28 LAUGARDAGUR 1 . JUNI 1996 Maríanna Csillag er spennufíkill og hefur tekið þátt í hjálparstarfi víða um heim : Mamma biður til Guðs þegar síminn hringir „ Andlega hliðin var erfiðust . Fyrir fimm áirum bjuggu Júgóslavar við svipaðar aðstæður og við íslendingar - sátu með fjarstýringuna fyrir fram - an sjónvarpið á kvöldin og hörmuðu ástandið í Afríku . í dag er margt af þessu fólki í sömu aðstöðu og fólkið í Afríku , búið að missa allt sitt og á ekki neitt . í mörgum flóttamanna - búðum sá maður vonleysið í augna - ráðinu . Fólk sem var búið að strita alla slna ævi til þess að geta haft það náðugt í ellinni en stóð uppi alls - laust . Eymdin var nær alger og margir sögðu við mig : „ Af hverju fékk ég ekki bara að deyja . " Þetta var fólk eins og ég og þú . Maður velti því svo oft fyrir sér hver væri tíi - gangurinn með þessum átökum . Maður keyrði í gegn um þorp eftir þorp þar sem allt var ónýtt , brenn - andi hús úti um allt . Þetta fyllti mann miklu vonleysi . " Þannig farast Maríönnu Csillag hjúkrunarfræðingi orð um dvöl sína í fyrrum lýðveldum Júgóslavíu en þar starfaði hún sem sendifulltrúi Rauða krossins í eitt ár . Fá lönd hafa verið meira í fréttum undanfarin ár en Júgóslavía . Þar hefur geisað grimmilegt stríð sem hefur leitt ólýsanlegar hörmungar yfir stóran hluta íbúanna , þó ekki alla . Nær daglega berast okkur frétt - ir af atburðum í landinu sem er reyndar ekki til lengur sem eitt ríki . Til hafa orðið fimm sjáifstæð ríki úr því sem var hin kommúníska Júgó - slavía sem Tító stjórnaði ; Sambands - lýðveldið Júgóslavía sem í eru Serbía og Svartfjallaland , Króatia , Slóvenía , Makedónía og Bosnía - Herzegóvína . „ Csillag er ungverskt nafn , foreldr - ar mínir voru í þeim hópi sem kom hingað til lands árið 1956 , í kjólfar innrásar Sovétmanna í landið það ár , " segir Maríanna og því má segja að hún sjálf þekki það í gegn um blóð sitt hvernig það er að vera flóttamað - ur . Faðir hennar lést árið 1963 en móðir hennar og eldri bróðir búa enn hér á landi . Skömmu eftir hjúkrunarnámið hóf Maríanna störf á gjörgæsludeild Borgarspítalans , að eigin sögn vegna þess að þar átti hún von á spennandi hlutum . „ Ég verð að játa að ég er svolltill spennufíkill , " segir hún . „ Á gjör - gæslunni vann ég með nokkrum ein - staklingum sem höfðu starfað sem sendifulltrúar og það var eiginlega kveikjan að því að ég fór út í þetta . Þau höfðu farið út um allan heim og mér fannst þetta mjög spennandi og ákvað því að sækja um námskeið fyr - ir sendifulltrúa . Að því loknu fer maður á svokallaða „ alheimsvakt " og síðan er kallað á okkur ef þörf krefur . Þá er það undir þér komið hvort þú segir já eða nei . " Borgarastríð íAfganistan Maríanna kláraði námskeiðið snemma árs 1991 . í lok ársins var hún kölluð til starfa í Afganistan þar sem blóðug borgarastyrjöld geisaði . Þar vann hún á sjúkrahúsi Rauða krossins í Kabúl í sex mánuði . Hún segir þann tíma hafa verið mjög lær - dómsríkan . í Kabúl í Afganistan voru starfsmenn Rauöa krossins að þjálfa ófaglært fólk , dýralækna , lögfræðinga og ómenntað fólk til að taka við rekstri sjúkrahússins þar . Þetta fólk hefur nú tekio við sjúkrahúsinu og koma starfsmenn Rauða krossins þar hvergi nærri í dag . Maríanna er í neðri röð fyrir miðju . „ Okkar sjúkrahús var það eina sem var starfandi á þessum tíma og við Jentum í því að taka á móti stríðshrjáðum . Þegar ég var þarna tóku Mujaheddin skæruliðar borgina og það var á þessum tíma sem það reiðarslag dundi yfir að Jón Karls - son hjúkrunarfræðingur , sem ásamt mér og Elínu Guðmundsdóttur var staddur þarna sem sendifulltrúi , var myrtur rétt fyrir utan Kabúl . Þannig að andlega hliðin var mjög erflð , " segir Maríanna . Frá