36 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 23 . MAI 1991 STAÐA RIKISFJARMALANNA skírteini og ríkisvíxla fyrir um 14 milljarða króna umfram innlausn eldri bréfa það sem eftir er ársins . Til samanburðar má nefna að á árinu 1990 nam innlend lántaka ríkissjóð 7,2 milljörðum króna , eða helmingi lægri fjárhæð . öðru óbreyttu . Tvo þriðju hluta þess - arar aukningar má rekja til húsnæð - islánakerfisins , en fjárþörf þess hefur farið úr tæplega 5 milljörðum króna árið 1986 í meira en 20 milljarða samkvæmt áætlun fyrir 1991 , reikn - að á föstu verðlagi . Jafnvel þótt Lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs 1990 - 1991 Greiðsiugrunnur ¦ Frávik Útkoma Fjárlög Endurmat frá 1990 1991 1991 fjárlögum m.kr. m.kr. m.kr m.kr . Tekjur ....................................................... 92.453 101.698 100.898 -800 Gjöld .......................................................... 96.899 105.767 109.976 4,209 Rekstrarhalli ........................................... -f 4.446 * 4.069 h - 9.078 - h 5.009 Hlutfallaflandsframleiðslu , % .................. -1,3 -1,1 -2,5 -1,4 Veittlán.nettó .......................................... -522 -1.040 -1.775 -735 Eignfærð framlög ...................................... -123 -270 -270 Viðskiptareikningar .................................. -2.079 h - 500 -2.000 - 1.500 Lánsfjárhalli , þ.e. hrein lánsfjárþörf .... -7.170 -5.879 -13.123 -7.244 Hlutfallaflandsframleiðslu , % .................. 2,1 1,6 3,6 2,0 Afborganirafteknumlánum ..................... -6.189 -7.700 -7.900 -200 Verglánsfjárþörf ríkissjóðs ................... - 13.359 -13.579 -21.023 -7.444 Lánsfjárþörf opinberra aðila í heild . Lántökuáform annarra opin - berra aðila og lánastofnana en ríkis - sjóðs á árinu 1991 stefna í um 21 milljarða króna , nettó , þ.e. að frá - dregnum afborgunum af eldri lánum . Þetta eru heldur hærri tölur en áður var áætlað sem skýrist fyrst og fremst af auknum umsvifum hús - bréfakerfisins á lánamarkaði . Að öllu samanlögðu stefnir þannig í að lánsfjárþörf ríkissjóðs og ann - arra opinberra aðila verði rúmlega 34 milljarðar króna á þessu ári , eða 11 milljarða umfram forsendur fjár - laga . Þetta svarar til 9,4% af lands - framleiðslu . framlag úr ríkissjóði til byggingar - sjóðanna hafí lækkað á þessum tíma úr 3,6 milljörðum króna 1986 í tæp - lega 1 milljarð samkvæmt fjárlögum 1991 miðað við verðlag þessa árs og auknar lántökur hins opinbera húsnæðislánakerfis komi að nokkru leyti fram í minni lántökum hús - byggjenda á almennum lánamarkaði er aukningin til húsnæðislánakerfis - insveruleg . Á fjárlögum var gert ráð fyrir að lánsfjárþörf hins opinbera -yrði að mestu leyti mætt á innlendum mark - aði . Samkvæmt nýrri áætlun Seðla - banka er sparnaður á árinu talinn verða minni en áður var búist við , Lánsfjárþörf opinberra aðila 1986 - 1991 FjárWðir í miiljörðum króna 1988 Fjárlög Áætlun 1990 1991 1991 Hrein lánsfjárþörf : 1 . A-hluti ríkissjóðs .................... 2,7 8,3 7,2 5,9 13,1 2 . Húsnæðiskerfið ...................... 