Þessi grein birtist í laugardagsblaði Morgunblaðsins , 11. júní . 11. júní 2016 | Aðsent efni | 732 orð | 1 mynd Panama-virðiskeðjan Ríkisstjórnarflokkarnir standa dyggan vörð um það sem þeir kalla óslitna virðiskeðju í sjávarútvegi . Slík keðja gengur út á að sami aðili haldi um alla hlekki virðiskeðjunnar allt frá því fiskurinn er óveiddur í sjónum hér við land þar til hann er kominn á matseðilinn hjá dýrindis veitingahúsum eða í kæliborðið í betri fiskverslunum beggja vegna Atlantsála . Þetta er það fyrirkomulag sem stórútgerðin og Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi tala fyrir . Þetta er það fyrirkomulag sem bankarnir tala fyrir enda eiga þeir í raun bróðurpartinn af öllum veiðiheimildum við Ísland . Í óslitinni virðiskeðju felst að markaðslausnum er hafnað . Ekki er einu sinni reynt að nýta markaðinn til að verðleggja aðgang að hinni takmörkuðu , en sameiginlegu , auðlind þjóðarinnar , fiskinum í sjónum við Ísland . Niðurstaðan er sú að handhafar veiðiheimilda fá í raun niðurgreiddan aðgang að dýrmætustu auðlind þjóðarinnar . Nú skyldi maður ætla að stjórnvöld gættu þess vel að hinn niðurgreiddi aðgangur að auðlindinni væri ekki misnotaður á íslenskum samkeppnismarkaði , t.d. með því að festa í lög reglur sem tryggja að allir sitji við sama borð í íslenskri fiskvinnslu og standi frammi fyrir sambærilegum hráefniskostnaði . Raunin er hins vegar sú að stórútgerðin , sem jafnframt er með fiskvinnslu , hefur leyfi til að verðleggja þann fisk sem hún nýtir sjálf langt undir því markaðsverði , sem sjálfstæðir framleiðendur verða að borga . Þar sem laun sjómanna reiknast út frá aflaverðmæti við skipshlið lækkar þetta einnig launakostnað þeirra útgerðarfyrirtækja , sem eru með lóðrétt samþætta starfsemi veiða og vinnslu . Haldið í úrelt og skaðlegt kerfi Stjórnvöld standa hins vegar vörð um þetta mismununarkerfi með þeim rökum að mikil verðmæti liggi í því fyrir þjóðarbúið að virðiskeðjan sé óslitin . Þar sé m.a. um afhendingaröryggi að tefla , þar sem stórar útgerðarvinnslur geri oft og tíðum langtíma afhendingarsamninga sem erfitt sé að standa við fái þær ekki að hafa alla hlekki á sinni hendi , frá veiðum til vinnslu til sölu á erlendan markað . Þessi röksemdafærsla stenst ekki skoðun því nýsköpun í vinnslu og sölu íslenskra sjávarafurða hófst ekki fyrir alvöru fyrr fiskmarkaðir hér á landi ruddu brautina fyrir sjálfstæða framleiðendur , en fyrir þann tíma var allt sölukerfi sjávarafurða hlekkjað í höft og stór sölusambönd á borð við SÍF , SH og Sambandið skiptu markaðinum á milli sín . Enn eimir eftir af þessu gamla kerfi því smærri útgerðarfyrirtækjum og sjálfstæðum fiskframleiðendum er gert mjög erfitt fyrir og óslitna virðiskeðjan þjónar fyrst og fremst stærstu útgerðarfyrirtækjunum . Ég hef áður fært rök fyrir því að hin óslitna virðiskeðja er í raun marxísk og áþekk þeirri virðiskeðju , sem tröllreið öllu í gömlu Sovétríkjunum . Sá er munurinn á sovésku virðiskeðjunni og óslitnu virðiskeðjunni í íslenskum sjávarútvegi að ríkið átti alla hlekkina í þeirri sovésku en íslenska ríkið hefur fært einkaaðilum þá íslensku . Nú höfum við í gegnum Panama-skjölin fengið upplýsingar um að óslitna virðiskeðjan í íslenskum sjávarútvegi endar ekki á sölustöðum íslensks sjávarfangs erlendis eins og við áður töldum . Nei , hún nær alla leið til Panama og eflaust , ef vel er skoðað , enn lengra – til Bresku jómfrúaeyja eða jafnvel Seychelles-eyja . Í Panama-skjölunum eru upplýsingar um að aðstandendur stórra og leiðandi íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja eru með reikninga og félög í gegnum hina alræmdu Mossack Fonseca-lögfræðistofu í Panama . Réttnefni hinnar óslitnu virðiskeðju í íslenskum sjávarútvegi gæti því verið Panama-virðiskeðjan . Varla dregur það úr dálæti íslenskra ráðamanna á henni . Svikin loforð Fyrir síðustu alþingiskosningar var haldinn opinn fundur um sjávarútvegsmál með fulltrúum stjórnmálaflokkanna á vegum Félags atvinnurekenda . Fulltrúi Framsóknarflokksins þar var Sigurður Ingi Jóhannsson , sem tók við embætti sjávarútvegs - og landbúnaðarráðherra að kosningum loknum og er nú orðinn forsætisráðherra . Á fundinum lýsti hann skýrum vilja til að jafna samkeppnisstöðu í íslenskum sjávarútvegi og tryggja aukið hráefnisöryggi sjálfstæðra framleiðenda með því að auka það magn afla , sem selt er í gegnum fiskmarkaði . Skemmst er frá því að segja að efndir Sigurðar Inga urðu engar . Breytti þar engu þótt fyrir lægju sérstök tilmæli frá Samkeppniseftirlitinu til hans um að grípa til aðgerða til að draga úr samkeppnismismunun í greininni , sem m.a. stafar af hinni tvöföldu verðmyndun sem tryggir útgerðarvinnslum allt að 40 prósentum lægra hráefnisverð en sjálfstæðum framleiðendum . Það skaut því skökku við á dögunum , þegar Sigurður Ingi lofaði kosningum í haust og fullyrti að hann væri vanur að standa við sín loforð . Sem sjávarútvegsráðherra sveik hann gefin loforð og stóð tryggan vörð um sérréttindi þeirra , sem fá niðurgreiddan aðgang að sameign þjóðarinnar . Kannski vilja menn frekar að arðurinn af auðlindinni endi í Panama en á Patreksfirði . Höfundur hefur sinnt verkefnum fyrir Samtök fiskframleiðenda og útflytjenda .