Mér er nær að halda að heimspeki heillar kynslóðar í Englandi kynni að hafa orðið öðruvísi ef bókin hefði birst fyrr . Síðan 1945 hefur Popper verið breskur þegn og starfað við Hagfræðiskóla Lundúna ( London School of Economics ) , þar sem hann lét nýlega af störfum sem prófessor í rökfræði og vísindalegri aðferðafræði . Popper Í langri sögu heimspekinnar eru þær heimspekilegu röksemdafærslur miklu fleiri sem ég ber kinnroða fyrir en hinar sem ég er stoltur af . Hvort sem við vitum það eða ekki tökum við fjölmargt sem sjálfsagðan hlut . Magee Hvað mundir þú nefna úr samtímanum sem dæmi um ógagnrýna heimspekilega kreddu sem þarfnast gagnrýnnar rannsóknar ? Þær eru að minni hyggju afsökun fyrir að vera heimspekingur . Ákaflega oft er þessu aðeins beitt gegn andstæðingnum í eftirfarandi formi : „ Ef þú hefur ekki sömu skoðun og ég hlýtur þú að láta stjórnast af einhverjum skuggalegum efnahagslegum hvötum . “ Og þetta er augljóslega spurning sem skiptir litlu máli . Því hún sundrar mannkyninu í hópa – menningarhópa – sem geta ekki ræðst við af skynsamlegu viti heldur aðeins háð stríð . Magee Og sumar af þessum kenningum eru réttar , segirðu , en aðrar eru ekki aðeins rangar heldur einnig skaðlegar . 2 Hann sagði einu sinni að heimurinn sjálfur legði ekki til vandamál sem kæmu sér til að vilja hugsa heimspekilega – að hann hefði einungis orðið heimspekingur vegna þess hve fjarstæðar kenningar aðrir heimspekingar hefðu látið sér um munn fara . Popper Jú . Magee Var þetta þungamiðja rannsóknarsviðs þíns ? Popper Meginhugmyndin var sú , hygg ég , að í ljósi hinnar nýju þyngdaraflskenningar Einsteins væru allar eldri skýringar á því hvernig raunvísindin ganga fyrir sig og á eðli vísindalegrar þekkingar rangar . Þetta var í stuttu máli hin viðtekna skoðun . Því kenning Newtons gerði okkur kleift að spá nákvæmlega um nýjar afleiðingar – svo sem um frávik frá lögmálum Keplers – og þessar spár stóðust hin rækilegustu próf. Mesti árangur kenningarinnar var vitaskuld uppgötvun reikistjörnunnar Neptúnusar . Báðir reiknuðu út stöðu þessarar óþekktu reikistjörnu og Galle í Berlín var ekki lengi að finna hana . Skoðanir um kosti þessarar nýju kenningar voru ákaflega skiptar , og þær eru enn skiptar . Popper Það er að öll athugunargögnin sem færa má til stuðnings kenningu Newtons má einnig nota til að styðja afar ólíka kenningu Einsteins . Magee Er þetta ástæðan til þess að þú hvarfst frá aðleiðslukenningunni ? En fyrsta raunverulega misræmið getur hrakið eða afsannað hana . Þetta hlýtur að valda gerbreytingu á viðhorfi okkar til raunvísinda . Popper Það er þá fyrst að aldrei má líta svo á að vísindakenning hafi verið endanlega sannreynd eða sönnuð . Samt sem áður sannaði hún ekki kenningu Newtons . Popper Þá héldum við auðvitað áfram að nota gömlu afsönnuðu kenninguna þar til betri kenning fyndist , en við mundum nota hana með þeirri vitneskju að eitthvað væri bogið við hana . Þeir setja fram tilgátur sem byggðar eru á þessum almennu einkennum . En þín skoðun á málinu var allt önnur . Nýfætt barn væntir þess að fá næringu og umönnun . Vandamál kemur upp hvenær sem getgátur okkar eða væntingar bregðast . Eins og H. S. Jennings sýndi fram á árið 1910 notar meira að segja amaban þessa aðferð . Á vísindalegu stigi leitum við skipulega að mistökum , að villum okkar . Það er aðferð raunvísindanna . Við reynum eftir bestu getu að gagnrýna kenninguna , og þetta þýðir að við reynum að hrekja hana . Og gagnrýni og prófanir eru tilraunir til að hrekja eða afsanna . . En ég tel að þetta sé léttvægt og minni háttar mál . Þekking í hlutlægri merkingu er talaðar