Einar Ólafsson skrifar : Utanríkis-ráðherrann og hernaðar-hyggjan Einar Ólafsson skrifar : Utanríkis-ráðherrann og hernaðar-hyggjan Í Morgunblaðinu 3. júní birtist grein eftir Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur , utanríkisráðherra , undir fyrirsögninni " Það er okkar að skrifa söguna " . Hún segir okkur Íslendinga nú bera í fyrsta skipti sjálfstæða ábyrgð á eigin vörnum og öryggi . Hún getur þess hvergi að varnarsamningurinn við Bandaríkin frá 1951 er enn í fullu gildi , og hef ég fjallað sérstaklega um það í stuttri grein sem ég birtist í Morgunblaðinu 12. júní . Hér verður vikið að öðrum atriðum þessarar greinar . Í grein sinni leggur ráðherrann áherslu á mikilvægi þess að í varnarmálalögunum er " skýrt kveðið á um ábyrgð í málaflokknum , og skilið milli verkefna sem lúta að innra öryggi annars vegar , og ytra öryggi og vörnum og varnarsamskiptum við önnur ríki hins vegar , " og bendir jafnframt á að hvergi í hinum vestræna heimi sé þessum verkefnum blandað saman . Þessari áherslu ráðherrans ber að fanga , ekki síst í ljósi þess að á vettvangi NATO hefur verið tilhneiging til að draga úr þessum aðgreiningi . Í því sambandi vekur athygli hversu gagnrýnislaus ráðherrann virðist vera á NATO og þróun þess . Þetta gagnrýnisleysi birtist meðal annars í margtuggnum frasa , sem fyrri utanríkisráðherrar , einkum Halldór Ásgrímsson , báru sér einnig í munn : að öryggishugtakið ( stundum er varnarhugtakinu bætt við ) sé gjörbreytt og nái nú til miklu fleiri þátta en áður . Þennan frasa má líklega rekja til þess þegar NATO þurfti að fara að réttlæta tilveru sína eftir lok kalda stríðsins , en í öryggisstefnu ( Stratetic Concept ) bandalagsins , sem samþykkt var á leiðtogafundinum í Róm 1991 , er lögð áhersla á að ógnana við öryggi bandalagsríkjanna sé ekki fyrst og fremst að vænta frá skipulagðri árás á landsvæði bandalagsins heldur frekar frá efnahagslegum , félagslegum og pólitískum óstöðugleika á ýmsum svæðum , einkum í Mið - og Austur-Evrópu . Síðan hafa ýmsar ógnir bæst við , svo sem skipulögð alþjóðleg glæpastarfsemi , hryðjuverk , hlýnun andrúmsloftsins , skortur á orkugjöfum og hvað sem nöfnum tjáir að nefna . Við allt þetta þarf NATO nú að kljást . Og NATO er farið að sinna friðargæslu og björgunarstörfum í kjölfar náttúruhamfara . Þannig er NATO ekki aðeins að þenjast út fyrir sitt upphaflega landsvæði heldur einnig sitt upphaflega verksvið , yfir á svið lögreglu , almannavarna og björgunasveita auk friðargæslu . Það má því segja að ekki veiti af að skilja milli borgaralegra og varnartengdra verkefna og vonandi tekst þeirri stofnun , sem á að sjá um NATO-tengda starfsemi Íslands , að halda þessu aðskildu . Nauðhyggja ráðherrans : " af því bara ... " Ráðherrann víkur að þeim sjónarmiðum " að allt starf að ytra öryggi og vörnum Íslands sé ónauðsynlegt , enda sé hér enginn óvinur . " Einnig víkur hún að gagnrýni á kostnað við íslenska lofteftirlitskerfið og öryggissamstarf Íslands við önnur ríki . Svörum hennar við þessum sjónarmiðum og gagnrýni verður best lýst sem nauðhyggju . " Um fyrra atriðið , " segir hún , " vil ég segja að í dag er það svo að ríki í okkar heimshluta gæta öryggis síns burtséð frá mögulegri hættu , og byggja upp viðbúnað án þess að hann miði við hefðbundin ríkjaátök . " Þetta svar þýðir einfaldlega " af því bara . " Með því er nánast lokað á frekari rökræður . Það er þó ekki úr vegi að líta aðeins á þá frasa sem á eftir koma : " Í dag lúta öryggisþarfir að stórum hluta að vöktun á landhelgi og lofthelgi . " Við höfum