Einkenni bráðaofnæmis geta annaðhvort orsakast af IgE miðluðu ónæmissvari ( type I hypersensitivity reaction ) eða vegna ósértækrar ræsingar ónæmiskerfisins ( anaphylactoid ) . Ljóst er að fumlaus og rétt viðbrögð geta skilið milli lífs og dauða ( 2 , 3 ) . Tilgangur þessarar greinar er að gefa lesendum skýra mynd af algengi , orsökum og meðferð ofnæmislosts . Margt bendir til þess að tíðni ofnæmislosts hafi farið vaxandi á síðustu árum þó að nákvæmar rannsóknir liggi ekki fyrir ( 4 , 5 ) . Líkur á því að einstaklingur fái ofnæmislost einhvern tímann á lífsleiðinni eru um 1% ( 6 ) . Nýleg rannsókn frá Bretlandi sýndi að tíðni ofnæmislosts hafði aukist frá 5,6 / 100.000 fyrir tímabilið 1991 - 1992 upp í 10,2 fyrir tímabilið 1994 - 1995 ( 6 , 7 ) . Önnur rannsókn leiddi í ljós að einn af hverjum 1500 einstaklingum sem leituðu á bráðamóttöku í Cambridge höfðu einkenni um ofnæmislost . Erfitt hefur verið að fá nákvæma hugmynd um algengi ofnæmislosts í nágrannalöndum okkar . Í Bandaríkjunum er áætlað að um 0,5 - 5% einstaklinga fái alvarleg ofnæmiseinkenni á hverju ári ( 8 , 9 ) . Algengi ofnæmislosts er mismunandi eftir því hver orsakavaldurinn er ( tafla I ) auk þess sem ofnæmislost er algengara hjá einstökum þjóðfélagshópum ( til dæmis latexofnæmi hjá heilbrigðisstarfsfólki ) . Lyfjaofnæmi er algengasta ástæða ofnæmislosts . Flest dauðsföll af þess völdum verða vegna penisillíns ( 400 - 800 tilfelli á ári ) . Talið er að 1 - 2% allra penisillínkúra valdi ofnæmisviðbrögðum og af þeim fái 10% ofnæmislost . Skuggaefni sem notað er við röntgenrannsóknir leiðir til ofnæmislosts í um 0,4% tilfella og 0,9% vegna aspiríns og skyldra lyfja ( NSAID : non-steroidal anti-inflammatory drugs / BEYGL : bólgueyðandi gigtarlyf ) . Áætlað er að um 3 - 9% tilfella af ofnæmislosti leiði til dauða . Um 100 einstaklingar deyja árlega í Bandaríkjunum vegna fæðuofnæmis og um 80 vegna skordýrabita ( geitungar , hunangsflugur ) . Dánartíðni vegna ofnæmislosts af öðrum toga er ekki þekkt . Ofnæmislost einkennist af losun boðefna frá mastfrumum , basofílum og öðrum bólgufrumum . Losunin á sér yfirleitt stað innan nokkurra mínútna frá því einstaklingur verður fyrir ofnæmisvakanum . Þó geta viðbrögðin komið síðar en yfirleitt alltaf innan tveggja til þriggja klukkustunda ( 10 ) . Sjúklingar finna fyrst fyrir einkennum nokkrum mínútum eftir að þeir komast í samband við ofnæmisvakann en einkenni ná hámarki á 15 - 30 mínútum . Einkenni koma fram í einu eða mörgum líffærakerfum samtímis : húð , meltingarfærum , öndunarfærum og í hjarta - og æðakerfi ( 6 , 7 , 11 - 13 ) . Þessi líffæri eiga það sameiginlegt að vera yfirborðsfletir líkamans og hafa meiri íferð mastfrumna en önnur líffæri . Dæmigerð einkenni eru hitakennd , kláði sem byrjar á iljum , lófum , kynfærum og innanverðum lærum . Einkennin breiðast síðan um allan líkamann og hraður hjartsláttur og dauðaangist ( " sense of impending doom " ) fylgir með . Önnur