68 38 w.i iaií . 1 ! ; ' : : ; . > o " i aiöAja' / . JDHO - - - - - - MORGUNBLABIÐ FOSTUÐAGUR - 14. - MAI 1993 ~ • > ; ; | I | , < • / ; [ IJUtOd . ' Vilhjálmur Magnús - son , Brautarhóli , Höfnum — Minning Fæddur 9. apríl 1904 Dáinn 5. maí 1993 Eiginmaður uppeldissystur föður míns , Vilhjálmur Magnússon sjó - maður , lézt að kvöldi , þá nýlega orðinn 89 ára , að dvalarheimilinu Víðihlíð í Grindavík . Þar hafði hann dvalizt í tæpt ár . Þangað hafði hann flutt frá heimili sínu í Höfnum , litlu og snotru húsi , sem hann hafði búið í einn , síðan kona hans , Ástríður Þórarinsdóttir , f. 2.8.1908 , lézthinn 7.12 . 1983 . Alltaf var indælt að heimsækja þau hjón , enda bæði afar gestrisin og fjarskalega skemmtileg . Þau voru bæði miklir dýravinir . Eft - ir að Villi var orðinn einn , dáðumst við að því , hve vel og snyrtilega hann gekk um heimilið sitt , enda naut hann sona sinna og tengdad - ætra í þeim efnum . Margar góðar stundir höfum við haft í húsinu hans . Villi var fæddur á Kalmannstjörn en ólst upp í Traðhúsum , sem var býli við Junkaragerði , þar sem for - eldrar hans bjuggu , en Magnús Magnússon , faðir hans , ættaður austan undan Eyjafjöllum , kom sem sjómaður og / njög sennilega sem formaður til Ólafs Ketilssonar , óð - als - og útvegsbónda á Kalmann - stjörn , og konu hans Steinunnar Oddsdóttur . Hjá þeim hjónum starf - aði Margrét Erlendsdóttir , ættuð úr Höfnum , en fædd í Leirvogst - ungu í Mosfellssveit , sem fluttist átta ára gömul í Hafnirnar . Þau hjón deyja bæði í Traðhúsum , sem er samnefnt hús í Hafnarþorpi , en býlið var þá löngu komið í eyði . Hann var fæddur 9.2 . 1881 og dá - inn 15.6 . 1949 , en hún fædd 19.6 . 1880 og dáin 13.11. 1932 . Þau hjón áttu fimm börn , sem ¦ voru þessi : Rannveig Guðlaug , f. 24.6 . 1902 , dáin 7.8 . 1980 , gift Gunnari Júlíusi Jónssyni sjómanni og netagerðarmanni og áttu þau þrjú börn , en áður átti Rannveig dóttur , sem nú er látin . Gunnar var fæddur 28.7 . 1904 og dáinn 8.11 . 1992 ; Vilhjálmur , sem hér er ritað um ; Sigurður , f. 3.12 . 1906 sjómað - ur . Dvelur nú í Víðihlíð . Kona hans er Berta Steinþórsdóttir , búsett í Sandgerði . Eiga þau tvö börn ; Er - lendína f. 9.6 . 1911 , dáin 6.10 . 1986 , var gift Þorsteini Kristins - syni , f. 5.9 . 1905 , dáinn 8.2 . 1967 , vörubílstjóra . Þau áttu sex börn og eru fimm þeirra á lífi ; Magnea Ólöf , f. 13.11. 1912 , dáin 27.9 . 1985 , var gift Hirti Árna Gunnarssyni , f. 30.7 . 1911 , d. 1.9 . 1981 , starfsmanni hja Essó í Keflavík . Þau voru barnlaus . Villi mun hafa farið á sjó , strax og aldur leyfði , enda var hann af - burða sjómaður , hraustur og dug - legur . Magnús faðir hans var með útgerð frá Höfnum og voru því hæg heimatökin í þeim efnum . Sjórinn og sjávarútvegur voru bæði aðalat - vinna hans og áhugamál . Hann var hafsjór af fróðleik um örnefni og fiskimið og allt , er að sjávarútveg sneri . Hann var dráttarmaður mik - ill , en svo voru þeir nefndir þar syðra , sem veiddu bæði mikið og vel . Eftir hann er skrá um fiskimið frá Höfnum í bók föður míns „ Litla skinninu " . Hann var lengi í útgerð með Magnúsi Ketilssyni , útgerðar - manni í Höfnum og síðar í Keflavík . Villi bar mjög hag slysavarna fyrir brjósti og starfaði um árabil framar - lega í slysavarnafélagi staðarins og var í mörg ár aðalskytta björgunar - sveitarinnar . Villi kvæntist Ástu konu sinni hinn 2. nóvember 1929 og varð þeim fimm barna auðið , auk þess sem þau ólu upp dótturson sinn frá unga aldri . Börn þeirra eru þessi : Ketill , f. 14.8 . 1929 sérleyfisbílstjóri , kvænt - ur Valgerði Sigurgísladóttur og eiga þau fimm syni og eru búsett í Kefla - vík ; Hildur , f. 27.12. 