Markmið : Að gera úttekt á öldrunarendurhæfingu á Íslandi og öðrum Norðurlöndum , marka hinn hugmyndafræðilega grunn , tengja hann norrænum veruleika og taka saman vísindalegar niðurstöður um árangur öldrunarendurhæfingar . Verklag öldrunarþjónustunnar skiptir miklu um árangur öldrunarendurhæfingar . Niðurstöður voru flestar afgerandi betri á öldrunarlækningadeildum hvað varðar dánartíðni að ári , vistun á hjúkrunarheimili , líkamlega færni , ánægju , endurinnlagnir og kostnað . Benda rannsóknir einnig til að við það skapist einnig efnahagslegur ávinningur fyrir land og þjóð . Öldrunarendurhæfing miðast við að byggja upp og viðhalda bestu mögulegri færni sjúklinga sem hafa fatlast vegna veikinda , bráðra eða langvinnra , eða slysa og beinist hún að því að auka sjálfstæði þeirra og lífsgæði . Framkvæmd öldrunarendurhæfingar byggist á fjölfaglegri teymisvinnu sem notar færnimiðaða nálgun , auk hefðbundins mats á sjúkdómum eða veikindum . Til þess að draga úr vaxandi þörf fyrir líkamlega og félagslega umönnun aldraðs fólks er mikilvægt að viðhalda sem bestri færni . Aldurstengdar breytingar draga úr starfsgetu flestra líffærakerfa og næmi vex fyrir ýmsum lyfjum . Margþátta sjúkdómar verða algengir og hækkandi aldri fylgir einnig breytileiki á einkennum sjúkdóma og sjúkdómsgreining getur orðið erfið . Öldrunarendurhæfing er bæði sértæk fyrir einstök líffæri en einnig almenn og byggð á þverfaglegri vinnu sem myndar sterkan kjarna í öldrunarlækningum . Það ríkir náin samvinna milli Norðurlandaþjóða á sviði öldrunarlækninga . Skipulag öldrunarlækninga og umönnun aldraðra í samfélaginu eru sambærileg meðal þessara þjóða . Kennsla öldrunarlækninga fyrir læknanema og sérfræðinga hefur einnig farið fram í samvinnu Norðurlandaþjóðanna og nokkrar rannsóknir hafa verið framkvæmdar sem náð hafa yfir venjuleg landamæri ríkjanna . Norrænir kennarar og vísindamenn hafa hist reglulega af ýmsu tilefni og samið sameiginlegar greinargerðir , meðal annars um kennslu og öldrunarmat ( 1 , 2 ) . Á fundi árið 1996 var skipaður vinnuhópur lækna frá öllum fimm Norðurlandaþjóðunum til þess að fjalla um grundvallaratriði öldrunarendurhæfingar . Þessi grein fjallar um hugmyndafræði öldrunarendurhæfingar á Norðurlöndum og tekur saman niðurstöður rannsókna sem fjalla um öldrunarendurhæfingu í fjölþjóðlegu samhengi á vísindalegan hátt . Markmið öldrunarendurhæfingar eru að endurreisa og viðhalda sem bestri færni hjá fólki sem hefur orðið fyrir skaða vegna sjúkdóma eða slysa . Þetta markmið mótast af þörfum hvers sjúklings fyrir sig . Til þess að ná sem bestri sjálfsbjargargetu og vellíðan og auka virkar lífshorfur eiga allir sjúklingar að hafa aðgang að endurhæfingu í samræmi við einstaklingsbundnar þarfir og óháð lífaldri . Þessum markmiðum er náð með því að : o Greina fljótt þarfir fyrir endurhæfingu og hefja endurhæfingu til að fyrirbyggja fylgikvilla . o Skapa samfellu milli sérhæfðra öldrunarlækninga , heimaþjónustu heilsugæslunnar og hjúkrunarheimila þegar það á við . o Koma á virku eftirliti . Öldrunarsjúklingur er ekki aðeins aldraður heldur einstaklingur með flókna sjúkdómsmynd og oftast með fjölþættar þarfir . Aðalkvörtun við komu á sjúkrahúsið er því oftast toppurinn á ísjakanum