Reglulega skal fyrst kynna einstök mál fyrir kjósendum og síðan bera þau undir atkvæði . Netið færir borgarana nær málefnunum og verða fulltrúar almennings því óþarfir milliliðir . Þetta er augljóst því fulltrúarnir sem við veljum til að fara með okkar mál eru jú venjulegt fólk úr röðum almennings . Það er ekki það sama og láta hugsa fyrir sig . En fylgja einhverjar nýjungar með upplýsingatækninni inn í lýðræðisferlið ? Upplýsingatæknin bætir þar litlu sem engu markverðu við . Rökum fylgismanna beins lýðræðis um að fjáðir hagsmunaðilar eigi auðveldara með hafa áhrif í fulltrúalýðræði heldur en í beinu lýðræði má hafna með tvennum mótrökum . Fylgismenn fulltrúalýðræðis myndu líklegast færa rök fyrir því að auðveldara sé að gera fáa fulltrúa ábyrga fyrir ákvörðunum sínum . Ef allir borgararnir taka þátt í að taka ákvörðunina þá er ekki hægt að gera neinn ábyrgan . Sú hugmynd að hægt sé að efna til tíðra beinna kosninga á Netinu hljómar afskaplega fallega en þolir ekki nánari skoðun . Þessi öryggisatriði fara kannski framhjá okkur þegar við komum á kjörstað en tryggja samt örugga og snurðulausa framkvæmd kosninga . Í þessu samhengi er vert að vekja athygli á þremur atriðum sem mikilsvert er að tryggja við framkvæmd kosninga á kjörstað : Að vel sé staðið að málum við framkvæmd kosninganna . Innra og ytra eftirlit skiptir hér höfuð máli . Að kjósandi geti greitt atkvæði á þann hátt að á því leiki enginn vafi að hann gangi óþvingaður til kosninga . Þessi verkfæri eru útbreidd í rafrænum viðskiptum og standast að fullu þær öryggiskröfur sem bankakerfið gerir . Skoðunarmenn með tilhlýðilega vottun geta skoðað kosningahugbúnað og einnig eru til staðlar á borð við ISO 17799 öryggisstaðalinn sem hægt er að styðjast við í slíku verkefni . Ef kosið er rafrænt á kjörstað þá er aðeins verið að skipta út kjörseðli úr pappír fyrir ný verkfæri . Talning atkvæða yrði einfaldari og minni hætta á því að kjósandi skili af sér ógildu atkvæði eða atkvæði sem vafi léki á um . Ekki eru í sjónmáli aðferðir til að tryggja að þetta ákvæði sé uppfyllt . Auðvelt er að sjá fyrir sér að ráðríkir foreldrar eða makar beiti þrýstingi á sínu heimili ! Til samanburðar má taka kvaðir í öllum fylkjum Bandaríkjanna um að hver borgari geti átt von á því að vera kallaður til setu í kviðdómi . Mjög algengt er að vel menntað og hugsandi fólk leiti allra leiða til að komast hjá kviðdómsskyldunni til að losna við að þurfa að taka dýrmætan tíma frá vinnu til að sitja yfir einhverju dómsmáli . Algengt er að einungis 20% þeirra sem kvaddir eru til að sinna kviðdómsskyldu láti sjá sig í réttarsal og er þessi minnihluti því miður sá minnihluti sem sættir sig við að þiggja u.þ.b. 4.000 króna dagslaun fyrir að sinna þessari skyldu . Til að taka þetta saman tel ég að staðleysuhugmyndin um afturhvarf til Agórunnar í Aþenu til forna og beina íhlutun borgaranna í öll mál með rafrænum handauppréttingum standi á brauðfótum . Afar ólíklegt er að innleiðing upplýsingatækni myndi breyta nokkru þar um til batnaðar enda sterk rök gegn netkosningum . ( The Federalist Paper , no. 14 bls. 80 ) Ef við reynum að draga almennar ályktanir út frá þessum greinarmun sést að spurningin um menntun og upplýsingu borgaranna er ekki ásteytingarsteinninn heldur frekar umfang og stærð þess samfélags sem stjórna á . Ísland er fámennt land en víðfemt þannig að á Alþingi til forna hefur það talist mikil fyrirhöfn að sækja þingið . Þá er tvennt til ráða . Annars vegar að brjóta samfélagið niður í viðráðanlegar einingar sem hver um sig hefur sjálfsákvörðunarrétt í sínum málum og þannig streitast á móti þróuninni . Hins vegar að fela kjörnum fulltrúum það verkefni að sjá um að sinna þeirri yfirlegu sem nauðsynleg er til að skynsamlegar ákvarðanir verði teknar . Aðgreiningin er ekki klippt og skorin og hafa sum mál á borð við skólamál t.d. flakkað á milli eftir því hvar peninga til framkvæmda er að finna . Ég held að klárlega megi segja að verkefni Alþingis ættu öll að vera þess eðlis að þau hefðu almenna skírskotun og vonandi lengri líftíma en eitt kjörtímabil . Víða annarsstaðar eru haldnar þjóðaratkvæðagreiðslur , líklega tíðast í svissnesku kantónunum en sjaldnar og af meira tilefni annarsstaðar . Innan Norðurlandanna eru þjóðaratkvæðagreiðslur tíðastar í Danmörku og má rekja það til ákvæða í dönsku stjórnarskránni , sem komu til sögunnar , þegar danska þingið breyttist í eina málstofu . Þau örfáu málefni sem þó hefur verið kosið um beint hafa öll verið á sviði sveitarstjórna . Ég tel að ég hafi sýnt fram á að upplýsingatæknin sjálf geti orðið hluti af núverandi kosningahögun þ.e. á formlegum kjörstöðum og með embættismönnum kosninganna . Innleiðing rafrænnar kjörskrár tel ég að gæti orðið til einhvers hagræðis fyrir borgarann jafnt sem embættismenn kosninganna . Ættu ekki að vera neinir annmarkar á innleiðingu þess verkfæris ef þess er gætt að eins sé með gögnin á rafrænu sniði farið og pappírskjörskrána . Á aðalfundum fyrirtækja og fundum félagasamtaka er algengt að kosið sé með handauppréttingu og er ekkert athugavert við það séu allir fundarmenn sáttir við þá högun . En benda má á það að í fundarsköpum er sterk hefð fyrir því að fundarmenn geti farið fram á að kosningar verði leynilegar og skal ávalt verða við þeirri beiðni . Valdimar Sigurðsson er prófessor við viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík og forstöðumaður Rannsóknarseturs HR í markaðsfræði og neytendasálfræði . Rannsóknir Valdimars hafa einkum beinst að neytendahegðun og markaðssetningu á stafrænum miðlum og í verslunarumhverfi tengt matvælum og hollustu .