Tilgangur : Vaxandi áhersla er lögð á að aldraðir geti búið heima sem lengst , en rannsóknir á högum aldraðra Íslendinga sem njóta þjónustu í heimahúsum eru takmarkaðar . Markmið rannsóknarinnar var að lýsa heilsufari , líðan og aðstæðum fólks í heimaþjónustu . Aðferð : Einstaklingarnir sem nutu heimaþjónustu heilsugæslunnar á Reykjavíkursvæðinu haustið 1997 voru metnir með MDS-RAI HC ( Minimum Data Set-Resident Assessment Instrument for Home Care ) mælitækinu . Nær allir voru sjálfbjarga með persónulegar athafnir daglegs lífs ( ADL ) , en 53% þurftu aðstoð við böðun . Um helmingur þurftu mikla aðstoð við almennar athafnir daglegs lífs ( IADL ) . Lyfjanotkun var mikil og voru 34% á níu lyfjum eða fleiri . Ályktun : Einstaklingar í heimahjúkrun eru sjálfbjarga með ADL en þeir þurfa aðstoð við almenn dagleg verk og böðun . Ýmis atriði sem snerta lífsgæði þyrfti að skoða nánar með hliðsjón af því hvort bæta megi líðan þeirra sem njóta þjónustunnar . Með vaxandi fjölda aldraðra aukast stöðugt kröfurnar til heilbrigðis - og félagsþjónustu um að finna leiðir til umönnunar þeirra sem sjúkir eru og lasburða , sem er í senn gæðaþjónusta og hagkvæm . Markmið laga um málefni aldraðra er að hinn aldraði geti búið heima sem lengst og notið þess stuðnings sem þarf ( 1 ) . Í þessum aðstæðum er nauðsynlegt að hafa mælitæki sem getur greint hinar fjölþættu þarfir sjúkra aldraðra og metið hvernig þeim þörfum er mætt og skilvirkni þjónustunnar . MDS-RAI HC er mælitæki sem uppfyllir þær væntingar sem gera þarf til slíks tækis og hefur í senn gildi og er áreiðanlegt ( 2 , 3 ) . Mælitækið lýsir líkamlegu og andlegu heilsufari , færni og félagslegu umhverfi . Niðurstöður matsins má síðan tengja við áætlunargerð og skipulagningu heimaþjónustunnar ( 4 ) . Þróun mælitækis fyrir heimaþjónustu byggir á reynslu sem fékkst við þróun tækis fyrir aldraða á stofnunum sem nýtt hefur verið á Íslandi frá 1994 og meðal annarra rita lýst í Læknablaðinu ( 5 - 7 ) . Árið 1997 var gerð könnun á notagildi MDS-RAI HC mælitækisins á Íslandi . Jafn ítarlegar upplýsingar og þá var safnað hafa ekki legið fyrir á Íslandi áður . Heildarniðurstöður voru birtar í skýrsluformi og á heimasíðu Heilbrigðisráðuneytisins og þar er áreiðanleikaprófun lýst ( 8 , 9 ) . Í þessari grein verður lýst helstu niðurstöðum rannsóknarinnar er snerta lífsgæði einstaklinganna sem reyndust skert á margvíslegan hátt . Sjúkir aldraðir í heimahúsum eru ekki í sterkri stöðu til þess að kalla eftir þjónustu vegna veikinda sinna . Vegna heilsubrests , sem hvort heldur getur verið andlegur eða líkamlegur , hlýtur sú ábyrgð að hvíla á starfsmönnum heilbrigðis - og félagsþjónustunnar að skoða með hvaða hætti lífsgæði þessara einstaklinga verði best tryggð . Fyrsta skrefið í þá átt er að greina vandann . Þessi grein er innlegg í þá greiningarvinnu . Markmið verkefnisins var að skrá heilsufar og meta hjúkrunarþörf íbúa 65 ára og eldri er nutu heimaþjónustu heilsugæslunnar haustið 1997 á heilsugæslustöðvum Fossvogs , Hlíðasvæðis , Miðbæjar og Seltjarnarness . Með heimaþjónustu heilsugæslunnar er átt við þjónustu heilsugæslunnar í heimahúsum en hana veita hjúkrunarfræðingar , sjúkraliðar og læknar . Úrtak rannsóknarinnar voru allir sem skráðir voru í heimaþjónustu á heilsugæslustöðvunum þegar rannsóknin hófst 1. september 1997 , alls 347 einstaklingar , en rannsóknin tók fjóra mánuði . Brottfall var 25% , eða 90 einstaklingar , 52 neituðu þátttöku , 24 voru á sjúkrahúsi , tveir voru komnir á hjúkrunarheimili , þrír hættu við eða voru fjarverandi þegar til átti að taka og níu létust áður en kom að þeim að vera metnir . Samtals tóku því 257 einstaklingar þátt í rannsókninni , 31 frá heilsugæslustöð A , 68 frá heilsugæslustöð B , 64 frá heilsugæslustöð C og 94 frá heilsugæslustöð D. Leitað var eftir upplýstu samþykki , en ef hinn aldraði einstaklingur gat ekki veitt samþykki sitt var leitað samþykkis aðstandenda . Í þeim tilvikum var heimildar til rannsóknarinnar leitað hjá þeim aðstandendum sem voru honum nátengdastir . Upplýsinga var aflað með samtali við einstaklinginn sjálfan , úr sjúkraskrám , hjá umönnunaraðilum og / eða nánum aðstandendum . Rannsóknin var samþykkt af Tölvunefnd og Vísindasiðanefnd . Unnið var með upplýsingarnar á rannsóknarnúmerum og kennitölur afmáðar . Heimahjúkrunarfræðingar af viðkomandi heilsugæslustöðvum þar sem verkefnið fór fram söfnuðu upplýsingunum . Áður en gagnasöfnun hófst var haldið eins dags námskeið í notkun gagnasafnsins , en hver einasta breyta hefur ákveðna skilgreiningu og kennsluefni hefur verið þróað sem leiðbeinir um matið . Með þessu móti verður gagnaöflunin áreiðanleg . Matið tók á bilinu eina til eina og hálfa klukkustund . Konur voru 197 ( 78,6% ) en karlar 60 ( 21,4% ) . Aldur dreifðist þannig að 81 árs og eldri voru 163 ( 63,5% ) en 80 ára og yngri voru 94 ( 36,5% ) . Meðalaldur var 82,7 ár . Að meðaltali höfðu þátttakendur notið heimaþjónustu heilsugæslunnar í 2,4 ár . Hjúskaparstaðan var þannig að 52,5% voru ekkjufólk , 26,8% í hjónabandi , 15,6% höfðu aldrei gengið í hjónaband og 5,1% voru fráskildir . Flestir bjuggu einir , eða 62,5% , með maka bjuggu 24,0% , með barni 7,0% og með öðrum en fjölskyldu 7,5% . Í 2,4% tilvika hafði skjólstæðingur lögráðamann . Skráning ábendinga þess að skjólstæðingurinn naut heimaþjónustu heilsugæslunnar er sýnd í töflu I. Hjarta - og blóðrásarsjúkdómar voru algengasta ábendingin . Í 40% tilvika var um að ræða þjónustu í framhaldi af sjúkrahúsvist . Andleg færni og líðan Skammtímaminni var metið óskert hjá 163 ( 63,5% ) en skert hjá 94 ( 36,7% ) . Vitræn geta var einnig metin með tilliti til þess hversu vel skjólstæðingurinn réði við ákvarðanir daglegs lífs og þá töldust 72,4% sjálfstæðir , með væga takmörkun 15,2% , talsverða takmörkun 10,5% og mikla skerðingu 1,9% . Vísbendingar og einkenni um andlega líðan voru skráð , hvort sem þau voru tjáð með orðum eða atferli á síðustu 30 dögum . Þau einkenni sem komu fram eru sýnd í töflu II . Flestum leið vel innan um annað fólk , eða 80,6% , en ákveðnum fjölda leið betur út af fyrir sig og flestir voru í góðu sambandi við ættingja . Þó lýstu 22,2% ósætti eða reiði gagnvart ættingjum og vinum . Hegðunarvandamál voru skráð ef þau komu fram á síðastliðnum sjö dögum fyrir matið og ollu vanlíðan , voru truflandi eða gátu skapað hættu fyrir hinn aldraða ; ráfuðu um án sýnilegs tilgangs , voru árásargjarnir í orði eða verki , eða sýndu ósæmilega félagslega hegðun . Aðeins 0,8 - 2,7% aldraðra sýndu slíka hegðun . Metið var hvort dregið hafði úr félagslegri , trúarlegri eða starfslegri þátttöku á síðasta 90 daga tímabili . Ekki hafði dregið úr félagslegri þátttöku hjá meirihluta hópsins , eða 66,1% . Hjá þeim hópi sem dregið hafði úr félagslegri þátttöku höfðu 26,8% engar áhyggjur af slíku en um 7% höfðu áhyggjur af breytingunni . Fjórðungur taldi sig þurfa aukinn tilfinningalegan stuðning . Útivist var metin þannig að skráð var hversu marga daga farið var út úr húsi ( í skemmri eða lengri tíma ) miðað við venjubundna viku síðastliðna 30 daga , sjá töflu III . Almennar og persónulegar athafnir daglegs lífs Með persónulegum athöfnum daglegs lífs síðastliðna sjö daga er átt við hreyfifærni í rúmi , flutning í og úr rúmi , færni til að ganga milli staða á heimilinu , færni til að klæðast , matast , færni við salernisferðir og færni við persónulegt hreinlæti . Flestir voru sjálfbjarga með alla þætti athafna daglegs lífs , eða frá 85 - 95% eftir því hvaða athöfn átti hlut að máli . Sjálfsbjargargeta við böðun var hins vegar veruleg skert og aðeins 29,6% voru sjálfbjarga . Flestir þurftu aðstoð við hluta af böðun , eða 53,7% , og fáir voru alveg ósjálfbjarga , eða 4,3% . Hjálpartækjanotkun er sýnd í töflu III . Mikill breytileiki var í færni til almennra athafna daglegs lífs ( IADL ) . Þriðjungur var sjálfbjarga með undirbúning máltíða og sama er að segja um fjármálaumsýslu . Færri voru sjálfbjarga við heimilisstörf , lyfjanotkun , innkaup og ferðir ( 16% - 22% ) . Áberandi flestir voru einfærir um að nota síma , eða 86% . Flestir töldu sig fá næga aðstoð í almennum athöfnum daglegs lífs , en þó töldu 10% sig þurfa aukna aðstoð . Tímafjöldi í klukkustundum sem skjólstæðingarnir fengu í aðstoð frá fjölskyldu og vinum á einni viku var samtals þrjár klukkustundir virku dagana en þrjár og hálf klukkustund um helgar . Í ljós kom að um það bil 8% stuðningsaðila taldi sig ekki lengur geta annast ættingja sína vegna eigin heilsuleysis , en 10% stuðningsaðila til viðbótar lýstu eigin kvíða , áhyggjum og reiði vegna umönnunar ættingja sinna . Formleg heimaþjónusta Mynd 1 sýnir þá formlegu þjónustu sem heimahjúkrun , heimilishjálp , sjúkraþjálfun , iðjuþjálfun , félagsráðgjafar , talþjálfar og sjálfboðaliðar veita . Á einni viku var veitt að meðaltali sjö klukkustunda þjónusta frá þessum aðilum að sjálfboðaliðum undanskildum . Langflestir halda þyngd sinni , eða 88,7% en 11,3% léttast , það er léttast án ásetnings um 5% eða meira á síðastliðnum 30 dögum , eða 10% eða meira á síðastliðnum 180 dögum . Daglega