Staða sveitarfélaga er það slæm að fátt annað en þvingaðar sameiningar , niðurskurður , almenn hagræðing og lagabreytingar virðist geta komið mörgum þeirra til bjargar . Allt frá því að stoðir íslensku krónunnar brustu á vormánuðum í fyrra , og fordæmalaus niðursveifla tók við eftir hrun bankakerfisins í október , hefur staða margra sveitarfélaga verið tvísýn . Hugmynd um fækkun skóladaga , úr 180 í 170 , er eitt af mörgu sem sveitarfélög íhuga nú að hrinda í framkvæmd til þess að bæta rekstrarumhverfið . Það er í augnablikinu fjandsamlegt og blikur eru á loft um , að það geti verið það í nokkur ár ef ekkert verður að gert . Halldór Halldórsson , formaður Samband íslenskra sveitarfélaga , hefur upplýst um það í Morgunblaðinu að alvarlegur rekstrarvandi sveitarfélaga , ekki síst íþyngjandi skuldir í erlendri mynt , kalli á lagabreytingar . Yfirlýsing af þessu tagi er látlaus við fyrstu sýn en í henni er alvarlegur undirtónn . Tekjur sveitarfélaga nægja ekki til þess að halda uppi því þjónustustigi sem þeim ber samkvæmt lögum , og útlit er fyrir að svo verði á næstu þremur árum hið minnsta , miðað við efnahagsspár seðlabankans og fjármálaráðuneytisins . Þar er ekki síst íþyngjandi fjármagnskostnaður helst ástæðan . Sveitarfélög hafa mörg hver fjármagnað framkvæmdir á liðnum árum með erlendum lánum . Þau hafa ríflega tvöfaldast á einu ári . Auk þess bera lán í íslenskum krónum háa vexti – raunar þá hæstu í heimi . Þau taka mið af vaxtastiginu sem er í landinu en stýrivextir eru nú 13 prósent . Örfá sveitarfélög eru í ásættanlegri stöðu , þar á meðal Seltjarnarnes , Mosfellsbær og Vestmannaeyjabær , en flest glíma við erfitt rekstrarumhverfi , ekki síst vegna mikils fjármagnskostnaðar . Fjárhagsáætlanir sveitarfélaga fyrir þetta ár tóku hjá flestum mið af spá Seðlabanka Íslands , frá því fyrir áramót , um stöðu mála á þessu ári . Í henni kom fram að tekjur sveitarfélaga gætu fallið um 15,5 prósent á þessu ári . Spáin gerði enn fremur ráð fyrir því að gengi krónunnar myndi styrkjast mun meira en raunin hefur verið . Í stað styrkingar hefur krónan veikst frá því í upphafi árs . Gengisvísitalan var rúmlega 200 í upphafi ársins en er nú um 230 . Uppfærð spá Seðlabankans gerir ráð fyrir því að krónan muni lítið styrkjast frá því sem nú er næstu þrjú ár . Það eru alvarleg tíðindi fyrir sveitarfélögin , ekki síst dótturfélög þeirra sem hafa á undanförnum árum staðið , mörg hver , í umfangsmiklum framkvæmdum . Skuldir sveitarfélaga vegna skuldbindinga þeirra sem teljast til A-hluta efnahagsreiknings nema 230 til 240 milljörðum króna . Þar af eru um 50 milljarðar í erlendri mynt . Til A-hlutans telst rekstur grunnþjónustu sveitarfélaga sem fjármögnuð er með útsvarstekjum að mestu . Eignirnar hækka hjá OR í kreppunni Vandamálin eru hins vegar meiri þegar horft er til B-hlutans sem dótturfélög , s.s hafnarsjóðir og orkuveitur , tilheyra . Skuldir sveitarfélaga sem tilheyra B-hluta hafa þó ekki verið teknar saman , samkvæmt upplýsingum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga . Fyrir liggur þó að þær eru umtalsvert hærri en skuldir sem tilheyra A-hluta . Til samanburðar nema skuldir Orkuveitu Reykjavíkur ( OR ) um 230 milljörðum miðað við gengisvísitöluna eins og hún er nú , eða tæplega 2 milljónum á hvern íbúa í Reykjavík . Skuldir fyrirtækisins hafa hækkað um 110 milljarða á einu ári . Vandi fyrirtækisins er