Um árabil hef ég gert mér það að leik um áramót að spá fyrir um það sem væri líklegt til að vera efst á baugi í tæknimálum á komandi ári . Það hefur gengið misjafnlega . Ég spáði því til dæmis að árið 2008 myndi Nova leggja af slagorðið „ Stærsti skemmtistaður í heimi " . 12 árum seinna er þetta enn slagorð fyrirtækisins - og virðist síst á förum ! Sama ár vakti ég athygli á „ tiltölulega óþekktum armi íslensku bankaútrásarinnar ” undir vörumerkjunum Kaupthing Edge og Icesave og að bankarnir myndu leggja aukna áherslu á þá . Stundum á maður kannski bara að hafa sig hægan ! Ég spáði því líka 2009 að netið og þá sérstaklega samfélagsmiðlar myndu leika stórt hlutverk í komandi kosningaherferðum , 2010 að vélabú ( sem mér finnst enn betra orð en gagnaver ) ættu eftir að verða umtalsverður iðnaður á Íslandi og 2014 að Facebook ætti eftir að teygja sig inn á sífellt fleiri svið mannlegrar tilveru . Allt spár sem eru svo augljóslega réttar núna að það er furðulegt að hugsa til þess að þeir hafi á því hafi einhvern tímann verið vafi . Reyndar eiga margir spádómanna það sameiginlegt að hafa komið fram , en þó kannski ekki endilega á því ári sem þeir voru settir fram . Það rímar ágætlega við það sem sagt er að þegar kemur að tæknibreytingum ofmetum við tæknifólkið það sem gerist á 2 árum en vanmetum það sem getur gerst á 10 . Auglýsing Mér datt því í hug í þetta sinn að horfa lengra og víðar og velta fyrir mér hvaða breytingar sé líklegt að við sjáum á næsta áratug , frekar en að einblína bara á komandi ár . Ég reyni líka frekar að horfa til stórra breytinga sem líklegar eru til að móta líf okkar og samfélag í heild frekar en einstakar tæknibreytingar . Dembum okkur í þetta . Umhverfismál Stóru áskoranir komandi áratugs snúa að umhverfismálum , og þá sérstaklega því að draga úr losun koltvísýrings . Tæknin mun þar leika stórt hlutverk . Einn af lyklunum í þeirri baráttu er betri rafhlöðutækni : Léttari rafhlöður sem endast lengur og geyma meiri orku . Þarna eru að verða stórstígar framfarir . Það þarf ekki að líta lengra en á götur miðborgarinnar í Reykjavík síðustu 1 - 2 árin til að sjá hvaða áhrif slíkt getur haft á samgöngumál . Rafhjól , rafskutlur , rafskútur og allskyns „ örflæði ” sem auðveldar fólki að komast á milli staða . Slíkum kostum á bara eftir að fjölga og munu á komandi áratug hafa áhrif ekki bara á ásýnd , heldur beinlínis hönnun og uppbyggingu miðborgarsvæða og nærliggjandi hverfa . En það eru ekki bara litlu tækin sem bætt rafhlöðutækni er að snarbreyta . Rafmagnsbílum fer ört fjölgandi og eru orðnir raunverulegur valkostur við þá sem notast við sprengihreyfla . Jafnvel án sérstakra hvata verða rafmagnsbílar orðnir í meirihluta seldra bíla undir lok áratugarins , enda þá bæði ódýrari í framleiðslu og margfalt einfaldari í viðhaldi og „ uppfærslu ” en bílar sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti . Þarna er Ísland raunar í dauðafæri og það má alveg sjá fyrir sér að framsýn stjórnvöld muni beita sér - hvort heldur með gulrót eða priki - fyrir því að auka hlutdeild rafmagnsbíla miklu hraðar . Í raun felst eina raunverulega tækifæri Íslands til að ná skuldbundnum markmiðum Parísarsamkomulagsins í því að tryggja að bílaflotinn verði orðinn rafvæddur að nær öllu leyti fyrir 2030 . Og bætt rafhlöðutækni skiptir máli í enn stærra samhengi . Það er nefnilega enginn skortur á umhverfisvænum leiðum til að framleiða ódýra orku , einkum með sólar - og vindorku . Vandinn felst í því að geyma og flytja þessa orku . Hér á landi er þetta reyndar ekki vandamál þar sem slíka orku má „ geyma ” í stórum uppistöðulónum ( vindorku þá , ekki