“ Sannleikurinn mun gjöra yður frjáls . ” Þessi orð guðspjallsins í dag voru skráð á blað og komið fyrir í hornsteini þess húss , sem byggt var fyrir Alþingi Íslendinga . Þáverandi biskup , dr. Pétur Pétursson , klappaði á steininn við húsblessunina og sagði : “ Í nafni heilagrar þrenningar . ” “ Sannleikurinn mun gera yður frjáls ” segir Jesús . Við spyrjum eins og Pílatus í öðru samhengi : “ Hvað er sannleikur ? ” Að því þarf stöðugt að spyrja Alþingi Íslendinga hvort það fari leið sannleikans . Þess þarf að spyrja í lífi okkar manna , hvort við göngum götu sannleikans eða ekki . Hver er þinn sannleikur ? Hvaða leið ferð þú ? Kona skósmiðs í Þýskalandi dó og maður hennar ákvað að engin kirkjuleg útför skyldi fara fram heldur skyldi hún grafin . Hvorki prestar né borgaralegir aðilar komu að verki . Yfirvöldum fannst þetta einkennilegur ráðahagur . Svo kölluðu þeir og geistleg yfirvöld ekkilinn fyrir og vildu vita af hverju hann hefði ekki veitt konu sinni hefðbundna útför . “ Hvað hefur þú gert ? ” spurðu þeir . Maðurinn svaraði : “ Ég gróf konu mína og fól Guði sál hennar . Áður en hún dó var hér farandsali , sem seldi bréf frá páfanum , sem tryggir að sál konu minnar fari beint til himna . Það er ekki nauðsynlegt að hún sé jarðsungin frá kirkju . Nóg þurfti hún að borga fyrir bréfið þó ekki komi auka-fyrirhöfn og kostnaður fyrir . ” Til að sanna mál sitt dró hann hann síðan upp skjalið og las . Þar var sagt , að um leið og konan dæi myndi sál hennar ekki lenda í hreinsunareldinum , heldur fara beina leið inn í himininn . Síðan sagði ekkillinn við þá , sem yfirheyrðu hann . “ Ef þið kirkjunnar menn segið að sálumessa í kirkju sé nauðsynleg hefur fulltrúi páfans blekkt konu mína . Ef þið hafið hins vegar rétt fyrir ykkur hefur fulltrúi páfans logið . Einhver kirkjuaðili er sekur og ég er því saklaus . ” Yfirvöldin skildu stöðuna , dómgreind skósmiðsins opinberaði þær ógöngur , sem kirkjulíf 16. aldar í Evrópu var komið í . Þessi saga er ein af mörgum , sem varðveist hafa um þau himnesku hlutabréf sem voru seld víða í Evrópu á þessum tíma . Fall á markaðnum Hlutabréfin á verðbréfamarkaði á Íslandi snarféllu nú í vikunni . Vissulega sáu fjármálaspekingarnir fallið fyrir vegna langtímaþenslu . Allir vissu , að miðað við þróun erlendis gat uppsveiflan ekki staðið endalaust . Það hafði líka verið þensla á hlutabréfamarkaði 16. aldar . Hinir fjárgírugu fulltrúar páfans höfðu farið um , ekki vílað fyrir sér að gefa út rosaleg bréf , sem gáfu eftir syndir og gerðu upp sekt . Spenna leiðir stundum til yfirkeyrslu og hruns . Yfirvöldum , prestum , góðviljuðum mönnum og upplýstum trúmönnum blöskraði fjársóknin og mótmæltu að lokum . Í dag er siðbótardagur . Á þessum degi , 31. október 1517 stóð munkurinn og háskólakennarinn Marteinn Lúther við kirkjudyrnar í Wittenberg og negldi á þær 95 tesur sínar eða kenningar . Kirkjuhurðin var auglýsingaskilti eða heimasíða þess tíma og var við aðalgötuna þar sem allir áttu leið um . Lúther hafði gert sér grein fyrir að hann gæti aldrei orðið nægilega góður til að ávinna sér eitthvert innlegg á himnum . Hversu ágætur sem hann nú yrði myndi hann aldrei verða nægilega hreinn eða verðugur til að Guð vildi taka við honum . Hvað var til ráða ? Sannleikurinn dagaði á hann , að það væri ekki á valdi manns að ávinna sér inneign á himnum . Verðbréf mannsins væru einskis virði . Þess vegna hefði Jesús komið , dáið , brotið múra dauða , sektar og opnað nýjar dyr himins , búið til nýjan gjaldeyri og kúrs fyrir mannkyn . Þessi guðfræði , sem Páll postuli kenndi t.d. í Rómverjabréfinu , hafði fallið í skuggann í miðaldaguðfræðinni . Efi Lúthers hafði síðan sópað burt gróminu og hann hafði sannfærst um að hvorki mannlegar stofnanir eða puð megnuðu að opna