Útlit og atferli Langvía er algengur og fremur stór svartfugl sem líkist mjög stuttnefju . Á veturna teygist hvítur litur bringunnar upp eftir kverk , hálshliðum og vöngum , en svört rák gengur aftur frá augum . Hún flýgur með kýttan háls . Langvía í vetrarbúningi í Þorlákshöfn . Þetta er óvenjulegur varpstaður , fuglarnir verpa ofan á eynni , í urð . Er oft í stórum bælum og breiðum . Merkingar með gagna - ( dægur - ) ritum undanfarin ár sýna , að fuglar merktir í Látrabjargi hafa vetursetu vestur og suðvestur af landinu , m.a. við Grænlandsstrendur og suður af Grænlandi . Endurteknar talningar á fjórum stöðum árið 2009 sýndu áframhaldandi fækkun . Það er helst að hún og þeir tengist veðurútliti , viti fyrir óveður , sérstaklega slæmar norðanáttir . Hábrandinn ei hræðist ég , en Hellisey er ógurleg Myndir og texti eftir Jóhann Óla Hilmarsson . Langur , grábrúnn goggurinn er boginn niður á við og einkennir fuglinn mjög . Söngur spóans , vellið , er eitt af einkennishljóðum íslenska sumarsins . Lífshættir Helsta fæða spóa eru skordýr , köngulær , sniglar , ormar , krabbadýr og ber . Urptin er fjögur egg eins og hjá flestum vaðfuglum . Samband þeirra er eins konar ástar / haturssamband . Hann er vetrargestur og strjáll varpfugl á Íslandi . Um 40% af spóum heimsins verpa á Íslandi . Um haustið flugu spóarnir í einni striklotu til Afríku , um vorið stoppuðu tveir á Írlandi . Sumir segja að þegar spóinn velli mikið , sé votviðri í aðsigi . Svo kom spói spíssnefurog hann sagði fráprakkarinn sá ! Létt um móa lækur niðarLétt um móa lækur niðarleysir snjóa , úti er þrautVellir spói vindur kliðarvetrarhró er flúið braut Eftir Hörð Haraldsson . Heyló syngur sumarið innHeyló syngur sumarið innsemur forlög gaukurinnáður en vetrar úti er þrautaldrei spóinn vellir graut . Þjóðvísur . Eitt af sérkennum andfugla er að þeir fella fjaðrir síðsumars , þar á meðal flugfjaðrir og verða því ófleygir um tíma . Goggurinn er stuttur og svartur , sömuleiðis fæturnir og augun dökkbrún . Hrota “ og „ prompa “ eru staðbundin heiti margæsar , byggð á hljóðlíkingum . Nokkrar rauðhöfðaendur eru í hópnum . Útbreiðsla , ferðir og stofnstærð Margæsir sem verpa á kanadísku Íshafseyjunum eru af hinni svokölluðu kviðljósu undirtegund ( B.b. hrota ) . Þær fara héðan um 3000 km leið á varpstöðvar og er algengt að þær fljúgi þá leið í einni lotu á þremur sólarhringum . Staðsetning Íslands og milt loftslag gerir skilyrði til forðasöfnunar fyrir áframhaldandi flug mjög hagstæð og ráða miklu um viðgang stofnsins . Hann hefur þó náð sér á strik aftur og telur nú um 40.000 fugla að hausti . Kviðdökk margæs af Evrópsku undirtegundinni á Álftanesi . Ungarnir eru bráðgerir og yfirgefa hreiðrið strax og þeir eru orðnir þurrir . Jaðrar stélfjaðranna eru hvítir . Erfitt er að koma auga á hann á jörðu niðri , því hann er var um sig og felugjarn . Hann étur einnig ýmislegt jurtakyns . Ungarnir eru þrjár vikur að verða fleygir . Útbreiðsla og stofnstærð Hrossagaukur er að mestu farfugl . Þjóðtrú og sagnir Margs konar þjóðtrú fylgir hrossagauknum . Hrossagaukur flýgurundan fótum þér í blánni þú hrekkur viðhlustar er það hjartað í brjósti þéreða hnegg