Um gufubátsferðir á Faxaflóa Ætli nú þessi góðæri hér á Suðurlandi verði látið líða svo hjá , að enginn hreifi hönd né fót til að reyna að koma á gufubátsferðum hér um flóann ? Það er ugglaust meir en mannsaldur síðan , að gufubátsferðir voru orðnar algengar um hvern smáfjörð að kalla má í Noregi t.a.m . En hér er ekki ein gufufleyta til í fjölbyggðasta sjávarplássi landsins , með 4 - 5 verslunarstöðum á litlu svæði , frá Borgarfirði suður undir Garðskaga , og einu af hinum meiri fiskiplássum í heimi . Er þetta nú einleikið , annað eins herfilegt framafaraleysi , þrátt fyrir allt framfara-hjalið ? Flutningar eru nú orðnir ákaflega miklir hér um flóann sunnanverðan fram og aftur , milli kaupstaðanna einkanlega og fiskveranna , og það um meiri hluta árs . Tíðast eru höfð til þess opin skip og bátar , en nokkuð farið samt að nota þiljubáta , auk milliferða kaupskipanna í sumar-kauptíðinni . En hvort sem heldur er til þeirra notað , þá er kostnaðurinn margfalt meir en ef hafður væri gufubátur til þeirra , ef rétt er reiknað , þótt vel gangi hvað þá heldur þegar út af því ber og heilum skipshöfnum legast dögum saman í einni snattferð ; eða þá að þessar þiljubátanefnur , sem eru að skjökta fram og aftur , verða að liggja veðurtepptir jafnvel vikum saman líka í sömu víkinni , ýmist vegna logns eða stórvirðis . Það er illt og broslegt ; að horfa á aðrar eins aðfarir og annað eins búskaparlag . Það eru nú bráðum 5 ár síðan , að hér var komið á flugstíg með að stofna hlutafélag til að koma á gufubátsferðum hér um flóann og meðfram vesturströndum landsins . Þá var og ritað nokkuð um málið í blaði þessu , og var gerður að því góður rómur . En þá komu fiskileysisárin hvort ofan í annað , og þá var búið með það . Því ekki var annarsstaðar verulegs liðs að leita en meðal alþýðu , einkanlega hér í sjávarsveitunum ; en hennar máttur er nær allur undir jónum kominn . Embættismenn eru fæstir aflögufærir til muna , og þeim þykir , sem við er að búast , öðrum standa nær að beitast fyrir og bera veg og vanda af þess konar atvinnufyrirtækjum . En kaupmenn , sú stétt sem í öðrum löndum er jafnaðarlegast aðalfrumkvöðull og forvígi slíkra fyrirtækja , þeir eru suður í Kaupmannahöfn velflestir , eða þeir sem mestan hafa máttinn , og renna sjaldan huga hingað til annars en að leggja saman eftirtekjuna frá selráðskonunum sínum hérna , verslunarstjórunum , með gömlu búskaparaðferðinni , sem þeir hafa þegir að erfðum mann fram af manni . Um vel flesta þeirra er það svona . En það er þó eins og eitthvað sé að færast í annað horf í því efni . Það er þó nú farið að færast nokkur máttur í fáeina innlenda kaupmenn hér um slóðir , sem hafa innlendan framfarahug og framtakssemi . Það er eitthvað af þeim hér í öllum kaupstöðunum , er fyr voru nefndir , nema Keflavík ( ? ) . Þjóðkunnastur þeirra er G. Zöega , með sinn sérlega virðingarverða þilskipaútveg , sem fer nú óðum vaxandi . Annar íslenskur kaupmaður hér í Reykjavík , sem mikið hefir umleikis og sýnir talsverða nýbreytinga - og framfaraviðleitni , er Jón O. V. Jónsson . Eyþór Felixson hefir og bein í hendi til að styðja , svo um muni , veruleg framfarafyrirtæki ; hann er óefað orðinn vel fjáður maður . Sömuleiðis má nefna N. Zimsen konsúl , sem er innlendur kaupmaður , þótt útlendur sé að uppruna . Að ógleymdum Þorl . Ó. Johnson , sem er íslenskari í lund en allt sem íslenskt er , og jafnan er boðinn og búinn til að vera með , með lífi og sál , hvenær sem brotið er upp á einhverju , er til framfara horfir landi og lýð . Í Hafnarfirði er Þ. Egilsson alkunnur að miklum áhuga á sjávarútveg vorum og sérlega góðri þekkingu á þeirri atvinnu , enda hefir hann ekki látið sitt eftir liggja að efla hana eftir mætti . Þar er og annar innlendur kaupmaður efnilegur , C . Zimsen , sem hefir næga andlega atgerfi til að vera að góðu liði við nytsöm framfarafyrirtæki . Á