Mikil starfsánægja einkennir starfið á leikskólum en sýnu mest á minnstu leikskólunum , þar sem vinnuumhverfið er metið verst , meirihluti starfsmanna er fagmenntaður og elstur . Um helmingur starfsmanna hefur fengið kennslu í líkamsbeitingu og segir að hún gagnist í starfi . Hávaði mælist of mikill í flestum mælingum og starfsmenn segja í yfir 80% tilvikum að hávaðinn hafi valdið óþægindum í síðasta mánuði . Sögulega séð hafa leikskólar ekki verið skoðaðir sem ,, hættulegt vinnuumhverfi , en nýlegar rannsóknir sýna nú umtalsverða hættu á veikindum og slysum starfsmanna tengdum vinnu ( 1 ) . Kröfur til starfsins , umhverfi og skipulag geta aukið hættu á vinnutengdum slysum , veikindum , og óánægju starfsmanna ( 1 , 2 ) . Við mat á vinnutengdum áhættuþáttum er því mikilvægt að skoða bæði líkamlega og andlega heilsu starfsmanna og þá sálfræðilegu og félagslegu þætti í vinnuumhverfinu sem geta skipt máli fyrir heilsu þeirra ( 2 , 3 ) . Fáar rannsóknir fjalla beint um vinnuumhverfi á leikskólum en flestar eru gerðar eftir 1993 ( 3 - 5 ) . Erlendar rannsóknir gefa til kynna að konur á barneignaraldri eru meirihluti starfsmanna og eru oft með takmarkaða menntun og erfiða þjóðfélagsstöðu ( 1 , 6 ) . Heilsufar starfsmanna á leikskólum í Milwaukee í Bandaríkjunum var kannað . Starfsmenn nefndu að heilsufar hafi orðið lélegra eftir að vinna á leikskóla hófst . Er þar um að ræða aukna tíðni margs konar einkenna og veikinda . Einnig er það mat starfsmanna sjálfra að offita sé tvöfalt algengari hjá þeim , en uppgefin tíðni meðal þjóðarinnar ( 4 ) . Það er hins vegar ljóður á þessum rannsóknum að svarendahópur er ekki lýsandi fyrir starfsmenn leikskóla í heild . Rannsóknirnar eru annaðhvort með litla svörun starfsmanna ( 2 - 4 ) og / eða lítinn rannsóknahóp ( 3 , 5 ) . Vinnustaðir byggja á starfsmönnum og frá sjónarmiði vinnuveitenda er mikilvægt að þeir séu við sem besta líðan og heilsu til þess að afköst og gæði vinnu verði sem best . Markmið starfsmanns er á sama hátt að afla sér viðurværis sem er grundvöllur almennrar vellíðunar og velmegunar . Saman mynda þessir þættir grunn lýðheilsu sem öll vinnuvernd snýst um . Grundvöllur allra vinnuverndar - aðgerða eru skýr markmið og nákvæm skoðun á þeim þáttum sem hafa áhrif á markmiðin . Í þessum anda fóru Leikskólar Reykjavíkur af stað með tilraunaverkefnið Heilsuefling í Leik-skólum Reykjavíkur vorið 2000 í samstarfi við Vinnueftirlit ríkisins . Tilgangur fyrsta hluta verkefnisins var að meta vinnuaðstöðu á leikskólum og leggja mat á samspil heilsu , líðanar og vinnuumhverfis starfsmanna á leikskólum í Reykjavík . Þessum þætti verða gerð skil hér . Leikskólarnir sem tóku þátt voru samtals 16 og áttu að endurspegla allar gerðir af leikskólum í Reykjavík , eldri skóla , nýja skóla , stóra og litla . Vinnueftirlitið hefur í skýrslu dregið saman heildarniðurstöður varðandi svör starfsmanna við spurningum er lúta að heilsu þeirra og líðan ( 7 ) . Skýrslan svarar hins vegar ekki þeirri mikilvægu spurningu hvort samsvörun sé á milli mats starfsmanna leikskóla á eigin vinnuumhverfi , heilsu og líðan og hvernig vinnuumhverfið er samkvæmt vinnuumhverfismati ( vinnumatseinkunn ) gerðu af sérfróðum aðila . Tilgangur þessarar rannsóknar er því einkum að athuga samanburð á leikskólum varðandi : 1 . Aðbúnað , umhverfi og vinnustaðaflokka . 