ríkissaksóknari , vararíkissaksóknari eða saksóknari þau mál sem ríkissaksóknari höfðar . [ Þá má ríkissaksóknari ] 1 ) fela lögreglustjóra , héraðsdómslögmanni eða hæstaréttarlögmanni að flytja mál í héraði á sama hátt og segir í 1. mgr . Sé hæstaréttarlögmanni falið að flytja mál fyrir [ Landsrétti eða ] 2 ) Hæstarétti hefur hann sömu skyldur og ákærandi . Héraðssaksóknari og lögreglustjórar flytja þau kærumál fyrir [ Landsrétti ] 3 ) sem þeir fara með [ skv. 7. mgr. 23. gr. ] 1 ) og 5. mgr. 24. gr . [ Nú telur ríkissaksóknari sig vanhæfan til að fara með ótilgreind mál á afmörkuðu sviði um tiltekinn tíma og setur þá [ ráðherra ] 1 ) annan löghæfan mann til að gegna hlutverki ríkissaksóknara í slíkum málum . ] 2 ) Ef héraðssaksóknari væri vanhæfur til að fara með mál sem dómari skv. 6. gr. skal hann víkja sæti . Nú er maður á sama hátt og áður greinir vanhæfur til meðferðar einstaks máls fyrir dómi og má hann þá ekki flytja það sem ákærandi . Sakborningur og verjandi . Ef sakborningur er lögaðili koma stjórnendur fram sem fyrirsvarsmenn hans , einir eða fleiri í sameiningu , eftir því sem leiðir af almennum reglum . Sakborningur sem handtekinn hefur verið í þágu rannsóknar máls á rétt á að hafa samband við lögmann þegar eftir handtöku , sömuleiðis nánustu vandamenn sína nema sérstök ástæða sé til að ætla að það muni torvelda rannsókn málsins . Sakborningi er heimilt að halda sjálfur uppi vörnum í máli kjósi hann það og sé hann hæfur til þess að mati dómara eða lögreglu . Bera má þá ákvörðun undir dómara . Heimilt er dómara að skipa sakborningi verjanda þótt hann hafi ekki óskað þess ef hann er að mati dómara ekki fær um að gæta hagsmuna sinna sem skyldi við meðferð máls fyrir dómi . Ef lögregla neitar eða lætur hjá líða að tilnefna sakborningi verjanda skv. 30. gr. getur hann leitað atbeina dómara og óskað eftir því að honum verði skipaður verjandi . Meðan á rannsókn máls stendur má þó takmarka rétt hans til að ræða við sakborning , vera viðstaddur skýrslutöku , kynna sér gögn og fylgjast með framvindu rannsóknar ef hætta er á að hún torveldist við það . Við skipun eða tilnefningu verjanda skal að jafnaði fara eftir ósk sakbornings , sbr. þó 4. og 5. mgr . Ef ætla má að verjandi muni hindra eða hafi hindrað rannsókn máls með ólögmætum hætti eða hafi brotið gegn starfsskyldum sínum á annan hátt getur ákærandi eða lögregla leitað atbeina dómara og krafist þess að hann verði leystur frá störfum og annar skipaður í hans stað . Þagnarskylda hvílir á verjanda um það sem skjólstæðingur hans kann að hafa trúað honum fyrir um afstöðu sína til brots þess sem um er að tefla , svo og um önnur þau atriði sem hann hefur komist að í starfa sínum og ekki eru almenningi þegar kunn . Verjandi á jafnframt rétt á að vera viðstaddur þinghöld meðan á rannsókn stendur nema hætta sé á að rannsóknin torveldist við það , sbr. 1. mgr. 104. gr. 37. gr . Enn fremur getur lögregla synjað verjanda um aðgang að einstökum skjölum og öðrum gögnum meðan á rannsókn máls stendur ef öryggi ríkisins eða almennings er í húfi ellegar brýnir einkahagsmunir annarra en skjólstæðings hans eða samskipti við yfirvöld í öðrum ríkjum standa því í vegi . Þóknun skipaðs verjanda skal ákveðin í dómi eða úrskurði ef máli lýkur þannig nema hann hafi afsalað sér þóknun . Þóknun skipaðs eða tilnefnds verjanda greiðist úr ríkissjóði og telst til sakarkostnaðar skv. [ 233. gr. ] 2 ) [ [ Dómstólasýslan ] 2 ) skal setja reglur um tímagjald sem tekið skal mið af við ákvörðun þóknunar . ] Brotaþoli er sá maður sem kveðst hafa orðið fyrir misgerð af völdum afbrots . Brotaþoli er ekki aðili að sakamáli . Jafnframt skal lögregla benda brotaþola á að hann geti borið ákvörðun hennar um að hætta rannsókn undir [ ríkissaksóknara ] 1 ) skv. 5. mgr. 52. gr . Skylt er lögreglu endranær eftir ósk brotaþola að tilnefna honum réttargæslumann ef rannsókn beinist að broti á XXIII. eða XXIV. kafla almennra hegningarlaga eða 251. – 253. gr. laganna og ætla má að brotaþoli hafi orðið fyrir verulegu tjóni á líkama eða andlegu heilbrigði af völdum brotsins eða að brotið hafi verið gegn honum af einhverjum sem er honum nákominn . Þegar mál hefur verið höfðað og skilyrði eru til þess að tilnefna réttargæslumann skv. 1. – 3. mgr. 41. gr. skipar dómari brotaþola réttargæslumann . 44. gr . Þagnarskylda hvílir á réttargæslumanni um það sem brotaþoli trúir honum fyrir og um önnur þau atriði sem hann hefur komist að í starfa sínum og ekki eru þegar kunn . Þó getur hann beint þeim tilmælum til lögreglu eða dómara að skjólstæðingur hans verði spurður um tiltekin atriði , svo og ákærði og vitni um afmörkuð atriði sem varða sérstaklega einkaréttarkröfur brotaþola . Við þingfestingu máls á réttargæslumaður rétt á að fá aðgang að öllum gögnum sem varða þátt skjólstæðings hans nema dómari telji að það kunni að torvelda að mál upplýsist . Dómari ákveður þóknun í einu lagi ef sá sem tilnefndur hefur verið réttargæslumaður brotaþola er síðar skipaður til að gegna því starfi . [ Að öðrum kosti skal héraðssaksóknari , lögreglustjóri eða löglærður starfsmaður þeirra ákveða þóknun tilnefnds réttargæslumanns . ] Kröfu um rannsóknaraðgerð sem atbeina dómara þarf til skal að öðru jöfnu beint til héraðsdóms í umdæmi þess lögreglustjóra sem stýrir rannsókn brots . Ef [ héraðssaksóknari eða ] 1 ) ríkislögreglustjóri fer með rannsókn skal kröfu að öðru jöfnu beint til [ Héraðsdóms Reykjavíkur ] . 2 ) Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. má beina kröfu um rannsóknaraðgerð til héraðsdóms í öðru umdæmi ef það horfir til flýtis eða hagræðis . Mál á hendur manni sem ekki á heimilisvarnarþing hér á landi má höfða hvar sem er á landinu . Ef ríkissaksóknari , héraðssaksóknari eða lögreglustjóri ber undir dóm mál sem sætir afbrigðilegri meðferð skv. XXVII. kafla skal það gert fyrir héraðsdómi í því umdæmi þar sem hann hefur starfsstöð eða sá sem málið varðar á heimilisvarnarþing . 