2,1 6,1 14,5 18,3 20,3 3 . Aðriropnberiraðilar .............. 1,5 2,7 4,9 -0,6 0,9 Hreinlánsfjárþörfalls ............. 6,3 17,1 26,6 23,6 34,3 Hlutfallaflandsframleiðslu ...... 4,0% 6,9% 7,9% 6,4% 9,4% þarafaflaðinnanlands ........... 3,9 7,0 21,1 22,9 Til samanburðar : Aukning peningalegs sparnaðar .............................. 16,3 18,3 36,0 38,0 26,4 Verg lánsfjárþörf opinberra aðila ....................................... 14,9 26,0 41,8 42,5 53,2 Það er áhyggjuefni að lánsfjárþörf opinberra aðila hefur aukist verulega á undanförnum árum . Árið 1986 nam hrein lánsfjárþörf um 4% af lands - framleiðslu , árið 1988 var hlutfallið komið í tæplega 7% , árið 1990 í 8% og samkvæmt áætlun fyrir árið 1991 stefnir hlutfallið í 9,4% . Lánsfjár - halli ríkissjóðs og annarra opinberra aðila hefur því meira en tvöfaldast síðustu fimm ár , úr tæplega 15 millj - örðum árið 1986 ( reiknað á verðlagi 1991 ) í 34 milljarða árið 1991 að eða um 26 milljarðar króna í stað 38 milljarða samkvæmt fyrri spá . Af þessu tvennu , þ.e. stóraukinni lánsfjárþörf opinberra aðila og minni sparnaði , má ráða að það er óhjá - kvæmilegt að endurskoða fyrri áform stjórnvalda um útgjöld og lántökur . Skuldbindingar ríkissjóðs til næstu' ára . Margt bendir til þess að ríkisútgjöld fari vaxandi á næstu árum nema gripið verði til sérstakra aðhaldsaðgerða . Fyrr í þessari skýrslu var greint frá nýjum skuld - auglýsingor Bænastund í dag kl. 18.00 í KFUM - og KFUK-húsinu , Holta - ' vegi . Allir velkomnir . Frá Sálarrannsókna - félagi íslands Aðalfundur félagsins verður haldinn í Garðastræti 8 í kvöld , fimmtudaginn 23. maí , kl. 20.30 . Lagabreyting . 3 . Doktor Erlendur Haraldsson flytur erindi um kynni sín af Sai Baba . Stjórnin . Helgarnámskeið í heildrænni líkamsmeðferð . Upplýsingar og skráning í síma 29936 eftir kl. 20.00 . H ÚTIVIST ' WFINIII1 • REYKJAVtK • SÍMIAÍMSVARI 146 ÍIÍ Básar - Goðaland 2 dagar , 25. - 26. maí . Nú gefst taekifæri til þess að eyða helginni á þessum einstaki stað fyrir gjafverð . Kr. 3.400 fyr \ ir félagsmenn , 3.800 fyrir utan félagsmenn . Brottför á laugar dagsmorgun kl. 08 . Komið heim á sunnudag kl. 19 . Munið Esjugönguna á sunnu - daginn 26. maí . Sjáumst . Útivist . bindingum ríkissjóðs sem gerðar hafa verið að undanförnu og munu auka útgjöld ríkissjóðs á næstu árum . Þessu til viðbótar má nefna skuld - bindingar vegna greiðslu lífeyris op - inberra starfsmanna . Samkvæmt nýlegri athugun er talið að greiðslur í lífeyrissjóð þyrftu að vera mun hærra hlutfall af dagvinnulaunum en nú er til að standa undir fram - tíðarskuldbindingum . Þá hefur verið áætlað að árlegt framlag til Lána - sjóðs íslenskra námsmanna þyrfti að vera 60% af fjárþörf hans til að standa undir rekstri og greiðslu vaxta af lántökum sjóðsins . Loks má nefna lánveitingar ýmissa opin - berra sjóða sem ríkissjóður stendur í ábyrgð fyrir þar sem líkur á útlána - töpum eru verulegar eða vextir á útlánum eru lægri en vextir á inn - eignum . Hér má nefna byggingar - sjóðina , Atvinnutryggingarsjóð út - fjutningsgreina , Hlutafjársjóð , Ábyrgðadeild fiskeldislána , Byggða - stofnun og Framkvæmdasjóð ís - lands . Enda þótt mat á þessum skuld - bihdingum sé afar erfitt má ætla að þær geti haft í för með sér allt að 4 - 6 milljarða króna árlegan útgjalda - auka fyrir ríkissjóð á næstu árum . Það er því mikilvægt að farið verði að huga að þessum atriðum þegar við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1992 og framkvæmd stefnunnar í ríkisfjármálum fyrir næstu ár . 4 . Viðnámsaðgerðir ogáhrif þeirra I stefnuyfírlýsingu ríkisstjórnar - innar er lögð áhersla á mikilvægi stöðugleika í efnahagsmálum og að - haldssamrar efnahagsstjórnar . Vegna vaxandi innlendrar eftir - spurnar , aukins viðskiptahalla og jafnvægisleysis í opinberum fjármál - um og á innlendum lánsfjármarkaði er brýnt að grípa nú þegar til sér - stakra aðhaldsaðgerða í peninga - og ríkisfjármálum . Að öðrum kosti er hætt við að forsendur áframhaldandi stöðugleika í verðlags - og kjaramál - um raskist . Jafnframt er mikilvægt að aðgerðirnar grundvallist á al - mennri efnahagsstjórn fremur en takmörkunum á sérgreindum svið - um . Aðgerðirnar sem ríkisstjórnin hef - ur nú ákveðið að grípa til eru í aðal - atriðum þríþættar . í fyrsta lagi verða ýmsar aðgerðir á sviði vaxtamála . I öðru lagi verður beitt mun meira aðhaldi í ríkisbúskapnum en verið hefur , bæði með því að herða eftirlit með innheimtu tekna og útgjöldum ríkissjóðs . í þriðja lagi hefur ríkis - stjórnin ákveðið að lækka útgjöld og falla frá ýmsum lántökuáformum sem blöstu við þegar hún tók við völdum . 1 . Aðgerðir í vaxtamálum Tímabundin vaxtahækkun á ríkisverðbréfum . Sem fyrr segir stefnir lánsfjárþörf opinberra aðila hærra á þessu ári en æskilegt er frá sjónarhóli stöðugleika í efnahags - málum , verði ekkert að gert . Sam - kvæmt fyrirliggjandi spám verður lánsfjárþörfinni ekki mætt á innlend - um lánamarkaði án hækkunar raun - vaxta . Að óbreyttu stefnir því í stór - felldar erlendar lántökur og yfirdrátt í Seðlabanka . Því hefur ríkisstjórnin ákveðið eftirf arandi aðgerðir í vaxta - og lánsfjármálum : * Hækkun vaxta á spariskírtein - um ríkissjóðs í 7,9% sem Seðla - banki og fjármálaráðuneyti meta nauðsynlegt meðan unnið er að frekari aðgerðum sem gera mögulegt að lækka vexti á nýj'an leik . * Ríkisvíxlavextir verði 14,5% . Þessi ákvörðun hefur þegar komið til framkvæmda . Mark - aðurinn hefur tekið vel við hækkuninni og hafa víxlar selst fyrir um 3,5 milljarða króna það sem af er þessum mánuði . Að undanförnu hafa vextir banka og verðbréfafyrirtækja farið hækk - andi og því ætti vaxtahækkun ríkis - sjóðs ekki að leiða til almennrar vaxtahækkunar nema að takmörk - uðu leyti . Þessi vaxtahækkun er nauðsynleg af tveimur meginástæð - um . Annars vegar til þess að brúa fjárþörf opinberra aðila sem allra mest á innlendum lánsfjármarkaði og draga þannig úr erlendum lántök - um og yfirdrætti ríkissjóðs í Seðla - banka . Hins vegar til að draga úr innlendri eftirspurn , minnka við - skiptahalla og auka sparnað . Jafn - framt er þó ljóst að eitt af mikilvæg - ustu