Árið 1958 þegar Bandaríkjamenn útbjuggu stóra herstöð um 20 metrum undir yfirborði Grænlandsjökuls grunaði engan að tæpum sex áratugum síðar yrði þessi herstöð , eða leifarnar af henni , að alvarlegu ágreiningsefni . Svo alvarlegu að Grænlendingar hóta að taka málið upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna . Ásakanirnar snúa að Bandaríkjamönnum og Dönum . Grænlendingar saka Dani sömuleiðis um að sýna íbúum Grænlands lítilsvirðingu og grænlenski utanríkisráðherrann segir algjört vantraust ríkja milli Grænlendinga og Dana . Danski forsætisráðherrann kannast ekki við þessa lýsingu . Í september 1960 lagði 18 ára danskur skáti , Sören Gregersen upp í óvenjulega ferð ásamt bandarískum jafnaldra sínum , KentGoering . Til Grænlands . Piltarnir , sem komu með flugi hvor frá sínu heimalandi , hittust í Thule herstöðinni á Norður-Grænlandi og héldu þaðan á snjósleða 225 kílómetra inn á jökulinn til staðar sem nefndur var CampCentury . Staðar sem hvorugur þeirra þekkti nokkuð til fyrr en nokkrum mánuðum áður en þeim bauðst að fara þangað til hálfs árs dvalar . Þegar þeir komu á staðinn var 25 stiga frost , þeir vissu svo sem að þeir væru ekki á leiðinni á sólarströnd , en kuldinn kom þeim eigi að síður á óvart . Þótt tvímenningarnir hefðu heyrt talað um hið svokallaða kalda stríð höfðu þeir ekki beinlínis sett það í samhengi við þessa Grænlandsferð og gerðu sér ekki grein fyrir að þeir væru um það bil að verða þátttakendur í einum kafla þess . Kafla sem áratugum síðar , og löngu eftir að kalda stríðinu lyki , yrði að alvarlegu ágreiningsefni Grænlendinga , Dana og Bandaríkjamanna . Þeir gerðu sér hinsvegar grein fyrir að þetta CampCentury , þangað sem þeir voru nú komnir , væri ekki neitt venjulegt . Þegar þeir félagar gengu inn um hellismunnann , eins og Sören Gregersen komst síðar að orði , var þeim ekki ljóst hversu stórt þetta neðanjarðarbyrgi væri . Samtals þrír kílómetrar og göngin þrjátíu talsins á um það bil tuttugu metra dýpi undir jöklinum . Nánast eins og lítið þorp með tvö hundruð íbúa , bókasafn , bíóhús og verslun svo fátt eitt sé nefnt . Íbúðirnar voru samsettar úr einingum sem höfðu verið fluttar á staðinn og þar var allt til alls . Það sem vakti þó mesta athygli piltanna tveggja var orkuverið , sem reyndar var ekki alveg fullgert . Orkuverið var færanlegur kjarnaofn sem gæti framleitt alla þá orku sem íbúar í þessu jökulþorpi þyrftu á að halda og reyndar dugað margfalt fjölmennara samfélagi . Í löngu viðtali sem dagblaðið Politiken birti fyrir nokkrum dögum sagði Sören Gregersen að hann hefði aldrei upplifað annan eins lúxus og í þessu neðanjarðarþorpi . „ Þótt hermönnunum hafi ugglaust fundist erfitt að dvelja þarna langtímum saman , fjarri ættingjum og vinum þótti okkur strákunum þetta bara spennandi , ” sagði Sören Gregersen . Auglýsing Stóra planið - ProjectIceworm Þótt þeim Sören Gregersen og KentGoering hafi þótt mikið til um CampCentury var neðanjarðarherstöðin þó einungis einskonar tilraun eða undirbúningur fyrir það sem ætlunin var að gera á Grænlandi . Ætlun Bandaríkjamanna var að grafa fjölmörg göng , samtals 4000 kílómetra löng , undir Grænlandsjökli , þar sem hægt væri að koma fyrir allt að 600 kjarnorkuflugskeytum . Gert var ráð fyrir að allt að 11 þúsund hermenn yrðu að jafnaði staðsettir í þessari risastóru jökulveröld . Þessar hugmyndir , ProjectIceworm , voru auðvitað algjört leyndarmál . Dvöl skátanna tveggja í CampCentury , sem fjölmiðlar víða um heim greindu ítarlega frá , átti hinsvegar að sýna umheiminum að engin leynd hvíldi yfir aðgerðum Bandaríkjamanna á Grænlandi . Fréttir þessar áttu að slá ryki í augu umheimsins , ekki síst Dana . Dönsk stjórnvöld höfðu opinberlega brugðist ókvæða við hugmyndum um að koma fyrir kjarnavopnum í Thule herstöðinni á Norður-Grænlandi , þótt þau hefðu síðar með óljósu orðalagi látið í það skína að þau myndu snúa blinda auganu að ef til slíks kæmi . En þá vaknar spurningin : voru einhverjar líkur taldar á að Danir gætu fallist á að 600 kjarnorkuflugskeytum yrði komið fyrir undir Grænlandsjökli ? Á það reyndi aldrei því risaverkefnið ProjectIceworm var lagt á hilluna . Fyrir því voru margar ástæður : Danir hefðu ( að mati Bandaríkjamanna ) aldrei samþykkt að kjarnorkuvopn yrðu geymd undir jöklinum , kostnaður við neðanjarðarherstöðina hefði orðið gríðarlegur og reynslan af CampCentury leiddi í ljós margháttaða erfiðleika , meðal annars mikla hreyfingu á jöklinum . Árið 1997 fengu hollenskir fræðimenn og danskur kollegi þeirra aðgang að leyniskjölum Bandaríkjahers og greindu fyrstir frá áætluninni ProjectIceworm . En hvað varð um CampCentury ? Þeirri spurningu er fljótsvarað . Herstöðinni var lokað 1. apríl 1966 . Bandaríkjamenn fluttu tæki og tól á brott , en margt varð þó eftir . Ekki síst alls kyns úrgangur , þar á meðal næstum 10 þúsund tonn af hættulegum úrgangsefnum og 200 þúsund lítrar af díselolíu , sem Bandaríkjaher hefur kannski talið að jökullinn myndi geyma um ókomin ár og enginn myndi nokkru sinni vita um . Stundum er sagt að jökullinn skili alltaf á endanum öllu því sem hann gleypir og geymir og það er einmitt það sem nú er að gerast á CampCentury svæðinu á Grænlandsjökli . Virt bandarískt vísindatímarit birti sl. sumar niðurstöður rannsókna og mælinga sem sýna að á næstu árum og áratugum muni eitraður og geislavirkur úrgangur frá herstöðinni koma upp á yfirborð jökulsins , með ófyrirsjáanlegum afleiðingum . Grænlendingar krefjast aðgerða Á fyrsta starfsdegi danska þingsins , Folketinget , í haust sakaði AleqaHammond þingmaður Grænlands dönsku ríkisstjórnina um sinnuleysi og sagði brýnt að stjórnin tæki málið þegar í stað upp við bandarísk stjórnvöld og krefðist þess að Bandaríkjamenn hefðust strax handa við að fjarlægja úrganginn sem þeir hefðu skilið eftir þegar CampCentury var lokað . Hún benti einnig á að það væru fleiri staðir á Grænlandi sem skoða þyrfti í þessu samhengi . Margir þingmenn tóku í sama streng og Kristian Jensen , þáverandi utanríkisráðherra lýsti yfir að hann myndi athuga málið ( sepaadet ) . Þetta þótti AlequHammond þingmanni klént svar og undir það tóku fleiri þingmenn . VittusQujaukitsoq sem fer með utanríkismál í grænlensku stjórninni hefur margoft sakað dönsku ríkisstjórnina um sinnuleysi varðandi málefni Grænlands . Hóta að taka málið upp hjá Sameinuðu þjóðunum Fyrir nokkrum dögum birti dagblaðið Politiken langt viðtal við áðurnefndan VittusQujaukitsoq . Hann fór þar hörðum orðum um dönsku stjórnina , og bandarísk stjórnvöld , og sagði að ef ekkert gerðist von bráðar varðandi hreinsunarstarf á CampCentury svæðinu yrðu Grænlendingar að taka málið upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna . Bandaríkjaher á mikilla hagsmuna að gæta á Grænlandi og vill að líkindum í lengstu lög forðast að lenda upp á kant við íbúa landsins . Æ fleiri Grænlendingar vilja slíta tengslin við Danmörku En grænlenski ráðherrann sagði fleira í áðurnefndu viðtali sem vakti mikla athygli í Danmörku . Einkum þau ummæli ráðherrans að Grænlendingar væru langþreyttir á samskiptum sínum við Dani og þær grænlensku raddir sem krefðust sjálfstæðis gerðust nú æ fleiri og háværari . Allt tal danskra stjórnmálamanna um að Grænland gæti ekki án Danmerkur verið litist af dönskum hagsmunum . Þegar ummæli grænlenska ráðherrans voru borin undir Lars LøkkeRasmussen forsætisráðherra Dana vildi hann fátt segja annað en að samskipti Danmerkur og Grænlands væru bæði mikil og góð . Anders Samuelsen utanríkisráðherra sagðist ekki kannast við þessar lýsingar grænlenska ráðherrans . Stjórnvöld á Grænlandi settu fyrir tveimur mánuðum á laggirnar nefnd sem á að vega og meta kosti þess og galla að Grænland verði sjálfstætt ríki sem ráði alfarið sínum málum sjálft . Nefndinni hafa ekki verið sett tímamörk en miðað er við að hún skili niðurstöðum sínum eins fljótt og tök eru á . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .