M _ MORGUNBLAÐIÐ , SUNNUDAGUR 31. MAÍ 1992 eftir Urði Gunnarsdóttur . Myndskreyting : Ragnar Óskarsson Gárungarnir tala um Tyrkjarán hið síðara en þrátt fyrir að þeir Tyrkir sem nú eru á ferð ógni hvorki lífi né limum íslendinga , er full ástæða til að taka atlögu þeirra alvarlega . Þeir hafa gert tilraun til þess að fá íslensku stafina ð , þ og ý fellda út úr alþjóðlegum stafastöðlum fyrir þrjá tyrkneska sta.fi . En þó að nú sé tekist á um stafi , snýst barátta íslendinga um annað og meira , stöðu íslenskunnar í upplýsingamiðlun framtiðarinnar , sem öll mun fara fram í tölvukerfum . Takist ekki að halda íslenskum stöfum inn í tölvu - og rafeindastöðlum framtíðarinnar , er það alvarleg atlaga að íslensku máli og menningu . — [ I eimurinn er að Hrafeindavæð - ast . Gamla fullyrðingin um rafeinda - þorpið mikla , þar sem allir eru í tölvusam - bandi og . öllu er stjórnað með - - - - ' l tölvum , er ein - faldlega að rætast , " segir Friðrik Sigurðsson , formaður Samtaka hugbúnaðar - fyrirtækja . „ Því verða íslendingar að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að hafa áhrif þegar teknar eru ákvarðanir um stafa - töflur fyrir tölvur , rafeinda - og fjarskiptatæki . Við erum að vakna upp við nýja tækni og ný tæki þar sem ekki er gert ráð fyrir íslensk - um stöfum . Ahrif þess gætu orðið víðtækari en okkur grunar nú . " Tekist á um stafatöflur En lítum fyrst á hvað vakti þjóð - ina upp af værum blundi , atlögu Tyrkja að íslensku stöfunum . Það sem íslendingar og Tyrkir takast á um , er sæti í stafatöflum . Stafa - tafla er lýsing á því hvernig rittákn eru geymd í tölvum . Hvert rittákn fær tiltekið sæti í tölvunni og um leið tölulega samsvörun . Tölulega samsvörunin er geymd í tölvunni sem bitaruna . Það fer eftir fjölda bita í rununni , hversu mörg rittákn komast fyrir í töflunni . Nú liggur fyrir til atkvæða - greiðslu hjá Alþjóðasambandi staðlastofnana ( ISO ) j , frumvarp um svokallaða alheimstöflu ( DIS 10646 ) . Þar er hver stafur táknað - ur með 4 bætum ( 32 bitum ) og í töflunni rúmast því rúmlega fjórir milljarðar rittákna . Fram að þessu hafa aðallega verið notaðar töflur þar sem rittákn eru táknuð með 8 bitum . Til eru nokkrir alþjóðlegir 8 - bita staðlar þar sem íslenskir stafir eru hafðir með . Einn þeirra er kallaður latínuleturstafla nr. 1 . Þar eru allir stafír enska stafrófs - ins og að auki nær allir stafir sem notaðir eru í Vestur-Evrópu , t.d. íslensku stafirnir þ , ð og ý . I frumvarpinu um fyrrnefnda alheimstöflu er gert ráð fyrir að latínuleturstafla nr. 1 falli inn í alheimstöfluna á tiltölulega ein - faldan hátt . Sá hluti alheimstöfl - unnar verður mjög mikilvægur og því vilja flestar þjóðir að sjálfsögðu tryggja að sérstakir stafir sem notaðir eru í þeirra tungumálum verði þar með . Þess vegna hefur tyrkneska staðlastofnunin lagt fram tillögu um það að fella út sex íslenska stafi ( Þ , þ , Ð , ð og Ý , ý ) úr þeim hluta alheimstöflunnar sem er eins og latínuleturstafla 1 og setja tiltekna tyrkneska stafi í staðinn . Tyrkneska staðlastofnun - in hefur sent greinargerð til þeirra aðildarþjóða sem greiða atkvæði um staðalfrumvarpið og einnig beitt utanríkisþjónustu sinni til þess að vekja athygli á málinu . Ástæða þess að Tyrkir leggja til að.