1930 hár - greiðslumeistari í Illinois . Hún er tvígift og á þrjú börn ; Jón Björn , f. 18.4 . 1934 skipstjóri , kvæntur Margréti Elimarsdóttur , búsett í Keflavík . Fyrri kona hans er Jó - hanna María Björnsdóttir og eign - uðust þau þrjú börn . Margrét á þrjá syni af fyrra hjónabandi , sem allir eru búsettir í Keflavík ; Garðar f. 26.8 . 1935 , d. 15.8 . 1976 bílstjóri . Var kvæntur Elsu Lilju Eyjólfsdótt - ur og áttu þau fjögur börn og voru búsett í Keflavík ; Magnús , f. 26.8 . 1935 , d. 30.3 . 1937 ; Vilhjálm Niku - lásson , fóstursonur og trésmiður , kvæntur Jóhönnu Símonardóttur . Þau eru barnlaus , en hún á dóttur . Hann er fæddur 1.12 . 1950 . Búsett í Keflavík . Ásta var alin upp af yngsta Katli , óðals - og útvegsbónda í Kotvogi og Hildi Thorarensen konu hans , sem var föðursystir föður míns . Ólu þau hjón upp 5 börn , þ. á m. föður minn , en foreldrar Ástu voru Ingigerður Jónsdóttir , sonardóttir elsta Ketils í Kotvogi Jónssonar og Þórarinn Tómasson , f. 9. marz á Hvalsnesi á Rosmhvalanesi 1859 . Voru þau bæði vinnufólk í Kotvogi hja yngsta Katli , og þekkti faðir minn þau vel . Svo segir í Rauðskinnu , bók föður míns : „ Þórarinn var sjómaður og kaupamaður framan af ævi en kom að Kotvogi miðaldra og var þar til dauðadags . Hann var vel á sig kom - inn , kvikur og laginn við öll verk á sjó eða landi og mikill fjörmaður og heitfengur við sjávarstörf í frost - hörkum . Hann sagði sögur af mestu list og með þeim sannfæringar - krafti , sem var ógleymanlegur þeim , er á hlýddu . Hann var afbragðsmað - ur við öll veiðarfæri og net , enda sá hann um allt slíkt . Frá því fyrsta , er ég man eftir , var Þórarinn síkát - ur og til i allt . " I bók föður míns : „ Litla skinninu " er lýsing á Ingigerði : „ Hún var grönn kona og vel vaxin og lagleg . Hún var eldakona í Kotvogi árið um kring og allur matur , er úr hennar höndum kom , var afbragð . Hún var afburða vinnugarpur . Sem dæmi um dugnað hennar segir ennfremur í „ Rauðskinnu " : Hún reytti á einum sumardegi stóran kálgarð á hlaðinu í hjáverkum , á milli þess sem hún eldaði þrímælt handa 28 manns yfir daginn . Ekki veit ég hvernig hún fór að þessu , en hún var hið mesta stórveldi um skap og málfar . Það eru margar minningar , sem koma í hug mér , þegar ég minnist þessara yndislegu hjóna . Hún ákveðin og skefur ekki utan af hlut - unum en segir einstaklega skemmti - lega frá og hann hlédrægur og dul - ur en traustur og fer aldrei úr jafn - vægi , þótt eitthvað gangi á . Ég man eftir , hvað Ásta var undrandi en ánægð , þegar ég mætti í morgun - kaffí hjá henni kl. 10 , er ég málaði kápumynd fyrir pabba og tók fyrstu rútu í Keflavík og fékk far með sandbil suður í Hafnir á staðinn , sem ég þurfti að nota sem fyrirmynd . Sami elskulegi bílstjórinn kiptti mér í morgunkaffið umrædda og aftur á vinnustað og að síðustu í Keflavík - urrútuna síðdegis , eftir að hafa kippt mér fram og til baka í hádegis - mat hjá Ástu , en þar fékk ég steikta stórlúðu , sem Villi hafði veitt og Ásta steikti á sinn sérstaka hátt , en hún var afar góður kokkur . Þetta var fyrir röskum þrjátíu árum . Ef þessi góði bílstjóri lifír , þætti mér afar vænt um að heyra - í honum . Til gamans ætla ég að geta þess , að Asta þurfti að fara í uppskurð á Landspítalanum 1983 og kveið hún fyrir því . En hún hafði ekki fyrr misst meðvitund , en hún var komin að Kotvogi til Hildar fóstru sinnar og Ketils frænda síns . Hún heilsaði upp á fólkið og sólin skein og hafíð blikaði . Hún og Hildur gengu í flæð - armálinu og tíndu ilmandi skarfakál