Í gamla daga var talað um iðrun – og iðrun er það að úthverfa því sem er hið innra . Við getum notað ýmis orð um þetta ferli . Við getum talað um viðsnúning , sem verður í lífi okkar flestra með einu eða öðru móti , og við þurfum að ná heilsu og iðka heilindi til að viðsnúningur sé góður og gjöfull . Fyrirgefning er mikilvægt atriði í viðsnúningi – og varðar ákveðna þætti lífsins og ekki síst hið himneska – guðlega samhengi . Strákurinn í Eyjum Einu sinni svindlaði strákur á prófi . Mamman komst að glæpnum . Drengurinn varð skömmustulegur og sagði við hana . “ Ég ætla að biðja Guð fyrirgefningar . ” “ Já , það er ljómandi , ” sagði mamma . “ En það er ekki nóg . Þú verður líka að fara í skólann og biðja kennarann fyrirgefningar ! ” Það fannst strák verra en lærði þá lexíu , að það er ekki nóg að tala . Iðrun er ekki alvöru nema hún hafi áhrif á atferli og samskipti . Iðrun er ekki privatmál heldur hefur samfélgsvídd . Iðrun er ekki einkamál . Við gerum öll eitthvað rangt , sem hefur slæmar afleiðingar . Við segjum eitthvað , sem særir og jafnvel grætir . Við hittum fyrir viðkvæmt hjarta eða segjum eitthvað óvart , sem veldur misskilningi og jafnvel vinslitum . Á að biðjast fyrirgefningar á slíku ? Já , en hvað um þau , sem gera rangt en iðrast ekki ? Er hægt að fyrirgefa þeim án þess að þau viðurkenni brotið ? BergmannEinu sinni horfði ég í beit á flestar kvikmyndir Ingmar Bergman og síðan á ítarefni og þar á meðal viðtal við hann . Bergmann sagði frá samskiptum sínum við kvikmyndagagnrýnanda , sem hafði gagnrýnt mjög verk hans mörgum áratugum áður . Bergman hafði greinilega þörf fyrir að ræða um þennan mann og hversu illa gagnrýnandinn hefði farið með sig , hvernig honum leið og hversu illa fjölskyldan varð fyrir barðinu . Gagnrýnandinnn var uppteiknaður sem vondur maður . En sá hafði enga möguleika til varnar því hann var löngu dáinn . Til að ekkert færi milli mála sagði kvikmyndajöfurinn ískalt , að það skipti hann engu máli þótt hann væri dáinn : “ Ég vona að hann rotni í helvíti ! ” sagði Bergman . Sem sé fullkomið hatur . Þú hefur væntanlega hitt fólk sem hatar og getur alls ekki fyrirgefið . Hvað með það ? Svo eru þau sem eru siðblekkt eða siðblind og sjá engan skilsmun á góðu og illu – og tjá því enga iðrun . Og þessi hópur er líklega 1 - 2% fólks . Áföll slíkra manna eru aðeins að fá ekki vilja sínum framgengt . En er hægt að fyrirgefa , þegar engin afsökunarbeiðni berst ? Er hægt að fyrirgefa ef engin iðrun er að baki og ekkert hjartanlegt “ fyrirgefðu . ” Iðrun og fyrirgefnin Fyrirgefning varðar margt og er alls konar . Hvað átti að gera við gamla komma austurblokkarinnar eftir fall kommúnismans ? Þeir játuðu sumir brot sín með vörunum og töldu það nóg til að þeir fengju syndakvittun og möguleika til nýs pólitísks lífs . Í Suður Afríku komu margir fyrir Sáttanefndina sem þeir Mandela og Tutu stofnuðu til . Margir þráuðust við – iðruðust ekki . Oft er það svo að iðrun verður ekki fyrr en augu hinna seku eru glennt upp , eins og sjá má af iðrunarmynd Einars Jónssonar í Hnitbjörgum . En svo eru tilvikin þegar krafan um iðrun sem forsendu fyrirgefningar er óraunhæf . Margt verður og fellur utan við mannlega fyrirgefningu ; engin beiðni berst og enginn getur fyrirgefið . Dæmi um þetta eru svonefndir “ glæpir gegn mannkyni ” sem enginn getur fyrirgefið algerlega . Þjóðir og hópar geta fyrirgefið , en glæpinn er ekki hægt að gera upp . Þegar fólk var að gera upp hrylling seinni heimsstyrjaldar gerðu hinir marxísku spekingar Frankfurtarskólans sér grein fyrir að til er eilíf sekt . Horkheimir og Adorno sögðu að Guð væri “ nauðsynlegur ” eins og þeir orðuðu það , til að vinna úr glæpum nasismans . Þegar samskipti manna eru gerð upp stendur ávallt út af hið illa , hið ógurlega sem aðeins Guð getur tekið á . Og þar erum við komin að kviku trúar og kristni . Afstaða Jesú – átrúnaður fyrirgefningar Jesús umbreytti allri lagahyggju hins gyðinglega átrúnaðar , bar elsku til fólks , var elskan holdi klædd í samskiptum og benti í öllu og ávallt á þann sem elskar . Og okkar mál er að innlifast þeim veruleika í lífi , samskiptum og siðferði . Kristnin er framar öðru átrúnaður fyrirgefningar af því að guðsmynd Jesú er hin lífgefandi þvert á kalt réttlæti og endurgjaldshyggju . Rúrí framdi eftirminnilegan gjörning hér í Hallgrímskirkju fyrir fimmtán árum . Myndskeiðum af fossum Íslands var varpað á alla veggi , súlur og hvelfingar kirkjunnar . Kirkjan umbreyttist í fossaheim . Við , sem vorum í kirkjunni , urðum sem fossbúar , í margföldum Dettifossi í margföldu Jökulsárgljúfri . Ofurdrunum gljúfurrisans var varpað með hátölurum um allt rýmið og blandaðist orgelþrumum kirkjunnar . Hávaðinn var rosalegur . Gjörningurinn fyllti skilningarvit , huga og líkama reynslu , sem var marga daga að setjast til . Kirkjurýmið er alla daga náttúrutengt en varð allt í einu annað en ég hafði áður upplifað . Vatnaveröld heimsins var í kirkjunni . Tilfinningin fyrir heilagleika var sterk . Þessi mikla kirkjan hafði orðið eitt með náttúrunni , vatn og andi voru eitt . Í þessari samþættun birtist kraftur , eitthvað stórfenglegt kom og fyllti okkur sem vorum svo lánsöm að lifa þessa stund . Tilfinningin fyrir hinu ríkulega fyllti sálina . Guðsvitund er ekki aðeins tengd hinu smágerða heldur líka hinu rosalegasta . Kirkjuskipið var sem steinker fyllt lífsgæðum . Við urðum fyrir hrífandi vímu sem greip og umbreytti . Mér varð þetta vitjun – Guðskoma . Krísan í Kana Hjónavígslusagan í Kana er saga af veislu og bruggaranum Jesú . En hvað er aðalatriði þeirrar sögu ? Var það , að töframaður var uppgötvaður ? Nei . Vissulega er þetta oft nefnt fyrsta kraftaverkið . Jesús var að byrja starfsferil sinn . Í Kana var hann prívatpersóna á ferð með mömmu og vinum . Þetta var fjölskylduveisla . Svo verður þessi pínlega sena , að veislukosturinn er búinn . Allir sómakærir veisluskipuleggjendur hræðast slíkt og reyna að fyrirbyggja að svo verði . María , Jesúmóðirin , kom hlaupandi og sagði syni sínum að nú væri illt í efni , vínið væri búið . Jesús spurði : “ Hvað kemur það mér eða þér við ? ” En María bjó svo um hnúta að Jesú yrði hlýtt , ef hann gerði eitthvað í málum . María var áhrifavaldur . Góður bruggari er nákvæmur í mælingum og þjónarnir fylltu mikil steinker – og hvert kerald tók um hundrað lítra . Þau voru ekki bara tvö eða þrjú heldur sex . Engin veit um fjölda veislugesta , né hvað menn voru búnir að drekka mikið áður en allt kláraðist . En það er nú ólíklegt , að veislugestir hafi verið búnir að svolgra meira en hálft tonn af áfengi ! En nú voru kerin fyllt og undrið varð . Hvað þýðir svona texti ? Getum við lært eitthvað af honum ? Í kjallara þessarar kirkju er