Miðvikudaginn 28. maí síðdegis hófst fyrsta íslenska söguþingið . Nokkur misseri eru liðin síðan þau Anna Agnarsdóttir og Eggert Þór Bernharðsson sagnfræðingar komu á minn fund og leituðu eftir stuðningi við þá hugmynd , að vorið 1997 yrði efnt til Íslenska söguþingsins . Tók ég þeim vel og hét því að leggja þeim lið . Þingið var síðan haldið frá miðvikudegi til laugardags 31. maí og kom það í minn hlut að flytja lokaræðu þess . Eftir því , sem ég heyrði á þinggestum þótti þeim öllum mikið til þingsins koma . Það var mjög vel undirbúið og dagskráin öll metnaðarfull . Því miður hafði ég ekki tök á að sitja þingið nema setningarathöfnina og síðdegis laugardaginn , þegar ég hlustaði annars vegar á þrjá fyrirlestra um stöðu Íslands í umheiminum , sem þeir fluttu Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur , Valur Ingimundarson sagnfræðingur og Sigurður Snævarr hagfræðingur . Þá hlýddi ég einnig á Jóhannes Nordal , fyrrverandi seðlabankastjóra , ræða um efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga . Raunar fór ég inn á sviðin , sem þeir Gunnar Helgi og Valur ræddu í ræðu minni við þingslitin . Ég get vel tekið undir það með Gunnar Helga , að hér á landi skorti stjórnmálamenn öfluga ráðgjöf um stefnumótun í utanríkismálum á hvaða sviði sem er . Sérfræðingar veita ráð um efnahagsmál , varðandi nýtingu auðlinda og unnt er að fá álit um lögfræðileg eða verlfræðileg efni . Á hinn bóginn er enginn viðurkenndur ráðgefandi aðili í utanríkis - og öryggismálum . Það er einnig rétt hjá Gunnari Helga , að sú staðreynd , að Íslendingar ráða ekki yfir eigin her skiptir sköpum varðandi mat á öryggishagmununum . Hef ég oft bent á það í umræðum um þau mál , að sú staðreynd , að við Íslendingar verjum ekki einni krónu til að tryggja hernaðarlegt öryggi okkar valdi því , að hér fari aldrei fram sambærilegar umræður um þessi mál og í öðrum löndum , þegar teknar eru ákvarðanir um útgjöld til hermála . Á hinn bóginn er ég þeirrar skoðunar eftir áralanga reynslu af þátttöku í ráðstefnum sérfræðinga um þessi mál og aðra þætti utanríkismála , að menn verða fljótt of heillaðir af viðfangsefnum sínum og mæla með hraðari þróun alþjóðlegs samstarfs , en hinn almenni borgari getur samþykkt . Tel ég það meðal annars eina af meginástæðunum fyrir því , að fylgið sveiflast jafnmikið og gerst hefur í kosningum í Bretlandi og Frakklandi undanfarið . Er ég þeirrar skoðunar , að nú muni hægja á samrunaþróuninni í Evrópu og ákveðið verði að fresta því , að hin sameiginlega Evrópumynt komi til sögunnar . Skilgreiningar Gunnars Helga á afstöðu íslenska valdahópsins og þróun íslenska þjóðfélagsins í samræmi við hana eru ekki sannfærandi í mínum huga . Við sjáum í hvern vanda valdahóparnir í öllum ESB-löndunum eru komnir , vegna þess að þeir hafa fjarlægst almenning of mikið í kappsemi sinni í nafni samrunaþróunarinnar í Evrópu . Sigurður Snævarr fjallaði nokkuð um hagfræðingaálitið svonefnda , sem þeir Gylfi Þ. Gíslason , Jónas H. Haralz , Klemens Tryggvason og Ólafur Björnsson sömdu eftir fall nýsköpunarstjórnarinnar 1946 . Mæltu fjórmenningarnir , sem tilnefndir voru af jafnmörgum stjórnmálaflokkum , með því að halda haftastefnunni frá 1931 áfram . Telur Sigurður þetta álit eitt hið versta , sem komið