Við erum að kveðja sumar - fagran höfuðstað Norðurlands , Akureyri , — höfum meðal ann - ar litið inn á byggðasafnið þar og þátt þess kost að skyggnast inn í þá löngu liðnu tíð , er ól afa okkar og ömmur og forfeð - ur þeirra við Eyjafjörðinn fagra . Við höfum þá einnig átt þess kost að sjá nokkur sýn - ishorn síðari tíma framfara og af reka þar nyrðra . Þetta er í björtu blíðskapar - veðri í júlí , en það hæfir okk - ar kæru Akureyri svo ákjósan - lega . Vel liggur því á okkur , er við ökum út með firðinum vest - anverðum , út Kræklingahlíðina framhjá Dagverðareyri , Glæsi - bæ , Gásum , Skipalóni . Kald - bakur rís við hafsbrún í norðri , virðurlegur og traustvekjandi vörður og verndari í senn . Við ökum yfir brúna á Hörgá sjáum sem snöggvast inn Horg - árdalinn og Öxnadalinn , þar sem háir hólar og Hraundrang - ar voru daglegir kunningjar uingmennisins frá Hrauini , er síðar varð elskhugi þjóðarinn - ar og þeirra , er íslenzkri tungu unna . Við sjáum einnig frarn að Skriðu , þar sem Þorlákur bóndi Hallgrímsson gróðursetti forðum við bæ sinn hin löngu landsfrægu reynitré . Stutt er nú heim að stórbýlinu , sögu - stórbýlinu , sögustaðnum og menntasetrinu Möðruvöllum í Hörgárdal , er svo margt stór - menni eyfirskrar sögu hefur átt að aðsetri og menntabrunni . En við höldum áfram út Möðruvallasóknina , framhjá Þrastarhóli , Hofi , Hvammi , Reistará , — út Galmarströnd - ina , um hlaðið á bæ Davíðs , Fagraskógi og hefst nú íerðin um Árskógsströnd . Við förum fyrst fyrir neðan hjallann , sem bærinn Hillur stóð á , á vinstri hönd neðan við Kötlufjallið . En á Hillum eru engar starfandi hendur nú . Við ökum áfram , hyggjum að Hillnakofa , þar sem hún Helga bjó og Sigursteinn heitinnskóla stjóri í Ólafsfirði orti um sitt fagra kvæði . Nú er þó tún - garðurinn og kofinn horfnir með öllu , — við ökum yfir þetta og Helga er löngu dáin . Á hægri hönd , niður við sjó - inn blasir Rauðavík við . Þar hafa sægarpar alið aldur sinn . Til skamms tíma bjó þar Val - týr Þorsteinsson , einn af dug - mestu útgerðarmönnum þjóðar - innar hin síðari ár . í æsku minni var Þorsteinn á Rauðu - vík , afi Valtýs , sá maðurinn , er mesta sægarpssvipmótið bar , þeirra er ég minnist gleggst . Skömmu utar með firðinum , líka á hægri hönd , alveg á sjávarbakkanum , gefur að líta Syðri - og Ytri-Haga og Víkur - bæina , en þar leit dagsins ljós okkar ágæti Árni Tryggvason leikari , er skemmt hefur mörg - um okkar á leiksviði , í útvarpi og sjónvarpi . Enn utar , aðeins lengra frá sjónum sjáum við Selárbakka og Selá og Hauga - nes-þorpið þar niður undan á fjarðarbakkanum . Þar er da - góð höfn . Á Selá bjó sá mað - ur , er greypst hefur í minni æskuáranna flestum óvanda - bundnum íbúum Árskógisstrand ar fremur , Sigurður bóndi Jó - hannsson , en það er saga í sér - flokki og verður ekki sögð hér . Nú lítum við á vinstri hönd , upp undir Kötlufjalli , Kálf - skinnsbæina , Syðri - og Ytri - ásamt Hátúni , en í Ytra Kálf - skinni lauk Hrærekur , hinn augnalasui konungur frá Nor - egi , útlegð sinni , eins og frægt er , einkum af kvæði Davíðs . Má sjá haug Hræreks þar enn . Á þessum bæ vann ég það óal - genga karlmannsverk að gegna ljósmóðurstörfum og taka á móti frumburði mínum hinn 27. febrúar 1920 , eru það þó ekki einu minningar mínar , sem bundnar eru við þennan sögu - fræga bæ , eins og margir munu vita . Nú kemur brátt í ljós kirkju staður Árskógsstrandar , Stærrí - Árskógur , og prestsetur til 1884 , er séra Tómas Hallgríms - son , systur-sonarsonur lista - skáldsins góða , fluttist þaðan að Völlum í Svarfaðardal og Stærri-Árskógskirkja varðhjá - kirkja Vallaprestakalls . Svo er skráð í kirkjubók Stærri-Árskógs , að á þessum bæ hafi ég fæðst ( í okkar synduga heim ) árið 1895 . Hann - es Þorsteinsson , hinh merki þjóðskjalavörður vor , bættiþví við , að okkur Þorsteini Gísla - syni ritstjóra viðstöddum eitt sinn á málverkasýningu í Reykjavík , að þar hefðum við Þorsteinn fæðst í sama rúminu . Þótti mér að því þá mikill heið - ur , að eiga svo merkan mann að slíkum fyrirrennara . Utan túngarðs Stærri-Ár - skógs hefur , á síðari árum , ver - ið byggður myndarlegur skóli , sem jafnframt er félagsheimili sveitarinnar og