förum við í sólarorkuframleiðslu næsta áratuginn : ) . Annars staðar er þetta gríðarlegt vandamál . Ástrali skortir til að mynda ekki sólarorku , en til að geta nýtt hana til almennra nota allan sólarhringinn þarf að geyma orkuna sem framleidd er á daginn til að geta miðlað þegar sólarinnar nýtur ekki við . Stórar rafhlöður munu svara þessari þörf að einhverju leyti , en eins gætu komið fram aðrar nýstárlegar leiðir til orkuvarðveislu og þar með gerbylta samkeppnishæfni sólar - og vindorkuvera við þau sem knúin eru jarðefnaeldsneyti . Auglýsing Að lokum er svo rétt að nefna kjarnorkuna sem mun koma til baka með einhverjum hætti á komandi áratug og menn hefja byggingu á nýstárlegum kjarnorkuverum . Reyndar er talsverð uppbygging á slíkum nú þegar , en nær eingöngu utan Vesturlanda . Ég hallast mjög að kenningum um það að brennsla á jarðefnaeldsneyti geti fallið mjög skyndilega þegar réttar aðstæður myndast . Um leið og framleiðsla og dreifing á orku sem framleidd er með öðrum hætti verður samkeppnishæf í verði , hverfur hvatinn til áframhaldandi vinnslu . Í raun er það svo að um leið og sú framtíð er fyrirsjáanleg mun fjárstreymi flytjast úr jarðefnaeldsneytisgeiranum í nýja orkutækni . Til eru greiningaraðilar sem telja jafnvel að þetta hafi þegar gerst árið 2019 . Í öllu falli verður þessi tækni og innviðir þróuð á næstu 10 árum og mér finnst líklegt að við verðum nálægt þessum vendipunkti ( e. „ tipping point ” ) í raforkuframleiðslu eftir um það bil 10 ár . Það ógnvænlega við þessa - annars afar jákvæðu - þróun er að þetta mun stórlega riðla valdajafnvæginu í heiminum og hætt við að það geti haft alvarlega afleiðingar í alþjóðapólitík . Í öllu falli verða svona breytingar ekki hljóðlega ! Það hefur líklega ekki farið fram hjá neinum að mataræði er að breytast hratt . Í stuttu máli má draga þá samfélagslegu breytingu saman með setningu sem sett var fram í frægri heilsubók fyrir allnokkrum árum : „ Borðið ( alvöru ) mat , ekki of mikið , mest grænmeti . ” Bæði er þarna um að ræða kynslóðamun , þar sem yngstu kynslóðirnar hallast mjög í þessa átt , en sömuleiðis er einhver breyting meðal þeirra sem eldri eru . Það fyrrnefnda hefur samt miklu meiri áhrif hér . Á næsta áratug munu - eðli málsins samkvæmt - vaxa úr grasi 10 árgangar af fólki sem full ástæða er til að ætla að muni halda áfram á þessari braut , og árgangar sem fylgja eldri neyslumynstrum minnka og hverfa . Matvælaframleiðsla mun líka breytast . Aukin eftirspurn eftir matvælum sem ljóstillífa og minni eftir kjöti ( sem er alið á mat sem ljóstillífar ) snarbreytir og minnkar landnotkun til matvælaframleiðslu . Á sama tíma er að koma fram tækni og aðferðir sem gerir það að verkum að hægt er að framleiða grænmeti á miklu færri fermetrum og miklu nær neytendunum en áður hefur verið , jafnvel inni í og inn á milli borgarbyggðar . Hvort tveggja dregur auðvitað enn frekar úr umhverfisfótsporinu . Fyrir þau okkar sem sjá svo kannski ekki fyrir okkur að hætta alveg í kjötinu - og þeim sem leiða ekki einu sinni hugann að þessum málum er sömuleiðis að koma fram tækni til að rækta kjöt og annan mat sem líkist því sem kynslóðirnar á undan okkur ólust upp við , með allt öðrum hætti en hingað til hefur verið . Hér er beinlínis átt við ræktun á kjöti án þess að lifandi dýr - í nokkrum hefðbundnum skilningi - komi þar við sögu . Þessi tækni þróast hratt þessi misserin og slíkt kjöt verður komið í almenna dreifingu innan 10 ára , þó það muni sjálfsagt á þeim tíma frekar keppa við hamborgara og kjúklingabringur en safaríkar hátíðarsteikur . En þar liggur jú „ massinn ” . Þetta mun hafa gríðarleg áhrif . Loks