Það er ekki slæmt , hún elskar vinnuna sína . Victoría hefur lesið sér heilmikið til um Ísland en hefur lítið fundið um skipulag náttúruverndar og stjórnun á því sviði . Það sýnir mörg verndarsvæði á Íslandi . Hann hafði sagt henni að á kortinu væru friðlýst svæði en líka svæði sem nytu annars konar verndar ríkisins eða væru í eigu þess án beinnar nýtingar . Victoría hlakkar til . Hún var síðan þjóðgarðsvörður í víðáttum og eyðimörkum suðvestur Bandaríkjanna áður en hún fór að vinna hjá IUCN . Miðað við það sem hún hafði kynnt sér ætti Ísland bæði að minna á Alaska , með jökla og jökulfljót , hressandi svala og alls kyns veður , og líka á suðvestrið með eyðimörkum , söndum og víðáttum . Þarna er góð gestastofa og merktar gönguleiðir með upplýsingum fyrir ferðamenn . Ekki slæm byrjun það . Samkvæmt korti Sveins er hér stórt landsvæði í umsjón ríkisins . Nú fær jeppinn að reyna sig og hún stefnir upp á milli jökla og fjalla . Næst eru Þingvellir á dagskrá , elsti þjóðgarður landsins . Vegurinn er hræðilegur , hörð þvottabretti og rykmökkur gýs aftur úr bílnum og hátt í loft upp . Eftir nokkurn akstur um fjallasal stöðvar hún bílinn . Samkvæmt korti og gps-tæki er hún nú komin vel inn í þjóðgarðinn . Vegurinn er þó síst betri en fyrr og ýmislegt vekur athygli hennar . Meðfram veginum er áberandi girðing sem klýfur þjógarðinn en búfé er á beit báðum megin hennar . Þetta virðist þó ekki heppilegt beitarland , land nær örfoka og rofabörð í gróðurtorfum . Eftir nokkurn akstur í viðbót ekur hún um rimlahlið í veginum og sýnist þá loksins komin á beitarfriðað svæði . Og náttúran er mögnuð , land kjarri vaxið og djúpar gliðnunarsprungur í gráu hrauni . Við gatnamót eru nokkur hús , eitt þeirra greinilega opið almenningi . Inn komin sýnist henni fyrst að eingöngu sé um að ræða veitingastað sem selur sælgæti , gos og ís en finnur svo í horni ungan pilt sem gæti verið landvörður . Hann er þó upptekinn við að selja bækur og eitthvað annað , veiðileyfi sýnist henni . Þegar hún loks kemst að spyr hún hvort ekki sé gestastofa í þjógarðinum þar sem fá megi helstu upplýsingar um hann . Samkvæmt leiðsögn hans ekur hún á Hakið . Og mikið rétt , þarna eru snotrar byggingar . Hún kemst svo að raun um að þótt mikið hafi verið lagt í húsin er hlutverk gestastofunnar fremur snautlegt og litlar upplýsingar þar að fá . Landvörður þar er líka upptekinn við að selja minjagripi . Hann bendir henni á fræðsluefni í tölvum . Hún ygglir sig , fær alveg nóg af að sitja við tölvur á skrifstofunni sinni þótt hún geri það ekki hér . Hún kaupir teiknaða mynd af hluta þjóðgarðsins sem á að sýna gönguleiðir þar . Hún vill gjarnan fá sér góða göngu en fyrst ætlar hún að skoða þennan fræga þingstað . Þarna er urmull af fólki en hún sér engar merkingar sem vísa leiðir . Hún ákveður að fara í aðra hluta þjóðgarðsins . Eftir um tvær klukkustundir gefst Viktoría upp . Hún finnur ekki þær leiðir sem þó eru merktar á kortið og þær sem hún telur sig finna týnast fljótt í gróðri og ófærð . Og hún starir steinhissa á stór skógræktarsvæði með trjám sem hún veit að ekki eru upprunaleg í landinu . Viktoría skrifar