Óhætt er að segja að skýrsla ríkisendurskoðunar um RÚV sé verulegur áfellisdómur yfir stjórnendum RÚV og umgjörð þess . Ríkisendurskoðun birti í vikunni skýrslu um Ríkisútvarpið ( RÚV ) og rekstur þess . Óhætt er að segja að þetta sé svört skýrsla , verulegur áfellisdómur bæði yfir stjórnendum RÚV og umgerð þess að lögum . Það er því nánast grátbroslegt að lesa þau viðbrögð stjórnar RÚV að skýrslan staðfesti stórfenglegan árangur liðinna ára . Rúmt ár er síðan menningarmálaráðherra óskaði eftir því að ríkisendurskoðandi athugaði hvort bókhald RÚV ohf. uppfyllti tiltekin skilyrði . Ríkisendurskoðun féllst á þá beiðni en ákvað að taka fleiri þætti í rekstrinum til skoðunar að eigin frumkvæði . Ríkisendurskoðandi ákvað að leitast við að svara þremur meginspurningum . Í fyrsta lagi hvort starfsemi RÚV , önnur en fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu , samræmdist lögum , þá hvort reikningsskil RÚV stæðust ákvæði Evróputilskipunar og loks hvort rekstur RÚV væri sjálfbær . Svörin eru mikið áhyggjuefni . Það sem mest stingur í augu er sjálfsagt sú staðreynd að Ríkisúrvarpið hefði orðið ógjaldfært ef ekki hefði komið til lóðabrasks í Efstaleiti . Heildarafkoman 2013 - 2018 var þannig jákvæð um 1.527 milljónir króna , en svo hefði ekki verið nema fyrir söluhagnað af byggingarétti fyrir íbúðir við Efstaleiti , en á sínum tíma fékk RÚV úthlutað mjög ríflegri lóð þar , enda uppi hugmyndir um síðari byggingaráfanga útvarpshússins . Söluhagnaðurinn af lóðunum nam alls 1.738 milljónum króna árin 2016 , 2017 og 2018 , svo við blasir að án lóðasölunnar hefði RÚV orðið ógjaldfært og heildarafkoman neikvæð um 61 milljón . Í skýrslunni segir að Evrópulöggjöf og aðkoma Eftirlitsstofnunar EFTA ( ESA ) að fjármögnun og starfsemi RÚV hafi haft mikil áhrif á þróun rekstrarformsins og hlutverks RÚV eins og það er skilgreint í lögum , en af þeim sökum sé RÚV rekið sem opinbert hlutafélag ( ohf. ) . ESA taldi að ótakmörkuð ríkisábyrgð á skuldbindingum félagsins fæli í sér ólögmæta ríkisaðstoð og að fjármögnun RÚV , fyrir breytinguna , veitti því efnahagslegt forskot . Eins og áður hefur verið rætt í þessum dálkum skiptir öllu að rekstrarþáttum sé haldið aðskildum , svo að ríkisstyrkir séu eingöngu nýttir í almannaþjónustu fjölmiðilsins en ekki til að fjármagna samkeppnisrekstur , en þar er auglýsingamarkaður sennilega augljósasta dæmið . Ríkisendurskoðun telur að bókhald RÚV ohf. mæti kröfum ESA um aðgreiningu á tekjum af samkeppnisrekstri , beinum kostnaði og hlutdeild í sameiginlegum kostnaði . Hins vegar hafi Ríkisútvarpið ekki farið að lögum og stofnað dótturfélög um annan rekstur en fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu . Það er auðvitað þeim mun einkennilegra fyrir það að það hefur margsinnis verið fundið að þessari ólöghlýðni RÚV , sem samt hefur ekki viljað láta sig og haldið áfram að beita sér með ólögmætum hætti á samkeppnismarkaði af fádæma þrákelkni að ekki sé sagt eindregnum brotavilja . Í skýrslunni er greint frá þeirri afstöðu stjórnenda RÚV að það sé nú óþarfi vegna þess hvað aðgreiningin í bókhaldinu sé skýr og að íslensku lögin gangi lengra en evrópsku reglurnar geri ráð fyrir . Þetta þykja ríkisendurskoðanda fáfengilegar viðbárur og bendir embættið þurrlega á að það sé ekki valkvætt að fara að lögum , RÚV beri sem öðrum að fara að lögum . Fundið er að því að rekstrarlíkan RÚV hafi sennilega aldrei verið sjálfbært . Miðað við umfangið hafi það legið fyrir þegar við stofnun ohf. að aukið fjármagn þyrfti til þess að óbreyttur rekstur stæði undir sér , en engar áætlanir hafi legið fyrir um það . RÚV ohf. hafi því allt frá stofnun verið ákaflega skuldsett og rekstrarafkoma almennt neikvæð . Í lok árs 2008 hafi handbært fé verið 184 milljónir króna , en hafi frá 2012 verið nánast ekki neitt . Eins hafi eigið fé dregist mikið saman . Við stofnun RÚV ohf. var það 879 milljónir , en var orðið neikvætt um 300 milljónir í upphafi árs 2009 . Þá breytti ríkissjóður 563 milljóna króna skuld í hlutafé , en