Það blasir við að íslensk stjórnvöld hafa tækifæri til að stíga inn í þróunarverkefnið Elysis , þar sem bæði Alcoa og Rio Tinto reka álver á Íslandi , skrifar Pétur Blöndal framkvæmdastjóri Samáls . Kolefnislaus álframleiðsla handan við hornið ? Lítil frétt á Reuters vakti athygli víða um heim fyrir tveim vikum . Þá var fyrsti álfarmurinn seldur til Apple sem framleiddur er án losunar koldíoxíðs eða CO2 . Það er fyrirtækið Elysis sem stendur að þróun á þessari byltingarkenndu tækni , en að baki því standa Alcoa og Rio Tinto . Quebec-fylki á einnig lítinn hlut . Í grunninn felst tæknin í því að rafskautum úr kolefni er skipt út í rafgreiningarferli áls , sem þýðir að ekkert kolefni er til staðar í ferlinu og því myndast ekki CO2 heldur súrefni O2 . Taka íslensk stjórnvöld þátt ? Þessi byltingarkennda tækni hefur verið þróuð áratugum saman af Alcoa , en straumhvörf urðu í fyrra þegar tilkynnt var um samstarf Alcoa og Rio Tinto í Elysis . Jafnframt að stefnt yrði að því að hefja þróun á kolefnislausri framleiðslulínu og að álið yrði sett á markað fyrir 2024 , en lagt er upp með að hægt sé að innleiða tæknina í álverum sem þegar eru starfandi . Stjórnvöld í Kanada og Quebec taka ásamt Apple þátt í kostnaði við rannsóknir og þróun verkefnisins og leggja til þess 144 milljónir dollara eða um 18 milljarða . Apple notar sem kunnugt er ál í flestar sínar vörur , svo sem iPhone-farsíma , Apple-úr og Mac-tölvur , og hefur unnið að því að lágmarka sitt kolefnisfótspor . Það blasir við að íslensk stjórnvöld hafa tækifæri til að stíga inn í þetta verkefni , þar sem bæði Alcoa og Rio Tinto reka álver á Íslandi . Ef það gengi eftir , þá yrði hverfandi heildarlosun frá íslenskri álframleiðslu , þar sem orkan hér á landi er endurnýjanleg . Það myndi skapa Íslandi sérstöðu , því heildarlosun álframleiðslunnar verður áfram mikil í löndum sem sækja orkuna í gas eða kol , svo sem í Kína og Mið-Austurlöndum . Snjallvæðing og sjálfvirkni Óhætt er að fullyrða að tækifærin eru mörg til að ýta undir rannsóknir og þróun í áliðnaði hér á landi . Byggst hefur upp gróskumikill álklasi á liðnum áratugum og auðvitað felst forskot í því fyrir fyrirtæki í klasanum að hafa aðgang að svo öflugum alþjóðlegum fyrirtækjum sem eru sýningargluggi út í heim . Það segir sína sögu að á liðnu ári keyptu álverin þrjú vörur og þjónustu af hundruðum innlendra fyrirtækja fyrir um 23 milljarða , auk þess sem raforkukaup námu um 40 milljörðum . Alls námu innlend útgjöld álvera á Íslandi um 86 milljörðum . Því ber að fagna að tvö áltengd verkefni fengu úthlutað styrk úr Rannís nú í desember . Annarsvegar var það sprotafyrirtækið DTE , sem er leiðandi í sjálfvirknivæðingu efnagreiningar á álbráð eða melmi . Yfirskrift verkefnisins er „ Snjallvæðing og sjálfvirkni að fjórðu iðnbyltingu “ . Annar sproti sem fékk styrk er Álvit , sem vinnur að þróun á nýjum umhverfisvænum kragasalla . Rannsóknarmiðstöð í áliðnaði Í sumar skrifuðu fulltrúar stjórnvalda , Orkuveitu Reykjavíkur og stóriðju undir viljayfirlýsingu um að hleypa af stokkunum viðamiklu rannsóknar - og þróunarverkefni um hvort fýsilegt sé að binda kolefnisútstreymi stóriðju í berglögum með Carbfix-aðferðinni , sem einnig er nefnd „ gas í grjót “ . Ekki fékkst styrkur til verkefnisins úr Horizon 2020 sjóði ESB , en áfram verður unnið að fjármögnun verkefnisins . Þá er rannsóknarverkefni í gangi hjá Nýsköpunarmiðstöð um þróun á kolefnislausum skautum og með nýlegum styrk Alcoa Foundation hefur myndast vísir að rannsóknarmiðstöð í áliðnaði hér á landi . Álklasinn er einmitt þar til húsa með innan sinna raða á fjórða tug fyrirtækja og stofnana . Í síðustu viku var kynnt ný skýrsla Álklasans „ Snjallál , þróun og snjallvæðing í áliðnaði “ og áhersla verður lögð á lausnir í loftslagsmálum á næsta ári . Framþróunin er ör hjá framleiðslufyrirtækjum um allan heim . Ef rétt er á spilum haldið eru Íslendingar í færum að vera framarlega í rannsóknum , þróun og hagnýtum lausnum í álframleiðslu á heimsvísu , m.a. í snjalliðnaði og loftslagsmálum þar sem gerjunin er mest . Þar hafa Íslendingar sögu að segja . Höfundur er framkvæmdastjóri Samáls . Greinin birtist fyrst í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 18. desember 2019 .