Alþýðublaðiðsagði frá ofsaveðrinu á forsíðu sinni . Betur fór en á horfðist í ofsaveðrinu á Vestfjörðum í nótt og fer nú vonandi að ljúka illvirðrahrinu . Dagurinn í dag , 15. janúar , er hins vegar merkilegur dagur í veðursögu Reykjavíkur . Fyrir réttum 78 árum eða þann 15. janúar 1942 gekk nefnilega yfir suðvestanvert landið sannkallað fárviðri og um hádegisbil mældist til dæmis í Reykjavík í fjórgang mesti vindstyrkur sem þar hefur mælst , bæði fyrr og síðar eftir því sem ég best veit , eða 59,5 metrar á sekúndu . Það samsvarar fellibyl af þriðja styrkleikaflokki af fimm . Fárviðri eða 12 vindstig af hinum gamla Beautfort-skala mældist þá á 10 veðurathugunarstöðvum á landinu en stormur ( 9 vindstig ) var á 36 stöðvum . Fjögur stór erlend skip strönduðu á sundunum við Reykjavík , og marga smærri báta rak á land en mannbjörg varð í öllum tilfellum . Hins vegar urðu verri tíðindi daginn eftir því þá fórust 25 af 27 manna áhöfn pólska flutningaskipsins Wigry sem strandaði við Snæfellsnes . Í Alþýðublaðinu 16. janúar sagði svo frá afleiðingum veðursins daginn áður : „ Hér í Reykjavík fuku járnplötur og hellur af þökum mjög víða og var stórhættaaf þessu foki sumstaðar á götum bæjarins . Meðal annars fuku hellur af þaki Landspítalans . Grindur umhverfis hús brotnuðu mjög víða og köstuðust langar leiðir , tré rifnuðu upp úr görðum með rótum , meðal annars stór tré úr garðinum við Aðalstræti , svalir brotnuðu niður og járnplötur og annað rusl fauk um göturnar . Þá munu hafa orðið skemmdir á útihúsum í nágrenni bæjarins . Þá brotnuðu rúður allvíða . Plötur fuku úr girðingu sundlauganna og lentu á húsum og brutu rúður . Svo að segja öll girðing umhverfis íþróttavöllinn [ Melavöllinn ] brotnaði í spón og fauk – liggur þar allt í bendu , brakið úr girðingunni og plötur og drasl frá byggð [ breska og bandaríska ] setuliðsins , sem er þarna skammt frá . Kennslu var hætt í barnaskólunum eftir hádegi […] en strætisvagnar fluttu börn heim til sín um hádegið , að minnsta kosti í sumum hverfum . Nokkur börn stóðu hjálparvana undir húsum og biðu eftir hjálp […] Við og við í gær voru menn að koma í Landspítalann , sem höfðu meiðst af völdum veðursins , og komu 13 þangað af þeim ástæðum , en enginn þeirra var hættulega særður . Heyrzt hefir að bandarískur hermaður hafi slasast töluvert við íþróttavöllinn . Svo mikið var veðrið þarna að það fleygði mönnum um koll og gátu þeir með naumindum komist í hús . “ Einna mest tjón varð á eigum Breta og Bandaríkjamanna en síðari heimsstyrjöldin stóð þá sem hæst og Bandamenn höfðu setulið á Íslandi til að verjast kafbátaárásum Þjóðverja á skipaferðir á Atlantshafi . Lady Madeleinevar einn fjölmargra breskra togara sem teknir voru í þjónustu breska flotans í stríðinu . Á Fossvogi lágu fimm flugbátar við akkeri og sást oft lítið til þeirra þegar veðrið var verst vegna sælöðurs sem var eins og 15 metra hár veggur . Um nónbil höfðu allir bátarnir fimm allir sokkið . „ Á flugvellinum voru tjóðraðar niður sex breskar flugvélar , “ segir í ritinu Vindhraðamet í Reykjavík í fárviðrinu 15. janúar 1942 eftir Flosa Hrafn Sigurðsson . „ [ Þær ] tók að hrekja undanvindinum og dró hver með sér sex steypuklossa , [ 150 kíló ] að þyngd . Voru 40 hermenn þá settir til að halda við hverja [ þeirra ] til að stöðva hrakninginn , en vélunum hætti samt til að lyftast . Voru hreyflar