Íslenskur efnahagur hefur alltaf verið drifinn áfram af nýtingu náttúruauðlinda . Fiskur umlykur landið , hægt er að framleiða rafmagn á hræódýran máta , vatnið – heita og kalda – er hægt að dæla upp úr jörðinni á slikk , og svo virðist landið vera afar fagurt ef marka má Instagram fræga fólksins . Þetta ættu ekki að vera neinar fréttir en þetta eru ástæður þess að Íslendingar geta sætt sig við skítakuldann , sólarleysið og Framsóknarflokkinn . Þetta eru lífsgæðin sem fáar aðrar þjóðir geta boðið upp á með jafnódýrum hætti – og það skiptir máli . En galli er á gjöf Njarðar . Náttúruauðlindir eru takmarkaðar . Þó að vilji væri fyrir hendi – sem hann er eflaust ekki – þá er ekki hægt að virkja endalaust . Á ákveðnum tímapunkti klárum við fiskinn , og á ákveðnum tímapunkti höfum við virkjað of mikið til að Justin Bieber geti baðað sig annars staðar en í uppistöðulónum . Þá verður lífsgæðakapphlaupið við aðrar þjóðir erfiðara – og þá getum við ekki lengur leyst vandann með hjálp móður náttúru . Virkjum hugvitið Það eru ýmsar atvinnugreinar sem ganga ekki á náttúruauðlindirnar . Til dæmis lætur banka - , heilbrigðis - og menntastarfsemi auðlindirnar alveg í friði . Hins vegar eru þetta atvinnugreinar sem sinna litlu öðru en innlendri eftirspurn og eru stækkunarmöguleikar Heilsugæslunnar á Egilsstöðum frekar takmarkaðir . Hún mun líklega þjónusta fáa aðra en Héraðsbúa . Atvinnugreinar sem byggja ekki á náttúruauðlindum en sinna bara innlendri eftirspurn hafa verið flokkaðar sem innlendi þjónustugeirinn og opinberi geirinn . Þær sem byggja á náttúruauðlindum tilheyra hins vegar svokölluðum auðlindageira . Atvinnugreinarnar sem tilheyra ekki þessum flokkum – sinna ekki bara innlendri eftirspurn og ganga ekki á náttúruauðlindirnar – eru hluti af hugverkageiranum . Dæmi um slík fyrirtæki eru Össur , Marel og CCP . Þetta eru fyrirtæki sem keppa á alþjóðlegum mörkuðum þar sem eina auðlindin er hugvit , og þar eru vaxtatækifæri Íslands . Þak hugverkageirans er ekki 330.000 innlendir neytendur , heldur 7.400.000.000 erlendir neytendur . Ungu fólki finnst líka eftirsóknarvert að vinna í hugverkageiranum . Tölvunarfræðideildir háskólanna hafa aldrei séð jafnmikla eftirspurn , launin eru há og störfin eru spennandi . Auknir fjárfestingahvatar í nýsköpun . Mögulegt verður að draga 30% af tekjuskattstofni einstaklings ef hann fjárfestir í nýsköpun , að hámarki fyrir 10 milljón króna fjárfestingu . Uppfylla þarf mörg skilyrði til að fá afsláttinn svo hann sé ekki misnotaður . Hvers vegna fór ég samt út í sálma þessara laga ? Það er gott að vita að það sé verið að styðja við hugverkageirann og það má lofa það sem vel er gert . Lögin voru hugsuð til þess að bæta aðstæður íslenskra fyrirtækja í alþjóðlegu samhengi og tekst vel upp með það í tilfelli smærri fyrirtækja – en ekki þeirra stærri . Þakið lekur Þó öll ákvæði laganna séu framfaraskref var alls ekki stigið nægilega langt í einu þeirra : þakinu á endurgreiðslu R & Þ kostnaðar fyrirtækja , sem hefði átt að afnema . Þakið er það sem skiptir stóru fyrirtækin , til dæmis risatríóið CCP , Marel og Össur , mestu máli . En af hverju ? Þegar stórfyrirtæki velja staðsetningu fyrir höfuðstöðvar sínar þarf að taka marga þætti í reikninginn . Til dæmis gætu fyrirtæki viljað staðsetja sig þar sem auðvelt er að laða að fólk , þar sem er klasi líkra fyrirtækja – sem er talið auka framleiðni , og síðast en ekki síst þar sem rekstrarhagræði er af staðsetningunni . Síðastnefndi punkturinn hefur orðið að grundvelli harðrar samkeppni á milli ríkja um hugvitsfyrirtækin . Hvert landið á fæti öðru keppist um að bjóða upp á sem mesta rekstrarhagræði fyrir R & Þ kostnað fyrirtækja ( eins og sjá má í bæklingum OECD og Deloitte ) . Þessi samkeppni á milli landa er auðskilin þar sem bæði samfélagslegur og efnahagslegur ávinningur er í boði . Fyrirtækin hætta ekki að borga skatta af öllum öðrum rekstri , starfsfólkið greiðir enn alla þá skatta sem ríki telur nauðsynlega og verðmæti þekkingarlekans út í samfélagið ( t.d. önnur fyrirtæki og menntakerfið ) eru ómetanleg . Aftur að ákvæðinu . Þakið á endurgreiðslu vegna R & Þ kostnaðar hér á landi var miklu lægra en annars staðar í OECD fyrir breytinguna – og er það enn . Þrefalt hærra þak skiptir jafnframt litlu máli fyrir stórfyrirtækin þegar það er svona lágt – auka 60 milljónir króna eru ekkert hliðin á mögulegum milljarða króna endurgreiðslum annars staðar . Til að setja stærðirnar í samhengi , þá var R & Þ kostnaður Marel um 65 milljónir dollara árið 2014 , kostnaður Össurar var um 18 milljónir bandaríkjadollara árið 2015 , og áætlun CCP fyrir árið 2016 samsvarar 33 milljónum dollara . Þakið á endurgreiðslu hér á landi nemur tæplega hálfri milljón dollara . Þessi munur hefur orðið til þess að innlend hugvitsfyrirtæki hafa litið út fyrir landsteinana . Við kynningu á ársfjórðungsuppgjöri Nýherja sagði forstjóri fyrirtækisins um þetta viðfangsefni : “ If we’re going to invest 100 million in research and development , and have to choose between Canada or Iceland , it’s 30 - 40% less expensive to do it in Canada . ” Skiptir máli fyrir framtíðina Þakið skiptir litlu máli fyrir smærri fyrirtæki og sprotafyrirtæki – sem var megintilgangur laganna . Fyrir þau er þakið nægilega hátt og eru aðstæður sprotafyrirtækja hér á landi góðar . Hins vegar ætti að vera kappsmál fyrir Ísland að halda líka í stærri hugvitsfyrirtæki og byggja þannig upp sterkan hugverkageira . Minni skatttekjur vegna hærra þaks er smámál hliðin á tapinu ef fyrirtækin fara úr landi . Og ef stóru fyrirtækin fara alltaf úr landi , þá munu nýútskrifaðir tölvunarfræðingar gera það líka . Það sem birtist hér að ofan eru persónulegar skoðanir höfundar en endurspegla ekki skoðanir vinnuveitanda hans né annarra .