eða skrifaðar eða prentaðar staðhæfingar – staðhæfingar eða kenningar sem koma fyrir í tilteknu samhengi , til að mynda í vísindatímaritum . Magee En er í raun og veru þessi reginmunur hvað varðar röklega stöðu á þekkingunni sem ég hef í höfðinu og sömu þekkingu settri á blað ? Við kunnum að hafa haft efasemdir . Það er þessi þekking sem er geymd í bókasöfnum frekar en í höfðinu á okkur . Þá er að líta á hlutlæg tengsl hennar við hlutlægu gömlu hugmyndirnar og við vandamálin sem við leysum með nýju hugmyndinni ; og þessi tengsl eru snar þáttur af ánægjunni . Það skiptir reyndar máli fyrir ánægjuna að skerfurinn sem við leggjum fram er skerfur til vaxtareða þróunar þekkingar í hlutlægri merkingu . Magee Og vöxturinn kemur til sem afleiðing af gagnrýni ? Í þessum gagnrýnu umræðum reynum við að meta kenningarnar frá því sjónarmiði hvort þær eru sannleikanum samkvæmar eða ekki . Magee Þú notar orðið „ sennileiki “ um það sem þú kallar nálægð eða nálgun við sannleikann , er það ekki ? Og komi einhver fram með aðra kenningu á morgun þá getur verið að samkeppnisstaðan milli kenninganna breytist og þar með val okkar . En sé heppnin með okkur getum við réttlætt það að við höllumst að einni kenningu frekar en annarri . Síðan getum við haldið lengra og sýnt fram á að kenning Einsteins hefur meira inntak en kenning Newtons af því að hún leyfir okkur að bera upp og leysa vandamál um útgeislun og flutning ljóss í þyngdarsviðum sem eru kenningu Newtons um megn . Magee Þessi hugmynd , hvernig umræðan stendur núna , innleiðir hún ekki afstæðishyggjuþátt ? Og það getur líka verið að ein sönn eða rétt kenning hafi meiri sannleik að geyma en önnur . Magee Hvernig stendur á því að þú hefur alla ævi aðallega fengist við raunvísindi og raunvísindalega þekkingu frekar en aðrar tegundir þekkingar ? Og raunvísindin eru einfaldlega árangurinn af þessari gagnrýni . Kenning sem getur ekki stangast á við neinn mögulegan eða hugsanlegan atburð er , samkvæmt þessari skoðun , utan við raunvísindi . En þær eru báðar prófanlegar , og það þýðir að standist þær ekki prófanir eru þær afsannaðar eða hraktar . Að mínum dómi telst staðhæfing sem er óhrekjanleg ekki til raunvísinda , en það gerir hana ekki merkingarlausa . . Þetta er því merkilegra sem það gerist á stað og tíma þar sem mestöll heimspeki beinist að tungumálinu á einn eða annan hátt . En ef þú ert að segja að ég telji tungumálið ekki mikilvægt þá er það alrangt . En mannlegt mál byrjar með lýsandi notkun setninga , eða svo ekki sé eins þurrlega til orða tekið , það byrjar með því að segja frá . Að hafa áhyggjur út af orðum og merkingu þeirra er einhver elsta dægrastytting í heimspeki . Ég hef lýst því yfir í þrjátíu ár að skilgreiningar séu innantómar og hef hrakið þá hjátrú að viljum við vera nákvæm þá megum við til að skilgreina orðin sem við notum . Magee Fólki sem veit ekkert um verk þín mætti fyrirgefast þó það haldi að stjórnmálaheimspeki þín komi vísindaheimspeki þinni lítið við . Að vera reiðubúin að læra af mistökunum , og að vera á varðbergi gagnvart þeim , kalla ég skynsemisafstöðuna . Þar að auki er það ekki meirihlutinn sem stjórnar : Sama hvaða flokkur vinnur í kosningunum , þá stjórna hvorki þú né ég . Það sem hins vegar skiptir máli er þetta : Eigi eitthvert land til stofnanir sem gera kleift að skipta um stjórn án ofbeldis og hópur manna reynir að beita ofbeldi af því að þeim tókst ekki að ná völdum án þess , þá er þessi verknaður , hvað sem mennirnir kunna að hugsa eða hafa í hyggju , tilraun til að koma á stjórn sem er haldið uppi með ofbeldi og verður ekki losnað við án ofbeldis , eða