verkefnum hagstjórnar á næst - unni er að skapa forsendur fyrir lægri raunvöxtum þannig að vaxta - hækkunin nú verði einungis tíma - bundin . Frekari aðgerðir . Á næstunni verður unnið að undirbúningi frekarí aðgerða í því skyni að auka aðhald í opinberum rekstri og skapa betra samræmi í stjórn peninga - , gengis - og ríkisfjármála . Meðal annars verð - ur unnið að því að laga kjör á ríkis - verðbréfum að því sem gengur og gerist á almennum markaði og gera vaxtaákvarðanir sveigjanlegri en verið hefur . Þá er stefnt að því að reisa skorður við yfirdrætti ríkissjóðs í Seðlabanka , en mikil notkun yfir - dráttarheimilda hefur tvímælalaust grafið undan nauðsynlegu aðhaldi í ríkisfjármálum . Fuiltrúum fjármála - ráðuneytis og Seðlabanka hefur ver - ið falið að vinna að framgangi þessa máls . Loks verður það vandlega skoðað hvort ekki sé tímabært að tengja íslensku krónuna við aðrar Evrópumyntir . Fjárþörf húsnæðiskerfisins minnkuð . Eins og áður var komið fram stefnir fjárþörf húsnæðislána - kerfísins að óbreyttu í rúmlega 20 milljarða króna nettó á þessu ári . Þar af er fjárþörf byggingarsjóðanna 9 - 10 milljarðar króna , en eftirspurn eftir húsbréfum er talin geta orðið um 12 milljarðar . Lánsfjárþörf sjóð - anna tekur mið af gefnum lánsfjár - loforðum sem koma til greiðslu á árinu , auk 1,5 milljarða króna skammtímaláns úr ríkissjóði . Fullvíst má telja að þessari fjár - þörf verði ekki mætt á innlendum Iánamarkaði án vaxtahækkunar . Hækkun vaxta á lánum sem tekin eru til þess að fjármagna húsnæðis - kerfið kallar óhjákvæmilega á endur - skoðun á útlánsvöxtum , ef ekki á enn frekar að auka vaxtamun tekinna og veittra lána . Ríkisstjórnin hefur því ákveðið eftirfarandi aðgerðir í húsnæðislánakerfinu . * Vextir á lánum Byggingarsjóðs ríkisins sem veitt voru frá og með 1. júlí 1984 hækki í 4,9% . Ákvörðun þessi gildir frá 1. júlí næstkomandi . Með þessari hækkun útlánsvaxta dregur úr greiðsluhalla sjóðsins og frekari rýrnun eiginfjárstöðu hans . * Utlánareglur í húsnæðislána - kerfinu frá 1986 samkvæmt bráðabirgðaákvæðum í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 20. mars 1991 verði endur - Óratérian Páll poituli iftlr Minielisohu Frumflutningur óratóríunnar verður I föstudaginn 24. maí kl. 20 í Hallgrímskirkju . Mi 5 asala í Hallgrímskirkju kl. 12 - 18 og við innganginn . Upplýsingar í síma 11416 , 11417 og 11418. " < Ww * ÍN ° skoðaðar og útlánum hætt . Með þeim aðgerðum sem hér er lýst er talið að fjárþörf húsnæðis - lánakerfisins frá 1986 minnki um 3 - 400 m.kr. strax á þessu ári sem auðveldar stofnuninni að greiða upg viðskiptaskuldir sínar við ríkissjóð . I þessari ákvörðun um vaxtahækkun er gengið út frá því að vextir á lán - um lífeyrissjóðanna til sjóðsins verði ekki hærri en 6,5% á næstu árum . Að óðrum kosti þarf að hækka vexti á útlánum sjóðsins enn frekar til að tryggja eiginfjárstöðu hans . Vaxta - hækkun útlána eykur greiðslubyrði lánþega , en á móti vega auknar vaxtabætur sem koma til útgreiðslu á næsta ári . Hjá efnaminna og tekju - lægra fólki vega vaxtabætur alfarið upp aukna greiðslubyrði . 