duglega í minnisbókina sína og heldur ferð sinni áfram . Hún hlakkar til að koma að Geysi , sjá þennan fræga goshver sem allir slíkir heita eftir . Hún minnist þess að hafa lesið umræður sem fóru fram í bandaríska þinginu upp úr 1870 þegar verið var að berjast fyrir friðun Yellowstone sem fyrsta þjóðgarðs heims . Þá var haft á orði að goshverirnir þar væru jafnvel meiri en þeir á Íslandi . Það verður gaman að sjá hvort svo sé . Þegar hún kemur að Geysi heldur hún helst að hún hafi villst . Hún horfir undrandi á hús og umsvif , jarðrask , byggingar og illa farna göngustíga og hugsar að kannski hafi aðstæður verið í þessa átt heima hjá henni svona í kring um 1930 , það er eins og hana minni að hún hafi lesið það einhvers staðar . Hún flýtir sér aftur í bílinn , það er ekki langt að Gullfossi . Líka þar taka á móti henni ljótar byggingar þaðan sem berst lykt af brösuðum mat og steiktum kartöflum . Engin gestastofa , litlar upplýsingar . Þarna hittir hún þó landvörð . Hann segir henni að þótt þjóðin eigi bæði Geysi og Gullfoss þá séu þeir skikar litlir . Land umhverfis þessa staði sé í einkaeign og engar reglur gildi á Íslandi um grenndarsvæði friðlýstra svæða eins og víðast sé erlendis . Eigendur geti því farið út í framkvæmdir og umsvif mjög nálægt þessum merkilegu stöðum til að hafa gott af þeim ferðamönnum sem þangað koma . Stutt hálendisferð Victoría horfir til fjalla og jökla . Þegar hún sér að vegurinn áfram norður er malbikaður ákveður hún að leyfa sér smá útúrdúr upp á hálendið . Þótt malbikið endi fljótlega og þvottabrettin taki við heldur hún áfram , jöklarnir toga . Enn undrast hún vegagerðina . Mikið upphækkaðir vegir , líka þeir sem þó eru aðeins notaðir á sumrin , en svo slæmir að margir hljóta að veigra sér við að aka þá . Víða sér hún að fólk hefur ekið utan vega að því er virðist í tilgangsleysi . Slóðir eru markaðar í landið meðfram veginum og sums staðar hafa menn spænt upp brekkur og hlíðar . Vandamál sem hún þekkir frá sandeyðimörkum suðvestursins . Fróðlegt verður að heyra hvernig Íslendingar bregðast við þessu . Hún verður líklega að láta bíða að afla slíkra upplýsinga þangað til hún kemur aftur til höfuðborgarinnar og getur spurt einhverja starfsmenn stofnunarinnar sem hefur með þessi svæði að gera . Hún fer út og teygar að sér fjallaloft , ægifagra jöklasýn og dáist að víðsýni í tæru loftinu . En hún veit eiginlega ekkert hvert hún á að fara og ákveður loks að snúa við . Þórsmörk Victoría hugsar ýmislegt á leið sinni um sunnlenskar sveitir . Hún sér nú að hún þarf að vera við ýmsu búin á náttúruverndarsvæðum Íslands hvað varðar þjónustu og aðstöðu , innviði sem þykja sjálfsagðir á slíkum svæðum í öðrum löndum . Hins vegar er náttúran sjálf stórkostleg , um það er ekki deilt . Sú verður örugglega raunin á næsta viðkomustað , Þórsmörk , sem kúrir undir jöklum . Hún er heppin að komast í samflot með nokkrum bílum síðasta spölinn og þar sem hún er snjall bílstjóri og ýmsu vön kemst hún klakklaust alla leið að síðustu ánni . Þaðan er auðvelt að ganga . Engin gestastofa er hér , ekki frekar en annars staðar , til að taka á móti ferðamönnum