52. gr. [ Rannsókn sakamála er í höndum lögreglu , undir stjórn héraðssaksóknara eða lögreglustjóra , nema öðruvísi sé mælt fyrir um í lögum . ] 1 ) Lögregla skal hvenær sem þess er þörf hefja rannsókn út af vitneskju eða grun um að refsivert brot hafi verið framið hvort sem henni hefur borist kæra eða ekki . Lögregla vísar frá kæru um brot ef ekki þykja efni til að hefja rannsókn út af henni . Ber ríkissaksóknara að taka afstöðu til kærunnar innan þriggja mánaða frá því að hún berst honum . ] Markmið rannsóknar er að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar , svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi . Rannsaka skal og afla allra tiltækra gagna um verknað þann sem um er að ræða , svo sem stað og stund og öll nánari atvik , sem ætla má að skipt geti máli , leita þess sem grunaður er um brot , finna sjónarvotta og aðra sem ætla má að borið geti vitni , svo og að hafa uppi á munum sem hald skal leggja á og öðrum sýnilegum sönnunargögnum . Skylt er mönnum , ef þeir eru kvaddir til þess , að veita lögreglu lið í þágu rannsóknar , að því tilskildu að þeir geti það án hættu fyrir líf og heilsu sína , vandamanna sinna eða annarra sem þeir eiga að annast . Lögregla tekur saman skýrslu um rannsókn sína í hverju máli um sig þar sem getið skal einstakra rannsóknaraðgerða og niðurstöðu þeirra . 57. gr . Ef rannsókn gegn sakborningi hefur verið hætt skal lögregla tilkynna honum það og á hann rétt á að fá það staðfest skriflega . Að kröfu lögreglu er hverjum þeim , sem spurður er , skylt að skýra frá nafni sínu , kennitölu og heimili . af brotaþola eða öðrum vitnum ef þau neita að mæta til skýrslutöku hjá lögreglu eða neita að svara spurningum hennar , ætla má að þau komist ekki fyrir dóm við meðferð málsins eða það er talið æskilegt með tilliti til hagsmuna þeirra , svo sem ef um börn er að ræða . Ákvæði 63. – 65. gr. gilda um skýrslutöku skv. 1. og 2. mgr. eftir því sem við á . Vitni getur skorast undan að verða við þeirri boðun . Skýrslutaka af manni má ekki standa yfir lengur en í samtals tólf klukkustundir á hverjum 24 klukkustundum . Auk þess lögreglumanns sem stýrir skýrslutöku skal við hana vera einn greinargóður og trúverðugur vottur , sé þess kostur . Ekki má rugla skýrslugjafa með ósannindum eða á annan hátt eða beita hann neins konar ólögmætri þvingun í orði eða verki . [ Á sama hátt skal lögregla kalla til táknmálstúlk ef skýrslugjafi reiðir sig á íslenskt táknmál til samskipta . ] 1 ) Ef skýrslugjafi er ekki [ fyllilega ] 1 ) fær um að eiga orðaskipti á mæltu máli [ eða íslensku táknmáli ] 1 ) skal lögregla á sama hátt sjá um að kalla til kunnáttumann til aðstoðar . Lögregla ákveður þóknun til handa túlki eða kunnáttumanni og greiðist hún og annar kostnaður vegna starfa þeirra úr ríkissjóði . Um störf þeirra og hæfi gilda að öðru leyti ákvæði 12. gr. eftir því sem við á . 1 ) L. 18 / 2019 , 5. gr. 64. gr . Sakborningur má ekki ráðfæra sig við verjanda sinn um hvernig hann eigi að svara einstökum spurningum . Vitni er heimilt að neita eða eftir atvikum óheimilt að svara einstökum spurningum ef þær ástæður sem greindar eru í 117. – 119. gr. eiga við . 66. gr . Skal ákvörðunin tilkynnt skýrslugjafa og öðrum sem viðstaddir eru skýrslutöku . Ef framburður skýrslugjafa hefur verið skráður ritar hann jafnframt nafn sitt undir þá skýrslu . IX. kafli . 69. gr . 70. gr . 71. gr . muni sem gerðir hafa verið upptækir með dómi , b . Leit og líkamsrannsókn . Leita má í húsum , geymslustöðum , hirslum eða farartækjum annars manns en sakbornings þegar brot hefur verið framið þar eða sakborningur handtekinn þar . Leit skv. 74. gr. skal ákveðin með úrskurði dómara nema fyrir liggi ótvírætt samþykki eiganda eða umráðamanns , sbr. þó 2. og 3. mgr . Það frestar þó ekki húsleitinni . Enn fremur verður að liggja fyrir álit læknis um að óhætt sé að grípa til leitar samkvæmt þessari málsgrein með tilliti til heilsu sakborningsins . Heimilt er að taka blóð - og þvagsýni og önnur lífsýni úr sakborningi og rannsaka þau , svo og að framkvæma á honum aðra þá líkamsrannsókn í þágu rannsóknar sem gerð verður honum að meinalausu , enda leiki rökstuddur grunur á að hann hafi framið brot sem varðað getur fangelsisrefsingu að lögum . Líkamsleit skv. 1. eða 2. mgr. 76. gr. skal ákveðin með úrskurði dómara nema fyrir liggi ótvírætt samþykki þess sem í hlut á . Líkamsleit skal gerð af lögreglumanni sem er sama kyns og sá sem leitað er á . Ef enginn er viðstaddur húsleit af hálfu eiganda eða umráðamanns skal lögregla tilkynna honum um leitina án ástæðulauss dráttar . 80. gr . 82. gr . Heimilt er að taka upp hljóð , taka myndir af fólki og fylgjast með því í þágu rannsóknar á almannafæri eða á stöðum sem almenningur á aðgang að án þess að skilyrðum 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. sé fullnægt . 1 ) 1 ) L. 103 / 2016 , 1. gr. 84. gr . Í samræmi við hlutverk sitt á hann rétt á aðgangi að þeim gögnum sem fylgja kröfu og til að tjá sig skv. 1. mgr. 105. gr. eftir að hafa kynnt sér þau . Ákvæði 2. , 4. og 5. mgr. 33. gr. , 2. mgr. 34. gr. og 38. gr. gilda um skipun og hæfi manns til þessa starfa , svo og afturköllun á skipun hans og þóknun fyrir starfann , eftir því sem við á . 1 ) L. 103 / 2016 , 2. gr. 85. gr. [ Upptökum af símtölum , hljóðupptökum , myndum eða öðrum upplýsingum , sem aflað er á þann hátt er greinir í 80. – 82. gr. , skal eyða jafnskjótt og þeirra er ekki lengur þörf . Þegar aðgerð skv. 80. – 82. gr. er lokið skal lögreglustjóri sjá um að þeim sem aðgerð beindist að , svo og eiganda eða umráðamanni fjarskiptatækis , húsnæðis eða farartækis , sé tilkynnt um aðgerðina svo fljótt sem verða má , enda sé tryggt að það skaði ekki frekari rannsókn málsins . Þó skal aldrei fresta tilkynningu um aðgerð lengur en í tólf mánuði frá því að henni lauk . 86. gr . Einnig skal framkvæma réttarkrufningu , ef nauðsyn þykir , og skal leita úrskurðar dómara um krufningu nema nánasti venslamaður eða nánustu venslamenn hins látna samþykki að hún fari fram . Sakborningur á þá heimtingu á að felldar verði úr gildi þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið til tryggingar kyrrsetningunni . 