ekki síst sá að það er með tiltölulega lítið hlutfall af tekjum sínum í erlendri mynt , eða um 20 prósent . Fari svo að krónan styrkist ekki , eins og spár bæði seðlabankans og fjármálaráðuneytisins gera ráð fyrir , verður breytingin á rekstrarumhverfi OR varanleg til hins verra . Þrátt fyrir þessa miklu hækkun á skuldum hafa forsvarsmenn OR borið sig vel og sagt stöðu fyrirtækisins sterka . Hafa þeir bent á að eiginfjár hlutfall fyrirtækisins er um 18 prósent , þrátt mikla hækkun skulda . En ekki er allt sem sýnist í þeim efnum . Á síðasta ári , á sama tíma og krónan hrundi , voru eignir OR endurmetnar í takt við nýjar bókhaldsaðferðir . Endurmatið leiddi til þess að eignir OR urðu umtalsvert verðmætari heldur en áður , eða sem nam um 5 til 10 prósentum . Það er 13 til 26 milljarðar króna miðað eignastöðu fyrirtækisins í lok árs . Af þessari stöðu tekur eiginfjárhlutfall mið . Heimildarmenn mbl.is segja það einkennilegt að eignir fyrirtækisins séu í bókum fyrirtækisins umtalsvert verðmeiri nú en fyrir hrun . Forsvarsmenn fyrirtækisins segja hins vegar að endurmatið hafi farið fram vegna þeirra reikniskilaaðferða sem krafist er , ekki síst af erlendum matsfyrirtækjum sem meta lánshæfi . Ársreikningur Reykjavíkurborgar fyrir árið 2008 , sem stefnt er á að kynna 2. júní samkvæmt upplýsingum frá Hönnu Birnu Kristjánsdóttur borgarstjóra , mun vafalítið taka talsvert mið af erfiðri stöðu OR . Lágir vextir nú bót í máli – En hvað svo ? Fleiri fyrirtæki sem eru í eigu sveitarfélaga , meðal annars Hitaveita Suðurnesja , Norðurorka og Orkuveita Húsavíkur , glíma öll við það að eigin féð hefur gufað upp að mestu með falli krónunnar . Reyndar er það svo , í tilfelli Orkuveitu Húsavíkur , að eiginfjár hlutfallið er neikvætt um tíu prósent , þ.e. fyrirtækið er tæknilega gjaldþrota . Þar hefur orkuverð til íbúa verið hækkað á undanförnum mánuðum vegna erfiðrar stöðu fyrirtækisins . Það sem bjargar þessum fyrirtækjum nú frá því að ráða ekki við þessa auknu skuldabyrði , er lágt vaxtastig á lánum . Þar skipta stýrivextir erlendra seðlabanka miklu máli en þeir hafa allir sem einn lækkað vexti mikið á undanförnum misserum til þess að freista þess að koma hjólum hagkerfa af stað . Vaxtastigið er víða á bilinu 0,25 til 1,5 prósent . Ódýrt lánsfé frá seðlabönkum er þannig ein af aðgerðunum sem gripið er til vegna almennra þrenginga , ekki síst í grunnatvinnuvegum . Vaxtabyrðin af lánunum sem hafa tvöfaldast á einu ári er því hjá mörgum viðráðanleg sem stendur , að mati forsvarsmanna fyrirtækjanna . Sumir hafa raunar gengið svo langt að segja að staða fyrirtækjanna sé „ sterk “ þrátt fyrir tvöföldun skulda án þess að eignir aukist á móti . Og hafa þeir þá vitnað til þess að tekjur dugi til þess að borga af lánum . Ljóst má vera að þetta lága vaxtastig , sem er það lægsta sem verið hefur í heiminum í meira en 50 ár , mun ekki vara að eilífu . Ben Bernanke , seðlabankastjóri Bandaríkjanna , hefur raunar látið hafa eftir sér að seðlabankar verði að passa að „ gera ekki sömu mistökin tvisvar “ , og vitnar þar til þess sem sumir telja vera frumorsök heimskreppunnar í dag . Of langt tímabil ódýrs lánsfjár , ekki síst í Bandaríkjunum . Hver prósentustigs hækkun vaxta hjá erlendum seðlabönkum getur þannig leitt til hækkunar fjármagnskostnaðar upp á milljarða fyrir íslenska skattgreiðendur . Vegna skuldsetningar sveitarfélaga í erlendri mynt .