Hvað á fyrirtæki að gera þegar það hefur of mikið af peningum ? Þessi spurning hefur blasað við stjórnendum á Íslandi undanfarin ár . Það er ekki gott að borga arð , því arður er eitthvað sem ríkt fólk fær og borgar lítinn skatt af . Starfsfólkinu , sem vann fyrir þessum pening , gæti sárnað það . Eðlilegast væri auðvitað að gefa starfsfólkinu pening fyrir dugnaðinn , eða fjárfesta í framtíð fyrirtækisins . Eða kaupa eitthvað fallegt fyrir samfélagið . En hvers vegna að gera það , þegar er hægt að henda peningunum út um gluggann ? Auglýsing Á árunum 2015 - 2018 keyptu fyrirtæki skráð í Kauphöll Íslands eigin hlutabréf fyrir meira en 53 milljarða króna . Það mætti segja að þau hafi tekið möntruna „ fjárfestu í sjálfum þér “ alla leið , nema að þau fjárfestu auðvitað ekki í neinu – þau fluttu peningana í hendurnar á hluthöfum sem voru til í að selja sig úr fyrirtækinu . Einhverjir samsæriskenningasmiðir hafa sagt að þetta séu bara dulbúnar arðgreiðslur . Einn þeirra er framkvæmdastjóri fjármálasviðs Skeljungs hf. , sem lét hafa eftir sér að „ Það er viðkvæmara að greiða stórar upphæðir til hluthafa í formi arðs en í formi endurkaupa “ . Skeljungur hefur undanfarin ár dælt hundruðum milljóna króna úr fyrirtækinu með þessari aðferð . Tvennt gerist þegar fyrirtæki kaupir eigin hlutabréf : handhafar bréfanna sem eru keypt fá peninga og eftirstandandi bréf hækka í verði . Til langs tíma hefur þetta svipuð áhrif á fyrirtæki eins og það hefur á manneskju að borða á sér fótinn . Fyrst er það seðjandi , næringarríkt og bragðgott . En með tímanum verður erfitt að halda áfram að labba . Hrun í fjárfestingum á Vesturlöndum síðustu áratugi má að hluta rekja til þessara vinnubragða – forgangsatriðið hefur verið að setja krem á köku fjárfesta , frekar en að byggja upp framtíðina . Þann fyrsta nóvember 2018 keypti stjórnarmaður í Marel hlutabréf í fyrirtækinu fyrir 100 milljónir króna . Þremur vikum síðar samþykkti hluthafafundur Marel endurkaupaáætlun sem keypti hluti í félaginu fyrir 6,6 milljarða króna fram til 5. mars 2019 . Hókus pókus , nú voru hlutir stjórnarmannsins orðnir 130 milljón króna virði . Auðvitað er ekki öll hækkun bréfanna á þessu tímabili vegna endurkaupa . Marel er fínt fyrirtæki í mikilli uppbyggingu . En sjötta hvert hlutabréf Marel sem var keypt frá nóvemberlokum 2018 til marsbyrjunar 2019 var keypt af fyrirtækinu sjálfu . Greiningaraðilinn Fortuna Advisors hefur lagt mat á það hvernig fyrirtækjum gengur ef þau ákveða að kaupa eigin hlutabréf , frekar en eitthvað nytsamlegt . Viti menn , þannig fyrirtæki drógust aftur úr öðrum til lengri tíma litið . Þetta þarf auðvitað ekki að koma á óvart . Það að sjúga peninga úr fyrirtækjum með arðgreiðslum og endurkaupum gerir þau veikari , á kostnað starfsfólks og framtíðarinnar , í þágu skammtímagróða hluthafa . En það er ekki sama hvort peningarnir fari út með arðgreiðslum eða endurkaupum . Einn hópur fólks græðir meira á endurkaupum , sem kann að útskýra hvers vegna sú aðferð hefur orðið vinsælli undanfarið . Sá hópur er háttsettir stjórnendur í viðkomandi fyrirtækjum . Nú til dags fá „ lykilstarfsmenn “ oft , til viðbótar við laun , rétt til að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu á föstu verði , sama þótt verðið hækki í millitíðinni . Hugmyndin er að þetta hvetji þá til að vera duglegir að gera fyrirtækið verðmætara . Þetta má einnig gera með fjárfestingu og uppbyggingu , en hún er óviss og tekur tíma . Fljótvinnari leið er að kaupa bara bréf í fyrirtækinu sjálfu . Verðið rýkur upp – til skamms tíma , að minnsta kosti . Nú kaupir stjórnandinn hlutabréf á loforðsverðinu , selur strax aftur á hærra verðinu og hefur með því að lyfta litlafingri grætt haug af peningum . Og hver veit nema fleiri geti grætt á svona kaupum ? Íslensk elíta er ástrík og umhyggjusöm , og full af alúð gagnvart vinum og vandamönnum . „ Markaðurinn hérna heima , hann hefur oft verið pínu sérstakur , “ segir fjármálastjóri Haga . „ Það virðast allir vita allt ... allt pjakkar sem voru saman í skóla eða í fótbolta svo verðið gæti hafa breyst löngu áður . “ Innherjaviðskipti heita þetta . Sum lögleg , sum ólögleg , öll full af kunningjakærleik . Þetta gerist auðvitað bara ef ekki er haft náið auga með fyrirtækinu . Til dæmis ef eigandi fyrirtækisins er ekki árvökull kapítalisti , heldur óvirkur fjárfestir – eins og lífeyrissjóður . Fyrir nokkrum árum sagði stjórnaformaður Gildis – lífeyrissjóðs að sjóðirnir þyrftu að auka árvekni sína , annars myndu smærri og harðskeyttari fjárfestar , eða framkvæmdastjórnin , taka yfir alla stjórn . „ Það gefur ótrúlega litlu hlutafé vægi ef [ lífeyrissjóðirnir ] hafa engin afskipti af stefnumótun eða stjórnum fyrirtækja , “ sagði hann . Sannast sagna . Á síðustu vikum var tilkynnt um endurkaup hlutabréfa í Sjóvá , Símanum , Origo , Eik fasteignafélagi , Heimavöllum , VÍS , Högum , Eimskipum og Regin . Milljónatugir fylgja milljónatugum á leið sinni – ekki beint út um gluggann , heldur í vasann á bröskurum og „ pjökkum sem voru saman í fótbolta “ . Það mætti jafnvel segja að það væri samfélagslega betra að henda peningum bókstaflega út um gluggann . Þá myndi fólkið á götunni allavega fá hann í hendurnar . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .