Á Íslandi hefur aldrei reynt á þau ákvæði í almennum hegningarlögum sem snúa að mútugreiðslum íslenskra aðila í öðrum löndum . Lagaákvæðið um mútugreiðslur í öðrum löndum kom inn í íslensk hegningarlög fyrir sex árum síðan , árið 2013 . Mögulegt er að reyna muni á þessi þessi ákvæði nú þegar fyrir liggur að Samherji stundaði mútugreiðslur í Namibíu til að komast yfir hestamakrílskvóta líkt og fram eins og fram kemur í umfjöllunum sem unnar eru í samstarfi Stundarinnar , Wikileaks , Kveiks og Al Jazeera . Afar sjaldgæft er að möguleg tilfelli um mútur , hvað þá mútur í öðrum löndum , komi upp í íslensku samfélagi . Eitt þekktasta tilfellið um dóm um mútubrot er þegar Árni Johnsen , fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins , var dæmdur fyrir mútuþægni árið 2002 . Einn maður var dæmdur fyrir að bera á hann 650 þúsund krónur fyrir að samþykkja viðhaldsreikning fyrir Þjóðleikhúsið upp á 3 milljónir króna . Árni var þarna formaður bygginganefndar leikhússins . Slíkt tilfelli hefur hins vegar komið upp nú , í rekstri Samherja í Namibíu í suðurhluta Afríku , og verður fróðlegt að sjá hvort og þá hvað íslenskar eftirlits - og rannsóknarstofnanir munu aðhafast í málinu . Heimildir Stundarinnar herma að ákæruvaldið á Íslandi hafi fengið upplýsingar um Samherjamálið í Namibíu á síðustu mánuðum . Ef eitthvað verður úr málinu í meðförum héraðssaksóknara , og ef ákært verður í því , verður það í fyrsta skipti í íslenskri réttarsögu sem slíkt mál um mútur í öðrum löndum fer fyrir dóm hér á landi . Þrjú þekkt mútumál Í einu af nágrannalöndum Íslands , Svíþjóð , hefur hins vegar reynt á löggjöf um mútugreiðslur í öðrum löndum , bæði á fyrri löggjöf sem var í gildi til ársins 2012 og eins á þá löggjöf sem tók gildi 2012 og líkist þeirri íslensku . Þrjú þekkt mál hafa verið rædd mikið í fjölmiðlum og verið tekin fyrir í sænskum dómstólum þar sem þessi spurning um mútur í öðrum löndum liggur undir . Þetta eru Bombardier-málið , Sweco-málið og Telia-málið . Bombardier-málið snýst um meintar mörg hundruð milljóna króna mútugreiðslur til ríkisstarfsmanna í Aserbaídsjan út af framkvæmdum við járnbraut í landinu . Rússi á fertugsaldri sem starfaði hjá fyrirtækinu Bombardier í Stokkhólmi , sem vann að járnbrautarverkefninu , var ákærður fyrir mútubrot í málinu en var sýknaður í október 2017 . Ríkisstarfsmaðurinn á að hafa veitt tveimur starfsmönnum Sweco upplýsingar um samkeppnisaðila þeirra í útboði um járnbrautarverkefnið gegn greiðslu . Málinu var hins vegar áfrýjað og bíður þess að vera tekið fyrir aftur í dómstól í Svíþjóð . Sweco-málið snýst um það að tveir starfsmenn tæknifyrirtækisins Sweco voru dæmdir í 9 mánaða fangelsi árið 2015 fyrir að múta embættismanni í Úkraínu með 70 þúsund sænskum krónum , ríflega 800 þúsund íslenskum krónum , árið 2012 . Í staðinn fékk Sweco aðgang að upplýsingum um samkeppnisaðila Sweco um verkefni á vegum ríkisins í Úkraínu . Þegar dómurinn féll í málinu sagði saksóknarinn að um væri að ræða „ sögulegan áfanga “ í sænskri réttarsögu þar sem aldrei áður hafði fallið dómur þar sem dæmt var fyrir mútubrot í öðru landi . Athygli vekur að upphæðirnar í málinu voru ekki háar , innan við milljón íslenskar krónur , og eru upphæðirnar í Samherjamálinu miklu , miklu hærri eða á annan milljarð króna . Í Telia-málinu voru þrír starfsmenn sænska fjarskiptafyrirtækisins Telia ákærðir fyrir mútur vegna gruns um að þeir hafi greitt 3 milljarða sænskra króna í mútur til Gulnöru Karimovu , dóttur einræðisherrans í Úsbekistan , Islams Karimovs , á árunum 2007 til 2010 svo Telia gæti farið inn á farsímamarkaðinn í landinu með stuðningi þarlendra stjórnvalda . Mennirnir þrír voru sýknaðir af ákærunni fyrr á árinu en málinu hefur nú verið áfrýjað til millidómsstigs í Svíþjóð . „ Lönd þar sem tiltölulega lítið er um spillingu , til að mynda Ísland og Svíþjóð , bera þunga ábyrgð að tryggja að þau flytji ekki út spillingu . “ Skyldan að flytja ekki út spillingu Stundin leitaði til Natali Phálen , sem er framkvæmdastjóri stofnunarinnar Institutet mot mutor í Svíþjóð , eftir mati hennar á sænskri löggjöf um mútur sem íslensku lögin spegla að stóru leyti . Stofnuninni er stýrt af viðskiptaráði Stokkhólms og fleiri aðilum í viðskiptalífinu sem og af sveitarfélögum . Fjölmiðlar í Svíþjóð leita oft til Natali