2 . Hvað einkenni vinnuumhverfi á leikskólum með tilliti til umhverfisþátta , vinnustellinga og sálfélagslegra þátta . 3 . Líkamleg óþægindi starfsfólks og viðhorfa þeirra til vinnuaðstöðu . Tilraunaverkefnið Heilsuefling í leikskólum í Reykjavík hófst með áhættumati til að skoða hvernig vinnuumhverfi og líðan starfsmanna var í upphafi verkefnisins . Æðstu stjórnendur Leikskóla Reykjavíkur óskuðu eftir að leikskólarnir myndu endurspegla allar gerðir leikskóla , bæði litla , stóra , gamla og nýja . Því voru leikskólarnir ekki valdir af handahófi , heldur af sérfróðum aðilum innan leikskólanna . Leikskólarnir 16 voru um 22% leikskóla í Reykjavík árið 2000 . Í maí sama ár lögðu starfsmenn Vinnueftirlits ríkisins ítarlegan spurningalista fyrir alla starfs-menn leikskólanna . Þar var spurt um líkamlegt álag og líkamsbeitingu , félagslega og andlega álagsþætti , vinnuumhverfi , lífsstíl , fyrra heilsufar , veikindafjarvistir og einnig um persónulega hagi ( 7 ) . Vísindasiðanefnd veitti leyfi til rannsóknarinnar ( 00 / 020 - S1 ) . Útreikningar voru gerðir í SPSS ( 8 ) . Ekki var um normaldreifingu að ræða í flokkunum fjórum sem mynda vinnumatseinkunnina og því var mismunur meðaltala metinn út frá Kruskall-Wallis prófi . Hlutföll voru metin með Kí-kvaðratprófi ( 9 ) . Í júní árið 2000 framkvæmdi fyrsti höfundur úttekt á vinnuumhverfi starfsmanna . Í tengslum við verkefnið var nefnd sett á laggirnar en í henni voru tveir sérfræðingar Vinnueftirlits úr Rannsókna - og heilbrigðisdeild ásamt þrem fulltrúum starfsmanna frá þrem leikskólum í verkefninu . Nefndin kom að umræðu í upphafi um aðferðir við vinnustaðamatið . Við undirbúning verksins var stuðst við vegvísi um mikilvæg vinnuverndarmál á leikskólum og sólarhringsstofnunum fyrir börn sem danska vinnueftirlitið sendi frá sér árið 1999 ( 10 ) . Í úttekt á vinnuumhverfi voru aðstæður metnar inni á deildum , á salernum , skiptiaðstöðu og í fataklefa . Sameiginleg aðstaða starfsmanna , það er kaffistofa og undirbúningsherbergi , var einnig metin svo og aðstaða leikskólastjóra og eldhús . Í samtölum við starfsmenn var mjög áberandi að hávaði var sá umhverfisþáttur sem flestir töluðu um að ylli þeim ama . Til að sannreyna þær yfirlýsingar var fengið leyfi fyrir mælingu á hávaða í nokkrum skólum . Starfsmaður Vinnueftirlits ríkisins framkvæmdi hávaðamælingu ( svokölluð skammtamæling ) í þrem leikskólum , einum nýjum og tveim eldri . Starfsmenn á 14 deildum báru mæla í fjórar klukkustundir fyrir hádegi í október 2000 . Einnig var gerð endurkastsmæling ( ómtímamæling ) í einum nýlegum leikskóla . Nauðsynlegt