himinleiðina . Aðeins hið guðlega framtak í Jesú Kristi dygði . Sá sannleikur gerði Lúther frjálsan . Þegar svo aflátssali seldi góðhjartaðri skósmiðskonu bréf uppá að hún fengi örugga VIP – hraðferð inn í himininn var Marteinn Lúther löngu búin að móta sína skoðun um trúna . Hann ætlaði ekki að láta fjárplóga rugla saklaus sóknarbörn sín . Það var því bæði guðfræðingurinn og sálusorgarinn Lúther , sem reis upp gegn óprúttinni sölu á bréfum að lyftuför í Paradís . Lúther vissi að athæfið og réttlætingarnar átt sér ekki stoð í Biblíunni . Hann sýndi líka að Biblíutúlkun kirkjunnar var á villigötum . Sannleikurinn mun gera yður frjáls . Guðsverkið og mannsverkið Lúther hafnaði því , að það væri mannsins verk að vinna sér inn höfuðstól á himnum . Hann setti fram kenningu um hvernig maðurinn nær himnavist . Frelsun mannsins og lausn hans úr fjötrum syndar og dauða væri Guðsverk en ekki mannsins . Páfavaldið brást hart við Lúther og útskúfaði honum að lokum . Slagurinn varð alger , mannslífum var fórnað og eftir nokkra áratugi urðu íbúar norðurhluta Evrópu það sem kallað hefur verið mótmælendur , sem og meirihluti íbúa Norður Ameríku . Kirkjudeildir um allan heim , hvort sem þær eru lútherskar eða eiga sér aðra sögu , rekja upphaf til munksins sem negldi bréf á kirkjudyr í Wittenberg . Sannleikurinn mun gera yður frjáls “ Sannleikurinn mun gjöra yður frjáls , ” segir Jesús í guðspjallinu . Það er þessi sístæða barátta við hvað sé rétt og hvað til blessunar mannfólki . Ræða Jesú er okkur áminning um , að við þurfum að vanda leit okkar . Hvaða sannleikur er til gagns ? Eru það allar áróðursupplýsingarnar , sem dynja á okkur . Eru það upplýsingar , sem flæða yfir okkur úr fréttamiðlunum . Er það sannleikurinn um ótrúmennsku ástvina okkar , fals kunningjanna eða brot barna okkar ? Hvaða sannleikur verður þér til hamingju ? Eru það trúverðugar upplýsingar um þróun fjármálamarkaðarins eða hvísl um fjárfestingamöguleika ? Hvaða sannleikur verður þér til hjálpar ? Er það ný slökunaraðferð ? Eða er það trúarhópurinn eða kúltgrúbban sem sló í gegn ? Er það kannski sannleikurinn um að aðferðir þínar duga ekki , hamingjan er önnur og annars konar ? Hvað hvíslar samviska þín ? Íslensk aflátsbréf og íslenskar kröfur Lúther brást við þeirri kenningu , að menn gætu keypt sér himnavist ? Heimurinn er breyttur frá tíð Lúthers . Það tekur enginn grafalvarlega brandaragjörning myndlistarmannsins , sem seldi aflátsbréf í Kringlunni . Hugmyndaheimur miðalda er að baki . En getur verið að það sé eitthvað í samfélagi okkar , sem líkist heimi miðalda ? Hvað dynur á okkur alla daga ? Hvaða kröfur eru gerðar til ungs fólks ? Er því ekki ætlað að líta út eins og kvikmyndastjörnur ? Á ekki nefið og andlitið að vera með ákveðnu móti ? Er ekki eitthvert hart lögmál , sem skipar öllum börnum , yngri og eldri , að ganga um í merkjavörum tískuhúsunna , hegða sér svona en ekki hinsegin ? Verða ekki allir að eiga tæki og tól , tölvur og síma , eins og allir hinir ? Eru ekki sömu velsældarkröfurnar , sem hrína á okkur sem eldri erum , með stöðutáknum okkar ? Verðum við ekki að eiga svo margt og meika það ? Er neyslusamfélagið risastór aflátssala ? Hvað verður um velferðina , rósemina , hin einföldu gildi , samfélag , vináttu , hógværð - já hamingjuna ? Staldraðu við . Getur verið að kröfurnar á fólk samtíðar séu úr hófi ? Getur verið að fólk sé að brotna undan þessu oki ? Getur verið að þarna sé krafa , sem er hliðstæð miðaldakröfunum ? Eru í kröfunum fólgnar lögmálsok ? Er fólk að reyna að kaupa sér leið til hamingjunnar , kaupa sér leið úr krísunni með ótrúlega flóknu og margvíslegu móti ? Ég held það . Þjónustu-aðilar og kerfi samfélagsins eru góð , en margir leita þangað , langt yfir skammt , þegar betra hefði verið að biðja bæn heima . Við lifum ekki á tímum Lúthers , en við þörfnumst jafn lifandi boðskapar . Dýpsti vandi nútímafólks á Íslandi er ekki skortur á efnislegum gæðum , heldur að búa við andlega fátækt . Nútímafólk skortir ekki upplýsingar , heldur sannleika . Nútímafólk skortir ekki möguleika , heldur tilgang , meiningu sem ristir djúpt , veruleika sem varðar líf og dauða . Dansinn með efnisleg gæði leiðir ekki til annars en hruns . Aflátssölur nútíðar munu aðeins opinbera hrörnun , spillingu og að lokum dauða . Samfélag okkar þarf að íhuga boðskapinn í hornsteini Alþingis . Trúarstofnanir eins og þjóðkirkjan , einnig þessi söfnuður , þarf stöðugt að endurnýjast . Hvað er þér kærast ? Farðu heim og íhugaðu í dag gæðin þín . Hvað viltu síst að fari ? “ Sannleikurinn mun gera yður frjáls . ” “ Hvað er sannleikur ? ” spurði Pílatus . Jesús svaraði sjálfur : “ Ég er sannleikurinn og lífið . ” Lúther endurtók þennan boðskap . Trúartesa , frelsi og sannleikur Hver er þín trúartesa ? Ertu í aflátsbransanum eða viltu þetta frelsi , sem Jesús talaði um ? Það er í boði , í kirkjunni , í trúnni . Boðskapur þess hljómar innan í þér í samviskunni . Sannleikurinn kom og kemur , alltaf til þín og hönd sannleikans laumast í þína og býður nýja leið , nýja von , nýja sýn , þessa himnesku . Þar verður aldrei hrun því gjaldmiðillinn er betri en gull og aðferðirnar guðlegar en ekki mannlegar . Í nafni heilagrar þrenningar : Sannleikurinn mun gera þig frjálsan og frjálsa . Í nafni Guðs , föður , sonar og heilags anda . Amen . Mér er í mun að málfar trúar og kirkju sé málfar beggja kynja . Í prédikuninni nota ég ekki hefðbundna þýðingu , hina karllegu , sem bætir við „ a “ aftan við frjáls . Þannig útgáfa er einnig í hornsteini Alþingishússins . Ég held að orðum Jesú hafi ekki verið beint til karla heldur einnig kvenna , þótt viðmælendur hans hafi sjálfsagt flestir verið karlar . Ég tel karlkynsnotkunina ekki vera kvöð , nema til að mál sé málfræðilega rétt og eðlilegt . Inntak skiptir meira máli en umbúðirnar , eða hvað ?! Til að öllu sé til skila haldið er þessa getið hér , svo heimildameðferðin sé skýr ! 31 . Sjá , þeir dagar munu koma segir Drottinn að ég mun gjöra nýjan sáttmála við Ísraels hús og Júda hús , 32. ekki eins og þann sáttmála , er ég gjörði við feður þeirra , þá er ég tók í hönd þeirra til þess að leiða þá út af Egyptalandi , sáttmálann sem þeir hafa rofið , þótt ég væri herra þeirra segir Drottinn . 33 . En í þessu skal sáttmálinn fólginn vera , sá er ég gjöri við Ísraels hús eftir þetta segir Drottinn : Ég legg lögmál mitt þeim í brjóst og rita það á hjörtu þeirra , og ég skal vera þeirra Guð og þeir skulu vera mín þjóð . 34 . Og þeir skulu ekki framar kenna hver öðrum , né einn bróðirinn öðrum , og segja : Lærið að þekkja Drottin , því að þeir munu allir þekkja mig , bæði smáir og stórir segir Drottinn . Því að ég mun fyrirgefa misgjörð þeirra og ekki framar minnast syndar þeirra . Rómverjabréfið 3:21 - 28 21 . En nú hefur réttlæti Guðs , sem lögmálið og spámennirnir vitna um , verið opinberað án lögmáls . 22 . Það er : Réttlæti Guðs fyrir trú á Jesú Krist öllum þeim til handa , sem trúa . Hér er enginn greinarmunur : 23 . Allir hafa syndgað og skortir Guðs dýrð , 24. og þeir réttlætast án verðskuldunar af náð hans fyrir endurlausnina , sem er í Kristi Jesú . 25 . Guð setti hann fram , að hann með blóði sínu væri sáttarfórn þeim sem trúa . Þannig sýndi Guð réttlæti sitt , því að hann hafði í umburðarlyndi sínu umborið hinar áður drýgðu syndir , 26. til þess að auglýsa réttlæti sitt á yfirstandandi tíma , að hann sé sjálfur réttlátur og réttlæti þann , sem trúir á Jesú . 27 . Hvar er þá hrósunin ? 28 . Vér ályktum því , að maðurinn réttlætist af trú án lögmálsverka .