Þá er komið að einu eftirlætiskvöldinu . Áramótin eru þrungin sterkum tilfinningum . Fátt túlkar þær betur en sálmur Valdimars Briem sem við syngjum hér í lokin . Furður og ósköp Jú , hávaðinn og ljósagangurinn er vissulega óskaplegur á því andartaki sem miðnætti gengur í garð , svo mörgum þykir nóg um . En eins og svo margt annað í menningu okkar eru sprengjur og blys ekki annað en tjáning á því sem býr innra með manninum Nýársdagur var hið forna einnig kallaður áttadagur jóla og það var til siðs hér á landi að halda miklar veislur á aðfararnóttu hans . Það mun hafa verið magnaður tími . Einhverjir eiga að hafa sest á krossgötur á nýársnótt og beðið álfa sem áttu að flytja búferlum . Jónas Hallgrímsson orti um slík stefnumót í álfadansinum . Þar horfir hann fram til ókominna tíma og spyr sig að því hvað hlátur álfadrottningarinnar merkir : Var það út af ástinni ungu , sem ég ber ? Eða var það feigðin , sem kallaði að mér Ástin og feigðin , þessar tvær hliðar tilverunnar voru skáldinu hugleiknar og þær andstæður tala til okkar nú á þessum tímamótum . Eitt skeið kveður og annað heilsar . Óskapnaður og sköpun Já , gamlárskvöld hefur verið tími fyrir furður og ósköp . Mögulega á það rætur að rekja til þess þegar fólk hér forðum skapaði einhvers konar glundroða í aðdranganda þess að eitt tímabil tók við af öðru . Það átti að endurspegla ástandið eins og það var fyrir sjálft upphafið – fyrir sköpunina . Skapari gekk ekki endilega inn á autt sviðið og bjó allt til úr engu . Það var miklu fremur að hann kæmi inn í aðstæður þar sem allt var á hvolfi og ekkert var eins og það átti að vera . Sköpun fylgdi skipan , nokkuð sem mannshugurinn leitar eftir í stóru og smáu . Já , skaparinn bjó ekki endilega eitthvað til – það var frekar að hann tæki til . Og það þótti viðeigandi að endurvekja þetta ástand óreiðunnar þegar áramót nálguðust . Þá máttu þrælar rífa kjaft við húsbændur sína , sem gengu jafnvel beina fyrir þjónustulið sitt . Dýrin áttu að tala mannamál og álfar risu upp úr undirheimum og gengu um á yfirborðinu , eins og Jónas yrkir um . Gamlir siðir deyja seint og á okkar dögum eru það mögulega flugeldar og álfabrennur sem kallast á við við þessa hugsun . Þar vantar ekkert upp á glundroðann ! Svo ekki sé nú talað um hið árvissa íslenska áramótaskaup , þessa kvöldstund eru þau sem njóta mest af auði og völdum dregin sundur og saman í háði . Svo fellur allt aftur í sama farið . Í Kastljósþætti í gær lýstu Þorsteinn Guðmundsson og Reynir Lyngdal , tveir af höfundum skaupsins því svo að grínistar væru alltaf í stjórnarandstöðu – þeir gera grín að ráðandi öflum . Og þeir eiga einmitt þetta kvöld . Guðspjallið á gamlárskvöld fjallar um tímamót . Þar er reyndar ekki horft til upphafs heldur einhvers konar endaloka . Að kristnum skilningi eru þau þó ekki lokapunktur alls – heldur eins konar endursköpun . Þetta er ein þeirra frásagna Jesú þar sem hann boðar hina efstu daga og þau tíðindi eru fjarri því auðveld og smá í sniðum . Þó eru þau sett fram á einhvern hversdagslegan hátt – eða eins og kunnuglegt þema er þessa dagana – sem þar sem von er á miklivægri manneskju heim úr veislu . Hvaða nálgun er þetta ? Erum við ekki að tala um þá tíma þar sem jörðin nötrar og himnarnir opnast ? Hvaða erindi