Ósjálfrátt , sem hér um ræðir , er sjötta skáldsaga Auðar . Á heimasíðu skáldkonunnar segir að lesendur hafi beðið bókarinnar enda nokkuð liðið frá því að síðasta skáldsaga hennar , Vetrarsól , kom út eða árið 2008 . Aðalþræðir Ósjálfrátt eru nokkrir . Hún er fjölskyldusaga sem segir sögu kvenleggsins í fjölskyldu aðalpersónunnar Eyju , og svipar reyndar til höfundarins sjálfs sem er ef til vill kölluð Auja af sínum nánustu . Það má því gera sér í hugarlund að sagan endurspegli bakgrunn og persónulega sögu höfundar . Alkahólismi er mikilvægt viðfangsefni í sögunni en tvær persónur úr innsta hring aðalpersónunnar eiga við drykkjuvandamál að stríða . Þá mætti einnig lýsa Ósjálfrátt sem samfélagslegri og raunsærri tímabilssögu þar sem fram koma áhrifamiklir atburðir í íslensku samfélagi ; annars vegar snjóflóðin á Vestfjörðum hina snjóþungu vetur 1995 og síðar kreppuástand í þjóðfélaginu haustið 2008 . Í báðum tilfellum er varpað ljósi á raunverulega og sögulegu atburði út frá mikrókosmos einstaklingsins , Eyju sjálfrar , og höfundur tekur að sér að setja þessa atburði í skáldskaparlegt samhengi . En umfram allt er Ósjálfrátt þroskasaga rithöfundar og lýsir á áhrifamikinn hátt hvernig Eyja , sem í upphafi sögunnar er eilítið afvegaleidd og týnd unglingsstúlka , verður að rithöfundi , konu og móður . Sagan hefst á því að móður og móðurömmu Eyju liggur lífið á að koma stúlkunni úr landi , frá litlu plássi á Vestfjörðum og eiginmanninum sem hún giftist í hálfgerðu stundarbrjálæði , fyllibyttu sem er tuttugu árum eldri en hún . Þær vilja senda hana til Svíþjóðar , hvar Eyja á að vinna í sumarbúðum sem afar hress og orkumikil frænka ætlar að koma á fót fyrir íslensk börn , en fyrst og fremst á hún að skrifa og klára sína fyrstu skáldsögu . Sagan flakkar svo í tíma og rúmi og sögutímarnir eru í raun margir . Við fáum glefsur úr æsku Eyju sem leggur grunninn að paradísarmissinum síðar meir , þegar alkahólismi móður hennar ágerist og skilnaður foreldra hennar splundrar heimilinu . Þá er einnig farið aftar í tímann og athyglinni beint að móðurömmu Eyju um það leyti er hún giftist manninum sínum , rithöfundinum og síðar nóbelsverðlaunahafanum , og þegar hún eignaðist sitt fyrsta barn og upplifði það sem Eyja kemst að síðar að hafi verið fæðingarþunglyndi . Sagan ferðast líka enn aftar í tímann og segir sögu langömmu Eyju , en einnig fáum við veður af Eyju sjálfri löngu seinna , þegar hún hefur kynnst „ framtíðareiginmanninum “ , skrifað nokkrar skáldsögur og upplifir bæði utanaðkomandi kreppu , sem tengist fjárhagslegu hruni íslensks þjóðfélags , og hálfgerðri innri kreppu í formi ritstíflu : Hvað á hún að skrifa næst ? Jú , söguna af því hvernig hún varð rithöfundur og hvernig skáldskapurinn bjargaði beinlínis lífi hennar . Sú saga er einmitt sú sem við lesendur höfum í höndunum og þessi pistill fjallar um . Mæðgnasambandið er þungamiðja þroskasögunnar og sögunnar um það hvernig Eyja varð rithöfundur . Móðir Eyju var sjálf frómur pistlahöfundur en hættir að skrifa og byrjar að drekka . Eyja lýsir því hvernig eins hefði getað farið fyrir henni ef amma hennar og mamma hefðu ekki brugðist við og sent hana úr landi . Eyja dáist að rithæfileikum móður sinnar og langar að verða eins góður penni og hún . Hún lýsir því í textanum hvernig margar af sögunum sem hún skrifar séu upprunalega komnar frá móður hennar ( en í viðtölum hefur Auður sagt það sama fyrir sitt leyti ) . Eins og öllum börnum þykir Eyju ákaflega vænt um móður sína og sú væntumþykja skilar sér bersýnilega í textanum þegar Eyja lýsir góðum hliðum móður sinnar af hlýju og næmni . En hún dregur heldur ekkert undan þegar hún skrifar um drykkjusýki hennar og hvernig hún umturnast í erfiða og hreint út sagt ógeðfellda persónu þegar hún drekkur . Sú lýsing er í ætt við aðrar hispurslausar lýsingar á því fólki sem stendur Eyju næst en ætla má að skáldskaparleg fjarlægðin og samhengið færi henni ákveðna leið til að takast á við þessa erfiðleika . Kannski ekki til að gera þá upp , heldur frekar til að sýna fram á hvernig þeir eru hluti af lífinu og henni sjálfri – þeirri sem hún er í dag . En þó að lýsingarnar geti orðið ljótar eru þær aldrei niðrandi og þó að karakterarnir séu erfiðir verða þeir aldrei að öllu leyti óviðkunnanlegir ; þeir eru einfaldlega mannlegar og breyskar persónur sem hafa sína kosti og galla . Þessi meðferð raunverulegra persóna í skáldskapartexta er örugglega vandmeðfarin en Auði tekst það afar vel , enda ein af ástæðunum að hún gerðist rithöfundur ; til að reyna að skilja sína nánustu , umhverfi sitt og kannski um leið sjálfa sig ? Ósjálfrátt er einnig stútfull af stórskemmtilegum lýsingum og bráðfyndnum senum . Til að mynda þeim sem tengjast hinni bráðhressu Rúnu skíðakonu , sem er frænkan sem Eyja fer með til Svíþjóðar og þarf að gjöra svo vel að gegna , og af nóbelafanum sem óttaðist ekkert frekar en að vera skilinn eftir með ungabarni sem gert hafði í buxurnar . Þá hefur sagan einnig að geyma ógleymanlegar og einstaklega fallegar og hlýjar senur . Til dæmis þegar Eyja lýsir fæðingarþunglyndinu sem hrjáði ömmu hennar , móður og loks hana sjálfa . Í kaflanum „ Óminnið “ eru dregin upp tengsl á milli mæðgnana og segir : „ Stundum hvarflar að Eyju að fjölskyldusaga hennar hefði orðið allt önnur ef krossaprófin í mæðraeftirlitinu hefðu komið fyrr til sögunnar . “ ( 348 ) Eins og Auður sagði í viðtali í Kiljunni er titill sögunnar Ósjálfrátt komin frá móður hennar , eins og svo margt annað á rithöfundarferli Auðar . Titillinn dregur fram mikilvægi og áhrif kvennanna í ætt Eyju en í bókinni er því lýst hvernig langamma hennar og systur stunduðu ósjálfráða skrift á árum áður . Ósjálfráð skrift þótti „ nýmóðins “ á þeim tíma og tengist ekki aðeins skáldskap heldur spíritisma sem var nýaldarspeki þess tíma . Eyja lýsir því hvernig hún skrifar í gegnum langömmusysturnar , sækir efni til þeirra í sögu sína og hvernig skrif ganga í kvenlegg í hennar fjölskyldu , sem er athyglisvert í ljósi þess að Eyja á þennan mikla bókmenntaafa . Stíl sögunnar mætti einnig á vissan hátt lýsa sem ósjálfráðum , hann flæðir áfram og dregur ekkert undan . Þá má segja að margt í ævi Eyju gerist ósjálfrátt . Áður en ég lýk þessum pistli má ég til með að nefna snjóflóðin fyrir vestan sem verða viðfangsefni Auðar í þessari bók og afar mikilvægur þáttur í lífi Eyju . Þrátt fyrir að ég hafi aðeins verið barn þegar flóðin féllu er minningin um þau ljóslifandi og sárt að rifja upp . Sárt en samt sem áður nauðsynlegt til að minnast þeirra sem létust og einnig allra þeirra sem búið hafa í þessu landi og lifað slíkar hörmungar . Í ljósi þess er einkennilegt að ekki sé oftar minnst á þau , að rithöfundar , listamenn og aðrir velti þeim ekki oftar fyrir sér . Hér er ég ekki að hvetja til þess að fólk í skapandi störfum velti sér upp úr harmrænni reynslu annarra . Aftur á móti held ég að skráning slíkra atburða í listrænu samhengi sporni hugsanlega gegn því að þeir , og það „ tráma “ sem þeim fylgdi , falli í gleymsku .