hans við ský . Toppönd telst til fiskianda . Útlit og atferli Toppönd er algengasta fiskiöndin hér , grannvaxin , hálslöng og rennileg , vaxtarlagið minnir á skarfa og brúsa . Í felubúningi er steggur líkur kollu en dekkri að ofan , hann byrjar að skipta um búning þegar í maí . Rauðleitur goggurinn er langur og mjór með hyrnistönnum , sem auðveldar fuglinum að ná taki á hálum fiski . Toppandarhjón í Mývatnssveit . Toppönd er afbragðs kafari og góð til gangs og sést stundum veiða í hópum og hrekja bráðina á undan sér inn á grynningar . Toppöndin verpur við stöðuvötn , ár og strendur , aðallega á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu . Útbreiðsla og stofnstærð Toppöndin er að nokkru farfugl , einhver hluti stofnsins hefur vetursetu á Bretlandseyjum . Toppendur með biðilsatferli á Stokkseyri . Guðmundur Friðjónsson frá Sandi í Aðaldal segir þó eftirfarandi í grein í Dýravininum frá 1907 : „ Toppandir eru veðurspáar . Örk og plógfugl fljúga , eg fæ það líka séð . Jón Árnason , Ólafur Davíðsson og Finnur Jónsson söfnuðu . Jafnframt er þetta í fyrsta skipti í langri sögu safnsins og forvera þess þar sem sýningaðstæður sæma viðfangsefninu , stórbrotinni náttúru landsins og grundvallarþýðingu fyrir tilvist þjóðarinnar . Höfuðið er meira eða minna rákótt , stundum með greinilegum skeggrákum . Goggur er krókboginn , á fullorðnum fálka er hann grár með gulri vaxhúð , fætur eru gulir og augu stór , dökkbrún með gulan augnhring . Á haustin má stundum sjá nokkra ungfálka saman en yfirleitt er fálkinn einn eða hjónin saman . Fálkinn verpur í klettum , t.d. giljum , gljúfrum , gjáveggjum , stöpum og gígum . Fálkahreiður í hrafnslaup í Suður-Þingeyjarsýslu . Heimkynni fálka eru allt umhverfis Norðurheimskautið , venjulega norðan 60° N. Valurinn er eini fálkinn sem er staðfugl á heimskautasvæðum Norðurhjarans . Fullorðnir hvítfálkar eru alhvítir með dökka vængbrodda og rákir , aðallega að ofan , ungfuglar eru rákóttir . Enn eitt fálkaheitið er haukur . Þúsundir fálka voru fluttir út á þessum rétt rúmu tveimur öldum . Útflutningurinn hætti eftir langt hnignunarskeið . Eftir 1805 var útflutningurinn aðeins brot af því , sem hann hafði verið . Þó margir aðrir fuglar séu nýttir til veiða , eins og gullörn ( þekkt í Mongólíu ) , vákar , haukar , sem og aðrir fálkar , stóð valnum fátt á sporði hvað varðar hraða , snerpu og tígulleika . Þessi veiðiskapur er ávalt kenndur við fálka , eða falconry á ensku . Fullorðinn fálki á Stokkseyri að vetrarlagi . Algengt er að teikningar af einkennisdýri lands séu notaðar í skjaldarmerki . Skyldi fálkinn sitja og snúa til vinstri . Fálkinn er alfriðaður og þarf leyfi Umhverfisstofnunnar til að nálgast hreiður hans . Ef kona borðaði fugl sem fálkinn hafði slegið , fékk barn hennar valbrá . Alkunn er sagan um að fálkinn sé bróðir rjúpunnar . Eftir Jónas Hallgrímsson Þula Láttu fljúga valinaLáttu fljúga valinalangt fram á dalinabrattar eru brekkurnarbúa þar í rjúpurnar , suður um landið sveima þærað sækja fæðu sína . Valurinn í vígahugveiðisólginn lægði flug , hvessti sjónir , kreppti kló , knálegt högg til spörva sló . … Myndir og texti eftir Jóhann Óla Hilmarsson .