einkenni eru ofsakláði ( urticaría ) og ofsabjúgur ( angioedema ) , hnerri , nefrennsli , nefstífla , astmi , bjúgur í barkakýli , kviðverkir , uppþemba og uppköst . Bjúgur og bólga í efri öndunarfærum getur leitt til köfnunar . Oftast finnur sjúklingur fyrst fyrir kyngingarerfiðleikum , " kekki í hálsinum " , hæsi , raddbreytingum og öndunarerfiðleikum áður en öndunarvegurinn lokast . Sjúklingar með undirliggjandi astma fá oft status astmaticus ( astmafár ) sem getur orsakað súrefnis-nauð . Að endingu kemur eiginlegt lost með súr-efnisskorti , örmögnun , yfirliði , blóðþrýstingsfalli og dauða . Ofnæmislosti eftir geitungabit er lýst á mynd 2 sem sýnir dæmigert sjúkdómsferli . Síðbúið ofnæmis-svar getur átt sér stað 4 - 24 klukkustundum eftir að fyrsta " kastið " er gengið yfir - án þess að sjúklingur komist aftur í snertingu við áreitið eða ofnæmis-vakann ( 11 , 12 , 14 , 15 ) . Þess vegna er mjög mikilvægt að sjúklingum sé haldið á gæsludeild í að minnsta kosti 24 tíma eftir ofnæmislost . Síðbúna svörunin einkennist af íferð bólgufrumna í líffærin og er því oft svæsnari og erfiðari í meðferð en bráðasvarið . Súrefnisskortur vegna berkjusamdráttar og lokunar á efri loftvegi eða blóðþrýstingsfall er það sem veldur oftast dauða í ofnæmislosti . Meira en helmingur dauðsfalla af völdum ofnæmislosts verða innan 60 mínútna frá því að einkennin byrja . Skjót og rétt meðferð með adrenalíni getur komið í veg fyrir mörg dauðsföll ( 16 ) . Nýleg rannsókn í Bretlandi leiddi í ljós að um helmingur dauðsfalla sem varð vegna ofnæmislosts mátti rekja til læknismeðferðar , síðan fæðuofnæmis og skordýrabita ( 1 ) . Hætta er á ofnæmislosti við afnæmismeðferð og húðpróf . Fjörutíu og fimm dauðsföllum hefur verið lýst við afnæmismeðferð frá árinu 1945 ( 17 ) . Það er mikilvægt að afnæmismeðferð sé stunduð þar sem aðstaða er til endurlífgunar og af þeim sem hafa tilskilda þekkingu . Áhættuþáttum fyrir ofnæmislosti er lýst í töflu II . A. Efni sem valda IgE miðluðu ofnæmislosti IgE miðlað ofnæmi er algengasta orsök ofnæmislosts . Ofnæmisræsing á sér stað þegar IgE á yfirborði mastfrumna eða basofíla þekkja ofnæmisvald ( allergen ) . Það virkjar frumurnar með skyndilegri losun boðefna eins og histamíns , tryptasa , leukotriene-C 4 og prostaglandíns-D 2 . Þessi efni valda æðavíkkun með roða , blóðþrýstingsfalli og örum hjartslætti . Auk þess valda þau samdrætti á sléttum vöðvum í berkjum og meltingarvegi ( ógleði , uppköst , kviðverkir , niðurgangur ) , auk slímmyndunar . Tryptasi hindrar einnig blóðstorknun með því að hamla virkni fíbrínógens og með losun á heparíni . Algengustu ofnæmisvaldar í þessum flokki eru fæða , sýklalyf , latex og skordýrabit ( 6 , 13 , 18 - 21 ) . A ( i ) Fæða Fæða getur valdið svæsnu eða lífshættulegu ofnæmislosti hjá næmum einstaklingum . Oftast eru það jarðhnetur ( peanuts ) , trjáhnetur ( til dæmis valhnetur , heslihnetur , möndlur ) , fiskur , skelfiskur og soja , að viðbættum eggjum og mjólk hjá börnum ( 4 , 18 , 20 , 22 ) . Sumir eru það viðkvæmir að það eitt vera staddir í húsi þar sem verið er að sjóða fisk getur valdið ofnæmislosti . Sem dæmi um aðrar ofnæmisvaldandi fæðutegundir má nefna grænar baunir , fræ ( sesam , sinneps , psyllium ) og ávexti . Sjúklingar með fæðuofnæmi verða að lesa innihaldslýsingar vandlega . Fari þeir á veitingahús verður að tryggja að maturinn hafi ekki orðið fyrir neinni mengun ( nægir þá míkrógramma magn ) . Dæmi um þetta er ís með hnetutoppi þar sem hnetan hefur verið fjarlægð ofan af , eða þegar sama áhald er notað við matreiðslu á rækju og öðrum mat . Annar mikilvægur flokkur eru lyf og þá sérstaklega penisillín og skyld sýklalyf og niðurbrotsefni þeirra . Flest lyf eiga það sammerkt að vera of smá til að ræsa ofnæmissvarið ein og sér . Bundin burðarprótíni ( hapten-meðvaki ) verða þau ofnæmisvekjandi . Áhættuhópar fyrir latexofnæmi eru einstaklingar í heilbrigðisstétt og þeir sem hafa farið í margar aðgerðir ( 4 , 23 , 24 ) . Latex er víða að finna á sjúkrastofnunum og er notkun latexhanska aðeins eitt dæmi . Vegna tíðrar notkunar á þvagleggjum og endurtekinnar snertingar latex við slímhúð er latexofnæmi sérstaklega algengt hjá þeim sem eru með klofinn hrygg ( 50% ) og hjá þeim sem eru með meðfædda galla í þvagfærum . Hægt er að fá latex-fríar vörur fyrir áhættuhópa . Þekkt er að ofnæmi gegn einni gerð sameinda getur orsakað krossnæmi við aðrar tegundir . Þetta er sérstaklega áberandi hjá einstaklingum með latexofnæmi en þó nokkur hluti þeirra hefur jafnframt ofnæmi fyrir ýmsum matvörum og þá sérstaklega ávöxtum og fiski ( bananar , avakadó , kiwi , skelfiskur ) ( 4 ) . Ofnæmislosti vegna skordýrabits ( hymenoptra : æðvængjur / geitungar , hunangsflugur og svo framvegis ) hefur ekki verið lýst á Íslandi . Slíkt ofnæmi er vel þekkt erlendis . Mikilvægt er að einstaklingar læri að forðast flugurnar , eigi adrenalínpenna , kunni að setja stasa ofan við bitið og taka út broddinn með eitursekknum ef þeir verða fyrir stungu ( 25 , 26 ) . Hægt er að minnka líkurnar á stungu með því að klæðast ekki litríkum stutterma eða flegnum fötum , nota ekki ilmvötn og neyta ekki sætinda utandyra . Mikilvægt er að greina ofnæmið þar sem afnæmismeðferð getur læknað hymenoptra næmi í meira en 95% tilvika ( 27 ) . óháð IgE Nokkrir lyfjaflokkar geta valdið beinni losun á boðefnum frá mastfrumum óháð IgE , til dæmis barbítúröt , kódín , opíöt , önnur verkjalyf og vöðvaslakandi lyf , auk skuggaefna sem notuð eru við röntgenmyndatökur ( 28 - 31 ) . Allt að 1 - 2% sjúklinga sem fá röntgenskuggaefni fá ofnæmiseinkenni . Hafi sjúklingur sögu um ofnæmislost vegna skuggaefnisgjafar eru hins vegar 35% líkur á losti við endurgjöf . Þessi einkenni eiga sér stað vegna örvunar á G-prótínum sem leiða til losunar boðefna mastfrumna . Ólíkt því sem sést við IgE-háð ónæmissvar getur sjúklingur fengið ofnæmisviðbragð í fyrsta sinn sem hann kemst í snertingu við áreitið . Allt að 10% astmasjúklinga og 1% almennings fá alvarlega og jafnvel lífshættulega berkjuteppu og blóðþrýstingsfall vegna þessa lyfjaflokks . Þessi lyf geta einnig valdið ofsakláða og ofsabjúg ( 32 - 34 ) . Þessi lyf valda hömlun á sýklóoxygenasa og boðefnin færast frá sýklóoxygenasa yfir í lipoxygenasa braut og aukning verður á leukotriene boðefnum . Ef gert er þolpróf með asetýlsalisýlsýru ( ASA ) á sjúklingum með ASA óþol sést mikil aukning á LTE 4 í þvagi . Einstaklingum með ofangreint lyfjaóþol gæti verið óhætt að nota önnur verkja - og / eða bólgueyðandi lyf . Má þar nefna lyf eins og parasetamól , kódín , Cox - 2 hemjara ( Vioxx ) , auk morfíns og skyldra lyfja ( 35 ) . Of mikil ræsing komplíment kerfisins getur leitt til einkenna sem líkjast ofnæmislosti . Algengasta ástæða þess er gjöf á blóðhlutum . Oftast er um að ræða myndun mótefnaflétta sem ræsa klassíska hluta komplíment ferilsins . Lostið verður aðallega vegna myndunar á C3 a og C5 a ( anaphylatoxin , óþolseitur ) sem valda losun á histamíni frá mastfrumum í húð , samdrætti í sléttum vöðvum , auk æðavíkkunar og leka . Þessi flokkur ofnæmislosts kallast " mechanical " eða " physical allergy " og orsakast af beinni losun boðefna frá mastfrumum . Dæmi um slíkt er áreynsla , kuldi , hiti , þrýstingur og titringur . Ofnæmislost vegna áreynslu ( exercise induced anaphylaxis ) lýsir sér sem kláði , ofsakláðaútbrot , roði , ofsabjúgur á vörum og koki með eða án blóðþrýstingsfalls . Þessir einstaklingar fá hins vegar ekki þessi einkenni í hvert sinn sem þeir reyna á sig . Þetta er því ólíkt því sem gerist í ofnæmislosti af öðrum orsökum . Stundum þarf tvöfalt áreiti til að koma þessum einkennum af stað , til dæmis að hafa borðað ákveðna fæðu innan tveggja til sex klukkustunda fyrir áreynsluna . Oft vita sjúklingarnir ekki af fæðuofnæminu þar sem einkennin koma einungis fram þegar fæðunnar er neytt í tengslum við mikla áreynslu . Örsjaldan getur kuldi valdið ofnæmislosti . Það orsakast annars vegar af beinni losun mastfrumna en einnig getur verið um IgE miðlað svar að ræða . Kuldaofnæmi getur hæglega valdið dauða ef ekki er farið varlega , það nægir jafnvel að drekka kalda drykki , stinga sér til sunds í kalda laug eða fara út í mikinn kulda . E. Endurtekið ofnæmislost þar sem engin skýring finnst ( idiopathic recurrent anaphylaxis ) Þegar ítarleg leit hefur verið gerð og engin orsök fyrir ofnæmislostinu fundist telst það " ofnæmislost af óþekktum orsökum " . Einstaklingar með þessa greiningu hafa oft annað óskylt ofnæmi eða ofnæmishneigð ( atopy ) ( 36 ) . Um helmingur þessara einstaklinga fá endurtekin losteinkenni ( > 5 / ári ) ( 37 ) og þurfa því langtímameðferð með H1 - hemjurum og / eða stera . Langtímahorfur þessara einstaklinga eru þó yfirleitt góðar þar sem um 60% verða einkennalausir innan tveggja til þriggja ára ( 36 ) . Útiloka þarf sjúkdóma sem líkjast ofnæmislosti . Þar mætti nefna skort á " C1 estersase inhibitor " og " system mastocytosu " . Greining á ofnæmislosti er oftast nokkuð augljós . Skömmu eftir að einstaklingur verður fyrir ofnæmisvaka " hellast " einkennin skyndilega yfir og breiðast hratt út . Ekki þurfa öll einkenni ofnæmislosts að vera til staðar í einu . Helsta mismunagreining er " vasovagal / æðavagus " viðbragð . Þá verður einstaklingur fölur , kaldsveittur og með hægan hjartslátt . Í ofnæmislosti verður húðin rjóð , hjartsláttur hraður og blóðþrýstingur fellur . Þó ber að hafa í huga að sjúklingar á beta-hemjurum fá ekki hraðtakt . Einnig getur súrefnisþurrð valdið hægataki . Skert með-vitund getur villt um og seinkað greiningu . Aðrir sjúkdómar sem líkjast ofnæmislosti eru þeir sem leiða til losts ( 28 , 38 - 48 ) , svo sem hjartsláttartruflanir , hjartadrep , alvarlegar sýkingar ( sepsis ) , lungnarek , krampar og blóðsykursfall . Einstaklingar með með-fæddan eða áunninn skort á " C1 esterasa inhibitor " geta fengið lífshættulegan bjúg í öndunar - og meltingarfæri ( 49 , 50 ) . Bjúgmyndunin verður hins vegar ekki vegna ofvirkni eða ræsingar mastfrumna heldur vegna virkjunar á C2 - kínín / bradykínín ( 49 , 50 ) . Einstaklingar með þennan sjúkdóm fá því ekki kláða . Auk þess á blóðþrýstingsfall sér yfirleitt ekki stað . Hægt er að greina þennan sjúkdóm með mælingum á komplíment þáttum og C1 esterasa inhibitor . " System mastocytosa " er fjölvefjasjúkdómur sem líkist oft ofnæmislosti . Sjúkdómurinn einkennist af fjölgun og ræsingu mastfrumna í húð , slímhúð meltingarfæra , beinmerg og eitlum . Sjúkdómurinn er greindur með sýnatöku úr húð eða frá beinmerg og sést þá fjölgun mastfrumna . Auk þess er hægt að mæla niðurbrotsefni histamíns og PgD 2 í þvagi ( 42 ) . Fáir sjúkdómar gera jafn miklar kröfu til fumlausra og skjótra viðbragða heilbrigðisstarfsfólks og ofnæmislost . Mikilvægast er að viðhalda blóðþrýstingi og mettun súrefnis . Skref 1 - Gefa adrenalín strax og fjarlægja sjúkling frá ofnæmisvaldinum Ef grunur er um ofnæmislost skal gefa adrenalín í vöðva strax . Síðan á að fjarlægja sjúkling frá ofnæmisvaldinum sé þess kostur ( til dæmis fjarlægja latex eða lyf og stöðva vökvagjöf ) og ræsa út bráðateymi eða hringja í 112 . Skjót og rétt gjöf adrenalíns skiptir sköpum fyrir afdrif sjúklingsins ( 51 , 52 ) . Skammtar fyrir fullorðna eru 0,3 - 0,5 mg af adrenalíni ( 1 mg / ml ; 1 : 1000 ) í vöðva strax ( 15 , 40 , 53 - 56 ) og endurtaka á gjöf á 15 - 20 mínútna fresti eftir þörfum . Nota má hærri skammta ef sjúklingur er tengdur við hjartasírita . Einungis skal nota adrenalín í æð ef um alvarlegt blóðþrýstingsfall er að ræða þar sem ofskömmtun þess getur valdið hjartadrepi og hjartsláttaróreglu . Aukin hætta er á dauða ef of lágir skammtar eru notaðir eða ef meðferð tefst ( 55 ) . Samkvæmt rannsóknum var adrenalín eingöngu notað strax í bráðameðferð í um 62% tilvika og þar af eingöngu í 14% tilvika áður en að lostástand hafði skapast ( 1 ) . Þau dauðsföll sem rakin hafa verið til ofskömmtunar adrenalíns hafa í flestum tilfellum orðið vegna mistaka við gjöf í æð ( gefnir 5 ml af 1 : 1000 í stað 1:10 . 