1 ) L. 162 / 2010 , 194. gr. 2 ) Rg. 516 / 2011 , sbr. augl. 129 / 2013 . Auk þess sem kveðið er á um í öðrum lögum er lögreglu enn fremur heimilt að handtaka mann : a . 92. gr . Við handtöku skal forðast að valda hinum handtekna tjóni eða baka honum meiri óþægindi en nauðsyn ber til . Mann sem handtekinn hefur verið skal leiða fyrir dóm innan 24 klukkustunda frá því að hann var sviptur frelsi , enda sé hann ekki látinn laus ellegar færður aftur í gæslu sem hann á að sæta . 95. gr . Einnig má úrskurða sakborning í gæsluvarðhald þótt skilyrði a–d-liðar 1. mgr. séu ekki fyrir hendi ef sterkur grunur leikur á að hann hafi framið afbrot sem að lögum getur varðað 10 ára fangelsi , enda sé brotið þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna . Alþingismann má ekki úrskurða í gæsluvarðhald meðan Alþingi er að störfum án samþykkis þingsins nema hann sé staðinn að glæp . Skal sá sem krafist hefur gæsluvarðhalds láta sakborning lausan jafnskjótt og ástæður til gæslu eru ekki lengur fyrir hendi . Gæsluvarðhaldi lýkur þegar héraðsdómur hefur verið kveðinn upp í málinu . Ávallt er skylt að kveða upp úrskurð innan 24 klukkustunda frá þeim tíma að sakborningur , sem handtekinn hefur verið , kom fyrir dóm , sbr. 94. gr . Um gæsluna gilda annars þessar reglur : a . Þó getur sá sem rannsókn stýrir takmarkað aðgang gæslufanga að fjölmiðlum ef nauðsyn ber til í þágu rannsóknar , f. gæsluföngum er , eftir því sem unnt er , heimilt að útvega sér vinnu meðan á gæsluvarðhaldi stendur . Þrátt fyrir ákvæði d-liðar 1. mgr. má gæsluvarðhaldsfangi taka við og senda bréf til dómstóla , [ ráðherra ] , 1 ) umboðsmanns Alþingis og verjanda síns án þess að efni þeirra sé athugað . Ber þeim sem krafist hefur gæsluvarðhalds eða ráðstöfunar að aflétta henni jafnskjótt og hennar er ekki lengur þörf . Lögregla getur enn fremur lagt fyrir sakborning sem sætir farbanni að afhenda henni vegabréf sitt til varðveislu . Tryggingarfé skal vera fyrirgert til ríkissjóðs ef sakborningur rýfur skilyrði þau sem trygging er sett fyrir . Eftir ákvæðum þessa kafla má leggja fyrir héraðsdóm kröfu um aðgerð á rannsóknarstigi sem atbeina dómara þarf til eftir öðrum ákvæðum laga þessara , þar á meðal kröfu um að skýrsla verði tekin af sakborningi , brotaþola eða öðru vitni fyrir dómi skv. 59. gr . Þegar [ ákærandi eða lögreglustjóri ] 1 ) telur þörf á atbeina dómara til aðgerðar skv. 1. mgr. 102. gr. leggur hann skriflega og rökstudda kröfu um hana fyrir héraðsdóm . Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. er þeim sem beinir kröfu til héraðsdóms heimilt að breyta henni munnlega á dómþingi , enda hafi tilefni ekki gefist til þess fyrr og fyrirliggjandi gögn og upplýsingar nægi annars að mati dómara til þess að afstöðu megi taka til kröfunnar í breyttri mynd . Verði ekki farið með kröfu skv. 102. gr. á þann hátt sem um ræðir í 1. mgr. þessarar greinar ákveður dómari stað og stund til þinghalds og tilkynnir það þeim sem kröfuna gerði , svo og eftir atvikum [ lögreglustjóra , ákæranda ] , 1 ) sakborningi eða verjanda ellegar þeim öðrum sem kröfu er beint að , nema dómari telji slíka annmarka á kröfunni að vísa beri henni þegar frá dómi með úrskurði . Þegar krafa er tekin fyrir á dómþingi gefur dómari þeim sem hana hefur gert kost á að gera fyrst grein fyrir henni munnlega . Nú lýtur krafa sem til meðferðar er fyrir dómi að því að tekin verði skýrsla af sakborningi eða vitni og gætir dómari þá að því hvort fullnægt sé til þess ákvæðum 59. gr . Eftir því sem kostur er skal skýrsla skv. 1. mgr. tekin upp á myndband eða mynddisk . Sönnun og sönnunargögn . Dómari metur hverju sinni hvort nægileg sönnun , sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum , sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti , þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi , vitnisburður , mats - og skoðunargerðir , skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn . Ef dómari telur bersýnilegt að atriði , sem aðili vill sanna , skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslaust til sönnunar getur hann meinað aðila um sönnunarfærslu . Nú hefur vitni ekki komið fyrir dóm og þess er ekki kostur við meðferð máls , en skýrsla hefur verið gefin hjá lögreglu eða öðrum stjórnvöldum meðan málið var til rannsóknar , og metur dómari þá hvort slík skýrsla hafi sönnunargildi og hvert það sé . Skýrslugjöf ákærða fyrir dómi . Nú mætir ákærði ekki til skýrslutöku án þess að um lögmæt forföll sé að ræða og getur þá ákærandi lagt fyrir lögreglu að sækja hann eða færa hann síðar fyrir dóm með valdi ef þörf krefur . Að svo búnu býður dómari ákærða að tjá sig sjálfstætt um málsatvik og gefur síðan ákæranda og svo verjanda kost á að leggja spurningar fyrir ákærða . Í því sambandi skal meðal annars hugað að ástandi og hegðun ákærða við skýrslugjöf og stöðugleika í frásögn hans . Dómari metur með hliðsjón af atvikum hverju sinni hvort yngri manni en getur í 1. mgr. verði gert skylt að gefa skýrslu sem vitni . Þetta á þó ekki við ef gögnin eða munirnir hafa að geyma upplýsingar sem 2. mgr. 119. gr. tekur til . Dómari getur leyst aðra sem eru eða hafa verið nákomnir ákærða undan vitnaskyldu ef honum virðist samband þeirra mjög náið , svo sem ef um er að ræða fósturforeldri eða fósturbarn , sambúðarkonu eða sambúðarmann , unnustu eða unnusta . Dómari getur undanþegið vitni frá því að upplýsa um leyndarmál varðandi viðskipti þess , uppgötvanir eða önnur slík verk ef hann telur hagsmuni vitnis af leyndinni verulega ríkari en hagsmuni af vættinu . atriði sem það hefur komist að í opinberu starfi og á að fara leynt , d. leyndarmál um viðskipti , uppgötvanir eða önnur slík verk sem það hefur komist að í starfi . Þó getur verjandi boðað vitni á dómþing kjósi hann það . 