Ásgeir Theódórs , læknir , hringdi og vildi fá aðstoð við að finna heiti á sjúkdómsleit sem hann var í vafa um hvort nefna mætti skimun . Ásgeir vísar þar í svonefnda Vitundarvakningu um ristilkrabbamein sem nú nýverið var sett af stað hér á landi . Beitt verður þeirri aðferð að dreifa upplýsingum um ristilkrabbamein , einkenni þess og áhættur og hvetja fólk til þess að forðast áhættuþætti . Þá eru einstaklingar 50 ára og eldri hvattir til að þiggja skimun eftir ristilkrabbameini , einfalda rannsókn sem felst í árlegri leit að leyndu blóði í hægðum , en hægðablóð getur einmitt verið upprunnið í ristilkrabbameini . Vitundarvakningin er nákvæmlega það sem orðið gefur til kynna . Menn eru vaktir til meðvitundar eða vitneskju um eitthvað . Vitundarvakning um sjúkdóm þarf því hvorki að fela í sér skimun né neina aðferð til greiningar eða rannsóknar . Fræðsla ein getur verið ætluð til að vekja menn til þeirrar meðvitundar , sem vonast er eftir . Oftast fer vitundarvakning þó einnig fram með hvatningu eða ábendingu , til dæmis með því að benda á ýmis líkamleg einkenni , sem annars væri ekki fengist um , eða með því að hvetja menn til ákveðinna verka eða hegðunar . Sögnin að skima merkir samkvæmt Íslensku tölvuorðabókinni 1. líta í kringum sig , skyggnast um , horfa . 2. geiga frá beinni stefnu , stefna til hliðar . 3. rannsaka í smásjá . Undirritaður kannast ekki við síðasta merkingarliðinn , þrátt fyrir að hafa unnið við smásjár nær alla sína starfsævi , og finnst hann beinlínis rangur , enda á dæmið sem tekið er , gen eru skimuð í leit að stökkbreytingum , ekki við . Gen eru ekki rannsökuð með smásjárskoðun . Fyrsti merkingarliðurinn er hins vegar sá sem við á , þegar verið er að vísa í læknisfræðilega skimun . Fyrr á árum var sögnin að skima gjarnan notuð í samsetningunum skima að einhverju eða skima eftir einhverju og merkti í báðum tilvikum það sama , svipast um í leit að einhverju . Rétt er að benda einnig á , að svipast um merkir gá að einhverju , leita einhvers lauslega . Það eru þessi tvö blæbrigði merkingar sem sögnin að skima gefur svo vel til kynna , annars vegar líta til ýmissa átta og hins vegar gá eða leita lauslega . Athygli vert er að sögnin að skima er nú gjarnan notuð með forsetningunni fyrir og þá talað um að skima fyrir einhverju . Svo hefur farið í Íðorðasafni lækna að enska sögnin to scan hefur verið þýdd með sögninni skima . Sú þýðing virðist þó ekki hafa náð neinni útbreiðslu meðal lækna . Ensk-íslensk orðabók Arnar og Örlygs gefur merkingarnar : 1. grannskoða ; virða rannsakandi fyrir sér ; 2. renna augum yfir , líta yfir ; 3. skipta eftir bragliðum , skiptast í bragliði ; 4. skima , skanna , fara yfir með skanna . Sögnin að skanna er sú sem helst virðist hafa náð fótfestu í læknamálinu . Rétt er að vekja athygli á þessum mismun , að skanna merki helst skoða vandlega , en skima merki fremur skoða lauslega . Ensku sögnina to screen hefur Íðorðasafn lækna þýtt með íslensku sögninni kemba . Því hefur nafnorðið screening fengið íslensku þýðinguna kembileit . Nafnorðið screen er skilrúm , skermur , net , sía , hlíf , skjár eða tjald . Hin læknisfræðilega merking sagnarinnar screen er því án efa helst í ætt við sigta , sía eða skilja frá . Undirritaður , sem kynntist fíngerðum lúsakambinum strax á barnsaldri , hefur aldrei getað sætt sig við þessa þýðingu . Honum finnst að kembileit hljóti að vera nákvæm leit , en að screening geti verið lausleg eða fremur ónákvæm og að þar eigi íslenska nafnorðið skimun best við . Guðrún Sigmundsdóttir , smitsjúkdómalæknir , óskaði eftir íslensku heiti á fyrirbærið aerosol . Læknisfræðiorðabók Dorlands upplýsir að aerosol sé : 1. efnakerfi ( colloid system ) , tegund lausnar ( sol , solution ) , þar sem dreifiefnið ( dispersion medium ) er lofttegund . 2. vökvi sem geymdur er undir þrýstingi ásamt með drifefni ( propellant ) þannig að dreifa megi lausninni sem fínum úða . 3. lausn af lyfi sem hægt er að ýra sem fínum úða til innöndunarmeðferðar . Við skoðun kemur í ljós að Íðorðasafn lækna á ekki íslenskt heiti fyrir aerosol . Um leið sést að þýðing þess á nafnorðinu colloid , kvoðulausn , er ekki fullnægjandi því að í orðabók Dorlands kemur fram að colloid sé 1. kvoðukennt eða límkennt efni . 2. efni sem gert er úr örsmáum óuppleystum ögnum , venjulega 1 - 1000 nm í þvermál , sem dreifast jafnt eða svífa í samfelldu dreifiefni . Í Læknisfræðiorðabók Stedmans er tekið í sama streng . Samkvæmt þessu ætti colloid að birtast þannig í Íðorðasafninu : 1. kvoðulausn , kvoðu - eða límkennt efni . 2. sviflausn , efni gert úr örsmáum ögnum sem svífa í lausnarefninu án þess að falla . Það fór svo , sem reyndar gerist ekki mjög oft í íðorðavinnunni , að undirritaður bjó til á augabragði nýyrði sem fyrirspyrjanda líkaði . Með hliðsjón af ofanrituðu varð það heitið svifúði , sem skýra má þannig : úði sviflausnar , það er úði óuppleystra efnisagna í viðeigandi dreifiefni .