Samantekt þessa gerði hann að beiðni Þjóðháttadeildar Þjóðminjasafnsins árið 1988 . Systur mínar sungu oft við vinnu sína . Næsta heimili stóð 20 - 30 fet frá mínu heimili . Þar bjó ekkjan Guðbjörg , systir föður míns , með uppkomnum sumum börnum sínum , einkum dætrum . Ein þeirra spilaði á orgel , en orgeltónarnir þykir mér ávallt fegurstu hljóðfæratónar ; nema þó helst fiðlutónar . Gamall maður átti gamla fiðlu og spilaði á hana ( líklega Karl Kristjánsson , Stekkjarmel ) , fleiri áttu fiðlur á unglingsárum mínum ; jafnvel ég sjálfur þó kunnáttan væri alltof lítil enda tilsögn engin . Þó gat ég náð lagi á fiðluna og fleiri hljóðfæri . Í fyrstu voru það dætur Guðbjargar sem spiluðu , og synir síðan og systkini mín og fl . Litlu síðar kom Helgi Árnason með orgel og spilaði hann víst í 20 ár í Breiðuvíkurkirkju , en þangað sóttum við kirkju . Um miðjan annan áratug þessarar aldar var U.M.F. Vestri stofnað ; það náði yfir svokallaðar Útvíkur . Á ungmennafélagsfundum var ávallt sungið fyrir og eftir fund og upp úr því fór Helgi að æfa söngflokk með ungum félögum og tóku flestir félagar þátt í þessum kór , sem einnig söng í kirkjunni . Auðvitað voru sungin íslensku þjóðlögin og ættjarðarlög ; einnig voru sálmar sungnir og æfðir . Söngæfingar voru helst á kvöldin og um helgar en minna var um það að sumrinu . Sungið var raddað var á söngæfingum ; allar raddir ; einnig hver af öðrum . Helgi æfði raddirnar og tók saman og stjórnaði söngnum , einkum meðan Vestri var í blóma . Einu tónlistarbókmenntirnar var lítill bæklingur fyrir byrjendur í tónlist . Mig minnir að Valdimar , bróðir minn , kæmi með hann frá Núpsskóla ; sennilega eftir séra Sigtrygg Guðlaugsson en hann var mikill áhugamaður um sönglist . Hefi ég heyrt eftir honum að aðeins voru tveir af nemendum hans sem hann hefði ekki getað tjónkað við í þeim efnum . Tónlistarþjálfun mín varði aðeins stuttan tíma , á orgel sem Helgi Árnason átti , en á þetta orgel lærði ég að þekkja nóturnar og lærði mörg lög úr Söngvasafni Sigfúsar Eymundssonar og fleiri nótnabókum , þetta var veturinn 1918 - 19 . Tónlistarkennarinn var aðallega Helgi Árnason ; hann spilaði allskonar lög og sálmalög , mörg eru ennþá sungin , þó sakna ég sumra eins og „ Fannaskautar faldi háum “ , „ Gunnar og Njáll “ , „ Skein yfir landið sól á sumardegi “ og fl . Hljóðfæri voru í Kollsvík og Grundum ; í Breiðavík ; í Sauðlauksdal , prestssetrinu ; í Króki , Rauðasandi ; á Saurbæjarkirkju og líklega á hinu fornfræga höfuðbóli Saurbæ á Rauðasandi . Á þessum heimilum voru orgel ; engin píanó . Í Kollsvík var helsti söngvarinn áðurnefndur Helgi og tvær systur Torfadætur . Í Breiðavík var það aðallega Ólöf Ólafsdóttir og Haraldur hennar bróðir . Í Sauðlauksdal , dóttir prestsins Þorvaldar Jakobssonar og í Króki Jón Guðmundsson . Áður hef ég sagt hvað var sungið í Kollsvík og held ég að það hafi verið hjá öðrum , þ.e. kvæðalög og sálmar . Lítið var um tvísöng sem ég man eftir nema „ Gunnar og Njáll “ . Rímur voru eitthvað kveðnar en ég þekkti lítið um það . Helst munu rímur hafa verið kveðnar í Kollsvíkurveri í landlegum . Ekki