þar sem fjölþættur vandi leynist undir yfirborðinu . Endurhæfingin er því aðeins líkleg til árangurs að sjúklingurinn sé metinn kerfisbundið og öllum læknanlegum og meðhöndlanlegum atriðum sé sinnt samtímis . Eldra fólki með eftirfarandi vandamál ber að vísa til öldrunarendurhæfingar : o Þeim sem fá nýja kvilla eða sjúkdóma og hafa fyrir fjölþættan heilsufarsvanda . o Fötlun eða líkamsskerðing af óþekktum toga eða óvænt / hröð versnun á þekktum vanda . a ) Álagseinkenni á aðstandendur og stuðningskerfi . b ) Erfiðar aðstæður og umsókn um vistunarmat aldraðra . c ) Ný beiðni um heimaþjónustu ef öldrunarmat hefur ekki þegar farið fram . Lýsingu á ramma sem notaður hefur verið til að ná utanum heildstætt færnimat aldraðra sjúklinga er að finna í ,, Öldrunarmat á Norðurlöndum " sem út kom á vegum heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytisins 1996 . Þessi rammi skapar grunn fyrir þverfaglegt inngrip og lækningu . Öldrunin hefur áhrif á alla líffræðilega starfsemi sem er einnig mótuð af ytra álagi og persónulegum lífsstíl sem leiðir til minnkaðrar starfsorku og þreks ( mynd 1 ) . Áhrif sjúkdóms á aldraðan líkama eru skoðuð frá fjórum mikilvægum hliðum . Örvarnar ( $ ) þýða ,, getur leitt til " . Fötlun getur vaxið vegna fylgikvilla . Lækningin / endurhæfingin verkar eins og ,, stuðpúði " með því að fyrirbyggja eða draga úr færnitapi vegna sjúkdóma . Í lífinu er um að ræða fjölþátta samspil og mynd 2 sýnir flæðiskema sem getur aukið skilning á því hvar öldrunarteymi getur beint aðgerðum sínum . Lækningin / endurhæfingin getur komið utan frá eins og meðferð sjúkdóms eða innan frá vegna betri þekkingar , viðhorfa og hegðunar einstaklingsins . Vefjameinafræði , líffæraskerðing , færnitap og fötlun eru notuð til að lýsa mismunandi aðstæðum sem verða til vegna sjúkdóma eða slysa . Þær marka einstaklinginn samtímis . Sjálfsmat á eigin færni eða sú tilfinning að vera öðrum háður er undir því komin hvernig sambandið er á milli getu , persónulegs vilja og félagslegra aðstæðna sem hér er kallað ,, óskir " og " þarfir " ( 3 ) . Færniskerðing vegna aldurs eða fötlunar tengdri takmörkun á líkamlegri og andlegri getu er mótuð af áhuga , væntingum , sjálfstrausti og sjálfræði annars vegar og hins vegar af ytri þáttum sem marka þá þýðingu sem færniskerðing hefur fyrir einstaklinginn . Til þess að létta álag aldurs og sjúkdóma er nauðsynlegt að draga úr því misvægi sem kann að ríkja á milli fötlunar annars vegar og væntinga umhverfis og sjúklings hins vegar . Þríhyrningurinn á mynd 3 lýsir örorkunni sem bili á milli fötlunar , félagslegra aðstæðna og persónulegra væntinga . Hægt er að draga úr fötlunarbili á markvissan hátt með því að : a ) fyrirbyggja , meðhöndla og þjálfa upp færni ( bæði líkamlega og sálarlega ) . b ) bæta félagslegar aðstæður . c ) hvetja sjúkling til að taka þátt í endurhæfingunni og / eða sætta sig við þær takmarkanir á færni sem ekki er hægt að yfirstíga . Sóknarfæri í endurhæfingunni skapast með þeim jákvæðu leiðum sem finnast til að bæta færni sjúklinganna , umhverfi þeirra og aðstæður . Ögrunin liggur í því að efla getu sjúklings til að lifa sjálfstæðu lífi eins og hægt er . Það má flokka viðfangsefnin í læknanlega þætti , þætti sem hægt