hefur fram í íslenskri stjórnmálasögu og það hafi orðið þjóðinni mjög dýrkeypt og haft hörmulegar afleiðingar , að eftir því var farið , raunar hafi þjóðin ekki losnað undan þeirri áþján fyrr en um 1960 með viðreisnarstjórninni . Tilraunin um 1950 , þegar faðir minn fékk Benjamín H. J. Eiríksson til að semja greinargerð fyrir Sjálfstæðisflokkinn um leið út út haftakerfinu , heppnaðist ekki . Jóhannes Nordal sagði í erindi sínu , að þau ráð sem stjórn Landsbanka Íslands hafi gefið 1931 og voru forsendur haftabúskaparins hafi orðið þjóðarbúinu mjög skaðleg . Þá hafi það einnig verið mjög óheppilegt hjá Jóni Þorlákssyni og samherjum hans að sameina seðla - og viðskiptabanka í Landsbanka Íslands í stað þess að fela seðlaútgáfuna sérstökum ríkisbanka eins og afi minn Benedikt Sveinsson hafi viljað . Hin sameinaða bankastofnun hafi alls ekki verið í stakk búinn til að sinna efnahagslegri ráðgjöf sinni á nægilega faglegan hátt . Síðan mátti ráða það af erindi Vals Ingimundarsonar , að það hafi verið stefnan í utanríkis - og öryggismálum , sem gerði íslenska hagkerfinu kleift að lifa af haftastefnuna , eftir að gróðinn af síðari heimsstyrjöldinni hvarf eins og dögg fyrir sólu . Íslendingar fóru fram á Marshall-aðstoð 1948 og fengu hana fyrst í apríl 1949 um sama leyti og skrifað var undir Atlantshafssáttmálann , fengum við síðan hlutfallslega mesta aðstoð miðað við höfðatölu . Vinstri stjórnin 1956 notaði síðan varnarleysisstefnu sína sem vopn , þegar hún knúði á um lántökur hjá Vesturlöndum og NATO . Féll hún frá öllum hugrenningum um að loka varnarstöðinni og fékk mikið af lánsfé . Var það síðasta ríkisstjórnin fyrir viðreisn með aðild Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks . Af mörgu athyglisverðu við þessa fyrirlestra var , að í umræðum um hagfræðilega þætti og efnahagsmál var höfuðáherslan á stefnumótunina og afleiðingar rangra ákvarðana eða ráða , en ekki á aflabrögð og ytri aðstæður . Nú þegar Ísland er komið í hóp þeirra ríkja , sem talin eru búa við mest frjálsræði í efnahagsmálum , er þessi hafta - og skömmtunatími enn fjarlægari en ella og líklega er enginn , sem saknar sífelldra efnahagsúrræða stjórnmálamanna . Þau úrræði gengu sér til húðar á óðaverðbólgutímum níunda áratugarins . Með hina hagfræðilegu ráðgjöf í huga og afleiðingar hennar á upphafsárum lýðveldisins má kannski þakka fyrir , að stjórnmálamennirnir treystu ekki of mikið á sérfræðilega ráðgjöf við mótun stefnunnar í utanríkis - og öryggismálum . Dómur sögunnar er sá , að þar hafi vel til tekist . Það er kannski einmitt þess vegna , sem við höfum ekki sambærilegar ráðgjafastofnanir í utanríkis - og öryggismálum og finna má erlendis ? Ég bið lesendur að afsaka , hve mjög ég teygi lopann í tilefni af þessum erindum á söguþingi , en fyrir mér vakir það eitt að festa á netið vangaveltur mínar , svo að ég gleymi þeim ekki og vegna þess að þau skerptu jafnframt fyrir mér hlut forfeðra minna að því efnahagsmál varðar , en líklega töldu þeir sig aldrei hafa mikla sérþekkingu á þeim heldur meta þau með almenna skynsemi að leiðarljósi , sem er jú að lokum öruggasta haldreipi stjórnmálamanna . Framhaldsskólar um land allt eru nú að ljúka vetrarstarfinu . Þáðum við Rut boð um að verða við