Aldamótakynslóðin ( millennials ) ólst upp hjá foreldrum sem dásömuðu ekki bara nám heldur forrituðu afkvæmi sín til mennta sig sama hvað . Þetta var allt af góðum vilja gert enda var háskólagráða ekki bara stöðutákn í þeirra augum heldur táknaði hún líka frelsi . Uppgangskynslóðinni ( baby-boomers ) var kennt að ríghalda í stöðugleika og finna gleði í starfsöryggi en eftir fimmtán ár við sama skrifborðið óskuðu þau börnum sínum betra lífs . Betra lífs sem finna mátti við enda háskólagráðunnar . Ísland stærir sig af því að vera þekkingarsamfélag í takt við uppeldi aldamótakynslóðarinnar . Mastersgráðan er nýja stúdentsprófið . Doktorsgráðan er nýja bachelorgráðan . Án íhugunar heldur aldamótakynslóðin beint áfram í mastersnám án nokkurrar viðkomu á atvinnumarkaðnum . Leiðin er greið enda eru nánast engar inngöngukröfur gerðar af hálfu háskóla nema bachelorgráða . Ísland fjöldaframleiðir háskólamenntaða . Eftir tveggja ára mastersnám þarf neminn að horfast í augu við blákaldan veruleikann . Við enda háskólaregnbogans blasir ekki við milljón á mánuði , skrifstofa með útsýni og heitur hádegismatur . Eftir fimm ára nám er draumastarfið ekki í höfn . Höfnun , eftir höfnun , eftir höfnun birtist í innhólfinu og allar starfsauglýsingar í Fréttablaðinu gera ráð fyrir reynslu . Til þess að einstaklingur sé fýsilegur kostur í augum atvinnurekanda er ákjósanlegt að viðkomandi hafi einhvers konar staðfestingu á því að hann virki á atvinnumarkaðnum og þá helst innan fagsins sem hann er menntaður í . Það er nefnilega það . Háskólanám er ekki atvinnureynsla . Tilgangur háskóla er undirbúningur fyrir atvinnulífið . Það er ekki samasemmerki á milli þess að fá níu á prófi og að vera frábær starfskraftur . Þegar neminn loksins kemst í starf sem tengist náminu er raunveruleikinn mögulega sá að þetta starf á engan veginn við hann . Neminn eyddi fimm árum í nám sem skilaði honum engu í hamingjukapphlaupinu . En hver er lausnin ? Hugmyndum um starfsnám hefur verið kastað fram . Í Bandaríkjunum hefur starfsnám tíðkast í þeirri mynd sem mætti kalla nútíma þrælahald . Háværar raddir hafa undanfarin ár krafist þess að lög varðandi starfsnám verði hert þar í landi og tilsjón aukin . Fyrirtæki hafa í síauknum mæli nýtt sér örvæntingafull ungmenni sem hlaupa annað hvort launalaus eða á lágmarkslaunum á milli hæða með kaffibolla og kruðerí fyrir yfirmenn sína í von um að fá meðmæli eða góða línu á ferilskránna . Nýlegar kannanir hinu megin við hafið hafa svo meira að segja sýnt fram á að ógreitt starfsnám auki ekki atvinnumöguleika eftir útskrift . Sú atvinnugrein á Íslandi sem hefur hvað mest nýtt sér starfsnám er láglaunageirinn , ferðabransinn . Námsmenn , oftast erlendir , svara tölvupóstum ferðamanna og taka tólf tíma vaktir í móttöku . Launalaust . Á meðan veski atvinnurekenda í gullgrafaraæðinu tútna út . Í staðinn fyrir afturhvarf til fortíðar og að herma eftir 50 ára gamalli hugmynd Bandaríkjamanna , hvernig væri að við skoðuðum nýstárlegri lausnir ? Háskólar í Bandaríkjunum , Evrópu og víðar hafa þrengri skilyrði fyrir inngöngu í fjölmargt mastersnám . Án þess að horfa í hillingum á himinhá háskólagjöld þá væri í staðinn hægt væri að gera kröfur um reynslu á atvinnumarkaði og meðmælabréf úr nokkrum áttum . Laða að hæfari kennara með reynslu úr viðkomandi fagi og hækka staðalinn með krefjandi verkefnum og prófum . Þá er líka hægt að gera ungu fólki grein fyrir því að háskólamenntun hefur verið gengisfelld . Mastersgráða er ekki uppáskrift að draumastarfinu . Eftir útskrift þarf kannski bara að byrja á botninum og þiggja starf í þjónustuveri en ekki búast við stjórnunarstöðu á silfurfati . Á Íslandi er um 3% atvinnuleysi . Afskaplega margir samlandar okkar eru með mastersgráðu . Það er ekki erfitt að finna vinnu . Það er erfitt að finna vinnu fyrir þá sem halda að þeir séu yfir hin ýmsu störf hafnir . Það er heldur ekki lífsnauðsynlegt að halda áfram í mastersnám beint eftir grunnnám . Það er kannski bara stórgóð hugmynd að fikra sig aðeins áfram á atvinnumarkaðnum og átta sig á því hvar áhugasviðið raunverulega liggur . Ef það er ógnvænlegur kostur þá er alltaf hægt að næla sér í vinnu með skóla eða á sumrin . Það mætti kalla það greitt starfsnám . Reyna sitt besta að fá starf sem tengist þó ekki sé nema agnarögn náminu sem viðkomandi er í . Vinna sig upp . Foreldrar aldamótakynslóðarinnar hefðu kannski átt að leggja aðeins meiri áherslu á gildi góðrar vinnu og aðeins minni áherslu á hamingjuna við enda mastersgráðunnar .