þá ræstir til að vinna líka gegn veðrinu . [ Ein ] vélin var auk steypuklossanna tjóðruð við grjótfylltar tunnur og beitti vélarafli til að hamla gegn veðrinu . “ Til er lýsing á veðurhamnum á ytri höfninni í Reykjavík , sem breski skipstjórinn Graeme Ogden skrifaði í minningum sínum frá stríðsárunum , en þær komu út í bókinni My Sea Lady . Ogden stýrði togaranum Lady Madeleine sem tekinn hafði verið í þjónustu breska flotans á stríðsárunum og var notaður til að fylgja skipalestum og vinna margvísleg störf önnur . Óhætt er að segja að veður og náttúra Íslands hafi ekki heillað Ogden . Hann skrifaði - sennilega í léttum dúr : „ Ef ég hata einhvern stað á jörðinni , þá er það Ísland [ sem er ] næstum allt undirlagt af jöklum og eldfjallahrauni og er ömurleg og gleðisnauð eyðimörk . “ Þann 15. janúar 1942 lá Lady Madeleine á ytri höfninni , ásamt fjölda annarra skipa . Sum voru kaupskip að koma með birgðir til herliðs Bandamanna á Íslandi , önnur voru að bíða eftir að komast í skipalest til Sovétríkjanna . Mörg herskip af ýmsum gerðum voru og á höfninni . Ogden lýsti þessu svo , og var þýðingin birt í bókinni minni „ Til orrustu frá Íslandi “ fyrir nokkrum árum : „ Fyrri part dags þann 15. janúar fór vindur að aukast . Við lágum þá fyrir akkeri úti á sundunum og höfðum ekki í sjó nema sex hlekki akkeriskeðjunnar . Við vorum að búa okkur undir að sigla og allt virtist vera með friði og spekt . En þá fór að hvessa æ meira og loftvogin féll svo að áhyggjuefni var . Graeme Ogdenvar tíður gestur við Ísland á stríðsárunum . Um hádegi var kominn stormur af norðaustri . Ég sagði við Geoff [ fyrsta stýrimann ] að ég kynni ekki við broddinn í storminum og ráðlegast væri að hífa upp akkerið og komast út á rúmsjó . Valt er nefnilega að treysta á sjávarbotninn á sundunum við [ Reykjavík ] . Sumir segja að botninn sé úr úfnu eldfjallahrauni , aðrir að hann sé eins og pússaður marmari . Ég hallast að marmarakenningunni því einmitt um leið og ég var að ræða þetta við Geoff skókst Lady M illilega til , dró akkerið og fór svo að reka undan vindi í átt að Engey . Sem betur fór snerum við ekki hliðinni undan vindáttinni því þá hefðum við ekki átt möguleika [ að sleppa við strand ] . Hviðan sem kom Lady M af stað hrakti korvettu eina [ kafbátaleitarskip ] utan í togara og saman byltust þau undan vindinum og við rétt sluppum við árekstur við þau . Ég varð að setja á fulla ferð til að reyna að hafa stjórn á skipinu og mundi nú að við drógum ennþá á eftir okkur sex hlekki af akkeriskeðjunni . Við náðum hluta af keðjunni innbyrðis en gandreið okkar í átt að fjörunni [ á Engey ] stöðvaðist loks þegar akkeriskrókar okkar festust rækilega í akkeriskeðju á hollensku kaupskipi sem þar lá . Lady M fór nú að snúa skutnum upp í vindinn en það leitast togarar jafnan viðað gera ef þeir eru stjórnlausir í ofsaveðri . Vindurinn var nú farinn að nálgast fellibylsstyrk og með því að setja á fulla ferð aftur á bak tókst mér naumlega að fá Lady M til að halda sjó . Vandamálið var að halda henni í skjóli við Hollendinginn án þess að rekast utan í hann . Við héldum þarna kyrru fyrir í meira en klukkustund og ég bað sífellt til guðs að vindinn myndi lægja eða hann að minnsta kosti snúast svolítið svo ég gæti smogið niður með bakborðssíðu hans . Loftvogin hélt hins vegar áfram að falla og höfnin var nú eitt fljúgandi særok . Vindurinn var svo öflugur að öldur brotnuðu og ytri höfnin var eins og hringiða af rjúkandi froðu . Himinninn var dökkfjólublár og sjórinn dumbbrúnn á litinn . Ég komst nú að þeirri niðurstöðu að við værum líklega ekki bara fastir við Hollendinginn heldur hefðu akkeriskrókar okkar fest sig í eitthvað annað en hann – kannski gamlan kapal á botninum – en síðan hefði lykkja á akkerisfestinni vafist utan um akkerisfesti [ Hollendingsins ] . “ Ogden og menn hans reiknuðu út að ef þeir slökuðu út meiri akkerisfesti kæmust þeir kannski aftur fyrir Hollendinginn eða dregið akkerið laust . „ Mér fannst það samt ekki mjög líklegt því akkerið okkar virtist satt að segja algjörlega pikkfast í einhverju , “ skrifaði Ogden og bætti við : „ Við ákváðum að nota vélarnar til að taka spennuna af og til að vera tilbúnir ef eitthvað örlítið drægi úr vindstyrk til að slaka kaplinum varlega burt . Þetta var hægar sagt en gert því nú var vindhraðinn kominn upp í [ 40 metra á sekúndu ] . Þeir úr áhöfninni sem voru frammá gátu ekki einu sinni staðið upp , svo mikill var veðurofsinn , og ég sá þá varla gegnum særokið ; það var meira að segja erfitt að grilla í merki frá þeim . Okkar tröllvaxni bátsmaður , Paddy Sloan , lá endilangur á dekkinu og gaf út svolítið af keðjunni í einu og þannig náðum við að lokum í skottið á Hollendingum . Til að halda þeirri stöðu urðum við að sjálfsögðu að stíma beint áfram , og stundum á fullri ferð . Ég held að fellibylurinn hafi náð hámarki um klukkan 1800 og hafi þá verið [ 53 metrar á sekúndu ] . Ég eyddi tímanum í að skríða á milli brúarinnar og káetu minnar þar sem ég aðgætti loftvogina . Um þetta leyti sýndi hún 26.4 . Ég hef aldrei séð hana lægri . Sjórinn fossaði nú framhjá brúnni ( sem er í [ 9 metra ] hæð ) eins og þéttur vatnsveggur . Ég sá hvorki til himins né niður á yfirborð sjávar . Lady M kippti stöðugt í keðjuna sína eins og hrætt dýr og ég bjóst við að hún myndi rífa sig lausa á hverri stundu . Guð veit hvað hefði þá gerst , því fjöldi skipa að hlaðast upp milli okkar og opins hafs . Tilfinningin af þessum fellibyl , þegar hann var verstur , var eins og að vera í göngum . Það var ómögulegt að standa upp og eina leiðin til að sjá eitthvað var að mynda eins konar öfugt gjallarhorn með lófunum , setja upp að andlitinu og gægjast augnablik gegnum þrengri enda þess . Samkvæmt mínum bókum fór loftvogin að hækka um klukkan 2200 og vindurinn að minnka . Nóttin var samt ansi óþægileg fyrir Lady M kúrveltist enn fram og til baka eins og vitfirringur , en um morguninn vorum við enn fyrir aftan Hollendinginn og þá var smáræðis goluþytur . Þegar dagaði um klukkan 1100 blasti við okkur ansi furðuleg sjón á allri ytri höfninni og sundunum . Sundin voru þakin skipum af öllum stærðum og gerðum sem höfðu flækst saman um nóttina - flutningaskip , olíuskip , herskip , öll í einni bendu . Enn furðulegra var að einhver tuttugu skip hafði rekið á land . Hvert sem maður leit var eins og skip stæðu upp úr túnunum [ á Seltjarnarnesi og í Reykjavík ] . Ég hef aldrei séð annað eins og vonast til að sjá þetta ekki aftur því svona fellibyljir gera skipunum okkar meira tjón en svo og svo margir [ þýskir ] kafbátar . Síðast þegar ég var í [ Reykjavík ] árið 1943 voru sum af þessum skipum enn uppi á landi . “ Tvö af skipunum sem strönduðu , Querem frá Portúgal og Sonia Mærsk frá Danmörku .