Ísafold , 3. nóvember 1894 , 21. árg. , 72. tbl. , forsíða : Ferðalög og fjárrekstrar eftir síra Ólaf Ólafsson í Arnarbæli Það er kunnugra en frá þurfi að segja , að um Ölfussveit og Ölfusafrétt liggur einn hinn fjölfarnasti þjóðvegur landsins ; má segja , að á flestum tímum árs slitni umferðin nærfellt aldrei á þeim vegi , þótt mest sé hún vitanlega bæði haust og vor . Varla þarf heldur að taka það sérstaklega fram , að þeir , sem næstir þjóðbrautinni búa , verða að þola miður góðar búsifjar og margt óhagræði af umferðinni ; og mun það sameignlegt böl fyrir alla þá , sem við þjóðbrautir búa um allt . Um það tjáir ekki að tala . Eigi má heldur gjöra þeim ferðirnar of örðugar , eða ýfast við þá að raunalausu ; það er eðlilegt þótt þeir beiðist gistingar á nóttum , húsaskjóls fyrir sig og farangur sinn í illviðrum , eða þótt þeir þurfi að láta skepnur , sem þeir eru með , taka niður um stund og hvíla sig . En það verður og að teljast skylda þeirra , að fara svo um þjóveginn og haga svo ferðalagi sínu , að þeim , sem búa við þjóðveginn , sé ekki gjörður óþarfa skaði , eða sýndur meiri usli og yfirgangur en þörf ber til . Það er sjálfsagt að játa það , að um þennan veg fara fjöldamargir - ég vil vona flestir - , sem haga ferðum sínum og koma fram sem heiðarlegir menn í alla staði og vilja engum mein eða ágang gjöra ; en hitt er líka jafnsatt , að innan um slæðast einstaka " misjafnir sauðir " . Ég skal nú taka það fram , að ég hefi ekki heyrt neinn af þeim , sem við þjóðbrautina búa hér í sveit , kvarta undan því , þótt þeir þurfi að hýsa ferðafólk , gefa því mat og kaffi , lofa hestum að taka niður um hæfilegan tíma , eða yfir höfuð þótt þeir verði að sýna ferðamönnum þá greiðasemi , sem gömul íslensk gestrisni heimtar og heiðarlegir menn geta vænst eftir með sanngirni . En það er annað , sem menn hér almennt kvarta yfir , og það alls ekki ástæðulaust ; og það eru vandræði þau , sem árlega fara í vöxt af eftirlitslitlum og eftirlitslausum fjárrekstrum bæði gegnum sjálfa sveitina og um miðjan afrétt sveitarinnar . Því vandræðaástand má það heita , þegar sveitarmenn geta daglega átt von á því frá seint og snemma á slætti og fram yfir veturnætur , að sauðfé sé rekið úr heimahögum eða afréttum , meðan það er þar , og í aðrar sýslur og sveitir . Það má nefna dæmi þess , að kindur hafa verið reknar úr rekstri í sumar úr heimahögum í Ölfusi og suður á Hellisheiði , suður fyrir Hellisheiði , niður í Svínahraun og alla leið niður að Elliðaám , skildar þar úr og látnar þar eftir í algjöru hirðingarleysi . Sömuleiðis hefir fé verið rekið úr afrétti og niður á bæi fyrir sunnan fjall . Það hefir borið við , þó ekki sé í sumar , að sauður frá bónda í Ölfusi með hreinu marki eigandans hefir verið tekinn úr rekstri suður með sjó . Að hann hafðist var alls ekki að þakka skilvísi þess manns , sem tók hann úr afréttinum , heldur því , að markið var víða þekkt , og að markglöggur og skilvís maður sá hann fyrir sunnan og tók hann úr rekstrinum . Og hver vill nú fullyrða , að ekki kunni að koma fyrir stöku sinnum , að einstaka kind slæðist alla leið þangað , sem rekstrarnir eiga að fara , og missist þannig alveg eigandanum ? Það er spá mín og margra annarra fleiri , að fleirum en Ölfusingum mundi þykja þetta , sem hér að framan er talið , heldur ónotagreiði . Ég held nú , að þetta sé oftast óviljaverk ; en hitt er satt , að þau óviljaverk eiga ekki að koma fyrir . Stundum kemur þetta fyrir af kæruleysi og skeytingarleysi ; því er ekki hægt að neita ; svo sem þegar rekstrarmenn sleppa stórrekstrum með dimmunni á hauskvöldum í búfjárhaga fulla af fé , liggja í útikofunum um nóttina og smala síðan og reka af stað með skímunni , án þess að hafa tal af neinum ; hver veit hvað þeir fara með ásamt sínum kindum ? Eða þegar haldið er áfram með rekstra gegnum búfjárhaga eða afrétt eftir að komin er nótt og svarta-myrkur og lítt mögulegt eða jafnvel ómögulegt að sjá , hvort fé fer saman við reksturinn eða ekki . Það er ekki að orsakalausu , að sagt er um þá menn , sem þannig haga ferðum , að þeim muni ekki leitt að " drýgja svolítið mjaðarskömmina " . Stundum kemur þetta til af því , að rekstrarnir eru óhæfilega illa menntir . Þannig það tvisvar fyrir í sumar , að einn maður fór suður með 50 - 60 fjár og klyfjahesta að auki . Mér þætti gaman að vita , hvað bændur í upphreppum Árnessýslu eða í Rangárvallasýslu mundu segja , ef slík og þvílík kæruleysis-umferð yrði tekin upp um afrétt þeirra , og þeim jafnframt væri ómögulegt , að hafa nokkurt eftirlit með , hvort fé þeirra slæddist í rekstrana eða ekki . Ég þekki að fornu fari , hvílíkur ófriður er með sauðfé á haustin á þjóðbrautarbæjum í Rangárvallasýslu , og ég hefi oftar en einu sinni heyrt menn þar kvarta sáran ; það var heldur ekki ástæðulaust , því þess man ég dæmi , að 2 sauðir voru reknir í rekstri austan úr Holtum og suður í Elliðaárhólma ; en ekki mundi þó þykja batna , ef sami ófriðurinn og ófögnuðurinn væri líka kominn á afréttinn . - Það var og er gamalla manna mál , að góður afréttur væri besta eign hverrar sveitar ; en - hann er því aðeins góð eign , að skepnur þær , sem þangað eru látnar , eigi þar einhvern rétt og frið á sér . Á hreppskilaþingi að Kröggólfsstöðum 15. þ.m. ( okt ) báru margir bændur sig upp , sem harðast höfðu orðið út , bæði með missi á kindum og ýmsan annan usla af þeim , sem um þjóðveginn fara . Var þá ályktað , að leita til hlutaðeigandi stjórnarvalda og reyna að fá einhverjar reglur settar um sauðfjárrekstra um sveitina og einkum um afréttinn . Vona menn nú það tvennt , að yfirvöldin bregðist á sínum tíma vel og skörulega við þessu máli , sem snertir líka fleiri sveitir en þessa ; og að allir heiðvirðir menn , hvort sem þeir eru úr austri eða vestri , hagi svo ferðum sínum og manni svo rekstra sína , að sem sjaldnast verði ástæða til að kvarta . Ísafold , 3. nóvember 1894 , 21. árg. , 72. tbl. , forsíða : Ferðalög og fjárrekstrar eftir síra Ólaf Ólafsson í Arnarbæli Það er kunnugra en frá þurfi að segja , að um Ölfussveit og Ölfusafrétt liggur einn hinn fjölfarnasti þjóðvegur landsins ; má segja , að á flestum tímum árs slitni umferðin nærfellt aldrei á þeim vegi , þótt mest sé hún vitanlega bæði haust og vor . Varla þarf heldur að taka það sérstaklega fram , að þeir , sem næstir þjóðbrautinni búa , verða að þola miður góðar búsifjar og margt óhagræði af umferðinni ; og mun það sameignlegt böl fyrir alla þá , sem við þjóðbrautir búa um allt . Um það tjáir ekki að tala . Eigi má heldur gjöra þeim ferðirnar of örðugar , eða ýfast við þá að raunalausu ; það er eðlilegt þótt þeir beiðist gistingar á nóttum , húsaskjóls fyrir sig og farangur sinn í illviðrum , eða þótt þeir þurfi að láta skepnur , sem þeir eru með , taka niður um stund og hvíla sig . En það verður og að teljast skylda þeirra , að fara svo um þjóveginn og haga svo ferðalagi sínu , að þeim , sem búa við þjóðveginn , sé ekki gjörður óþarfa skaði , eða sýndur meiri usli og yfirgangur en þörf ber til . Það er sjálfsagt að játa það , að um þennan veg fara fjöldamargir - ég vil vona flestir - , sem haga ferðum sínum og koma fram sem heiðarlegir menn í alla staði og vilja engum mein eða ágang gjöra ; en hitt er líka jafnsatt , að innan um slæðast einstaka " misjafnir sauðir " . Ég skal nú taka það fram , að ég hefi ekki heyrt neinn af þeim , sem við þjóðbrautina búa hér í sveit , kvarta undan því , þótt þeir þurfi að hýsa ferðafólk , gefa því mat og kaffi , lofa hestum að taka niður um hæfilegan tíma , eða yfir höfuð þótt þeir verði að sýna ferðamönnum þá greiðasemi , sem gömul íslensk gestrisni heimtar og heiðarlegir menn geta vænst eftir með sanngirni . En það er annað , sem menn hér almennt kvarta yfir , og það alls ekki ástæðulaust ; og það eru vandræði þau , sem árlega fara í vöxt af eftirlitslitlum og eftirlitslausum fjárrekstrum bæði gegnum sjálfa sveitina og um miðjan afrétt sveitarinnar . Því vandræðaástand má það heita , þegar sveitarmenn geta daglega átt von á því frá seint og snemma á slætti og fram yfir veturnætur , að sauðfé sé rekið úr heimahögum eða afréttum , meðan það er þar , og í aðrar sýslur og sveitir . Það má nefna dæmi þess , að kindur hafa verið reknar úr rekstri í sumar úr heimahögum í Ölfusi og suður á Hellisheiði , suður fyrir Hellisheiði , niður í Svínahraun og alla leið niður að Elliðaám , skildar þar úr og látnar þar eftir í algjöru hirðingarleysi . Sömuleiðis hefir fé verið rekið úr afrétti og niður á bæi fyrir sunnan fjall . Það hefir borið við , þó ekki sé í sumar , að sauður frá bónda í Ölfusi með hreinu marki eigandans hefir verið tekinn úr rekstri suður með sjó . Að hann hafðist var alls ekki að þakka skilvísi þess manns , sem tók hann úr afréttinum , heldur því , að markið var víða þekkt , og að markglöggur og skilvís maður sá hann fyrir sunnan og tók hann úr rekstrinum . Og hver vill nú fullyrða , að ekki kunni að koma fyrir stöku sinnum , að einstaka kind slæðist alla leið þangað , sem rekstrarnir eiga að fara , og missist þannig alveg eigandanum ? Það er spá mín og margra annarra fleiri , að fleirum en Ölfusingum mundi þykja þetta , sem hér að framan er talið , heldur ónotagreiði . Ég held nú , að þetta sé oftast óviljaverk ; en hitt er satt , að þau óviljaverk eiga ekki að koma fyrir . Stundum kemur þetta fyrir af kæruleysi og skeytingarleysi ; því er ekki hægt að neita ; svo sem þegar rekstrarmenn sleppa stórrekstrum með dimmunni á hauskvöldum í búfjárhaga fulla af fé , liggja í útikofunum um nóttina og smala síðan og reka af stað með skímunni , án þess að hafa tal af neinum ; hver veit hvað þeir fara með ásamt sínum kindum ? Eða þegar haldið er áfram með rekstra gegnum búfjárhaga eða afrétt eftir að komin er nótt og svarta-myrkur og lítt mögulegt eða jafnvel ómögulegt að sjá , hvort fé fer saman við reksturinn eða ekki . Það er ekki að orsakalausu , að sagt er um þá menn , sem þannig haga ferðum , að þeim muni ekki leitt að " drýgja svolítið mjaðarskömmina " . Stundum kemur þetta til af því , að rekstrarnir eru óhæfilega illa menntir . Þannig það tvisvar fyrir í sumar , að einn maður fór suður með 50 - 60 fjár og klyfjahesta að auki . Mér þætti gaman að vita , hvað bændur í upphreppum Árnessýslu eða í Rangárvallasýslu mundu segja , ef slík og þvílík kæruleysis-umferð yrði tekin upp um afrétt þeirra , og þeim jafnframt væri ómögulegt , að hafa nokkurt eftirlit með , hvort fé þeirra slæddist í rekstrana eða ekki . Ég þekki að fornu fari , hvílíkur ófriður er með sauðfé á haustin á þjóðbrautarbæjum í Rangárvallasýslu , og ég hefi oftar en einu sinni heyrt menn þar kvarta sáran ; það var heldur ekki ástæðulaust , því þess man ég dæmi , að 2 sauðir voru reknir í rekstri austan úr Holtum og suður í Elliðaárhólma ; en ekki mundi þó þykja batna , ef sami ófriðurinn og ófögnuðurinn væri líka kominn á afréttinn . - Það var og er gamalla manna mál , að góður afréttur væri besta eign hverrar sveitar ; en - hann er því aðeins góð eign , að skepnur þær , sem þangað eru látnar , eigi þar einhvern rétt og frið á sér . Á hreppskilaþingi að Kröggólfsstöðum 15. þ.m. ( okt ) báru margir bændur sig upp , sem harðast höfðu orðið út , bæði með missi á kindum og ýmsan annan usla af þeim , sem um þjóðveginn fara . Var þá ályktað , að leita til hlutaðeigandi stjórnarvalda og reyna að fá einhverjar reglur settar um sauðfjárrekstra um sveitina og einkum um afréttinn . Vona menn nú það tvennt , að yfirvöldin bregðist á sínum tíma vel og skörulega við þessu máli , sem snertir líka fleiri sveitir en þessa ; og að allir heiðvirðir menn , hvort sem þeir eru úr austri eða vestri , hagi svo ferðum sínum og manni svo rekstra sína , að sem sjaldnast verði ástæða til að kvarta .