verki höfðu 45% , 20% höfðu verki sjaldnar en daglega en verkjalausir voru 35% . Þriðjungur þeirra sem hafði verki var fjölverkja . Í helmingi tilfella var verkjum haldið niðri með lyfjum . Tæplega helmingur allra í heimahjúkrun eða 47,1% , telur heilsufar sitt lélegt . Í ljós kemur að fimmti hver skjólstæðingur telur sig betur kominn annars staðar , eða 19,7% . Heildarfjöldi lyfja þeirra sem njóta heimaþjónustu heilsugæslunnar er sýndur á mynd 2 en eftir flokkum í töflu IV . Gerð hefur verið grein fyrir þeim sem voru 65 ára og eldri og nutu heimaþjónustu heilsugæslunnar á árinu 1997 á fjórum heilsugæslustöðvum í Reykjavík og á Seltjarnarnesi . Þjónustu fá fjórar konur á móti hverjum einum karli og eru tæplega 70% áttatíu ára og eldri . Helmingur hópsins þarf hjálp við böðun en er annars sjálfbjarga í frumathöfnum daglegs lífs . Um það bil þriðjungur var með vitræna skerðingu og skerta hæfni til ákvarðanatöku . Þriðjungur var sjálfbjarga við undirbúning máltíða og umsýslu fjármála en fimmtungur við heimilisstörf , lyfjainntöku , innkaup og ferðir . Meirihlutinn þurfti því aðstoð í almennum athöfnum daglegs lífs . Um fimmtungur hafði farið daglega út úr húsi síðastliðna 30 daga en sami fjöldi fór aldrei út . Um tíundi hver skjólstæðingur telur sig geta bætt sjálfsbjörg sína varðandi ADL , IADL eða hreyfifærni . Umönnunaraðilar voru sama sinnis . Einungis 3,1% skjólstæðinga telur sig hafa góðar batahorfur . Tæpur helmingur allra var með daglega verki og þriðjungur með fleiri en níu lyf . Þeir sem njóta heimaþjónustu heilsugæslunnar virðast oft þurfa á henni að halda í langan tíma þar sem meðaltími í þjónustu var 2,4 ár . Skjólstæðingar heimaþjónustu heilsugæslunnar fá tæpar sjö klukkustundir á viku aðstoð við ADL og IADL frá sínum nánustu . Algengast er að börn og tengdabörn veiti þennan stuðning en síðan makar og aðrir ættingjar . Til viðbótar fá þeir annað eins af þjónustu frá formlegum umönnunaraðilum en algengast er að hún sé veitt af heimahjúkrun og heimilishjálp . Mikill meirihluti skjólstæðinga telur ekki þörf á aukinni ADL eða IADL aðstoð frá ættingjum og vinum . Hins vegar var algengast að skjólstæðingar teldu sig þurfa aukinn tilfinningalegan stuðning , eða í fjórðungi tilvika . Það er svipaður fjöldi og lýsir einmanaleika . Niðurstöður þessarar rannsóknar vekja ýmsar spurningar . Í fyrsta lagi virðist vera ákveðinn hópur einstaklinga sem nýtur heimaþjónustu heilsugæslunnar sem er það sjálfbjarga og fær að spyrja má hvort hann þurfi í raun á þjónustunni að halda . Í öðru lagi má spyrja hvort tíminn sem viðkomandi nýtur heimaþjónustu sé óeðlilega langur . Meðaltímalengd þjónustu er 2,4 ár og tæpur helmingur fær þjónustu í kjölfar sjúkrahússinnlagnar . Það er því umhugsunarvert hvort nægilega oft sé endurmetið hvort áframhaldandi þjónustu sé þörf . Í þriðja lagi er ákveðinn hópur einstaklinga sem er dapur , finnur fyrir einmanaleika og fer ekki út fyrir hússins dyr . Þessir einstaklingar eru ef til vill ekki að njóta bestu hugsanlegrar