og stofnunarinnar til að fá svör við og mat á spurningum sem snerta spillingu og mútur . Blaðamaður : Hvaða lög og reglur gilda í Svíþjóð um greiðslu á mútum í öðru landi ? Til dæmis ef sænskt fyrirtæki greiðir mútur til ráðherra í öðru ríki til að fá fasteignaverkefni , eins og að byggja íþróttahús eða eitthvað slíkt ? Getur forstjórinn , eða sá sem hefur prókúru fyrir fyrirtækið , verið ákærður í Svíþjóð ? Phálen : „ Í Svíþjóð gilda sænsku hegningarlögin en samkvæmt þeim er það glæpur að veita eða þiggja mútur , stunda viðskipti með áhrif eða að fjármagna mútubrot . Þær aðstæður sem þú ert að lýsa heyra undir sænsk lög um mútubrot ( að því gefnu að það sé einnig brot að greiða mútur í viðkomandi landi , það er sem sagt gerð krafa um tvöfalda refsingu ) . Sá sem ber ábyrgðina á endanum getur sætt ákæru í Svíþjóð . “ Blaðamaður : Eru einhver dæmi um slík mútubrot á milli landa í Svíþjóð ? Phálen : „ Já , það eru til nokkrir dómar sem snúast um mútubrot erlendis . Telia er þekktasta dæmið . Annað dæmi eru viðskipti Bambardier í Azerbaídsjan og svo voru starfsmenn Sweco dæmdir fyrir mútur út af viðskiptum í Úkraínu . Blaðamaður : Hvaða munur er gerður á mútum í Svíþjóð og mútum í öðrum löndum í sænskum hegningarlögum ? Phálen : „ Í lögunum er enginn greinarmunur gerður . “ Blaðamaður : Hvað finnst þér almennt um slík brot , mútubrot í öðrum löndum ? Af hverju eru lönd eins og Svíþjóð og Ísland búin að festa það í lög að slík brot séu mögulega refsiverð ? Er ekki nóg að vera með löggjöf um mútubrot heima fyrir ? „ Spilling er ein stærsta hindrunin fyrir framþróun landa víða um heim og spillingin er alvarleg á mörgum stöðum “ Phálen : „ Lönd þar sem tiltölulega lítið er um spillingu , til að mynda Ísland og Svíþjóð , bera þunga ábyrgð að tryggja að þau flytji ekki út spillingu . Spilling er ein stærsta hindrunin fyrir framþróun landa víða um heim og spillingin er alvarleg á mörgum stöðum . Spilling er útbreidd alþjóðlega og það hefur gengið erfiðlega að ráða niðurlögum hennar . Það er einnig í alþjóðaviðskiptum sem hættan á spillingu er sem mest fyrir til dæmis sænsk fyrirtæki . Af þessum sökum er mikilvægt að löggjöfin segi skýrt og klárt að mútur séu aldei í lagi , hvorki heima fyrir né alþjóðlega . Svíþjóð og Ísland eru einnig skyldug til að berjast gegn spillingu í öðrum löndum þar sem bæði löndin eru aðilar að sáttmála OECD sem kveður á að um þau eigi að berjast gegn þessu meini . “ Blaðamaður : Af hverju gekk ekki að sýna fram á sekt þremenninganna í Telia-málinu ? Þú sagðir í viðtali að lögin væru gömul og léleg . Hvað meintir þú með því ? Phálen : „ Til grundvallar í Telia-málinu voru eldri lög um mútur ( núverandi löggjöf tók gildi árið 2012 ) . Samkvæmt eldri lögunum er það forsenda fyrir mútubroti að sá sem þiggur múturnar sé starfsmaður eða í formlegri stöðu til að hafa áhrif á mál . Í Telia-málinu komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að dóttir forsetans hafi ekki verið ráðin í tiltekna stöðu né komið með formlegum hætti að ákvarðanatökunni þar sem hún hafi ekki verið í neinu starfi í fjarskiptaþjónustu . Þess vegna var ekki hægt að múta henni samkvæmt eldri lögunum . Í lögunum fyrir árið 2012 vantaði eitt ákvæði sem nú er búið að lögfesta : viðskipti með áhrif , áhrifakaup . Samkvæmt því ákvæði er það lögbrot að greiða mútur til einstaklings sem getur haft áhrif á ákvarðanatöku einhvers sem stýrir stofnun eða opinberum aðila . Ég hef leitt að því rök að í Telia-málinu væri hægt að skilgreina brotið með þessum hætti en það er erfitt að fullyrða um það . Því ber að bæta við að búið er að áfrýja Telia-málinu og telur saksóknarinn að ekki sé hægt að túlka lögin með eins þröngum hætti og dómstóllinn gerði . Hvernig það mál fer á eftir að koma í ljós . Að mínu mati er það stórt vandamál að lagasetning um mútur sé skilgreind svo formlega að lögin nái ekki utan um veruleikann í mjög spilltum löndum þar sem múturnar eru einmitt oft greiddar í gegnum manneskjur sem ekki gegna formlegum störfum í landinu en sem kannski eru einmitt þeir sem fara með völdin . “ Útgerðarfélagið keypti kvóta af fyrirtækjum sem tengdust þingmönnum í Marokkó og fundað var með syni hershöfðingja sem sagður er hafa stórefnast á sjávarútvegi . Gert var ráð fyrir mútugreiðslum sem „ öðrum kostnaði “ í rekstraráætlunum .