Aðalbrú á Hvítá í Borgarfirði . Einstök fyrirmunun má það heita , að enn skuli vanta aðalbrú , þjóðleiðarbrú , á Hvítá í Borgarfirði , ferjuvatn , sem þrír landfjórðungar eiga leið yfir til höfuðstaðar landsins , eina ferjuvatnið í öllum Vestfirðinga fjórðungi , og þó að eins á takmörkum hans . Þar að auki klýfur á þessi að endilöngu eitt með fjölbyggðustu héruðum landsins , sem nú er eitt lögsagnarumdæmi . Ókunnugir hljóta að ímynda sér , að mjög mikill vandi og lítt kleifur kostnaður muni vera að brúa þá á . Þeir hugsa sjálfsagt , að það muni kosta marga tugi þúsunda ; annars mundu héraðsbúar sjálfir löngu búnir að leggja slíka brú . Þeir væru og líklegast búnir að því nú , ef eigi væri vegalögin frá 1887 , er vörpuðu öllum slíkum fyrirtækjum á landssjóð , með öðrum torfærum á aðalpóstleið ; því aðalbrú á Hvítá verður að vera á póstleið og þjóðleið . Þeir hafa , eða réttara sagt 2 - 3 sveitir , brúað ána , eins og kunnugt er , í sumar , en langt úr þjóðleið , á Barnafossi , mest fyrir fjárrekstra , en þó svo vel , að fara má þá brú með klyfjaburð . Vandinn og kostnaðurinn að brúa Hvítá á fyrirhugaðri þjóðleið að henni og frá er sem sé svo ótrúlega lítill , að jafnvel fátæk sýslufélög hafa lagt á sinn kostnað hálfu dýrri brýr , já margfalt dýrri . Í sumar var lögð á landssjóðs kostnað brú á smásprænu eina skammt héðan , er fáir hafa heyrt nefnda utanhrepps ; hún heitir Leirvogsá . Það mun hafa kostað um 3.000 kr. , brúin sjálf og steinstöplarnir undir brúarsporðana beggja vegna . Og það er einstaklega traust og vel gerð brú . Hún er líka að eins 22 álnir á lengd . Hvað er það að miða við annað eins höfuðvatnsfall og Hvítá í Borgarfirði ! - munu menn segja . Jú , viti menn ! Leirvogsárfarvegurinn er 22 álnir á breidd á brúarstæðinu . Hvítárfarvegurinn er á hinu fyrirhugaða aðalbrúarstæði er , - hann er fjórðungi mjórri . Hann er ekki nema 17 - 18 álnir á breidd ! Og þessi ósköp hafa menn látið sér í augum vaxa allt til þessa dags , í mörg hundruð ár ! Auðvitað höfðu formenn brú á Hvítá á þessum stað , sem lesa má í Sturlungu og víðar . En vitanlega hlaut hún að takast af undir eins og hún fúnaði , eftir íslenskri manndáð á 14. og 15. öld . Að koma henni á aftur , - slíkt fyrirtæki hefir þjóðin sem sagt eigi hætt sér út í þau 6 - 700 ár , sem síðan eru liðin . Þetta ægilega stórvirki kostar líklega 3000 kr. ! Það kostar hálf , hálf eins árs eftirlaun eins embættismanns , eða lítið meira . " Miklar hetjur erum við , Hrólfur minn ! " Miklir garpar erum vér , Íslendingar . Menn halda sjálfsagt að þessi kostanaráætlun nái engri átt . En því skyldi það vera ? Brúin á Barnafossi kostaði eigi 2.000 kr. , og er þó 4 álnum lengri en hin brúin þarf að vera , hjá Kláffossi . En af því það á að vera aðalbrú , er hæfilegt að ætlast til , að hún sé höfð þeim mun veigameiri , að trésmíðið , brúin sjálf , verði samt eins dýrt , - þó að miklu skemmra sé að flytja efnið og þó að mikill viður og talsverður smíðakostnaður hafi farið í kvíar úr frá báðum brúarsporðunum á Barnafossi , vegna gljúfrahættunnar þar . Þá eru samt meira en 1.000 kr. eftir , og þær eru ætlaðar í grjótvinnu undir brúarsporðana , stöpul eða stöpla . Hún var engin við Barnafoss ; brúin liggur á gljúfurbörmunum ; gljúfrin eru nógu djúp til þess . Það mun þurfa lítið sem ekkert að hlaða undir brúna á Kláffossi nema öðrum megin . Norðmenn hafa nú kennt íslenskum vegagjörðamönnum að hlaða brúarstöpla án steinlíms , og það vel rammbyggilega , sem sjá má á Hólmsbrúnni og Leirvogsbrúnni . Til þess þarf vitanlega hentugt grjót , það er ; grjót , sem kljúfa má eða höggva . Bresti það á þeim stað eða þar nærri , mun verða að hafa steinlím , og eykur það kostnaðinn nokkuð , en eigi stórkostlega . Enda ætti ekki að líða yfir neinn , þótt kostnaðurinn kæmist eitthvað fram úr þessu , sem hér er nefnt . Að hann þurfi að fara fram úr 4.000 kr. , það er að minnsta kosti lítt hugsandi . Ýmsir munu hafa heyrt getið um allt öðruvísi lagaða áætlun um brúarkostnaðinn hjá Kláffossi . Þeir munu hafa heyrt nefndar 10.000 í stað 3 eða 4 , og það eftir vitring í þeim efnum , hálærðan vegfræðing . Hér skal og eigi dirfst að rengja einn staf í þeirri áætlun . Munurinn er sá , að hann ( Siwerson ) á við járnbrú , en hér er gert ráð fyrir trébrú . En að hafa járnbrú yfir Hvítá hjá Kláffossi er bersýnileg þarfleysa . Aðalreglan með járnbrýr og trébrýr virðist annars vera sú , að hafa stórbrýr , brýr yfir langt haf , úr járni , en smábrýr úr tré . En mundi þessi Hvítárbrú hjá Kláffossi geta kallast stórbú á nokkru byggðu bóli ? Eða því skyldi hún , 17 álna lögn , eiga að nefnast stórbrú , og vera smíðuð úr járni , en 20 , 30 eða jafnvel 40 álna brýr á öðrum ám heita smábrýr og hafðar úr tré , eins og altíðkanlegt er , hvor sem þær eru í þjóðbraut ( aðalpóstleið ) eða eigi ? Er það af því , að Hvítá þessi er fræg , mikils háttar , göfug á , sem skilur landsfjórðunga ? Þessu mun svarað svo , að það sé betra sem betra er , að hafa brýr úr járni en tré . Getur vel verið , - ef , efnin leyfa . En meðan landið á svo í vök að verjast með fjárhaginn sem það á , og getur ekki framkvæmt hundraðasta partinn af því , sem það bráðþarfnast fyrir , og fyrir þá sök lætur sér duga smábrýr af tré , sem vel má fara - það gera jafnvel efnaðri þjóðir - , á meðan er hégóma-tiktúra að láta sér vandara um eina á annarri fremur , eða eina smábrú af mörgum . Vextir og vaxtavextir af kostnaðarmuninum á járnbrú og trébrú er miklu , miklu meiri en viðhaldskostnaðurinn á trébrúnni , að fyrningu meðtalinni eða endursmíðun trébrúarinnar í hvert sinn sem þess þarf . Er því mun hyggilegra , að spara sér þann kostnaðarauka , þegar það er hægt , þ. e. brúin eigi svo stór , að nauðsyn beri til fyrir styrkleika sakir , að hafa hana úr járni . Fyrir oss , jafnfélausa og jafn skammt áleiðis komna að brúa ár og læki á landinu , er einsætt að hafa þá reglu , að brúa heldur 3 ár , en 1 fyrir sama fé . Vér þurfum eigi að brúa þessar 3 ár illa fyrir því . Munurinn er sá , að viðhaldið er meira á trébrúnum , er til lengdar lætur , en það á niðjum vorum eigi að vera nein ofætlun . Það er hneyksli , að láta Hvítá þessa vera óbrúaða lengur . En það verður hún samt sjálfsagt mörg ár enn , ef ekki má gera það öðruvísi en með járnbrú , og ef endilega á að leggja dýran akveg að brúarstæðinu beggja vegna samsumars . Þá verður sjálfsagt að bíða eftir sérstaklegri fjárveiting þingsins til þess ; en þá verður farið að metast um , hver áin af mörgum skuli ganga fyrir ; aðrir landsfjórðungar eða þeirra þingmenn halda þá fram hver sinni á . Getur þá svo farið , að Hvítá verði að bíða von og úr viti með því móti . Í stað þess að með hinu mótinu mætti brúa ána nú þegar á næsta sumri . Enginn færi að metast um það , þó að varið væri 3.000 kr. af þess árs vegabótafé ( 30.000 ) til jafnáríðandi og merkilegrar samgöngubótar , úr því að enginn fékkst um aðra eins fjárbrúkun við Leirvogsána í sumar . Til vegabóta við brúna þarf naumast öðru til að kosta í bráðina , en að gera vel fært með hesta yfir mýrina vestan árinnar , og getur það eigi miklu numið . Þess má geta , ókunnugum til skýringar að Kláffoss-brúarstæðið , sem er skammt fyrir neðan Síðumúla , má heita í beinni stefnu frá Varmalækjarmelum upp í Norðurárdal þar , sem vegir skiptast norður í land og vestur , og sjá allir , að sú vegarstefna lengir eigi , heldur styttir til muna þjóðveginn , langferðamannaveginn , yfir Borgarfjörðinn . Hvað héraðsmenn sjálfa snertir , þá eru það að eins neðstu sveitirnar við ána , sem eigi hafa gagn af brúnni sín á milli , og svo Mýramenn og kann ske Snæfellingar eða þeir sem þangað eiga erindi sunnan yfir . En Mýramenn liggja við sjó og nota hann mest til ferða og flutninga . Og að fara að kosta upp á brú hinna vegna neðar á ánni , brú , sem hlyti að verða sjálfsagt meira en tífalt dýrari en á Kláffossi , það væri hin mesta fjarstæða , og er furða , að slíkt skuli hafa verið tekið í mál . Auk þess er einmitt þar niður frá vað á ánni , alfært fyrir kunnuga meiri hluta sumars . Aðalbrú á Hvítá í Borgarfirði . Einstök fyrirmunun má það heita , að enn skuli vanta aðalbrú , þjóðleiðarbrú , á Hvítá í Borgarfirði , ferjuvatn , sem þrír landfjórðungar eiga leið yfir til höfuðstaðar landsins , eina ferjuvatnið í öllum Vestfirðinga fjórðungi , og þó að eins á takmörkum hans . Þar að auki klýfur á þessi að endilöngu eitt með fjölbyggðustu héruðum landsins , sem nú er eitt lögsagnarumdæmi . Ókunnugir hljóta að ímynda sér , að mjög mikill vandi og lítt kleifur kostnaður muni vera að brúa þá á . Þeir hugsa sjálfsagt , að það muni kosta marga tugi þúsunda ; annars mundu héraðsbúar sjálfir löngu búnir að leggja slíka brú . Þeir væru og líklegast búnir að því nú , ef eigi væri vegalögin frá 1887 , er vörpuðu öllum slíkum fyrirtækjum á landssjóð , með öðrum torfærum á aðalpóstleið ; því aðalbrú á Hvítá verður að vera á póstleið og þjóðleið . Þeir hafa , eða réttara sagt 2 - 3 sveitir , brúað ána , eins og kunnugt er , í sumar , en langt úr þjóðleið , á Barnafossi , mest fyrir fjárrekstra , en þó svo vel , að fara má þá brú með klyfjaburð . Vandinn og kostnaðurinn að brúa Hvítá á fyrirhugaðri þjóðleið að henni og frá er sem sé svo ótrúlega lítill , að jafnvel fátæk sýslufélög hafa lagt á sinn kostnað hálfu dýrri brýr , já margfalt dýrri . Í sumar var lögð á landssjóðs kostnað brú á smásprænu eina skammt héðan , er fáir hafa heyrt nefnda utanhrepps ; hún heitir Leirvogsá . Það mun hafa kostað um 3.000 kr. , brúin sjálf og steinstöplarnir undir brúarsporðana beggja vegna . Og það er einstaklega traust og vel gerð brú . Hún er líka að eins 22 álnir á lengd . Hvað