þekkti ég gítarspil á yngri árum , en eftir að ég kom í Dýrafjörð heyrði ég séra Sigtrygg Guðlaugsson spila á hörpu eða langspil , það lá flatt á borði , strengjahljóðfæri og í sama sinn spilaði Björn Guðmundsson síðar skólastjóri á Núpi , á fiðlu , það var samspil hjá þeim . Helst var sunginn samsöngur á samkomum og mannamótum . Ég man eftir að U.M.félagði Vestri hafði söng , raddaðan , á íþróttamóti í Örlygshöfn og stjórnaði þeim kór Helgi Árnason sem ég hefi áður nefnt . Auk þess söng þessi kór í Breiðuvíkurkirkju og oft á samkomum heima í Kollsvík og Breiðavík . Á orgel spiluðu Helgi Árnason , Anna Torfadóttir og Dagbjört systir hennar og í Breiðavík spilaði Ölöf Ólafsdóttir . Samkomuhús var ekkert í Rauðasandshreppi nema þinghúsið í Örlygshöfn og var því notast við litlar stofur undir lofti , þar sem baðstofa var yfir . Nú er löngu síðan komið gott samkomuhús og barnaskóli fyrir allan hreppinn . Píanó voru engin til svo ég vissi á mínum verustöðum . Fyrir dansi var aðallega spilað á harmoniku í Rauðasandshreppi ; þó mun Kristinn Valdimarsson hafa spilað á seinni árum á orgel . Í Kollsvík spilaði Grímur Árnason , Jón Torfason , Guðbjartur Torfason og í Breiðuvík Haraldur Ólafsson á harmoniku . Í Breiðavíkurkirkju man ég eftir að borið var orgel , í kirkjuna að sumarlagi , áður en keypt var orgel , sem ekki var langur vegur eftir sléttum grundum , en það mun hafa verið um 1920 eða nálægt því . Um aðrar kirkjur veit ég ekki með vissu en líklega ekki löngu síðar ; líklega fyrst í Sauðlauksdal . Organistar : Í Breiðavíkurkirkju spilaði Helgi Árnason eins og ég hefi áður sagt og í Saurbæjarkirkju spilaði Anna Torfadóttir eftir að hún fór að búa í Stekkadal á eða um 1920 . Í Sauðlauksdalskirkju hefur það líklega verið einhver dóttir séra Þorvaldar Jakobssonar sem spilað á orgelið . Hinn áðurnefndi blandaði kór dofnaði þegar U.M.F.skapurinn lagðist niður nema þá helst í kirkjunni , fólksflóttinn úr sveitinni var orsökin . Lestrarkennslan byrjaði á því að þekkja stafina . Að því loknu var kennt að kveða að smáorðum og smátt og smátt bætt við fleiri atkvæðum og svo að taka saman atkvæði og gera úr þeim orð og síðan setningar . Mikið lagt upp úr því að gera stopp við punkt og kommu . Ekki get ég sagt hve gamall ég var þegar mér voru sýndir stafirnir , en 6 - 7 ára var ég orðinn allvel læs , kannski ekki bænabókafær . Yfirleitt varð ég þess ekki var að lestrarkennslan væri neitt vandamál hjá systkinum mínum eða börnum okkar hjóna og svo var um fleiri heimili sem ég þekkti til . Ég held að ef börn læra ekki að lesa 7 - 8 ára sé uppheldi ekki gott . Eitt barna okkar hjóna lærði að lesa að mestu tilsagnar laust eftir að hann þekkti stafina , hann notaði mest sálmabókina mína sem ég fékk í fermingargjöf . Foreldrar okkar kenndu okkur að lesa ; þó meira móðir okkar . Þó man ég vel eftir að faðir minn sat með mig í fangi og sat á rúmi sínu og vorum við með nýtt stafrófskver , en oftast var móðir mín með prjóna er hún sagði okkur til við lesturinn , og það gat verið hvenær sem var . En þegar faðir minn sat með mig með nýja kverið var ljós á 14 línu