er ljóst að á næsta áratugnum mun hefjast námuvinnsla á tveimur svæðum sem hingað til hafa verið lítt könnuð : Í geimnum og á hafsbotni . Námuvinnsla í geimnum er gríðarlega spennandi , og þar gæti lausnin legið við margvíslegum umhverfisvanda sem fylgir námuvinnslu á jörðu niðri . Tilkostnaðurinn er auðvitað ærinn og það kostar sitt að koma nauðsynlegum búnaði „ upp ” , en eftir það er sjálf námavinnslan tiltölulega sjálfbær um orku og önnur aðföng , sérstaklega eftir að ljóst er að vatn finnst mun víðar í geimnum en talið hafði verið . Það er svo miklu ódýrara að koma afurðunum - einkum sjaldgæfari málmum og jarðefnum - aftur „ niður ” . Hér er þó rétt að taka fram að þróun á þessu sviði tekur gríðarlega langan tíma og því ekki að búast við öðru en undirbúningi og einhverri tilraunastarfsemi á litlum skala næstu 10 árin . Auglýsing Mun nærtækari - og mögulega ógnvænlegri - er sú þróun að á næstu árum mun stórfelld námavinnsla á hafsbotni hefjast . Alþjóðalöggjöf um slíka starfsemi er í mótun og því miður er allt útlit fyrir að hér verði farið af stað af miklu kappi og margfalt minni forsjá . Enda eftir miklu að slægjast . Heilt yfir má búast við að jafn mikið - ef ekki meira - af nemanlegum efnum megi finna undir yfirborði sjávar og ofan þess . Úrgangur og afgangsefni geta hins vegar borist miklu lengra og víðar og haft áhrif á hluta lífríkisins sem hingað til hafa verið svo gott sem ósnortnir af tilveru mannsins . Hlutum þess sem við þekkjum raunar og skiljum aðeins að mjög litlu leyti . Ætla má að þetta sé svið þar sem hagsmunir Íslands eru miklir og rétt að fylgjast með af athygli . Mannlegu hliðar tækninnar Tækniframfarir síðustu áratuga hafa heilt yfir fært okkur gríðarleg lífsgæði , en henni hafa líka fylgt skuggahliðar . Þar á meðal eru falsfréttir , margvísleg ógn við friðhelgi einkalífsins , bergmálshellar , öryggisvandamál , stafræn mismunun og vanlíðan vegna óraunhæfs samanburðar við glansmyndalíf annarra . Flest stafa þessi vandamál af því að við - bæði sem einstaklingar og samfélag - erum enn að læra að höndla og skilja þessar nýjustu tæknibreytingar til fulls . Ég er fullviss um að margvíslegum árangri verður náð á þessu sviði á komandi áratug . Vandamálið við falsfréttir leyfi ég mér að segja að verði úr sögunni innan 10 ára . Lausnin felst líklega í „ síun ” svipaðri þeirri sem svo gott sem útrýmdi ruslpósti úr lífi okkar fyrr á þessari öld . Í boði verður búnaður - sem líklega mun fyrr en síðar verða staðalbúnaður í vöfrum - sem merkir tengla á falsfréttir með skýrum hætti og forðar fólki þannig frá því að smella á þá óafvitandi . Seinna mun þykja sjálfsagt að fela slíkt efni algerlega , rétt eins og ruslpóstur fær ekki að birtast í pósthólfum flestra okkar . Djúpfölsuð ( e. „ deepfake ” ) vídeó munu fara sömu leið , enda hugbúnaður sem þekkir slíkt efni í örri þróun og raunar þegar til . Svipaðar lausnir má sjá fyrir sér að verði notaðar til að fjarlægja og þannig draga úr áhrifum eitraðra athugasemda og umræðu á helstu samfélagsmiðlum og í athugasemdakerfum . Tröllin á internetinu munu þannig eiga undir högg að sækja á hinu almenna interneti á komandi áratug . Auglýsing Þegar kemur að persónuvernd og öryggismálum spái ég því að eitthvert stórfyrirtækið muni reyna að marka sér sérstöðu með því að taka þessi mál alvarlega . Þarna eru útilokuð fyrirtæki sem eru þegar með of laskað orðspor á þessu sviði . Það á sannarlega við um Facebook , en líklega bæði Google og Microsoft líka . Apple er í raun líklegast til að láta til skarar skríða hér , og ég spái því að næsta stóra framrás Apple verði á sviði persónuverndar og öryggismála frekar en á formi nýrrar vörulínu af tæknibúnaði . Orðspor fyrirtækisins er þegar ágætt á þessu sviði , eitt allra stórfyrirtækjanna í tæknigeiranum hafa þau ekki lagst í nýtingu persónuupplýsinga til tekjuöflunar og raunar tekið ágæt skref í þá átt að vera í „ liði með neytandanum ” þegar kemur að stjórnun á skjátíma og aðgangi að upplýsingum . Skilningur almennings á þessum málum mun líka aukast og regluverk opinberra aðila halda áfram að styrkjast . Það má ímynda sér að horft verði til baka á þennan tíma óheftrar söfnunar persónuupplýsinga með svipuðum hætti og þess tíma þegar það þótti í góðu lagi í byrjun síðustu aldar að fyrirtæki næðu og verðu einokunarstöðu á markaði . Og kannski verða lausnirnar ekki ósvipaðar : Uppskipting fyrirtækja , strangara regluverk og meira eftirlit . Stærsta viðfangsefni „ mannlegu hliðarinnar ” er þó án efa sú röskun á vinnu og eftirspurnar á vinnuafli og hæfileikum sem er að verða samhliða fjórðu iðnbyltingunni . Hugtakið sjálft er reyndar orðið útjaskað , en í mínum huga þýðir það einkum þetta : verkefni sem áður voru í mannlegum höndum en verða ýmist óþörf eða leyst með sjálfvirkum búnaði vegna tæknibreytinga . Heilt yfir er þetta auðvitað stórkostlegt tækifæri . Eftir því sem vélar og hugbúnaður leysa meira af því sem leysa þarf losnar tími fyrir okkur til að sinna verkefnum sem ekki hafa fengið næga athygli hingað til : Umönnun , félagsstörfum , kennslu , menningu , fræðistörfum , vísindum , nýsköpun og svo framvegis . Vandinn felst í því að tryggja samfélagsgerð þar sem annars vegar fólk í störfum og með kunnáttu sem verður „ óþörf ” hefur tækifæri til að þjálfa sig og finna á nýjum sviðum ; og hins vegar í því að verðmætin sem skapast við þessar breytingar lendi ekki bara í höndum fárra , heldur nái samfélagið allt að njóta góðs af . Rétt eins og fyrri iðnbyltingar leiddu af sér margvísleg velferðar - og samfélagskerfi mun þessi kalla á breytingar á núverandi kerfum og innleiðingu nýrra . Við hlið umhverfismálanna og mannlegu þáttanna er ef til vill svolítið skrítið að gera fjártækni nánast jafn hátt undir höfði í svona pistli . Og svo það sé skýrt , þá legg ég þessa hluti alls ekki að jöfnu . Það er hins vegar svo að fjármálageirinn , geiri sem er bráðnauðsynlegur sem stoð - og þjónustugeiri við allt annað sem gert er , hefur á undanförnum áratugum vaxið samfélaginu yfir höfuð . Þannig tekur þessi þjónustugeiri nú til dags til sín allt að þriðjungi alls samanlagðs hagnaðar fyrirtækja ! Það þarf ansi kokhraustan fjármálamann ( eins og þeir séu til : ) til að halda því fram að slíkt sé réttlætanlegt . Og núna eru að verða gríðarlega miklar sviptingar í þessum geira í samspili breytinga á tækni og regluverki . Það mun ekki gerast hljóðalaust . Auglýsing Í fyrsta lagi hafa verið gerðar breytingar á regluverki sem eru líklegar til að leiða af sér mikið uppbrot á almennum bankamarkaði . Fjöldi nýrra aðila , ekki síst tæknifyrirtækja fær þar með tækifæri til nýsköpunar og breytinga . Þarna skapast mikil tækifæri fyrir nýja aðila , en það er ekki bara her lítilla Davíða sem mun herja á Golíata bransans , heldur ætla stóru tæknifyrirtækin sér líka sneið af þessari köku . Eins og á svo mörgum öðrum sviðum verður þessi geiri líklega að talsverðu leyti mótaður af því hvaða nálgun Amazon , Google , Facebook , Microsoft og Apple taka . Margar þessara lausna eru líka líklegar til að verða í boði þvert á landamæri og jafnvel einhverjar yfir heimsbyggðina alla , meðan hingað til hefur fjármálastarfsemi - einkum hefðbundin bankastarfsemi - verið tiltölulega bundin við hvert þjóðríki fyrir sig . Það er alls ekki fráleitt