Saumaði sárin sjálfur eftir að hafa verið barinn með byssum , - íslenskur læknir var í stöðugri lífshættu í Íraksstríðinu 1990 Gísli H. Sigurðsson svæfinga - og gjörgæslulæknir var í stöðugri lífshættu í fjóra og hálfan mánuð í Íraksstríðinu 1990 . Hvað eftir annað fékk hann byssuhlaup við háls sinn og höfuð . „ Þetta er allt hér , “ segir Gísli H. Sigurðsson , svæfinga - og gjörgæslulæknir , og réttir fram bókina Læknir á vígvelli eftir Ólaf E. Friðriksson sem Iðunn gaf út 1991 . Hún fjallar um veru hans sem læknir í Kúveit þegar Íraksstríðið geisaði . Eiginkona hans , Birna Guðbjörg Hjaltadóttir , beið eftir honum ásamt þremur börnum þeirra á meðan hann var innlyksa og í lífshættu í Kúveit . Gísli H. Sigurðsson upplifði Íraksstríðið á eigin skinni sem prófessor og yfirlæknir á sjúkrahúsi í Kúveit . Þar varð hann innlyksa en komst með naumindum úr landi og heim til konu sinnar og þriggja barna . Mynd / gag Gísli er nú að hætta störfum eftir farsælan feril sem læknir í fjórum löndum . Í Kúveit var hann prófessor við háskólann og yfirlæknir svæfinga - og gjörgæsludeildar Mubarak Al Kabeer-háskólasjúkrahússins um ríflega 5 ára skeið . Síðustu mánuðirnir í starfi voru engu líkir . „ Ég ákvað að gefa út bók til að skrifa mig frá þessari reynslu , sem var svakaleg . Ég var margoft í lífshættu , “ segir Gísli . „ Oft var ég með byssukjafta í andlitinu . Maður vissi aldrei hvernig það myndi enda , “ segir hann og hugsar rétt nærri 30 ár aftur í tímann , til ársins 1990 . Skothvellir á bráðamóttökunni Læknablaðið sest niður með Gísla og fer yfir starfsævina í stórum dráttum . Hann er að vinda ofan af sér og klára verk , smátt og smátt , og við ræðum það sem litaði starfsferilinn mest , Kúveit er efst á blaði . „ Í þessu áður friðsæla landi var fólk skotið á staðnum fyrir smáræði , hvort sem var inni á spítalanum eða fyrir utan . Tilviljun réði því iðulega hver var tekinn , “ segir hann . Honum hafi fundist spennandi að lifa og starfa í framandi landi , en áttað sig á því eftir á að hann stóð í lífsins rúllettu við innrásina eftir 5 friðsæl ár í Kúveit . Eftir að innrásarherinn hafði verið hrakinn á brott frá Kúveit fundust meðal annars fjöldi pyndingartóla víðs vegar um borgina . Og vopn lágu eins og hráviði um allt . „ Inni á spítalanum var oft kaos þessa mánuði , sérstaklega þegar íraskir hermenn komu með yfirmenn sína sem höfðu orðið fyrir skoti frá leyniskyttum Kúveita , “ segir hann . „ Stundum var skotið á bráðamóttökunni . Fyrst og fremst upp í loftið til að hræða okkur : Ef þið bjargið honum ekki þá verðið þið skotnir . Sumir voru dauðir við komuna , “ segir Gísli . „ Þá urðum við að setja líkið á sjúkrabörur og fara með það í hvelli inn á skurðstofu og þykjast endurlífga þar til náðist í íraska herlækninn sem hafði verið skipaður sjúkrahússforstjóri . “ Tveimur vikum eftir innrásina var háskólaspítalinn sá eini í landinu með fulla starfsemi , þrátt fyrir að hátt í 200 erlendir læknar og sérfræðingar væru farnir úr starfsliðinu ; í herkví , í felur eða ekki komnir úr sumarfríi . Gísli stóð einn Vesturlandabúa eftir á spítalanum . Gísli kom til