slit Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni sunnudaginn 1. júní , þar sem jafnframt var verið að kveðja Árna Guðmundsson skólastjóra , sem nú lætur af störfum fyrir aldurs sakir eftir 41 árs skólasjórn . Var ánægjulegt að fara til Laugarvatns þennan fyrsta fagra sumardag ársins , taka þátt í hátíðinni þar og ávarpa . Ég hef heyrt á fólki , sem tekur þátt í skólaslitahátíðum , að heldur þyki því hvimleitt , þegar skólameistarar noti þær til að barma sér vegna fjárskorts og kvarta undan skilningsleysi fjárveitingarvaldsins á málefnum skólanna . Því finnist frekar að auka eigi ungu fólki bjartsýni með hvatningarorðum en láta í það skína , að enginn kunni í raun að meta gildi menntunar , hvað sem hátíðarræðum líði . Ekki var neinn slíkur barlómur hafður í frammi á Laugarvatni . Nú er unnið að því að fara yfir fjármál og innra starf allra framhaldsskólanna í menntamálaráðuneytinu með það að markmiði að semja við þá um gegnsæjar fjárveitingar , einnig hefur ábyrgð skólameistara á fjármálastjórn og mannahaldi verið stóraukin . Þeim ber að haga útgjöldum í samræmi við fjárveitingar . Ábyrgð þeirra breytist ekkert , þótt þeir telji , að meira fé eigi að renna til fræðslumála . Þá sýna allar kannanir , að gæði í skólastarfi ráðast ekki af því , hve háu hlutfalli þjóðartekna er varið til menntamála . Þyngst vegur , hvernig staðið er að innra starfi skólanna og nýtingu á því fé , sem er til ráðstöfunar hverju sinni . Nálgist menn vanda skólakerfisins með því einu að ræða um fjárskort eru þeir í raun að forðast umræður um það , sem mestu skiptir , vilji menn ná árangri . Nýtt skref var stigið í hinni víðtæku námskrárvinnu , sem nú fer fram á vegum menntamálaráðuneytisins , föstudaginn 30. maí , þegar ríkisstjórnin samþykkti tillögur mínar í því efni og þær voru síðan kynntar síðdegis sama dag á blaðamannafundi . Enskan verður fyrsta tungumálið í grunnskóla , kennsla í henni hefst í 5. bekk en í dönsku í 7. bekk . Umræður munu fara fram næsta haust um það , hvernig staðið verður að því að breyta samræmdum prófum . Markmið með námskrárvinnunni er að stytta nám fyrir háskóla úr 14 árum í 13 ár . Ljóst er að þetta markmið næst ekki nema með samræmdum aðgerðum og verður nú unnið að því að móta þær . Léleg fréttamennska Ég get ekki orða bundist um ótrúlegan fréttaflutning í hádegisfréttum hljóðvarps ríkisins sunnudaginn 1. júní , þegar sagt var frá niðurstöðum prestkosninga í Garðaprestakalli . Þar var í kynningu á fréttunum sagt , að sigurvegari í prestskosningunni væri þeirrar skoðunar , að sigurinn gæti hann þakkað , að andstæðingur hans studdist við svokallaða biskupsmenn og Sjálfstæðisflokkinn . Þegar fréttin var flutt kom hins vegar í ljós , að sigurvegarinn lét aldrei nein orð falla um þetta heldur var það fréttamaðurinn , Pálmi Jónasson , sem spurði leiðandi spurningar á þennan veg og lagði síðan þannig út af hlutlausu svari sigurvegarans , að hann samsinnti því , sem í spurningunni fólst . Með þeirri aðferð , sem þarna var beitt í fréttatíma , gefa útvarpsmenn tóninn í þjóðfélagsumræðum hvað sem staðreyndum líður og gengur aðferðin þvert á það , sem Arthur Marwick prófessor áréttaði hvað eftir annað í ræðu við upphaf söguþings , þegar hann hvatti sagnfræðinga til þess að byggja á staðreyndum og engu öðru .