reyndist að koma úttekt á vinnuumhverfi yfir á tölulegt form ( raðbreytur ) til að geta borið saman við niðurstöður úr spurningalistakönnun Vinnueftirlitsins frá árinu 2000 og þannig athugað hvort úttektin gæti varpað frekara ljósi á svör starfsfólks . Vinnuumhverfismatið byggist á 14 þáttum sem lögð hefur verið áhersla á er meta skal vinnuumhverfi á leikskólum ( 3 , 10 ) . Þættirnir innihalda áþreifanlegt vinnuumhverfi ( physical ) , en taka ekki fyrir andlega og félagslega þætti ( tafla I ) . Þættirnir eru metnir á kvarðanum 0 - 5 , þar sem 5 í einkunn gefur mjög gott , 4 þýðir gott , 3 er nokkuð gott , 2 er sæmilegt , 1 þýðir óviðunandi og 0 þýðir að aðstöðuna eða vinnutækin vantar alveg . Við þetta fær hver leikskóli vinnumatseinkunn . Þannig eru niðurstöður skoðaðar út frá leikskólum en ekki á einstaklingsgrunni . Leikskólarnir eru síðan flokkaðir í fernt þar sem flokkur A fær skilgreiningu sem mjög gott vinnuumhverfi , B er gott vinnuumhverfi , C nokkuð gott og D sæmilegt . Í flokki A eru skólar sem hafa að meðaltali yfir 3,5 af fimm mögulegum í einkunn , skólar B eru með 3,1 - 3,5 , skólar C hafa að meðaltali frá 2,6 - 3,0 og D eru um og undir 2,5 . Skólar A samanstanda af tveim , fjögurra til fimm deilda leikskólum , en í skólum D eru fjórir minnstu skólarnir eða tveggja til þriggja deilda leikskólar . Hinir ( B og C ) samanstanda af fimm leikskólum hvor , sem eru af öllum stærðum . Niðurstöður spurningalistans frá Vinnueftirliti ríkisins eru skoðaðar út frá flokkunum sem mynda vinnumatseinkunnina . Vert er að hafa í huga að mikil endurnýjun varð á húsnæði í flokki A árið 1999 . Breytingar sem framkvæmdar voru við þá endurnýjun heppnuðust mjög vel út frá vinnuvistfræðimati og urðu ákveðnar fyrirmyndir varðandi úrbætur fyrir aðra í þessu verkefni . Spurningalistinn sem Vinnueftirlitið lagði fyrir árið 2000 fékk svörun 90% starfsmanna ( n = 320 ) . Svarendur voru nær einungis konur , á aldrinum 18 - 69 ára . Fjöldi í flokkunum sem mynda vinnumatseinkunnina er tvískiptur ( tafla II ) . Flestir þátttakenda eru í B og C , en mun færri í D og A ( p < 0,001 ) . Meðalaldur starfsmanna í flokkunum er frá 33 ára í A og síðan stighækkar aldurinn upp í D , en þar er meðalaldur um 40 ár ( tafla II ) . Starfsmönnum er skipt í stjórnendur og fag-lærða starfsmenn annars vegar og ófaglærða starfsmenn hins vegar ( tafla II ) . Ófaglærðir starfsmenn eru fæstir í flokki D ( 31% ) en 55 - 60% í hinum flokkunum ( p < 0,05 ) . Ekki er marktækur munur milli flokkanna út frá starfsaldri á leikskólunum en hann er frá rúmlega sex ára upp í tæplega sjö ára starfsaldur í D ( tafla II ) . Yfir 60% starfsmanna í B og C hefur skipt um starf á síðustu fimm árum , en um 45% í A og D. Hins vegar hefur enginn í D skipt um starf þrisvar eða oftar en yfir 20% starfsmanna í öðrum flokkum ( p < 0,01 ) . Fæstir starfsmenn í D vinna aukavinnu , eða um 14% ( p < 0,05 ) . Fjöldinn er mestur í A , eða um 40% starfsmanna ( tafla