Öll þessi nöfn er hægt að gefa íslenskum ríkisborgurum óhindrað því að þau eru á mannanafnaskrá – sum hafa verið notuð lengi en önnur hafa verið heimiluð á starfstíma mannanafnanefndar . Og vegna þess að hljóðasambönd í þessum orðum eru nánast óframberanleg fyrir Íslendinga er ekki ólíklegt að nöfnin tækju fljótlega breytingum í átt að íslenskum hljóðskipunarreglum . Samt hvarflar ekki að neinum að þessi orð stuðli að niðurbroti beygingarkerfisins eða hafi einhver óæskileg áhrif á málið . En reyndar geta langflest nöfn tekið eignarfallsendingu og því er beygingarleysi sjaldan forsenda synjunar nafns . Aldrei er þó amast við slíkum nöfnum , væntanlega vegna þess að það er engin sérviska þeirra að taka ekki eignarfallsendingu heldur er það einfaldlega útilokað af hljóðafarslegum ástæðum – samhljóð getur ekki verið langt á eftir öðru samhljóði og þess vegna er ekki hægt að bæta eignarfalls-s við þessi nöfn . ( Reyndar væri hægt að nota eignarfallsendinguna -ar í staðinn , en það er ekki gert . ) En þegar að er gáð gegnir í raun og veru alveg sama máli um kvenmannsnöfnin sem enda á -e – það eru hljóðafarslegar ástæður fyrir því að þau geta ekki tekið eignarfallsendinguna -ar ( sem er sú eina sem kemur til greina ) . Þrátt fyrir tíðni og útbreiðslu nafnsins Jón hafði endingarleysi þess í nefnifalli sem sé ekki áhrif á þetta nýja tökuorð . Því má bæta við að á undanförnum áratugum hafa nokkur erlend lýsingarorð sem beygjast lítið eða ekkert orðið algeng í málinu – orð eins og smart , töff , kúl , næs o.fl . En gefum okkur nú þrátt fyrir það að nöfn sem falla ekki að íslensku hljóð - og beygingarkerfi gætu „ smitað út frá sér “ ef svo má segja – komið af stað eða hraðað breytingum á íslensku málkerfi . Einnig má benda á að mannanöfn eru ekki stór hluti af orðaforða málsins . Á mannanafnaskrá eru rúmlega 4100 nöfn , mörg þeirra mjög sjaldgæf og í mörgum tilvikum er örugglega bara einn nafnberi . Og um önnur orð – allt að 99% orðaforðans – gilda engin lög . Mér er ómögulegt að sjá tilganginn í því að koma lögum yfir lítið brot orðaforðans en líta fram hjá hugsanlegum áhrifum allra hinna orðanna . En ættarnöfn eru í eðli sínu ekkert minni íslenska en föður - og móðurnöfn . Ýmis ættarnöfn eru af íslenskum rótum og ef upptaka ættarnafna yrði gefin frjáls má búast við að slíkum nöfnum myndi fjölga . Hér má enn fremur benda á að vegna þess að Íslendingar hafa einir haldið þeim sið að kenna sig til föður ( eða móður ) er það ákveðið þjóðareinkenni sem vel má hugsa sér að margir vilji halda í þess vegna , en um slíkt var ekki að ræða í Danmörku og Noregi . Hefð sem þarf að viðhalda með lögum er ekki hefð – heldur nauðung . Stífar reglur sem vísa í íslenska málstefnu en samræmast ekki jafnréttishugmyndum og stríða gegn réttlætiskennd fólks geta orðið til þess að ala á neikvæðum viðhorfum fólks til íslenskunnar . Í kjölfar skýrslunnar kom ríkið á fót sérstakri tungutækniáætlun sem fékk samtals 133 milljónir króna á fjárlögum áranna 2000 - 2004 . Fyrir það fé voru unnin eða sett af stað ýmis verkefni sem sum lognuðust út af , önnur lögðu drög að seinni tíma starfi á þessu sviði , og enn önnur eru enn í fullu gildi . Því fór þó fjarri að íslensk máltækni væri orðin sjálfbær þegar áætluninni lauk og næstu 10 ár var ekki sett neitt fé á fjárlögum í íslenska máltækni en með fáeinum styrkjum úr Rannsóknasjóði , m.a. einum öndvegisstyrk , tókst að halda lífi í rannsóknar - og þróunarstarfi . Þau voru gerð aðgengileg í varðveislusafninu META-SHARE en einnig var settur upp vefurinn málföng.is þar sem hægt er að nálgast þessi gögn . Auk þess var skrifuð ítarleg skýrsla , ein af 30 í sama sniði : Íslenska á stafrænni öld . Það var sett á stofn til að staðla og gera aðgengileg gagnasöfn til nota í rannsóknum á sviði félags - og hugvísinda , en þessi gagnasöfn geta einnig nýst í máltækni og þess vegna er aðild að CLARIN mjög gagnleg . Ísland er þegar orðið áheyrnaraðili að samstarfinu og nú hefur íslenskum lögum verið breytt þannig að Ísland gæti sótt um fulla aðild . Þótt það sé ekki stór hluti af heildarútgjöldum ríkissjóðs er þetta mikið fé , a.m.k. í samanburði við það sem við sem vinnum með íslenskt mál erum vön að sjá . Fyrir hagkvæmni og hagræðingu í rekstri – með hjálp talgreiningar , talgervingar og gervigreindar geta fyrirtæki sem reka þjónustuver t.d. látið tölvur sinna verulegum hluta aðstoðarbeiðna sem bæði lækkar kostnað og styttir biðtíma og eykur þannig ánægju viðskiptavina . Fyrir skilvirkni í opinberri þjónustu – með notkun máltækni má hraða samskiptum milli opinberra aðila innbyrðis en fyrst og fremst stórbæta og auðvelda aðgengi almennings að þjónustu opinberra stofnana og hraða afgreiðslu erinda og fyrirspurna . Fyrir hraða og öryggi í heilbrigðisþjónustu – með notkun máltækni við greiningu og lýsingu rannsóknargagna og hvers kyns skráningu og miðlun upplýsinga má hraða upplýsingastreymi og þannig flýta fyrir sjúkdómsgreiningu og auka líkur á lækningu . Uppbygging hennar og þróun er sannarlega í þágu samfélagsins . Önghljóðin ð og f eru venjulega frekar veik í enda orða – sérstaklega áherslulítilla orða eins og forsetninga . Grunnmerking að er ' í áttina til' en grunnmerking af er ' frá , burt' . Í sumum tilvikum er „ ranga “ notkunin eldri og / eða algengari en sú „ rétta “ . Þannig er talið „ rétt “ að segja hafa ánægju af , hafa gagn af , hafa gaman af o.fl. , en hins vegar „ á “ að segja það er ánægja að þessu , það er gagn að þessu , það er gaman að þessu o.s.frv . En þar sem grunnmerkingin er óskýr eða alls ekki fyrir hendi finnst mér satt að segja ekki skipta miklu máli hvor forsetningin er notuð . Ég hef stundum fjallað um íslenskan málstaðal og frávik frá honum . Athugið að málstaðallinn sem notaður er til að skilgreina villurnar er mannanna verk , og það er á margan hátt tilviljanakennt hvað rataði inn í hann . Það er að mínu mati mjög brýnt að breyta málstaðlinum sem hefur gilt undanfarna öld , viðurkenna staðreyndir og taka inn í staðalinn ýmsar breytingar sem hafa verið í gangi og verða ekki stöðvaðar . Mér langar er líka íslenska . Hán er líka íslenska . . Það eru ákveðin sérkenni í íslensku hljóðkerfi og setningagerð sem geta vafist fyrir útlendingum , en þegar á heildina er litið er varla hægt að segja að íslenska sé erfiðari en gengur og gerist um tungumál . Þetta þarf að breytast – við þurfum að vera þolinmóðari og umburðarlyndari gagnvart ófullkominni íslensku . Við skulum þess vegna ganga út frá því að þetta sé ekki svona en huga samt að því hvaða afleiðingar það gæti haft ef slíkar aðstæður kæmu upp . Og það er alls ekki víst að börnin næðu móðurmálsfærni í nokkru öðru máli heldur . Mörg börn verja umtalsverðum hluta vökustunda sinna á frístundaheimilum og það er mjög alvarlegt mál ef samskipti þar fara ekki fram á íslensku að mestu leyti . Það er enginn vafi á því að séríslenskir bókstafir hafa talsvert tákngildi í sjálfsmynd Íslendinga . Á fyrstu árum netsins var ekki hægt að nota íslenska stafi þegar tölvupóstur var sendur til útlanda . En yfirleitt vefst ekkert fyrir manni að skrifa eða skilja texta án þeirra þótt vissulega geti komið upp vafamál í túlkun einstöku sinnum . Stafsetningin er íhaldssöm og eltir ekki ýmsar hljóðbreytingar sem verða í töluðu máli . Árið 1943 skrifaði Kristinn E. Andrésson grein í Tímarit Máls og menningar um lög þau sem Alþingi setti 1941 og bönnuðu að íslensk fornrit væru gefin út með annarri stafsetningu en „ samræmdri stafsetningu fornri “ . Ég tel , að öll slík rit , sem ætluð eru almenningi , ættu að vera í búningi nútímamáls , að því er tekur til stafsetningar og orðmynda . “ Sú hugmynd fékk að vísu ekki mikinn stuðning meðal kennara og ég efast ekki um að mörgum þyki það helgispjöll en mín skoðun er sú að Laxness muni ekki lifa með nýjum kynslóðum nema stafsetning sé færð til nútímahorfs . Hann skrifar svokallaða „ breiða sérhljóða “ á undan ng og nk í orðum eins og lángur , leingi , laung ; hann skrifar ekki tvöfaldan samhljóða á undan samhljóða , í orðum eins og skemtun , trygð , alt ; og hann skrifar í einu orði ýmis sambönd sem eiga að vera í tvennu lagi samkvæmt stafsetningarreglum , s.s. einsog , uppá . Næsta skref gæti svo allt eins orðið tillaga um að leggja málið niður . “ Þetta hefði ófyrirsjáanleg áhrif á íslenska menningu og ryfi samhengið í íslenskri málsögu , en stafsetning er límið í henni eins og áður segir . Þegar Mímir , félag stúdenta í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands , hóf útgáfu samnefnds tímarits 1962 , voru stafirnir þ og ð látnir mynda forsíðumynd ritsins . Í hvorugt skiptið er forsíðan skýrð nokkuð nánar . Íslenskir stafir höfðu komist inn í þessa töflu 1987 en 1992 var verið að víkka hana út og þá lögðu fulltrúar Tyrkja hjá Alþjóða staðlaráðinu ( International Standard Organization , ISO ) fram tillögu um að stafirnir þ , ð og ý yrðu felldir brott úr töflunni en tyrkneskir stafir settir í staðinn . Átakinu var stýrt af sérstakri verkefnisstjórn og komið var upp vefsíðu og sérstöku merki fyrir það . En þessi dæmi sýna að séríslensku bókstafirnir þ og ð nýtast stundum í þessum tilgangi . Og eins og kunnugt er hefur nýlega verið skrifuð heil bók um ð ; ð ævisaga . Ástæðan er ekki síst sú að íslenskan er náskyld ensku og lík henni á margan hátt , þannig að auðvelt er að bera málin saman og láta sérkenni íslenskunnar í beygingum og setningagerð varpa ljósi á eðli mismunar málanna og ýmissa fyrirbæra í þeim . Þess vegna má það ekki staðna , heldur þarf að vera lifandi og laga sig að þörfum samfélagsins á hverjum tíma . En síðast en ekki síst er tungumálið útrás fyrir tilfinningar okkar – ást og gleði , hatur og reiði , sorg og hryggð , vonir og þrár – en líka tæki okkar til sköpunar , miðlunar og frjórrar hugsunar . Fjöldi fólks stundar það að hnýta í málfar annarra sem tala ekki eins og þessum sjálfskipuðu verndurum tungunnar þykir rétt – fólks sem fylgir ekki hinum óopinbera íslenska málstaðli . Erum við að segja að fólk sem elst upp í íslensku málumhverfi og tileinkar sér íslensku á máltökuskeiði kunni ekki íslensku ? Það er óheppileg þróun vegna þess að þær falla saman við viðtengingarhátt þátíðar . Það er svolítið sérkennilegt að segja „ Farið er að nota “ – með því er gefið í skyn að þetta sé nýbreytni frá síðustu árum . Ég held að óhætt sé að segja að þátíðin réð sé flestum framandi – a.m.k. í töluðu máli , þótt sumir hafi væntanlega lært að nota hana í riti . Það er þó í algerri andstöðu við málkennd mína – hann réð þessu ekki og ég réð ekki við þetta orkar á mig sem rangt mál . Þetta er eitt af þeim dæmum þar sem málstaðallinn er í ósamræmi við málkennd og málnotkun meginþorra málnotenda . Mér finnst fráleitt að kalla þátíðina réði ranga .