landhelgisgæslu sem hefur verið ætlað að vakta landhelgina og er , að ég hygg , skilgreind sem borgaraleg starfsemi , enda miðast starfsemi hennar ekki við " hefðbundin ríkjaátök . " Mörgum þykir hinsvegar að notkun orrustuþotna við lofthelgisgæslu beri nokkurn keim af viðbúnaði við " hefðbundnum ríkjaátökum . " Og áfram heldur ráðherrann : " ... þannig felast í loftrýmiseftirliti okkar skýr skilaboð til umheimsins um að Ísland taki fullveldi sitt alvarlega og gæti þess í lofti , á láði og legi . " Engin vöktun mundi gefa til kynna að viðkomandi svæði væri öllum opið , slíkar aðstæður væru okkur óásættanlegar , " enda fer tómarúm illa saman við öryggi lands og þjóðar . " Mikið væri nú skemmtilegra er ráðherrann segði : " Auðvitað þurfum við ekki að sýna það með orrustuþotum að við tökum fullveldi okkar alvarlega . Við sýnum það með myndugleika okkar og sjálfstæði á alþjóðavettvangi . " ... í fúlu neti vopnasalanna Kannski er best að leiða svör við þessu út frá eftirfarandi fullyrðingu ráðherrans : " Öryggisstefna ríkja skilar mestum árangri þegar hún ýtir undir virkt samstarf og traust milli ríkja , og kemur í veg fyrir úreltar staðalmyndir um vini og óvini . " Undir þetta má sannarlega taka . En því miður fer ríkisstjórn Íslands þveröfugt að með stöðugt virkari þátttöku í NATO og þessu virka loftrýmiseftirliti , flugi orrustuþotna og heræfingum á Íslandi . Bandaríkin eru forysturíki NATO og NATO hefur gengið erinda Bandaríkjanna á Balkanskaga ( gleymum ekki bandarísku herstöðinni í Kósovo , Camp Bondsteel ) , í Afganistan og í Írak . NATO lætur sér vel líka gagnflaugaáætlun Bandaríkjanna og stendur ásamt þeim að vaxandi vígbúnaði . NATO þenst út til austurs og ögrar Rússum og tekur þátt í ögrandi árásarstefnu Bandaríkjanna gagnvart löndum í vestanverðri Asíu . Stöðug mótsögn ríkir milli samstarfsverkefna á borð við Samstarf í þágu friðar ( Partnership for Peace ) og vaxandi hervæðingu og útþenslu NATO . Bandaríkin og NATO hafa eftir lok kalda stríðsins alið á staðalmyndum um vini og óvini : það eru Vesturlönd gagnvart Rússum ( og Serbum ) annars vegar og íslamska heiminum hins vegar . Og með heræfingum Bandaríkjahers og NATO-herja hér á landi og notkun orrustuflugvéla frá NATO er ekki beinlínis verið að lýsa yfir trausti gagnvart Rússum . Þannig vinnur utanríkisráðherrann , með stefnu sinni og athöfnum í varnarmálum , beinlínis gegn þeirri góðu meiningu sem kemur fram í ofangreindum orðum hans . Við verðum að taka þátt í hernaðarbandalaginu NATO , ljá land undir heræfingar og hafa orrustuþotur á flugi yfir hafinu kringum landið af því að þannig gera grannríkin " burtséð frá mögulegri hættu . " Það er nauðhyggja ráðherrans . Það er engin tilraun gerð til að greina hvernig hernaðarhyggjan er inngróin í meginstrauma stjórnmálanna . Það er engin metnaður til að andæfa þessari inngrónu hernaðarhyggju . Og það er alger blinda gagnvart sífelldri iðju hergagnaframleiðenda í víðri merkingu þess orðs ( það er ekki bara Lockheed og Saab , það eru líka Íslandsvinirnir Bechtel og Alcoa ) við að viðhalda þessari hernaðarhyggju og ýta undir hana , þessa hernaðarnauðhyggju , og veiða velmeinandi fólk í net hennar . Það er engin gagnrýni á hin geigvænlegu hernaðarútgjöld , þessa fjármuni sem sogast frá knýjandi velferðarmálum yfir í eyðileggjandi og friðspillandi mátt vopnanna . Það er dapurlegt að horfa á stjórnmálaforingja , sem hófst til vegs á vettvangi kvenfrelsisbaráttunnar og hins frísklega Kvennalista , sprikla í þessu fúla neti , öfgafyllstu birtingarmynd karlveldisins .