121. gr . Þegar vitni kemur fyrir dóm lætur dómari það fyrst gera grein fyrir nafni sínu , kennitölu og heimili , en prófar svo eftir þörfum hvort því sé rétt eða skylt að bera vætti . Dómari getur svipt þann sem brýtur gegn þessu rétti til að leggja spurningar fyrir vitni og tekið skýrslutöku í sínar hendur . Nú er dómþing háð fyrir opnum dyrum og spurningu til vitnis er þannig háttað að svar við henni varðar einkahagi þess eða annarra og getur þá dómari látið vitnið svara skriflega . Í þeim efnum skal dómari jafnan leitast við að ganga úr skugga um hvort skýrsla vitnisins sé reist á skynjun þess sjálfs eða sögusögn annarra . Sé máli skotið til [ æðri dóms ] 1 ) skulu þessar upplýsingar á sama hátt fylgja því . Á sama hátt getur dómari ákveðið að ákærði og málflytjendur skuli víkja úr þinghaldi ef skýrsla er tekin af vitni án þess að það þurfi að skýra frá nafni sínu í heyranda hljóði , sbr. 8. mgr. 122. gr . 1 ) L. 53 / 2017 , 2. gr. 2 ) Rgl . það á við svo mikla andlega vanheilsu að stríða að það beri ekki skyn á eða er ófært um að meta helgi eða þýðingu staðfestingar , c . 125. gr . Í því sambandi skal meðal annars hugað að afstöðu vitnis til ákærða og eftir atvikum brotaþola , hagsmunum þess af málsúrslitum , þroska þess , áreiðanleika skynjunar þess á atvikum , minni , ástandi og hegðun þess við skýrslugjöf , öryggi þess og skýrleika í svörum og samræmi í frásögn . Ef opinber starfsmaður er skipaður í eitt skipti fyrir öll til að meta tiltekin atriði getur aðili snúið sér beint til hans ef honum er skylt að framkvæma matið eða hann er fús til þess án dómkvaðningar , enda sé það í verkahring hans . Aðilar skulu kvaddir á dómþing þar sem matsbeiðni er tekin fyrir og skal dómari greina þeim frá því hvern hann hafi í hyggju að kveðja til matsstarfa . Í henni skal greina skýrt hvað skuli metið , hvenær mati skuli lokið og hverjum eigi að gefa kost á að gæta hagsmuna sinna við framkvæmd þess . 129. gr . Þeim sem hefur umráð þess sem matsgerð lýtur að er skylt að veita matsmanni aðgang að því nema hann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða sé óheimilt að bera vitni um það . Matsmanni er þó rétt að krefjast áður greiðslu skv. 3. mgr . 131. gr . Matsmanni sem skilað hefur skriflegri matsgerð ber að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu til skýringar og staðfestingar á matsgerð og um atriði sem tengjast henni ef aðili krefst þess eða dómari telur annars ástæðu til . Dómari leggur mat á önnur atriði varðandi matsgerð , þar á meðal sönnunargildi hennar , þegar leyst er að öðru leyti úr máli . Ákærandi leggur fram þau skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn sem aflað hefur verið við rannsókn og sönnunargildi hafa að hans mati , þar á meðal þau sem hafa að geyma framburð ákærða og vitna fyrir dómi og hjá lögreglu . 135. gr . Að öðrum kosti skal aflétta því þegar þess er ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið nema þær ástæður eigi við sem greindar eru í a - eða b-lið 1. mgr. 72. gr. 136. gr . 137. gr . Nú óskar aðili að leiða vitni , fá matsmann kvaddan ellegar afla skjala eða annarra sýnilegra sönnunargagna fyrir öðrum dómi en þar sem mál er rekið og leggur hann þá skriflega beiðni um það fyrir dómara í málinu . Ef dómari telur skilyrðum 1. mgr. 112. gr. fullnægt til að verða við beiðni bókar hann ákvörðun sína um það í þingbók . Nú á gagnaöflun að fara fram fyrir dómi í öðru ríki og aflar þá dómari í málinu þýðingar á þeim gögnum sem um ræðir í 1. mgr . Ákveður hlutaðeigandi dómari hvort orðið verði við slíkri ósk . Saksókn og meðferð máls fyrir héraðsdómi . 143. gr . Nú er það gert að skilyrði fyrir því að sakamál sé höfðað að krafa sé um það gerð og skal það þá því aðeins gert að brotaþoli eða einhver brotaþola krefjist þess . Heimild til þess að bera fram kröfu um málshöfðun skv. 1. mgr. fellur niður sé krafa ekki gerð innan sex mánaða frá því að sá sem heimildina hefur fékk vitneskju um þann sem sekur kann að vera um hina refsiverðu háttsemi . Ef hann telur það sem fram er komið ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis lætur hann við svo búið standa en ella höfðar hann mál á hendur sakborningi skv. 152. gr. , sbr. þó 146. gr. 146. gr . ef sakborningur og brotaþoli hafa komist að samkomulagi og sakborningur hefur efnt það fyrir sitt leyti , c . [ Í málum þar sem héraðssaksóknari eða lögreglustjóri fer með ákæruvald getur hann fallið frá saksókn . Hins vegar skal ákærandi sem ákvörðunina tók tilkynna hana sakborningi og ef því er að skipta brotaþola , enda liggi fyrir hver hann er . 1 ) 1 ) L. 47 / 2015 , 16. gr. XXIII. kafli . Ef því er að skipta skal jafnframt kynna sakborningi og tiltaka í skýrslunni hversu mörgum punktum brotið varði samkvæmt reglugerð um ökuferilsskrá og punktakerfi vegna umferðarlagabrota . [ Rafræn undirritun sakbornings telst fullgild undirritun samkvæmt þessari grein . Nú telur lögreglustjóri eða héraðssaksóknari að saklaus maður hafi verið látinn gangast undir viðurlög samkvæmt þessari grein eða að málalok hafi verið fjarstæð að öðru leyti og getur hann þá innan mánaðar frá því að honum barst vitneskja um þau fellt gerðina úr gildi , enda sé þá ekki liðið ár frá málalokum . Gangist sakborningur undir ákvörðun viðurlaga hafa þau málalok sama gildi um ítrekunaráhrif og dómur , ef því er að skipta . 1 ) L. 162 / 2010 , 194. gr. 2 ) L. 47 / 2015 , 17. gr. 150. gr . Sinni sakborningur ekki sektarboði skv. 1. mgr. innan 30 daga eftir að það hefur [ sannanlega borist honum eða ] 3 ) verið birt skv. 156. gr. getur [ héraðssaksóknari eða ] 1 ) lögreglustjóri sent málið héraðsdómara til ákvörðunar sektar og vararefsingar . Er dómari ekki bundinn af slíkri ákvörðun ef til málshöfðunar kemur vegna brotsins . Nú telur [ ríkissaksóknari ] 1 ) að sakborningur hafi verið látinn sæta fjarstæðum málalokum og getur hann þá krafist endurupptöku málsins fyrir hlutaðeigandi dómstóli . 3 ) 1 ) L. 162 / 2010 , 194. gr. 2 ) Rg. 205 / 2009 , sbr. 1049 / 2012 og 418 / 2018 . Í henni skal greina svo glöggt sem verða má : a . 153. gr . Skal fresturinn reiknast frá því að málinu var vísað frá dómi eða það var fellt niður í fyrsta sinn , eftir atvikum fyrir [ æðri dómi ] . Jafnframt á að fylgja tilkynning um það hver fari með málið fyrir ákæruvaldið , hvaða vitni það óskar eftir að verði leidd í málinu og hvaða sönnunargagna það telji nauðsynlegt að afla að öðru leyti . Telji dómari skilyrði til að mál verði dæmt að ákærða fjarstöddum , sbr. 1. mgr. 161. gr. , skal þess skilmerkilega getið í fyrirkalli að fjarvist ákærða kunni að verða metin til jafns við játningu hans og að dómur kunni að ganga um málið þótt hann sæki ekki þing . Ákæra ásamt fyrirkalli , hér eftir nefnd í einu lagi ákæra , skal birt fyrir ákærða sjálfum , sé þess kostur , en annars fyrir lögmanni hans eða öðrum lögráða manni sem fengið hefur skriflegt umboð frá honum til að taka við birtingu ellegar fyrir heimilismanni eða öðrum sem dvelur eða hittist fyrir á skráðu lögheimili hans . Skal sá sem birtingu annast benda þeim sem birt er fyrir á þessa skyldu . Að þremur sólarhringum liðnum frá birtingu ákæru er ákæranda skylt að láta þeim sem þess óskar í té afrit af henni með þeim takmörkunum sem greindar eru í 1. mgr. 16. gr. 157. gr . Mál er þingfest þegar ákæra og önnur málsgögn af hálfu ákæruvaldsins eru lögð fram á dómþingi . Þá þegar eða hvenær sem er eftir það getur dómari vísað máli frá dómi með úrskurði þótt engin krafa hafi komið fram um það ef hann telur svo bersýnilega annmarka á því sem ekki verði bætt úr undir rekstri þess að dómur verði ekki kveðinn upp um efni þess . Nú fellir [ Landsréttur ] 1 ) úr gildi úrskurð um frávísun máls að einhverju leyti eða öllu og skal þá héraðsdómari taka málið upp á ný eins og það stóð þegar hann tók það til úrskurðar . Nú kemur ákærði ekki fyrir dóm við þingfestingu máls þótt honum hafi verið löglega birt ákæra og þess getið í fyrirkalli að mál kunni að vera dæmt að honum fjarstöddum , sbr. 1. mgr. 155. gr. , [ eða hann sækir ekki þing á síðari stigum þess ] , 1 ) og má þá leggja dóm á málið ef ekki er kunnugt um að ákærði hafi lögmæt forföll og svo stendur á : a . Nú kemur ákærði ekki fyrir dóm við þingfestingu máls og því verður ekki lokið samkvæmt því sem í 1. mgr. 161. gr. segir og ákveður dómari þá nýtt þinghald . Fallist ákærði á slík málalok og dómari telur viðurlög hæfileg getur hann lokið máli með ákvörðun sinni um þau viðurlög . Nú verður máli ekki lokið skv. 2. mgr. 163. gr. , ákærði játar skýlaust alla þá háttsemi sem honum er gefin að sök og dómari telur ekki ástæðu til að draga í efa að játningin sé sannleikanum samkvæm . Ef máli verður ekki lokið samkvæmt því sem að framan greinir skal gefa ákærða kost á að leggja fram skriflega greinargerð af sinni hálfu innan hæfilegs frests . Þegar aðilar hafa lýst því yfir að öflun sýnilegra sönnunargagna sé lokið ákveður dómari þing til aðalmeðferðar máls með hæfilegum fyrirvara . Ákærði á rétt á að vera við aðalmeðferð máls . Að loknum skýrslutökum fer fram munnlegur flutningur máls . Að loknum málflutningi er málið tekið til dóms . Að loknum málflutningi er málið tekið til dóms . 169. gr . ákærði fellur frá meðan á málsmeðferð stendur , nema ákveða megi sekt eða upptöku eigna úr dánarbúi hans , b . 171. gr . Brotaþoli og hver sá annar sem telur sig hafa öðlast kröfu að einkarétti á hendur sakborningi vegna refsiverðrar háttsemi hans getur leitað dóms um hana í sakamáli eftir því sem nánar er ákveðið í þessum kafla . Heimilt er og að koma kröfu á framfæri við ákæranda eftir útgáfu ákæru ef fullnægt er skilyrðum 1. mgr. 153. gr. til útgáfu framhaldsákæru í máli eða ákærði samþykki , enda sé að öðru leyti fullnægt skilyrðum þess að hafa megi slíka kröfu uppi í málinu . Með greinargerð skv. 2. mgr. skulu fylgja þau gögn sem varða málatilbúnað kröfuhafa og ekki liggja þegar fyrir í sakamálinu . Ef krafa skv. 1. eða 2. mgr. 172. gr. er höfð uppi í sakamáli skal dómari láta afrit af greinargerð um hana fylgja ákæru ásamt fyrirkalli til birtingar fyrir ákærða . Telji hann svo vera eða krefjist ákærði þess að kröfunni verði vísað frá dómi skal aðilum málsins gefinn kostur á að tjá sig um það á dómþingi ásamt kröfuhafa . Verði kröfu ekki vísað frá dómi , sé ekki fallið frá henni eða hún felld niður ellegar gerð sátt um hana skal dómari tilkynna kröfuhafa á sannanlegan hátt um þinghöld í málinu . Samhliða getur hann ákveðið að víkja kröfu um bótafjárhæð til meðferðar fyrir dómi í sérstöku einkamáli skv. 1. mgr . Nú er kröfu skv. 1. eða 2. mgr. 172. gr. ekki vísað frá dómi , frá henni fallið , hún felld niður , sátt gerð um hana eða henni vikið til meðferðar í einkamáli og á þá kröfuhafi rétt á að láta málið til sín taka að því er hana varðar , þar á meðal að leggja fram gögn til stuðnings henni . Dæma má ákærða til greiðslu málskostnaðar vegna kröfunnar , enda hafi þess verið krafist , nema um sé að ræða kröfu brotaþola sem hefur fengið sér skipaðan réttargæslumann . Mál skv. 177. gr. skal lagt fyrir héraðsdóm með skriflegri kröfu , þar sem greina skal frá eftirfarandi : a . Henni skal beint til viðeigandi héraðsdóms , sbr. 51. gr . Ef sóknaraðili mætir ekki á dómþingi þegar þingfesta á mál verður það ekki gert . Ef varnaraðili sækir þing við þingfestingu máls skulu honum fengin afrit af skjölum þess . Dómsúrlausnir héraðsdóms . Með sömu skilyrðum er dómara og rétt að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en fram koma í ákæru , þó aldrei aðrar kröfur en þar greinir . 1 ) Dómari leysir úr öðrum atriðum sem ráða þarf til lykta fyrir dómtöku máls með úrskurði . [ Í stað skriflegs úrskurðar getur dómari látið við það sitja að skrá úrskurðarorð í þingbók og færa munnlega rök fyrir niðurstöðu sinni nema úrskurður lúti að aðgerðum skv. IX. – XIV. kafla eða feli í sér lokaniðurstöðu máls . Dómari getur breytt ákvörðun sinni um atriði varðandi rekstur máls , svo og úrskurði sem felur ekki í sér lokaniðurstöðu þess . Nú verður mál ekki fellt niður , því vísað frá dómi eða lokið með viðurlagaákvörðun skv. 182. gr. og skal þá saminn skriflegur dómur þar sem forsendur fylgja dómsorðum . hvers krafist sé í málinu , d. hver málsatvik séu í aðalatriðum , [ án þess að gerð sé grein fyrir framburði ákærða og vitna nema að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar máls ] , 1 ) e. [ við hvaða sönnunargögn og rök ákæra sé studd og andsvör ákærða við þeim eftir því sem þörf krefur ] , 1 ) f. röksemdir dómara fyrir því hvað teljist