Tengjast vitringarnir þrír Kaspar , Melkíor og Baltasar þrettándanum ? Í hugum margra er þrettándinn fyrst og fremst síðasti dagur jóla , dagurinn þegar jólaskrautið er tekið niður , síðasti jólasveinninn fer heim til sín og allt sem jólunum fylgir lagt til hliðar fram að næstu aðventu . Þrettándinn er hins vegar ekki bara dagurinn til þess að pakka saman jólunum heldur hefur hann um aldir verið dagur vitringanna þriggja . Þrettándinn er fyrsti dagurinn , sem reynt var markvisst að fastsetja sem fæðingardag Jesú Krists , en ekki er stafur um það í Biblíunni , á hvaða tíma árs Jesús Kristur sé fæddur . Elsta dæmi sem fundist hefur um minningardag , og tengist fæðingu Jesú Krists , er frá því um 200 árum eftir hans burð . Sagnaritarinn Klemens frá Alexandríu segir frá söfnuði nokkrum sem minnist skírnar Krists með ritningarlestri aðfaranótt 6. janúar eftir rómversku tímatali . Þess verður að geta , að á þessum fyrstu öldum kristindóms var það útbreiddur skilningur , að skírnin væri hin eiginlega fæðing Jesú , því þá fyrst hefði hann orðið guðlegur og eilífur , þegar búið var að skola erfðasyndina af honum . Það er meira að segja til sá lesháttur í einu handriti Lúkasarguðspjalls , að Drottinn hafi sagt , þegar himnarnir opnuðust að skírninni aflokinni : ´ Þú er minn elskaði sonur . Í dag hef ég alið þig . ‘ Næst verður með vissu vart við þessa hátíð 6. janúar hálfri annarri öld síðar . Þá hefur hún breiðst út við austanvert Miðjarðarhaf , til Norður-Ítalíu og til Frakklands , sem þá hét reyndar Gallía . Hún er þá nefnd Opinberunarhátíð , epifanía , í minningu þess að Kristur hefði opinberast með fjórföldum hætti , með fæðingu sinni í Betlehem , með tilbeiðslu vitringanna frá Austurlöndum , með skírn sinni í ánni Jórdan , og loks með fyrsta kraftaverki sínu , þegar hann breytti vatni í vín við brúðkaup í Kana . Vitringarnir þrír . Hluti af mósaíkmynd frá 6. öld í dómkirkjunni í Ravenna á Ítalíu . Eftir að kristni var gerð að ríkistrú í Rómaveldi árið 380 hélst opinberunarhátíðin 6. janúar að mestu leyti óbreytt fyrstu áratugina en á 5. öld vék hún smám saman sem fæðingardagur Krists fyrir 25. desember . Rómarkirkjan reytti síðan smám saman öll virðingarmerki af 6. janúar , nema heimsókn vitringanna . Hann átti ekki að geta keppt við 25. desember . Í Austurkirkjunni hélst minningin um skírnina miklu lengur við þennan dag . Þá var ljósadýrð í kirkjunni meiri en nokkru sinni endranær og af þeim sökum bar 6. janúar víða í Austurkirkjunni nöfn sem merktu einna helst dagur hinna heilögu ljósa . Þessari gömlu skírnarminningu þrettándans bregður reyndar fyrir í fornum íslenskum þýðingum á helgisögnum , Maríu sögu og Postula sögum . Í staðinn fyrir fæðinguna og skírnina gerði Rómarkirkjan sífellt meira úr gestunum þrem frá Austurlöndum þann 6. janúar . Hinn upphaflegi gríski titill þeirra var stjörnuspámenn . Seinna var farið að kalla þá vitringa , en Rómarkirkjan hækkaði þá í tign og gerði að konungum . Þegar Langbarðar tóku á 8. öld að keppa við Rómaborg um yfirráð á Ítalíuskaga , var þeirri sögu komið á kreik að kóngarnir þrír hefðu á endanum verið jarðsettir í Mílanó . Hún varð snemma helsta borgin sunnan Alpafjalla í Hinu heilaga rómverska ríki þýskrar þjóðar eins og þetta furðulega ríkjasamband var kallað allar götur fram til ársins 1806 . Hagsmunaátök milli hinna þýsku og ítölsku hluta urðu til þess , að þýski keisarinn Friðrik Barbarossa , Friðrik rauðskeggur , lagði Mílanó í rúst árið 1162 og lét í kjölfarið grafa upp jarðneskar leifar Austurvegskonunga tveimur árum seinna og flytja þær til biskupssetursins í Köln . Með þessu vildi hann efla virðingu hinnar þýsku kirkju . Enn eiga helgir dómar konunganna úr Austurvegi að vera geymdir í hinni miklu dómkirkju í Köln . Seint á 14. öld safnaði Jóhannes frá Hildesheim saman fjölmörgum munnmælum um þá þremenninga . Algengustu nöfn þeirra eru Kaspar , Melkoir og Baltasar og þeir eru sagðir hver með sínum lit , hvítur , brúnn og svartur . Þannig varð til það heiti þrettándans sem algengast er á meginlandi Evrópu , Þriggjakonungsdagur . Og það nafn hélst , þó að Marteinn Lúter reyndi um tíma að hæðast að þessum ´ þremur flækingum ‘ eins og hann kallaði þá . Á Íslandi varð þetta heiti þrettándans aldrei algengt , þótt menn vissu af konungunum þrem og þetta nafn hans sjáist í tímatali á 17. öld , enda hét dagurinn á máli hins danska einvaldskonungs helligtrekongersdag . Það kom líka fyrir að steypt voru sérstök tólgarkerti fyrir þrettándann með þremur örmum og kölluð kóngakerti . Thor Aspelund er prófessor í líftölfræði í læknadeild Háskóla Íslands , við Miðstöð í lýðheilsuvísindum , og forstöðumaður Tölfræðiráðgjafar Heilbrigðisvísindasviðs . Thor hefur rannsakað áhrif áhættuþátta á hjarta - og æðasjúkdóma og sykursýki og hvernig er hægt að nota þá sem forspárþætti í áhættureiknum .