Akranesi eru þeir bærður Þorvaldssynir , Snæbjörn og Böðvar , uppgangsmenn og fjörmenn , sem hafa óefað fullan vilja á að láta gott af sér leiða til almennra framfarafyrirtækja . Ef þessir menn legðust nú á eitt með hinum öflugri bændum í þessum héruðum , og svo þar á ofan nokkrir verslunarstjórar hinna útlendu verslana , sem margir eru mikið nýtir menn , með íslenskan framfarahug , tækist að laða sína voldugu húsbændur til að láta svo lítið að rétta sinn litla fingur til stuðnings svona fyrirtæki , er það þá svo voðalegt stórvirki , að lengi þurfi nú að bræða það eða skoða huga sinn um , að koma því á , byrja á því hiklaust og orðalaust ? Reynsluleysið með slík fyrirtæki hér á landi veldur því , að valt er að ætla sér að ábyrgjast , að þetta gefi mikinn arð af sér eða jafnvel svari kostnaði fyrst framan af , meðan almenningur er að venjast á að hagnýta sér nýbreytni þessa og leggja niður gamla lagið . Þess vegna er forsjálast , að margar hendur vinni létt verk , - að margir leggi saman um það , og það helst þeir , sem mega við því , þótt gróðinn yrði lítill eða enginn . En satt að segja er þó ekki annað sýnilegt , en að gufubátur hlyti að fá nóg að gjöra , þótt honum væri ekki ætlað stærra svæði til umferðar að staðaldri en Faxaflói sunnanverður . Það mætti láta hann skreppa í viðlögum vestur á hina firðina , og það gæti komið sér mikið vel , t . d. þegar þar væri vöruskortur . Þá gæti Reykjavík orðið aðalvöruforðabúr vesturkaupstaðanna , til viðlaganna . Báturinn þyrfti hvort sem er að vera svo stór , að hann væri í það leggjandi hér um bil á hverjum tíma árs sem er . Til þess að geta gjört verulegt gagn , tekið nokkuð margt ferðafólk o . s . frv. , má hann hvort sem er ekki vera öllu minni en fram undir 100 smálestir . Að byrja með hálfónýtt kák er verra en ógert . Fyrir úrtölu-átyllu kynni það að verða haft meðal annars , að vöruskip kaupmanna gjöri hvort sem er ekkert gagn meðan þau eru hér um sumartímann annað en að vera í milliflutningum , og því sé engin ástæða fyrir kaupmenn að vera að leggja í sérstakan kostnað til gufubátsferða í þeirra stað . En það yrði ekki í þeirra stað , heldur þeim til stuðnings og uppbótar . Flutningaþörfin fyrir menn og varning ykist stórum undir eins og kostur yrði á hentugum og þægilegum tækjum til þess , en það eru gufubátar . Væri ekki hlunnindi að því líka , að geta látið gufubát daga seglskip út og inn af höfnum , þegar svo ber undir , eða fiskiskútur út og inn af miðum hér á flóanum ? Þau sem verða að liggja hér inn á höfnum dögum saman stundum , af því þau komast ekki út fyrir logni , þótt hlaðfiski sé fyrir utan . Eða þá hitt , að láta gufubát sækja aflann út í þau , þar sem þau liggja á miðunum , og láta þau ekki þurfa að vera að tefja sig á að flytja hann á land , og færa þeim vistir um leið , einsog tíðkast annarsstaðar , t . d. í Englandshafi . - Að lifa og deyja frægðarlaus þótti forfeðrum vorum vera einhver hinn mesti auðnubrestur . Þá var frægðarleiðin sú helst , að vinna hreystiverk í hernaði . Nú er sú tíð löngu horfin ; en frægðarhugmyndin lifir jafnt sem áður , munurinn er sá , að nú er leiðin önnur til að öðlast hana . Nú er hún sú einna helst , að láta sem mest gott af sér leiða til almenningsheilla . Að safna auð eingöngu fyrir sig og sína nánustu vandamenn er síðúr en eigi ámælisvert . Auðlegð er þannig varið nú á tímum , að hún hlýtur að verða almenningi að einhverju liði , beinlínis eða óbeinlínis , nærri því hvort sem eigandinn vill eða ekki . En smá verður frægðin , sem því fylgir í samanburði við hitt , að taka sjálfkrafa , af ásettu ráði og með fullu fylgi og ráðdeild öflugan þátt í því , að lyfta heilli þjóð , hvort sem hún er smá eða stór , á hærra framfarastig en áður . Þeirri hugsun eiga þeir að ljá rúm með sjálfum sér , sem nokkurs eru megnugir , ekki síður hér en annarsstaðar , og láta hana bera ávöxt . Um gufubátsferðir á Faxaflóa Ætli nú þessi góðæri hér á Suðurlandi verði látið líða svo hjá , að enginn hreifi hönd né fót til að reyna að koma á gufubátsferðum hér um flóann ? Það er ugglaust meir en mannsaldur síðan , að gufubátsferðir voru orðnar algengar um hvern smáfjörð að kalla má í Noregi t.a.m . En hér er ekki ein gufufleyta til í fjölbyggðasta sjávarplássi landsins , með 4 - 5 verslunarstöðum á litlu svæði , frá Borgarfirði suður undir Garðskaga , og einu af hinum meiri fiskiplássum í heimi . Er þetta nú einleikið , annað eins herfilegt framafaraleysi , þrátt fyrir allt framfara-hjalið ? Flutningar eru nú orðnir ákaflega miklir hér um flóann sunnanverðan fram og aftur , milli kaupstaðanna einkanlega og fiskveranna , og það um meiri hluta árs . Tíðast eru höfð til þess opin skip og bátar , en nokkuð farið samt að nota þiljubáta , auk milliferða kaupskipanna í sumar-kauptíðinni . En hvort sem heldur er til þeirra notað , þá er kostnaðurinn margfalt meir en ef hafður væri gufubátur til þeirra , ef rétt er reiknað , þótt vel gangi hvað þá heldur þegar út af því ber og heilum skipshöfnum legast dögum saman í einni snattferð ; eða þá að þessar þiljubátanefnur , sem eru að skjökta fram og aftur , verða að liggja veðurtepptir jafnvel vikum saman líka í sömu víkinni , ýmist vegna logns eða stórvirðis . Það er illt og broslegt ; að horfa á aðrar eins aðfarir og annað eins búskaparlag . Það eru nú bráðum 5 ár síðan , að hér var komið á flugstíg með að stofna hlutafélag til að koma á gufubátsferðum hér um flóann og meðfram vesturströndum landsins . Þá var og ritað nokkuð um málið í blaði þessu , og var gerður að því góður rómur . En þá komu fiskileysisárin hvort ofan í annað , og þá var búið með það . Því ekki var annarsstaðar verulegs liðs að leita en meðal alþýðu , einkanlega hér í sjávarsveitunum ; en hennar máttur er nær allur undir jónum kominn . Embættismenn eru fæstir aflögufærir til muna , og þeim þykir , sem við er að búast , öðrum standa nær að beitast fyrir og bera veg og vanda af þess konar atvinnufyrirtækjum . En kaupmenn , sú stétt sem í öðrum löndum er jafnaðarlegast aðalfrumkvöðull og forvígi slíkra fyrirtækja , þeir eru suður í Kaupmannahöfn velflestir , eða þeir sem mestan hafa máttinn , og renna sjaldan huga hingað til annars en að leggja saman eftirtekjuna frá selráðskonunum sínum hérna , verslunarstjórunum , með gömlu búskaparaðferðinni , sem þeir hafa þegir að erfðum mann fram af manni . Um vel flesta þeirra er það svona . En það er þó eins og eitthvað sé að færast í annað horf í því efni . Það er þó nú farið að færast nokkur máttur í fáeina innlenda kaupmenn hér um slóðir , sem hafa innlendan framfarahug og framtakssemi . Það er eitthvað af þeim hér í öllum kaupstöðunum , er fyr voru nefndir , nema Keflavík ( ? ) . Þjóðkunnastur þeirra er G. Zöega , með sinn sérlega virðingarverða þilskipaútveg , sem fer nú óðum vaxandi . Annar íslenskur kaupmaður hér í Reykjavík , sem mikið hefir umleikis og sýnir talsverða nýbreytinga - og framfaraviðleitni , er Jón O. V. Jónsson . Eyþór Felixson hefir og bein í hendi til að styðja , svo um muni , veruleg framfarafyrirtæki ; hann er óefað orðinn vel fjáður maður . Sömuleiðis má nefna N. Zimsen konsúl , sem er innlendur kaupmaður , þótt útlendur sé að uppruna . Að ógleymdum Þorl . Ó. Johnson , sem er íslenskari í lund en allt sem íslenskt er , og jafnan er boðinn og búinn til að vera með , með lífi og sál , hvenær sem brotið er upp á einhverju , er til framfara horfir landi og lýð . Í Hafnarfirði er Þ. Egilsson alkunnur að miklum áhuga á sjávarútveg vorum og sérlega góðri þekkingu á þeirri atvinnu , enda hefir hann ekki látið sitt eftir liggja að efla hana eftir mætti . Þar er og annar innlendur kaupmaður efnilegur , C . Zimsen , sem hefir næga andlega atgerfi til að vera að góðu liði við nytsöm framfarafyrirtæki . Á