með öðrum orðum , þeir eru að freista þess að koma á harðstjórn . Fólk hefur ætíð dreymt um betri heim og sumir þessara drauma hafa verið aflvaki samfélagslegra umbóta . Til dæmis að taka er Djilas sem hafði verið einn af framámönnum í kommúnistaheiminum . Hann hefur á löngum þjáninga - og fangavistarárum komist að skoðunum sem aðrir komust að með gagnrýnni hugsun . Núverandi ástand telst tæplega til nýjunga – nema hvað skynsemi í umræðum hefur raunalega hrakað . Þetta er skiljanleg tilhneiging en hörmuleg ef hún verður sérkenni ungra menntamanna . Magee Þó að þú hafir ekki gefið út bók í nokkur ár þá hefurðu stöðugt verið að skrifa greinar , ritgerðir , halda fyrirlestra og svo framvegis . Og tengsl milli þessara tveggja sviða er kenningin um mannlegt mál , sérstaklega frá líffræðilegu sjónarmiði . Magee Fyrir næsta bindi í Bókasafni lifandi heimspekinga sem helgað er verkum þínum ? Rétt er að geta þess að Bryan Magee hefur skrifað ágæta bók um heimspeki Poppers – Popper – sem kom fyrst út 1973 í bókaflokknum Modern Masters ( Fontana Paperbacks ) og hefur verið endurprentuð ótal sinnum . Til skýringar á ávarpinu Sir skal þess getið að Bretadrottning sæmdi Popper þeirri nafnbót . Einn af frumkvöðlum rökgreiningarheimspeki . Enskur heimspekingur , rithöfundur og aðferðafræðingur í raunvísindum , m.m . Ritið sem helgað er verkum Poppers í The Library of Living Philosophers kom út 1974 í tveimur bindum . Um þessa kenningu fjallar hann m.a. í Hlutlægri þekkingu og í hinu mikla verki sem heitir Sjálfið og heili þess ( The Self and Its Brain . Í þrískiptingu Poppers er ‘ heimur 1 ’ , eða fyrsti heimur , efnisheimurinn og ‘ heimur 2 ’ , eða annar heimur , öll huglæg reynsla okkar og hugsun , bæði meðvituð og ómeðvituð . Varla þarf að taka það fram að hér er um að ræða hugmyndir sem eru mjög umdeildar meðal heimspekinga . Þessa gagnorðu framsetningu skipulagsrakanna fyrir tilvist Guðs leggur David Hume í munn formælanda þeirra Kleanþesar í bókinni Samræður um trúarbrögðin ( Dialogues Concerning Natural Religion ) sem kom út að honum látnum árið 1779 . Hvernig rökin virka . Þannig að rétt eins og úr , svo dæmi sé tekið , er listilega hannað og smíðað í ákveðnum tilgangi og fær okkur til að álykta um tilvist úrsmiðs , þannig fá hin óteljandi merki um , að því er virðist , ætlun og tilgang í náttúrunni okkur til að álykta að hér sé líka hönnuður að verki : arkitekt fær um að skipuleggja og hanna undur alheimsins . Menn og sjimpansar eru nægilega líkir lífeðlis - og atferlislega svo að gera má ráð fyrir að þeir , líkt og við , finni til sársauka , svo dæmi sé tekið ( þó við getum aldrei vitað það með vissu ) . Ef við þurfum hönnuð lítur út fyrir að við þurfum yfirhönnuð og síðan yfir-yfirhönnuð og svo koll af kolli . Jafnvel þótt gert sé ráð fyrir að skipulagsrökin hafi verið samþykkt þá eru takmörk fyrir því hve mikið hefur í raun og veru verið viðurkennt . Guðlegi úrsmiðurinn og sá blindi . 3 Fínstilling í alheimi . Það er ótrúlega ólíklegt að maður fái gríðarstóran happdrættisvinning en það er mögulegt , og fengi maður vinninginn mundi hann ekki telja að einhver hefði hagrætt útkomunni honum í hag – hann mundi þakka hana óvenjulegri heppni . Strangt tekið ætti hún að heita Samræður um náttúrleg trúarbrögð . 