Fréttamenn og aðrir spuðu á hvaða leið heilsufar þjóðarinnar væri með bættum aðbúnaði og aukinni tækni og framförum á öllum sviðum Eins og fram kemur í rannsókn Sigurður Thorlacius tryggingayfirlæknis og félaga í þessu hefti Læknablaðsins , en hún nær yfir annað og lengra tímabil , eða 1976 - 1996 , segja hráar tölur um fjölda örorkulífeyrisþega ekki alla söguna . Að minnsta kosti þrjú atriði þarf að taka með í reikninginn : í fyrsta lagi fjölgun þjóðarinnar , í öðru lagi breytta aldurssamsetningu og í þriðja lagi innbyrðis skiptingu á fjölda öryrkja með hærra og lægra örorkustig . Augljóst er að eftir því sem landsmönnum fjölgar má búast við fleiri örokubótaþegum að öðru jöfnu . Áhrif breyttrar aldurssamsetningar eru ekki eins augljós . Almennar örorkubætur voru greiddar á aldursbilinu 16 - 66 ára , en eðli málsins samkvæmt eru örorkulífeyrisþegar fleiri í eldri aldurshópum . Þannig var fjöldi örorkulífeyrisþega í yngsta aldurshópi öryrkja um 1% af yngsta aldurshópnum , það er 16 - 19 ára , árið 1999 , en um 15% af körlum og 25% af konum í elsta aldurshópnum sama ár . Sú spurning vaknar hvað tölur sem þessar segja okkur eftir að þær hafa farið gegnum hreinsunareld hinnar tölfræðilegu aðferðar . Svarið er að þær benda til þess að ekki hafi í raun orðið mikil breyting á þessu tímabili á hlutfallslegum heildarfjölda öryrkja , en heldur hefur fjölgað í hópi þeirra sem fá fulla örorku , en fækkað í hópi þeirra , sem fá einungis örokrustyrk ( eru metnir 50 - 65% öryrkjar ) . Það styrkir niðurstöður rannsóknarinnar að engin grundvallarbreyting varð á matsaðferðum á ofangreindu tímabili ; þær breytingar sem urðu síðar , eða 1998 , á matsaðferðum verða til þess að torvelda samanburð í framtíðinni . Mismunandi matsaðferðir gera okkur einnig örðugt um vik við samanburð við aðrar þjóðir . Erum við að þessu sögðu í stakk búin til þess að lesa breytingar á heilsufari þjóðarinnar úr umræddri rannsókn á 20 ára tímabili ? Svarið við því er neitandi . Hér er of stórt spurt . Breytingar á örlæti ( sumir myndu segja nísku ) kerfisins kunna að hafa orðið , svo og á ytri aðstæðum , til dæmis möguleikum á vinnumarkaði og fleira af þeim toga , sem vitað er að hefur áhrif á eftirspurn . Þá kunna viðhorf til örorku að hefa breyst á tímabilinu . Aðrir þættir kunna einnig að hafa áhrif , ekki síst milli hlutfallslegs fjölda örorkulífeyrisþega annars vegar og örorkustyrksþega hins vegar , svo sem fríðindi sem voru tengd hærra örorkustiginu árið 1980 . Höfundar ofangreindrar greinar þakka í lokin framsýni þeirra sem stóðu fyrir tölvuvæðingu örorkuskrárinnar fyrir rúmum aldarfjóðungi , sem gerði rannsókn þeirra mögulega og skal tekið undir þau orð . Tölvudeild Tryggingastofnunar virðist öflug . En henni er ekki ætlað að safna nema takmörkuðum upplýsingum á sviði heilbrigðismála . Rannsókn , eins og að ofan er greint frá , getur ekki svarað - og er ekki ætlað að svara - hinni víðtækari spurningu um breytingar á heilsufari þjóðarinnar . Til þess þarf endurtekna upplýsingasöfnun af öðrum toga , sem leiðir hugann að almennri stöðu upplýsinga um heilbrigðismál og heilbrigðistölfræði hér á landi . Landlæknisembættinu ber að fylgjast með heilsufari landsmanna . Vegna skorts á mannafla til að vinna að þessum málum er nú svo komið að við erum orðnir eftirbátar annarra þjóða og dálkar Íslands eru auðir á vettvangi þar sem þjóðir bera saman bækur sínar . Hér virðast allir bíða eftir Godot ( eða deCODE ) . Gagnrýnt hefur verið að þeir öryrkjar sem meira bera úr býtum hagnist mest á niðurstöðu Hæstaréttar í öryrkjamálinu svokallaða . Svo kann að vera um sinn , en vonir standa til að sú umræða sem fram hefur farið um kjör öryrkja hér á landi í kjölfar dómsins opni augu almennings fyrir bágri stöðu þessara mála hér á landi . Þá má nefna að kröfurnar snerust ekki eingöngu um bótaupphæðir heldur um mannréttindi og ákvæði um einstaklingsbundin félagsréttindi samkvæmt stjórnarskrá , sem meirihluti Hæstaréttar taldi ekki fullnægt . Í ágætri bók Stefáns Ólafssonar prófessors um almannatryggingar á Íslandi í fjölþjóðlegum samanburði , sem kom út á vegum Tryggingastofnunar ríkisins árið 1999 , kemur fram að íslenska kerfið er mun snautlegra en almannatryggingakerfi nágrannalandanna hvað varðar bótaupphæðir . Þeir sem einungis lifa af framfærslulífeyri almannatrygginga hafa mun lakari stöðu en sambærilegir hópar í nágrannalöndunum . Meðalörorkulífeyrir er svo lágur hér á landi að örorkulífeyrisþegar á hinum Norðurlöndunum bera helmingi til tvöfalt meira úr býtum . Í fréttum í tengslum við ofangreindan dóm kom fram að nær 500 öryrkjar hér á landi reka heimili með um 70 þúsund króna ráðstöfunartekjum á mánuði , það er þeir sem fá svokallaða sérstaka heimilisuppbót , en það eru þeir sem engar aðrar tekjur hafa . Þegar húsaleiga hefur verið greidd af slíkum tekjum gefur auga leið að viðkomandi hlýtur að vera nálægt því að líða skort sem komið getur enn frekar niður á heilsufari hans eða hennar . Annað sem gjarna vill gleymast í umræðunni er sá kostnaður sem öryrki hefur af fötlun sinni og tíðum veikindum . Vissulega er ákveðið öryggisnet varðandi læknis - og lyfjakostnað , en til dæmis í Svíþjóð , sem býður öryrkjum hvað best kjör , hefur þessi umframkostnaður ( merkostnad ) öryrkja verið metinn sem mun meiri en sá hagur sem öryrkinn hefur af niðurgreiðslum og fríðindum . Í nýlegu viðtali við öryrkja á lægstu bótum kom fram að hann vildi ekki kvarta yfir eigin kjörum . Sárt þótti honum hins vegar að geta aldrei gert börnum sínum neitt til góða umfram brýnustu lífsnauðsynjar . Með hverju barni lífeyrisþega eru greiddar tæpar 14 þúsund krónur í barnalífeyri á mánuði , sem hvorki er skattskyldur né tekjutengdur . Getur hver maður séð hversu langt það dregur í framfærslu barns , hvað þá unglings . Fólki með meðaltekjur getur reynst erfitt að greiða fyrir ýmsa þroskandi tómstundaiðju fyrir börn sín , svo sem tónlistarskóla eða íþróttaiðkun og hætt er við að þessir einstaklingar verði annarri og óhollari tómstundaiðju að bráð . Í greinum sem undirritaður birti nýlega kemur fram að talsverðan mun er að finna á heilsufari barna á Norðurlöndum eftir efnahag og félagslegum aðstæðum foreldra . Ekki skulu þær niðurstöður raktar hér . Í tilefni af grein Sigurðar Thorlacius og félaga , sem getið var að framan , og hinni almennu umræðu um stöðu öryrkja hér á landi þótti ekki úr vegi að kanna úr sama efniviði hvernig væri háttað heilsufari þeirra barna hér á landi sem ætti öryrkja fyrir foreldri , annað eða bæði . Athugað var hvort hlutfallslegur munur væri á algengi sállíkamlegra einkenna barnanna eftir því hvort foreldri , annað eða bæði , væru í hópi öryrkja . Leiðrétt var fyrir aldri og kyni barnanna . Verulegur og tölfræðilega marktækur munur kom fram ( áhættuhlutfall : 3,15 ; p = 0,0012 ) , sem þýðir að þessi sállíkamlegu einkenna eru um þrefalt algengari meðal barna öryrkja Ekki er með neinni vissu hægt að kveða upp úr með það , hvaða orsök liggur þarna að baki , en vel getur verið að hluti af skýringunni sé það óöryggi sem börnin búa við vegna veikinda eða fötlunar foreldranna og bágrar afkomu . Það kann að verða þjóðfélaginu dýrkeypt til lengri tíma litið að skera bætur öryrkja við nögl og til skammar ríku þjóðfélagi .