000 eða 1 : 100.000 ) . Til að tryggja bestu mögulegu meðferð á ofnæmislosti verða læknar að hafa góða þekkingu á meðferð sjúkdómsins og notkun adrenalíns ( 57 ) . Skref 2 - Gjöf andhistamína og barkstera Í ofnæmislosti skal gefa bæði H1 og H2 hemjandi lyf ( andhistamín ) sem og barkstera ( 58 ) . Ef ekki er um alvarleg einkenni að ræða má gefa andhistamín um munn , annars skal gefa H1 - hemjara í æð eða djúpt í vöðva , til dæmis difenhýdramín í æð á 5 - 10 mínútum . Að auki ætti að gefa H2 hemjara , til dæmis cimetidine eða ranitidine , þar sem blóðþrýstingsfall og hjartsláttartruflanir stafa af ræsingu á bæði H1 - og H2 - viðtökum . Barksterar eru gefnir til að draga úr líkum á síðsvari og til að fyrirbyggja viðvarandi ofnæmislost ( 59 ) . Við vægum einkennum má gefa barkstera um munn ( prednisólón ) . Setja skal upp stóra nál og hefja vökvagjöf , til dæmis með 0,9% NaCl . Ef ofnæmislost er enn yfirvofandi þrátt fyrir þessar ráðstafanir er rétt að gefa sjúklingnum vökva í formi kvoðu og huga að stöðugri gjöf lyfja með inótróp / krónótróp verkun , eins og dópamín , noradrenalín eða isoproterenol . Ef um berkjuteppu er að ræða þarf að gefa berkjuvíkkandi lyf með loftúða . Ef öndunarerfiðleikar eru enn fyrir hendi er rétt að huga að barkaþræðingu fyrr en seinna ( barkaþræðing getur verið verulega erfið vegna bjúgs í efri loftvegum , raddböndum og barka ) . Í undantekningartilvikum dugar slíkt ekki og er þá gripið til þess að setja einstaklinginn í hjarta - og lungnavél . Slíkt hefur bjargað mannslífum bæði hér á landi og erlendis . Adrenalín hindrar losun boðefna frá mastfrumum , víkkar öndunarveginn og örvar hjarta - og æðakerfið . Verkunarmáti þess felst í inótrópískum og krónótrópískum áhrifum a - og b-adrenergíska viðtaka hjarta - og æðakerfisins . Meðferðarkostir adrenalíns eru því aðallega fólgnir í að vinna óbeint gegn lokaáhrifum ofnæmisræsingarinnar , auk þess að koma í veg fyrir losun og áhrif þeirra boðefna sem losna við ofnæmissvarið . Einstaklingum á b-hemjurum er hættara við lífshættulegum afleiðingum ofnæmislosts . Gjöf adrenalíns hefur þá ekki tilskilin áhrif þar sem b-adrenergísk viðtæki eru fullsetin . Því verða a-adrenergísk áhrif hlutfallslega meiri með auknum vagus viðbrögðum sem leiðir til frekari berkjusamdrátta og hægtakts ( bradycardia ) . Aukin a-adrenergisk áhrif geta einnig leitt til samdráttar í kransæðum með aukinni hættu á hjartadrepi ( 60 ) . Í slíkum tilvikum hefur tekist að vinna gegn áhrifum b-hemjandi lyfja með gjöf glúkagons ( 61 ) . Glúkagon er fjölpeptíð hormón sem eykur cAMP ( catcholamin óháður verkunarmáti ) og hefur þannig bein inótrópísk áhrif sem eru óháð a - og b-viðtökum á yfirborði frumunnar . Skref 3 - Fyrirbyggjandi meðferð Fræðsla og fyrirbyggjandi ráðstafanir