sannað í málinu og með hverjum hætti , g. röksemdir dómara fyrir niðurstöðu um önnur atriði máls , þar á meðal um viðurlög , h. sakarkostnað . Á sama hátt má ákveða í dómi að áfrýjun fresti ekki dómsákvæðum skv. 62. , 63. , 65. eða 67. gr. almennra hegningarlaga . Geti þeir ekki allir lokið dómi á mál skal nefna dómara í stað þess sem hefur misst við og endurtaka munnlegan flutning máls . Dómari tilkynnir aðilum hvar og hvenær dómur verði kveðinn upp nema farið hafi verið með mál skv. 161. gr . [ Þó nægir að lesa upp dómsorð ef mál hefur verið dæmt skv. 1. mgr. 164. gr. en þá skal endurrit dómsins liggja fyrir innan viku frá uppkvaðningu hans . ] Með sama skilorði frestar áfrýjun fullnustu dóms um refsingu og önnur viðurlög . Dómur er bindandi fyrir dómara þegar hann hefur verið kveðinn upp . XXIX. kafli . Ákærði getur ekki beiðst endurupptöku ef dómi hefur þegar verið áfrýjað … 1 ) af ákæruvaldsins hálfu að því er hann varðar . Ef beiðni er ófullnægjandi , hún berst röngum dómstóli eða dómari telur að skilyrðum 187. gr. sé ekki fullnægt synjar hann þegar í stað um endurupptöku , en úrskurður skal kveðinn upp um synjunina ef krafist er . 189. gr . 1 ) L. 67 / 2018 , 1. gr. 190. gr . Skal þá dómari ákveða ákærða viðurlög skv. 182. gr. eða leggja á það dóm á nýjan leik nema því verði vísað frá dómi með úrskurði . Fellur þá fyrri dómur sjálfkrafa úr gildi . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 57. gr. 192. gr . heimild til réttarkrufningar , k . synjun um endurupptöku máls sem lokið hefur verið með áritun sektarboðs , s . synjun um endurupptöku dæmds máls , y . Úrskurður héraðsdómara verður ekki kærður ef athöfn sem þar er kveðið á um hefur þegar farið fram eða ástand sem leitt hefur af úrskurðinum er þegar um garð gengið . Nú hefur úrskurður verið kærður og svo fer sem í 3. mgr. segir eftir þann tíma en áður en dómur er felldur í kærumálinu og skal þá vísa því frá [ Landsrétti ] . Skriflegri kæru skulu fylgja ný gögn sem kærandi hyggst bera fyrir sig , enda sé í kæru getið hvað sanna eigi með þeim . Telji dómari annmarka vera á kæru getur hann gefið kæranda skamman frest til að lagfæra hana . ] [ Ef skipaður hefur verið lögmaður til að gæta hagsmuna gagnaðilans skv. 2. mgr. 84. gr. skal þó tilkynna þeim lögmanni um kæruna og kemur hann fram fyrir hönd gagnaðilans við meðferð kærumálsins . ] 1 ) L. 78 / 2015 , 28. gr. 2 ) L. 49 / 2016 , 44. gr. 3 ) L. 103 / 2016 , 4. gr. 4 ) L. 49 / 2016 , 55. gr. 195. gr . [ Landsréttur ] 1 ) skal tilkynna héraðsdómara og aðilum kærumáls sem hafa látið það til sín taka fyrir réttinum um úrslit þess . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 67. gr. 196. gr . Nú er héraðsdómi áfrýjað í einhverjum þeim tilgangi sem um ræðir í 1. mgr. og er þá um leið heimilt að leita endurskoðunar á niðurstöðum hans um kröfu skv. XXVI. kafla , enda hafi verið leyst úr henni að efni til og ákærði eða kröfuhafi hafi krafist endurskoðunar fyrir sitt leyti . Ákærði sem sakfelldur hefur verið í héraði getur áfrýjað héraðsdómi , sbr. þó 1. mgr. 198. gr . Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. má áfrýja héraðsdómi með leyfi [ Landsréttar ] 1 ) sem veita má ef úrslit málsins hafa verulegt almennt gildi eða varða mikilvæga hagsmuni ellegar ekki er útilokað samkvæmt fyrirliggjandi gögnum að dómi kunni að verða breytt svo að einhverju nemi . 1 ) L. 49 / 2016 , 44. gr. 199. gr . Í tilkynningunni skal tekið nákvæmlega fram í hverju skyni áfrýjað sé og hverjar dómkröfur ákærða séu , þar á meðal varðandi kröfur skv. XXVI. kafla ef því er að skipta , svo og hvern hann vill fá skipaðan sem verjanda fyrir [ Landsrétti ] 1 ) eða hvort hann óskar eftir að flytja mál sitt sjálfur . Hafi hvorki ákærði né ríkissaksóknari áfrýjað innan þeirra fresta sem mælt er fyrir um í 2. og 3. mgr. skal litið svo á að héraðsdómi sé unað af beggja hálfu . Leiti ákærði áfrýjunarleyfis skv. 2. mgr. 198. gr. verður umsókn hans ásamt tilkynningu um áfrýjun að berast ríkissaksóknara innan áfrýjunarfrests sem þar með telst rofinn . [ Landsréttur ] 1 ) gefur öðrum málsaðilum kost á að tjá sig um umsókn um áfrýjunarleyfi . Ríkissaksóknari er sóknaraðili máls fyrir [ Landsrétti ] , 1 ) hvort sem hann hefur sjálfur áfrýjað héraðsdómi eða ákærði . Skal ákærða um leið gefinn kostur á að bera fram ósk um verjanda eða greina ella frá ósk sinni um að fá að flytja mál sitt sjálfur . Ef því er að skipta skipar [ Landsréttur ] 1 ) enn fremur brotaþola réttargæslumann ef skilyrði eru til þess . Landsrétti skulu síðan afhent málsgögn í þeim fjölda eintaka sem hann telur þörf á , svo og dómsgerðir . ] 1 ) [ Landsréttur ] 2 ) setur nánari reglur 3 ) um frágang málsgagna og dómsgerða . 203. gr . Í greinargerð málsaðila skal koma fram : a . 2 ) Málsaðilum er heimilt að leggja frekari gögn fyrir [ Landsrétt ] 1 ) en þau skulu þá afhent réttinum og kynnt gagnaðila ekki síðar en einni viku fyrir flutning máls . Á sama hátt getur Landsréttur hvenær sem er , án þess að málflutningur fari áður fram , ómerkt héraðsdóm ef verulegir gallar hafa verið á meðferð máls í héraði og vísað því frá héraðsdómi ef undirbúningi undir málshöfðun hefur verið áfátt í meginatriðum . ] Dómsformaður tekur að jafnaði einn fyrir mál í þessu skyni og tekur einn ákvarðanir varðandi rekstur þess sem ekki eru kæranlegar . ] Landsréttur ákveður hvenær munnlegur málflutningur fer fram og skal tilkynna það aðilum með hæfilegum fyrirvara . Þá skal jafnframt tilkynna aðilum ákvarðanir Landsréttar um hvort og þá hvaða skýrslur verði teknar fyrir dóminum eða spilaðar þar , hafi Landsréttur ekki þegar ráðið því til lykta , sbr. 3. mgr. 204. gr . Við aðalmeðferð máls skulu að jafnaði fara fram í einni lotu skýrslutökur og munnlegur flutningur . Fyrst er horft og hlustað á upptökur af skýrslum af ákærðu og vitnum fyrir héraðsdómi að því leyti sem Landsréttur hefur þegar ákveðið . 1 ) Í málflutningi skal gera grein fyrir þeim atriðum í niðurstöðum héraðsdóms sem leitað er breytinga á , kröfum í þeim efnum og röksemdum fyrir þeim . Að loknum málflutningi tekur [ Landsréttur ] 2 ) málið til dóms . 