er að bæta með meðferð og þætti sem eru ólæknanlegir en samt hægt að hindra að versni . Líta má á öldrunarmat og -endurhæfingu sem sambland af fyrsta , annars og þriðja stigs forvörnum . Fyrsta stigs forvörn felst í því að breyta eða koma í veg fyrir áhættuþátt . Annars stigs forvörn felst í því að greina og meðhöndla áhættuþætti eða sjúkdóma á forstigi . Þriðja stigs forvörn felst í því að draga úr þeirri færniskerðingu sem fylgir sjúkdómum með því að beita meðferð / endurhæfingu . Gripið er samtímis inn í alla þætti hins hreyfanlega jafnvægis ( $ ) í líkaninu ( mynd 1 ) . Best er að geta beint meðferð að frumunni sjálfri með því að fjarlægja meinvald og fá fram lækningu án einkenna eða líffæraskemmda . Einkennameðferð ( til dæmis verkjalyf eða blóðgjöf ) dregur úr færnitapinu sem skerðingin veldur . Þjálfun vegna færniskerðingar eykur sjálfsbjargargetu ( til dæmis göngufærni ) . Efling færniþátta með hjálpartækjum dregur úr fötlun . Þannig er hægt að minnka bilið milli fötlunarinnar og umhverfisaðstæðna ( til dæmis sjúklingur kemst á salerni án aðstoðar ) . Nýlegar rannsóknir benda til að hjálpartæki séu heppilegri en aðstoð annarrar manneskju til að draga úr fötlun ( 4 ) . Það sem á vantar til sjálfsbjargargetu verður að bæta með breytingum á umhverfi og / eða stuðningskerfi . Mikilvægustu breytinguna eða endurhæfinguna er hins vegar að finna hjá einstaklingnum sjálfum . Sú ábyrgð hvílir sameiginlega á aðilum teymisins að meta getu sjúklings ekki síður en getuleysi gagnvart fötluninni og móta víðtækar stuðningsaðgerðir á faglegan hátt . Heilbrigðisstarfsmönnum jafnt sem aðstandendum ber að nálgast sjúklinginn með velvilja , hvatningu og stuðningi . Markmið endurhæfingar eru sett í samráði við sjúklinginn , enda þurfa markmiðin að vera skýr og hafa tilgang bæði fyrir hann sjálfan og stuðningskerfi hans . Í töflu I eru nefndir ráðandi lykilþættir í öldrunarendurhæfingu . Ellinni fylgir oft flókin blanda af félagslegum , líkamlegum og andlegum áföllum er mynda áhættuþætti og fylgikvilla sem hafa áhrif á árangur endurhæfingar . Ómeðhöndluð lífsáföll geta einnig dregið úr meðferðarmöguleikum , aukið kostnað og dregið úr árangri . Áfallahjálp og stuðningsaðgerðir eru nauðsynlegir þættir endurhæfingar ( 5 ) . Ellinni fylgja breytingar á efnajafnvægi líkamans og minnkað varaafl sem eykur hættuna á að lífsjafnvægi fari úr skorðum . Vegna flókins samspils erfða og umhverfisþátta kemur fram aukinn fjölbreytileiki milli einstaklinga þegar aldurinn færist yfir . Þetta kann að blekkja og sumt sýnist vera eðlileg elli þegar um er að ræða ástand sem hægt er að leiðrétta eða að þjálfa upp áunnið þrekleysi . Með endurhæfingu má hafa áhrif á ýmis algeng einkenni meðal aldraða . Dæmi um meðvirk sjúkdómseinkenni sem oft þarf að greina og meðhöndla eru sýnd í töflu II . Öldrunarteymið : Fjölþætt nálgun kallar á þverfaglegt samstarf . Uppvinnsla og skilgreining markmiða er venjulega unnin í teymi . Þverfagleg samvinna byggist á því að hver meðlimur teymisins safnar upplýsingum og skilgreinir skerðingar , færnitakmarkanir og fatlanir , sjá öldrunarmat ( 2 ) . Setja þarf sjúklingnum raunhæf markmið áður en hægt verður að leggja út í endurhæfingu . Þessi markmið eru sett með