MORGUNBLAÐIÐ ; MIÐVIKUDAGUR 6. APRÍL 1988 6 * eðlisfræðirannsóknum Háskólans og hefur verið forsenda þess að mögulegt hefur verið að ráðast í ýmis hinna stærri verkefna . I upphaflegri verkefnaskrá rann - sóknastofunnar var skipuleg rann - sókn á grunnvatnskerfi landsins með tvívetnis - og þrívetnismæling - um efst á blaði . Vegna kostnaðar við tækjakaup varð að fresta þessu mikilvæga verkefni . 1960 fékk Eðl - isfræðistofnun rausnarlegan er - lendan styrk til tækjakaupanna og varð þetta til að efla stórlega starf - semi hennar . Aukið húsnæði fékkst í gömlu loftskeytastöðinni við Suð - urgötu og nýir sérfræðingar og aðstoðarfólk kom til starfa . Auk þess dró Þorbjörn hóp stúdenta að rannsóknunum í sumarvinnu , en vinna þeirra var drjúg viðbót auk þess sem þetta var stúdentunum lærdómsríkur skóli . 1961 var Þorbjörn skipaður formaður nefndar sem skyldi fj'alla um eflingu rahnsókna í raunvísind - um við Háskólann . Tillögur nefnd - arinnar urðu grundvöllur að stofnun Raunvísindastofnunar og Þorbjörn var skipaður formaður bygginga - nefndar hinnar nýju stofnunar . Þegar Raunvísindastofnun var risin fluttust verkefni Eðlisfræðistofnun - ar til Raunvísindastofnunar og Þor - björn varð forstöðumaður Eðlis - fræðistofu . Þessi þróun frá nærri tækjalausu þröngu húsnæði 1958 til nýrrar reisulegrar byggingar Raunvísinda - stofnunar 1966 , sem fylltist á næstu árum af nýtískulegum rann - sóknatækjum , gekk svo hratt og þó undra átakalaust að við , sem unnum að rannsóknum , skynjuðum vart þá miklu byltingu , sem gekk þarna yffc 1 . Hinsvegar duldist það okkur ekki hve mikinn þátt Þor - björn átti í þessu brautryðjenda - starfi , enda þótt hann segði ávallt sjálfur , að hann hefði aðeins verið svo heppinn að lenda í frjóu sam - starfi við ýmsa innan og utan skól - ans , sem vildu efla þar rannsóknir I raunvísindum . Hlut Þorbjörns sáum við daglega , sem unnum und - ir stjórn hans . Hann var ávallt vak - andi fyrir nýjum möguleikum , studdi og örvaði alla þá , sem með honum unnu , og sjálfur vann hann tvöfalt verk , oft við hin erfiðustu skilyrði . Hinn góði árangur náðist m.a. af því hve fundvís hann var á einfaldar lausnir , og vegna þolin - mæði hans , þrautseigju og ósér - hlífni . Aldrei heyrðist hann kvarta undan aðstöðuleysi heldur snéri hann sér ótrauður að því að leysa hvern vanda , en með lausninni lagði hann jafnframt grundvöll að bættri aðstöðu . Þorbjörn lagði grundvöll að rann - sóknum í eðlisfræði og jarðeðlis - fræði við Háskólann , en þessar rannsóknir urðu sfðan hvatning til að efla fleiri greinar raunvísinda við Háskólann . Sá hópur er orðinn stór , sem nú nýtur þessa brautryðj - endastarfs Þorbjörns beint og óbeint . Af þessum hópi á ég trúlega Þorbirni mest að þakka . Nærri fjór - ir áratugir eru liðnir frá því ég heimsótti Þorbjörn og Þórdísi í lítið hús þeirra í Sogamýrinni . Ég hafði þá nýlokið fyrrihlutaprófi í verk - fræði , en síðasta námsárið hafði hugur minn hneigst æ meira að eðlisfræði og nú vildi ég leita ráða hjá Þorbirni . Eftir Jieimsóknina var ég ekki í vafa . Átta árum síðar réðst ég til nýstofnaðrar rannsókn - arstofu undir stjórn Þorbjörns . Það var ómetanleg reynsla að starfa þar . Þorbjörn hafði sívakandi áhuga fyrir hverju verkefni og lausn fékkst á mörgum vandamálum við að ræða þau við hann . Þá eru mér minnis - stæð árleg ferðalög starfsmanna stofnunarinnar þar sem Þorbjörn , Þórdís og drengir þeirra áttu mikinn þátt í að gera ferðalögin svo skemmtileg að ávallt var hlakkað til þeirra . Eg kveð Þorbjörn með djúpum söknuði og þakklæti fyrir langt samstarf og votta Þórdísi konu hans , sonum hans , móður og öðnim aðstandendum samúð mína og hlut - tekningu . Páll Theodórsson eins Það gætir tómleika þegar menn is og Þorbjörn hverfa af sjónar - sviðinu . Til hans var leitað þegar niðurstöður tilrauna virtust brjóta í bága við náttúrulögmálin og menn voru hættir að botna í eigin hugsun - um . Þorbjörn tók slíkum vandræð - um með hægð og glettni , hlustaði vel og spurði hnitmiðaðra spurn - inga . I flestum tilvikum þurfti ekki mörg orð til að greiða úr þokunni og koma málum á réttan kjöl . Þorbjörn fór hægt að sínu , forð - aðist sviðsljós og var lítið uppnæm - ur fyrir fréttnæmu efni . Ég kynnt - ist honum best kringum gosin í Surtsey 1963 - 1967 og Heimaey 1973 . 1 báðum tilvikum lét Þorbjörn sér fátt um finnast í upphafi , með - an aðrir þeyttust um loft og lög . Þegar á leið og mestur vindur var úr öðrum fór Þorbjörn að tygja sig til mælinga og fylgja eftir þeim málum , sem honum var forvitni á . Þar sýndi hann fádæma seiglu og úthald sem engum öðrum var lagin . Sú staðfesta og þrjóska í baráttu við hraunið í Heimaey , sem Þor - björn er nú einna þekktastur fyrir , var einmitt dæmigerð um vinnu - brögð hans . Þar var í engu gefið eftir fyrr en sest var í kaldan gíginn í júlímánuði 1973 . Reyndar lauk glímu Þorbjarnar við Eldfellsmóra ekki með þessari byltu , heldur var fylgt á eftir með virkjun hraun - hitans allt fram á þennan dag . Þar nutu hugkvæmni og seigla Þor - bjarnar sér vel í samvinnu við snjalla heimamenn . Þorbjörn var lítið gefinn fyrir stjórnsýslu og varð því feginn , ef aðrir léttu slíkum byrðum af honum . Hins vegar var hann hollráður og tillögugóður , og orð hans réðu miklu hvert skyldi stefnt . Háskólinn hefur tekið miklum stakkaskiptum á þeim 30 árum sem Þorbjörn starf - aði þar . Margir hafa staðið að þeirri framsókn raunvísinda , sem ein - kennt hefur þetta tímabil , en þar verður farsæl vinna Þorbjarnar ætíð talin þung á metunum . Hann fitjaði upp á flestum þeim þáttum sem hæst hefur borið í starfsemi eðlisfræði ogjarðeðlisfræði , en fékk þá öðrum í hendur jafnskjótt og hann taldi mál vera í öruggri höfn . Lærisveinarnir standa nú með fullar hendur verkefna , en kenna þó tóm - leika því lærimeistarinn er fjarri . Sveinbjörn Björnsson Vísindamönnum við Háskóla ís - lands verður Þorbjörn Sigurgeirs - son ætíð minnisstæður . Hann var óumdeilanlega einn virtasti vísinda - maður stofnunarinnar , sterkur í fræðunum , víðfeðmur í þekkingu sinni og bjó yfir afar frjóu hug - myndaflugi við tilraunirnar . Hann var mentor , fyrirmynd í vísinda - legri aðferðafræði , lifandi goðsögn - in um afburðamann . Vönduð per - sóna hans og látlaus framkoma átti ekki minnstan þátt í sterkum áhrifum hans meðal þeirra er nutu samfylgdar hans . Þegar Þorbjörn er kvaddur hér er aðeins rúm fyrir örfá spegilbrot sem ef til vill lýsa í nokkru afstöðu ungu kynslóðarinnar til Þorbjörns . Ég mun alveg sérstaklega standa í þakkarskuld við Þorbjörn fýrir hvatningar hans þegar hann fylgd - ist með rannsóknum og uppbygg - ingu rannsóknaaðstöðu í eðlisfræði þéttefnis . Hann var sífellt spyrjandi spurninga og fylgdist mjög vel með í vísindum allt fram á síðustu daga , las sér til og íhugaði . Spurningar hans höfðu oftast að markmiði að fræða þann sem spurður var og þær kröfðust þess jafnan að vel ígrund - að svar væri gefið . Áhugaverð rannsóknaverkefni gátu gagntekið huga hans og brennandi áhugi fylgdi honum fram á síðustu daga . Sama einbeitnin einkenndi til dæmis ötult starf hans að skógræktarmálum síðustu ár ævinnar . Stuttu eftir uppgötvun nýju háhita ofurleiðaranna kom hann t.d. sérstaklega að finna mig . Augun leiftruðu af áhuga og í bros - inu birtist hin djúpa hrifning hans af náttúrunni . Ef til vill kom ekk - ert nema brostin heilsa hans í veg fyrir að hann færi á áttræðisaldri að vinna við þetta nýja áhugasvið . ísland og rannsóknasvið í jarðeðl - isfræði tengd landinu voru Þorbirni einkar hugleikin . Hann gerði sér grein fyrir að vísindin gætu glímt við höfuðskepnurnar og þannig hugsaði hann hina djörfu áætlun um að hefta framrás hraunflóðs á Heimaey með vatni . I huga almenn - ings er sá þáttur sögu Þorbjörns minnisstæðastur og eykur kynngi - magn goðsagnarinnar um hann . Ef rannsóknasaga Þorbjörns er skoðuð kemur í ljós að hugmyndir hans um stillingu náttúrukraftanna í Eyjum voru byggðar á margra ára athugunum á ýmsum sviðum . Þorbjörn hafði sig ekki í frammi en var úrræðagóður þegar ráða hans var leitað . Á fyrsta fundinum sem ég sat á eðlisfræðistofu Raun - vísindastofnunar hafði ég enn ekki kynnst Þorbirni náið . Eg fylgdist með honum þar sem hann studdi hönd undir kinn og hlýddi þögull á . Erfitt mál var til umræðu og sýndist sitt hverjum . Nær allan fundinn hlustaði Þorbjörn íhugull . Nærri lokum fundarins kvaddi hann sér hljóðs . Hafði þaulhugsað erindi sitt og bar þá fram tillögu um úr - lausn sem var samþykkt samhljóða og án mikilla umræðna . Þessi at - burðarás átti eftir að endurtaka sig oft síðar , en einmitt hér komu eigin - leikar Þorbjörns skýrt í ljós . Saga Þorbjörns er mögnuð og dulúðug eins og persónan sjálf . Líf hans með vísindunum var fjöl - breytt . Einn dag var unnið við út - reikninga langtímum saman án þess að unna sér hvíldar ; annan dag flogið í einshreyfíls flugvél til segul - mælinga yfir landinu . Þorbjörn var fámáll um sögu sína en á síðari árum fékkst hann til að rifja upp ýmis atriði úr henni , eins og til dæmis tímabilið í Kaupmannahöfn við upphaf styrjaldarinnar þegar hann var fluttur með leynd til Svíþjóðar . Sú saga er nú skráð í grein Guðmundar Arnlaugssonar í afmælisriti Menningarsjóðs og Eðl - isfræðifélagsins , „ I hlutarins eðli " . Það er mikið happ íslenskri þjóð og Háskóla íslands að hafa notið krafta slíks manns . Ég vil votta eftiriifandi konu hans og sonum samúð við fráfall hans . Nú þegar Þorbjörn Sigurgeirsson er allur set - ur okkur hljóð . Ef glöggt er hlustað hygg ég að einnig hljóðni helgar vættir þessa lands í virðingu við þennan fágæta mann . Þorsteinn I. Sigfússon Þorbjörn Sigurgeirsson var án efa einn fremsti vísindamaður sem ísland hefur átt . Það er mikil eftir - sjá að slíkum manni , ekki aðeins fyrir þá sem þekktu hann persónu - lega og störfuðu við hlið hans . Ég Jiygg að það hafi verið dr. Trausti Einarsson sem kom mér í kynni við Þorbjörn fyrir meira en þremur ára - tugum . Þorbjörn var þá fram - kvæmdastjóri Rannsóknaráðs rikis - ins og hafði nýlega komið á fót segulmælingastöð í Leirvogi í Mos - fellssveit . I dagbók stöðvarinnar , sem varðveitt er , hefur Þorbjörn ritað að hann hafi sýnt mér stöðina 2. september 1957 þegar stöðin var rétt mánaðargömul . Varla hefur það hvarflað að mér þá að rekstur þessarar stöðvar ætti eftir að verða eitt helsta viðfangsefni mitt . Fimm árum síðar , þegar ég kom frá námi erlendis , réðst ég til starfa hjá Þor - birni sem þá hafði komið á fót nýrri stofnun , Eðlisfræðistofnun Háskól - ans . Húsakynni hinnar litlu stofn - unar voru þröng en það lýsir Þor - birni vel að hann bauð mér til af - Blóma - og y ) skreytingaþjónusta Cj hvertsemtilefniðer . GLÆSIBLÓMIÐ GLÆSIBÆ , Álfheimum 74. sími 84200 nota skrifstofu sína sem var í íþróttahúsi háskólans . Þóttist hann ekki þurfa á skrifstofu að halda og lét öll mótmæli sem vind um eyru þjóta . Segulmælingastöðin var ein framkvæmd af mörgum , sem Þor - björn átti frumkvæði að . Hann var sannur brautryðjandi , fullur af hug - myndum og áhuga á fjölmörgum sviðum , röskur til athafna og sístarfandi . Hann var óvenjulega fær sem vísindamaður , bæði á fræðilegu sviði og verklegu , en þetta tvennt fer ekki alltaf saman . Lengi vel taldi ég að þessi fjölhæfni Þorbjörns og dugnaðurinn væri skýringin á því hversu langt hann hefði náð í starfi sínu . Seinna varð mér þó ljóst , að það var annað sem skipti fullt eins miklu máli ; alþýð - leiki mannsins og létt lund sem gerði honum fært að starfa með nánast hverjum sem var og hrífa aðra með sér . Ég hef sjaldan kynnst manni sem var jafn laus við allt yfirlæti . Hið vingjarnlega og föður - lega viðmót varð til þess að menn leituðu til Þorbjarnar með hvers kyns vandamál sem upp koma í sambandi við starfið ; hann tók öll - um vel og var jafnan úrræðagóður og fús til að veita aðstoð sína . Þegar Raunvísindastofnun Há - skólans leysti Eðlisfræðistofnunina af hólmi árið 1966 gerðist Þorbjörn forstöðumaður einnar af fjórum rannsóknarstofum stofnunarinnar ° g gegndi því starfi næstu tíu árin . Allan þann tíma fannst mér sem hann væri yfirmaður stofnunarinn - ar allrar í vísindalegum efnum þótt hvergi væri sú staða formlega skráð og hann myndi aldrei hafa viður - kennt það sjálfur . Ég ætla ekki að gera tilraun til þess hér að rekja störf Þorbjarnar í þágu vísindanna og háskólans . Bestar upplýsingar um þetta er að finna í bókinni „ I hlutarins eðli " sem gefin var út á síðasta ári til heiðurs Þorbirni sjötugum . Eftir að fregnin barst um fráfall Þorbjarnar hafa sótt á huga minn minningar frá liðnum samveru - stundum . Sérstaklega minnist ég mælingaferða sem við fórum saman til ýmissa staða á landinu , þar á meðal til Surtseyjar , en Þorbjörn gekk ötullega fram við rannsóknir þar meðan á gosinu stóð . Þá verður mér hugsað til flugferða með Þor - birni , því að við áttum sameiginlegt áhugamál þar sem flugið var . Þor - björn var áræðinn og lét sér ekki allt fyrir brjósti brenna . Sannaðist þetta oft á ferðalögum , hvort sem var í lofti , á láði eða legi . Skal ég játa að mér þótti dirfska Þorbjarnar stundum jaðra við glannaskap og óttaðist að illa fæ.ri. En Þorbjörn slapp heill úr hverri raun . Eg veit að ég á eftir að sakna þess mjög að geta ekki framar rætt við Þorbjörn um ný og gömul viðfangsefni , geta ekki leitað hjá honum ráða eða notið reynslu hans og þekkingar . Hér eftir verður minningin að nægja mér og öðrum sem eru svo lánsamir að hafa átt hann að samferðamanni . Þórdísi konu hans og sonum þeirra hjóna votta ég samúð mína á þessari sorg - arstundu . Þorsteinn Sæmundsson Kveðja frá eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar I dag er til moldar borinn Þor - björn Sigurgeirsson , fyrsti prófess - or í eðlisfræði við Háskóla Islands . Þar er genginn einn fremsti vísinda - maður sem landið hefur alið . Ef.ir glæsilegan námsferil erlendis kom hann heim og gerðist skjótt um - svifamikill í rannsóknum á eðli landsins . Sem framkvæmdastjóri rannsóknarráðs tók hann jafnframt þátt í mótun rannsóknarstarfsemi hér á landi eftir seinni heimsstyrj - öldina . Þorbjörn var í eðli sínu frumkvöð - ull . Hann sá oftast lengra en aðrir og hafði næman skilning á hvað gerlegt væri hverju sinni . En hann var einnig drífandi framkvæmda - maður og einstaklega ósérhlífinn . Það fór , því ekki hjá því að skipun hans í embætti prófessors í eðlis - fræði við Haskóla íslands árið 1957 yrði sem hvati , ekki aðeins á þróun rannsókna í eðlis - og jarðeðlisfræði heldur engu að síður á raungreinar í heild . Þar um vitna Eðlisfræði - stofnun Háskólans og síðar arftaki hennar , Raunvísindastofnun Há - skólans , en þessar stofnanir eru á órjúfanlegan hátt tengdar nafni hans og frumkvæði . Þorbjörg stýrði eðlisfræðistofu Raunvísindastofn - unar frá stofnun hennar 1966 til 1975 . í því starfi sem öðru hafði hann einstakt lag á að örva menn til dáða . Með djúpstæðum spurning - um og ábendingum opnaði hann augu samstarfsmanna og nemenda á mikilvægum viðfangsefnum . Síðan máttu menn spreyta sig en ætíð var hann fús að _ leggja málinu lið ef þurfa þætti . Á þennan hátt náðu áhrif hans á rannsóknir langt út fyrir þau verkefni , sem hann sjálfur vann að og eru ærin að vöxt - um . Samstarfsmenn hans á eðlis - fræðistofu eiga margar góðar og skemmtilegar minningar frá starfi með Þorbirni . Hann var mikilúðleg - ur en kátur og hlýr . Meðan heilsu naut við var líkamlegu atgervi hans einnig viðbrugðið og hann hinn mesti víkingur . Gilti einu hvort þreyta þyrfti löng og erfið segul - mælingaflug , klífa fjöll til sýnatöku eða berjast við hraunelfur . Við slíkar aðstæður var hann hvað kát - astur og hafði gaman af að gefa stráknum í sér lausan tauminn . En aldrei missti hann þó sjónar á meg - inmarkmiðinu og strangar vísinda - legar athuganir og mælingar skil - uðu sér ætíð . Um þetta ber hið umfangsmikla rannsóknarstarf Þorbjörns órækt vitni . Fyrir hönd samstarfsmanna Þorbjörns á eðlis - fræðistofu Raunvísindastofnunar Háskólans færi ég Þórdfsi , eigin - konu hans , sonum og öðru skyld - fólki hugheilar samúðarkveðjur . Orn Helgason , forstöðu - maður eðlisfræðistofu Raunvísindastofnunar Há - skólans . + innilegar þakkir fyrir auðsýnda samúð og hlýhug við andlát og útför foreldra okkar og tengdaforeldra , SÓLVEIGAR SIGURÐARDÓTTUR og HALLGRIMS GUÐMUNDSSONAR Háholti 25 , Akranesi . Gunnar L. Jónsson , Inga Lóa Hallgrímsdóttir , Sigurður H. Hallgrímsson , Guðmundur J. Hallgrímsson , Hallgrímur Þór Hallgrímsson , Jónas B. Hallgrímsson , Pétur S. Hallgrímsson . Guðrún Jakobsdóttir , Áslaug Rafnsdóttir , Ingibjörg Sigurðardóttir , Guoný Aðalgeirsdóttir , Legsteinar MARGAR GERÐIR Mimom / Granii Steinefnaverksmiöjan Helluhrauni 14 , sími 54034 222 Hafnarfjörður