Afganistan fór Maríanna heim og segist hafa verið búin að fá nóg eftir þessa reynslu . Eitt og hálft ár leið og'þá fór þetta sérstæða starf að toga í hana aftur og í maí 1994 fór hún til Tanzaníu til að starfa í fiótta - mannabúðum fyrir flóttafólk frá Rú - anda . Þar voru aðstæður að hennar sögn ömurlegar , gríðarleg eymd og vosbúð í byrjun en um 300.000 manns hírðust á mjög takmörkuðu land - svæði . En eftir því sem timinn leið stækkuðu búðirnar og aðbúnaður batnaði . Maríanna var í þrjá mánuði í Tanzaníu og sneri eftir það heim . í þetta sinn dvaldist hún hér heima í 8 mánuði . Þá var komið að hinni stríðshrjáðu Júgóslavíu . „ I Júgóslavíu hafði ég aðsetur á tveimur stöðum . I hafnarborginni Split í Króatíu og í Mostar í Bosníu . Síðarnefnda borgin er tvískipt á milli Króata og múslíma . Ég var eini hjúkrunarfræðingurinn á vegum RKÍ i Split og eftir nokkrar vikur kom í ljós að þörfin var mikil . Alls voru 12 hjúkrunarkonur í Júgóslavíu og hver og ein hafði sitt svæði sem hún var ábyrg fyrir . Höf - uðstóðvar mínar voru í Zagreb , höf - uðborg Króatíu , og þaðan komu allar okkar birgðir . Ég var með aðstoðar - manneskju og túlk sem var reyndar læknanemi frá Bosníu . Starf okkar var í rauninni þrískipt . í fyrsta lagi að fara á milli sjúkrahúsa , heilsu - gæslustöðva og sjúkraskýla , sjá fólki , sem var með ýmsa sjúkdóma , fyrir lyfjum og sjá um skurðaðgerðir á særðum og annað slíkt . í öðru lagi unnum við að því að sameina fjöl - skyldur með óllum mögulegum hætti . Og í þriðja lagi var í okkar verkahring að heimsækja stríðs - fanga , þ.e. að athuga hvernig aðbún - aður þeirra var , hvort farið væri eft - ir alþjóðasáttmálum og slíkt . Að meðaltali keyrðum við um 1000 kíló - metra á milli Split og Mostar á viku en það eru um 160 kílómetrar á milli borganna . " Á þeim tíma sem Maríanna var I Júgóslavíu voru fjórir aðrir íslend - ingar í landinu á vegum RKÍ en einn - ig voru íslenskir starfsmenn þar á vegum Sameinuðu þjóðanna . Hún segir að ekkert samband hafi verið á milli þeirra . „ Við vissum ekki af þeim og þeir vissu ekki af okkur . Ég komst að því í gegnum DV , sem ég fékk sent , að það voru aðrir íslendingar í land - inu ! " - Hvers vegna voru samskiptin svona lítil ? „ Starfmenn Rauða krossins eru að sjálfsógðu ekki með nein vopn og svo voru „ bláhjálmarnir " , eins og starfs - menn og hermenn S.Þ. eru kallaðir , mjög illa liðnir af fólkinu því það hJjómar skringilega að vera friðar - gæsluliði og geta ekkert gert til þess að stilla til friðar í landi sem logar í bardögum . Bláhjálmarnir voru líka skotmörk og við vildum ekki vera í námunda við þá . " Tveir heimar Þegar flóttafólk frá Rúanda streymdi yfir fljótið milli Rúanda og Tanzaníu í hittifyrra settist það niður nokkra kílómetra frá landamærunum til að hvíla sig . Sífellt bættist fleira fólk í hópinn og fór svo að lokum aö Rauði krossinn varð að setja þar upp búöir , skýli og fyrstu aðstoð . Hvernig var ástandið í Split og Mostar ? „ Ástandið í Split og Mostar var gjórólíkt . íbúar Split urðu nær ekk - ert varir við stríðið . Þeir lásu um bardagana í blööum og sáu myndir í sjónvarpinu . Þar var nóg til af öllu . Enginn leið skort og ekkert vantaði nema ferðamennina en Split og svæðið þar í kring var mikið ferða - mannasvæði . í raun vissu íbúarnir lítið um hvað stríðið snerist . Þar var nánast ekkert um að fólk missti sína ættingja í átökum . Split var því hálf - gerð draugaborg að þessu leyti . Annað var uppi á teningnum I Mostar , Borg brúanna , en áin Drina liggur þvert í gegnum hana og skipt - ir henni í tvennt . í'austurhluta borg - arinnar , múslímahlutanum , var ekk - ert rafmagn , húsin voru sundurskot - in og borgin gjörsamlega í rúst , rétt +