hliðsjón af því sem endurhæfingin hefur upp á að bjóða , hrumleika sjúklingsins og væntingum sjúklingsins sjálfs og aðstandenda hans . Markmiðunum er settur ákveðinn tímarammi . Markmiðin eru skoðuð og endurmetin á reglubundinn hátt . Þverfagleg öldrunarteymi á sjúkrahúsum samanstanda af lækni , hjúkrunarfræðingi , sjúkraþjálfara , iðjuþjálfara og félagsráðgjafa og stundum einnig af öðrum fagaðilum eins og talþjálfa , sálfræðingi , næringarfræðingi og fleirum . Þarfir sjúklings og staðbundnar aðstæður ákveða um samsetningu teymisins . Samsetning teymis getur einnig verið breytileg eftir því hvort unnið er eingöngu við sjúklinga á öldrunarlækningadeild eða að teymið tekur að sér ráðgjafaþjónustu á öðrum sjúkradeildum og einnig hvort heilsugæslulæknar geta haft aðgang að eða unnið beint með teyminu . Engar skarpar línur eru dregnar á milli verksviðs einstakra fagstétta í teyminu . Teymið getur einnig leitað eftir samráði við aðrar fagstéttir og oft þarf að sækja þjónustu til sérfræðinga í öðrum greinum læknisfræðinnar . Í teyminu er læknirinn er ábyrgur fyrir innlögn og útskrift af öldrunarlækningadeildinni en hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar eru í beinni snertingu við sjúklinginn 24 tíma á sólarhring ( 6 , 7 ) . Sjúkraþjálfarinn beitir bæði einstaklingsþjálfun og hópmeðferð . Iðjuþjálfinn fæst aðallega við mat , þjálfun og stuðning við athafnir daglegs lífs ( ADL ) og daglega umsýslu ( PADL , IADL ) ( 8 ) . Í Finnlandi og á Íslandi er félagsráðgjafinn með stórt hlutverk í öldrunarteyminu og er oft aðaltengill við heimaþjónustu . Ef talþjálfi er í teyminu er hann ábyrgur fyrir því að meta tjáskiptavanda og meðhöndlar sjúklinginn í samvinnu við iðjuþjálfann . Næringarfræðingur ráðleggur fæðuval og fer þar eftir næringarástandi sjúklingsins . Það er oftast á verksviði sálfræðings að meta taugasálfræðilegt ástand sjúklings og andlegan styrk . Fótakvillar eru algengir meðal aldraðra og reynsla fótaaðgerðarfræðings er nýtt til að bæta göngulag og meðhöndla sára fætur , meðal annars með því að velja heppilega skó . Á Íslandi starfar , auk deildartengds teymis sem hér hefur verið lýst , hreyfanlegt teymi að ráðgjafarþjónustu fyrir aðrar deildir bráða - og háskólasjúkrahúss . Einstakir fagaðilar teymisins veita sérhæfða ráðgjöf og einnig annast teymið tilfærslu öldrunarsjúklinga yfir í öldrunarþjónustu ( biðlistaumsjón ) og veitir ráðgjöf um útskriftaráætlanir . Umgjörð öldrunarþjónustu : Öldrunarlækningadeild þarf að ná yfir meðferð bráðasjúkdóma og koma að endurhæfingu ekki síst vegna fylgikvilla sem ella geta komið upp . Öldrunarlækningadeildin er skipulögð eftir þörfum sjúklingsins . Hann getur notið meðhöndlunar á legudeild ( sjö eða fimm daga vikunnar ) og dagspítala en víða hefur öldrunarendurhæfing flust í heimahús . Allmargar einingar hafa verið settar á fót til þess að annast bráðameðferð og endurhæfingu aldraðra . Hægt er að fá fram betri nýtingu á legudeildarmeðferð með því að halda henni áfram á dagspítala . Legutími á spítalanum er styttur og jafnframt er dregið úr neikvæðum áhrifum sjúkrahússvistar og stuðlað enn frekar að sjálfræði sjúklingsins . Tími : Tími er mjög þýðingarmikill í öldrunarendurhæfingu . Tíminn sem þarf til þess að ná bata á legudeild á sjúkrahúsi verður að vega á móti hinum neikvæðu áhrifum langvinnrar sjúkrahússvistar . Um leið og geta hefur vaxið nægilega til þess hinn aldraði getur búið heima er útskriftin undirbúin og frekari rannsóknir og meðferð flutt yfir til dagspítalans , endurkomudeildar eða til heimilis sjúklingsins . Hinn langi tími sem fer oft í að greina færniskerðingu og afleiðingar fjölþættra sjúkdóma , svo og endurhæfing hjá öldruðum , er jafnframt notaður til að meðhöndla öll stór og smá heilsufarsvandamál . Innstilling lyfjameðferðar og þjálfun vegna færniskerðingar og uppbygging sjálfsumönnunar þarf allt saman tíma og sé hann nýttur vel dregur það úr þörfum fyrir endurinnlagnir . Áhrif á horfur : Það er mikilvægt að nýta endurhæfingaraðstöðu sem best og velja þá sjúklinga sem líklegastir eru til að ná bestum árangri af endurhæfingu . Algengustu skilmerkin sem hafa verið notuð við val sjúklinga til endurhæfingar eru ; aldur , líkamlegur sjúkdómur , öldrunareinkenni , færniskerðing og félagsleg vandamál ( 9 ) . Mikilvægt er að koma auga á hina ýmsu þætti sem geta spáð fyrir um góðan árangur endurhæfingar og hverjir munu ná fyrri færni og útskrifast heim ( 10 , 11 ) . Aukin færni hefur alltaf mikla þýðingu óháð þeim dvalarstað sem sjúklingurinn útskrifast til . Ekkert einstakt matstæki virðist vera nógu næmt til þess að greina með fullri vissu alla þá sem gætu haft gagn af endurhæfingu . Færnimat er engu að síður mikilvægt til að spá fyrir um árangur og við að undirbúa áætlanir , til dæmis fyrir húsnæði og aðbúnað , eins fljótt og mögulegt er . Þó að möguleikar sumra aldraðra á meðan á alvarlegum veikindum stendur á því að komast heim virðist slæmir , ná sumir samt umtalsverðum bata . Endurmat og endurskoðun á markmiðum endurhæfingarinnar er nauðsynleg eftir því sem henni vindur fram . Það ber því að varast of ströng skilmerki um áhrif endurhæfingarinnar fyrirfram . Eftirfylgd : Eftirfylgd er vinnuferli þverfaglegs öldrunarteymis sem hefur það markmið að fylgja sjúklingum eftir sem útskrifast heim frá legudeild eða dagspítala öldrunarlækningasviðsins . Öllum sjúklingum sem fara í gegnum öldrunarendurhæfingu þarf að fylgja eftir og meta þarfir upp á nýtt ( 12 ) . Rannsóknir benda til að góð eftirfylgd geti stuðlað að betri heilsu og ánægju sjúklinga , fækkað endurinnlögnum og aukið á hagkvæmni heilbrigðisþjónustunnar ( 13 ) . Eftirfylgd hefur sums staðar verið þáttur í reglubundnu gæðaeftirliti sjúkrahúsa ( 14 ) . 1 . Útskriftaráætlun frá deild ( teymi ) . Útskrift er undirbúin í samstarfi við stuðningsnet ( aðstandendur ) og pöntuð viðeigandi þjónusta áður en til útskriftar kemur . Þessi þjónusta getur verið fjölþætt heimaþjónusta sveitarfélagsins , heimahjúkrun , dagvistun , hjálpartæki , öryggishnappur og fleira . 2 . Framhaldsmeðferð á dagspítala öldrunarlækningasviðs . 3 . Framhaldsmeðferð hjá sjúkraþjálfara á göngudeild eða heima . 4 . Heimilisathugun iðjuþjálfa og eftirlit með hjálpartækjum . 5 . Göngudeildartími hjá lækni deildarinnar . 6 . Félagsráðgjöf , til dæmis samstarf við stuðningsnet , heimaþjónustu og eftirfylgd með umsóknum á stofnanir . 7 . Skammtíma - eða hvíldarinnlagnir innan öldrunarlækningasviðs . Eftirfylgd er að jafnaði ekki skipulögð fyrir útskriftir á hjúkrunarheimili eða á aðrar öldrunarstofnanir sem hafa yfir að ráða eigin skipulagðri heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða . Ýmsir þættir eru afgerandi fyrir árangur endurhæfingar aldraðra sjúklinga : o Val sjúklinga . o Jákvæð en raunhæf viðhorf . o Einstaklingsmat sjúklings og umönnunaraðila . o Þátttaka sjúklings og umönnunaraðila . o Virðing fyrir sjálfræði með sérhæfðum hæfingaraðferðum og með aðlögun á umhverfi . o Eftirlit ( eftirfylgd ) . Endurhæfing hefur í för með sér mismunandi aðferðir sem skarast á ýmsan hátt . Hægt að skipta þeim í tvo flokka , ,, harða " og ,, mjúka " endurhæfingu . Hörð endurhæfing er einhvers konar ,, handavinna " sem framkvæmd er af endurhæfingaraðilum ( það er lyfjameðferð , sjúkraþjálfun , iðjuþjálfun , talþjálfun , stoðtæki og hjálpartæki ) og ,, mjúk endurhæfing " sem er meira hulin og ekki eins vel skilgreind . Hún er hins vegar meira metin af öldruðum sjúklingnum og felur í sér að hlusta , ráðleggja , fræða , álykta og hvetja . Mælt er með nokkrum klínískt gagnlegum skölum sem auðvelt er að nota til árangursstjórnunar , við mat við innlögn , mat á breytingum í tíma , tjáskipta innan teymis og við aðra aðstandendur sjúklingsins ( 3 ) . Til vísindarannsókna þarf hins vegar nákvæmari skala sem eru næmari fyrir breytingum á mæligildum . Bent er á yfirlit yfir þessa og aðra gagnlega skala í kaflanum um matsskala í riti heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytisins ,, Öldrunarmat á Norðurlöndum " , sjá töflu III , ( 1 , 2 ) . Einungis ber að nota aðferðir og líkön fyrir meðferð úr endurhæfingu sem hafa verið metin á vísindalegan hátt ( staðreyndamiðuð lyflæknisfræði ) . Þessi kafli og töflur í honum sýna árangur af slembirannsóknum sem hafa verið birtar og frá safngreiningum á slíkum rannsóknum . Í safnrannsóknum á slembilíkönum fyrir endurhæfingu eftir heilablóðfall hafa niðurstöður sýnt að heilablóðfallseiningar á öldrunarendurhæfingardeildum ná bestum árangri þegar tekið er tillit til minni dánartíðni og þarfir fyrir stofnanavist og aukins árangurs í færni . Samantektarrannsóknirnar sýna einnig þá tilhneigingu að heilablóðfallseiningar gefi bestan árangur hjá elstu sjúklingunum og hjá þeim sem hafa mestu fötlunina , sjá töflu IV , ( 21 , 22 ) . Það hefur einnig verið sýnt fram á þetta á öðrum sviðum endurhæfingar þar sem árangur næst hjá sjúklingum sem eru í lakasta ástandinu , jafnvel með mjög hóflegu þjálfunarálagi ( 29 ) . Ófullnægjandi aðstæður hafa oft í för með sér að hinir elstu og hinir mest fötluðu fá ekki að taka þátt í endurhæfingar-meðferðinni . Þegar þekkingu skortir á batahorfur í slíkum sjúklingahópum stuðlar það að neikvæðum viðbrögðum gagnvart þessum sjúklingum . Þessar samantektarrannsóknir og fleiri rannsóknir hafa sýnt að aldurinn í sjálfu sér hefur takmörkuð áhrif á möguleikann til að ná bata og að hjá þeim sem voru mest fatlaðir reyndust möguleikar á að ná bata ( 30 , 31 ) . Hinir elstu og fötluðustu munu að sjálfsögðu síður ná sjálfstæði , það er að geta útskrifast til að sjá um sig sjálfir . Þess vegna getur verið erfitt að sýna fram á að endurhæfingarmeðferð með þessum sjúklingum sé hagkvæm . En fyrir hinn fatlaða , gamla