og önnur blóm . Hildur var með henni allan tímann , sem hún var á skurð - arborðinu . Þetta var dýrmæt og ógleymanleg reynsla fyrir hana . Þau hjón höfðu venjulega heimiliskött en flækingskettir fengu einnig mat og húsaskjól , ef leitað var eftir því . Eftir að Villi var orðinn einn , lagði hann ríka áherslu á það við börn sín , að þau gleymdu ekki að reikna með mat handa kostgöngurum hans . Eins og áður er sagt , vár Villi sjómaður alla tíð og yfirleitt reri hann með öðrum , en tvö síðustu árin reri hann einn á góðum og vönduðum báti , er hann átti sjálfur . Árið 1973 verður hann fyrir því óhappi , að annar bátur keyrir þvert á bát hans og brýtur hann í tvennt . Bætur , sem Villi hlaut , voru það óverulegar , að útilokað var fyrir hann að kaupa sér nýjan bát , sem var jafnoki hins gamla , án þess að steypa sér í skuldir . Endirinn varð sá , að hann þurfti að hætta að stunda sjó , áður en hann sjálfur vildi , en sættist á það að lokum , þar sem Ásta var hálf hrædd að vita af honum einum við veiðarnar . Eftir að faðir minn hafði hætt starfi sínu , hafði hann gaman af því að mála myndir , til að hvíla sig frá skriftum , en margir báðu hann um að skrifa um allt milli himins og jarðar . Dag nokkurn fórum við að Reykjanesvita , þar sem pabbi málaði skemmtilega mynd af vík þeirri , sem er beint fyrir neðan vit - ann , en í miðri víkinni blasir við Eldey . Snarbrattir klettar ganga þar niður í sjó og haflöður er þó nokk - urt í góðu veðri . Ekki gátum við gefið myndinni nafn , þar sem við vissum ekki hvað staðurinn hét . Þá sagði pabbi : „ Ef Villi veit ekki nafn - ið , þá veit það enginn . " Jú , Villi vissi nafnið og sagði okkur , að vík - in héti Kerlingarbás . Dreg ég í efa , að nokkur annar hafí vitað um nafn - ið . Föður mínum var það mikið áhugamál , að Hafnirnar yrðu gerðar að minjasafni , þar sem fólk byggi í húsum þeim , sem til sýnis yrðu . Hann og Villi ræddu oft um þetta og Villa fannst þetta góð hugmynd . Þeir Suðurnesjamenn , sem lesa ef til vill þessa minningargrein , ættu í alvöru að hugleiða þessa hug - mynd . Fimm sveitarfélög eru á Suð - urnesjum . Þau ættu smám saman að kaupa eitt og eitt hús , sem til sölu eru og leigja út . Þótt ný hús séu komin á víð og dreif innan um þau gömlu , skipta þau ekki máli , enn sem komið er , ef bara háhýsi og blokkir halda ekki innreið sína . Þegar þau eiga mest allt þorpið , geta þau komið sér saman um fyrir - komulag , en breyta sem minnst þessum gömlu timburhúsum í aðal - atriðum , en minni háttar breytingar ætti að leyfa , ef það gerði hús - næðið sólríkara eða skemmtilegra fyrir íbúendur . Fjármagna mætti stofnun minjasafns með almennu útboði á skuldabréfum og hluthöfum gefinn kostur á forgangi á þjónustu þeirri , er til boða stæði , ef þeir ósk - uðu þess . Þegar minjasafnið kemst á legg , gæti leiga orðið tvenns kon - ar : Annars vegar þeir , sem taka að sér að sýna húsið sitt hluta úr degi og halda því við og kæmi hvort tveggja í stað leigu eða þá að greiða leigu , enaðrir sýndu það og héldu því við . íbúendur ættu rétt á þvi að hafa eitt herbergi í húsinu læst , þar sem þeir geymdu sína persónu - legu muni , sem engum öðrum leyfð - ist að gramsa í . Þeir hefðu alveg á sínu valdi , hvaða herbergi hússins þeir veldu , hvort það væri hið minnsta eða hið stærsta . Þeir , sem búa í minjasafninu , ættu alltaf að eiga forgang á vinnu í því , ef þeir óskuðu þess , ef slík vinna stæði til boða . Hafnirnar gætu orðið lifandi minjasafn og vel gæti borgað sig að endurreisa Kotvog aftur með sín sextán hús , þar sem rúmlega 70 manns áttu heimili , þegar mest var . Gaman væri að reka þar heimilislegt hótel , sem væri það sérstakt og notalegt , að allir vildu koma þangað aftur . Þar ætti jafnframt að reka smábúskap og útgerð í útihúsum , s.s. hesthús með hestaleigu , skyr - og ostagerð til sýnis fyrir gesti , auðvitað allt í smáum stíl og fjós með 3 - 6 kúm , en ekki mega vera rimlar í gólfi og haughús undir , svo sem nú tíðkast , heldur haughús til enda og flór mokaður með skóflu , svo sem áður var gert . í útihúsum væri upplagt að vera með smásund - laug og gufubað . Skemmtilegt væri að vera með tógvinnu og sýni - kennslu í þeim efnum , og þá eitt - hvað af kvikfénaði . Og síðast en ekki sízt sturtubað fyrir kýr og hesta og kindur . Litlum sölubúðum með íslenskri framleiðslu ætti að vea auðvelt að koma við . Þá ættu gestir að eiga þess kost að fara í veiðitúr og selja afla sinn eða fá hann ma - treiddan á hótelinu , eftir því sem þeir óskuðu . Jafnframt ættu þeir að eiga þess kost að fá að fara fram í eldhús og fræðast um íslenska matargerð , ef þeir óskuðu þess . Einnig mætti vera gestaíbúð fyrir 1 - 2 listamenn , þar sem þeir væru þó nokkuð út af fyrir sig og gróður - hús ætti að vera hægt að hafa á staðnum , og nokkra trjárækt . Auð - velt er að láta sig dreyma um fleiri hugmyndir , en hér er mál að linni . Villa , mínum sérstaka vini , óska ég alls góðs á nýjum brautum og kveð hann með þakklæti . Gott var ávallt að vera í návist hans , en enn betra að eiga traust hans og vináttu . Elín K. Thorarensen . Sagt hefur það verið um Suðurnesjamenn , fast þeir sóttu sjóinn og sækja hann enn . Þegar rifja skal upp æviskeið háaldraðs manns bregður manni í brún hversu lítið maður veit um sína nánustu . Hvaða hugmynd hef - J ur yngra fólk og jafnvel fólk á miðj - um aldri um ævi og starf forfeðra sinna ? Höfum við nokkra möguleika á að setja okkur í spor þeirra og skilja hvað forfeður okkar lifðu ? Hann afi minn er nú kominn í hóp þeirra og genginn á vit feðra sinna . við spyrjum : Hvernig var æska hans og skólaganga , lifði hann við kröpp kjör eða var líf hans leikur einn ? Hér ætla ég mér ekki að rifja upp lífshlaup hans , það gera vonandi aðrir mér fremri , en eitt er víst að lífið er ekki alltaf dans á rósum . Sagt er að mótlæti efli alla dáð og að það verði manni síðar meðlæti . Hver og einn er og verður gæfu sinnar smiður . í minningunni er afi sterkur , traustur og fengsæll sjó - maður . Ævi hans er ein sjóferðar - saga frá upphafí til enda líkt og margra annarra ungra manna af aldamótakynslóðinni sem ólust upp við sjómennsku frá blautu barns - beini , í fyrstu við árabáta , síðar við vélbáta og togara . Hann tókst á við útgerð í félagi við aðra og fékk að reyna mótlæti á mótlæti ofan ekki síður en þeir sem í slíku standa í dag . En þá voru engir styrkir né kvóti . Það má segja að straumhvörf verði í lífi hans árið 1957 er hann ákveður að kaupa sér rúmlega fimm tonna trillu og gera út til handfæra - veiða . Trillan var keypt frá Stokks - eyri og hét Sandvíkingur . Hann var hæstánægður með nafnið og þetta varð hið mesta happafley . Mér fínnst að á þessu tímabili hafi kynni okkar hafizt . Ekki rekur mig minni til að hann hafi nokkurn tíma rætt við mig um skólagöngu sína , en áhugi hans fyrir því að við bræður og frændur yrðum læsir var mikill . Hann lagði sitt á vogarskálina til þess að svo yrði . Einu sinni er hann kom í heimsókn og kaupstaðarferð til Keflavfkur tók hann okkur bræð - ur með sér í Bókabúðina hans Krist - ins Reyrs og bauð okkur að velja sína bókina hvor . Það gerði hann til þess að verðlauna okkur fyrir það að nú vorum við orðnir læsir . Eftir þetta