þjónustu . Sumir kynnu að vera betur settir á vist - eða hjúkrunarheimili . Sumum mætti ef til vill hjálpa með dagvistunarúrræði . Í fjórða lagi vaknar spurning um hvort læknar komi nægilega að meðferð skjólstæðinga heimaþjónustu heilsugæslunnar þar sem verkir eru algengir , depurð áberandi og lyfjanotkun mikil . Heimaþjónusta heilsugæslunnar mun aukast á komandi árum bæði hvað varðar magn og fjölbreytileika og má þar nefna nokkra líklega orsakaþætti ( 10 ) . Aldraðir verða með auknar byrðar langvinnra sjúkdóma , sjúklingar munu kjósa að búa lengur í heimahúsum , reynt verður að draga úr sjúkrahússinnlögnum og tæknin mun leyfa fleirum að búa heima . Þá er nauðsynlegt að takmarka kostnað . Ein rannsókn sýndi að 72,3% aldraðra kysi að fá fremur þjónustu heima en á sjúkrahúsi ef þess væri kostur . Önnur rannsókn sýndi ekki fram á aukið álag af slíkri sérhæfðri sjúkrahústengdri heimaþjónustu . Mörgum spurningum um heimaþjónustu er ósvarað ( 11 , 12 ) . Sparar heimaþjónusta fjármagn ? Bætir heimaþjónusta lífslíkur ? Er hægt að forðast sjúkrahússinnlagnir ? Bætir heimaþjónusta færni eða dregur úr líkum á færnitapi ? Á hvern hátt ættu læknar að koma að heimaþjónustu ? Breytileiki í algengi heimaþjónustu eftir landssvæðum bendir til þess að ekki sé almenn samstaða um það hvernig heimaþjónustu sé best fyrir komið ( 13 ) . MDS-RAI HC mælitækið hefur mikla þýðingu og staðfest gildi í heimaþjónustunni ( 14 ) . Mælitækið lýsir ekki aðeins einstaklingnum , heldur gefur einnig vísbendingar um vandamál og gæði þjónustunnar . Þá má tengja niðurstöður matsins við fjármögnun þar sem mælitækið varpar ljósi á umönnunarþyngd . Besta meðferð þeirra sem eru aldraðir og lasburða byggir á heildstæðu mati . Þetta á ekki síst við í heimaþjónustu þar sem flókið net heilbrigðisstarfsmanna kemur að þjónustunni . Þetta skilar sérstaklega góðum árangri , þegar einn sérstakur heilbrigðisstarfsmaður hefur umsjón með meðferðinni ( 15 ) . Sýnt hefur verið fram á meðferðargildi þess að nýta MDS-RAI HC mælitækið í ítalskri rannsókn ( 16 ) . Áhrifin voru metin á færni og sjúkrahússinnlagnir . Matshópurinn var lagður sjaldnar á sjúkrahús en samanburðarhópurinn ( RR = 0,49 , 0,56 - 0,97 ) og ADL færni var betri í matshópnum ( 51,7 ± 36,1 vs 46,3 ± 33,7 ; P = , 05 ) en heildarkostnaður var 21% lægri en í samanburðarhópi . Sambærilegar niðurstöður fengust úr tveimur viðbótarrannsóknum með mælitækinu ( 17 , 18 ) . Verkir reyndust algengir hjá þeim sem nutu heimaþjónustu heilsugæslunnar í þessari rannsókn . Þetta hefur einnig sést erlendis ( 19 ) . Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin ( WHO ) hefur flokkað verkjalyf eftir styrkleika . Skoðun á 3046 einstaklingum , 65 ára og eldri á Ítalíu , sýndi að 44% voru með verki daglega . Af þeim sem voru með daglega verki fengu 25% fyrsta stigs WHO lyf ; 6% annars stigs WHO lyf og 3% þriðja stigs WHO lyf ( til dæmis morfín ) . Sjúklingar 85 ára og eldri , svo og þeir sem voru með vitræna skerðingu , voru ólíklegri til þess að fá verkjalyf . Hér sem á Ítalíu er full þörf á að skoða verki aldraðra í heimahúsum nánar . Auk lyfja til inntöku má leiða hugann að meðferð sem beinist að staðbundnum verkjum þegar þeir eru til staðar , svo sem sterainnspýtingum , rafstraumsmeðferð , hita , bylgjum og í sumum tilvikum liðskiptiaðgerðum . Vitræn skerðing var hjá þriðjungi skjólstæðinga í okkar rannsókn . Þeir sem hafa vitræna skerðingu hafa gjarnan annan prófíl en þeir sem eru án slíkrar skerðingar ( 20 ) . Sýnt var fram á að um helmingur þeirra sem hafði vitræna skerðingu hafði einnig færniskerðingu og dánartíðni þeirra var hærri . Þeir sem höfðu vitræna skerðingu voru hins vegar með færri meðvirka sjúkdóma og tóku færri lyf en þeir sem voru skýrir . Lyfjanotkun var mikil meðal skjólstæðinga heimaþjónustu heilsugæslunnar . Hún stendur vissulega í sambandi við það að um lasburða og fjölveika skjólstæðinga er að ræða . Fjöldi lyfja segir þó ekki alla söguna , þó að fjöldinn sem slíkur veki spurningar . Skammtastærðir , nákvæmar tegundir lyfja sem notaðar eru og tímalengd meðferðar og eftirlit ráða úrslitum um það hvort mikil lyfjanotkunin telst af hinu góða eða hvort hana megi endurbæta með eftirliti . Vitjanir heilsugæslulækna til aldraðra skjólstæðinga í heimaþjónustu heilsugæslunnar eru fátíðar nú til dags ( 21 ) . Vitjunum á Englandi og Wales hefur fækkað þó að enn séu þær reglulegur liður í starfi lækna þar ( 22 ) . Bandarísk rannsókn dró fram viðhorf lækna til vitjana og sýndi að vilji til vitjana tengdist fyrri þjálfun og því hvort vitjanirnar voru gefandi fyrir lækninn ( 23 ) . Það er ýmislegt sem mælir með því að læknar fari í vitjanir ( 24 ) ; það er þægilegt fyrir lasburða sjúklinga að fá lækninn til sín og það getur bætt samband læknis og sjúklings . Mikilvægt er fyrir lækninn að sjá sjúklinginn í sínu eigin umhverfi og setja heilsufarið í víðtækara félagslegt samhengi . Með vitjunum tekur læknirinn víðtækari þátt í þeirri teymisvinnu margra heilbrigðisstétta sem heimaþjónustan er . Þessi rannsókn sem sýnir að stór hluti skjólstæðinga hefur verki , depurðareinkenni og ýmis önnur einkenni ætti að verða heilsugæslulæknum hvatning til að fjölga vitjunum til aldraðra sjúklinga í heimaþjónustu heilsugæslunnar . Bent hefur verið á að móðurtæki MDS-RAI HC fyrir hjúkrunarheimili hafi orðið til þess að bæta gæði þjónustunnar með notkun gæðavísa ( 25 ) . Vænta má þess sama af heimaþjónustutækinu og víst er að ekki nægir að þjónustan sé aðeins örugg og skaði ekki . Hún verður að bæta lífsgæði sjúklingsins . Það er keppikefli höfunda MDS-RAI mælitækjanna að skapa heildstætt kerfi þar sem upplýsinga er aflað á samræmdan hátt og þær upplýsingar geti síðan ferðast með einstaklingum milli þjónustustiga ( 26 ) . MDS-RAI HC mælitækið er gagnagrunnur fyrir reglubundið eftirlit í heimahúsum sem greinir fjölda viðfangsefna ( 27 ) . Nokkur fjöldi vel gerðra rannsókna hefur sýnt fram á gildi forvarnaheimsókna til aldraðra ( 28 - 30 ) . Enn einn ávinningur mælitækisins er að greina sérstaklega