einstakling þá er það mikil framför að geta til dæmis matast sjálfur . Slembirannsóknir sem meta öldrunarendurhæfingu fyrir mjaðmarbrotssjúklinga hafa bæði sýnt góðan árangur á öldrunarbæklingalækningadeildum ( tafla V ) og í endurhæfingarmeðferð á heimilum ( 34 , 35 ) . Það hefur einnig komið fram að öldrunarendurhæfing dregur úr endurinnlögnum ( 37 ) , styttir legutíma og dregur úr kostnaði ( 36 ) borið saman við venjulega mjaðmarbrotsmeðferð á bæklunarlækningadeildum . Öldrunarmmeðferð sem svæfingarlæknar tóku þátt í dró úr legutíma og fylgikvillum eins og byltum , nýjum brotum , tíðni óráðs og legusára í mjaðmarbrotssjúklingum ( 28 ) . Tafla VI sýnir að í safngreiningum á slembiúrtaki á öldrunarmats-meðferð kom fram að bestur árangur fékkst á öldrunarmatsdeildum sem höfðu yfir endurhæfingu að ráða ( 41 , 46 ) . Safngreining sýndi marktæk áhrif á dánartíðni , búsetu og á líkamlegt og andlegt ástand sjúklingsins . Tafla VII sýnir samantekt á rannsóknum á árangri öldrunarendurhæfingarmeðferð á hjúkrunarheimilum , dagspítölum og í heimaþjónustu . Árangurinn virðist jákvæður en þarfnast frekari rannsókna . Þær meðferðarleiðir sem sýna bestan árangur einkennast af inngripi frá þverfaglegu teymi sem notar sérhæfar og sjúkdómsmiðaðar aðferðir . Út frá þessum rannsóknum er ekki hægt að mæla með ákveðnum endurhæfingaraðferðum enda var það ekki markmið þeirra . Mjög fáar rannsóknir hafa verið gerðar á kostnaðarbreytum vegna öldrunarendurhæfingar en hins vegar hefur meirihluti rannsóknanna sýnt minni kostnað við framkvæmd þeirra ( 35 , 40 , 47 , 54 ) . Í samantekt sýnir meirihluti rannsókna sem meta árangur öldrunarendurhæfingar jákvæð áhrif fyrir sjúklingana og endurhæfingin virðist einnig draga úr kostnaði . Öldrunarendurhæfing er flókin en skilar árangri þegar hún er framkvæmd á faglegan hátt . Þverfagleg teymisvinna , val sjúklinga , heildarmat og markviss sjúklingamiðuð endurhæfing virðist einkenna þær aðferðir sem skila bestum árangri . Endurhæfing á hrumu gömlu fólki er yfirgripsmikið og ört stækkandi verkefni í nútíð og framtíð . Á Íslandi og öðrum Norðurlöndum er endurhæfing innan öldrunarlækninga í öflugri þróun . Öldrunarendurhæfing stefnir að því að skapa betri lífsgæði fyrir aldrað fólk og jafnframt að ná fram sem bestri skilvirkni fyrir heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða á Norðurlöndum . Rannsóknir hafa sýnt fram á árangur af þess konar nálgun . 1 Öldrunarsvið Landspítala Landakoti , 2 Öldrunarlækningadeild , Universitetssjukhuset i Umeå , 3 Öldrunarlækningadeild , Bispebjerg Hospital , Kaupmannahöfn , 4 Öldrunarlækningadeild , Amtssygehuset í Glostrup , Kaupmannahöfn , 5 Öldrunareining lyflækningadeild , University Central Hospital , Helsinki , 6 Öldrunarlækningadeild , háskólanum í Bergen , 7 Öldrunarlækningadeild , Ullevål sykehus , Osló , 8 Lyflækningadeild , öldrunareining , háskólasjúkrahúsinu í Lundi . Fyrirspurnir , bréfaskipti : Ársæll Jónsson Öldrunarsviði Landspítala Landakoti , Túngötu , 101 Reykjavík . Sími : 525 1800 ; netfang : arsaellj@landspitali.isÞessi grein er að meginhluta samhljóða grein sem samþykkt hefur verið til birtingar í Danish Medical Bulletin og er hér birt með góðfúslegu leyfi ritstjórnar þess blaðs .