MORGUNBLAÐIÐ , LAUGARDAGUR 15. OKTÓBER 1977 21 Hrefna Benediktsson hann var þess alls ekki umkom - inn að gera þessa ráðstöfun , svo mark mætti telja á . Háskölinn er ekki vel að þvi kominn að „ eiga " Herdisarvík og forsvars - mönnum hans er ekki annað en vorkunn að því að telja sig hafa einhverjar siðferðilegar skyld - ur um minningu Einars þessa vegna . „ En ég vil enduraka það , sem ég hef áður sagt , að ég tel það ágætt að bækur pabba skyldu hafna í Háskólabókhlöð - unni . Það var lán í óláni , " sagði Hrefna . „ Hvað þessar ráðstafanir eigna Einars snertir má margt segja og ætla ég mér þegar þar að kemur , að koma atriðum á framfæri , sem mér vitanlega hafa aldrei verið rædd opinber - lega . Ég vil þó við þetta tæki - færi ekki láta hjá líða að minn - ast á Brága h.f. Ég hef líka óskað þess að fá að sjá gjörning þann , sem Einar á að hafa undirritað þá er hann seldi félagi þessu útgáfuréttindin að öllum verkum sínum árið 1938 , aðeins tveimur árum áður en hann lézt . Reyndar fer tvenn - um sögum af þvi , hvort Einar hafi selt Braga h.f. eða gefið félaginu útgáfuréttindin . Upp - hæðin , sem nefnd er , ef sala hefur verið , er 7000 krónur , sem þá voru víst um 1000 doll - arar . Að vísu er það meira en sama upphæð nú , en illa þekkti ég pabba , ef hann hefði verð - lagt sjálfan sig í slíkum upp - . hæðum . Ef hann hugsaði yfir - leitt i tölum , voru upphæðirnar hærri en svona smásporslur . Eg hef fyrir fullt og allt hreinsað föður minn af orðrómi um , að hann hafi þjáðst af sjúk - dómi , sem ég nefni ekki framar á nafn í sambandi við hann . En hinu fær enginn breytt , að krufningarskýrsla hans , sem fyrr lá eins og mara á afkom - endum , sýnir það að hann hafði mikla æðakölkun . Þetta var vafalaust skýringin á því hversu fljótt hann eltist og and - leg hrörnun hans varð mikil . Það var alkunna á þessum tima , að á síðustu árum sínum var faðir minn algjörlega „ senil " . Samningurinn við Braga h.f. — og hann skora ég á félagsmenn - ina að leyfa mér að sjá — er vitanlega hrein markleysa og verri , ef nokkuð er , fyrir við - komandi en ráðstöfunin á Her - dísarvík . " Hrefna sagðist vilja ljúka spjalli sinu með smá sögu um Einar og eignir hans , sem henni hefði verið sögð nýlega . Sagan hefði ekki farið margra á milli og væri vist áreiðanlega sönn . A efri árum Einars bar svo til , að útgerðarmaður einn i Reykjavik fékk augastað á landrými i Laugarnesi undir saltfiskreit . Enginn virtist þó vita hver átti þessa landspildu . Við eftirgrennslan kom í ljós , að um var að ræða þinglesna eign Einars frá fyrri árum . Þetta vissu aðrir ekki og sjálfur hafði hann gleymt því , en um ævina eignaðist Einar og farg - aði geysimiklum eignum , bæði húsum , jörðum og hlunnindum . En þegar gamli maðurinn nú frétti , að hann ætti þessa land - spildu á Laugarnesi , sem falazt væri eftir , hýrnaði yfir honum og hann sagði : „ Þarna sjáið þið — maður á nú sitt af hverju . " samkomulaginu og sagði að þær hefðu verið til Carters komnar frá þeim aðilum i Bandaríkjun - um sem hefðu hagsmuna að gæta varðandi smíði hergagna í landinu . Um tima virtist sem við vær - um enn á barmi kalda stríðsins . Áskorun Carters á ráðamenn í Moskvu um að virða mannrétt - indi kom Kremlverjum til að álíta , að hin nýja stjórn i Bandarikjunum leyfði sér að rengja pólitíska stöðu stjórnar - fyrirkomulagsins í Sovétríkjun - um og hernaðarstyrkleika þeirra . A Vesturlöndum voru margir — jafnvel þeir sem vin - veittir eru Bandarikjunum — þeirrar skoðunar , að aðgerðir Carters væru stórkostleg mis - tök , sem framkvæmdar væru af Victor Zorza nýrri , hrokafullri rikisstjórn sem hefði ean ekki vitneskju um i hverju alþjóðlegt vald felst , og hvöttu ráðamenn til þess að draga sig til baka , áður en það væri of seint . En á sama tíma og Carter gerðist varfæmar i i orðum sin - um um brot gegn mannréttind - um , var hann seinn " til að gera - nokkrar grundvallartilslakanir á stefnu sinni . Þess í stað voru hann og að - stoðarmenn hans á fundum með fréttamönnum , og reyndu þar að útskýra það , að þeir fylgdu vel grundaðri en ekki aðeins ögrandi stjórnarstefnu . Að áliti fólksins í landinu jafnt sem Kremlverja væru Bandu - ríkin i hnignun eftir Vietnam - stríðið og Watergate-hneykslið . Þessi nýja ríkisstjórn heföi tek - ið upp ákveðna stefnu til að endurvekja stolt Bandarikja - manna og á sama tima að draga kjark úr Kremlverjum til að þeir notfærðu sér ekki ætlaðan veikleika Bandarikjanna , eins og þeir hefðu gert í Angóla . Það gæti tekið langan tima fyrir Ráðstjórnarrikin að breyta þessari skoðun sinni og það gæti verið nokkur áhætta í þvi fólgin að láta Bandarikin virðast svo árásargjörn , en Carter var ákveðinn í að standa fastur fyrir . Hann vildi gefa Sovétmönnum þann tíma sem þeir þyrftu til að venja sig við þessar nýju aðstæður og hann gerðí sér grein fyrir þvi að Kremlverjar gengju i gegnum erfiða endurskipulagningu á Framhald ábls . 27 Þórir S. Guðbergsson , félagsráðgjafi : Er dauðinn edlilegur ? Margir veigra sér við að ræða um dauðann , þó að líf og dauði tengist órjúfanleg - um böndum . Margt er það í fari okkar , sem ýtir undir þá skoðun , að menn eigi ekki að láta tilfinningar sínar í Ijósi , „ ekki eigi við að vera sorgmæddur " og að það sé jafnvel ósæmilegt að gráta . Mörgum finnst erfitt að ræða um dauðann . Fyrir marga er orðið „ dauði " eða „ andlát " tengt sársauka og erfiðu tíma - bili , oft fyllt kvíða , angist og óöryggi á margan hátt . Sjálf - sagt er það einnig þess vegna m.a. , sem margir eiga erfitt með að ræða um dauðann við börn sín . En þeir eru líka til , sem finnst það óviðeigandi að ræða þessi málefni við börn sín og eiga með þvi á hættu að auka á óöryggi þeirra og óvissu , sem oft ríkir um dauðann og það , sem honum fylgir . Á erfiðum tímum , við alvar - leg slys , sjúkdóma , andlát o.þ.u.l. heyrum við gjarna sagt einhverjum til hróss e-ð á þessa leið : „ hún stóð sig afburða vel " — „ hann kvartaði aldrei allan tímann " — „ hún er svo andlega sterk , hún grætur aldrei " o.s.frv . En um leið og þetta er sagt , ýtum við undir þá skoðun , að maður eigi helst ekki að láta tilfinningar sinar í ljós , það sé jafnvel ósæmilegt að gráta , syrgja vina sina o.s.frv . Vinamissir er oft mjög erfið - ur og svo sársaukafullur , að það getur tekið mörg ár að græða þau sár , sem myndast undir slíkum kringumstæðum . Oft reynist auðveldara að ræða um dauðann út frá trúar - legum og heimspekilegum sjón - armiðum eins og : — trúir þú á framhaldslif ? — er líf eftir dauðann ? — hvaða skoðun hef - ur þessi eða hinn trúflokkurinn á lífi að loknu jarðn . lífi ? o.s.frv . Úm þetta atriði er oft fjallað í fjölmiðlum og ætla ég því að hlaupa yfir það atriði þótt mik - ilvægt sé , en rita fyrst og fremst um lífið , sem við lifum hér-og-nú og þær mannlegu hliðar , sem snúa beint að okk - ur , þegar dauða ber að höndum , sjúkdóm , slys o.þ.h. og hvernig við bregðumst við á ýmsan hátt og mætum þessum erfiðleikum . Greininni verður skipt í 4 að - alkafla , sem fjalla um : 1 ) sorg , 2 ) sorgarviðbrögð , 3 ) afstöðu til dauðans og 4 ) börn og dauð - ann . I. hluti Þórir S. Guðbergsson hefur verið kennari um margra ára skeið í Reykjavík og skólastjóri í Vogum á Vatnsleysuströnd í nokkur ár . Hann hefur á undanförnum árum stundað félagsráðgjafa - nám í Noregi og vinnur nú hjá Sálfræðideildum skóla í Reykjavfk . Þórir er einnig þekktur sem barnabókahöfundur , en hann hefur ásamt konu sinni Rúnu Gísladóttur , haft umsjón með Barna - og fjölskyldusíðu Morg - unblaðsins . Sorg . Við þekkjum sennilega flest þær kringumstæður , þegar börn okkar hafa mætt mótlæti eða erfiðleikum og við segjum eitthvað á þessa leið : — Hættu nií þessu voli , drengur . Aldrei lét