20 MORGUNBLAÐIÐ , ÞRIÐJUDAGUR 6. SEPTEMBER 1988 Framtíð sjávarútvegs - hver verður hún ? eftír Svanfríði Jónsdóttur Þegar efnahags - eða hagstjórn - arvandi okkar íslendinga nær þeirri stærð að stjórnmálamenn og fjöl - miðlar taka til að fjalla um hann , þegar hugsanleg „ lausn " efnahags - vandans yfirskyggir alla aðra um - ræðu í landinu þá er sjávarútvegur - inn alla jafna í lykilhlutverki . Vand - inn stóri virðist eiga þar upphaf sitt jafnt sem endi og gildir þá einu hvort um er að ræða vanda vegna verri ytri skilyrða eða vanda vegna hagstjórnar hér innanlands . Nú vakna menn rétt einu sinni upp við vondan draum . Saltfisk - vinnslan sem gekk svo glimrandi undanfarin ár er að sigia í tap , en afkoma hennar er misjöfn eftir landsvæðum . Frystihúsin um allt land eru hins - vegar farin að tapa og það miklu . Talað er um 12% á þetta fræga meðalhús sem enginn veit hvar er staðsett , en menn geta þá rétt ímyndað sér hver staðan er sum - staðar . Staða frystihúsanna er að ýmsu leyti þannig að tæpast er hægt eða sanngjarnt að tala um frystihús sem sjálfstætt fyrirtæki . Skulu ástæður þess nú raktan 1 ) Frystihúsin selja vöru sína í gegnum tvö stór sölusamtök , Sambandið og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna . Samtökin eiga síðan og starfrækja verk - smiðjur og söluskrifstofur í Bretlandi og Bandaríkjunum . f versmiðjunum er hluti afurða frystihúsanna unninn frekar , þ.e. hluti afurðanna er iðnaðar - hráefni . Sölusamtökin sjá um markaðinn og semja um verð . Þau sjá jafn - framt um vöruþróunarstarf . Frysti - húsin fá siðan upplýsingar um birgðastöðu , þar sem hægt er að sjá hvaða pakkningar vantar helst , hvað hreyfíst mest og hinsvegar fá þau verðskrá yfir framleiðsluvör - urnar . Af þessu fyrirkomulagi leiðir að stjórnendur frystihúsanna hafa ekki yfirsýn yfir markaðinn og þær breytingar sem þar kunna að vera í farvatninu . Framleitt er eftir birgðaskýrslum og verðskrám sem kunna að breyt - WORD PERFECT 12. - 15. september HÆTTA A STAFSETNINGARVILLUM OG RITVILLUM H VERFUR NÁNAST EF ÞÚ BEITIR WORD PERFECT WORD PERFECT inniheldur m.a. orðabók með 106.000 íslenskum orðum , sem auka má við eftir þörfum notenda . Allar valmyndir og skipanir eru á íslensku . EFNI : Skipanir kerfisins • Æfingar í notkun Word Perfect • Möguleikarorðasafns • Helstustýri - kerfisskipanir . LEIÐBEINANDi Ragna SigurðardóttirGuðjohnsen , ritvinnslukennari . TÍMIOGSTAÐUR : 12. - 15. september kl. 8.30 - 12.30 í Ánanaustum 15 . SÍMI : 621066 Stjórnunarfélag íslands TÖLVUSKÓU Ánanaustum 15 Simi 6210 66 Fyrirliggjandi í birgðastöð SVARTAR OG GALVANISERAÐAR PIPUR Samkv. Din 2440 Magnafsíáttur og greiðslukjör við allra hæfi ! ooo ° ooo ° oQOo Sverleikar : svart , 3/8 - 5 " galv . , 3/8 - 4 " Lengdir : 6 metrar SINDRAA ^ STALHF BORGAR 7 ÚNI 31 , SÍMAR 27222 & 21684 ast og dæmi eru um núna að fram - leitt hefur verið í góðri trú eftir verðskrá sem síðan hefur verið breytt og látin virka á þegar fram - leidda vöru . Slík áföll hafa húsin tekið á sig af fullum þunga og menn horft á birgðir lækka á einni nóttu um milljónir . 2 ) Flest frystihús kaupa og vinna heila togarafarma af blönduð - um , misgömlum afla . Sérhæfing er því nánast útilokuð . Staðan er einnig þannig að þegar mest berst að , t.d. yfir sumartímann , að útilokað er að framleiða þá vöru sem e.t.v. væri hagstæðast því keyra þarf mikið magn gegn - um húsin á stuttum tíma og vinnuaflið er að stórum hluta unglingar og börn . 3 ) Tekjur frystihúsanna ráðast ekki einvörðungu af framan - greindum þáttum , þ.e. því verði sem sölusamtökin hafa , og hvað framleitt er , heldur einnig af skráningu gengis , þ.e. hve margar krónur fást fyrir doliara og pund til að mæta innlendum kostnaði . Þannig er afkoma þeirra stór - lega háð því — í buliandi verð - bólgu , þ.e. linnulausum hækk - unum kostnaðarliða — hvemig gengið er skráð . Og vegna þess að genginu var haldið niðri „ með handafli " á sama tíma og til - kostnaður jókst , tókst húsunum ekki að laga stöðu sína í góðær - inu . H áu verðin runnu beint í gegn og í flestum tilfellum í vaxtagreiðslur . Því er ekkert borð fyrir báru nú . 