að eftir 10 ár verði jafnmargir hér á landi í bankaviðskiptum við Amazon og taki við greiðslum með Facebook eins og í dag eru í bankaviðskiptum hjá Íslandsbanka og fá millifærslur með Aur . Bálkakeðjutæknin ( e. block chain ) mun líka hafa áhrif hér . Ég er reyndar talsvert meiri efasemdamaður um erindi þessarar tækni á öll svið mannlegrar tilveru en margir í tæknigeiranum virðast vera , og tel að flestar „ X á bálkakeðjum ” hugmyndir - þar sem „ X ” er nær hvaða app , hugbúnaður eða þjónusta sem vera skal - séu slæmar hugmyndir og í raun verið að boða lausnir sem séu verri , dýrari og flóknari í smíðum en hefðbundnari nálgun . Það eru hins vegar svið þar sem þessi tækni á sannarlega erindi og mun breyta miklu . Fjártæknin er þar efst á blaði . Annars vegar er ég sannfærður um að Bitcoin og ef til vill 1 - 3 aðrar bálkakeðjumyntir séu komnar til að vera og muni leika stóraukið hlutverk í viðskiptum í framtíðinni . Ástæðan er furðuleg , en sú sama og veldur því að gull er verðmætt : Gull er verðmætt af því að það er fágætt og nánast tryggt að það muni ekki finnast í stórauknu magni mjög skyndilega . Bitcoin hefur sömu eiginleika . Tilkoma Bitcoin er því svolítið eins og ef mannkynið hefði uppgötvað nýjan góðmálm . Munurinn er samt sá að í stað þess að vera eitt þyngsta frumefnið sem aðeins er hægt að flytja með ærnum tilkostnaði og öryggisráðstöfunum má færa þennan stafrænt yfir internetið . Og þar sem engin miðlæg skrá er haldin , getur fólk þannig skipst á verðmætum heimshorna á milli án þess að nokkur geti rakið viðskiptin . Þannig grefur þessi tækni annars vegar undan skattheimtu og eftirliti og gerir alls kyns miður eftirsóknarverða starfsemi auðveldari , en opnar líka margvíslega möguleika til nýsköpunar og til að brjóta niður múra og aðstöðu annarra stofnana sem hafa haft tangarhald á tilflutningi fjármuna undanfarnar aldir . Eins og sumt annað af því sem áður hefur verið nefnt í þessum pistli , er spáin ekki sett fram af því að ég sé endilega hrifinn af þessari þróun á allan hátt , heldur vegna þess að ég hef trú á að hún sé að og muni eiga sér stað og sé af því tagi sem ekki verði þegjandi og hljóðalaust . Hvernig gekk Hjálmari að spá fyrir síðasta ár ? Öll er þessi þróun svo þannig að með aukinni alþjóðavæðingu finnst manni líklegt að gjaldmiðlum sem notaðir eru í viðskiptum muni fækka . Að minnsta kosti þjóðargjaldmiðlum . Þessi þróun tekur auðvitað tíma , en við gætum séð umtalsverðar breytingar þar á næstu 10 árum . Þarna er enn eitt svið þar sem Ísland þarf að fylgjast vel með , því það er sannarlega betra að fara inn í slíkar breytingar með opin augu og ráða einhverju um sinn næturstað en að átta sig ekki fyrr en of seint og fljóta ófyrirséð með straumnum . Já , ég er að tala um að tæknin muni knýja okkur til að taka - eða í það minnsta að undirbúa - stórar ákvarðanir í gjaldmiðlamálum á komandi áratug ! Á komandi áratug er margvísleg tækniþróun líkleg til að hrista allmargar rótgrónar stoðir í núverandi samfélagi og heimsmynd , jafnvel þannig að hrikti í . Hér hafa verið raktir þrír straumar sem mér finnst líklegt að verði meðal meginstraumanna í þessa veru á næstu 10 árum : Umhverfistækni , mannlegum þáttum tækninnar og fjártækni . Auðvitað er svo margt annað í farvatninu sem er smærra í sniðum , og að sama skapi ekki ólíklegt að mér hafi yfirsést einhverjar enn stærri bylgjur en þær sem hér voru raktar . Það verður í öllu falli fróðlegt að líta til baka árið 2030 og sjá hversu nærri tæknispámaðurinn fór um þessa þróun . Höfundur er stjórnarformaður Kjarnans og forstjóri GRID . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .