Höfuðmarkmið EES-samningsins er að auka viðskipti og efnahagsleg tengsl ríkja og efnahagslega og félagslega velsæld íbúa þeirra . Þegar samningurinn tók gildi hér á landi samþykktu íslensk stjórnvöld um leið að taka upp í íslenskan rétt nær allar þær viðskiptareglur sem giltu á evrópskum mörkuðum . Fullyrt er að samningurinn hafi stuðlað að auknum stöðugleika í efnahagslífinu og leitt bæði til aukins frjálsræðis og nútímalegri stjórnunarhátta . Samningurinn er vissulega góður fyrir viðskiptalífið en í rekstri hans og þróun hafa komið fram ýmsir gallar . Þetta hefur víðtæk áhrif á íslenska stjórnsýslu . Ef svo reynist vera er ekki fráleitt að EES-samningurinn falli niður á því sviði sem viðkomandi reglugerð nær til . Þar með væri grafið undan meginforsendu samningsins um einsleitni á öllu svæðinu ; að sömu reglur eigi að gilda alls staðar á innri markaðinum . Keðjuverkun færi í gang og ómögulegt að sjá fyrirfram fyrir endann á þess háttar uppákomu . Breytingar frá undirritun samningsins EES-samningurinn var upphaflega gerður milli tveggja jafnrétthárra ríkjablokka og byggðist á gagnkvæmum viðskiptahagsmunum beggja aðila . EES-samningurinn var gerður milli EFTA-ríkjanna og ESB-ríkjanna . Mörg fyrrum EFTA-ríki eru nú aðilar að ESB . Á undanförnum misserum virðist ESB hafa tekið þá stefnubreytingu , meðvitað eða ómeðvitað , að túlka samninginn þröngt . EES-ríkjunum hefur í kjölfarið verið meinaður aðgangur að undirbúningsvinnu lagasmíðar sem hefur leitt til þess að Ísland , Noregur og Liechtenstein hafa nú miklu minni möguleika á að koma hagsmunamálum sínum á framfæri heldur en á fyrsta skeiði samningsins . Mörg dæmi eru um að EES-ríkjunum hafi ekki verið boðið upp á samráð um nýja löggjöf sem ætti þó að vera samkvæmt 99. grein samningsins sem kveður á um að leita skuli ráða hjá sérfræðingum EFTA á sama hátt og leitað er ráða hjá sérfræðingum ESB . Framkvæmdastjórn ESB á samkvæmt EES-samningnum að tala máli EFTA-ríkjanna innan stofnana ESB en síðan samningurinn var gerður hefur verulega dregið úr völdum hennar . Aukið vægi Evrópuþingsins og Ráðherraráðsins hefur orðið til þess að erfiðara reynist að fá framkvæmdastjórnina til að tala máli EES-ríkjanna gagnvart ráðinu og aðildarríkjunum þar sem hún þarf að hafa meira fyrir því en áður að halda til streitu eigin sjónarmiðum og áhersluatriðum . Hefur það þrengt verulega að möguleikum EES-ríkjanna til að hafa áhrif á Evrópulöggjöfina sem þó gildir á öllu EES-svæðinu eftir sem áður . Þróunin hefur um leið fært EES-ríkin meira út á hliðarlínuna í evrópsku samstarfi . Svarið er byggt á bók höfundar Evrópusamruninn og Ísland , leiðavísir um samrunaþróun Evrópu og stöðu Íslands í evrópsku samstarfi sem kom út hjá Háskólaútgáfunni haustið 2003 .