Hugræn atferlismeðferð ( HAM ) er sú sálfræðimeðferð sem mestar rannsóknarheimildir liggja að baki í meðferð lyndis - og kvíðaraskana hjá fullorðnum . Í þessari yfirlitsgrein verður HAM kynnt , fjallað verður um niðurstöður árangursrannsókna , langtímaárangur og gagnsemi samþættrar meðferðar með lyfjum og HAM . Jafnframt verður fjallað stuttlega um kosti og galla hópmeðferðar samanborið við einstaklingsmeðferð og hvaða áhrif samsláttur fleiri en einnar röskunar hefur á árangur HAM . Í greininni kemur fram að HAM gagnast vel við þunglyndi , almennri kvíðaröskun , skelfingarkvíða , áfallastreituröskun , áráttu - og þráhyggju , félagsfælni og sértækri fælni . Árangur af HAM við meðferð þessara raskana er í flestum tilfellum sambærilegur eða betri en árangur lyfjameðferðar en aðgengi er lakara . Langtímaárangur virðist góður en rannsóknir á samþættum áhrifum HAM og lyfja eru skammt á veg komnar og því erfitt að álykta um gagnsemi samþættrar meðferðar . 1 , 3 Meðferðinni er nú mest beitt af sálfræðingum þótt geðlæknar , heimilislæknar , hjúkrunarfræðingar og fleiri heilbrigðisstéttir hafi sótt sér þjálfun í HAM í vaxandi mæli á síðustu misserum . HAM er gjarnan kennd við bandaríska geðlækninn Aaron T. Beck sem var menntaður í sálgreiningu . Með því að kortleggja hugsun og hegðun þeirra sem finna fyrir vanlíðan , megi skýra hvers vegna þeir glíma við geðröskun og með því að breyta hugsun og hegðun sé hægt að breyta líðan til hins betra . 2 , 4 , 5 Nú hafa verið birtar yfir 300 árangursrannsóknir um beitingu HAM við meðferð geðraskana . Þegar ósjálfráðar hugsanir tengdar vandanum og vanlíðan hafa verið kortlagðar er skjólstæðingi kennt að endurmeta hugsanir sínar með skipulögðum hætti og breyta hegðun með það að markmiði að bæta líðan sína . 5 Til útskýringar má taka dæmi af HAM við þunglyndi . Hugsun þess þunglynda einkennist iðulega af ofmati á mistökum í fortíð og vanmati á eigin getu til að ráða við daglegt líf . 5 Með öðrum orðum tileinkar hinn þunglyndi sér nýjar aðferðir til að glíma við vanlíðan ; lærir að greina og endurmeta ósjálfráðar niðurrifshugsanir ; lærir að takast á við mótlæti og daglegt líf á annan hátt en áður og kannar hvort það leiði ekki til breytinga á líðan . Þennan lærdóm tekur einstaklingurinn með sér inn í framtíðina . Slíkar aðferðir kallast atferlistilraunir / berskjöldun . Hugræn atferlismeðferð við þunglyndi : Birtar hafa verið tæplega 100 árangursrannsóknir á HAM við þunglyndi fullorðinna þar sem slembivali er beitt . 3 Þegar niðurstöður þeirra eru skoðaðar í samantektarrannsóknum ( meta-analysis ) kemur í ljós að HAM sýnir marktækt betri árangur en engin meðferð , biðlisti og nokkurt annað form sálfræðimeðferðar , óháð alvarleika . 3 , 8 , 9 Í athafnameðferð er lögð áhersla á að auka virkni , en hafa ber í huga að áhersla á aukna virkni er einnig einn af lykilþáttum HAM við þunglyndi . 