er það að miða við annað eins höfuðvatnsfall og Hvítá í Borgarfirði ! - munu menn segja . Jú , viti menn ! Leirvogsárfarvegurinn er 22 álnir á breidd á brúarstæðinu . Hvítárfarvegurinn er á hinu fyrirhugaða aðalbrúarstæði er , - hann er fjórðungi mjórri . Hann er ekki nema 17 - 18 álnir á breidd ! Og þessi ósköp hafa menn látið sér í augum vaxa allt til þessa dags , í mörg hundruð ár ! Auðvitað höfðu formenn brú á Hvítá á þessum stað , sem lesa má í Sturlungu og víðar . En vitanlega hlaut hún að takast af undir eins og hún fúnaði , eftir íslenskri manndáð á 14. og 15. öld . Að koma henni á aftur , - slíkt fyrirtæki hefir þjóðin sem sagt eigi hætt sér út í þau 6 - 700 ár , sem síðan eru liðin . Þetta ægilega stórvirki kostar líklega 3000 kr. ! Það kostar hálf , hálf eins árs eftirlaun eins embættismanns , eða lítið meira . " Miklar hetjur erum við , Hrólfur minn ! " Miklir garpar erum vér , Íslendingar . Menn halda sjálfsagt að þessi kostanaráætlun nái engri átt . En því skyldi það vera ? Brúin á Barnafossi kostaði eigi 2.000 kr. , og er þó 4 álnum lengri en hin brúin þarf að vera , hjá Kláffossi . En af því það á að vera aðalbrú , er hæfilegt að ætlast til , að hún sé höfð þeim mun veigameiri , að trésmíðið , brúin sjálf , verði samt eins dýrt , - þó að miklu skemmra sé að flytja efnið og þó að mikill viður og talsverður smíðakostnaður hafi farið í kvíar úr frá báðum brúarsporðunum á Barnafossi , vegna gljúfrahættunnar þar . Þá eru samt meira en 1.000 kr. eftir , og þær eru ætlaðar í grjótvinnu undir brúarsporðana , stöpul eða stöpla . Hún var engin við Barnafoss ; brúin liggur á gljúfurbörmunum ; gljúfrin eru nógu djúp til þess . Það mun þurfa lítið sem ekkert að hlaða undir brúna á Kláffossi nema öðrum megin . Norðmenn hafa nú kennt íslenskum vegagjörðamönnum að hlaða brúarstöpla án steinlíms , og það vel rammbyggilega , sem sjá má á Hólmsbrúnni og Leirvogsbrúnni . Til þess þarf vitanlega hentugt grjót , það er ; grjót , sem kljúfa má eða höggva . Bresti það á þeim stað eða þar nærri , mun verða að hafa steinlím , og eykur það kostnaðinn nokkuð , en eigi stórkostlega . Enda ætti ekki að líða yfir neinn , þótt kostnaðurinn kæmist eitthvað fram úr þessu , sem hér er nefnt . Að hann þurfi að fara fram úr 4.000 kr. , það er að minnsta kosti lítt hugsandi . Ýmsir munu hafa heyrt getið um allt öðruvísi lagaða áætlun um brúarkostnaðinn hjá Kláffossi . Þeir munu hafa heyrt nefndar 10.000 í stað 3 eða 4 , og það eftir vitring í þeim efnum , hálærðan vegfræðing . Hér skal og eigi dirfst að rengja einn staf í þeirri áætlun . Munurinn er sá , að hann ( Siwerson ) á við járnbrú , en hér er gert ráð fyrir trébrú . En að hafa járnbrú yfir Hvítá hjá Kláffossi er bersýnileg þarfleysa . Aðalreglan með járnbrýr og trébrýr virðist annars vera sú , að hafa stórbrýr , brýr yfir langt haf , úr járni , en smábrýr úr tré . En mundi þessi Hvítárbrú hjá Kláffossi geta kallast stórbú á nokkru byggðu bóli ? Eða því skyldi hún , 17 álna lögn , eiga að nefnast stórbrú , og vera smíðuð úr járni , en 20 , 30 eða jafnvel 40 álna brýr á öðrum ám heita smábrýr og hafðar úr tré , eins og altíðkanlegt er , hvor sem þær eru í þjóðbraut ( aðalpóstleið ) eða eigi ? Er það af því , að Hvítá þessi er fræg , mikils háttar , göfug á , sem skilur landsfjórðunga ? Þessu mun svarað svo , að það sé betra sem betra er , að hafa brýr úr járni en tré . Getur vel verið , - ef , efnin leyfa . En meðan landið á svo í vök að verjast með fjárhaginn sem það á , og getur ekki framkvæmt hundraðasta partinn af því , sem það bráðþarfnast fyrir , og fyrir þá sök lætur sér duga smábrýr af tré , sem vel má fara - það gera jafnvel efnaðri þjóðir - , á meðan er hégóma-tiktúra að láta sér vandara um eina á annarri fremur , eða eina smábrú af mörgum . Vextir og vaxtavextir af kostnaðarmuninum á járnbrú og trébrú er miklu , miklu meiri en viðhaldskostnaðurinn á trébrúnni , að fyrningu meðtalinni eða endursmíðun trébrúarinnar í hvert sinn sem þess þarf . Er því mun hyggilegra , að spara sér þann kostnaðarauka , þegar það er hægt , þ. e. brúin eigi svo stór , að nauðsyn beri til fyrir styrkleika sakir , að hafa hana úr járni . Fyrir oss , jafnfélausa og jafn skammt áleiðis komna að brúa ár og læki á landinu , er einsætt að hafa þá reglu , að brúa heldur 3 ár , en 1 fyrir sama fé . Vér þurfum eigi að brúa þessar 3 ár illa fyrir því . Munurinn er sá , að viðhaldið er meira á trébrúnum , er til lengdar lætur , en það á niðjum vorum eigi að vera nein ofætlun . Það er hneyksli , að láta Hvítá þessa vera óbrúaða lengur . En það verður hún samt sjálfsagt mörg ár enn , ef ekki má gera það öðruvísi en með járnbrú , og ef endilega á að leggja dýran akveg að brúarstæðinu beggja vegna samsumars . Þá verður sjálfsagt að bíða eftir sérstaklegri fjárveiting þingsins til þess ; en þá verður farið að metast um , hver áin af mörgum skuli ganga fyrir ; aðrir landsfjórðungar eða þeirra þingmenn halda þá fram hver sinni á . Getur þá svo farið , að Hvítá verði að bíða von og úr viti með því móti . Í stað þess að með hinu mótinu mætti brúa ána nú þegar á næsta sumri . Enginn færi að metast um það , þó að varið væri 3.000 kr. af þess árs vegabótafé ( 30.000 ) til jafnáríðandi og merkilegrar samgöngubótar , úr því að enginn fékkst um aðra eins fjárbrúkun við Leirvogsána í sumar . Til vegabóta við brúna þarf naumast öðru til að kosta í bráðina , en að gera vel fært með hesta yfir mýrina vestan árinnar , og getur það eigi miklu numið . Þess má geta , ókunnugum til skýringar að Kláffoss-brúarstæðið , sem er skammt fyrir neðan Síðumúla , má heita í beinni stefnu frá Varmalækjarmelum upp í Norðurárdal þar , sem vegir skiptast norður í land og vestur , og sjá allir , að sú vegarstefna lengir eigi , heldur styttir til muna þjóðveginn , langferðamannaveginn , yfir Borgarfjörðinn . Hvað héraðsmenn sjálfa snertir , þá eru það að eins neðstu sveitirnar við ána , sem eigi hafa gagn af brúnni sín á milli , og svo Mýramenn og kann ske Snæfellingar eða þeir sem þangað eiga erindi sunnan yfir . En Mýramenn liggja við sjó og nota hann mest til ferða og flutninga . Og að fara að kosta upp á brú hinna vegna neðar á ánni , brú , sem hlyti að verða sjálfsagt meira en tífalt dýrari en á Kláffossi , það væri hin mesta fjarstæða , og er furða , að slíkt skuli hafa verið tekið í mál . Auk þess er einmitt þar niður frá vað á ánni , alfært fyrir kunnuga meiri hluta sumars .