öflugt AA og Al-Anon starf . Er boðskapurinn hér uppi í hróplegri andstöðu við stefnuna niðri ? Er Jesús í Kanasögunni meðvirkur barþjónn ? Nei , málið er dýpra en svo yfirborðsleg túlkun . AA menn hafa aldrei haldið fram , að áfengi væri djöfullegt , heldur að misnotkunin væri vond . Vissulega voru þau til sem mislíkaði , að Jesús væri glaður og til í gleðskap . Hann var uppnefndur vínsvelgur og gleðimaður . Sagan fjallar um annað og mikilvægara en vín og notkun þess . Aðstæðurnar í Kana eru , að gleðiríkur viðburður er á barmi skandals . Hjónavígsla er jafnan stórkostlegasta veisla hvers samfélags . Við þekkjum hversu ægilegar afleiðingarnar geta orðið , ef samkvæmi er illa undirbúið eða einhverjir bregðast í skipulaginu . Í guðspjallinu er ekki um neinar smáreddingar að ræða , ekki hlaupið í næstu hús til að sníkja dreitil hér og lögg þar – eða hringt í “ góða bíla . ” Nei mörg risaker , stórar steinþrær . Þetta finnst mér einna hnyttnast í textanum . Áherslan er , að þegar allt er í rugli , er lausn Jesú ekki hæfileg heldur stórkostleg og handan við allt , sem brúðkaup í litlu þorpi þarfnaðist . Hvað merkir það ? Jú , þegar tími Jesú kemur eru engar smáskammtalækningar , heldur yfirdrifin gnægð . Jóhannesi guðspjallamanni var í mun , að minna fólk á að Jesús er Guð hins mikla , ofurveruleikinn í smáheimi manna . Í guðspjallinu er tjáð vissan um að Jesús ætti erindi við alla , ekki bara Gyðinga heldur líka Grikki , allt mannkyn . Því minnir ritari guðspjallsins á , að Jesús getur breytt vatni í vín rétt eins og Bakkus í grískri goðafræði . En Jesús er meiri en vínguðinn . Einkenni veraldar Jesú er hann býr til mikið magn og líka það besta . Hjá honum fara magn og gæði saman . Jesús er ekki aðeins mikill , heldur undur lífsins , skapandi höfundur sem opnar framtíð . Þarna eru skilaboðin . Vínþurrð er tákn um smæð og vanda en víngjöfin í textanum vísar til anda Guðs , sköpunar Guðs , lausnar Guðs , komu sjálfs Guðs . Erum við í boðinu í Kana ? Kemur þetta þér við ? Á þessi vínveisla erindi við þig ? Já vegna þess , að ólánsveislan í Kana er sena um líf okkar , tákn um hvað við erum og upplifum , sem einstaklingar , en líka sem hópar , kirkja , þjóðir og menningarfylkingar . Öll lendum við í Kanakreppunni á einn eða annan hátt . Hefur einhver tíma orðið óhapp eða skandall í þínu lífi ? Verða ekki slys og áföll í samfélögum , sem enginn hafði búist við eða séð fyrir ? Í pólitík , efnahagslífi , samskiptum þjóða og meðferð náttúrunnar koma óhjákvæmilega tímar þegar vínið er búið og veislan hljóðnar . Ekkert áfall er svo stórt , að Guð geti ekki skapað kraftaverk í miðri ógninni . Engin sorg er svo djúp , að hann megni ekki að lýsa í afgrunn myrkursins . Engin náttúrvá er svo megn , að Guð sé ekki nálægur með bæði hjálp , hönd og huggun . Engin siðógn eða trúarglíma kirkjunnar er svo slæm , að vínþurrð verði í Guðsríki ! Engin átök menningarheima er án vonar um , að kraftaverkið verði . Engin kreppa í samskiptum trúarbragða er svo slæm , að hinn mikli víngerðarmaður eigi ekki nóga andagift til að halda samkvæminu á floti . Gnótt guðsríkisins Þetta er það sem Jóhannes vill segja með því að skvetta yfir okkur úr kerunum . Textinn er um skömm , áfall og svo hins vegar um nánd og gjörning Guðs . Í krafti hvers lifum við ? Jesústarfið opinberar , að lífið er meira en hið smáa og