4 . Þýtt úr bókinni 50 Philosophy Ideas You Really Need to Know eftir Ben Dupré sem kom út árið 2007 . Hvort heldur hann þrammar áfram eða tifar hjá virðist tíminn vera óvinur okkar á augnablikum sem þessum . Ef við getum ekki unnið sigur á tímanum getum við þá friðmælst ? Ég mundi með fyrirvara stinga upp á að við gætum að minnsta kosti lært að ganga í takt við hann . Fyrir daga Þúkýdídesar , hélt Williams fram , var fortíðin formlaust tímarými þar sem enginn greinarmunur var gerður á goðsögu og sögu , og enginn skilningur þar sem fólk sá nútíðina eins og hún tilheyri sömu óslitnu tímaröðinni þannig að framtíð okkar verði fortíð kynslóða framtíðar . Við mundum skilja þær þannig að þær hefðu að geyma einhver atriði sem væru staðreyndir og önnur sem væru skreytni , og við hefðum engan sérstakan áhuga á að greiða úr hvað væri hvað . Það sýnir bara á hve ólíkan hátt við komum skipan á fortíðina . Jafnvel tímatalarunur sem teygjast þúsundir ára aftur í tímann voru upphugsaðar langtum nær okkur í tíma . Fulltrúi Maós Zedongs Chou En-lai komst prýðilega að orði um frönsku byltinguna þegar hann sagði að það væri of snemmt að dæma um þýðingu hennar . Ísraelar eru alltaf óþolinmóðir í orustu og hernaðarlist . “ En það þýðir ekki að við getum ekki gert einhverjar breytingar á því hvernig við tengjumst líðandi daganna og áranna . Í Óraunveruleika tímans velti John McTaggart fyrir sér tveimur andstæðum skoðunum á tímanum . McTaggart hélt því fram að hvorug hugmyndin lýsti tímanum á fullnægjandi hátt og að þessvegna væri tíminn ekki raunverulegur . Hin snjalla hugmynd Kants , eins og svo mikið af heimspeki , virðist liggja alveg í augum uppi einungis eftir að hún hefur verið sett fram . Í einum skilningi gerði þetta tímann huglægan vegna þess að það tengist meira því hvernig við upplifum heiminn en heiminum sjálfum . Það væri útilokað að rannsaka heiminn eins og hann er í sjálfum sér vegna þess að slíkur heimur er okkur óaðgengilegur . Sem betur fer fyrir heiðingjana meðal okkar leiddi leit hans hann samt til nokkurra altækari hugmynda . Eigi að síður sá Kierkegaard merki um þessa fjarstæðu hjá okkur öllum . En Kierkegaard taldi þó að lífsspekin í carpe diem ( gríptu daginn ) ynni gegn sjálfri sér . Aftur er fagorðið villandi því að grundvallareinkenni hins siðræna sviðs tilverunnar er ekki að það innleiði siðferðið ( þótt það geri það ) heldur að það nær út yfir augnablikið . Skiptið um , gerið ekki við “ á í síauknum mæli ekki eingöngu við neysluvörur heldur kringumstæður og sambönd . Siðræna sjálfið á sér djúpstæðar félagslegar og sögulegar rætur . Eru þá til aðrar leiðir að leysa þverstæðuna sem Kierkegaard lagði fyrir okkur ? Samt sem áður megum við ekki einblína um of á framtíðina eða fortíðina , ella glötum við nútíðinni . En að því gefnu að tímaskynjun er greinilega breytileg ættum við að gera ráð fyrir að til væru fleiri en ein leið til að lifa í sátt og samlyndi við tímann . Andstætt við þetta eru flestir sem slá um sig með klisjunum um carpe diem – „ Lífið er ekki hve oft þú dregur andann , það er hve mörg andartök gera þig orðlausan af hrifningu “ eða „ Það eru ekki árin í lífi þínu , það er lífið í árum þínum “ – að selja rómantískan uppspuna . Líkt og Hómer sýna fæst okkar andartakinu bara ekki þá hollustu sem krafist er af lífi sem veðjar öllu á það . Að grípa er kannski ekki rétta sögnin til að nota um augnablikið , að njóta kynni að vera betra . Búddatrúarmenn iðka aðhygli í hugleiðslu en einnig í einhverjum mæli alltaf . Og það eru eflaust til aðrar leiðir líka . Það getur verið erfitt að sætta sig við dauðleikann og er það ástæðan fyrir því að þegar hann kemur flatt upp á fólk þá er algengasta viðbragðið einskonar skelfing sem miðaldrakrísan er dæmi um . Við upplifum hann aðeins í eina átt , alltaf í nútíð en aldrei úr tengslum við fortíð eða framtíð lengur en nokkur hverful augnablik . Neðanmálsgreinar 1 . – Þýð. 2 . Hlaut Nóbelsverðlaun í hagfræði 1998 .