5 Margar rannsóknir hafa einnig verið framkvæmdar þar sem borinn er saman árangur HAM og þunglyndislyfjameðferðar , það er SSRI-lyfja ( paroxetín ) , þríhringalyfja ( imipramín / nortriptylín / amitriptylín ) , MAO-hamlara ( phenelzín ) og annarra þunglyndislyfja ( nefazódón / búprópíon ) . Niðurstöður ber flestar að sama brunni , að það sé ekki munur á árangri þessara meðferða við þunglyndi , óháð alvarleika þess , við meðferðarlok . Í samantekt þeirra var hlutfall hrösunar [ 3 ] 12 mánuðum eftir að meðferð lauk hærra hjá einstaklingum sem fengu þunglyndislyfjameðferð en þeim sem fengu HAM ( 60% í þunglyndislyfjameðferð samanborið við 29% í HAM ) . Eftirfarandi lyf voru notuð í samanburðinum : Þríhringalyf ( amitriptylín , klómipramín , nortriptylín , lófepramín og desipramín ) , nore-pine-prín-hamlari ( maprótilín ) , í einu tilfelli benzódíasepín ( alpra-zólam ) og þunglyndislyf ekki nánar skilgreind . Samþætt HAM og lyfjameðferð við þunglyndi : Niðurstöður rannsókna á samþættri meðferð við þunglyndi eru misvísandi , en þær benda þó til þess að það fari eftir því hversu alvarlegt þunglyndið er , hvort samþætt meðferð gefur betri árangur en HAM eða lyfjameðferð ein og sér . 8 , 15 , 16 Rannsóknir á vægu og meðaldjúpu þunglyndi benda til þess að HAM gagnist best og að lyfjameðferð ( nortriptylín ) bæti ekki neinu við árangur 15 , 17 en þegar þunglyndi er alvarlegt reynist best að beita þessum tveimur meðferðum ( HAM og nefazódón ) samtímis . 15 , 18 Rannsóknir hafa einnig sýnt að samþætt meðferð þar sem HAM er beitt eftir að lyfjameðferð lýkur er árangursrík , meðal annars með tilliti til bakslags . Langtímaárangur hugrænnar atferlismeðferðar við óyndi : Höfundum er aðeins kunnugt um eina rannsókn með afar fáum þátttakendum og engum samanburðarhópi . Líkt og áður hefur komið fram , var árangur mismunandi samtalsmeðferða ( HAM , samskiptameðferð , lausnamiðuð meðferð , félagsfærni , stuðningsmeðferð ) í þessari yfirlitsgrein borinn saman við árangur mismunandi lyfjameðferða , það er SSRI-lyfja ( sertralín , paroxetín , flúoxetín ) og MAO-hamlara ( moklóbemíð ) . 3 , 26 Langtímaárangur hugrænnar atferlismeðferðar við almennri kvíðaröskun : Rannsóknir á langtímaáhrifum HAM við almennri kvíðaröskun benda til að árangur haldist allt að 12 mánuðum eftir að meðferð lýkur og aukist eftir því sem lengra líður frá meðferð . Skelfingarkvíði Skelfingarkvíði með eða án víðáttufælni . 29 Í þessu samhengi skal tekið sérstaklega fram að sterkar vísbendingar eru um að langtímanotkun benzodíazepín-lyfja í meðferð á skelfingarkvíða geti verið skaðleg . Þar kom fram að þeim sem fengu lyfjameðferð fór aftur en árangur HAM hélst minnsta kosti sex mánuðum eftir að meðferð lauk . Vert er að nefna tvær rannsóknir á langtímaáhrifum meðferðar við skelfingarkvíða . Þegar niðurstöður rannsókna á langtímaáhrifum HAM eru teknar saman benda þær til að HAM við skelfingarkvíða með eða án víðáttufælni nýtist notendum eftir að meðferð lýkur en ennþá er óljóst hvort þunglyndislyfjameðferð dragi úr langtímaárangri HAM . Samþætt meðferð við skelfingarkvíða : Rannsóknir gefa til kynna að samþætt meðferð komi betur út við meðferðarlok en HAM eða þunglyndislyfjameðferð , 35 en þegar dregið er úr lyfjameðferð virðist árangur samþættrar meðferðar minnka . Lyf virðast í sumum tilfellum trufla virkni HAM , samanber tíðnitölur hrösunar í kaflanum hér á undan . 37 Nokkrar útfærslur eru til af HAM við áfallastreitu og árangur þessara aðferða er sambærilegur . 36 - 38 Önnur meðferðarform sem rannsóknir hafa sýnt fram á að beri árangur við meðferð á áfallastreitu eru eye-movement desensitization and reprocessing ( EMDR ) og þunglyndislyfjameðferð . Því er veruleg þörf á frekari rannsóknum sem bera saman HAM og lyfjameðferð . Langtímaárangur hugrænnar atferlismeðferðar við áfallastreituröskun : Nokkur fjöldi rannsókna hefur athugað langtímaáhrif HAM við áfallastreituröskun og benda þær til að árangur haldist allt að 12 mánuðum eftir að meðferð lýkur . 