6 MORGUNBLAÐIÐ Fimmtudagur 26. maí 1960 Garðyrkjufélag íslands 75 ára HINN 26. maí 1960 eru liðin 75 ár frá stofnun félagsins . Þann dag fyrir þremur aldarfjórðung - um komu 11 áhugamenn saman í barnaskólahúsinu í Reykjavík — stofnuðu félagið „ Hið íslenzka garðyrkjufélag " og settu því lög . Mennirnir voru þessir : Schier - beck landlæknir , Árni Thorsteins son landfógeti , Pétur Pétursson biskup , Magnús Stephensen assessor , Theódór Jónasson bæj - arfógeti , Sigurður Melsted presta skólaforstöðumaður , Steingrímur Thorsteinsson skólakennari og skáld , Björn Jónsson ritstjóri og Hallgrímur Sveinsson dómkirkju prestur . Má segja , að hófðingjar Reykjavíkur , bæði hið andlega og veraldlega vald , hafi sameinazt um stofnun félagsíns . Aðalhvata - maður var Sohierbeck landlækn - ir og með honum Árni landfó - geti . Voru þeir landlæknirnn og landfógetinn mjög samhentir í því að efla garðræktina og skipa henni það rúm , er henni ber meðal á'hugamála þjóðarinnar . Báðir skrifuðu i Garðyrkjuritið ( sem Schierbeck stofnaði árið 1895 ) hugvekjur og leiðbeiningar . Vakti m. a . fyrir Schierbeck að , Selda brúðurin' s / nd fimm sinnum Mikið selt á sýningar Lisfahátiðarinnar „ SELDA BRÚÐURIN " verður flutt 5 sinnum í Þjóðleikhúsinu dagana 4. til 8. júní n.k . Óperu - söngvarar frá Prag-óperunni syngja hér öll aðalhlutverkin sem gestir . Tvö minni hlutverk eru sungin af íslenzkum söngvur um , þeim Ævari Kvaran og Eygló Victorsdóttur . Þjóðleikhús kórinn fer með hlutverk kórs - ins og Sinfóníuhljómsveitin leik ^ ur undir stjórn dr. Smetáceks . Tékkneska tónskáldið Bedrich Smetana , höfundur „ Seldu brúð - arinnar " var fæddur 1824 og dá - inn 1884 . Stundaði nám í Prag og hóf strax á unga aldri tónsmíðar sínar og hlaut litla viðurkenn - ingu fyrir þær . 1856 fór hann til Gautaborgar í Svíþjóð og dvald - ist þar til ársins 1861 . Á þeim ár - um var hann mjög rómantískt tónskáld og samdi músik í anda Liizts . Um 1862 nær frelsishreyiingin hámarki hjá Tékkum , þá tekur þjóðleikhús þeirra til starfa og stjórnaði Smetana hljómsveitinni þar um nokkurn tíma . 1866 var svo „ Selda brúðurin' ' flutt þar í fyrsta sinn undir stjórn höfund - ar og hlaut strax ágætar viðtök - ur . Það má segja að tékknesk þjóðarsál endurspeglist í þessari óperu . Uppistaðan eru þjóðlög og gömul dansstef , meistaralega of - in saman í eina heild . Leikandi létt og skemmtilegt , en á bak við leynist þungur tregi . Síðan hefur þessi ópera Smet - ana farið sigurför um allan heim og er talin eitt mesta snilldarverk allra tíma . Sala aðgöngumiða hefur staðið yfir í nokkurn tíma á Listahátíð ina og er þegar mikið selt á þær 14 sýningar , sem þar verða . bæta mataræði manna með því að stuðla að ræktun og neyziu grænmetis . Mark og mið félags - íns hefur frá upphafi verið að efla garðyrkjuna í Iandinu . Það hefur jafnan veitt margvíslegar leiðbeiningar í garðrækt . A fyrri árum útvegaði það einnig mat - jurtafræ o . fl. sem að garðyrkju lýtur , og gerði tilraunir í mat - jurtarækt og blómarækt Síðan haía ýmsir nýir aðilar komið til sögunnar . Garðyrkjuskólinn , Sólufélag garðyrkjumanna , Græn metisverzlun landbúnaðarins , til raunastöðvarnar , Búnaðarfélag Is lands , blómaverzlanir o . fl. hafa tekið við ýmsum verkefnum gamla garðyrkjufélagsins . En fé - lagið hefur að v.erulegu leyti rutt brautina . Árið 1935 , á 50 ára af - mæli félagsins , rekur Metúsalem Stefánsson sögu þess í Frey og segir m. a . , að ekki hafi að jafn - aði borið ýkja mikið á Garðyrkju félaginu , enda hafi það aldrei haft neitt starfsfé . En þrátt fyrir þetta muni þó svo fara , við nán - ari athugun , að flestar þær breyt ingar , sem orðið hafi í garðyrkju - málunum s.l. hálfa öld , megi rekja til félagsins og starfsmanna þess . Garðyrkjufélagið hefur starfað í tveimur áföngum — fyrst til 1901 . Þá hætti það starfsemi um skeið og mun hafa verið litið svo á , að Búnaðarfélag íslands , sem stofnað var um þær mundir , tæki við verkefnum þess . En hinn 1. desember 1918 hefst starfsemi fé - lagsins að nýju . Var Einar Helga - son garðyrkjustjóri síðan lífið og sálin í félaginu og vann mikil nytsemdarst , rf . Mun hans lengi minnzt í íslenzkri garðyrkjusögu . Eftir lát Einars 1935 var dálítið hlé á störfum félagsins , en sðan í ársbyrjun 1937 hefur það starf - að óslitið og margir nýir áhuga - menn bætzt í hópinn . Hin síðari ár hefir félagið hald - ið uppi hagnýtri fræðslustarf - semi í garðyrkju með fræðslu - fundum , útvarpserindum og Garð yrkjuritinu . Það vill stuðla að því , að settur verði á stofn sem fyrst grasgarður í Reykjavík , þar sem ræktaðar verði sem flestar íslenzkar jurtir og einnig helztu skrautjurtir , tré og runnar . Gras - garðurinn verður borginni mikill menningarauki og mjög til styrkt ar grasafræðinámi í skólunum . Garðeigendur geta séð þar hvað Revían „ Eitt lauf " hefur nú verið sýnd 20 sinnum ávallt fyrir fiiIIii húsi . Leikararnir Haraldur Á. Sigurðsson , Karl Guð - mundsson , Steinunn Bjarnadóttir og Þóra Friðriksdóttir skemmta gestum revíunnar í ýmsum mjög skemmtilegum hlut - verkum auk þess sem leikstjórinn , Gunnar Eyjólfsson , rekur raunir piparsveina og kynnir atriðin í bundnu máli . Sex imgir söngvarar skemmta með söng og dansi , sem einnig gerir mikla „ lukku " . Hljómsveit Svavars Gests annast undirleik og leikur fyrir dansi eftir sýningar . Næstu þrjár sýningar eru í Sjálf - stæðishúsinu í kvöld , annað kvöld og sunnudagskvöld kl. 8,30 . þrífst og valið eftir því tegundir í garða sína . Garðyrkjusýningar hafa verið veigamikill þáttur í starfsemi fé - lagsins . Alls munu hafa verið haldnar 16 garðyrkjusýningar á landi , sú fyrsta 1919 . ( Sjá Garð - yrkjuritið 1955 — 1959 ) . Hefur Garðyrkjufélagið gengizt fyrir eða tekið þátt í 8 þessara sýninga , þ. á . m. þeim stærstu . Ennfremur var félagið þátttakandi í stóru norrænu garðyrkjusýningunum í Kaupmannahöfn 1937 og í Hels - ingsfors 1949 . Garðyrkjusýningin í Reykjavík haustið 1941 var fjöl - sóttasta sýning , sem haldin hafði verið á íslandi til þess tíma . Sóttu hana um 22 þúsundir manna . Arsrit félagsins , Garðyrkjurit - ið , hefur komið út frá 1895 — 1901 og síðan flest ár frá og