6 Eftirspurn eftir húsbréfum hefur verið mjög mikil það sem af er ár - inu . Fyrstu fjóra mánuði ársins voru húsbréf afgreidd fyrir um 5 milljarða króna auk þess sem óafgreidd loforð voru upp á 1,3 milljarða króna . Hér þarf þó að hafa í huga að lán í hús - bréfakerfmu eru ekki hrein viðbót á lánamarkaði heldur koma að tals - verðu leyti í stað annarra lána . Fé - lagsmálaráðherra hefur skipað nefnd til þess að skoða og gera tillögur um hvernig megi koma á jafnvægi á húsbréfamarkaði . Gert er ráð fyrir að nefndin skili áliti fyrir júnílok . 2 . Almennar aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum Nu er talið að lánsfjárhalli ríkis - sjóðs stefni í 13 milljarða króna á þessu ári , verði ekkert að gert . Það er hins vegar ljóst að svigrúm til aðgerða er að mörgu leyti takmarkað á þessu ári . Bæði er fjárlagaárið nærri hálfnað sem torveldar um - fangsmiklar aðhaldsaðgerðir hvort sem er á gjalda - , lána - eða tekjuhlið . Þá hafa stjórnvöid gengist undir ákveðnar skuldbindingar í tengslum við gildandi kjarasamninga hvað snertir breytingar á opinberum gjöld - um og um þróun verðlags innan árs - ins . Þrátt fyrir takmarkað svigrúm hefur ríkisstjórnin ákveðið að herða eftirlit með framkvæmd fjárlaga og þannig draga úr lánsfjárhalla ríkis - sjóðs um einn milljarð króna með eftirfarandi aðgerðum : * Ráðstafanir verða gerðar til að innheimta eftirstöðvar af eldri skattskuldum . Hér má nefna álagningu launatengdra gjalda , tekju - og eignarskatta . Laus - lega áætlað nema útistandandi skattskuldir 10 - 12 mmjörðum króna . Nokkur hluti þessara skulda er væntanlega tapaður vegna gjaldþrota , en með sér - stöku átaki er stefnt að því að innheimta 3 - 500 milljónir króna umfram það sem áætlað var í fjárlögum . Unnið er að sam - ræmingu þessara aðgerða og mun þeim hrundið í framkvæmd svo fljótt sem kostur er . * Eins árs reynsla er nú fengin af virðisaukaskattskerfinu . Um flest virðist hafa tekist vel til . Þó sýnist ástæða til þess að gera átak til að styrkja eftirlit með innskatti virðisaukaskatts - ins , þ.e. endurgreiðslúr til at - vinnufyrirtækja , en þar hafa orðið nokkur afföll miðað við áætlanir . * Ráðuneytin hafa að undanförnu endurmetið fjárhagsstöðu ein - stakra stofnana og málaflokka . Fyrir liggur að útgjöld stefna umfram það sem ákveðið var í fjárlögum einkum á sviði al - mannatrygginga og hjá Lána - sjóði íslenskra námsmanna . Þrátt fyrir þetta hafa ráðuneyt - in leitað leiða til lækkunar út - gjalda . Ríkisstjórnin hefur ein - sett sér að lækka útgjöld um 3 - 500 m.kr. á þessu ári og er nú unnið að úrvinnslu þess máls . Framkvæmdum verður frestað , fallið verður frá ráðn - ingu í nýjar stöður og aðhaldi beitt að öllum útgjaldaliðum . Alþingi mun gerð grein fyrir einstökum tillögum til niður - skurðar í fjáraukalagafrum - varpi síðar á árinu . 3 . Sérstakar aðgerðir ( Þriðji þáttur aðgerða ríkisstjórnar - innar felst í sérstökum aðgerðum til að draga úr lánsfjárþörf hins opin - bera . Aðgerðirnar snerta breytingar