MORCWNBLAÐroJFOSTUD'ÁGUH . - lJJMAB.iaSíR'. 131 Vondur búvörusamningur eftir Gunnar Einarsson Búvörusamningurinn sem gerður var seinni part vetrar er meingallað - ur og er vonandi að hann verði tek - inn til gagngerrar endurskoðunar sem allra fyrst . Það sem helst er til bóta er að vandinn er viðurkenndur og það á að verja verulegum fjármunum til að jafnvægi náist milli framleiðslu og solu kindakjöts á innanlands - markaði . En því miður virðist eiga , í meg - in atriðum , að halda í löngu úrelt kerfi hafta og miðstýringar í land - búnaði . Það er sorglegt , bæði fyrir okkur bændur og ekki síður neyt - endur , að peningum skuli varið til að lappa upp á þetta vonlausa kerfi . Það hefði verið nær að nota þá til hjálpa okkur til að losna út úr því . Brýtur mannréttindi Það hafa allir jafnan rétt , sam - kvæmt stjórnarskránni , til þess að framleiða og selja það sem þeir hafa aðstöðu til . Búvörulög sem heimila stjórnun á búvörufram - leiðslu , taka þennan rétt . í staðinn fyrir almennan rétt til framleiðslu og sölu er bóndanum úthlutað „ rétti " sem fyrst hét bú - mark síðan fullvirðisréttur og núna greiðslumark . Það er sama hvað króinn er kallaður , það er í raun um réttindaskerðingu að ræða . Það á samkvæmt samningnum að vera leyfilegt að framselja „ rétt - inn " til framleiðslu . Rétturinn til að framleiða er orðinn auðlind sem á að geta gengið kaupum og sölum . Að vfsu á að vera leyfilegt að selja kindakjjjt umfram greiðslu - mark til afurðastöðva á hálfvirði . Það er varla hægt að túlka þetta sem jafnan rétt til framleiðslu . Þessi skerðing á mannréttindum er réttlætt með því að hún sé nauð - synlegt fyrir almannaheill . Það eru rök sem víða hafa verið notuð gegn - um tíðina þegar sjálfsögð mannrétt - indi hafa verið fótum troðin . Er óréttlátt Þegar rétturinn til framleiðslu var skertur bitnaði það mjög mis - jafnlega á bændum . Sumir stóðu uppi með nýjar byggingar sem þeir máttu ekki nýta nema að litlu leyti . Öðrum var úthlutuð sérstök viðbót þó erfitt hafi verið að sjá hvers vegna þeir ættu frekar rétt en aðr - ir . 011 skömmtuharkerfi bjóða órétt - lætinu heim . Það er röng siðfræði að réttlæta óréttlætið með því að það sé gott fyrir meirihlutann . Skerðir aðlögunarhæfnina Framleiðslustýringin hefur graf - ið undan möguleikum sauðfjárrækt - arinnar að standa sig í samkeppn - inni við aðra kjötframleiðslu . Á undanförnum árum hefur kindakjöt verið að tapa markaðshlutdeild . Aðrir kjötframleiðendur , hafa á vissan hátt , búið í skjóli miðstýring - ar í sauðfjárrækt . Til dæmis má nefna að á meðan verð á kinda - kjöti hefur verið fast , hafa svína - bændur getað þegar illa hefur gengið að selja , lækkað verðið og þannig höfðað bæði til kaupmanna og neytenda . Með þessu hafa þeir unnið markað af okkur . Nýi búvörusamningurinn er þannig , að þó einhver sauðfjárbóndi ( eða afurðastöð ) fyndi leið til að auka sína sólu á kostnað annarra kjöttegunda þá fengi hann ekki umbun með auknum „ rétti " . Grein - in fengi aukið framlag sem yrði dreift á allra framleiðendur . Úrelt verðákvörðunarkerfi Karl Marx hélt því fram að það væri auðvelt að fmna rétt verð á alla hluti og þjónustu vegna þess að það væri aðeins vinnan sem væri verðmæti . Svipaðar hugmynd - ir hafa ráðið verðlagningu á kinda - kjöti í áratugi . Verðákvarðanir eiga , eftir þessum búvörusamningi , að vera ákveðnar af nefnd svipað og verið hefur . Sannleikurinn er sá , að það er nánast ekki hægt að reikna eitthvert