Stríð Rússa í Tsjetsjeníu er til marks um að ráðamenn í Moskvu líta á sjálfstæðishreyfingu landsmanna þar sem alvarlega ógnun við framtíð Rússlands . Rússneska sambandslýðveldið er í raun samnefnari fyrir margar ólíkar þjóðir , sem una því ekki til lengdar að lúta erlendu valdi frá Moskvu . Spá því margir , að Rússneska sambandslýðveldið muni liðast í sundur eins og Sovétríkin áður . Fyrir rúmri viku var efnt til leiðtogafundar Öryggissamvinnustofnunar Evrópu , ÖSE , í Istanbul í Tyrklandi . Þaðan bárust þær fréttir , að Boris Jeltsin Rússlandsforseta hefði verið mjög misboðið vegna þess hvernig Bill Clinton Bandaríkjaforseti talaði um stríðið í Tsjetsjeníu og ávítaði Rússa fyrir framgönguna þar . Í Rússlandi hafa málsvarar herfararinnar varið hana með þeim rökum , að rússenski herinn sé í raun í sömu sporum og herafli NATO fyrr á árinu , þegar efnt var til loftárása á Júgóslavíu til að fæla Serba frá því að leggja undir sig Kosovo og hrekja Albani þar á brott frá heimilum sínum . Þessi samanburður stenst ekki gagnrýni og sýnir best , hve léleg rök Rússar hafa fyrir hernaði sínum . Fyrir rússneskum ráðamönnum vakir það eitt að sýna Tsjetsjenum í tvo heimana með þeim hætti , að þeir og aðrir sjálfstæðissinnar innan Rússneska sambandslýðveldisins hugsi sig tvisvar um , áður en þeir láta til skarar skríða gegn Moskvuvaldinu . Fórnarlömb þessa valdabrölts og grimmdarverka eru saklausir borgarar , sem flýja eða búa við algjört öryggisleysi og örbirgð . Lýðræðissinnar annars staðar í Evrópu , sem hafa verið talsmenn þess , að Rússar hljóti sæti í Evrópuráðinu og litið sé á þá eins og hverja aðra Evrópuþjóð , eiga í vaxandi erfiðleikum með að verja málstað sinn . Hættan er sú , að tilrú mikilvægra stofnana eins og Evrópuráðsins eigi eftir að minnka mikið , ef á þeim vettvangi er ekki veitt sterkt viðnám gegn því , sem er að gerast í Rússlandi . Því miður virðist Evrópuráðið ekki vera að undirbúa neinar aðgerðir til að sýna rússneskum stjórnvöldum fram á , að ekki verði við það unað , að þau virði ekki þau skilyrði , sem þeim ber að hafa í heiðri sem aðilar að ráðinu . Í nýjasta tölublaði vikuritsins The Economist er fjallað um þetta á gagnrýnan hátt og ekki af ástæðulausu . Hljóta allir , sem vilja veg Evrópuráðsins og stofnana mikinn að hafa áhyggjur af því , ef virðing þess minnkar í réttu hlutfalli við yfirgangsstefnu Rússa og virðingarleysi fyrir mannréttindum , en þeir eru nú fjölmennasta þjóðin innan ráðsins . Samhliða því sem Rússar fara sínu fram með hervaldi , ræða Vestur-Evrópumenn um framkvæmd þeirrar stefnu , sem lengi hefur verið á döfinni , og miðar að því að Vestur-Evrópusambandið ( VES ) og nú líklega Evrópusambandið geti staðið að hernaðarlegum aðgerðum í Evrópu án þess að treysta alfarið á herstjórnir Atlantshafsbandalagsins ( NATO ) eða bandarískan herafla . Í mörg ár hefur verið ályklað um það á leiðtoga - og ráðherrafundum NATO , að skilgreina skuli sérstaka evrópska varnar - og öryggishagsmuni og nú hin síðari ári hefur athygli beinst að því , hvernig Evrópuríki NATO ætli sjálf að verja þessa hagsmuni . Hafa komið fram tillögur um flókin samskipti NATO og Vestur-Evrópusambandsins og nú síðast Evrópusambandsins ( ESB ) , þar sem rætt er um , hvernig herafli , sem ætlaður er NATO , geti nýst Evrópuþjóðunum á grundvelli ákvarðana , sem yrðu teknar innan vébanda ESB . Íslendingar hafa verið aukaaðilar að Vestur-Evrópusambandinu , sem Evrópuríki innan NATO og höfum við sent fulltrúa til ráðherrafunda VES og einnig á þingmannasamkundu þess . Ef VES verður lagt niður og Evrópusambandið kemur í stað þess undir forystu Javier Solana , yfirmanns öryggismála innan ESB og fyrrverandi framkvæmdastjóra