skemmtistaður : „ Árskógur " Nafnið heyrist oft nef nt í útvarpinu . I Stærri-Árskógskirkju hlýddi ég á séra Geir Sæ - mundsson , þá prest á Akureyri og síðar vígslubiskup , syngja í fyrsta sinn , er ungmennafélag sveitarinnar var stofnað fyrir rúmum 60 árum . Það er og verður mér ógleymanlegur við - burður . í þessari sömu kirkju fór og fram skírn mín , ferm - ing og vígsla í hjónaband . Nú förum við að nálgast Þor - valdsdalsá og brúna yfir hana . Opnast þá sýn fram í Þorvalds - dal , en þaðan kemur áin . Renn - ur hún niður miðsveitina og út í Eyjafjörð hjá kauptúninu Litlaárskógssandi , er sést þar rueðra á hægri hönd . Hefur þar löngum verið nokkurt útræði og mjög vaxandi hin síðari ár . Þorvaldsdalsá hefur á ýmsan hátt orðið mörgum Árskógs - strendingi , og raunar fleiri , aflvaki og ógnvaldur og marg - ar bernskuminningar mínar eru bundnar við hania bæði í leik og skelfingu . Þorvaldsnafnið hef - ur pg löngum verið nafn á ýms - um aflvekjandi mönnum Ár - skógsstrandar allt frá fyrstu landnámstíð . Frammi í Þorvalds dalnum var áður blómleg byggð og afréttarlönd eru þar enn hin bestu . En nú eru þar bæði Hrafnagil og Kúgil í eyði , einnig hin búsæla jörð , Grund , þar sem mannkostakonan Jór - unn Þorsteinsdóttir , prestsdótt - irin frá Stærri-Árskógi og föð - ursystir Jónasar skálds , bjó í nær 40 ár og dó , — og séra Hákon Espolin gefur svo fög - ur og sjaldgæf eftirmæli í sjálfri kirkjubókinni . Jafnvel Kleif er að hvarfi komin , svo næstu bæir , er við lítum upp með ármi norðan vert eru Brattavellir ásamt Vallholti , en beint framundan , vinstra megin þjóðvegarins er Litli-Árskógur ( eða Minni-Árskógur ) liggur þjóðvegurinn meðfram túngarð - Litli-Árskógur á Árskógsströnd . Svipast um og rifjaðir upp lóngu liðnir tímar og atvik . Litið inn hjá listamönnum sveitarinnar , Litla-Árskógs brœðrum Þorvaldsdalsá UÖ'ast niður til sjávar . Fjær sést yfir Eyja - f jörð og til Látrastrandar . inum , en af sérstökum ástæð - um látum við bifreiðina sveigja heim að þessum bæ , til þess að njóta þar dýrmætra samveru - stunda með óvenuiegu í ^ lenzku sveitafólki og komum við að því síðar . Áður en við komum aðLitla - Árskógi , ókum við framhjáný - býlinu Sólvangi og nokkru ut - an við Litla-Árskóg : Engihlíð , nýlegu myndarbýli Marinós Þorsteinssonar , bróður Valtýs í Rauðuvík . Þar er að finna Birgi Marinósson — þekkt ag vinsælt nafn , meðal útvarps - hlustenda og dansandi æsku - fólks , á snjöllum tón - og texta - höfundi . Á hægri hönd , niður við fjörðinn gegnt Hrísey , er þar rís miðfirðis , sjást húsin á Litlaárskógssandi og út frá þeim gamalkunn bæjanöfn frá því fyrir addamót s.s. Hinriks - mýri , Lækjarbækki , Svínakot , Árbakki , — en bærinn þar ( æskuheimili mitt ) er nú jafn - aður við jörðu , — horfinn líkt og margir leikfélaganna frá fyrstu æskudrauma-árum þess - arar aldar . Nokkru utan við Hinriksmýri er hin gamla Naustavík ,, einn helsti útræðis - staður Árskógsstrandar um og fyrir síðustu aldamót , — nú að vísu lítið notuð til slíkra hluta . í hennar stað hefur verið gerð myndarleg bryggja og bátalega við Litlaárskógssand , við gamla Flataskerið — svo höfn er þar nú mjög á annan veg en áður þekktist . Næsti bær á vinstri hönd , sem við förum framhjá , og stendur nokkuð hátt , er Kross - ar , höfuðból fyrr á árum , — mikið myndarbýli enn í dag og til skamms tíma landsímastöð . Þar ver nú elliárunum sá mað - ur , er ég veit lengst hafa verið hreppstjóra á Árskógsströnd og jafnframt sýslunefndarmann Eyjafjarðarsýslu í fjölda ára , Kristján Eldjárn Kristjánsson 86 ára , föðurbróðir þeirra Litla-Arskógs-bræðra , sem við eigum eftir að ræða um nokkru nánar , og býr sonur Kristjáns , Snorri , nú á jörðinni ásamt konu sinni , Sigurlaugu Gunn - laugsdóttur frá Brattavöllum og börnum þeirra . Oft kom ég að Krossum , með - an amma mín Sigurlaug Jó - hannsdóttir , réði þar húsum og oft síðan ,, enda fæddist þar faðir minn , Jóhann Þorvalds - son og ólst þar upp , en móðir hans var „ Ekkjan á Krossum " , er missti 3 syni sína í sjóinn í eitt og sama skiptið og séra Matthías orti um eitt af sínum minnisstæðu kvæðum . Síðar 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 16. febrúar 1969