og segja þeim frá náttúru og vísa þeim leiðir og litlar merkingar eða upplýsingar á skiltum . Hún hittir fljótlega röggsama landverði sem vísa henni á nokkrar gönguleiðir og hún arkar af stað . Gönguleiðirnar eru illa merktar og það sem verra er , þær eru flestar í mjög slæmu ástandi . Brekkur eru brattar og greinilega rignir hér oft mikið . Víða hafa myndast lækjarfarvegir í bröttum götum , jarðvegur runnið úr þeim og þær orðið djúpar og ógreiðfærar . Þá myndast nýjar leiðir við hlið þeirra gömlu og áður en við er litið eru heilu fjallshlíðarnar úttraðkaðar . Vandamál sem hún þekkir en hún veit að eru leysanleg en kostar auðvitað vinnu og fjármagn . Hún er líka hissa þegar hún sér á þessu svæði breiður af Alaska-lúpínu . Henni hafði þótti fróðlegt að lesa að þessi planta , sem hún þekkir vel úr heimahögum , sé verulega ágeng tegund á Íslandi og eyði náttúrlegu vistkerfi . Hún hefur víða séð hana á sinni ferð en undrast að sjá hana hér óáreitta á náttúruverndarsvæði . Núpsstaður og Skaftafell Frá Þórsmörk heldur Victoría áfram austur á bóginn . Hún sér ýmislegt og skráir hjá sér . Hún stoppar á Núpsstað . Sem þjóðgarðsvörður í suðurvesturríkjum Bandaríkjanna hafði hún á sinni könnu vernd mikilla fornminja , ævafornra bygginga og listaverka , sem frumbyggjar álfunnar höfðu skilið eftir sig ásamt mannvistarlandslagi umhverfis . Hér sér hún fornminjasvæði sem þarf að vernda . Hún sér reyndar á skilti að húsin eru í vörslu Þjóðminjasafns en umhverfi húsanna er líka mikilvægt . Hér virðist iðnvædd vélvæðing varla hafa numið land , alla vega ekki breytt ásýnd svæðisins verulega . Þá ásýnd þarf að standa vörð um ásamt því að leyfa fólki að fá að njóta svæðisins . En hér er enginn og hún verður að láta sér nægja að glósa í kompu sína áður en hún heldur áfram . Skaftafell er hluti af stærsta þjóðgarði Evrópu , Vatnajökulsþjóðgarði . Hún er ekki farin að búast við neinu þegar hún kemur á nýtt svæði svo að hún verður eiginlega hissa þegar hún sér að í Skaftafelli er gestastofa , reyndar ekkert framúrskarandi en gestastofa þó . Vel lagðir göngustígar í brekkunum voru henni enn meira undrunarefni . Þetta geta Íslendingar þá , hugsar hún . Þegar hún hefur orð á því við landvörð segir hann henni að göngustígarnir í Skaftafelli séu gerðir af hópum sem Bresku sjálfboðaliðasamtökin , BTCV , hafi sent til Íslands síðastliðin 30 ár . Við fylgjum Victoríu ekki lengra um landið en sláumst í för með henni þegar hún kemur aftur til Reykjavíkur og vill tala við fólk , afla upplýsinga og koma hugmyndum sínum og tillögum áleiðis . Hún spyr hvar séu höfuðstöðvar Náttúruverndar Íslands . Henni er sagt að engin slík stofnun sé til en er bent á Umhverfisstofnun . Eftir nokkra leit finnur hún þá stofnun innan um aðrar skrifstofur og verslanir við heldur óvistlega umferðargötu nokkuð frá miðbæ Reykjavíkur . Henni er vísað inn til konu sem tekur henni ljúfmannlega . Þegar Victoría fer að telja upp þá staði sem hún vill ræða um segir konan að hún geti ekki tekið við athugasemdum hennar nema að litlu leyti . Umhverfisstofnun hafi jú bara með að gera þjóðgarðinn Snæfellsjökul , Gullfoss og Geysi og flest önnur friðlönd landsins . Aðrir hafi yfirumsjón með öðrum svæðum sem Victoría heimsótti . Hún segir Victoríu að Landgræðsla ríkisins hafi umsjón með Húsafelli og höfuðstöðvar Landgræðslunnar séu í Rangárvallasýslu . Alþingi stjórni Þingvallaþjóðgarði , hálendið sé þjóðlenda og því sé sinnt frá forsætisráðuneytinu og Þórsmörk sé í umsjón Skógræktar ríkisins og höfuðstöðvar hennar séu austur á landi . Hvað varðar Núpsstað þá séu hús í umsjón Þjóðminjasafns en ef hún hafi áhuga á landinu í kring um bæinn og verndun minja þar og menningarlandslags sé það líklega á verksviði Fornleifaverndar ríkisins . Loks gefur hún henni upp heimilisfang höfuðstöðva Vatnajökulsþjóðgarðs . Viktoría er ekki á því að gefast upp , ekki strax . Hún ákveður að reyna að minnsta kosti að finna stjórnendur þjóðgarðanna . Þegar hún kemur að húsinu þar sem höfuðstöðvar stærsta þjóðgarðs Evrópu eru til húsa sér hún í fyrstu aðeins stóra og frekar druslulega fornbókaverslun . Við eftirgrennslan ratar hún þó upp nokkrar hæðir og finnur þar einn eldri mann á skrifstofu . Hann segir henni að þau starfi þarna venjulega tvö fyrri hluta dags . Þegar hún hefur lokið erindi sínu og átt ágætt samtal við framkvæmdastjóra þjóðgarðsins heldur hún að Alþingi . Þar eru höfuðstöðvar Þingvallaþjóðgarðs . Henni er bent á húsið en það er harðlæst og engin leið að komast þar inn nema að kalla upp erindið í dyrasíma . Ekki líst henni á það og nú loks gefst hún upp . Daginn eftir heldur Victoría Park af landi brott . Þegar hún hefur komið sér vel fyrir eftir flugtak áttar hún sig á að hún borgaði ekki neitt brottfaragjald . Íslendingum veitti þó ekki af slíkum fjármunum , hugsar hún , þar sem vantar nær alla innviði til náttúruverndar og móttöku ferðamanna á þessu sérstaka , fallega en um leið viðkvæma landi . Hún tekur upp tölvuna til að skrifa skýrslu til yfirmanns síns . Hún þarf að vera skýr , stutt og gagnorð . Fulltrúi IUCN heimsótti nokkur markverð svæði á vestur - og suðurlandi og skoðaði sérstaklega þjóðgarðana Snæfellsjökul , Þingvelli og Vatnajökulsþjóðgarð en einnig Húsafell , Gullfoss , Geysi , Núpsstað og Þórsmörk . Einnig var farið upp á miðhálendið . Allt eru þetta svæði undir stjórn ríkisins og flest vernduð á einhvern hátt . Öll eru svæðin mjög vinsælir ferðamannastaðir en fjöldi ferðamanna á Íslandi eykst nú stöðug . Á öllum þessum svæðum blasa við sömu óleystu viðfangsefnin í mismiklum mæli þó . Mikill skortur er á innviðum , s.s. gestastofum , upplýsingaskiltum , góðum og vel lögðum göngustígum , og á þeim er veik landvarsla og lítil náttúrutúlkun . Einnig kom í ljós að fæst þessara svæða hafa raunverulega verndar - , stjórnunar - eða skipulagsáætlanir . Þegar heimsækja átti stofnunina sem fer með stýringu verndarsvæða á Íslandi kom hið undarlega í ljós , svæðunum er stýrt af sjö ólíkum stofnunum sem eru undir tveim ráðuneytum . Helsta ógn íslenskra náttúruverndarsvæða er ásókn í að virkja til orkuöflunar bæði vatnsföll og jarðhitasvæði landsins og er rannsóknum og framkvæmdum á því sviði stýrt af öflugum stofnunum . Sundrung þeirra sem gæta eiga hagsmuna og sjónarmiða náttúruverndar verður til þess að mótrök á því sviði eru veik og svo virðist að faglegum náttúruverndarsjónarmiðum sé helst haldið á lofti af sjálfboðasamtökum . Margir Íslendingar horfa til framtíðarstarfa í ferðaþjónustu . Ef fer sem horfir er hins vegar hætta á að illa fari . Víða er þéttleiki ferðamanna allt of mikill en á öðrum svæðum , sem eru ekki síður athyglisverð , sést ekki fólk . Mikilvægt er að skipuleggja móttöku ferðamanna , og nauðsynlegar ráðstafanir til náttúruverndar á landinu , á heildrænan hátt . Það er ekki hægt þegar vinsælustu ferðamannastaðirnir eru undir ólíkum stjórnum og stofnunum . Núverandi ríkisstjórn mun hafa á stefnuskrá sinni að sameina friðlýst svæði undir einni stjórn . Þær hugmyndir sýnast þó alls ekki ganga nógu langt en engu að síður mun vera ágreiningur innan stjórnarinnar að framfylgja þeirri stefnu . Brýnt er að samræma stjórn verndarsvæða á Íslandi . Setja þarf undir eina stofnun störf og hlutverk sem heyra saman en dreifast nú á margar stofnanir og ólík ráðuneyti . Meginhlutverk slíkrar stofnunar á að vera að standa vörð um þau gæði landsins sem hafa vísindalegt eða fagurfræðilegt gildi og veita fólki nauðsynlega útivist , upplifun og hughrif . Undir nýja stofnun ættu að fara friðlýst svæði ; þjóðgarðar , náttúruvætti , friðlönd og valinn hluti fólkvanga , þjóðskóga ( Ásbyrgi , Þórsmörk ) , landgræðslusvæða ( Dimmuborgir , Húsafell ) og þjóðlendna ( fyrst og fremst á hálendinu ) og einnig minjavernduð svæði . Á svæðunum væri lögð áhersla á að vernda náttúru , menningarminjar og landslag . Í flestum tilvikum er líka gert ráð fyrir móttöku ferðamanna og þjónustu við þá . Hafin væri gjaldtaka af ferðamönnum og rynni gjaldið óskipt til stofnunarinnar . Undir nýrri stofnun sameinuðust verkefni sem nú eru undir Umhverfisstofnun , Vatnajökulsþjóðgarði , Þingvallaþjóðgarði , Landgræðslunni , Skógræktinni , Fornleifavernd ríkisins og forsætisráðuneyti . Hjá stofnuninni starfaði fagfólk sem hefði sérhæft sig í stýringu auðlinda og landnýtingu og gjörþekkti ólíka stýringu á landi / náttúru eftir því hvort markmiðið væri að friða svæði vegna merkrar náttúru eða vernda það vegna fornleifa , sögu , skóga o.fl . Einnig ynni þar fólk sem kynni til verka við móttöku ferðamanna og þjónustu við þá og að nota ýmiss konar miðlun sem stjórntæki verndunar . Horft væri heildstætt á landið og með gerð verndaráætlana tekið mið af þekkingu á ýmsum fræðasviðum . Victoria Park , sérfræðingur IUCN í stýringu verndarsvæða . Victoría Park er skálduð persóna í sönnu umhverfi og raunverulegum aðstæðum . Höfundurinn Sigrún Helgadóttir var umsjónarmaður Grænfánaverkefnis Landverndar , Skólum á grænni grein í 8 ár og var fyrsti þjóðgarðsvörður þjóðgarðsins í Jökulsárgljúfrum . Sigrún er höfundur bóka um Þingvallaþjóðgarð og Jökulsárgljúfur , Dettifoss og Ásbyrgi og handhafi Náttúruverndarviðurkenningar Sigríðar í Brattholti árið 2010 . Ljósmyndir : Efst ; Baula , næstefst ; séð yfir til Þingvalla , þriðja að ofan ; á Geysissvæðinu , fjórða að ofan ; á Hveravöllum , næstneðst ; Langidalur í Þórsmörk , og neðst ; frá Skaftafelli . Ljósm. Árni Tryggvason .