ÞRIÐJUDAGUR 22. NÓVEMBER 1994 15 Viðbúnaður við i mengunaróhöppum Hinn 19. október síðastliðinn skrifaði Kristín Halldórsdóttir nokkra ádrepu í blaðið varðandi viðbrögð við óhappinu þegar kúb - anska flutningaskipið Carvik tók niðri við Valhúsabauju undan Álftanesi . Af greininni má ráða að mikilvægt sé að upplýsa almenning með hvaða hætti brugðist er við mengunaróhöppum hér á landi . Þessi grundvallaratriði verða að Uggja ljós fyrir áður en hægt er að svara gagnrýni Kristínar nánar og verður það gert síðar . Viðbrögð við mengunar - óhöppum Samkvæmt gildandi lögum eiga hafnaryfirvöld að bregðast við mengunaróhöppum sem verða inn - an hafnarsvæða en Siglingamála - stofnun , í samráði við Landhelgis - gæslu og Hafnamálastofnun , utan Kjallaiinn Mengunarvarnabúnaður á íslandi Davíð Egilson deildarstjóri Mengunardeildar Siglingamálastofnunar „ Samkvæmt gildandi lögum eiga hafn - aryfírvöld að bregðast við mengunar - óhöppum sem verða innan hafnar - svæða en Siglingamálastofnun , í sam - ráði við Landhelgisgæslu og Hafha - málastofnun , utan hafnarsvæða . " jsafjörour ) ) Hólm ^ vík Siglulöröur SVÆÐI 3 ' , -y ' í ÞórshöfiVV : Sy > £ ÐI 4 % " . ,, , Sauöárkrókur ¦ \ -UáflðlbV - \ \ . . Akureyrt Ólafsvfk . ~ ~ ~ ~ ^ \ / Seyðísfjörour / j * y ; . j \ ReyöarfjörðurB . / , i hafnarsvæða . Meginhugmyndin að baki þessari skiptingu er að ábyrgðin á viðbrögðum sé eins nærri vetfvangi og nokkur kostur er . Það ber að hafa í huga að fyrstu viðbrögð skipta yfirleitt mestu máli við að hefta útbreiðslu olíumeng - unar í sjó og minnka áhrif af völd - um mengunar . Hafi hafnirnar til þess búnað og þekkingu er því virk - asta leiðin til árangurs að þær sjálf - ar bregðist við minni háttar óhöpp - um . Það hefur alloft verið nefnt að þegar fleiri en einn aðili bera ábyrgð á ákvörðunum bjóði það heim hættunni á ágreiningi um ábyrgðarskiptingu . Undirritaður getur að sumu leyti faUist á þá gagnrýni . Uppbygging búnaðar í höfnum Til skamms tíma var nánast eng - inn búnaður til í höfnum landsins nema á höfuðborgarsvæðinu . Aug - ljóst er að meðan búnaður var ein - göngu staðsettur þar hlaut að vera mikiU kostnaður samfara því að flytja hann langa vegalengd að mengunarstað . Þetta leiddi til þess að mun minna var reynt að bregð - Mengunarvarnabúnaður á íslandi . ast við olíumengun sjávar en æski - legt var . Fyrir tilstilU umhverfisráðuneyt - isins fengust fjárveitingar árin 1992 og 1993 til að koma upp mengunar - búnaði í helstu höfnum landsins og er því verki nú lokið . Sá kostur var valinn að koma meginbúnaði upp í stærstu höfn í hverjum lands - hluta og minni búnaði í hafnir þar sem rík ástæða væri til vegna legu eða umferðar . Þar sem búnaður er kominn í hvern landshluta hefur verið stofnað sérstakt svæðisráð meðal hafnanna sem hefur yfirum - sjón með rekstri búnaðarins ( sjá mynd ) . Tilkoma þeirra dregur úr aug - ljósri hættu á óskýrri verkaskipt - ingu milli rikis og hafna . Svæðis - ráðin sjá um að búnaður í hverjum landshluta sé viðunandi og þau sjá einnig um að þjálfa mannafla heima fyrir . Miðað er við að þessi svæðisráð sjái um óhöpp sem verða í höfnum . Þegar stærri óhöpp verða sem fyrirséð er að hafnirnar ráða ekki við , og eins við óhöpp utan hafnarsvæða , koma sérfræðingar