4 ) Eignarhald margra frystihúsa er með þeim hætti að þau halda áfram rekstri eftir að þau ættu m.v. rekstrarstöðu að vera búin að loka . Jafnframt gegna þau lykilhlutverki í atvinnulífi fjöl - margra byggðarlaga . Rekstur - inn er þá auðveldaður með fyrir - greiðslu af hálfu viðkomandi sveitarfélags og skuldum breytt í hlutafé . Þannig renna þeir pen - ingar sem fara eiga til sameigin - legra þarfa íbúanna í gegnum frystihúsin og áfram inn í kerf - ið . Slík sveitarfélög þurfa enga tilskipun frá ríkisvaldinu um að draga saman seglin í fram - kvæmdum . Undanfarin ár hefur reglulega mátt sjá um það skrif og vangavelt - ur hvort stjórnendur fyrstihúsanna ætluðu nú ekki að fara að taka til hjá sér svo afkoman verði betri . í ljósi þess sem að framan er rakið má vera ljóst að svigrúm ein - staka húss er harla lítið . Reynt hefur verið eftir hugviti og peninga - legri getu að tæknivæða húsin og auka framleiðni . Síðan verið horft til almennra efnahagsráðstafana , s.s. fiskverðs , vaxta og gengis . Varðandi tekjurnar virðist fyrst og fremst horft til gengisskráning - ar . Það hvernig til tekst með mark - aðssetningu og sölu virðist hafið yfir gagnrýni , í mesta lagi að frysti - húsamenn hvísli um sofandahátt og værð yfir sölusamtökunum . Þau hafa sitt á þurru . Litlar breytingar eru sjáanlegar , þrátt fyrir gjör - breyttar aðstæður frá því þau voru stofnuð bæði í samtökum og fjar - skiptatækni . Hvar eru breytingarnar ? Breytingar virðast ekki á döfinni meðvitað varðandi frystihúsin . Samt sem áður eru breytingar , nán - ast bylting , f fullum gangi innan sjávarútvegsins . Þeim ráða ýmist örvæntingarfullar tilraunir til að auka tekjurnar eða framsýni ein - stakra manna . Það er þó Ijóst að margt af því sem nú er að gerast , gat vart gerst fyrr vegna m.a. tækni og samgangna . En lítum yfir sviðið . 1 ) Útflutningur ísaðs afla í gámum gerir það að verkum að skip þurfa ekki að sigla með allan aflann ef menn vilja freista gæfunnar á erl. fiskmörkuðum . 2 ) Frystingin er að færast út á sjó , stjórnlaust . 3 ) Fiskmarkaðir eru orðnir stað - reynd og í gegnum þá ættu for - sendur til sérhæfingar að vera til staðar og þar með forsenda fyrir skaplegum vinnutíma og betra skipulagi í framleiðslunni . ' " , : ' * i : jj.m Svanfríður Jóuasdóttir „ En víkjum þá aftur að stöðunni í dag . Staðan er orðin það bág , að ef ekki verður gripið til aðgerða strax munu húsin loka hvert af öðru og spurning hve mörg geta þá opnað aftur . Efbeðiðereðaeitt - hvert hálfkák , sem ekk - ert endist , verður nið - urstaðan munu önnur öfl en heilbrigð skyn - semi ráða því hvort það verða tæknivæddustu og bestu húsin og / eða e.t.v. hús sem eru meg - in uppistaða atvinnulíf s í heilu byggðarlagi sem lifaaf . 4 ) Flutningur á ferskum sjávaraf - urðum með flugi — beint á markað — fer vaxandi . En víkjum þá aftur að stöðunni í dag . Staðan er orðin það bág að ef ekki verður gripið til aðgerða strax , munu húsin loka , hvert af öðru og spurning hve mörg geta þá opnað aftur . Ef beðið er eða eitthvert hálfkák , sem ekkert endist verður niðurstaðan , munu önnur öfl en heilbrigð skynsemi ráða því hvort það verða tæknivæddustu og bestu húsin og / eða e.t.v. hús sem eru megin uppistaða atvinnulífs í heilu byggðarlagi sem lifa af . Það þarf því að grípa til aðgerða sem bæði grípa á bráðum vanda og horfa til framtíðar . Hvað á þá að gera ? 1 ) Lækka vexti . Það stenst enginn atvinnurekstur 9 — 12% raun - vexti . Það á ekki bara við um sjávarútvegsfyrirtæki , þau eru ekki endilega á því sviði fyrir - tækin sem ýmist eru að fá greiðslustöðvun eða lýsa sig gjaldþrota þessar vikurnar . For - senda þess að eitthvað gangi upp er auðvitað hagstjórn sem tekur mið af íslenskum aðstæð - um í stað æfínga með skóla - bókakenningar . 2 ) Hluta af skuldum verði breytt í hlutafé í viðkomandi fyrirtækj - um og eiginfjárstaða þeirra þannig styrkt . Bankar og sjóðir taki það á sig , og axli þar með sína ábyrgð af því hvernig kom - ið er . Við gætum t.d. hugsað okkur varðandi bankana að sá mismunur sem hefði verið á 3% raunvöxtum og því sem fyrir - tækin hafa greitt 1987 og 1988 yrði það sem horft yrði til . Þar sem bankar mega ekki eiga fyr - irtæki í rekstri væri eðlilegast að bæði þeir og viðkomandi sjóð - ir afskrifuðu þetta fé og að í fyrirtækjunum færi félag starfs - manna með þetta nýja hlutafé . Mér finnst það hinsvegar sið - CINT.rlREGISTEn