rétt meðalverð á vöru . Þar að auki finnst flestum réttlát - ara að fá vöru á markaðsverði en að verð sé ákvarðað af opinberri nefnd . Engin trygging Þessi búvörusamningur tryggir ekki afkomu bænda . Takist ekki að kaupa nógu marga til að hætta framleiðslu verður „ réttur " bænda minnkaður með flatri skerðingu á alla , þrátt fyrir að því hafi verið marglofað að aldrei aftur yrði beitt flatri skerðingu . Skerðing er fyrir mig sem bónda , engu betri en verð - fall . Litlar bætur Ríkið stuðlaði að þessari offjár - festingu sem er í sauðfjárrækt , og hefur í raun viðurkennt að það beri mikla ábyrgð á því hvernig komið er , og ætti þess vegna að axla kostnaðinn af því að koma á jafn - vægi í greininni . Þessar tíu þúsund krónur sem ríkið býður fyrir ærgild - ið er aðeins lítill hluti þeirra verð - mæta sem flestir bændur verða að úrelda ef þeir hætta framleiðslu . Frjálsan markað Það hefði verið upplagt tækifæri núna við þessa samninga að breyta um kerfi . Það mætti skrifa langar greinar um hvernig hin frjálsi mark - aður bítur , klórar og slær . Við höf - um ekki komið á sæluríkinu þó við höfum frjálsan markað . Hann er hluti af lýðræðinu , og eins og það ekki fullkominn , en þrátt fyrir alit það skásta sem við höfum . Það ætti alveg að hætta , við að kaupa ímyndaðan rétt til fram - leiðslu , en gera þeim bændum sem Gunnar Einarsson „ Ég dreg ekki í efa að þeir sem gerðu um - ræddan búvörusamn - ing hafi verið allir af vilja gerðir til að gera vel , bæði fyrir bændur og neytendur , en samn - ingurinn er gerður í anda hugmyndafræði sem alla svíkur þegar til lengri tíma er litið . " vildu hætta þegar framleiðslan verður gefín frjáls , möguleika á að úrelda byggingar , fara á eftirlaun , eða taka að sér landvemd í ein - hverju formi . Það verður vitanlega líka að banna áfram innflutning á þeim landbúnaðarvörum sem við framleiðum og hafa toll á öðrum . Þórir S. Gröndal skrifar frá Flórída : AU P AIR Þessi dularfullu orð birtast ekki ósjaldan í auglýsingum í íslenzku blöðunum . Heimsfólk ber þau fram ó per , en samt hafa þau ekkert með óperuna að gera , held - ur er verið að óska eftir ungri stúlku til að koma á heimili í út - löndum til að passa þar börn og gera húsverk . Það er ævintýra - ljómi yfir þessum vinnutilboðum , og fíðringur kemur í magann á margri ungmeyjunni , þegar hún les þau . Frönskusérfræðingur sagði mér , að „ au pair " þýddi einfald - lega „ að jöfnu " og hefði upphaf fyrirbærisins verið það , að ungar stúlkur hefðu ráðist til léttra starfa á erlendum heimilum , og fengið greitt fyrir það fæði og húsnæði . Það var sem sé lagt að jöfnu á móti vinnunni . Svo var reiknað með , að stúlkurnar kynnt - ust landi og þjóð eitthvað , og gætu jafnvel lært hrafl í viðkom - andi tungumáli . Ekki er mér kunnugt um það , hvenær ungar stúlkur hófu utanlandsferðir sínar til þess að stunda jafnaðar - mennsku upp á au pair vísu . Eins og flest annað í okkar ófullkomna heimi , hefir au pair hugsjónin , svo göfug sem hún var , breytzt með tímanum . Nú er lítið eftir nema nafnið , au pair , sem enn laðar að sér fjölda ungra kvenna , sem bregða sér til útlanda í ævintýraleit . Sumar eru heppn - ar , en flestar verða fyrir vonbrigð - um . Margar lenda á erfiðum heim - ilum og sumar eru meðhöndlaðar eins og þrælar . Flestum er borgað lítið sem ekkert . Nokkrar verða fyrir mjög erfiðri reynslu . Þótt útlendingaeftirlitið hérna í henni Ameríku líti au pair fyrir - bærið hornauga , hefir