Kúveit á vegum Háskólasjúkrahússins í Lundi í Svíþjóð í gegnum samstarfssamning . Sænska sjúkrahúsið tryggði Kúveitum mannafla til að byggja upp nýjan háskólaspítala og læknadeild frá grunni og þar lauk hann sérnámi og doktorsprófi og gegndi yfirmannsstöðu . Gísli segir að þegar hann var eini Vesturlandabúi spítalans hafi hjálpað sér að hafa sérstakt skírteini frá íraska sjúkrahússforstjóranum . Hann hafi skilið þýðingu íslenska læknisins fyrir spítalann og fyrirskipað að ekki mætti handtaka Gísla án þess að haft væri samband við sig . „ Ég var samt 11 sinnum tekinn til fanga og yfirheyrður klukkutímum saman . Stundum pyntaður . Ef ég þurfti að fara eitthvað út fyrir spítalann voru allsstaðar eftirlitsstöðvar mannaðar lítt þjálfuðum hermönnum . Þeir voru margir ólæsir , óskrifandi og illa þjálfaðir en þeir vissu að taka ætti alla hvíta menn fasta . Þeir myndu fá verðlaun ef þeir fyndu slíka , “ segir hann . „ Þeir voru oft mjög æstir og beindu hríðskotabyssum að hausnum eða hálsinum á manni . Maður vissi ekki nema þeir myndu í stressinu drepa mann óvart . “ Hann lýsir óhugnanlegu atviki á slíkri eftirlitsstöð . „ Vestræn hjón voru skotin til bana . Þau höfðu ekki áttað sig á að þau áttu að hægja á bílnum löngu áður en þau komu á stöðina . Þeir skutu bílstjórann , manninn , og síðan konuna þegar bíllinn kom rennandi inn á stöðina . Það voru mörg svipuð tilfelli . “ En hvernig fjarlægir hann sig frá svona atburðum ? „ Ég held það hafi með það að gera að vinna sem svæfinga - og gjörgæslulæknir . Maður er svo oft með alvarlega veika og slasaða sjúklinga sem deyja þrátt fyrir mikla meðferð . Maður myndar einhvers konar mótstöðu , “ segir hann . „ Einnig hjálpaði mikið að hafa ekki tíma til að átta sig á hættunni þegar stressið var sem mest . “ Rifbeinsbrotinn í yfirheyrslum Gísli segir að hættan í yfirheyrslunum hafi verið mest áður en yfirmenn komu á staðinn . „ Ég var því oft laminn og barinn því hermennirnir á varðstöðvunum skildu mig ekki og gátu ekki lesið skírteinið mitt frá spítalanum . En þegar vel þjálfaðir og upplýstir leyniþjónustumenn komu að borðinu , greinilega breskþjálfaðir , varð hættan minni . “ Hann nefnir sem dæmi um hve vel írösku leyniþjónustumennirnir voru að sér að þeir hafi vitað að hann hefði verið í háskóla í Bandaríkjunum , í Norður-Karólínu , ekki fjarri stað þar sem sérsveitarmenn bandaríska landhersins væru þjálfaðir . Þeir hafi vitað að þar hafi verðandi yfirmenn í hernum verið þjálfaðir . „ Þeim fannst það skrýtin tilviljun . Þeir voru með afrit af skólapassanum í fyrstu yfirheyrslunni og þar stóð að ég væri með lífstíðarvegabréfsáritun til Bandaríkjanna . Þeir höfðu ekki séð það áður og grunaði því að ég væri njósnari , “ segir Gísli . Út á það hafi yfirheyrslurnar gengið . En varstu með áverka eftir pyntingarnar ? „ Já , “ svarar Gísli . „ Stundum rifbrot . Svo var ég að sprauta staðdeyfilyfi sjálfur í brotin , því ég varð að sjást á spítalanum án veikleika og gat ekki látið vita að ég væri í vandræðum . Erfiðast var að sauma sjálfur gat á hausnum á mér með því að horfa í spegil . “ Frá Kúveit í skjóli nætur En af