44 Engar haldbærar vísbendingar eru um að önnur meðferðarform , að þunglyndislyfjameðferð undanskilinni ( SSRI-lyfin cítalópram , flúoxetín , flúvoxamín , paroxetín og sertralín og þríhringalyfið klómipramín ) , gagnist í meðferð við áráttu og þráhyggju . 47 Því má álykta að HAM sé gagnleg eftir að henni lýkur , hvort sem henni er beitt samhliða lyfjameðferð eða ekki . Samþætt meðferð við áráttu og þráhyggju : Hugræn atferlismeðferð og lyfjameðferð : Rannsóknir benda til að árangur samþættrar meðferðar ( klómipramín ) sé góður en hann sé engu betri en árangur HAM 48 , 49 og því freistandi að álykta að lyfjameðferð bæti ef til vill litlu við HAM . Það er þó tilhneiging fagaðila að nota samþætta meðferð fyrir sjúklinga með alvarlegustu einkennin og mestu fötlunina í daglegu lífi af þeim sökum . Rannsóknaniðurstöður eru misvísandi varðandi skammtímaárangur HAM samanborið við þunglyndislyfjameðferð sem hefur verið SSRI-lyf ( flúoxetín , flúvoxamín , sertralín ) , MAO-hamlarar ( phenelzín , móklóbemíð ) og önnur geðlyf ( buspíron ) . 51 , 52 , 53 Langtímaárangur hugrænnar atferlismeðferðar við félagsfælni : Rannsóknir á langtímaáhrifum HAM við félagsfælni benda til að HAM sé árangursríkari en lyfjameðferð til lengri tíma . Flestar þeirra rannsókna benda til þess að samþætt meðferð við félagsfælni gagnist ekki betur en HAM eða lyfjameðferð ( SSRI-lyf : fluoxetín ; MAO-hamlarar : phenelzín ; róandi lyf : alprazólam ; önnur geðlyf : buspírón ) og að HAM sé gagnlegri en lyfjameðferð til lengri tíma litið . 48 , 53 , 54 Sértæk fælni : Rannsóknir hafa sýnt að áhrifaríkasta meðferðin við sértækri fælni er HAM og lítill ágreiningur er um það . 55 - 57 Því er ekki fjallað um önnur meðferðaform hér . 58 Í rannsókn Brown og félaga 58 á klínísku þýði kom fram að 55% þátttakenda voru með tvær eða fleiri kvíða - eða lyndisraskanir þegar rannsóknin fór fram . 60 Frekari árangursrannsókna er þó þörf . Eins og yfirlitið hér að ofan sýnir , er HAM árangursrík meðferð við lyndis - og kvíðaröskunum . Niðurstöður eftirfylgdarrannsókna sýna jafnframt að árangur HAM helst oft lengi eftir að meðferð lýkur . Í flestum þeim rannsóknum sem vísað hefur verið til í þessari grein var árangur HAM metinn í einstaklingsmeðferð . Rannsóknir seinni ára hafa þó sýnt fram á að hópmeðferð getur verið jafn árangursrík og einstaklingsmeðferð . Klínískar leiðbeiningar National Institute for Health and Clinical Excellence - NICE ( www.nice.org.uk ) í Bretlandi eru til marks um hversu vel HAM hefur komið út í árangursrannsóknum . Í fyrsta lagi eru þær rannsóknir sem stuðst er við til að meta árangur HAM oftast gerðar við aðstæður þar sem reyndir , vel þjálfaðir meðferðaraðilar sinna meðferðinni . Því er vart hægt að ætlast til að árangur HAM geti orðið jafngóður og lýst er í þessari grein nema meðferðaraðilar mæti slíkum skilmerkjum . Aukaverkanir eru nær aldrei vandamál og langtímaárangur að meðferð lokinni oft góður . Í þessari grein leyfir rýmið ekki að fjallað sé um árangur HAM við ýmsum öðrum vandamálum sem sálfræðingar , geðlæknar , heimilislæknar , lyflæknar og aðrir heilbrigðisstarfsmenn glíma við í starfi sínu . Dæmi um slíkt eru persónuleikaraskanir , geðklofi , geðhvarfasýki , fíknivandamál og átraskanir . Slík umfjöllun er efni í aðra grein .