ekki tekist að gera mikið til þess að koma í veg fyrir það , að þúsundir stúlkna komi hingað og freisti gæfunnar á þennan hátt . Stúlkurnar koma hér sem ferðamenn og mega því ekki stunda vinnu og þiggja laun . í tilraunaskyni reyndu yfirvöldin að setja undir þennan Ieka með því að gefa út atvinnuleyfi til au pair stúlkna , svo hægt væri að innheimta hjá þeim skatta , ef þær þá fengju borgað , en ekki hefir heyrzt um það , hvort þessi tilraun hefir heppnast . Stúlkur frá Norðurlöndunum eru mjög eftirsóttar til au pair starfa hér vesta . Langflestar koma þær frá Svíþjóð , enda málið auðveldara heldur en hjá stöllun - um f hinum löndunum . Svíar hafa gert sérsamninga og þarf fólk þaðan ekki að fá vegabréfsáritun , þegar það skreppur til Bandaríkj - anna . Vegna þessa koma sænskar stelpur í hópum til að þjóna kalli au pair vinnunnar . Hér eru reynd - ar aðilar , sem sjá um að koma þeim fyrir á heimilum . Sagt er , að sumir þessara aðila hagnist á þeirri milliliðastarfsemi . Eins og skilja má , lenda þessar au pair ævintýrastúlkur ekki sjaldan í vandræðum , og leita þær þá stundum til ræðismanns lands síns . Skapar þetta oft mikla vinnu hjá sænska konsúlnum , sem seg - ist oft undrast það , að foreldrar stúlknanna skuli senda þær á al - gjörlega ókunnug heimili í fj'ar - lægu landi . Eflaust mun unga fólkið segja , að það sé gamaldags hugsunarháttur . Ræðismaðurinn bendir á , að flestar stúlkurriar séu ekki nema 18 til 21 árs gamlar . Sjálfur fékk ég smá innsýn í sænska au pair vandamálið um daginn , en þá hringdi íslenzk kona , sem gift er Svía , til mín út af dóttur sinni , sem búin var að vera í au pair vist hér í Flórída í þrjá mánuði . Þær höfðu farið sam - an tvær stöllur , og ráðið sig á heimili nálægt hver annarri í Palm Beach . Sú íslenzk-sænska lenti einhvern veginn upp á kant við fólkið á sínu heimili , og maðurinn hótaði að senda útlendingaeftirlit - ið og lögregluna á eftir henni . Þetta er algeng hótun í slæmum au pair málum að klaga stúlkurn - ar fyrir að hafa stundað ólöglega vinnu . Stelpugreyið varð hrædd og fékk að gista hjá vinkonunni qg hringdi þaðan í móður sína . Ýmislegt annað kom í ljós , m.a. var sú stutta búin að ná sér í amerískan kærasta o.fl . Vand - ræðin urðu ekki leyst á annan hátt en að hverfa á braut og fara heim til Svíþjóðar . Fyrir nokkrum árum hringdi í mig ung , íslenzk mær , sem búin var að vera í au pair vist í nokkra mánuði , þegar húsmóðir hennar tók sig til og henti henni og öllu hennar hafurtaski út á götu ! Hvað hafði aumingja stúlkan gert til að kalla slíkt yfir sig ? Hér var um að ræða erfðasyndina sjálfa í au pair heiminum : Að gefa hús - bóndanum undir fótinn . Stúlkan harðneitaði öllum ásökunum , en sagðist ekki geta neitað því , að maðurinn hefði verið farinn að gefa sér hýrt auga . Honum var kannske vorkunn , því stúlkan var gullfalleg . Húsmóðirin tók aftur á móti engum sönsum , og varð stúlkutetrið að hverfa heim við svo búið . Langoftast eru það ungar stúlkur , sem fara til au pair starfa , en samt eru þar undantekningar . Fyrir nokkru frétti ég um íslenzka ekkju á miðjum aldri , sem búin var að koma börnunum vel á legg . Ákvað hún þá að skoða sig um í heiminum , og valdi au pair leið - ina , enda ekki skelkuð við að taka til hendinni ef svo bar undir . Lenti hún á erfiðu heimili hér í Flórída . Hjónin höfðu bæði verið gift áð - ur , og þarna var að finna „ hans " börn , „ hennar " börn og „ þeirra " börn . Ekki bætti úr skák , að kon - an vann úti og svo virtist , sem þetta nýja hjónaband væri ekki allt of ástríkt . Loforð um greiðslu voru marg-svikin , en ábyrgðinni og rekstri heimilisins var komið á herðar þessarar íslenzku konu . Loks ofbauð henni og komst hún þá á annað heimili , þar sem henni líkar miklu betur , og nú fær hún meira að segja greitt fyrir vinnu sína ! Það eru komin all nokkur ár síðan maðurinn hringdi í mig frá bæ , sem er hér rétt fyrir norðan , og heitir Boca Raton . Spurðist hann fyrir um það , hvort hægt myndi vera að útvega au pair pilt frá íslandi . Taldi ég á því öll tor - merki , en lék forvitni á því að vita , hvers vegna hann hefði áhuga á au pair pilti frekar en stúlku . Jú , hann sagðist búa með öðrum manni í óvígðri sambúð . „ Það eru þá engin börn til að passa , " sagði ég . Maðurinn svar - aði um hæl : „ Nei , vitanlega ekki , en okkur langar til að fá okkur norrænan pilt til þess að hjálpa okkur með húsverkin , og vera okkur almennt til ánægju og ynd - isauka ! " Bað ég manninn vel að lifa . Milliliðirnir . Slátur , og heildsölukostnaður var 134 kr. á hvert kíló kindakjöts síð - astliðið haust . Það er talið fjórum sinnum hærra en á Bretlandi . Hér getur sláturkostnaður á hvert svín - akjötskíló farið niður í 35 kr . Það er ekki hægt að ætlast til að neyt - endur þurfi að borga margfalt það sem eðlilegt getur talist fyrir slátr - un . Það verður áð leita nýrra leiða til að lækka þennan kostnað . Það þjónar ekki hagsmunum neytenda eða bænda að koma í veg fyrir sam - keppni í sláturiðnaði með ströngum reglum . Einn eða tveir vanir slátrar - ar sem hefðu góða og snyrtilega aðstöðu skiluðu ekki verri vöru en stór sláturhús með óvönu fólki og alls konar vélbúnaði sem erfitt er að þrífa . Ég er ekki að mæla með því að verulegur hluti slátrunar flytjist úr þeim sláturhúsum sem til eru , aðeins að benda á nauðsyn frjálsrar samkeppni til að ýta við steinrunnu afurðasölukerfi . í stað - inn fyrir að gefa út opinberan slát - urkostnað , ætti að banna samráð um verð á þessari þjónustu . Lengri sláturtíð Það er ekki hægt að sjá annað en að það verði hagstæðast fyrir okkur bændur að slátra öllum lömb - unum á stuttum tíma á haustin í þessu nýja kerfi eins og því gamla . Ef markaðsverð réði ferðinni reyndu bændur að hafa lömb til slátrunar lengur . Þá gæti sláturtím - inn lengst og slátrun orðið ódýari . Neytandinn gæti fengið ófrosið kindakjöt mest allt árið , þó áfram verði sjálfsagt fryst kjöt á haustin . Það er sú þróun sem hefur verið að eiga sér stað í kindakjöti í Evr - ópu og í öðru kjöti hér á landi . Kjötmarkaðir Það er með samkeppni eins og annað að það þarf að vera ákveðinn rammi um hana svo hún starfi eins og til er ætlast . Kjötmarkaðir eru víða til ertend - is . Þangað koma saman þeir sem vilja selja og þeir sem vilja kaupa kjöt . Með kjötmarkaði væri hægt að koma á heiðarlegri virkri sam - keppni hér á landi . Þó ekki fari allt kjöt í gegnum svona markað , gæti hann hjálpað til að ákvarða eðlilegt markaðsverð . Að lokum Ég dreg ekki í efa að þeir sem gerðu umræddan búvörusamning hafi verið allir af vilja gerðir til að gera vel , bæði fyrir bændur og neyt - endur , en samningurinn er gerður í anda hugmyndafræði sem alla svíkur þegar til lengri tíma er litið . Höfundur er bóntli á Daðastöðum í Norður-Þingeyjarsýslu , DtíNAMIC CARDS Litmyndir og tyggjó EINKAUMBOÐ ' £ > ( & ÚÍLÍR UMBOOS - OG HEILDVERSLUN SMIÐJUVEGI 11 • SÍMI 64 10 05 - 06 See £ $ aztUú > w * élá