hverju fór hann ekki fyrr frá Kúveit eða á þessum 2 til 4 vikum eftir innrásina þegar Vesturlandabúar , þar á meðal Birna , voru fluttir landleiðina til Bagdad höfuðborgar Írans af sendiráðum sínum ? Hann segir að hann hafi kosið að hjálpa til . „ Margir hjúkrunarfræðingar og læknar frá Miðausturlöndum og Asíu , sem störfuðu á háskólaspítalanum , máttu yfirgefa landið , en vildu vinna áfram meðan ég , yfirmaður þeirra , var þar . Tryggð við yfirmann var ótrúlega sterk á deildinni . Ég vissi að ef ég færi myndu flestir starfsmenn þessarar lykildeildar á spítalanum einnig yfirgefa landið . “ Hann er stoltur af því hversu faglega þjónustu þau gátu veitt á spítalanum á þessum ófriðartíma . „ Við vorum vel undirbúin fyrir hópslys og gátum tekið á móti allt að 32 illa slösuðum í einu án meiriháttar vandræða , “ segir hann . „ Það þykir mikið fyrir hvaða spítala sem er . “ Breyta hafi þurft miklu í klínískri vinnu . „ Við urðum að taka stórar ákvarðanir , hverjum við gætum bjargað og hverjum ekki . Hverjir fengju verkjalyf , súrefni og frið til að deyja á meðan við þjónuðum þeim sem áttu séns á að lifa af . “ Gísli segir að þegar hann fór hafi honum ekki verið lengur vært í Kúveit . Hann hafi verið tekinn þrisvar í yfirheyrslu á jafnmörgum dögum . „ Ég fann að það var orðið tímaspursmál hvenær ég yrði látinn hverfa . “ Hann hafi vitað of mikið og verið kunnugt um að hann væri eini Vesturlandabúinn sem væri vitni að mörgu sem íraska setuliðið hafði gert á hlut almennra borgara í Kúveit . Hann hafi verið orðinn virkilega smeykur . „ Ég var þó orðinn nokkuð vanur því að vera hræddur . Ég var oft með púls upp á 150. “ Martraðirnar liðinn tími Gísli fékk aðstoð sænska sendiherrans til að komast frá Kúveit . Sendiherrann sendi mann til að ná í Gísla og fylgja honum til Bagdad á laun . Sá hafi komist á leiðarenda með mútum og fortölum , en dauðarefsing hafi legið við að fara á milli landanna fyrir Íraka . Kænska og mútur hafi komið þeim á leiðarenda . „ Þegar við vorum stoppaðir á eftirlitsstöðvum sagðist hann vera einkavinur innanríkisráðherrans , gat sagt allt um hans hagi . Hann vissi sem var að Saddam Hussein var svo hræddur um samsæri sinna manna gegn sér að samskipti milli varðstöðva og hersveita voru miklum takmörkunum háð , “ lýsir hann . Hermenn á varðstöðvunum hafi vitað að þeim bæri að handataka þá en þeir hafi einnig vitað að reglur giltu ekki um alla . Hermennirnir gátu lent í miklum vandræðum ef þeir röskuðu ró íraska ráðherrans . „ Eftir 6 - 8 tíma yfirheyrslur var okkur því alltaf sleppt þótt ekki hafi tekist að sannreyna sögu okkar . “ En fær hann martraðir eftir þessa reynslu ? „ Ekki lengur , nei . “ En fékk hann þær ? „ Já það kom vissulega fyrir , “ svarar Gísli og brosir . Rekinn og endurráðinn í Svíþjóð Áður en Gísli fór til Kúveit gekk honum vel í starfi í Svíþjóð og hann segist aldrei hafa fundið fyrir því að hann væri þar útlendingur . Hann hafi fengið tækifæri jafnvel umfram sænska kollega . „ Mér fannst það stundum óþægilegt , “ segir hann hógvær . Honum hafi boðist staða sem reyndari læknar fengu ekki . „ Ég var aldrei að ota mínum