með 1920 . Sum árin hafa verið gefin út sér - stök leiðbeiningarit í þess stað , þ. e. Hvannir , Rósir , Matjurta - bókin , Gróðurhúsabókin og síð - ast Matjurtabókin 2. útgáfa auk - in og endurbætt árið 1958 . Er þar lýst ræktun allra helztu mat - jurta hérlendis og leiðbeint um áburð og jarðveg , vermireiti og ræktun ýmissa jurta í þeim , rækt un berjarunna , varnir gegn jurta sjúkdómum o.s.frv . Er Matjurta - bókin hin gagnlegasta handbók Framh . á bls. 8 inliiliiiliiiiiiliill g ..................... • • .................... • " • Revkvíska rollu - menninjj kallar ESJ skrif til Velvak - anda um „ rollubúskap innan endimarka bæjarins " . Og er hann ekki aldeilis hrifinn af slíku , því eins og hann segir , garðeigendur , sem leggja fyr - irhöfn og fjármuni í að prýða umhverfi húsa sinna , eiga sí - fellt yfir höfði sér að blettir þeirra verði teknir í misgrip - - um fyrir beitiland af hinu „ borgaralega sauðfé " , sem þrátt fyrir borgararéttindi sín hefur ekki lært að gera grein armun á skemmtigarði og af - réttarlandi hvað reyndar er ekki undarlegt , þegar eigend - um þeirra er fyrirmunað að gera greinarmun á atvinnu - háttum , sem henta í sveit og í stórborg . • Nóg jarðnæði Ýmislegt fleira telur ESJ mæla á móti því , að fé sé leyft innan takmarka bæjarlands - ins . Siðan segir hann : Nú fer því fjarri , að sá sem þetta ritar , sé að hatast við sauðfé , sauðfjárbúskap eða ást manna á því húsdýri , sem íslendingar hafa misþyrmt meir en nokkurri annarri skepnu í hartnær þúsund ár , nema ef vera skyldi hestinum . Aðeins þetta : Þeir menn sem ekki geta hugsað til skiln aðar við samfélag sauðkind - arinnar , eiga að leita sér at - hafnasvæðis fjarri strætum stórra borga . Það bíða margir jarðir út um byggðir landsins þeirra , sem vilja hafa gott og gagnsamt fé . Aðrir gætu til dæmis ráðið sig sem beitar - húsamenn og smala í sveit . Væri eflaust víða þegið að fá & . ' FERDINAND ft fjárglögga menn til þeirra starfa . Hitt , að finna fjár - mennsku sinni útrás í rollu - haldi innan um íbúðarhverfi , garðlönd og gildishallir nú - tímaborgar , er jafn fáránlegt og ef gamlir skútukarlar og útgerðarmenn hæfust handa um saltfiskverkun á Arnar - hóli og reistu trönur á Aust - urvelli af einskærri ást á þorskinum . • Flugna - og bakteríu gróðrastíur Frá heilsufræðilegu sjónar - miði séð , væri það líka at - hugandi fyrir bæjaryfirvöld og borgarlækni , sem gera þær sjálfsögðu kröfur til húseig - enda að þeir fjarlægi allt sorp og annað sem veldur óholl - ustu af lóðum sínum , hvort æskilegt sé að hafa taðhauga , hlandforir og aðrar slíkar flugna - og bakteríuaróðrar - stíur óvarðar í næsta nágrenni við íbúðarhverfi og barnaleik velli . Krafa Reykvíkinga hlýtur að vera sú , að rolluhald og reyndar allt ónauðsynlegt skepnuhald verði bannað innan takmarka bæjarlands - ins , en túnlendur þær sem enn eru óskertar að opnum almenningssvæðum , eftir þvi , sem skýaulag stendur til , þar sem þær þúsundir smábarna og unglinga , sem í dag hafa sandrykaða umferðargötuna að leikvelli , geti fundið sér athvarf í grænu grasi .