og í langan tíma var það regla að fara til afa og sýna honum einkunnabókina og árangur - inn . Þá var alltaf verðlaunað á ein - hvern hátt , en sennilega virkaði hrósið og klapp á kollinn þó alltaf mest . Við bræður dvöldum oft lang - tímum saman í Höfnunum hjá afa , ömmu og Villa frænda . Það er ógleymanlegur tími og eitt af þroskaskeiðum okkar sem þar leið . Snar þáttur í því var útgerð trillunn - ar og allt sem henni fylgdi . Að hnýta lóðin og safna blýi í sökkur var nokkuð sem við gátum hjálpað til við . Saga rör , bræða blý og renna því glóandi í og koma fyrir sigur - naglanum . Ekki er laust við að á ýmsum stöðum hafí blý horfið sem til annarra nota átti að fara en í blýsökkur . Við því var ekkert að gera þar sem allt kapp var lagt á að útgerðin gengi sem best og ekki mátti afa vanta sökkur . í staðinn fengum við að nota julluna hans á kvöldin , eftir að hann var kominn að . En hann hafði þann hátt á að leggja bátnum sínum við legufæri úti á gljá rétt utan við höfnina . Annað var það líka , að okkur var mjög í mun að mega að fá að róa með honum . Ævinlega svaraði hann með því , að nægur væri tíminn til þess og við fengjum það á næsta ári . Það var svar sem öll barnabörn - in fengu og ástæðan eflaust sú að hann fékk sjálfur að reyna sjó - mennskuna barn að aldri . A tvítugs - aldri upplifði ég að fá að róa með honum , við vorum þrír „ Villar " á . Þá fékk maður innsýn í líf sjó - mannsins , sem nýtti sér fiskimiðin er áttu sér kennileiti í landi og sam - spil flóðs og fjöru . Á ákveðnum miðum á liggjandanum , eftir straumum og hvernig fuglalífið var allt um kring , við þetta var miðað en engin tæki . Tæknin hélt innreið sína í handfærabáta líkt og á öðrum sviðum . Rafknúnar handfærarúllur og dýptarmælar . Afi var oft lengi að taka við sér ef breyta átti hlut - um , en þegar hann var búinn að sætta sig við þá var hann fljótur að tileinka sér kosti þeirra . Yfirleitt reri hann við annan mann , en oft kom fyrir að hann var einn . Árið 1973 var afi fyrir því óhappi að báturinn hans , Sandvíkingur , var sigldur niður úti á sjó . Tókst honum með naumindum að bjarga sér sjálf - ur um borðí bátinn sem árekstrin - um olli . Hann sá hvað verða vildi og greip um lunninguna á skaðvald - inum og hóf sig um borð . Eftir þetta áfall hætti afi útgerð eigin trillu , en reri næstu tvö sumur með nágrönnum sínum og sveitungum . Hans draumur var alltaf að geta haldið lengur áfram , en ef til vill gripu örlögin þarna inn í . Glíma hans við Ægi og Ránardætur var orðin nógu löng og oft á tíðum kröpp . A þessum tímapunkti ákvað afí að setjast í helgan stein og njóta ævikvöldsins ásamt ömmu . Þau áttu saman nokkur slík ár , en þá féll amma frá árið 1983 . Um tíma átti afí nokkuð erfitt , hann sætti sig illa við einveruna , - en vildi þó engu um sína hagi breyta . Síðustu 10 árin bjó hann einn eða þar til hann fluttist inn á heimili aldraðra í Víðihlíð í Grindavík haustið 1992 . Móður minni var afí alltaf sem bezti faðir . Hann sagði hanni þá sögu nokkru eftir að hún varð tengda - dóttir hans að hann hefði einu sinni legið á Landspítalanum og þá hefði legið með honum annar ungur mað - ur er síðar lézt vegna veikinda . Sá er með honum lá sýndi afa mynd af þremur ungum , fallegum dætr - um sínum . Hann vissi ekki þá að ein dóttirin á myndinni yrði 14 árum síðar tengdadóttir hans . Hér skal afa að lokum þökkuð samfylgdin og umhyggjan fyrir okkur öllum meðan hann var og hét . Megi minningin lifa um elsku - legan afa minn . Guð blessi hann . Þjóðin geymir söguna öld eftir öld , minning hennar lýsir eins og kyndill um kvöld . V.K.