aðkreppta . Lífið er stórkostlegt , yfirfljótandi gæði og möguleikar . Þegar þú hefur tæmt alla möguleika , aðstæður eru hörmulegar , þú ert niðurfallin eða hrapaður í gímald einsemdar , depurðar og áfalls , þá er tími kraftaverksins kominn . Það er kallað á máli kristninnar að dauðinn eó en lífið lifir – að Jesús Kristur er upprisinn – að við búum í ríki Guðs þrátt fyrir að við séum í þessum heimi . Stærri veisla – meira flóð Þegar vatnsflóðið steyptist um alla Hallgrímskirkju opnaðist fyrir mér , að auðvitað megum við alla daga að lifa í þeim veruleika , að Guð kallar okkur til meiri og stærri veislu en við höfðum ímyndað okkur . Kirkjuskipið er mikið , kirkjurnar eru steinþrær guðsríkisins . Anda er þörf og máttur Guðs er í boði . Af sjálfri sér og brjóstviti sínu er kirkjan ekkert annað en smáskrall , sem þarf kraftaverk til að umbreyta í veislu himinsins . Náttúran er stór og mikil , en þó aðeins ofurlítill daggardropi í þeim stórsjó sem elska og undur Guðs er . Ástin og unaður í samskiptum er aðeins stroka í því stórfaðmlagi og ástaleik sem Guðsríkið er . Á neðri hæð kirkjunnar berjast menn gegn áfenginu en á efri hæðinni er mælt með að Jesús breyti vatni í vín ! Rónarnir koma óorði á brennivínið , við á lífið , en ofangæðin fossa úr stórkeröldum himinsins fyrir alla og á öllum hæðum jafnt . Áföll eru hluti lífs í þessum heimi . Öll partý enda í vandræðum ef Jesús er ekki boðinn . Öll mannleg skipan , siðferði , samskipti og líf munu spillast og ekki ná hæðum nema í samskiptum við þennan , sem á svo mikil gæði að gefa að engin botn er á . Lífsveislan verður ekki góð nema honum sé boðið . AA mennirnir skilja þennan boðskap . Það er ekki svo ólík prédikunin efra og neðra , vegna þess að við erum í sama boði – í Kana – og vitum hver blessar stóru kerin . Vinkona mín sendi mér mynd af sér fyrir framan eftirlíkingu af Hallgrímskirkju . Henni þótti greinilega gaman að hafa rambað á kirkjuna á óvæntum stað . Hún var í Gardens by the Bay í Singapore . Í þeim miklu garðahvelfingum hefur verið sett upp norræn jólasýning með táknmyndum Norðurlanda . Hallgrímskirkja var valin sem táknbygging Íslands . Fyrir framan kirkjuna voru svo pokar og krukkur með mat sem notaður er á Íslandi , s.s. hveiti og sykri . Hallgrímskirkja er í garðahvelfingu Singapore . Í vaxandi ferðamannastraumi til Íslands varð Hallgrímskirkja táknbygging í hugum ferðamanna . Íslenskir auglýsendur fóru svo að nota kirkjuna sem logo í auglýsingum – ekki aðeins fyrir útlendinga heldur líka fyrir Íslendinga . Ferðalag myndarinnar af Hallgrímskirkju um hugheima veraldar heldur áfram og einn áfangi á þeirri ferð er sýningin í Singapore . Takk Sigríður . En Guð er húmoristi og ég hef eignast fimm börn . Hvað get ég gert í þeirra þágu ? Og ég tek alvarlega framtíðarkvíða æsku heimsins og líka að mín kynslóð hafi gert hrapaleg mistök á kostnað fólks og framtíðarlífs plánetunnar . Er framtíðin ógnvængleg ? Hvað er til ráða ? Fyrr á árinu söfnuðust framhaldsskólanemar hér fyrir framan Hallgrímskirkju . Unga fólkið hélt á slagorðaspjöldum – um mikilvægi loftslagsverndar . Það er löngu kominn tími á aðgerðir . “ „ Það er engin planet B. “ Þetta eru ábendingar nokkurra spjaldanna . Hvað með stuld framtíðar ? Loftslagsvá , plastmengun hafanna , brennandi Ástralía og skelfilegir gróðureldar á öðrum hlutum jarðarkúlunnar . Það er eins og dans tímans sé að hægjast . Börn heyra fréttir , unnið er með þær í skólum og æ fleiri taka viðvaranir alvarlega um klemmda eða lokaða framtíð . Hvernig getum við brugðist við , hvað eigum við að gera ? Hvað á að gera við tré , sem ekki ber ávöxt ? Bændur veraldar fella slík tré . Eigandinn vill því höggva , en garðyrkjumaðurinn vill þó veita enn einn séns . Lengi skal tré reyna – rétt eins og menn . Hvað á að skera niður ? Og hafir þú ekki enn lesið bókina um Gretu Thunberg og fjölskyldu hennar hvet ég til að þú náir þér í JPV-bókina Húsið okkar brennur . Þar er sögð merkileg saga flókins fjölskyldulífs , sem skýrir af hverju Greta er hert í eldi lífsreynslunnar . Það er hjartagrípandi bók um lífsbaráttu , en ekki bara um loftslagsmál . Skólaverkfall hennar , borgaraleg óhlýðni , hefur orðið fyrirmynd um aðgerðir . Unga fólkið á Vesturlöndum hefur vaknað til vitundar um skyldur sínar gagnvart framtíð heimsins . Er nýtt ár möguleiki ? Er staða Boeing-samstæðunnar orðin táknmynd um svik , blekkingar , slys og hrun heimsbyggðarinnar ? Er neysla okkar , óréttlát skipting gæðanna slík , að framtíðin er að lokast mönnum ? Margir ímynda sér að trú sé fyrst og fremst einkamál og varði sálarró . Hið andlega sé aðalmálið en líkami , efni , peningar , mengun og samfélag sé eitthvað óæðra . Það er komið að því að við hættum að rugla . Loftslagsvá , mengun náttúrunnur og skrímslavæðing stjórnmálanna eru mál sem Guð skiptir sér af og trúmönnum er skylt að beita sér í . Við höfum ekki lengur leyfi til að drepa eina milljón fugla og eitt hundrað þúsund sjávarspendýr árlega vegna plastsóðaskapar . Hið sama gildir um útblástur sem eyðileggur jafnvægi veðurkerfa og hið fínstillta jafnvægi lífvíddanna . Þegar þú skrúfar frá krana í eldhúsinu heima hjá þér nú á eftir streymir dásamlegt vatn frá uppsprettu lífsins . Hið hræðilega er þegar fólk segist elska börnin sín og barnabörn en stelur samt af þeim . Hvað um Guð og opnun tímans ? Á heimilum okkar og vinnustöðum , í neyslu okkar og meðferð lífsgæða , hvernig við verjum atkvæði okkar og notum peninga . Ef stjórnmálamenn og leiðtogar okkar eru geldir eins og ávaxtalaust tré eru þeir búnir að fella axardóm sjáfra sín . Tíminn er kominn . Guð er aldrei í fortíð eða bara í nútíð . Í sorg hljómar hvísl vonarinnar . Gegn mengun hljóma textar vona og hugstyrkingar . Guð gefur börnum líf gegn heimsenda . Opna hug þinn og hjarta . Snúðu þér til framtíðar . Boðskapur kristninnar er upprisuboðskapur Guðs og talar til framtíðarkvíðans . Við megum gjarnan taka stefnu en Guð hefur unnið það mikilvæga áramótaheit að standa með okkur við að opna framtíð lífs á jörðu og kynslóða framtíðar . Við , prestar Hallgrímskirkju , þökkum ykkur – söfnuði , starfsfólki , sjálfboðaliðum , tónlistarfólki , vinum og nærri milljón erlendum gestum samfylgdina á árinu 2019 . Hlið himins er fyrir lífið og í þágu lífs . Lexía : Hlj 3.21 - 26 , 40 - 41 En þetta vil ég hugfesta og þess vegna vona ég : Náð Drottins er ekki þrotin , miskunn hans ekki á enda , hún er ný á hverjum morgni , mikil er trúfesti þín . Pistill : Róm 8.31 b - 39 Ef Guð er með okkur hver er þá á móti okkur ? Og meira en það : Hann er upprisinn , hann er við hægri hönd Guðs og hann biður fyrir okkur . Hver mun gera okkur viðskila við kærleika Krists ?… Hví á það að vera engum til gagns ?