Greinin birtist fyrst í 2. tölublaði Tímaritis Þroskahjálpar 2019 . Auðlesin útgáfa er neðst á síðunni . Í fullkomnum heimi tækjum við réttar ákvarðanir . Við myndum ekki ýta á snooze takkann á vekjaraklukkunni á morgnana , stunduðum líkamsrækt fjórum sinnum í viku , við keyptum jólagjafirnar í nóvember , fengjum okkur hóflega af kökunni á kaffistofunni , gleymdum engum afmælisdögum og værum til fyrirmyndar að öllu leyti . Flestum er þó ljóst að heimurinn er langt frá því að vera fullkominn og við sem hringsólum í kringum sólina erum það ekki heldur . Þó við vildum gjarnan geta staðið okkar plikt sammælumst við um að forræðishyggja og stjórnun er ekki rétta vopnið í baráttunni við breyskleika okkar . Besta lausnin til þess að slétta úr krumpum og misfellum tilveru okkar er vilji , ( oftast endurteknar ) tilraunir og síðast en ekki síst stuðningur nærumhverfisins . Raunveruleikinn er hins vegar sá að í samfélaginu eru hópar þar sem stjórnun er beitt og fólk svipt ákvörðunarrétti , með formlegum og óformlegum hætti , til þess að láta það taka réttarákvarðanir . Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er kveðið á um að ríki sem eiga aðild að samningnum viðurkenni „ gildi þess fyrir fatlað fólk að vera sjálfrátt og sjálfstætt , meðal annars að hafa frelsi til að taka eigin ákvarðanir “ , að réttindi , vilji og séróskir einstaklingsins séu virt , að gæta beri meðalhófs við gerð verndarráðstafana að því marki sem slíkar ráðstafanir hafa áhrif á réttindi og hagsmuni viðkomandi einstaklings . Fatlað fólk hefur rétthæfi og gerhæfi til jafns við aðra , en það merkir að fólk hafi rétt til þess að ráðstafa réttindum sínum sjálft og til þess að takast á hendur skuldbindingar í eigin nafni . Fólk með fötlun , og þá sérstaklega fólk með þroskahömlun , býr oft við þær aðstæður að hafa takmörkuð yfirráð yfir sér og lífi sínu . Það ræður til að mynda mjög oft ekki hvar það býr , með hverjum það býr , hver aðstoðar það , hvar það starfar eða dvelst á daginn , við hvað það fæst og hvernig það menntar sig og hefur takmarkað ferðafrelsi vegna stuðningsþarfa sinna . Af þessum sökum býr fólk við þann veruleika að fá ekki að taka ábyrgð á eigin lífi og fær því ekki tækifæri til þess að þroska þann hæfileika . Þá er staðan oft sú að reynt er að hafa vit fyrir fötluðu fólki í stað þess að veita viðeigandi stuðning til þess að það geti sjálft komist að bestu niðurstöðunni og tekið rétta ákvörðun . Áföll leiða af sér fíknivandamál og sýna íslenskar rannsóknir að fatlað fólk er sérlega útsett fyrir ofbeldi , einelti og áreitni . Hluti af vandanum er hve kostnaðarsöm geðheilbrigðisþjónusta er og oft á tíðum óaðgengileg fötluðu fólki , að meðferðarúrræði eru óaðgengileg og sniðin að ófötluðu fólki og mikill skortur er á heildrænni meðferð fyrir einstaklinga með fjölþættan vanda . Þá getur fötlun einstaklingsins gert það að verkum að vandasamara er fyrir hann að rata inn á beinu brautina aftur , og að haldast á henni , en það er skýrt að það er skylda samfélagsins að útvega viðeigandi stuðning og úrræði sem henta þörfum einstaklingsins . Það verður alltaf að vera okkar síðasta skref að svipta fólk yfirráðum í eigin lífi . Valdefling og sjálfstætt líf , barátta gegn ofbeldi og mismunun og aukin og betri geðheilbrigðisþjónusta eru lykilatriði í þessu samhengi . Laugardaginn 26. október fer fram málþing á vegum Landssamtakanna Þroskahjálpar um geðheilbrigðis - og fíknivanda fólks með þroskahömlun og / eða einhverfu . Upplýsingar um málþingið má nálgast hér Greinahöfundur er Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir , verkefnastjóri upplýsinga - og kynningamála hjá Landssamtökunum Þroskahjálp . Í fullkomnum heimi tækjum við réttar ákvarðanir . Við værum til fyrirmyndar að öllu leyti . Heimurinn ekki fullkominn og við sem búum þar erum það ekki heldur . Að hafa vit fyrir fólki og að stjórna því er ekki góð aðferð . Í samfélaginu eru hópar þar sem stjórnun er beitt og fólk svipt ákvörðunarrétti . Það er gert til þess að láta það taka réttar ákvarðanir . Í samningi Sameinuðu þjóðanna segir : „ gildi þess fyrir fatlað fólk að vera sjálfrátt og sjálfstætt , meðal annars að hafa frelsi til að taka eigin ákvarðanir “ . Fatlað fólk hefur rétt til þess að ráðstafa réttindum sínum sjálft . Fólk með fötlun býr oft við að hafa takmörkuð yfirráð yfir sér og lífi sínu . Oft hefur fólk ekki val um hvar það býr eða með hverjum það býr . Fólk hefur ekki val um hver aðstoðar það , hvar það starfar eða dvelst á daginn . Fólk hefur lítið val um menntun og hefur takmarkað ferðafrelsi vegna stuðningsþarfa sinna . Vegna þessa fær fólk með fötlun ekki að taka ábyrgð á eigin lífi og fær því ekki tækifæri til þess að þroska þann hæfileika . Reynt er að hafa vit fyrir fötluðu fólki í stað þess að styðja það til þess að taka rétta ákvörðun . Það verður alltaf að vera okkar síðasta skref að svipta fólk yfirráðum í eigin lífi . Það er skylda samfélagsins að styðja fatlað fólk .