Svipast um á Forngripasafninu veturinn 1883 - 1884 Hvernig var umhorfs á Forngripasafninu á fyrstu árum þess ? Hvaða gripum var stillt upp og með hvaða hætti var það gert ? Eina leið okkar til að skyggnast þar um er að skoða gamlar ljósmyndir . Elsta sjónræna yfirlitið á sýningu Forngripasafnsins eru ljósmyndir teknar veturinn 1883 - 84 af danska vísindamanninum Sophus Tromholt ( 1851 - 1896 ) . Þá hafði Tromholt vetursetu í Reykjavík til að stunda vísindarannsóknir á norðurljósum og setti hann meðal annars upp rannsóknarstöð á toppi Esjunnar til að sinna slíkum mælingum . Áður hafði Tromholt dvalið í Finnmörku við norðurljósa-rannsóknir og tekið einstakar þjóðfræðilegar myndir af íbúum héraðsins í búningum sínum úti í náttúrunni . Tromholt var áhugamaður um safnastarf og þreifaði fyrir sér með söfnun áhugaverðra gripa hérlendis . Það er athyglisvert að hann auglýsti eftir gripum til að kaupa fyrir gripasafnið í Bergen í Fjallkonunni í mars 1884 : „ hverskonar merkilega hluti , útskorna hluti úr tré , o.s.frv . Sömuleiðis hami fágætra fugla og annara dýra , svo og fágætar steintegundir , “ og í maí sama ár : „ Þessa fugla borga jeg háu verði : húsönd , skúm og hvítmáf . Enn fremur kaupi jeg alls konar fugla í ungaham og dúnaða , og sömuleiðis mórauð tóuskinn og skinn af öðrum dýrum . “ Hvort Tromholt hafi orðið ágengt í söfnuninni og hvort hann hafi flutt gripi með sér til Noregs er ókannað . Tvær möppur með lausum myndum eftir Tromholt eru varðveittar í safninu frá Íslandsdvöl hans : Önnur með 22 myndum eftir hann sjálfan úr Reykjavík og þremur til viðbótar af konum í þjóðbúningum eftir Sigfús Eymundsson , hin með 22 myndum sem Tromholt tók í Forngripasafninu . Á þessum tíma var umsjónarmaður Forngripasafnsins Sigurður Vigfússon ( 1828 – 1892 ) og safnið til húsa á lofti Alþingishússins . Þangað hafði safnið verið flutt sumarið 1881 , en eftir stofnun þess hafði því fyrst verið fundinn staður á Dómkirkjuloftinu og síðan í borgarastofu hegningarhússins þegar viðgerðir fóru fram á Dómkirkjunni árið 1879 . Upphaflega var Alþingishúsið reist til að hýsa bæði Alþingi og Forngripasafnið og rúmaði það starfsemina til ársins 1899 . Þá var safnið flutt í Landsbankahúsið og þaðan í Safnahúsið við Hverfisgötu 1908 . Myndir Tromholts sýna okkur Forngripasafnið eins og það var fullgert fyrir sýninguna á lofti Alþingishússins . Hlutum á sýningunni hefur verið skipt upp eftir tímabilum ef marka má ljósmyndirnar , því á einni þeirra sést skilti sem á stendur „ Fornöldin . “ Þá eru kirkjugripir til dæmis flokkaðir saman , útskurður einnig , og gripir sem eru svipaðrar gerðar eða hafa sömu notkun . Uppröðun þeirra tekur þannig mið af flokkuninni og allir standa gripirnar því í samhengi við tímabilið eða stofnanirnar sem þeir tilheyra . Grunnsýning Þjóðminjasafnsins í dag er sumpart unnin út frá sömu hugsun en þar er einnig reynt að setja gripina í samhengi innbyrðis og miðla upplýsingum um þá með textum og skýringarmyndum , margmiðlun og hljóðleiðsögn . Það er áhugavert að skoða hvort og þá hvernig hlutverk safnsins hefur breyst á þeim 130 árum sem liðin eru frá myndatökunni . Fyrst í stað snerist safnastarfið um að bjarga menningarsögulegum gripum frá glötun og hlúa að sögulegum arfi þjóðarinnar , eins og Sigurður Guðmundsson ( 1833 - 1874 ) málari hafði hvatt fólk til að gera í „ Hugvekju til Íslendinga “ í Þjóðólfi 1863 : „ Ég vil enn spyrja alla góða menn og Íslendinga : hvað á þetta hirðuleysi leingi að gánga ? Eiga menn endilega að streitast við að fleygja öllu út úr landinu , sem í nokkru er nýtt , eðr að eyðileggja það í landinu sjálfu af tómu hirðuleysi ? “ Tilgangur safnastarfsins var þá jafnframt að skapa þjóðinni sögu og ímynd sem greindi hana frá öðrum og réttlætti baráttuna fyrir sjálfstæði . Í dag snýst starfsemin um að skoða sögu og ímynd fólksins sem hér býr , kynna hana fyrir innlendum og erlendum gestum og finna sérstöðu í alþjóðavæddum heimi ásamt því að viðhalda söfnunarstarfi . Er það mikil breyting ?