Öðru máli gegnir um Snæfellsjökul sem líklega hefur ekki gosið í um 1800 ár . Virkni eldfjalla getur breyst mikið þó ekki komi til goshlé . Nú vita til dæmis allir að Hekla gýs nokkuð reglulega með um það bil 10 ára millibili og er talin komin að falli . Fjallið hafði áður gosið 14 sinnum á sögulegum tíma og hafði hlé á milli gosa að jafnaði verið um 70 ár . Og nú er enn von á gosi eftir 10 ára hlé . Árið 1955 kom flóð í Skaftá með miklum aurburði og allar götur síðan hafa Skaftárhlaup komið með eins eða tveggja ára millibili með tilheyrandi aurburði , öllum til ama . Hlaupin koma úr svonefndum Skaftárkötlum í Vatnajökli þar sem öflugt jarðhitasvæði bræðir jökulinn . Til að rýna betur í þessar upplýsingar verður að leggja til hliðar alla smámunasemi í tímasetningum enda engin ástæða til að ætla að eldstöðvar hafi sams konar tímaskyn og menn . Hekla breytti goshegðun sinni á tímabilinu 1947 – 1970 og Skaftárhlaup hófust um svipað leyti . Þetta 23 ja ára tímabil er svo stutt í jarðsögunni að orðið samtímis á hér ágætlega við . Vindurinn valdi síðan eldgosum þegar hann brýst út á yfirborði með tilheyrandi hljóðum og tætist í agnir sem síðan kviknar í . Kirkjan hélt sig við heimsmynd Aristótelesar langt fram yfir miðaldir . Og tilfellið er að það var fleira sem gerðist nær samtímis á þessum 23 árum . Árið 1963 hófst Surtseyjargosið . Eldstöðvagengi Suðurlands Syðst á landinu er allmikið knippi stórra megineldstöðva sem skera sig töluvert frá þeim eldstöðvum sem næst þeim liggja í norðaustri , þ.e. Bárðarbungu og Grímsvötnum . Vegna fyrrnefndrar hugmyndar um tengsl Heklu við Skaftárkatla hefur tveimur næstu eldstöðvum undir Vatnajökli verið bætt í hópinn til samanburðar , þ.e. Skaftárkötlum og Grímsvötnum . Eldstöðvar á Suðurlandi Mynd : Sigmundur Einarsson Staðsetning eldstöðva . Mynd frá Nasa . Lítum nú á hverja eldstöð fyrir sig . Vestmannaeyjar Með Surtseyjargosinu og gosi í Heimaey 10 árum síðar rumskaði eldstöðin eftir a.m.k. 1100 ára hlé . Um 920 gaus á sprungu í geislastefnu til NV frá toppgígnum . Núverandi gos í Eyjafjallajökli er nokkurt frávik frá fyrri hegðun fjallsins á sögulegum tíma . Í upphafi kom basalt upp í jaðri eldstöðvarinnar og í kjölfarið fylgir ísúrt gos í toppgígnum . Meira gerðist ekki markvert og enn er beðið eftir Kötlugosi . Að auki hefur á síðustu öldum gosið öðru hverju við jaðra eldstöðvarinnar . Virkni innan Grímsvatnaöskjunnar virðist þó lítið hafa breyst . Reyndar er nokkur óvissa um sum fyrri gos í Grímsvötnum vegna erfiðleika við staðsetningu gosmakkar skv. heimildum . Að auki virðast nágrannarnir í Skaftárkötlum hafa haft eitthvert veður af ástandinu og hugsanlega orðið fyrir áhrifum eða jafnvel orsakað breytingarnar . Þáttur Grímsvatna er ekki skýr ef hann er þá nokkur . Það sem fram kemur í meðfylgjandi töflu er athugun sem aðeins tekur til fárra áberandi þátta í hegðun nokkurra eldstöðva . Ekki hefur verið gerð tölfræðileg greining á gögnunum í töflunni . Gögnin eru þess eðlis að auðvelt er að velja og hafna einstökum þáttum sem byggjast á persónulegu mati og tölfræðin sér ekki auðveldlega við slíkum hlutum . Aðeins er sýnt upphafsár eldgosa þó sum þeirra hafi varað lengur . Merkjanleg breyting varð á hegðun sumra þessara eldstöðva nálægt miðri 20. öld og eru mörkin sýnd með litarbreytingu . Og hver veit nema þessar tvær eigi eftir að koma okkur á óvart í náinni framtíð . Hvað gæti hugsanlega valdið því að eldstöðvarnar hagi sér eins og þær hreinlega viti hver af annarri ? Þrýstingurinn í rótakerfinu Eldstöðvarnar á Suðurlandi liggja utan við hin eiginlegu gliðnunarbelti landsins . Því virðist ekki líklegt að breytingar á virkni sé hægt að rekja til flekaskilanna sem liggja um Ísland . Um völdin þar niðri eru þó enn skiptar skoðanir en þaðan virðist eftir sem áður helst að vænta fyrirmæla um breytta hegðun eldstöðva . Þegar Katla sveikst um að gjósa eftir miðja 20. öld spurðu ýmsir , bæði leikir og lærðir , hvort verið gæti að gosin í Vestmannaeyjum hefðu orðið til þess að létta á nágranna sínum líkt og eldstöðvarnar hefðu einhvers konar sameiginlegt rótakerfi . Ætla má að slíkt þrýstisamband tengi fyrst og fremst dýpri rætur eldstöðvanna , en síður kvikuhólf sem liggja ofar í jarðskorpunni . Rætur breytinganna Erfitt er að gera sér grein fyrir því hvað getur valdið slíkum breytingum á eldvirkni sem hér hefur verið lýst . Fyrstu merki breytinganna eru líklega hlaupin í Skaftá sem fyrst varð vart árið 1955 . Frá 1970 hafa goshlé Heklu varað 9 - 11 ár og mælingar benda til að fjallið muni halda uppteknum hætti . Þessi umfjöllun tekur mið af því að gosið verði líkt þeim sem orðið hafa síðustu aldirnar . Hamfarahlaup á Mýrdalssandi er þá líklegast með tilheyrandi hættu fyrir byggðirnar í Álftaveri og Meðallandi . Mikil öskugos hafa yfirleitt fylgt Kötlugosum en óvíst er um áhrif á flugumferð þar sem um er að ræða basaltgjósku sem er grófari og þyngri en ísúr eða súr aska ( líparít , trakít , andesít ) . Í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á virkni annarra eldstöðva á Suðurlandi eftir 1950 er þó full ástæða til að reikna með að Katla eigi fleiri kosti í stöðunni . Til dæmis gæti þetta goshlé Kötlu orðið enn lengra og friður varað í nágrenni Kötlu um langan aldur . Annar möguleiki er að eldstöðin gjósi súrri eða ísúrri hraunkviku en slík gos eru þekkt í eldstöðinni frá forsögulegum tíma .