Mörgum þykir fróðlegt að velta fyrir sér persónugerð og sjúkdómum ýmissa manna sem hafa látið að sér kveða í stjórnmálum , listum eða vísindum . Oft verða slíkar vangaveltur til þess að við skiljum betur störf þeirra , afrek og mistök . Margir læknar sem eru áhugamenn um sögu hafa ritað bækur um rannsóknir sínar á heimildum um menn sem hafa verið áberandi á ýmsum tímum og haft áhrif á þróun mála á sínum sviðum . Slíkar rannsóknir og skrif eru gagnleg ekki aðeins til að skilja þá og framvinduna betur , heldur ættu þær að gera gagn í nútímanum til að eyða fordómum gegn sjúkdómum með því að sýna að þeir geta hitt alla fyrir , háa sem lága . Flestir sem fengist hafa við þessar rannsóknir hafa aðeins skrifað um einn eða fáa sögufræga menn , enda ærið verk að kanna slíkar heimildir svo að hægt sé að komast að niðurstöðu . Nýlega barst mér áhugaverð bók eftir prófessor Nils Retterstöl í Oslo , " Store tanker , urolige sinn " ( 1 ) . Í bókinni eru dregnar saman niðurstöður heimildarannsókna um 21 þekktan hugsuð , rithöfunda , málara , stjórnmálamenn og aðra sögufræga menn sem hafa haft mikil áhrif á Norðurlöndum , einkum í Noregi . Hver kafli er skrifaður líkt og góð geðsjúkraskrá til að auðvelda lesandanum að meta vangaveltur höfundarins um sjúkdómsgreiningu hvers og eins sem um er fjallað , samkvæmt nútíma greiningum , ICD - 10 og DSM-IV . Bókin hefst á þemur köflum um Noregskonunga , Harald hárfagra , Hákon jarl Sigurðsson og Sigurð Jórsalafara . Höfundur reynir að gera grein fyrir geðröskunum sem hrjáðu þá samkvæmt lýsingum Snorra í Heimskringlu . Það gefur auga leið að þær lýsingar eru of knappar til að hægt sé að setja ákveðna greiningu á raskanir þessara konunga . Öðru máli gegnir með Kristján 7 . Danakonung og D.G. Monrad , sem var forsætisráðherra Dana í stríðinu við Þjóðverja 1864 þegar Danir biðu ósigur , m.a. vegna geðhæðar ( maniu ) Monrads . Hitler og Quisling eiga hvor sína sögu og hafa báðir haft verulegar persónuleikaraskanir og fengið köst með svo miklum ranghugmyndum að ætla má að þeir hafi haft aðsóknarröskun ( delusional disorder ) . Þó telur höfundurinn að ekki séu nægar upplýsingar um Quisling til að setja þessa greiningu með vissu . Sjúkrasögum van Gogh og Edvard Munch eru gerð allítarleg skil . Báðir höfðu verið geðveikir og misnotað áfengi og dvalið um tíma á geðsjúkrahúsum . Rætt er um hvaða sjúkdómsgreiningar komi til greina við skoðun á persónuleika , veikindum og lífshlaupi þeirra , þar með talið endirinn hjá van Gogh sem framdi sjálfsvíg þegar hann var 47 ára . Hann hefur sennilega haft ? borderline ? persónuleikaröskun og flogaveiki ( temporal lobe ) sem gæti skýrt sturlunareinkenni auk misnotkunarinnar . Einnig hafa menn velt fyrir sér mörgum öðrum greiningum . Munch hefur hins vegar haft geðklofalíka persónuleikaröskun með ofurviðkvæmni sem leiddi til skammvinnrar aðsóknarröskunar eftir að hann varð fyrir persónulegum áföllum . Síðasti hluti bókarinnar fjallar um sex rithöfunda og heimspekinga , þar á meðal Nietzsche , Grundtvig og Strindberg . Nietzsche var einn af meiri háttar heimspekingum sinnar tíðar sem hafði mikil áhrif , en kenningar hans hafa verið umdeildar , einkum um ofurmennin . Hann var mjög bráðger og lærði að lesa og