20 MORGUNBLAÐIÐ , FIMMTUDAGUR 8. NÓVEMBER 1984 Afkomumál sjávarútvegsins — erindi BjörgvJns Jónssonar á Fiskiþingi : í bezta falli komnir á kné Flestir liggja þegar flatir Fiskimálastjóri , þingforseti , góðir fiskiþingsfulltrúar og gestir . Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um afkomu fiskveiða og vinnslu á þessu ári og horfur á næsta ári . Það sem ég segi hér er fyrst og fremst almennt rabb , sem að litlu leyti er stutt töflum . Meðferð talna er orðin svo gá - leysisleg og aftur eru tölur notað - ar að geðþótta . Nægir þar að nefna nýjasta dæmið , þar sem 30 daga verkfall er alls staðar nefnt 27 daga verkfall . Þrátt fyrir nær helmings samdrátt í þorskveiðum frá því þær voru mestar , um og uppúr 1980 , þá verður árið í ár að teljast til hinna miklu aflaára . Eins og horfir nú eru líkur á að þetta verði eitt af 5 mestu aflaár - um í sögu þjóðarinnar . Aflinn 1. nóvember verður nálægt 1.100.000 tonnum og yfir 500.000 tonnum meiri en á sama tíma 1983 . Verðmæti útfluttra sjávaraf - urða nam 10.752 . milljónum króna fyrstu 8 mánuði þessa árs og var nær tveimur miUýörðum meiri enn á sama tíma sl. ár . Á þessu tímabil nemur útflutn - ingur sjávarafurða 73% af heild - arútflutningi landsmanna sem nam 14.713 milljónum á sama tíma . Munar hér vitanlega mest um loðnuna . Sá fiskistofn virðist vera í nokkuð góðu ástandi og eru miklar vonir bundnar við veiðar úr honum á næsta og jafnvel næstu árum . Hvað fiskveiðar áhrærir að öðru leyti , má segja að stóraukin veiði á úthafsrækju , mikil aukning á skelfiskveiðum og nýting kola - stofnanna við landið séu merkustu nýjungarnar . Árangur þessara veiða bætir að nokkru þann rekstrarvanda sem skapast hefur vegna stórminnkandi þorskveiða . Okkur ber að þakka sjávarútvegs - ráðherra fyrir þá víðsýni sem hann hefur sýnt og þá forystu sem hann hefur veitt um nýtingu þess - ara fiskstofna . Ég hygg að í fram - tíðinni eigi þetta framtak eftir að færa íslensku þjóðinni ómældan auð og meðal annars auðvelda okkur að mun skynsamlega nýt - ingu þorsk - og ýsustofnanna . I framtíðinni mun þó ársins 1984 örugglega fyrst og fremst verða minnst sem ársins þegar kvótar voru alfarið notaðir við stjórnun fiskveiða . Margir spáðu illa fyrir þessu kerfi og þá alveg sérstaklega því mikla valdi sem látið var í hendur sjávarútvegs - ráðherra . Ég er einn af þeim sem litu á þetta kerfi sem hreint neyðarúr - ræði og átti von á verulega meiri erfiðleikum en fram hafa komið . Að mínu mati hafa framsöl afla - kvóta sniðið af þessu verstu gall - ana . Vafalaust greinir okkur á um þetta , það er bara mannlegt . Um hitt getum við allir verið sammála að sjávarútvegsráðherra hefur ekki misnotað það vald sem hon - um var falið . Hvorug þessara staðreynda breytir því að kvótar eru neyðar - úrræði sem við verðum að komast frá eins fljótt og mögulegt er . Við megum ekki undir neinUm kring - umstæðum festast í þessu kerfi til frambúðar . Það virkar þegar til lengri tíma er litið sem haghemill og ber . í sér mikla hættu á spill - ingu . Þegar á næsta ári ber okkur að fækka botnfisktegundum f kvóta eins mikið og mögulegt er . Vandlega þarf líka að huga að því hvprt unnt er nú þegar að finna sjtilvirkara kerfi yið stjórnun - iotnfiskveiða . ' Þegar á heildina er litið má segja að þegar aflamagn og verð - mæti á föstu verðlagi eru metin , hafi fiskveiðar í ár verið mjog hagstæðar íslensku þjóðinni . Ut - flutningsverðmæti sjávarafurða á föstu verðlagi mun hafa aukist um 11% á fyrstu átta mánuðum árs - ins . Kem ég þá að því máli sjávar - útvegsins sem einna uggvænlegast er um þessar mundir . Það eru samningar við sjómenn . Við erum allir það sanngjarnir að viður - kenna að kjör sjómanna hafa stór - versnað vegna aflabrests á þorsk - veiðum og óhugnanlegrar dýrtíð - araukningar í öllu sem að fisk - veiðum lýtur . Að útgerð og fisk - vinnslu frátalinni hafa engir orðið meira fyrir þessari kjaraskerð - ingu en sjómenn . I þeim erfiðu samningum sem fyrir dyrum standa , verður Is - lenska þjóðin öll sem einn maður að gera það upp við sig hvers hún metur störf sjómannastéttarinn - ar , sem á hátíðarstundum eru nefndir hetjur hafsins . Útgerðinni í landinu er því mið - ur sniðinn svo þröngur stakkur að hún getur ekkert umtalsvert af hendi látið , án þess að það renni beint út í verðlagið , með þynningu gjaldmiðilsins . En fleira er matur en feitt kjöt og ólíkt væru sjó - menn betur settir , ef kjarabætur þeim til handa yrðu í því formi að þær brynnu ekki upp í óðaverð - bólgu eða yrðu kveikja að nýrri kjarabaráttu annarra stétta . Sjómenn njóta lítils af hinni marglofuðu samneyslu allra ann - arra þegna þjóðarinnar . Ég teldi raunhæfustu leiðina til að bæta kjör sjómanna vera að játa þessa staðreynd . Bæjarfélög ættu að sameinast um að lækka útsvars - prósentu af tekjum sjómanna og ríkisvaldið á að veita þeim veru - lega lækkun tekjuskatts umfram það sem þeir njóta nú . Síðan á samfélagið aö efla að miklum mun lífeyrissjóð sjó - manna . Þeir eiga þetta allt inni hjá íslensku þjóðinni . ' Ef í tíma verður tekið til svona ráða , óttast ég ekki illvígar vinnu - deildur . Annars stöndum við frammi fyrir mjog alvarlegri vinnudeilu sem getur valdið enn frekari röskun á því jafnvægi sem var að nást á fyrri helmingi þessa árs , meðan ríkisstjórnin var markmiðum sínum trú . Á þessu ári hefur verið unnið að skuldbreytingu hjá útgerð og vinnslu og tímabundið lækkaðir vextir Fiskveiðisjóðs í 4% . Við skulum vona að þetta verði til góðs , ef við lítum til lengri tíma . Þessar aðgerðir rýra verulega eig - infjárstoðu Fiskveiðisjóðs , að auki er svo nokkurt erlent lánsfé til ráðstöfunar í þessu skyni vegna lausaskulda við þjónustuaðila . Hér er fyrst og fremst verið að dreifa taprekstri margra undan - genginna ára yfir á framtíðina . Nýjar tekjur eru ekki til staðar í þessu skyni til að greiða hallann . Að auki hefur svo eignum og tekj - um Aflatryggingasjóðs verið dreift á allan landaðan afla . Þessi aðferð orkar vægast sagt tvímælis . Ég tel Aflatrygginga - sjóð vera eina af þeim stofnunum sem eru árangur þess að við höf - um lært að lifa með landinu okkar . Allsherjaraflabrestur getur alltaf orðið á einstökum veiðum og í einstokum verstöðvurh . Þá verð - ur að vera til sjóður eins og þessi . Þessari ákvörðun verður að breyta , það er mannlegt að skjátl - ast . Ég tel að ákvörðun um þetta máfeigi , að taka nú á haustþingi . Þessu til stuðnings get ég bent á að Þjóðhagsstofnun telur að þetta kerfi sem nú er í gildi muni vanta 458 milljónir króna í árslok 1985 , umfram markaðar tekjur Afla - tryggingasjóðs . Kerfið sem hér er við lýði er því sjálfdautt , hvort sem er . Ekkert annað en aukin hlutdeild fiskveiðiflotans í þeirri þjóðar - köku sem til skipta er getur af - stýrt fjárhagslegu hruni verulegs hluta sjávarútvegsfyrirtækja . Við fengum þann boðskap hér í gær , aö ekki er ástæða til að ætla að aukinn afli bæti þar um á næst - unni . Ég vil nú fara örfáum orðum um afurðasolu og afurðaverð : Öllum er okkur kunn hörmung - arsaga skreiðarinnar eftir að Níg - eríumarkaðurinn iokaðist . Tjón framleiðnda er orðið mjög mikið og mörg fyrirtæki riða til falls vegna þessa . Næstu daga verða framleiðendum greiddar út eftir - stöðvar Verðjöfnunarsjóðs , ná - lægt 84 milljónum króna . Velvilji er hjá stjórnvöldum til að efla sjóðinn verulega , eftir að skulda - mál Nígeríumanna liggja ljósar fyrir , væntanlega í þessum mán - uði . Binda framleiðendur miklar vonir við þessi fyrirheit . Að öðru leyti má segja að markaðsmál sjávarafurða séu í nokkuð góðu lagi . Við getum ekki endalaust flutt út alla okkar innanlands - óreiðu og getum ekki ætlast til þess að allar okkar afurðir hækki stöðugt í verði . fslensku sölufyrirtækin í Bandaríkjunum hafa á þessu ári haldið að mestu markaðsstöðu sinni og haldið uppi áframhald - andi verulega hærra verði á gæða - fiski en aðrar þjóðir ná . Það væri verðugt efni f doktors - ritgerð að rannsaka hvað þessi fyrirtæki sem og önnur sölusam - tök okkar í sjávarútvegi hafa fært þjóðinni f auðæfum umfram önn - ur sölukerfi , á undangengnum áratugum . Ég fullyrði að lífskjör væru hér 15% verri en þau eru þó í dag , ef þeirra nyti ekki við . Frystan fisk vantar á alla mark - aði í V-Evrópu . Við getum ekki framleitt hann f neinum mæli vegna þeirrar gengisstefnu sem hérna ríkir . ísfiskverð f V-Evrópu er hátt og stöðugt . Mikil aukning hefur orðið á útflutningi , sérstak - lega í gámum . Verð á saltfiski hefur farið hækkandi allt þetta ár , þrátt fyrir mjög sterka stöðu dollarans . Vantar nú verulegt magn af salt - fiski til að unnt sé að anna eftir - spurn . Þrátt fyrir erfiðari markaðs - skilyrði en nokkurn tíma áður tókst Síldarútvegsnefnd að selja 185.000 tunnur afsíld tíl Sovét - ríkjanná á viðunandfi verði . 40.000 tunnur eru seldar til Finhlands og Svíþjóðar og þet á gerist á sama tíma og Norðmean setja áttatfu prósent af sfnum síldarafla beint i bræðslu . Er hér um næstum ótrú - legt söluafrek að ræða . Sama er að segja um sölu frystra afurða til Sovétríkjanna . Mikið hefur tekist að selja fyrir viðunandi verð . Ég vil nota þetta tækifæri til að und - irstrika hina miklu þýðingu sem hin hagstæðu viðskipti við Sovét - ríkin hafa fyrir þjóðarbúið og hvern einstakan fbúa þessa lands . 1 lörðustu samkeppnisaðilar okkar á fiskmörkuðum erlendis öfunda okkur mjög af þessum vinsamlegu og hagstæðu viðskiptum . Þeir , sem með vanhugsuðum aðgerðum vonandi og viljandi leggja stein í götu þessara viðskipta , vinna þjóðinni mikið tjón . Stjórnskipan viðskiptalanda okkar er þeirra einkamál . Verð á rækju og hörpudiski hef - ur verið í lærga lagi , en sölur eru nú komnar í gang og verð heldur hækkandi . Verð á lýsi og mjöli lækkaði að vanda þegar nálgaðist verðlagningu á loðnu . Yfirborð byrjuðu um leið og verðlagningu var lokið og voru orðin 20% á sunnudaginn var . Verðlagning þessara afurða er kapítuli út af fyrir sig , þar sem íslenska ríkið á allar stærstu verksmiðjurnar . Að loknum þessum lestri , þar sem fram kemur að árið er eitt af fimm eða sex mestu aflaárum í sögu landsins og afurðaverð yfir - leitt gott og í flestum tilfellum mjög gott sé miðað við aðra gjald - miðla heims en tvo hna sterkustu , dollar Regans og krónu Jóhannes - ar , þá ætti ekki aö vera vandi eða langt mál að tala um afkomu sjáv - arútvegsins . Hlýtur hún ekki að vera nokkuð góð , eða í það minnsta sæmileg ? Þjóðhagsstofnun telur hana erf - iða , þó ekki fjarri hinu fræga Þjóðhagsstofunúlli . í skýrslu stofnunarinnar er miðað við 3% raunvexti , eins og vextir eru í siðuðum löndum , en ekki 10% raunvexti eins og þeir eru hér á landi . Ekkert tillit er tekið til 2.000 milljóna króna uppsafnaðs skuldahala eða vaxta af honum . Frystihús á að endast í 50 ár . Eig - ið fé er ekki metið til verðs . Þ 6 er vöntun á eigin fé talin mesta vandamál atvinnugreinanna . Langvarandi óðaverðbólga og sú markaða meginstefna íslenskra stjórnvalda um lángt árabil , að láta nær allan þann auð sem skap - ast við fiskveiðar og vinnslu sjáv - arafurða , renna til annarra en þeirra fáu sem afla hans og vinna , er búin að koma þessari atvinnu - grein á kné og er vel á veg kominn með að gera þessa vinnusömu þjóð gjaldþrota . Endalaust dynur yfir okkur í fjölmiðlum söngur um að samfé - lagið styrki sjávarútveginn og að hann sé að sökkva landinu í erlent skuldafen . Staðreynd er hinsvegar að að - eins eru um 16,1% af erlendum skuldum þjóðarinnar tilheyrandi sjávarútvegi . Það er bjargföst sannfæring mín að þeim þjóðum vegni best sem veita þegnum sín - um mikið frelsi til athafna og þar sem ríkið er sem allra minnst að vafstra í atvinnumálum . Við eðli - legar aðstæður og langvarandi jafnvægi í þjóðarbúskap tel ég líka að opinber afskipti af verðlagi og vaxtaákvörðunum séu til ills eins . En þegar verðskyh fólks er ekkert vegna < langvarandi verð - bólgu og þar við bætast hin skelfi - legu hagfræðilegu mistök og hin hrikalega eignatilfærsla . sem Jírómiskiptin pllu , er frjáls álagn - ingóskiljanlegaðgerð . Þegarfjar - magnshungur er jafn gegndar - laust og það er hér á landi eru þó frjálsir vextir ennþá óskiljanlegri aðgerð . I útflutningsgreinum sjávarút - vegs eru vextir þegar best lætur þriðji stærsti gjaldaliðurinn , fast á eftir kaupi . Ef endalaus hækkun á vöxtum veldur ekki verðbólgu - sprengingu , af hverju er þá verið að halda í kaupið ? Núverandi rfk - isstjórn naut yfirgnæfandi traust fólks úr öllum stjórnmálaflokkum , meðan menn töldu hana vera að berjast við verðbólguna af alvöru . Eftir því sem stjórnin hefur sleppt fleiri spottum lausum og þar með losað fleiri þjóðfélagshópa undan árum við lífróðurinn fyrir efna - hagslegu sjálfstæði þjóðarinnar , hefur traustið dvínað . Nýlokið er fyrsta rælnum í þeim dansi sem hafinn er vegna þessa trúnaðar - brests . Einnig er nýlokið útboði á flutningum á frystum fiski til Evrópu . Tilboðið var aðeins til tveggja skipafélaga . Morgunblaðið skýrir okkur frá því að fragtir lækki um 40% vegna þessara að - gerða . Ef við viljum í alvöru fullt frelsi , af hverju byrjum við þá ekki á byrjuninni og gefum geng - isskráninguna frjálsa eins og Friedman gamli leggur til . Af hverju erum við skikkaðir til að selja gjaldeyri okkar á föstu verði , en sá sem kaupir hann má selja hann á því verði sem honum sýn - ist ? Það er því miður vegna þess að frelsið sem við búum við í dag er fyrst og fremst frelsi hinn fáu til að knésetja hina mörgu . Við , sem erum svo óhamingju - samir að standa í rekstri sjávarút - vegsins í dag , erum f besta falli komnir á kné . Flestir liggja flatir . Ef við slíðrum ekki sverð okkar í innbyrðis deilum og komum fram sem einn samstæður hópur , allir sem einn , sjómenn , útvegsmenn , fiskverkendur og starfsfólk í fisk - vinnslu og krefjumst þess réttar að þokkalega rekin fyrirtæki geti greitt mannsæmandi kaup og önn - ur gjöld , þá er stutt f það að ís - lendingar búi við verstu lífskjör f Evrópu . Það er búið að upplýsa okkur um það ítrekað í fjölmiðlum að verðlag hafi lækkað við álagn - ingarfrelsið . Svari þar hver fyrir sig . Ég vil hins vegar biðja ykkur þingfulltrúar góðir að keyra hér um Keykjavík og nágrannabæjar - félög og sjá hvað verið er að gera . Hér fyrir vestan okkur er að rísa ákaflega hófleg bygging sem er geymsla fyrir annan sterkasta gjaldmiðil heims . Kostnaður við þá byggingu er ekki tekinn af neinum , um það höfum við yfirlýs - ingu sem ekki er hægt að rengja . Að öðru leyti er verið að byggja hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu miklu stærri bæ en Akureyri . Allar þessar byggingar eru fyrir þjónustuverslun og þjónustuiðnað eða íbúðarhús fyrir væntanlega starfsmenn þessara fyrirtækja . Á þessu svæði býr yfir helmingur þjóðarinnar , 70% íbúanna lifa á þjónustu og verslun . Haldið þið að höfuðið sé ekki að verða við vöxt miðað' við aðra lfkamshluta ? Verslun og þjónusta eru nauðsynl - egar atvinnugreinar sem verða að hafa þokkalega afkomu . Engum er þessi óheillaþróun hins vegar hættulegri en þessum greinum sjálfum . Ætli þessi ofvöxtur f þeim hafi ekki svipaðar afleiðingar fyrir þær og sfðustu tuttugu skuttog - arnir höfðu fyrir sjávarútveginn . Sjávarútvegurinn er og verður enn um langt árabil aðalauðsupp - spretta þessarar þjóðar . Engum er kærara en okkur að fleiri stoðum verði rennt undir þjóðartekjur og gjaldeyrissöfnun . Við bjóðum velkomnar allar nýjar atvinnugreinar og óskum þeim velfarnaðar . Við ætlum okkur hins vegar ekki lengur að búa við þau kjor sem samfélagið býður okkur upp á í dag Sé samfélagið ekki reiðubúið til að láta þessi kjör í té , virðist eðli - legast að ríkið taki allt heila klabbið yfir . Þetta verða stjórn - málamenn að skilja . Ég vil svo ljúka þessum orðum með tilvitnun í Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins 28. október § 1. , þar sem segir að meðan rekstrarskilyrði sjávarút - vegs séu eins og þau eru í dag og hafi lengi verið , hljóti allt annað í þjóðfélaginu að vera á brauðfót - um . Ætli þetta sé svo fjarri lagi .