á saga af taugaspenntum þjónum sem bíða húsbónda síns inn í slíkt samhengi ? Þessi texti minnir okkur á þá staðreynd að sjálf erum við undir ægisvaldi tímans . Árin koma og fara , kynslóðirnar gera það líka eins og við sungum hér um í upphafi . Á þessa staðreynd minnir Jesús okkur og bendir jafnframt á að heimsmynd breytist í einni svipan . Skyndilega stöndum við á nýjum stað og allar forsendur eru gerbreyttar . Og við fáum nasarsjón af þeirri undrun og furðu í þessum texta þar sem Jesús talar um að komi húsbóndinn að þjónum sínum vel undirbúnum – já , þá muni hann sjálfur búa þeim veisluborð og þjóna þeim . Jesús hvetur okkur til að vera viðbúin , halda vöku okkar . Hvernig gerum við það ? Jú , með því að falla ekki í dróma skeytingarleysis og andvaraleysis gagnvart þeirri skyldu sem við berum hvert til annars . Elfur tímans rennur með sífelldum breytingum en vanafestan getur verið slík að mannkyn veður áfram í villu sinni . Það er ekki að undra að margar fréttaveitur völdu þá sænsku Gretu Thunberg , manneskju ársins í heiminum . Hún vill vekja okkur af værum blundi – minna okkur á að þau tímamót kunna að renna upp að aðgerðir okkar og góður vilji duga ekki til að bjarga jörðinni . Hið sama gerir Ásta Júlía Friðbjörnsdóttir listamaðurinn sem sýnir nú á Kirkjutorginu . „ Þú ert í hættu “ , „ Það flæðir að “ , „ Snúið við tafarlaust “ – þessi skilaboð sendir hún með morse-tungumálinu , með ljósaseríum í gluggum og steingervingum á veggjum . Gamlárskvöld með öllum sínum tengingum í forna sögu og siði minnir okkur jú á það að mannkyn á sér sameiginlega rætur og uppruna . Það sem þykir sérstakt í einni menningu á oftar en ekki hliðstæðu á öðrum sviðum . Sá er gangur mannlífsins . Og enn mikilvægara er að hafa það í huga að fortíð okkar er ekki aðeins af sama meiði sprottin . Við deilum líka hvert með öðru , þeirri framtíð sem bíður okkar . Kæruleysi gagnvart þeirri staðreynd er um leið brot á gullnu reglunni sem Jesús sagði vera æðsta markmið okkar og tilgang . Verum ekki sofandi því við vitum ekki hvenær á okkur reynir . Þetta er boðskapurinn á mótum tveggja ártala . Ástin og feigðin Sú sameiginlega vitund talar til okkar á þessu mergjaða kvöldi þegar við syngjum um árið sem er liðið , þökkum gjafir þess og styrk Guðs í öllu mótlæti . Við spyrjum líka hvað það er sem bíður okkar í mistri hins ókomna . Jónas hugleiddi hlátur álfkonunnar og velti því fyrir sér hvað hann þýddi – var það ástin eða feigðin ? Sú spurning mætir okkur á öllum krossgötum lífs og tíða . Hún svífur líka yfir vötnum í textum gamlársdags . Erum við reiðubúin því að taka á móti Kristi og kærleiksboðskap hans – eða fljótum við áfram sofandi að feigðar-ósi ? Á komandi tímum verður vafalítið margt sem við fáum engu ráðið um og breytt . Annað mun verða á okkar færi að hafa áhrif á . Og fyrir því á hugur okkar að halda vöku sinni . Vissulega eru mörk tveggja ártala ekki óbreytanleg og heilög . En þau minna okkur á tímans straum og minna okkur vonandi á það sem Kristur boðar í guðspjallinu – að vera viðbúin , láta ekki sinnuleysið kæfa mennskuna og það dýrmæta sem í brjósti okkar býr . Biðjum þess að komandi ár verði farsælt og gjöfult og að sjálf megum við verða þeirrar gæfu aðnjótandi að velja góða kostinn í lífinu .