1 ) L. 49 / 2016 , 63. gr. 2 ) L. 49 / 2016 , 44. gr. 207. gr. [ Að því leyti sem önnur ákvæði laga þessara mæla ekki á annan veg og ágreiningur er ekki uppi tekur Landsréttur afstöðu til atriða sem varða rekstur máls með ákvörðun . Ef mál er aðeins flutt um efni eða samhliða um form og efni kveður Landsréttur upp dóm hver svo sem niðurstaða málsins er . Ef og að því leyti sem niðurstöðu héraðsdóms er breytt skal það rökstutt í dómi Landsréttar . Ákvæðum héraðsdóms um kröfu skv. XXVI. kafla verður heldur ekki breytt nema þess hafi verið krafist af þeim sem breyting er til hagsbóta , hvort sem það er ákærði eða kröfuhafi . Að öðru leyti getur [ Landsréttur ] 1 ) ávallt breytt dómi til hagsbóta ákærða þótt hann hafi ekki gert kröfu um það . Afl atkvæða ræður úrslitum . 2 ) Við uppkvaðningu dóms skal lesa upp dómsorð í heyranda hljóði á dómþingi eftir því sem þörf þykir . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 211. gr . Hæstiréttur getur þó á hvaða stigi máls sem er synjað um að taka kæruefni til meðferðar ef rétturinn telur kæru tilefnislausa eða augljóslega setta fram í þeim tilgangi að tefja framgang máls . ] 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 212. gr . Skriflegri kæru skulu fylgja ný gögn sem kærandi hyggst bera fyrir sig , enda sé í kæru getið hvað sanna eigi með þeim . Sé ekki kært innan þess frests sem settur er í 2. mgr. getur sá sem kæra vill samt sem áður leitað eftir leyfi Hæstaréttar til þess , en afhenda skal hann Landsrétti skriflega kæru áður en það verður gert . Gögnin sendir Landsréttur í fjórriti ásamt athugasemdum sínum ef hann vill . Aðilar kærumáls geta hvor eða hver fyrir sitt leyti sent Hæstarétti greinargerð með því efni sem greinir í 2. mgr. ásamt nýjum gögnum innan sólarhrings eftir að málið hefur borist réttinum . Aðili skal samhliða því senda gagnaðila sínum afrit af greinargerðinni , enda hafi ekki verið farið með málið fyrir héraðsdómi án þess að honum væri kunngert það . ] Að gengnum dómi sendir Hæstiréttur Landsrétti endurrit dóms . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 215. gr . Með þeim takmörkunum sem leiðir af öðrum ákvæðum laga þessara er unnt að óska eftir leyfi Hæstaréttar til að áfrýja landsréttardómi til Hæstaréttar til þess að fá : a . Nú er óskað eftir leyfi til að áfrýja landsréttardómi í einhverjum þeim tilgangi sem um ræðir í 1. mgr. og er þá um leið heimilt að leita endurskoðunar á niðurstöðum hans um kröfu skv. XXVI. kafla , enda hafi verið leyst úr henni að efni til og ákærði eða kröfuhafi hafi krafist endurskoðunar fyrir sitt leyti . Verði landsréttardómi ekki áfrýjað samkvæmt framansögðu er ákærða og kröfuhafa hvorum um sig heimilt að óska sérstaklega eftir leyfi Hæstaréttar til áfrýjunar á úrlausn dómsins um kröfuna að efni til en um það málskot fer eftir reglum um áfrýjun dóms í einkamáli . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 216. gr . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 217. gr . Ef ákærði er staddur við uppkvaðningu landsréttardóms skal dómari kynna honum rétt hans til að óska eftir leyfi til áfrýjunar til Hæstaréttar og frest til að lýsa henni yfir . Ríkissaksóknara er skylt að veita ákærða leiðbeiningar um gerð tilkynningar ef eftir því er leitað en jafnframt ber honum að benda á hvernig bæta megi úr annmörkum á efni hennar ef um þá er að ræða . Hæstiréttur gefur öðrum málsaðilum kost á að tjá sig um umsókn um áfrýjunarleyfi . Þrátt fyrir það getur Hæstiréttur orðið við umsókn um leyfi til að áfrýja landsréttardómi sem berst næstu þrjá mánuði eftir lok áfrýjunarfrests , enda sé … 1 ) dráttur á áfrýjun nægilega réttlættur . heiti og númer sem málið bar á fyrra dómstigi og hvenær dómur var kveðinn upp , b . Skal ákærða um leið gefinn kostur á að bera fram ósk um verjanda eða greina ella frá ósk sinni um að fá að flytja mál sitt sjálfur . Að því búnu tilkynnir Hæstiréttur eftir því sem við á ríkissaksóknara , ákærða , verjanda , brotaþola eða réttargæslumanni að málið hafi borist réttinum og hvaða auðkenni það hefur hlotið , svo og að tilkynnt verði frekar á síðara stigi um fresti hvers um sig til að leggja fram greinargerð í málinu af sinni hálfu . ] Hæstarétti skulu síðan afhent málsgögn í þeim fjölda eintaka sem hann telur þörf á , svo og dómsgerðir . Þegar greinargerð og gögn hafa borist skal gagnaðila veittur frestur til að skila greinargerð og gögnum af sinni hálfu . hvort hann felli sig við lýsingu málsatvika í hinum áfrýjaða dómi og röksemdir fyrir niðurstöðu en ef svo er ekki skal getið á stuttan og gagnorðan hátt í hverjum atriðum hann sé ósammála og hvernig hann rökstyðji í meginatriðum kröfur um breytingar á niðurstöðum hins áfrýjaða dóms , c . 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 221. gr . Áður en málflutningur fer fram getur Hæstiréttur tekið mál fyrir á dómþingi eftir þörfum til að ráða til lykta atriðum varðandi rekstur þess . Nú er ákveðinn munnlegur flutningur í máli og skulu þá aðilar tilkynna Hæstarétti að fram komnum greinargerðum þeirra beggja eða allra hve langan tíma þeir áætli hvor eða hver fyrir sitt leyti að þurfi til að flytja málflutningsræðu . Hæstiréttur ákveður hvenær munnlegur málflutningur fer fram og tilkynnir það aðilum með hæfilegum fyrirvara . Eftir frumræður eiga aðilar kost á að færa fram stutt andsvör í sömu röð . Hann getur krafist að málflytjendur haldi sig við efnið og láti vera að fjalla um þá þætti máls sem ekki eru til endurskoðunar eða ástæðulaust er af öðrum sökum að gera frekari grein fyrir . Forseti getur stöðvað málflutning ef ræður verða langar úr hófi fram eða sett málflytjanda tímatakmörk og við þau bundið enda á málflutning . Úr öðrum atriðum máls leysir Hæstiréttur með dómi . Ef máli er vísað frá Hæstarétti má láta við það sitja að geta um ástæður þess í dómi , svo og um sakarkostnað . Um dóma Hæstaréttar gilda að öðru leyti ákvæði 183. gr. eftir því sem getur átt við . ] Hæstiréttur getur ekki endurmetið niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sönnunargildi munnlegs framburðar . ] 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 226. gr . Að lokinni umræðu felur forseti frummælandanum að semja atkvæði að dómi . Ef sératkvæði er í dómi skal þess einnig getið . ] 1 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 227. gr . fram eru komin ný gögn sem ætla má að hefðu verulega miklu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefðu komið fram áður en dómur gekk , b . [ Endurupptökunefnd ] 2 ) getur orðið við beiðni ríkissaksóknara um að mál verði tekið upp á ný í héraði ef dómur hefur gengið þar , honum hefur ekki verið áfrýjað , áfrýjunarfrestur er liðinn og ákærði hefur verið sýknaður eða sakfelldur fyrir mun minna brot en hann var borinn sökum um ef : a . 