Kominn á efri ár og hættur lækningum renni ég huganum oft til baka , því framtíðin er stutt , og skoða eigin störf og störf læknastéttarinnar á Íslandi og reyni að meta það sem setur svip sinn á stéttina og einstaklinga hennar sem ég hef kynnst . Læknastéttin hefur notið virðingar í þjóðfélaginu og svo er enn , en völd hennar hafa minnkað jafnt og þétt og hún á í vök að verjast gagnvart sívaxandi miðstýringu stjórnvalda , skrifræði og öðrum heilbrigðisstéttum . Læknastéttin er samsett af mismunandi einstaklingum , sem njóta mismunandi hylli sjúklinga og kollega en ég efast um að margar starfsstéttir geti státað af að hafa , í tímanna rás , átt jafnmarga mæta einstaklinga innan raða sinna . Sem stendur er erfitt að meta stöðu hennar en ýmislegt hefur gerst á síðustu árum sem gæti virkað á báða vegu . Við að skoða sögu Læknafélags Reykjavíkur á liðnu sumri fann ég ýmislegt sem kom mér á óvart þó flest breytti litlu um álit mitt á stéttinni . Þó var einn þáttur í sögunni sem ég hafði ekki metið að gildi svo og hver áhrif þessi þáttur hefur haft á starfsemi stéttarinnar , viðhorf einstaklinga í stéttinni og viðhorf almennings til stéttarinnar , en það eru kjaramálin . Sem kunnugt er var aðalhvatinn að stofnun Læknafélags Reykjavíkur að vera samningsaðili lækna við , þá nýstofnað , Sjúkrasamlag Reykjavíkur ( SR ) . Fyrir þann tíma voru embættislæknar einir launaðir af ríkinu en launin voru smánarleg , jafnvel á mælikvarða þeirra tíma . Aðrir starfandi læknar urðu að bjarga sér á greiðslum fyrir unnin verk frá sjúklingum sínum . Það var almenn fátækt í landinu og því innheimtust greiðslur fyrir verkin bæði seint og illa . Því voru læknar almennt fátækir , þó fátækt þeirra væri skör hærri en fátækt alþýðunnar . Einhver málamyndargjaldskrá var til fyrir læknisverk og fyrstu samningarnir við SR fólust meðal annars í því að semja um afslátt af þeirri gjaldskrá . Á móti kom trygging fyrir greiðslu . Þrátt fyrir það voru laun lækna áfram lág þó einstaka duglegir og vinsælir læknar yrðu sæmilega bjargálna . Það var ekki fyrr en á sjöunda áratugi aldarinnar sem læknar náðu svipuðum föstum launum og tæknimenntaðar stéttir í þjóðfélaginu , til dæmis flugmenn . En læknum tókst að semja sig niður aftur . Hversvegna ? Ég lít svo á að ástæðan hafi verið að þeir héldu fast í það sem ég kalla sporslukerfi en í skjóli þess hafa einstaklingar innan stéttarinnar allt frá upphafi félagslegra kjarasamninga getað náð mun hærri launum en meðallæknirinn með því að taka að sér mörg störf og á stundum fleiri störf en þeir hafa ráðið við með góðu móti og oft hafa greiðslur fyrir þessi störf verið duldar . Þessi stefna hefur valdið sundrungu innan stéttarinnar og gert hana tortryggilega í þjóðfélaginu . Á einstaklinga innan stéttarinnar hefur hún haft þau áhrif að áhugi þeirra hefur beinst að því að halda dauðahaldi í sporslurnar í stað þess að taka sameiginlega á og gera laun fyrir aðalstörf lífvænleg . Vegna þess að flestir læknar hafa stundað hluta af námi sínu erlendis bera þeir sig að sjálfsögðu saman við erlenda kollega en í stað þess að reka launastefnu sem stefnir að jafnræði við þá hafa flestir látið