NATO , óttast Íslendingar og aðrar evrópskar NATO-þjóðir utan ESB , að þær verði einangraðar frá ákvörðunum um þessi sérgreindu öryggis - og varnarmál Evrópu . Íslenskir ráðherrar hafa ítrekað hvatt ráðamenn ESB til þess að útiloka ekki Evrópuríki utan ESB frá sér-evrópsku öryggissamstarfi . George Robertson , nýorðinn framkvæmdastjóri NATO , fullyrðir , að Íslendingar þurfi ekki að óttast þessa einangrun . Raunar sagði hann í tilefni komu sinnar hingað til Íslands í vikunni , að herafli VES eða ESB væri ekki annað en orð á blaði , því að NATO hefði allan þann herafla , sem ESB ætlaði að nýta , á sinni hendi . Sérkennilegast er við þetta mál , ef hinir miklu áhugamenn um gæslu sérstakra öryggis - og varnarhagsmuna Evrópu telja sér fært að móta trúverðuga stefnu í þessu efni án aðildar Íslands , því að dýptin , sem Ísland veitir í vörnum Evrópu , veldur því , að allar evrópskar vangaveltur um varnar - og öryggismál yrðu marklausar í framkvæmd án aðildar Íslands . Á sama hátt og Ísland skapar dýpt í varnir Norður-Ameríku geta Evrópuþjóðir ekki komist hjá að líta út á Atlantshaf vilji þær skilgreina öryggishagsmuni sína og vernd þeirra með trúverðugum hætti . Að nokkru leyti stjórnast umræðurnar um hina sérgreindu evrópsku öryggis - og varnarhagsmuni af mikilli minnimáttarkennd gagnvart Bandaríkjunum . Menn þurfa ekki að sitja lengi á evrópskum fundi um eitthvert mál , þar til samanburður hefst við Bandaríkin , sem lýkur oft með því að Evrópuríkin berja sér á brjóst og segjast geta gert betur en þeir í Bandaríkjunum , og síst af öllu þurfi þeir að vera háðir Bandaríkjunum . Í nýjasta hefti bandaríska tímaritsins National Interest ritar Robert Conquest , skáld og rithöfundur , sem varð heimsfrægur fyrir bókina The Great Terror og lýsti harðstjórn Stalíns , var hún tímamótaverk , síðan hefur komið í ljós , að þar var alls ekki of fast að orði kveðið um hungursneyð og fjöldadráp . Snemma á áttunda áratugnum kom Conquest hingað til lands og flutti fyrirlestur á vegum Samtaka um vestræna samvinnu . Minnist ég ferðar með honum austur fyrir fjall . Þótti mér mikið um að kynnast þessum merka manni lítillega . Þótt hann hljóti að vera orðinn háaldraður hefur hann ekki sest í helgan stein og miðlar enn af mikilli reynslu sinni og þekkingu . Nú ritar hann um að enskumælandi þjóðir eigi að taka saman höndum og mynda alþjóðasamband sitt til að stuðla að auknum viðskiptum og samskiptum , sé miklu eðlilegra fyrir Breta að taka þátt í slíku samstarfi en vera innan ESB . Hann segir , að engin trygging sé fyrir samheldni og friði innan ESB , þótt yfirlýst meginmarkmið þess sé að tryggja frið í Evrópu . Conquest segir , að saga Evrópu sýni ekki að stórar evrópskar heildir séu líklegar að halda saman . Nefnir hann þar Sovétríkin og nú Rússland sem dæmi , einnig það sem hefur verið að gerast í Júgóslavíu fyrrverandi , klofning Tékkóslóvakíu í tvör ríki o.sv.frv. Spáir hann ESB ekki langlífi sé tekið mið af evrópskri sögu . Talsmenn Evrópuhugsjónarinnar hafa fært þau rök fyrir ESB , að með sterkri stjórn í Brussel fengju héruð innan Evrópu , þar sem menn stefna að því að skapa sér sjálfstæði , að njóta sín betur í ESB en utan . ESB-krafan um einsleitni spornar gegn þessu markmiði og kann að hafa neista upplausnar í sér , því að gangi menn of langt á þessari braut , leiðir það til andófs og síðan sundrungar . Hrun kommúnismans sýnir , að aðeins er unnt að halda ólíkum þjóðum saman innan eins ríkis , ef þar er mikið miðstjórnarvald og vilji til að beita hervaldi , ef nauðsyn krefst . Berlínarmúrinn var úr sögunni , þegar Mikhaíl Gorbatsjov , síðasti leiðtögi Sovétríkjanna , treysti sér ekki til að beita hervaldi til að verja hann .