þessir þrír stafir verði felldir út , er sú hversu fáir nota þá . Tákn - ið þ er aðeins til í íslensku , rúna - letri og fornensku svo vitað sé , ð er til í íslensku , færeysku og forn - ensku og ý í íslensku , færeysku og tékknesku . Aðrir stafir , svo sem ö , æ og é , þekkjast í mun fleiri málum og því er meiri þrýstingur á að halda þeim inni í sértöflunum . Best að vera á fyrstu síðu „ Aðalbaráttan snýst um að halda íslensku stöfunum inni í að - alstafatóflunni . Ef þeir eru þar ekki , leiðir það af sér óþarfa auka - kostnað við framtíðartölvuvæðingu þjóðarínnar , " segir Þorvarður Kárí Olafsson , verkefnisstjóri hjá Staðl - aráði íslands . Til er aragrúi stafataflna , því framleiðendur hafa lítið samstarf haft um gerð þeirra . „ Stafatöflur verða til hjá einstökum fyrirtækj - um og opinberir staðlar , t.d. um slíkar töflur eru oftar en ekki við - urkenning á orðnum hlut , " segir Friðrik Sigurðsson . Oftar en einu sinni hefur Alþjóðasamband staðl - astofnana reynt að samræma sta - fatöflurnar en það hefur ekki te - kist fyrr en nú . „ Það er í raun aðdáunarvert hvernig tókst til , allt stefndi í að niðurstaðan yrði tvær töflur en sem betur fer tókst að samræma þær , " segir Þorvarður Kári . Samræmda stafataflan er geysistór , auk nútíma ritmáls verð - ur pláss í henni fyrir t.d. rúnir og hýróglýfur . Þorvarður Kári segir að líkja megi töflunum við síður í bók þar sem fyrsta síðan eða grunntaflan sé langmest notuð . Aðurnefnd latínuleturstafla nr. 1 sé á fyrstu síðu , þar með taldir íslensku stafirnir , en tyrknesku stafirnir séu í latínuleturstöflu nr. 5 , eða á annarri og þriðju síðu ásamt stöfum úr kýrillíska letrinu . Einfaldast sé að þýða gögn sem séu á fyrstu síðu á milli þeirra kerfa sem nú eru í notkun og þeirra sem byggð verða á samræmdu sta - fatöflunni . Séu stafirnir í „ afkim - um " töflunnar margfaldist kostn - aðurinn við þýðingar milli kerfa . Núverandi útgáfa samræmdu stafatöflunnar var kynnt í janúar á þessu ári . Tyrkir gerðu þegar athugasemdir og í febrúar sendu þeir breytingartillögur til þeirra aðildarþjóða sem greiða atkvæði . íslendingar fréttu ekki af tilburð - um Tyrkja fyrr en í byrjun apríl . Frá þeim tíma hefur Staðlaráð Is - lands haft samband við sömu aðila og Tyrkirnir . „ Tyrkirnir neita að samþykkja staðalinn óbreyttan og ýja að því að vilji aðildarþjóðir eiga viðskipti við þá ættu þær að íhuga breytingartillögurnar . Mótrök okk - ar eru þau að breytingartillögur þeirra séu tæknilegs eðlis sem þýði að minnsta kosti hálfs árs töf á samþykkt staðalsins . Þá geti þær umræður sem fari af stað , verði staðallinn ekki samþykktur , orðið nær óendanlegar . Að síðustu bend - um við á að latínuleturstafla nr. 1 sé gruhnur samevrópskrar stafa - töflu . Við töldum ekki rétt að rök okkar væru einungis af þjóðlegum toga , þó það liggi auðvitað að baki óskum okkar . " íslendingar vöknuðu upp viö vondan draum er Tyrkir lögðu til að að þrír ís - lenskir stafir yrðu felldir út úr grunntöflum al - þjóðlegra stafa - taflna . Ljóster að framundan er mikið verk , ef halda á íslensk - um stöfum inn í öllum tölvu - og rafeindastöðlum framtíðarinnar . HVAD ER STAÐALL ? STAÐLARÁB íslands heyrir undir Iðntæknistofnun . Það er fulltrúi fyrir íslenskt stöðlunarstarf á alþjóðavettvangi og ntið - stöð stöðlunarstarfs á íslandi , hjá samtökum , stofunum og einkaaðilum . Það er ekld stjórnvald , heldur þjónustuaðili . En hvað er staðall ? Staðall er sérstök gerð opinbers skjals' sem byggt er á sam - komulagi hagsmunaaðila og staðfest af viðurkenndum aðila ; hér á landi Staðlaráði íslands . I skjalinu eru gefnar reglur , leið - beiningar eða eiginleikar fyrir verki eða afrakstur þeirra , ætl - aðar fyrir endurtekna notkun . Markmiðið með staðli er að ná sem mestri samskipan á því sviði sem um ræðir . Staðlar eru ekki reglugerðir . Öllum er frjálst að nota þá en staðlar eru tíl þess gerðir að fólk sjái sér hag í því . Staðlar eru víða notaðir . Eins og fram kemur í greininni eru þeir mikið notaðir í sambandi við tölvur en einnig má nefna stærð umslaga sem er stöðluð , innstungur og ljósa - perur , auk þess sem notkun staðla er að aukast t.d. í fast - eignaviðskiptum . Sex með , tveir á móti Af aðildarþjóðum ISO greiða 25 atkvæði og eru íslendingar ekki þeirra á meðal þar sem þeir eru aðeins áheyrnarfulltrúar . At - kvæðagreiðslan fer fram skriflega og stóð yfir frá því í janúar og lauk 30. maí . Úrslita atkvæða - greiðslunnar er ekki að vænta fyrr en um miðjan júní og segir Þor - varður Kári enga leið að gera sér grein fyrir niðurstöðunni nú . „ Eina vitneskjan sem við höfum er sú að nú þegar hafa tvær þjóðir fellt tillögu að alheimstöflunni en sex . samþykkt . Um hin löndin 17 vitum við lítið sem ekkert . Við teljum okkur eiga vísan stuðning Norður - landaþjóða , en erum óviss um af - stöðu Austantjaldsþjóða og stærstu aðilana að ISO ; Bandaríkj - amanna og Japana . Annað hvort verður tillagan samþykkt með mjög litlum breytingum eða henni verður hafnað , og þá ekki endilega á forsendum Tyrkja . Fleiri þjóðir gætu haft athugasemdir , og þá við önnur atriði en Tyricirnir . Verði tillagan að alheimstöflunni felld , fer næsta ár í að komast að sam - komulagi um deiluatriði , þar á meðal milli íslendinga og Tyrkja . Þá er einnig mögulegt að sett verði á fót ný nefnd til að gera tillögur að nýrri töflu . " En hvenær svo sem ný alheims - tafla verður samþykkt , er ljóst að miklar breytingar þarf til að hægt verði að nota hana í þeim tölvum sem nú eru til . Þorvarður Kári segir að fyrst um sinn verði stafa - töflumar samhliða í tölvunum og þýða verði á milli þeirra . Verði ís - lensku stafirnir á fyrstu síðu , verði slíkar þýðingar tiltölulega einfald - ar , en nái tillaga Tyrkja fram að ganga , leiði það til óhemju kostn - aðar fyrir íslendinga . Það sé hins vegar ljóst að á meðan breytingar séu að ganga yfir megi vænta alls kyns vandamála t.d. í sambandi við útprentun . Friðrik Sigurðsson telur að óhætt sé að tala um kostnað í milljörðum talið , Iendi íslenskir stafir í afkimum stafataflna . Laus - lega áætlað sé kostnaður við að breyta hverri tölvu um 10.000 kr . Nú séu til um 50.000 tölvur í land - inu og ekki sé fjarri lagi að ætla að þær verði helmingi fleiri eftir áratug .