lampanum í baðstofunni . Kennslustund mun hafa verið mislöng , líklega korter til hálftíma . Ekki var sett fyrir , en eftir að maður gat eitthvað stautað , reyndi maður sjálfur , og þá kom þetta fljótt , en fljótlega lét móðir mín okkur lesa upphátt , því án þess lærir enginn maður að lesa svo viðunandi sé , þar með að lesa málið skýrt og réttan framburð . Aðeins var einn í einu með lesturinn . Lítið eða ekki kenndi ég systkinum mínum . Það var aldrei neitt vandamál . Þegar presturinn kom að húsvitja , lét hann okkur æfinlega lesa úr ................. , það var með allstóru og skýru letri . Engin orð voru notuð í skriftarkennslu til að byrja með , aðeins hallandi strik síðan komu litlir stafir , síðan stórir eða upphafsstafir og síðan orð og setningar . Það var mikið lagt upp úr því að vera vel skrifandi . Ég kannast vel við orðin hrafnaspark og kattarklór . Forskriftin sem við höfðum var eftir Morten Hansen ; falleg bogaskrift með grönnum og djúpum dráttum , síðan kom forskrift sem var eins og mykjureinar ; allir drættir eins líflausir og engin tilþrif . Eftir að við fórum að læra biblíusögur og kverið var það elsti bróðir okkar , Valdimar , sem kenndi okkur og síðan umferðakennari . Fljótlega var byrjað á skriftarkennslu eftir að við gátum eitthvað í lestri . Valdimar kenndi mér að skrifa og var all strangur . Forskriftinni hefi ég sagt frá áður . Ritföngin voru penni í pennastöng og blek . Í aðalatriðum hefi ég stafagerðina sem ég lærði sem barn , en útlitið er mikil afturför nú orðið . Því miður á ég ekki forskriftarbók frá bernsku minni . Víst var fylgst með árangri alls náms í bernsku , sérstaklega móðir mín . Ekki var ég leystur frá verkum vegna námsins , enda ekki mikill að vexti til og við systkynin mörg á mismunandi aldri . Foreldrar mínir höfðu aldrei vinnufólk svo ég muni ; aðeins eina fyrir mitt minni . Eftirlit hafði presturinn ; þá aðallega með lestri , svo komu umferðakennararnir . Líklega hefi ég verið 7 - 8 ára þegar ég fór til kennara . Þetta eftirlit var aðeins fólgið í því að presturinn lét okkur lesa , en það þótti afleitt ef maður stóð sig illa , en móðir mín sá um það og síðar elsti bróðir okkar . Mér hefur aldrei staðið stuggur af því að fara í próf. Enginn kynjamismunur eða tal um að stúlkur þyrftu ekki að læra eins og strákar , slíkt var óþekkt í Kollsvík meðan ég var þar til 21 árs aldurs . Lestrarnám sem og annað nám líkaði mér vel og svo er enn , þó hausinn sé farinn að bila við það , en tíminn nógur . Reikningurinn var mér ávallt erfiðastur , árangur var aldrei nógu góður . Kennarinn var ekki strangur , hins vegar frekar óþolinmóður , lítið man ég eftir hrósi í minn garð við nám . Allir mínir kennarar voru góðir menn og samviskusamir . Ég man ekki eftir barni sem ekkert gat lært , en mjög misjafnir hæfileikar . Aldrei datt mér það í hug að ég gæti ekki lært , en mest langaði mig til að halda áfram að læra þegar ég var búinn að læra í barnaskóla . Úr því rættist þegar ég var 21 árs , en þá fór ég á skólann á Hvanneyri og var þar í þrjú misseri . Það voru yndislegir dagar . Lestrar - og skriftarnám held