Akranesi eru þeir bærður Þorvaldssynir , Snæbjörn og Böðvar , uppgangsmenn og fjörmenn , sem hafa óefað fullan vilja á að láta gott af sér leiða til almennra framfarafyrirtækja . Ef þessir menn legðust nú á eitt með hinum öflugri bændum í þessum héruðum , og svo þar á ofan nokkrir verslunarstjórar hinna útlendu verslana , sem margir eru mikið nýtir menn , með íslenskan framfarahug , tækist að laða sína voldugu húsbændur til að láta svo lítið að rétta sinn litla fingur til stuðnings svona fyrirtæki , er það þá svo voðalegt stórvirki , að lengi þurfi nú að bræða það eða skoða huga sinn um , að koma því á , byrja á því hiklaust og orðalaust ? Reynsluleysið með slík fyrirtæki hér á landi veldur því , að valt er að ætla sér að ábyrgjast , að þetta gefi mikinn arð af sér eða jafnvel svari kostnaði fyrst framan af , meðan almenningur er að venjast á að hagnýta sér nýbreytni þessa og leggja niður gamla lagið . Þess vegna er forsjálast , að margar hendur vinni létt verk , - að margir leggi saman um það , og það helst þeir , sem mega við því , þótt gróðinn yrði lítill eða enginn . En satt að segja er þó ekki annað sýnilegt , en að gufubátur hlyti að fá nóg að gjöra , þótt honum væri ekki ætlað stærra svæði til umferðar að staðaldri en Faxaflói sunnanverður . Það mætti láta hann skreppa í viðlögum vestur á hina firðina , og það gæti komið sér mikið vel , t . d. þegar þar væri vöruskortur . Þá gæti Reykjavík orðið aðalvöruforðabúr vesturkaupstaðanna , til viðlaganna . Báturinn þyrfti hvort sem er að vera svo stór , að hann væri í það leggjandi hér um bil á hverjum tíma árs sem er . Til þess að geta gjört verulegt gagn , tekið nokkuð margt ferðafólk o . s . frv. , má hann hvort sem er ekki vera öllu minni en fram undir 100 smálestir . Að byrja með hálfónýtt kák er verra en ógert . Fyrir úrtölu-átyllu kynni það að verða haft meðal annars , að vöruskip kaupmanna gjöri hvort sem er ekkert gagn meðan þau eru hér um sumartímann annað en að vera í milliflutningum , og því sé engin ástæða fyrir kaupmenn að vera að leggja í sérstakan kostnað til gufubátsferða í þeirra stað . En það yrði ekki í þeirra stað , heldur þeim til stuðnings og uppbótar . Flutningaþörfin fyrir menn og varning ykist stórum undir eins og kostur yrði á hentugum og þægilegum tækjum til þess , en það eru gufubátar . Væri ekki hlunnindi að því líka , að geta látið gufubát daga seglskip út og inn af höfnum , þegar svo ber undir , eða fiskiskútur út og inn af miðum hér á flóanum ? Þau sem verða að liggja hér inn á höfnum dögum saman stundum , af því þau komast ekki út fyrir logni , þótt hlaðfiski sé fyrir utan . Eða þá hitt , að láta gufubát sækja aflann út í þau , þar sem þau liggja á miðunum , og láta þau ekki þurfa að vera að tefja sig á að flytja hann á land , og færa þeim vistir um leið , einsog tíðkast annarsstaðar , t . d. í Englandshafi . - Að lifa og deyja frægðarlaus þótti forfeðrum vorum vera einhver hinn mesti auðnubrestur . Þá var frægðarleiðin sú helst , að vinna hreystiverk í hernaði . Nú er sú tíð löngu horfin ; en frægðarhugmyndin lifir jafnt sem áður , munurinn er sá , að nú er leiðin önnur til að öðlast hana . Nú er hún sú einna helst , að láta sem mest gott af sér leiða til almenningsheilla . Að safna auð eingöngu fyrir sig og sína nánustu vandamenn er síðúr en eigi ámælisvert . Auðlegð er þannig varið nú á tímum , að hún hlýtur að verða almenningi að einhverju liði , beinlínis eða óbeinlínis , nærri því hvort sem eigandinn vill eða ekki . En smá verður frægðin , sem því fylgir í samanburði við hitt , að taka sjálfkrafa , af ásettu ráði og með fullu fylgi og ráðdeild öflugan þátt í því , að lyfta heilli þjóð , hvort sem hún er smá eða stór , á hærra framfarastig en áður . Þeirri hugsun eiga þeir að ljá rúm með sjálfum sér , sem nokkurs eru megnugir , ekki síður hér en annarsstaðar , og láta hana bera ávöxt .