skrifa fjögurra ára gamall , skrifaði fyrstu ævisögu sína 13 ára gamall en átti í miklum erfiðleikum með stærðfræði . Hann þjáðist snemma af mígrene og magaverkjum . Hálfþrítugur fékk hann sýfilis sem leiddi til geðsjúkdóms 15 árum seinna , fyrst með stórmennskuhugvillum og smáversnaði . Þrátt fyrir það skrifar hann mikið næstu sex árin , en þýskur geðlæknir , Möbius , telur að í þeim ritverkum gæti einkenna sjúkdómsins , sem leiddi til vaxandi sljóleika síðustu æviárin . Danska sálmaskáldið Grundtvig setur enn svip á kirkjulegar athafnir á öllum Norðurlöndum . Í íslensku sálmabókinni er enn að finna sálma eftir hann , t.d. hjónavígslusálminn , ? Hve gott og fagurt og indælt er ?? . Grundtvig hafði tvískauta lyndisröskun ( var manio-depressiv ) . Hann fékk fyrsta þunglyndiskastið 27 ára gamall sem sló síðan yfir í geðhæð áður en honum batnaði . Hann hafði þá þegar skrifað mikið og hélt því áfram eftir að honum batnaði og komu þá út mörg verk . Hann veikist aftur með oflátum ( geðhæð ) rúmlega sextugur . Um sjötugt fær hann skammvinna þunglyndisröskun og loks veikist hann skyndilega af geðhæð 83 ára gamall . Síðustu fimm ár ævinnar hafði hann ekki einkenni um geðröskun . Afbrýðissemin og kvenfyrirlitningin sem kemur fram í mörgum verka Strindbergs er nóg til að vekja grunsemdir um geðröskun hans þótt öllum beri saman um snilli hans sem rithöfundar . Menn hafa deilt um hvort eitthvað hafi verið að honum og þá hvað . Persónugerðin var óvenjuleg með mikilli sjálfsdýrkun , þörf til að upphefja sjálfan sig , ofurviðkvæmni gagnvart eigin persónu , og ofsafengnum ástar - eða vináttusamböndum sem auðveldlega snerust í andhverfu sína . Sumir telja að geðröskun Strindbergs megi greina þegar 1882 er hann taldi þáverandi eiginkonu sína eitra fyrir sér , þó að afbrýðissemin tæki ekki á sig sjúklegan blæ fyrr en 1888 . Á árunum 1894 - 96 fær hann fjögur köst með ákveðnum sturlunareinkennum . Þrátt fyrir þau hélt hann áfram ritstörfum en þó einkum eftir þau . Ýmsir töldu sturlunareinkennin svo mikil og viðvarandi að líklega væri um geðklofa að ræða , aðrir töldu að geðröskunin stafaði af eitrun , áfengiseitrun eða eitrun sem hann hefði fengið í sambandi við tilraunir til gullgerðar . Aðrir , þar á meðal Retterstöl ( 1 ) , telja að sturlunina megi rekja til persónugerðar og áfalla , sem Strindberg varð fyrir , þ.e. að um hafi verið að ræða aðsóknarröskun með geðklofaívafi . Sumir af þeim sem fjallað er um í bókinni leituðu læknis eða voru jafnvel innlagðir á geðdeild , sbr. norsk-danski rithöfundurinn Amalie Skram , sem ritaði svo heiftarlega skáldsögu eftir eina veru sína að yfirlæknir deildarinnar flæmdist úr starfi , en hún varð síðar að leggjast inn annars staðar . Þessi bók ( 1 ) er fróðleg og gagnleg lesning fyrir alla , en kannski sérstaklega fyrir heilbrigðisstarfsmenn og verðandi heilbrigðisstarfsmenn . Hún ætti að stuðla að auknum skilningi á geðröskunum og draga úr fordómum . Það á að vera hægt að tala um geðraskanir eins og aðra sjúkdóma , eins og t.d. norski forsætisráðherrann gerði er hann tilkynnti að hann þyrfti að taka sér frí frá störfum vegna geðlægðar , eða eins Nóbelsverðlaunahafi , sem talaði nýlega í sjónvarpi frjálslega um nokkrar innlagnir sínar á geðdeild .