ég að hafi verið með líkum hætti í Rauðasandshreppi í bernsku minni . Kennaraskipti voru ekki tíð , ég mun hafa numið hjá þremur kennurum þ.e. farkennurum . Það er ekki mikill munur á aðferð og námi okkar barna og var í minni bernsku , þau voru öll 7 námsfús , en eitt hvarf okkar tilverusviði 12 ára gamalt en það hefur líklega verið bestum gáfum gætt . Þó nokkuð var af bókum sem ég hafði aðgang að . Best man ég eftir sögunni af Mjallhvít og fyrsta bókin sem ég átti sjálfur hét Bláskjár , útlend þýðing af ræningjum og ungum dreng af góðu fólki . Bernskan var lesin og svo stóra Biblían í skinnbandi með gotnesku letri , sem ég lærði fyrirhafnarlítið að lesa , og svo síðast en ekki síst , Íslendingasögurnar allar sem elsti bróðir minn átti , þær las ég flestar og var fljótur að skilja forna lesmálið . Ég tel að það hafi verið alger óþarfi að gefa Íslendingasögurnar út á nýmóðins stafsetningu , unga fólkið hefði ekki veitt af að leggja rækt við móðurmálið og læra þessa fornu stafsetningu . Lestrarfélagsbækur komu á heimilið , ég man sérstaklega eftir því að faðir minn las á kvöldin Brasilíufarana , ekki man ég eftir því að lesið hafi verið fyrir mig í bernsku , en móðir mín sagði okkur oft sögur , vers og vísur og gátur . Elsti bróðir minn las mikið og fékk bækur og bæklinga frá Arthur G .... sem var á Akureyri . Elsti bróðir minn las stundum sögur á kvöldin eftir Einar H. Kvaran o.fl . Ég man ekki eftir því að börnin læsu húslestur . Fyrstu búskaparár mín las ég húslestur á mínu heimili . Það voru ræður eftir prófessor Harald Níelsson ; Árin og eilífðin , en það eru þær bestu ræður sem ég hefi heyrt fyrr og síðar og hafa haft varanleg áhrif á allt líf mitt mér til góðs . Áður hafði faðir minn lesið Árin og eilífðin í stað Péturspostillu . Það mætti margt segja um menntamál á Íslandi . Snar þáttur voru hinir fyrstu alþýðu - og bændaskólar . Þar ber hæst og fyrst Ólafsdalsskóli Torfa Bjarnasonar , sem var bæði verklegur og bóklegur og stóð langt á undan þeim bændaskólum s.s. Hólum og Hvanneyri , sérstaklega í verklegri mennt , og nú á síðari árum er verkleg mennt í bændaskólum að mestu hjá betri bændum að ég held . Flensborgarskólann sóttu menn utan af landi sér til gagns og ánægju . Héraðsskólarnir gengdu ágætu hlutverki meðan fólk bjó í sveitunum , en nú er fólksfæðin orðin svo mikil að þeir eru ekki orðnir svipur hjá sjón . Nú er úr svo mörgu að velja að margur unglingurinn á erfitt með að velja sér námsbraut . Háskólinn er nú eitthvað að átta sig á því að það er ekki þjóðhagslega hagkvæmt að mennta aðeins embættismenn og lögfræðinga . Ég gæti trúað að sá vísir að háksóla sem er ( 1984 ) í mótun á Akureyri verði þjóðinni allri til gagns . Einnig hefi ég góða trú á Tækniskólanum . En mjög mikið veltur á að hin ráðandi öfl í þjóðfélaginu séu þessum stofnunum hliðholl og hvetjandi . Séra Þorsteinn Kristjánsson sagði mér og fleirum þá sögu , að bóndi var í flagi með vinnumanni sínum að skera torf . Bóndi segir þá : Lausamenn þeir lifa á tólg , lúsugir með kláða . Vinnumaður bætti þá við : Þeir eru bara fyrir fólk , til framkvæmda og dáða .