lóðasalan frá 2015 hafi enn styrkt eiginfjárhlutfallið , sem var 28,5% í árslok 2018 . Í þessu samhengi er svo fundið að því að ekki hafi verið gripið til viðeigandi langtímaaðgerða fyrr en allt var komið í óefni og það hafi verið gert með fyrrgreindum einskiptisaðgerðum , skuldaniðurfellingu , lóðasölu og lengingu í láni félagsins vegna lífeyrisskuldbindinga hjá LSR . Í skýrslunni segir að eigi félagið ekki að lenda aftur í alvarlegum greiðsluerfiðleikum sé afar mikilvægt að tryggja ráðdeild í rekstri og öflugt fjárhagslegt eftirlit , sem bendir óneitanlega til þess að ríkisendurskoðanda þyki því ábótavant . Bendir embættið á að ólíkt því sem almennt gerist með opinber hlutafélög fari Fjármálaráðuneytið ekki með eignarhlut ríkisins í RÚV . Því sé fjárhagslegt eftirlit og aðhald í rekstri minna en almennt gerist , sem hlýtur að teljast fast en lúmskt skot á menningarmálaráðuneytið . Í tilkynningu frá Ríkisútvarpinu segir samt að skýrslan sé jákvæð og að stjórn RÚV fagni henni . Í skýrslunni er þó ekki aðeins að finna aðfinnslur , því þar eru einnig lagðar fram fjórar tillögur til úrbóta í rekstrinum . Í fyrsta lagi verði RÚV að fara að lögum ( ! ) og stofna dótturfélög fyrir aðra starfsemi en fjölmiðlun í almannaþágu . Eyða verði allri óvissu um bókhald Ríkisútvarpsins og fjárhagslegan aðskilnað almannaþjónustu og samkeppnisrekstrar . Lagaleg skylda gangi augljóslega framar því óhagræði sem kunni að hljótast af því á skrifstofu RÚV í Efstaleiti . Í öðru lagi þurfi að verðmeta rými á milli dagskrárliða , sem nýtt eru undir auglýsingar . Það þurfi að gera til að auka gagnsæi um aðskilnað almannaþjónustu og samkeppnisreksturs . Í þriðja lagi eigi fjármálaráðuneytið að varðveita hlutabréfið í RÚV ohf. líkt og tíðkist með önnur félög í ríkiseigu . Í ljósi sérstöðu RÚV sé æskilegt að skilja á milli eigendaábyrgðar og faglegrar ábyrgðar , en eins verði að skipa í stjórn félagsins á forsendum hæfisskilyrða um hlutafélög og tryggja að hluti stjórnarmanna ef ekki allir hafi sérþekkingu á fjármálum . Í fjórða lagi að efla verði fjárhagslegt eftirlit stjórnarinnar til að tryggja sjálfbæran rekstur . Stjórnin þurfi líkt og í öðrum rekstrarfélögum að fá reglulega kynningu á heildarfjárhagsáætlun félagsins og fjalla um áætlaðar fjárfestingar , fjárstreymi og fjárhagsstöðu til viðbótar við rekstraráætlanir . Hvað sem líður fagnaðarlátunum í Efstaleiti , þá blasir við öllum öðrum að þessi kolsvarta skýrsla felur ekki aðeins í sér mikinn áfellisdóm yfir stjórnendum þar , heldur einnig löggjafanum . Við blasir að sú ráðstöfun að breyta Ríkisútvarpinu í ohf. á sínum tíma var nauðsynleg , en eins að þar var stórkostlega kastað til höndunum . Tillögur ríkisendurskoðanda eru skynsamlegar og góðra gjalda verðar . Eiginlega svo sjálfsagðar að furðu vekur að hafa þurfi orð á þeim . Nema kannski þetta með lagaskylduna um stofnun dótturfélaga . Það er ekkert minna er snargalið að það þurfi að benda ríkisfyrirtæki á það og alveg jafngalið að menningarmálaráðherrann hafi ekki skakkað leikinn fyrir löngu . Auðvitað væri réttast að hlutaðeigandi starfsmenn væru allir látnir sæta ábyrgð , en það er víst ekki hægt að losa fleiri störf hjá Þjóðleikhúsinu , svo það er tómt mál að tala um . Hitt er annað mál að rekstrarvandræðin hljótast að miklu leyti af kostnaðinum og umfangi RÚV . Þar er margt gert sem er langt utan við lagaskyldurnar , þó ekki sé það allt ólöglegt . Eða ekki lengur ólöglegt , því ýmis verkefni í Efstaleiti stönguðust beinlínis á við lög árum saman , eins og var viðurkennt í ársskýrslum með þeirri athugasemd að af þeim sökum yrði að breyta lögunum . Sem síðan var gert . En er þessi svarta skýrsla nú ekki einmitt tækifæri til þess að taka hlutverk og umfang RÚV til hreinskilnislegrar umræðu ? Að það sinni afmörkuðum og nauðsynlegum hlutverkum , fyrst og fremst á menningarsviðinu , en láti samkeppnisrekstur eiga sig og fari að almennum rekstrarviðmiðum . Það er löngu tímabært , en þessi skýrsla sýnir að það má ekki bíða mikið lengur .