hann bróðir þinn svona ! — Vertu bara glöð og hress eins og hún Anna . Þetta er ekki svona voðalega erfitt ! — o.s.frv . Samt vitum við e.t.v. innst inni , að bræðurnir eru ekki eins , og við þurfum oft og á mismun - andi tímum á huggun og hlýju að halda . Og „ dóttir okkar " er sorgmædd á þessu andartaki , sem hún kvartar og að baki þess geta legið ýmsar ástæður ( og það skiptir hana ekki svo miklu máli , þó að allar Önnur og Jónar séu glöð og hress næt - ur og daga — það er engin huggun fyrir hana á þessari stundu ! ) . Og börn þurfaað fá að vera sorgmædd „ i friði " án þess að við séum að „ skipa " þeim að hætta því og um Ieið að ýta undir þá skoðun , að við eig - um ekki að láta tilfinningar okkar i ljósi og að það sé næsta ósæmilegt að gráta . Við vitum einnig , að fullorðið fólk segir i fyllstu einlægni við erfiðar kringumstæður : — Stattu þig vel . Þetta líður fljótt hjá . — Reyndu bara að brosa og bera þig vel . Þú átt þó tvö heil - brigð börn eftir — o.s.frv . Ötrúlega margt virðist ýta undir þá skoðun , að álíta sorg ónauðsynlega , við eigum að „ harka af okkur " „ bera okkur karlmannlega " . En við getum einmitt aukið álag syrgjandans með slíkum hugsunarhætti og orðalagi . Hann er í fyrsta lagi yfirkominn af sorg yfir missi ástvinar síns , og i öðru lagi fær hann auk þess slæma samvisku , hann má helst ekki láta tilfinn - ingar sínar i ljósi , sorg hans má ekki sjást . Ég las einu sinni grein eftir norska konu , þar sem hún skrif - ar um reynslu sina , eftir að hafa misst tvö börn . Hún lýsir tilfinningum sínum og hugsun - um , dvöl þeirra á sjúkrahúsi , samskiptum við lækna og hjúkrunarlið og segir m.a. , að flestir foreldrar óski þess , að þeim sé sagður allur sannleikur og að þau fái að fylgjast með gangi mála frá degi til dags . Það sé að vísu erfitt hlutverk að „ segja sannleikann " og að það sé alls ekki sama , hvernig það sé gert — en flestir óski eftir sem nánustum upplýsingum um málin og að þau séu skýrð fyrir þeim með einföldu og venjulegu orðalagi , sem al - menningur skilji , jafnvel með skýringarmyndum , teikningum o.þ.h. „ Læknar eru oft i erfiðri að - stöðu , " segir hún , „ en við ósk - um ekki eftir þvi , að læknar segi , að við eigum að reyna að taka þessu vel , vera hughraust o.s.frv . Það er betra , að læknir - inn segi : - „ Nú líður þér illa . Og þu hefur fullan rétt til þess . Ég get ekki huggað þig . En ég er hérna . „ Og það er einmitt það , sem ég legg áherslu á . Nærvera fólks , " segir hún , „ er miklu betri og dýrmætari en róandi lyf . Læknar eða aðrir , sem þora að halda í hendur á fólki eða leggja arma sina um axlir þeirra , eiga mikið t.þ.a. gefa fólki , sem fyllt er örvæntingu . " Móðirin leggur þvi ríka áherslu á , að allir fái að syrgja ,, í friði " . Það séu ofur eðlileg og mannleg viðbrögð . „ Allt líf er verðugt , " segir hún , „ hvort sem það varir i 5 mánuöi eða 70 ár . Hvort sem við eigum 5 börn og missum eitt eða aðeins eitt og missum það . Við erum fyrst og fremst sorgmædd yfir þvi , sem við erum að missa eöa höfum þegar misst , án tillits til sorgar annarra . Við getum heldur ekki metið lífið eftir tímalengd þess . . . Dauðinn kom til okkar siðla kvölds í júní . Við vorum ein með dóttur okkar . Hjúkrunar - fræðingurinn kom öðru hverju inn til okkar . Hið síðasta . sem dóttir okkar sá , voru andlit okk - ar , það síða'sta , sem hún fann fyrir voru hendur okkar og það síðasta , sem hún heyrði voru hvíslandi raddir okkar . Og þeg - ar lif hennar slokknaði og dyrn - ar lukust endanlega að baki hennar , var 5 mánaða lífi lokið — en það var samt lif . " Allt hefur sinn tima . Lika sársauki og sorg . Við lifum i veröld þar sem vélar . tækni , tölvur , vinna og hraði eru að ná undirtökum i lífi okkar . veröld . sem óðast er að gleynia ölkmi þeim mannlegu þáttum lífsin.s , sem gerir það þess virði aö lifa þvi .