SigUngamálastofnunar til og stýra verkum . Kunnátta til að bregðast við í fyrstu er þar af leiðandi til staðar heima fyrir , og það sem skiptir ekki síður máU ; þjálfun til að meta aðstæður er þar einnig fyrir hendi . Lokið er gerð viðbragðsáætlana fyrir Norðurland sem unnar hafa verið af Siglingmálastofnun og svæðisráði Norðurlands . Ætla má að þegar þeim verður lokiö sé við - búnaður til að mæta mengunar - óhöppum orðinn sæmilega viðun - andi í ljósi þeirrar áhættu sem staf - ar af sigtingu stórra skipa með hættulegan varning . Davíð Egilson Verð á matvörum Verkalýðshreyfingin vinnur að því þessar vikurnar að undirbúa kröfugerð sína fyrir næstu kjara - samninga . Morgunblaðið hefur eft - ir einum verkalýðsforingjanum , HrafnkatU A. Jónssyni , þann 6. nóvember sl. að nú sé komið að því að krefjast þess að verð á landbún - aðarafurðum lækki . Þess vegna beri að leyfa innflutning landbún - aðarvara og tryggja þannig hag neytenda á kostnað 3000 - 5000 fram - leiðenda - eða svo stendur í grein - inni . Ekki skal gert Utið úr þeim vanda sem verkalýðshreyfingin stendur frammi fyrir nú þegar semja skal um kaup og kjör fjölmargra lág - launastétta og vissulega hafa áður heyrst raddir sem vilja fóma bændum . Hins vegar er óvenjulegt að heyra slíkt frá manni sem ætti að þekkja vel til atvinnumála á landsbyggðinni . Verðlækkun Samdrátturinn sem orðinn er í landbúnaði hefur haft víðtækar af - leiðingar , ekki aðeins í sveitum , heldur einnig á þéttbýhsstöðunum hringinn í kringum landið og þar á enn eftir að þrengja að . Fyrir liggur að innflutningur landbúnaðarvara mun aukast á kerfisbundinn hátt þegar nýi Gatt - saniningurinn tekur gildi , líklega um mitt næsta ár . í þeim samningj KjáUaiinn Besti mælikvaröinn Að flestra dómi er framfærslu - vísitalan skásti kvarðinn ef mæla skal áhrif einstakra vöruflokka á afkomu heimilanna . Sé máUð skoð - að með þeim hætti kemur í ljós að matvörur hafa lækkað um helming á 30 ára bili og ef htið er á árin 1988 - 94 þá sést að fatnaður , skór , rafmagn , hiti , húsgögn , heimihs - búnaður , rekstur bifreiðar o.s.frv. bærileg tala hjá okkur er sam - kvæmt Hagstofu íslands 16,1% . Framtíðin Staða landbúnaðarins er óljós um þessar mundir . Sumar greinar standa sæmUega , aðrar nyög veikt . Ekkert Uggur fyrir um það hvort eða hvernig bændum tekst að standast aukna samkeppni . Þar ræður miklu hvort óeðUIegir við - Sigurður Þráinsson garðyrkjubóndi eru ákvæði um stiglækkandi toUa - ígUdi sem færa munu verðlag í átt til heimsmarkaðsverðs . Það er eðUlegt að lágtekjufólk og umbjóðendur þess beini sjónum sínum að matvælaverði , ekki síst þegar harðnar á dalnum . En sann - girni er þörf . Það ætti t.d. ekki að hafa farið fram hjá neinum hve hörð samkeppnin á kjötmarkaðn - um hefur verið undanfarin ár og sama gUdir vissulega um græn - meti , kartöflur og margar fleiri ís - lenskar afurðir . „ Fyrir liggur að innflutningur land - búnaðarvara mun aukast á kerfisbund : inn hátt þegar nýi GATT-samningur - inn tekur gQdi , líklega um mitt næsta ár . " vega stöðugt meira í framfærslunni miðað við matvörurnar . Raunar hafa sumar matvörur hækkað talsvert en landbúnaðar - vörurnar vega það upp og meira til . KQutur matvæla sem % í fram - færslu er svipaður ef vestræn lönd eru