tota . Þetta var ákvörðun yfirmanna á þeim árum . Samt var ég alltaf í nokkurri andstöðu við prófessorinn gamla . Honum þótti ég helst til sjálfstæður í hugsun . Hann rak mig meira að segja einu sinni en sá svo eftir því , “ segir Gísli og hlær . „ Á þessum árum voru menn reknir á staðnum . En það er nú breytt , “ segir Gísli en segir að á sama tíma hafi prófessorinn sýnt mikið sjálfstraust og leitað til hans þegar svo bar undir . „ Yfirmenn lögðu mikið upp úr því að ala upp fólk sem gæti stjórnað . Þeir vildu ekki endilega beina öllu kastljósinu að sjálfum sér , “ segir Gísli . Hér á landi hafi hefðirnar verið meira í ætt við smákóngakerfi sem hafi þó breyst á síðustu áratugum . En hvað skýrir það ? „ Svo margt hefur batnað . “ Það þekkir Gísli því hann kom hingað heim og starfaði í nokkra mánuði eftir Íraksstríðið . Smákóngaveldið á Íslandi „ Það var á fyrri hluta árs 1991 . Þá fannst mér óþægilegt að vinna á Landspítalanum . “ Ekki hafi ríkt gagnkvæm virðing milli stétta , hjúkrunarfræðinga og lækna . „ Það var óþarfa kjaftur á fólki . Sumir starfsmenn voru mjög ókurteisir . Ég hafði ekki kynnst því í Svíþjóð og ekki í Kúveit . Mér fannst það sérkennilegt . “ Hann hafi því leitað aftur út og tekið við yfirmannsstöðu svæfinga - og gjörgæsludeildar Háskólasjúkrahússins í Bern í Sviss . Í Sviss hafi samskipti starfsmanna á spítalanum og í háskólanum verið á allt öðru plani . „ Svo þegar ég kom heim til Íslands 10 árum seinna var andrúmsloftið allt annað á Landspítalanum , allt önnur gæði , ótrúleg framför . “ Margir nýir sérfræðilæknar á flestum deildum spítalans hafi verið komnir heim með góða menntun frá ýmsum löndum . Hjúkrunarfræðingum með háskólapróf og framhaldsmenntun hafi á þessum áratug fjölgað ört . Starfsandinn hafi verið einstaklega góður . „ Það var mjög jákvæð upplifun . “ Andinn hafi haldist síðan sem allra víðast . Trappar niður vinnuna En hvernig er að hætta störfum sem læknir ? „ Skrýtið . Mér fannst ég fyrst vera í fríi , “ segir Gísli og hlær . „ Ég er að byrja að fatta það núna , “ segir hann og hefur síðustu misseri sinnt mörgum verkum auk klínískrar vinnu á gjörgæslunni . Var með læknanema og sérnámslækna á sinni könnu , sinnti vísindarannsóknum , var formaður Vísindaráðs Landspítala í 11 ár . Þá hefur hann setið í ritstjórn erlenda læknatímaritsins Acta Anaesthesiologica Scandinavica og áður European Journal of Anaesthesiology . Síðustu 11 ár hefur Gísli einnig verið í ólaunuðu starfi framkvæmdastjóra tveggja ára viðbótarnáms ( fellowship ) í gjörgæslulækningum á Norðurlöndum sem tekur við eftir 5 ára sérnám í svæfinga - og gjörgæslulækningum . „ Ég hef verið að trappa niður vinnu þetta ár . Vinn ekkert klínískt lengur en hef sinnt stjórnunarstörfum í sambandi við sérnám lækna bæði hér á Landspítalanum og á hinum Norðurlöndunum . Ég vinn einnig áfram við vísindastörf , “ segir hann . „ Ég á líka eftir að skrifa nokkrar greinar sem ég hef ekki haft tíma til að klára . Er líka ennþá í ritstjórn Acta Anaesthesiologica Scandinavica og í nefndum á vegum Evrópusamtaka gjörgæslulækna . Ég hef sennilega næg verkefni í einhver ár . “