Jafnvel bæta við að enn sannist hvað skorti á umburðarlyndið hjá Íslendingum . Og í þjóðkrikjunni eru enn býsna margir meðlimir og ofur eðlilegt að þeir hafi skoðun á því hvað leiðtogar hennar gera í nafni félagsins . Segjum okkar skoðun ef við erum ekki sátt – nú eða dús . Sama kann að eiga við um meðlimi í öðrum kirkjudeildum sem þarna tóku þátt . Sjálfur er ég í þeirri fyrrnefndu . Svo er ekki eins og um einkasamkvæmi hafi verið að ræða sem hvergi var sagt frá . Í því ljósi má auðvitað hver sem er hafa skoðun á viðburðinum og tjá hana . Í öðru lagi er það þetta með umburðarlyndið . Það er skeinuhætt . Tengist gagnrýninni hugsun með beinum hætti . Nánast eins og dyr og hurð . Þar sem dyrnar eru gagnrýninn hugur og hurðin er umburðarlyndið . Umburðarlyndi er a.m.k. fólgið í því að halda ró sinni yfir því sem mögulega angrar mann í fari eða hegðun annarra og sætta sig við að aðrir geri hlutina mögulega öðru vísi en við . Umburðarlyndi getur verið gott meðal við hneykslunargrini . Að láta eiga sig að hneykslast á því sem kemur okkur sannarlega ekki við . Eins og kynhneigð annarra , eða þegar einhver kaupir sér stjarnfræðilega dýran jeppa eða fer ár eftir ár eftir ár á sömu leiðinlegu sólarströndina í sumarfrí . Sem sagt oft hin mætasta dyggð . Gagnrýninn hugur þarf hins vegar alltaf að vera opinn . Gagnrýnin hugsun er aldrei umburðarlynd . Umburðarlyndi gagnvart skoðunum eru eins og lokaðar dyr fyrir gagnrýninni hugsun . Hér er mikilvægt að muna að fyrst af öllu leggur maður af umburðarlyndið fyrir sínum eigin skoðunum . Nú hefur biskup þjóðkirkjunnar væntanlega tekið þátt í bænhaldinu með ólíkum kirkjudeildum með umburðarlyndið í huga – enda umburðarlyndi oft talið til kristninna dyggða . Veit að hann deilir ekki skoðunum með öllum hinum . Grunar að forstöðumaðurinn safnaðarins sem situr við hlið hans í Hörpunni hafi t.a. . m. skoðanir á fóstureyðingum sem hann gæti aldrei sætt sig við . En af því biskupinn er umburðarlyndur þá sest hann á sannfæringu sína . Bara í dag – Kristsdag - til að skemma ekki fyrir . En hvað ef eitt bænaefnanna snýst um fóstureyðingar ? Hvað á þá að taka til bragðs ? Hvað ef biðja á fyrir breyttum viðhorfum til fóstureyðinga ? Hvernig geta þeir þá setið saman hlið við hlið biskupinn , sem kannski vill virða sjálfsákvörðunarrétt kvenna , og forstöðumaðurinn sem lítur á fóstureyðingar sem synd sem ætti að banna ? Hvernig eiga þeir að biðja saman og hverju á bænin að skila ? Tökum annað dæmi . Segjum að það eigi að biðja fyrir því að kennarar á öllum skólastigum megi átta sig á sannleikanum og að þeir megi fá kjark til að játa hann og halda sig að honum . Hvenig á að skilja þetta bænarefni ? Safnaðarstjórinn sem enn situr við hlið biskups þjóðkirkjunnar lítur t.d. svo á að samkynhneigðir muni fara til helvítis eftir dauðann ( þrátt fyrir hina kristnu dyggð umburðarlyndi ) . Er það sannleikur sem hann vill að kennararnir megi átta sig á ? Og gæti biskupinn yfir þjóðkirkjunni sætt sig við það ? Hvaða sannleik vill biskupinn að kennararnir átti sig á ? ( Hér er rétt að nefna að frá sjónarhóli gagnrýninnar hugsunar er kennari sem fundið Sannleikann trúlega sá afleitasti sem hægt er að hugsa sér ) . Spurningin er þessi : Hvaða merkingu hefur bænahaldið allt í þessu ljósi – er það kannski fyrir kraft umburðarlyndisins innantómt með öllu ? Kannski hugsar biskupinn okkar : Það verður bara hver og einn að skilja bænaefnin með sínum hætti . Treystum Guði fyrir bænum hvers og eins sem hér er kominn . Hann er alvitur og getur greitt úr þeirri skoðanaflækju sem á hann gýs úr Eldborginni . Gott og vel . En væri það ekki til marks um fullkomna og endanlega uppgjöf undir fána umburðarlyndisins og endanleg staðfesting þess að samkoman er merkingarlítil eða merkingarlaus ? Bara fundur fólks sem er ósammála í veigamiklum atriðum en þegir um það í tilefni dagsins . Er nóg að sameinast í Hörpu en ekki í bænunum ? John Stuart Mill fjallar í bók sinni „ Frelsinu " um tjáningarfrelsið sem hann telur að ekki megi hefta með nokkrum hætti og að allar skoðanir eigi og verði að fá að heyrast . Tekur svo djúpt í árinni að mannkynið sé rænt eign sinni sé skoðun meinað að heyrast . En hann gerir líka ráð fyrir að það sé skylda okkar að gagnrýna skoðanir og hverfa frá villu vegar reynist þær illa grundaðar . Um sannfæringuna segir hann m.a. : „ Sannfæring án gagnrýni verður eins og ytri skel , sem brynjar sálina gegn öllum áhrifum , er skírskota til æðstu hvata mannsins . Hún sýnir styrk sinn í því að vernda sálina gegn hverri nýrri og lifandi sannfæringu . Sjálf gerir hún ekkert annað fyrir hug og hjarta en að halda vörð um tómleikann “ ( Mill , 1978 , bls. 88 ) .