eru lífsnauðsynlegar fyrir þessa einstaklinga . Allir sjúklingar sem fengið hafa ofnæmislost verða að eiga adrenalínpenna ( Epipen autoinjector ) ( 2 , 12 ) . Mikilvægt er að kenna rétta notkun pennans enda erfitt að lesa leiðbeiningar meðan á kasti stendur ! Eftir að penninn hefur verið fjarlægður úr hylkinu og hann ræstur er honum þrýst þéttingsfast að utanverðu lærinu ( fólk ætti ekki að eyða tíma í að fara úr buxum ! ) . Við það skýst fram nál og adrenalín sprautast sjálfkrafa í vöðva á tveimur til þremur sekúndum . Pennarnir eru bæði til fyrir fullorðna ( 1 : 1000 , 0,3 ml = 0,3 mg / ml ; EpiPen " ) og börn ( 1 : 2000 , 0,3 ml = 0,15 mg / ml ; EpiPen Jr " ) . Barnapenninn er einnig ætlaður fyrir eldri sjúklinga með sögu um hjartasjúkdóm . Þó að einkenni hverfi tímabundið eftir notkun adrenalíns verður læknir að meta einstaklinginn sem allra fyrst ( til dæmis á bráðamóttöku ) . Penninn gefur sjúklingnum 30 mínútur til þess að komast undir læknishendur . Mikilvægt er að fólk kalli eftir hjálp gegnum 112 - neyðarkerfið og leiti aðstoðar á bráðamóttöku ( ekki keyra sjálft ) . Auk lækna og hjúkrunarfræðinga ættu foreldrar og forráðamenn barna , makar og aðrir aðstandendur , skólahjúkrunarfræðingar , kennarar og þeir sem starfa við bráðaþjónustu ( til dæmis sjúkraflutningamenn ) að kunna á EpiPen . Jafnvel ætti slík fræðsla að ná til flugþjónustu ( flugfreyjur og þjónar ) . Allir sem hafa þekkt ofnæmi eða sögu um endurtekið ofnæmislost eiga auk þess að vera " merktir " með Medic Alert-festi eða armbandi ( fæst hjá Lionshreyfingunni á Íslandi , Sóltúni 20 , 104 Reykjavík ) . Mikið öryggi getur einnig falist í því að miðstöð sjúkraflutninga ( 112 ) hafi vitneskju um heimili þar sem einstaklingar með latexofnæmi búa til að tryggja latexfrítt umhverfi sjúklingsins við sjúkraflutning . Þar sem notkun á b - og ACE-hemjandi lyfjum ( angiotensin converting enzyme ) eykur líkur á alvarlegu ofnæmislosti er æskilegt að einstaklingar með sögu um ofnæmislost hætti töku þessara lyfja og noti aðra lyfjaflokka sé þess nokkur kostur . Jafnvel augndropar sem innihalda b-hamlandi lyf geta aukið líkur á alvarlegu ofnæmislosti . Í slíkum tilfellum er mikilvægt að muna eftir glúkagon ( samanber ofangreint ) . Erfitt getur verið að greina matar - eða lyfjaofnæmi þar sem merkingum matvæla er ábótavant . Augljóst dæmi um slíkt eru soyablandaðir hamborgarar eða fiskafurðir sem notaðar eru í sumar kextegundir . Annað vandamál nýrrar aldar eru erfðabreytt matvæli . Dæmi um þetta er soja sem er erfðabreytt til að framleiða hnetuprótín . Því meira prótín sem soja inniheldur , því hærra verð fæst fyrir það . Nauðsynlegt er að komast að því hvað kom ofnæmislostinu af stað . Þá skiptir nákvæm sjúkrasaga höfuðmáli . Sérstaklega skal spyrja um fæðu og lyf ( þar með talið bólusetningar , vítamín og náttúrulyf ) . Auk þess um allar ytri aðstæður ( til dæmis snertingu við latex ) og athafnir fyrir ofnæmislostið ( kuldi , áreynsla ) . Til að komast nær greiningu er hægt að gera húðpróf fyrir mögulegum ofnæmisvökum Þar sem hætta á falskt neikvæðri svörun á húðprófi er umtalsverð í allt að 10 daga eftir ofnæmislost eru slík próf yfirleitt ekki gerð fyrr en að 12 - 14 dögum liðnum . RAST / CAP-próf á að framkvæma í þeim tilfellum sem húðpróf eru ekki mögulegt , til dæmis ef sjúklingur er með mikil húðútbrot eða getur ekki hætt notkun H1 - hemjandi lyfja . Áreiðanleiki blóðprófa er minni en venjulegra húðprófa . Sé enn grunur um fæðuofnæmi sem hvorki hefur fundist með húðprófi eða RAST / CAP er hægt að framkvæma tvíblint áreitispróf . Þessi próf eru hættuleg þar sem þau geta orsakað ofnæmislost og eru prófin því framkvæmd á sjúkrastofnun undir eftirliti læknis . Með slíkum aðgerðum ásamt því að gera húðpróf fyrir hugsanlegum ofnæmisvaldi er talið að takast megi að finna orsök ofnæmislostsins í allt að 70% tilvika ( 6 , 21 , 62 ) . Mikilvægt er að öll þessi sérhæfðari próf séu undir eftirliti sérfræðinga í ofnæmis - og ónæmisfræði þar sem túlkun niðurstaðna , meðhöndlun og kunnátta á fylgikvillum getur verið flókin og krafist sérhæfðrar þekkingar . Ef vafi leikur á hvort um ofnæmislost hafi verið að ræða er hægt að mæla tryptasa í sermi . Blóðsýni skal draga sem fyrst ( helst innan við eina til tvær klukkustundir eftir að einkenni byrja ) og senda á Rannsóknastofu í ónæmisfræði til mælinga . Sýnið má frysta . Eins og að ofan greinir losna histamín og tryptasi við ræsingu mastfrumna . Tryptasi hefur lengri helmingunartíma en histamín og mælist hækkun á honum í allt að fjórar til sex klukkustundir eftir að ofnæmislostið hefur átt sér stað ( 41 , 63 ) . Mælt er með að mæling sé framkvæmd innan tveggja klukkustunda þar sem að hækkun byrjar eftir 15 mínútur og nær hámarki einni til tveimur klukkustundum eftir að einkenni byrja . Hækkun á tryptasa og histamíni er í beinu sambandi við hversu alvarlegt ofnæmislostið er . Við ofnæmislost vegna lyfja eða geitungastungu getur tryptasi verið hækkaður í allt að 12 klukkustundir og í allt að 24 klukkustundir post-mortem ( 16 ) . Mælingar á tryptasa eru ekki eins áreiðanlegar ef um fæðuofnæmi er að ræða þar sem hækkun á honum mælist eingöngu í 25% slíkra tilfella . Fumlaus og rétt meðferð við ofnæmislosti getur skilið milli lífs og dauða . Hversu vel sjúklingi farnast eftir ofnæmislost fer eftir því hversu fljótt hann fær rétta meðferð . Því er nauðsynlegt að þekkja einkenni og meðferð ofnæmislosts til hlítar ( og án þess að þurfa að fletta upp í bókum ) . Þó hafa sjúklingar dáið úr ofnæmislosti þrátt fyrir hárrétta og skjóta meðferð . Skjót og rétt gjöf adrenalíns skiptir þar mestu máli . 1 Göngudeild astma og ofnæmissjúkdóma Vífilsstöðum , 2 Rannsóknastofu í ónæmisfræði Landspítala Hringbraut . Fyrirspurnir og bréfaskipti : Björn Rúnar Lúðvíksson , Rannsóknastofu í ónæmisfræði , Landspítala Hringbraut , 101 Reykjavík . Sími : 5602063 , bjornlud@landspitali.is