II ) . Starfsmenn voru spurðir hvort aðstaðan á deildinni væri þannig að hægt væri að vinna í þægilegum vinnustellingum . Svörunin sýnir að 90% þeirra er svara í A segja já að mestu eða að nokkru leyti á meðan 60 - 70% svara slíku játandi í hinum flokkunum þremur ( p < 0,01 ) . Spurningin varðandi þrengsli sem hefur valdið óþægindum í síðasta mánuði sýnir að í D segja 67% já , oft eða stundum , 60% í C og um 50% í A og B. Niðurstaða varðandi aðstöðu og þrengsli styður vinnumatseinkunnina . Þó sker D sig úr varðandi aðstöðu en starfsmenn þar meta aðstöðu sína betri en starfsmenn í B og C . Hávaði er sá þáttur í umhverfinu sem hefur valdið starfsmönnum mestum óþægindum í síðasta mánuði . Starfsmenn í A-C segja í yfir 90% tilvika að hávaðinn valdi óþægindum en um 80% í D ( p < 0,05 ) . Hávaðamælingarnar staðfesta mikinn hávaða í vinnuumhverfi starfsmanna . Meðaltalshljóðstig var frá 77,5 - 88,5 dB . Viðmiðunin er að meðaltalshávaði eigi ekki að fara yfir 85 dB á átta stunda vinnudegi . Tíu mælingar af 14 voru yfir þeirri viðmiðun . Hæstu hljóðstig eiga ekki að fara yfir 110 dB . Þau mældust 109 - 125 dB . Aðeins ein mæling var undir 110 dB . Ómtímamæling fór fram í einum leikskóla og taldist vera mjög gott ástand í þeim skóla . Viðmiðunin er að ómtíminn sé sem stystur þannig að hljóðendurkastið verði sem minnst . Þegar kunnátta varðandi líkamsbeitingu er skoðuð sést að um helmingur starfsmanna í A-C hefur fengið kennslu en um 70% starfsmanna í D ( p < 0,001 ) . Hins vegar hefur 30 - 40% ófaglærðra fengið kennslu í A-C en um 70% í D. Þegar litið er á vinnustellingar starfsmanna ( tafla III ) kemur í ljós að þrátt fyrir mismunandi vinnuumhverfi er aðeins marktækur munur milli flokkanna í einni þeirra , að vinna með hendur langt frá líkama . Þar segja innan við 20% í A og D að þeir séu oft eða mjög oft með hendur langt frá líkama en allt að 50% í B ( p < 0,001 ) . Í öðrum vinnustellingum er áberandi að 58 - 78% starfsmanna í öllum flokkum svara að þeir vinni oft eða mjög oft í vinnustöðum niður við gólf . Hins vegar segjast aðeins um 17 - 41% í hverjum flokki vera oft eða mjög oft að vinna snúnir eða að lyfta og bera . Í spurningunum er vörðuðu félagslega og andlega þætti reyndist marktækur munur milli vinnumatsflokkanna í nokkrum þáttum ( tafla IV ) . Starfsmenn í D fá hæstu svörun í fjórum af sex spurningum þar sem marktækur munur er milli flokka . Flokkur A kemur aðeins á einum stað best út Flokkur A er með lægstu svörun í þremur spurningum af sex . Þegar starfsmenn eru spurðir hvort þeir geti sinnt börnunum vel á leikskólanum kemur í ljós að um 95% starfsmanna í B og C segjast oftast eða stundum geta það , en 75 - 80% í hinum hópunum ( p < 0,001 ) . Þegar spurt er hvort starfsmaður komi með tillögur um hagræðingu eða breytingar til að létta störfin segjast um 90% í A , B og D gera það oft eða stundum á meðan 75% í C svarar slíku ( p < 0,05 ) . Varðandi að fá stuðning ef vinna er erfið ( p < 0,05 ) , er jákvæð svörun um 67% í A en um 86 - 93% í hinum flokkunum . Þegar starfsmenn eru beðnir að svara því hvort starfsandinn sé afslappaður og þægilegur svarar D að meðaltali 8,8 á skala frá 1 - 10 að þeir séu sammála því en svörun hjá hinum flokkunum er að meðaltali 7,4 - 7,7 jákvæð ( p < 0,001 ) . Sama á við um svör við spurningu um tortryggni og grunsemdir , en með öfugum formerkjum ( p < 0,001 ) . Ekki reyndist marktækur munur milli vinnumatsflokkanna er varðar samskipti við yfirmenn ( allir flokkar > 90% ) eða foreldra ; samstaða á vinnustað ( allir flokkar > 90% ) ; fá hrós ; andlega fjölbreytt eða einhæft starf ; skreppa frá vegna símtala eða úr vinnu ; tímapressa við vinnu ; samræma kröfur og væntingar foreldra og samstarfsmanna og varðandi upplýsingaflæði . Þegar spurt er um líkamlegt erfiði við vinnu , svara 70% starfsmanna í D því játandi en 60 - 65% í hinum flokkunum . Þetta snýst við þegar spurt er um andlegt erfiði . Þá er flokkur D lægstur en hinir hærri . Líkamleg líðan starfsmanna er athuguð með spurningum um hvort starfsmenn hafi haft óþægindi ( sársauka , verki , ónot ) frá ýmsum líkamssvæðum síðustu 12 mánuði . Þá kemur í ljós að mikill meirihluti starfsmanna í öllum flokkum ( 70 - 90% ) hefur haft líkamleg óþægindi frá hálsi , öxlum og mjóhrygg ( tafla V ) . Óþægindi frá efri hluta baks eru minni eða 22 - 50% . Starfsmenn í D eru almennt með mestu óþægindin síðustu 12 mánuði . Flokkur D er með mestu óþægindin frá hálsi og öxlum , en A frá mjóbaki og efri hluta baks . Marktækur munur er milli flokkanna þegar spurt er um óþægindi frá mjöðmum síðustu 12 mánuði ( p < 0,01 ) . Minnstu einkennin eru hjá A ( 19% ) , þar sem yngsta fólkið er , en mestu einkennin hjá elsta flokknum sem er D ( 54% ) . Óþægindi frá hnjám eru svipuð hjá öllum flokkunum eða 30 - 35% . Einnig var spurt um líkamleg óþægindi síðustu sjö daga ( tafla V ) . Starfsmenn lýsa minni óþægindum þegar spurt er um þau síðustu sjö daga heldur en þegar spurt er um þau síðastliðna 12 mánuði og er munurinn 9 - 47% . Þó er það þannig að um helmingur til þrír af hverjum fjórum sem hafa óþægindi einhvern tíma síðustu 12 mánuði hafa þau einnig síðastliðna sjö daga . Ekki er marktækur munur milli flokkanna varðandi líkamleg óþægindi síðustu sjö daga . Styrkur þessa verkefnis liggur í mikilli þátttöku starfsmanna . Um 90% starfsmanna í 22% leik-skóla í Reykjavík tóku þátt . Leikskólarnir voru valdir með tilliti til þess að allar vinnuaðstæður á leikskólum í Reykjavík myndu endurspeglast í verkefninu . Vinnustaðamatið er gert af einum aðila þannig að ekki myndast skekkja vegna margra matsaðila . Matið er auk þess framkvæmt án þess að niðurstöður úr svörum starfsmanna liggi fyrir og eru því mælingarnar óháðar hvor annarri . Þátttakan bendir til að vinnuumhverfið skipti starfsmennina miklu máli og að þeir hafi trú á verkefninu frá upphafi . Í alþjóðlegu samhengi hafa rannsóknir sem beinast að leikskólastarfsmönnum nær eingöngu birst frá