Alþingi hefur nú til umfjöllunar frumvarp til laga um Menntasjóð námsmanna sem ætlað er að leysa af hólmi Lánasjóð íslenskra námsmanna ( LÍN ) . Með frumvarpinu er ekki tekin afstaða til mikilvægra útfærsluatriða og ábyrgðinni á þeim varpað á stjórn sjóðsins . Þær ákvarðanir munu hafa veruleg áhrif á endurheimtur lána og þar með á fjárþörf sjóðsins og getu hans til útlána . Það er því óhjákvæmilegt að Alþingi taki afstöðu til þeirra atriða áður en frumvarpið verður afgreitt . LÍN hefur gengt mikilvægu hlutverki við að jafna aðgang að menntun óháð efnahag . Sá stuðningur hefur falist í niðurgreiddum vöxtum og að námslán séu ekki alltaf að fullu endurgreidd . Það hefur orðið til þess að ríkisstuðningurinn er ógagnsær og honum er mjög misskipt þar sem þeir sem taka hæstu lánin hljóta mestan styrk . Frumvarpinu er ætlað að jafna þessa styrki . Í því felst að niðurgreiðslu vaxta verði hætt og að stefnt sé að því að innheimta öll námslán að fullu . Í staðinn verði styrkur stjórnvalda í formi niðurfellingar 30% lánanna að námi loknu að því gefnu að nemandi standist ákveðin skilyrði um námsframvindu . Markmið frumvarpsins eru góð en Alþingi verður að taka afstöðu til neðangreindra spurninga áður en frumvarpið er afgreitt . Verði það ekki gert eru stjórnvöld að bjóða nemendum í óvissuferð . Sú ferð gæti haft í för með sér árgangahappdrætti þegar kemur að stuðningi við námsmenn en sömuleiðis skakka hvata sem hvetja til lántöku og óvissu um rekstrarhæfi sjóðsins til framtíðar . Hún gæti endað með ójöfnum stuðningi stjórnvalda milli kynslóða nemenda , þar sem nýjar kynslóðir þurfa að greiða fyrir skuldir kynslóðanna á undan með verri lánskjörum og hærri vöxtum . Verður sjóðnum heimilt að gjaldfella öll lán við 66 ára aldur ? Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lánþegar geti valið um jafngreiðslulán og lán með tekjutengdum afborgunum . Þá kemur fram að sjóðurinn hafi heimild til að gjaldfella jafngreiðslulánin þegar lánþegi nær 66 ára aldri . Óljóst er hvort sjóðurinn hafi heimild til að gjaldfella tekjutengd lán . Þó virðist hafa verið gert ráð fyrir því við mat á áhrifum frumvarpsins enda er þar gert er ráð fyrir að útlánatap sjóðsins verði aðeins 0,3 - 0,5% . Hvaða gerist ef sjóðurinn nýtir ekki gjaldfellingarheimildina ? Aðeins er um heimild til gjaldfellingar að ræða , ekki skyldu . Ef sjóðurinn nýtir ekki gjaldfellingarheimildina þá mun það verða til þess að afföll sjóðsins munu aukast þar sem fleiri lánþegar munu falla frá áður en þeir ná að endurgreiða lánin . Það felur í sér útlánatap og eina leið sjóðsins til að bregðast við slíku er að rýra lánskjör nýrra lánþega með lægri útlánum eða hærri vöxtum . Þannig munu lánþegar framtíðarinnar þurfa að greiða fyrir útlánatap þeirra sem ekki greiða námslánin sín til baka að fullu . Hverjir verða vextir lánanna ? Samkvæmt frumvarpinu munu leggjast breytilegir vextir á lán í stað fastra vaxta nú . Óljóst er hvort skuldabréf beri annars vegar vexti sem eru breytilegir út lánstímann eða hvort vextir séu hins vegar breytilegir frá einum tíma til annars , en að hvert skuldabréf beri fasta vexti miðað við þá vexti sem voru á útgáfudegi þess . Miklu getur munað á vaxta - og greiðslubyrði eftir því hvor leiðin er farin og því er nauðsynlegt þetta verði útfært í lögunum . Ættu hærri lán að geta verið með lægri greiðslubyrði ? Námsmaður getur valið um að endurgreiðslutími miðist við upphæð lána . Í forsendum frumvarpsins er gert ráð fyrir að lánstími geti verið frá 5 til 25 árum miðað við ákveðnar lánsfjárhæðir . Lánþegar sem eru rétt undir fjárhæðamörkum 10 ára lána bera töluvert hærri greiðslubyrði en þeir sem eru rétt yfir þessum mörkum og fá 15 endurgreiðsluár . Þetta skapar hvata til að taka hærri lán til að minnka greiðslubyrði . Eðlilegra væri að öll þessi lán miðist við að vera greidd að fullu við eftirlaunaaldur . Þannig gildi sömu reglur um öll lán óháð lánsfjárhæð og það auðveldar áætlanagerð og fyrirsjáanleika fyrir námsmenn og sjóðinn . Ef lánþegi tekur tvö lán mun hann þurfa að greiða af báðum í einu ? Endurgreiðslur eru nú tekjutengdar svo greiðslubyrði breytist ekki þótt lánþegi taki tvö námslán , t.d. ef hann fer í meistaranám síðar . Í ljósi þess að endurgreiðslutími er breytilegur eftir lánsupphæð getur sú staða komið upp að lánþegi sé með t.d. tvö sjö ára námslán . Mun hann þurfa að greiða af báðum lánunum í einu með tilheyrandi greiðslubyrði eða munu lánin verða sameinuð í eitt lengra lán ? Mjög miklu getur munað í greiðslubyrði lánanna eftir því hvor leiðin verður farin .