Það svið faraldsfræðilegra aðferða sem tengist beint greiningu , meðferð og afdrifum eða útkomum einstakra sjúklinga eða afmarkaðra sjúklingahópa ( frekar en breiðari sjúklingahópa eða heilla þýða ) er nefnt klínísk faraldsfræði og verður umfjöllunarefni næstu pistla . Klínísk faraldsfræði er eitt aðalverkfæri klínískra rannsókna og er jafnframt nátengd almennri klínískri vinnu þar sem henni er iðulega beitt , meðvitað eða ómeðvitað , einkum við val og túlkun rannsókna . Flest meginhugtaka klínískrar faraldsfræði má skilgreina út frá hinum vel þekktu fjögurra reita töflum ( two-by-two tables ) . Slíkar töflur eru notaðar fyrir margs konar faraldsfræðilegar upplýsingar en í þessu samhengi sýnir taflan tengsl raunverulegs sjúkdómsástands og rannsóknarniðurstöðu ( það er niðurstöðu rannsóknar eða prófs sem notað er til að greina sjúkdóminn ) . Næmi ( sensitivity ) prófs má skilgreina sem getu þess til að finna þá einstaklinga sem raunverulega hafa sjúkdóminn . Næmi er því það hlutfall einstaklinga með sjúkdóminn sem fær jákvæða prófniðurstöðu , það er a / ( a + c ) . Hlutfall þeirra sem hafa neikvæða prófniðurstöðu en hafa sjúkdóminn í raun er kallað fölsk neikvæðni ( false negative rate ) og er reiknað sem ( 1 - næmi ) eða ( 1 - a / ( a + c ) ) . Sértæki ( specificity ) er hins vegar geta prófsins til að greina rétt þá einstaklinga sem ekki hafa sjúkdóminn . Sértæki er því það hlutfall " heilbrigðra " einstaklinga eða einstaklinga sem ekki hafa sjúkdóminn sem fær neikvæða prófniðurstöðu , það er d / ( b + d ) . Hlutfall þeirra sem hafa jákvæða prófniðurstöðu en hafa í raun ekki sjúkdóminn er kallað fölsk jákvæðni ( false positive rate ) og er reiknað sem ( 1 - sértæki ) eða ( 1 - d / ( b + d ) ) . Almennt gildir að næmi og sértæki togast á þannig að ef próf hefur hátt næmi er sértækið yfirleitt heldur lágt og öfugt . Þetta samband er þó háð því hvaða viðmið ( cut off value ) er notað við úrlestur prófsins , það er hvaða gildi á prófinu er túlkað sem jákvætt ( sjúkdómur talinn vera til staðar ) eða neikvætt ( sjúkdómur ekki talinn vera til staðar ) . Næmi og sértæki segja í sameiningu til um hæfni prófs til að greina einstaklinga sundur í " sjúka " og " heilbrigða " . Sú hæfni eða eiginleiki kallast aðgreiningarhæfni ( discriminatory ability ) og er mælikvarði á skilvirkni ( efficiency ) prófa . Aðgreiningarhæfni prófa er gjarnan lýst með aðgreiningarferlum ( receiver operating characteristics eða ROC curves ) . Slíkir ferlar byggjast á því að mæla næmi og sértæki tiltekins prófs miðað við mismunandi viðmið eða skilgreiningar á jákvæðri niðurstöðu og nota síðan þessi pör af næmi og sértæki sem hnit til að teikna ferilinn . Í raun er ferillinn dreginn milli hnita er skilgreinast af næmi annars vegar en falskri jákvæðni hins vegar , það er ( 1 - sértæki ) . Lögun ferilsins lýsir aðgreiningarhæfni prófa . Próf með góða aðgreiningarhæfni gefa feril sem liggur í kröppum boga nálægt efra vinstra horni myndarinnar ( mynd A ) . Próf sem greina ekki sjúka frá heilbrigðum gefa hins vegar beinan feril sem liggur úr neðra vinstra horni upp í efra hægra hornið ( mynd B ) . Próf eru yfirleitt ekki bæði mjög sértæk og mjög næm , það er að segja - þau eru ekki fullkomin . Því er mikilvægt að þekkja og skilja báða þessa eiginleika til að geta nýtt sér þá eftir því sem hentar , gjarnan með því að nota fleiri en eitt próf í ákveðinni röð eða flokkum . Mjög næmum prófum á helst að beita þegar mikilvægt er að missa ekki af sjúkdómi ef hann er til staðar . Þannig geta próf með hátt næmi verið mjög gagnleg til dæmis snemma í rannsókn á sjúklingi til að draga úr fjölda hugsanlegra greininga , það er að segja til að útiloka ( rule out ) tiltekinn sjúkdóm . Sem hluti af rannsókn á sjúklingi eru næm próf gagnlegust þegar þau eru neikvæð og stytta þar með listann af mismunagreiningum . Ef hins vegar er mest um vert að fá ekki falska jákvæða niðurstöðu er rétt að nota mjög sértæk próf. Þau eru þá notuð til að staðfesta ( rule in ) sjúkdómsgreiningu sem önnur próf hafa bent til . Þannig koma mjög sértæk próf að mestu gagni þegar þau hafa jákvæða niðurstöðu .