Bandaríkjunum . Fram að þessu fjalla þær flestar um sýkingar . Nokkrar rannsóknir beinast þó að andlegu álagi með kulnun sem afleiðingu og einnig vinnuvistfræðilegum þáttum eða líkamlegu álagi með ýmsum óþægindum frá stoðkerfi ( 4 , 6 , 11 , 12 ) . Norðurlöndin virðast ekki hafa gert neinar rannsóknir á þessu sviði en hafa birt góðar leiðbeiningar um hvað þurfi að meta í vinnuverndarstarfi á leikskólum ( 10 ) . Heimsóknir starfsfólks Leikskóla Reykjavíkur til Norðurlanda og Hollands hafa vitnað um að mikið er lagt upp úr góðu vinnuumhverfi á leikskólum í þessum löndum þó engar rannsóknir hafi fundist um það . Flokkarnir fjórir sem grundvallast á vinnumatseinkunninni í þessu verkefni eru ólíkir innbyrðis hvað varðar stærð , fjölda starfsmanna , meðalaldur og fjölda faglærðra og ófaglærðra . Flokkur A hefur tvo stóra skóla innbyrðis , á meðan D hefur svipaðan fjölda starfsmanna en fjóra litla skóla . Mesti fjöldinn er í B og C þar sem hvor flokkur samanstendur af fimm misstórum skólum . Yngstu starfsmennirnir eru í hópi A og flestir eru ófaglærðir . Flokkur D er elstur , meiri hlutinn er faglærður og hefur lengstan starfsaldur . Verulegt samræmi er á milli álits starfsmanna á vinnuaðstöðunni og vinnumatseinkunn . Þegar skoðaðar eru erlendar rannsóknir um vinnustellingar á leikskólum kemur í ljós að krafa vinnunnar nauðsyn þess að lyfta og bera börn , vera snúinn , bograndi og seta á litlum húsgögnum og á gólfi hefur verið óaðskiljanlegur þáttur vinnu á leikskóla ( 3 , 5 , 6 , 12 ) . Eftir því sem börnin eldast minnkar burður og lyftingar á þeim , en það er fyrst upp úr þriggja ára aldri ( 3 , 12 ) . Til að sannreyna þetta sýndi Hostetler ( 1984 ) fram á að starfsmaður leikskóla bograði 200 sinnum á dag og lyfti 9600 pundum á hverjum degi ( 12 ) . Niðurstöður spurningalistans hér á landi staðfesta að erfiðar vinnustellingar eru fyrir hendi hvort sem aðbúnaður er mjög góður eða sæmilegur . Mikill meirihluti starfsmanna vinnur með hendur niður við gólf , svo sem bograndi , á hækjum sér og krjúpandi ( 60 - 75% ) . Spyrja má að því hvort þekkingarleysi valdi því að þeir tengja snúning og það að lyfta og bera byrðar ekki í ríkara mæli við þau óþægindi sem þeir finna fyrir en raun ber vitni . Þessa ólíku sýn má ef til vill rekja til þess að hér á landi er svörunin byggð á starfsmönnum leikskóla en erlendis frá á ályktunum sérfræðinga / rannsóknaraðila en ekki á svörum starfsmanna vegna þess hve rannsóknarhóparnir þar eru fámennir og / eða lítil svörun hefur fengist frá starfsmönnum . Þar sem aðbúnaðurinn er metinn verstur einkennast vinnustaðirnir af litlum leikskólum sem hafa elstu starfsmennina sem hafa unnið lengst og á sama stað og þar sem meirihluti er faglærður bæði á starf og líkamsbeitingu . Þar er einkennandi mikil starfsánægja , samheldni og hrós , en þar eru einnig mestu líkamlegu óþægindin . Þar meta starfsmenn líkamlegt erfiði meira en andlegt en meta aðbúnaðinn betri en vinnumatseinkunn sýnir .