Guðrún Birgisdóttir , geislafræðingur , í brjóstamyndatöku á Leitarstöð 2019 . Heilbrigðisráðherra hefur nú ákveðið að færa framkvæmd skimana frá Krabbameinsfélaginu til heilsugæslunnar ( fyrir leghálskrabbameinum ) og til Landspítala ( fyrir brjóstakrabbameinum ) . Ekki liggur fyrir ákvörðun um hvar utanumhaldi um gagnagrunn , boðunum í skimanir , uppgjöri þeirra og frumurannsóknarstofu verði fyrir komið . Umræða um að færa skimunina til opinberra stofnana hefur skapað aukna óvissu í rekstri verkefnisins og valdið starfsfólki Krabbameinsfélagsins miklu álagi . Við skimanirnar starfar sérhæft fagfólk sem sinnir verkefninu af miklum metnaði og hollustu , þrátt fyrir mikla óvissu um framtíðina . „ Krabbameinsfélagið leggst ekki gegn því að starfsemin verði flutt til opinberra stofnana . Félagið hefur hins vegar talað fyrir því að starfsemin verði ekki aðskilin , heldur rekin áfram í einni einingu sem skapar mikla þekkingarlega samlegð , er hagkvæm rekstrarlega og að auki eingöngu með fókus á skimanir , “ segir Halla Þorvaldsdóttir , framkvæmdastjóri Krabbameinsfélagsins . Tilgangur skimana fyrir krabbameinum er að fækka dauðsföllum af völdum sjúkdómanna . Í dag mæla alþjóðastofnanir með skimunum fyrir brjóstakrabbameinum , þar sem reynt er að finna sjúkdómana á byrjunarstigi , fyrir leghálskrabbameinum og krabbameinum í ristli og endaþarmi þar sem í báðum tilfellum er skimað fyrir forstigum krabbameinanna . Stefnt skal að því að þátttaka í skimunum sé sem mest . Sérstaða Leitarstöðvarinnar „ Leitarstöðin hefur ákveðna sérstöðu því þar er einungis sinnt skimunum og þangað leita konur af öllu landinu , þrátt fyrir að skimun sé í boði í þeirra heimabyggð , “ segir Halla : „ Því miður hefur ekki verið hljómgrunnur fyrir tillögu félagsins um að halda starfinu í sömu einingu en félagið ítrekar mikilvægi þess að horft sé á skimunina sem eitt heildarverkefni , frá boðum í skimun til uppgjörs . “ Á hverju ári koma um 2000 konur sem eiga lögheimili á landsbyggðinni í skimun fyrir leghálskrabbameini á Leitarstöðina og um 3000 konur sem eiga lögheimili á landsbyggðinni í skimun fyrir brjóstakrabbameini . Talsverður hluti kvenna sem tekur þátt í skimun fyrir brjóstakrabbameini eða 30% nýtir sér að geta farið í skimun fyrir leghálskrabbameini í sömu heimsókn . Þátttaka í skimun hefur aukist Þátttöku kvenna hér á landi í skimun hefur verið ábótavant og þátttaka fór örlítið minnkandi um árabil . Á þessu ári hefur náðst mikill árangur vegna ýmissa aðgerða Krabbameinsfélagsins . Komur kvenna í skimun fyrir brjóstakrabbameinum eru á þessu ári 29% fleiri en á sama tímabili fyrir ári og 19% fleiri í skimun fyrir krabbameini í leghálsi . Hjá sumum aldurshópum er aukningin mun meiri . Frá árinu 2014 hafa Sjúkratryggingar Íslands gert þjónustusamning við Krabbameinsfélagið um skimanir fyrir krabbameinum . Félagið hefur sinnt skimununum af metnaði . Þjónustukönnun sem Maskína vann fyrir Leitarstöðina síðastliðið vor leiddi í ljós að 94% kvenna þótti viðmót starfsfólk mjög gott eða fremur gott , 90% kvenna sögðu almenna upplifun sína af komu á Leitarstöðina mjög góða eða frekar góða , 91% kvenna taldi sig fá mjög eða fremur fullnægjandi svör við spurningum sínum hjá starfsfólki Leitarstöðvar , 87% kvenna þótti aðstaðan á Leitarstöðinni mjög góð eða frekar góð og 96% kvenna þótti tími heimsóknar á Leitarstöðina hæfilegur . Skimanir undirfjármagnaðar af ríkinu Það fjármagn sem ríkið hefur lagt til leitarstarfsins hefur ekki staðið undir kostnaði . Félagið hefur því þurft að leggja tugi milljóna til verkefnisins á ári hverju . Á árunum 2016 – 2018 lagði félagið sem dæmi 173 milljónir til verkefnisins auk söfnunarfjár Bleiku slaufunnar 2016 sem rann óskipt til uppfærslu tækja til brjóstamyndatöku , bæði tækja á Leitarstöð , farandtækis sem farið er með um landið og tækis á Sjúkrahúsinu á Akureyri . Heilbrigðisráðuneytið hefur viðurkennt undirfjármögnunina með 50 milljóna viðbótarframlagi í tveimur síðustu samningum , fyrir árin 2018 – 2020 . „ Samningar um skimunina hafa því miður verið til skamms tíma í senn sem hefur skapað erfiðleika í rekstri og óhjákvæmilega bundið hendur félagsins varðandi ákveðna þætti og framkvæmdir . Því miður hefur það fjármagn sem eyrnamerkt er skimunum ekki dugað til þrátt fyrir að rekstrarkostnaði sé haldið í lágmarki . Þetta hefur verið félaginu þungur baggi , en með stuðningi landsmanna í fjáröflunarátökum og