borin saman . Nokkur dæmi tekin frá Eurostat ( tölfræðiupplýs - ingar frá Evrópusambandinu ) sýna að í Belgíu vega matvörur 16,5% í framfærslunni , í Lúxemborg 18,4% og í Bandaríkjunum 15,1% . Sam - skiptahættir verða brotiúr niður í heimsversluninni , hvernig verð - jöfnunarheinuldir í Gatt verða nýttar og sitthvað endurskoðað í verðmyndun og viðskiptum með landbúnaðarvörur hér heima . Aðalatriðið er þó að íslendingar standi vörð um sínar undirstöðuat - vinnugreinar og nýti þá möguleika til framfara sem þar eru ótvírætt til staðar . í því felst framtíðin fyrir okkur öU . Sigurður Þráinsson Jukob Jakobsson , lor - stjórl Hal rannsökna - stotnunar . Meðog Æ — Æ JL * amoti Kvóti á úthafsrækjuveiðar Kvóti nauðsyn - legur „ Óheft sókn myndi fljók lega leiða tíl þess að afli á togtíma minhkaði og veiðarnar yrðu þá óarð - hærar . Með því að stjórna veiðunum gerum við yeiðarnar arðbærar og höldun uppi góðum afla á togtíma . Kvótí á þessar véiðar er nauðsynlegur vegna þess að takmarkalaus sókn myndi enda með ósköpum . ' Af * kastageta flotans er orðin svo mikU og tækmbúnaðurinn svo fullkominn að fyrr eða síðar myndi það leiða af sér hrun . Ef við værum með sama skipastól og var hér fyrir tuttugu árum þá þyrftí engar afiatakmarkanir á rækju . Þegar þessu nyju öflugu stóru skip , samanber nýja Guð - björgin , eru komin á þessar veið - ar þá þoUr enginn stofn það álag sem því fylgir . Varðandi það hvernig Norðmenn haga sér við þessar veiðar pá er ástæða til að benda á það að aðstæður í Bar - entshafinu eru að mörgu leyti óUkar því sem hér gerist . Þar eru meiri sveiflur í bæði þorski og öðrum dýrum sem Ufa á rækju . I okkar ráðgjóf tökum við tUUt til þess hver fæðuþörf þorsksins er , eigi síður eru rækjuveiöarnar verulegur hluti þess sem tekið er úr stofninum . Við verðum auðvit - að að gæta þess að nýta stofninn á þann hátt að bess verði gætt að rækjan verði eðUlegur hlutí í vistkerfinu , og þá m ^ t . hluti af fæðu þorsksins . " Grundvallar - spurning „ GrundvaU - arspurningin í þessu máU er sú hvort yfirleitt þarf að vera heUd - arkvóti á rækjuveiðar . í Noregi , þar . sem starfa flskifræðing - ar sem eru menntaðir á svipaðan hátt og okkar fiskifræðingar , er ekki tal - in þörf á neinum kvóta a þessar veiðar heldur er veiðum ein - göngu söórnað með skyndUokun - um ef seiðagengd er of mikU . Ástæðan er sú að veiðarnar eru : það Utffl hluö af heUdardánartðlu rækjustofnsins . Ekki hafa fengist viðhUtandi syör yið þyi hvers vegna íslendingar þurfa að haga sér öðruvísi við veiðarnar en Norðmenn . Það er eftirtektarvert að það skuUþurfa að pína stíórn - vðíd tfl þess að láta endurreikna stöðu þess fiskistofns sem hvaö mestan arð gefur af sér við vinnslu . Ef ekki hefði komið tíl þrýstíngur frá hagsmunaaðUum þá eru Utlar likur tíl þess að kvót - inn hefði verið áukinn og íslenskt þjóðarbú því tapað nokkrum mUJjörðumkróna . Skyldiástand - ið vera svipað varðandi aðra jRskistofna ? Dapurlegasta stað - reyndin í þessu máU er sú að stjórnun veiða við ísland miðast ekki við þaö að hámarka afrakst - ur einstakra fiskistofna , heldur hitt að gæta eingöngu hagsmuna þeirra sem fengið hafa yfirráð yfir kvótanum . Hvað skyldu landsmenn sætta sig við það iengi ? " Halldor Jónsson utgoro - arstjoii .