3 ) 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. 2 ) L. 15 / 2013 , 4. gr. 3 ) L. 78 / 2015 , 29. gr. [ 229. gr. ] 1 ) Beiðni um endurupptöku skal vera skrifleg og henni beint til [ endurupptökunefndar ] . 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. 2 ) L. 15 / 2013 , 5. gr. [ 230. gr. ] 1 ) [ Ef beiðni um endurupptöku er ekki hafnað þegar í stað samkvæmt því sem í [ 3. mgr. 229. gr. ] 2 ) segir skulu hún og gögnin , sem henni fylgdu , send til gagnaðila og hann krafinn um skriflega greinargerð um viðhorf sín til hennar innan tiltekins frests . 3 ) [ Endurupptökunefnd ] 4 ) getur ákveðið að beiðni um endurupptöku fresti réttaráhrifum dóms meðan á meðferð hennar stendur . 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. 2 ) L. 49 / 2016 , 69. gr. 3 ) L. 78 / 2015 , 30. gr. 4 ) L. 15 / 2013 , 6. gr. [ 231. gr. ] 1 ) [ Endurupptökunefnd tekur ákvörðun um hvort mál verði endurupptekið . [ Sé beiðni tekin til greina skal fyrri dómur í málinu halda gildi sínu þar til nýr dómur hefur verið kveðinn upp . ] Að öðru leyti fer um sakarkostnað eftir almennum reglum . 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. 2 ) L. 99 / 2016 , 1. gr. 3 ) L. 15 / 2013 , 7. gr. 4 ) L. 49 / 2016 , 70. gr. [ XXXV. kafli . ] Nú hefur endurupptaka máls verið heimiluð , annaðhvort að öllu leyti eða að hluta , og skal þá upp frá því fara með það að því marki , sem heimildin nær , eftir almennum reglum XXXI. kafla eins og áfrýjunarstefna hefði verið gefin út á þeim tíma þegar endurupptaka var ráðin . [ XXXVI. kafli . ] 1 ) Sakarkostnaður . Af sakamáli greiðast heldur engin dómsmálagjöld . Ákærandi skal taka saman yfirlit um þau útgjöld sem hlotist hafa af málinu fram að þingfestingu þess og teljast til sakarkostnaðar . 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 235. gr. ] 1 ) Nú er ákærði sakfelldur fyrir það brot eða þau brot sem honum eru gefin að sök og skal honum þá gert að greiða sakarkostnað . Nú hafa báðir ákærðu eða allir tekið þátt í broti með vitund og vilja hvors eða hvers annars og eru sakfelldir í sama máli . 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 237. gr. ] 1 ) Nú áfrýjar ákærði héraðsdómi og hann er sýknaður með öllu eða að hluta með dómi [ Landsréttar ] 2 ) eða viðurlög eru þar milduð . Nú áfrýjar ríkissaksóknari dómi á fyrra dómstigi og viðurlög eru ekki þyngd svo að neinu nemi með dómi Hæstaréttar og skal þá kostnaður af áfrýjun felldur á ríkissjóð . Skal hann bera kostnað af þeim aðgerðum , svo og aðgerðum vegna fullnustu refsingar og annarra viðurlaga á hendur honum , til viðbótar sakarkostnaði . Nú liggur nægilega ljóst fyrir að sakfelldur maður hefur hvorki eignir né tekjur til að standa straum af sakarkostnaði sem honum hefur verið gert að greiða og ber þá að falla frá kröfu á hendur honum um greiðslu kostnaðarins . ] Ef refsing liggur að auki eftir öðrum lögum við broti sem ákvæði þessa kafla taka til má hafa kröfu um hana uppi í öðru máli án tillits til ákvörðunar um réttarfarssekt . 1 ) L. 17 / 2018 , 2. gr. [ 241. gr. ] 1 ) Ákveða má sekt á hendur ákæranda , verjanda eða réttargæslumanni fyrir : a . Nú telur dómari að brotið hafi verið gegn 1. – 3. mgr. en brot er smávægilegt að hans dómi . Ef máli lýkur með öðrum hætti skulu sektir á hendur þeim ákveðnar í úrskurði . Sektir á hendur öðrum en þeim sem greindir eru í 1. mgr. skulu ákveðnar í úrskurði jafnskjótt og brot er framið . 1 ) Sakaskrá o.fl. 1 ) L. 49 / 2016 , 68. gr. [ 243. gr. ] 1 ) Ríkissaksóknari skal halda sakaskrá fyrir allt landið þar sem skráð eru úrslit sakamála . Ríkissaksóknari skal setja nánari reglur 2 ) um gerð og varðveislu sakaskrár , þar á meðal hvað skuli skráð í henni um mál sem lýkur án saksóknar , svo og um sakavottorð . 419 / 2018 . Aðrir eiga því aðeins rétt á að fá aðgang að slíkum upplýsingum að sá sem hlut á að máli hafi veitt ótvírætt samþykki sitt til þess . Dæma skal bætur vegna aðgerða skv. IX. – XIV. kafla laga þessara ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi . Bæta skal fjártjón og miska samkvæmt þessari grein ef því er að skipta . Nú er rannsókn eða meðferð sakamáls tekin upp á ný og það kemur í ljós að manni hafi ranglega verið greiddar bætur skv. [ 246. gr. ] 2 ) Ber honum þá að endurgreiða bæturnar . I. Mál sem höfðað hefur verið fyrir gildistöku laga þessara á grundvelli heimilda í 1. eða 2. gr. eldri laga , sem ekki eiga sér samsvörun í 1. eða 2. gr. laga þessara , skulu þrátt fyrir það rekin áfram fyrir dómi en eftir því sem átt getur við skal farið með þau og úr þeim leyst eftir fyrirmælum þessara laga . Hafi mál verið úthlutað einum dómara til meðferðar eftir fyrirmælum eldri laga skal sú skipan standa þrátt fyrir ákvæði 3. gr. c . Lögreglurannsókn sem stendur yfir við gildistöku laga þessara skal upp frá því fara eftir ákvæðum þeirra en ekki haggar það gildi þess sem þegar hefur verið gert . Nú hefur dómur verið kveðinn upp í héraði fyrir gildistöku laga þessara og skal þá áfrýjunarfrestur fara eftir ákvæðum eldri laga . Fyrirmæli [ XXXIX. kafla ] 1 ) gilda um skaðabætur vegna atvika sem gerast eftir gildistöku laga þessara . Þó er ráðherra heimilt að flytja embættismenn frá ríkissaksóknara og embætti sérstaks saksóknara á grundvelli 36. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins , nr. 70 / 1996 , til embættis héraðssaksóknara .