Mannaflaþörf í myndgreiningu á næstu árum . Stefnir í óefni ? Læknisfræðileg myndgreining , í daglegu tali nefnd röntgen , er ein af stærri sérgreinum læknisfræðinnar . Þeir læknar sem innan hennar starfa hafa á undanförnum árum haft vaxandi áhyggjur af nýliðun og mönnun í greininni . Í þessari grein er staða mála reifuð og bent á nokkrar leiðir til úrbóta . Nú eru starfandi 34 sérfræðingar í læknisfræðilegri myndgreiningu á Íslandi . Meðalaldur þeirra er um 50 ár . Tveir munu ná 67 ára aldri innan fimm ára og 10 innan 12 ára . Fimm ungir sérfræðingar ( um fertugt ) eru starfandi erlendis og eru tveir þeirra væntanlegir til landsins . Einungis tveir íslenskir læknar eru í sérnámi í myndgreiningu . Annar er ófarinn til náms erlendis og eru þetta fádæmi miðað við stærð og umfang sérgreinarinnar . Eftir fimm ár mun yfir helmingur sérfræðinga í þessari grein vera kominn yfir miðjan aldur og hafa þá náð þeim aldri að þurfa ekki að taka vaktir á sjúkrahúsunum , samkvæmt kjarasamningum sjúkrahúslækna . Vaxandi hluti röntgenlækna starfar utan sjúkrahúsa og miðað við þann mikla þunga sem lagður er á starfsemi sjúkrahúsanna á vöktum mun þetta verða vandamál þegar fram líða stundir . Erfitt er að áætla mannaflaþörfina og mat á henni verður því aldrei alveg nákvæmt . Að einhverju leyti er unnt að miða við stöðugildi stofnana . Vegna aðhaldsemi fjárveitingavaldsins er það ótryggur mælikvarði þar sem stöðuheimildir eru ætíð á eftir þróuninni í greinum sem eru í örum vexti . Þó hafa sjúkrahús hér á landi átt erfitt með að fylla stöðugildi á röntgendeildum þrátt fyrir hrópandi þörf . Læknar þekkja vel það vandamál að geta ekki tekið út samningsbundin frí vegna anna . Vandkvæði eru á að unnt sé að uppfylla reglur um lágmarkshvíld og vinnutíma og nýjar reglur EES hafa ekki komið til framkvæmda hér á landi nema að hluta til . Þær munu skapa þörf fyrir fleiri lækna er þær koma að fullu til framkvæmda . Betri mælikvarði er að miða við fjölda rannsókna á hvern lækni sem og vísindastarfsemi í greininni . Heilbrigðiskerfið á Íslandi er gjarnan miðað við heilbrigðiskerfi hinna Norðurlandanna og þaðan koma langflestir röntgenlæknar úr sérnámi . Vinnuálag á myndgreiningarlækna er eðlilega nokkuð misjafnt hér á landi en samkvæmt lauslegri könnun má ætla að rannsóknafjöldi á hvern þeirra sé töluvert meiri en hjá norrænum starfsbræðrum . Munurinn er allt að tvö - til þrefaldur . Rannsóknavirkni innan greinarinnar er lítil jafnvel þótt aðeins sé miðað við vísindarannsóknir annarra lækna innanlands . Margir íslenskir myndgreiningarlæknar voru mjög virkir í rannsóknum er þeir stunduðu sérnám erlendis og er orsök þessa ástands fyrst og fremst að klínísk vinna tekur allan þeirra tíma . Mikið er rætt um auknar kröfur á lækna sjúkrahúsanna um að stunda rannsóknir , meðal annars hefur það komið fram í umræðunni um háskólasjúkrahús . Ekki er óeðlilegt að ætla að læknar við stofnanir , sem vilja kalla sig slíku nafni , þurfi að eyða 10 - 20% af tíma sínum í rannsóknir og þekkingaröflun . Símenntun þykir sjálfsögð krafa til alls menntaðs fólks í dag . Félag íslenskra röntgenlækna hefur sett fram staðal fyrir myndgreiningarlækna um símenntun og læknaráð sjúkrahúsanna hafa sett fram kröfur þessa efnis til sérfræðinga sem þar starfa . Myndgreiningarlæknar eiga í erfiðleikum með að uppfylla sum þessara skilyrða meðal annars vegna þess að þeir komast ekki frá á daglega fræðslu - og símenntunarfundi . Eins og að framan sagði er mjög erfitt að áætla nákvæmlega mannaflaþörf og þegar skortur er á vinnuafli er tilhneiging að reyna að komast af með lágmarksmönnun á kostnað gæða og vísinda . Mín ágiskun er sú að miðað við framangreinda þætti sé myndgreining á Íslandi undirmönnuð sem nemur um fjórðungi ef miðað er við að hún eigi að standa jafnfætis öðrum greinum læknisfræðinnar hér á landi . Margir starfsbræður munu efalaust halda því fram að þetta sé of varlega áætlað . Íslendingum fjölgar , þjóðin eldist og umfang heilbrigðiskerfisins eykst ár frá ári . Þess utan gegnir myndgreining vaxandi hlutverki innan læknisfræðinnar með tilkomu nýrra rannsóknaraðferða og auknu hlutverki í meðferð sjúklinga . Orðið hefur veruleg fjölgun rannsókna síðasta áratuginn og þess utan eru flóknar og tímafrekar rannsóknir æ stærri hluti þeirra . Ætla má að eðlilegur vöxtur greinarinnar muni því verða nokkur prósent árlega á næstu árum og varlegt er að áætla að vöxturinn verði um 3% á ári . Þegar litið er á horfurnar í mannafla og hversu marga nýja myndgreingarlækna við þurfum á næstu árum er útlitið mjög dökkt . Það má ætla að fimm til sjö ár taki að afla sér sérmenntunar í læknisfræði og margir kjósa að eyða lengri tíma við störf erlendis . Ef litið er á tölur um fjölda lækna í greininni hér að framan má sjá að fjöldi þeirra verður nær óbreyttur eftir fimm ár . Eftir 12 ár hefur þeim fækkað um tæpan fimmtung . Til að viðunandi ástand verði þegar kemur fram á annan áratug þessarar aldar þurfa að minnsta kosti 25 - 30 myndgreiningarlæknar að hafa snúið aftur úr sérnámi er þeim tímamörkum verður náð . Miðað við endurnýjun síðustu ára er slíkt fjarlægur möguleiki . Af framansögðu má sjá að það er brýn ástæða til að bæta stöðu sérgreinarinnar í þeim tilgangi að laða að henni unga lækna . Vekja þarf áhuga á myndgreiningu meðal læknastúdenta og unglækna . Auka þarf þátt myndgreiningar innan læknadeildar eins og sjálfsagt er þegar miðað er við aukið vægi greinarinnar innan læknisfræðinnar . Oft þurfa ungir læknar nánari kynni af sérgrein til að fá á henni nægjanlegan áhuga til að vilja leggja hana fyrir sig sem lífsstarf . Röntgendeildir þurfa að að vera með í þeim blokkarstöðum sem unglæknum er boðið upp á á kandídatsári . Víða erlendis tíðkast að sérstaklega vel sé gert í kjörum við unglækna sem starfa innan sérgreina þar sem skortur er á sérfræðingum og kemur slíkt stýritæki einnig til greina hér . Huga þarf að hvernig þeim læknum sem nú starfa verður best gert kleift að uppfylla skyldur sínar við sjúklingana , og greinina , við erfiðar aðstæður . Tekjumöguleikar og vinnuaðstaða verða að vera fyllilega sambærileg við það sem gerist meðal annarra sérgreina . Leggja þarf meira í vinnuaðstöðu en gert hefur verið en þannig má bæði bæta gæði og afköst . Aukin notkun stafrænna röntgenrannsókna gæti verið þýðingarmikill liður í þessu auk annarra tækninýjunga . Leiða má að því rök að sívaxandi vinnuálagi verði best mætt með því að rekstur starfseminnar verði í höndum læknanna sjálfra eða að tekin verði upp afkastahvetjandi kerfi . Stærsti hluti ábyrgðar á starfseminni hvílir nú á læknum . Eðlilegt er að þessari ábyrgð fylgi stjórn á sem flestum eða öllum þáttum starfseminnar enda þekkja læknar hér gerst til . Þetta eykur einnig starfsánægju þeirra sem þetta á við .