sporslurnar nægja , hinir hafa bara haldið áfram að vera óánægðir . Sporslukerfið hefur líka valdið því að viðhorf lækna til kjaramála og heilbrigðismála almennt hefur einkennst af stefnuleysi . Einstaklingar sem hafa séð grilla í matarholur virðast jafnan hafa verið tilbúnir til að nálgast þær eftir eigin leiðum án tillits til heildarinnar þó þeir hinir sömu hafi aldrei hafnað kjarabótum sem náðst hafa með samstöðu . Matarholurnar hafa þó hingað til hvorki verið svo stórar né matarmiklar að þær hafi , nema með fáum undantekningum , leitt lækna til að bregðast umbjóðendum sínum , sjúklingunum . Það var ekki fyrr en gullasni var leiddur inní samfélag íslenskrar læknisfræði , að menn blinduðust svo af gullbjarmanum að þeir misstu sjónar á gömlum gildum læknisfræðinnar , enda var asninn sveipaður hulu læknavísinda . Gullasninn hefur skipt íslensku læknastéttinni í þrjá hópa . Í fyrsta hópnum eru hinir trúuðu sem trúa á gullasnann með hulu og öllu saman og gullmolarnir hafa styrkt þá í trúnni . Í öðrum og líklega stærsta hópnum eru hinir tvístígandi . Gullbjarminn hefur ekki blindað þá alveg og þeir sjá göt á hulunni . Afstaða þeirra er dæmigerð fyrir viðhorf hins venjulega íslenska borgara í dag , sem er hræðsla við að taka afstöðu . Það gæti verið að málmurinn væri ekta og að rimpa mætti saman götin á hulunni og svo veit maður aldrei hvar gullmolarnir lenda . Þetta er ekki sérlega hetjuleg afstaða en hetjur á Íslandi eru nú aðeins þeir sem villast á fjöllum í tilgangslausu vetrarflakki . Í þriðja hópnum eru þeir sem þykjast sjá sora í málminum og að hulan sé gagnsæ eða aðeins hverful mýrarljós og svo vantreysta þeir þeim sem teymdi asnann inn . Því verður trauðla trúað á læknastéttina að meðlimir hennar hlýði að óreyndu þeirri skipun heilbrigðisyfirvalda að rjúfa læknaeiðinn og afneiti , í skjóli þeirra , skyldunni til að varðveita trúnað við sjúklinga sína . Þá brjóta þeir aldagamlar siðareglur lækna sem segja að þeir megi ekki afhenda þriðja aðila trúnaðarupplýsingar , ekki sýst þegar sá aðili er ekki úr heilbrigðisstétt . Því þarf að fá úr því skorið hvort gullasninn ( gagnagrunnurinn ) sé æðri en réttindi sjúklinga og æðri stjórnarskrá lýðveldisins . Ef hann reynist ekki vera það geta læknar , sem afhenda gögn sjúklinga sinna án upplýsts samþykkis sjúklinga , átt á hættu lögsókn , jafnvel þó þeir afhendi gögnin í skjóli opinberra stofnana . Félagið Mannvernd hefur ráðið lögfræðing til að prófa réttarstöðu lækna og sjúklinga gagnvart ( gullasnanum ) gagnagrunnslögunum . Mannvernd hefur einnig leitað til lækna um fjárframlög til að kosta væntanleg málaferli . Undirtektir hafa verið dræmar . Má vera að læknar , hvort sem þeir eru meðmæltir eða andvígir gagnagrunninum , vilji ekki vita um réttarstöðu sína gagnvart lögunum og vilji heldur eiga á hættu að vera kærðir eða kæri sig ekki um að verja rétt sjúklinga sinna sem þeim ber að gera samkvæmt læknaeiðnum ? Getur verið að sporslusiðferðið sé orðið svo rótgróið í stéttinni að menn tími eða þori ekki að reiða af höndum fé til að komast að raun um réttarstöðu sína ? Getur verið að gullasninn sé að verða húsdýr læknastéttarinnar ?