Velunnurum félagsins , sem styðja starfið mánaðarlega , hefur þrátt fyrir allt verið hægt að halda skimuninni áfram , á sem bestan hátt “ segir Halla . Vorið 2017 var félaginu tilkynnt um að velferðarráðuneytið hygðist semja við félagið um skimun fyrir krabbameinum til lengri tíma en áður eða 3 til 5 ára . Af því varð ekki og frá árinu 2018 hefur verið í deiglunni að færa verkefnið til opinberra stofnana . Krabbameinsfélagið varð við beiðni heilbrigðisráðuneytisins um að tryggja aðgengi að skimunum út árið 2020 , á meðan gengið væri frá framtíðarfyrirkomulagi . Skimanir á Íslandi Krabbameinsfélagið kom á fót skimunum fyrir legháls - og brjóstakrabbameinum fyrir áratugum síðan . Félagið hefur unnið í samstarfi við velferðarráðuneytið að undirbúningi að skimun fyrir krabbameinum í ristli og endaþarmi og þrýst mjög á um að henni verði komið á sem fyrst . Frá upphafi hefur Krabbameinsfélagið séð um skimanir fyrir brjósta - og leghálskrabbameinum og haft með alla framkvæmdina að gera , allt frá sendingu boðsbréfa til uppgjörs skimananna og árangursmats , auk skimananna sjálfra og framhaldsskoðana þegar þörf krefur . Verkefnið hefur frá upphafi verið hluti af hugsjónastarfi félagsins . Það er heilbrigðisyfirvalda að tryggja aðgengi að skimunum sem draga úr dauðsföllum af völdum krabbameina . Hvar sem skimunin fer fram verður hið opinbera að tryggja nægilegt fjármagn til verkefnisins svo skimunin geti verið eins og best lætur og í samræmi við alþjóðleg viðmið . Skimuninni þarf að sinna af þjálfuðu starfsfólki , hún þarf að fara fram við góðar aðstæður og vera aðgengileg öllum . Í því síðastnefnda sýnir reynsla bæði annarra þjóða og reynsla af tilraunaverkefni Krabbameinsfélagsins að gjaldfrjáls skimun spilar stórt hlutverk . Ráðherra lýsti því yfir í mars að skimun yrði gjaldfrjáls og fulltrúar heilsugæslunnar hyggjast bjóða upp á gjaldfrjálsa skimun . Það er mikið fagnaðarefni . Krabbameinsfélagið ákvað að kanna áhrif þess að skimun væri gjaldfrjáls og hefur þar sem af er árinu lagt 9 milljónir í að bjóða tveimur árgöngum ókeypis skimun á árinu 2019 . Niðurstöðurnar sýna að gjaldfrjáls skimun skiptir sköpum . Komum 23 ára kvenna á Leitarstöðina í leghálsskimun fjölgaði um 92% og komum 40 ára kvenna á Leitarstöðina í brjóstaskimun fjölgaði um 90% frá fyrra ári . Tugir milljóna í undirbúning fyrir skimun í ristli og endaþarmi Það er baráttumál Krabbameinsfélagsins að hér á landi sé alltaf í boði skimun fyrir þeim krabbameinum sem alþjóðastofnanir mæla með . Ekki má sofna á verðinum . Skimun fyrir krabbameinum í ristli og endaþarmi má ekki bíða lengur en reyndin er . Búið er að leggja tugi milljóna í undirbúning þeirrar skimunar og einungis ákvörðun stjórnvalda kemur í veg fyrir að hafist sé handa . Krabbamein í ristli og endaþarmi er skaðvaldur sem veldur dauða eins íbúa landsins í viku hverri . Áskorun um styttingu biðtíma á Brjóstamiðstöð Landspítalans Þátttakendur á málþingi Krabbameinsfélagsins um brjóstakrabbamein í október sendu framkvæmdastjórn Landspítala ogheilbrigðisráðherra áskorun um að finna lausn á óviðunandi bið kvenna í framhaldsskoðun komi upp grunur um brjóstakrabbamein . Biðtíminn er sjö sinnum lengri en alþjóðleg viðmið segja til um , að meðaltali 35 dagar en ekki 5. „ Landspítalinn hefur alfarið séð um þessar sérskoðanir í tæp þrjú ár , eða eftir að ráðherra tók ákvörðun um að færa verkefnið þangað . Þetta er algerlega óviðunandi staða og sannarlega víti til varnaðar í fyrirhuguðum breytingum . Við heyrum ítrekað fréttir af gríðarlegu álagi og jafnvel samdrætti í þjónustu Landspítalans . Spyrja má hvort hægt sé að bæta skimunum fyrir brjóstakrabbameinum á spítala sem er í þeirri stöðu að geta vart annað öðru starfi , fyrir utan áhyggjur okkar af því að fjármagnið sem fylgir skimunum muni ekki duga til . Spítalinn á varla mikla varasjóði til að bæta upp á þar sem á vantar , “ segir Halla . „ Það verður að tryggja að vandað sé til undirbúnings á tilfærslu verkefna og þar duga góðar hugmyndir skammt . Nægilegar fjárveitingar verða að vera til staðar , mannauður og aðstaða , áður en lagt er af stað , því annars er betur heima setið , “ segir Halla . Sýni fram á getu til að sinna skimunum Krabbameinsfélagið telur mikilvægt að stofnanir sem taki við jafn viðamiklu verkefni og skimanir í landinu eru , kynni markmið sín og sýni fram á þær geti tryggt aðgengi að skimun , sem stenst alþjóðleg gæðaviðmið .