þá sem nytu helst góðs af slíkum forvarnarheimsóknum . Höfundar telja að ofangreindar rannsóknarniðurstöður styðji nokkrar ábendingar til þeirra sem vinna að gæðaþróun heimaþjónustu heilsugæslunnar . Í fyrsta lagi getur stöðluð upplýsingaöflun með mælitæki eins og MDS-RAI HC bætt þjónustu við aldraða skjólstæðinga heilsugæslunnar . Með mælitækinu má skilgreina gæðavísa sem hægt er að fylgja eftir reglulega . Því væri vert að skoða gaumgæfilega innleiðslu slíks mælitækis í daglegt klínískt starf . Í öðru lagi þurfa ýmis einkenni , til dæmis andleg , svo sem depurð , og líkamleg , svo sem verkir , nánari athygli lækna í heimaþjónustuteyminu . Reglulegar vitjanir lækna til aldraðra í heimaþjónustu heilsugæslunnar , svo sem á þriggja mánaða fresti eða oftar ef þörf krefur , gæti bætt líðan þessa fólks . Í þriðja lagi er mikilvægt að skoða með hvaða hætti megi rjúfa einangrun , draga úr einmanakennd og auka útiveru þeirra sem lítið eða ekkert fara út fyrir hússins dyr . Þetta er nauðsynlegt til þess að hugmyndin um það að styðja beri eldra fólk til þess að búa á eigin heimili sem lengst vinni ekki gegn lífsgæðum þessara einstaklinga . Eftirtaldar stofnanir og aðilar sem komu að rannsókn þessari og taldir eru upp hér að neðan fá sérstakar þakkir : Heilsugæslustöðin Fossvogi , heilsugæslustöð Hlíðasvæðis , heilsugæslustöð Miðbæjar og heilsugæslustöðin á Seltjarnarnesi . Þeir einstaklingar sem þátt tóku í rannsókn þessari og aðstandendur þeirra fá einnig sérstakar þakkir . 6 . Jónsson PV , Jensdóttir AB , Guðmundsdóttir H , Pálsson H , Hjaltadóttir I , Harðarson Ó , et al . Mat á heilsufari og hjúkrunarþörf á elli - og hjúkrunarheimilum : RAI mælitækið , þróun þess og sýnishorn af íslenskum niðurstöðum . Læknablaðið 1997 ; 83 : 640 - 7. 7 . Jensdóttir AB , Guðmundsdóttir H , Pálsson H , Hjaltadóttir I , Jónsson PV , Sigurgeirsdóttir S. Gagnasafn um heilsufar og hjúkrunarþarfir aldraðra á elli - og hjúkrunarheimilum . Aðferðafræði mælinga á raunverulegum aðbúnaði íbúa , RAI . Tímarit hjúkrunarfræðinga 1998 ; 74 : 209 - 12. 8 . Jensdóttir AB , Friðbjörnsdóttir F , Guðmundsdóttir H , Pálsson H , Hjaltadóttir I , Haraldsdóttir M , et al ( höf. í stafrófsröð ) . Heilsufar og hjúkrunarþörf aldraðra sem njóta þjónustu heimahjúkrunar . Rannsókn framkvæmd af RAI-stýrihópi 1997 - 1998 með þátttöku fjögurra heilsugæslustöðva á Stór-Reykjavíkursvæðinu . Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytið 1999 . Grein þessi er tileinkuð minningu Maríönnu Haraldsdóttur , f. 3. febrúar 1950 , sem lést langt um aldur fram þann 12. mars 2002 . Hún vann ötullega að þessari rannsókn og hafði hafið störf við sambærilega Evrópurannsókn þegar hún varð frá að hverfa vegna veikinda . 1 Öldrunarsviði Landspítala Landakoti , 2 Læknadeild Háskóla Íslands , 3 Heilsugæslunni í Reykjavík , 4 Heilsugæslunni á Seltjarnarnesi , 5 Hagstofu Íslands , 6 Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytinu . Fyrirspurnir og bréfaskipti : Pálmi V. Jónsson , palmivj@landspitali.is