Við lifum undarlega tíma , að líkindum háskalega , þar sem siðferðisleg grunngildi eru komin á flot . Við lifum tíma siðrofs , Donald Trump forseti Bandaríkjanna staðfestir það nánast í hvert sinn sem hann opnar munninn . Hér á Íslandi hefur siðrofið hvað skýrast sýnt sig í Klaustursmálinu svokallaða – og auðvitað Samherjamálinu . Það fyrsta sem Kristján Þór Júlíusson sjávarútvegsráðherra gerði eftir að hafa séð fréttaskýringaþáttinn Kveik um sláandi lögbrot og siðlausa framkomu Samherja í Namibíu , var að hringja í vin sinn og forstjóra fyrirtækisins , Þorstein Má Baldvinsson , og spyrja , fullur umhyggju , hvernig honum liði . Fáir fréttaskýringaþættir hafa haft viðlíka áhrif hér á Íslandi . Þjóðin sat eftir í losti og hefði þurft áfallahjálp . Langstærsta fyrirtækið í íslenskum sjávarútveg hefur árum saman arðrænt fátæka þjóð , stundað mútur í stórum stíl , komið gríðarlegum upphæðum undan í skattaskjól , og í ofanálag notfært sér þann góðvilja og það fallega orð sem Íslendingar höfðu getið af sér með því að hjálpa til við að byggja upp sjávarútveg Namibíu . Þátturinn afhjúpaði furðu eindreginn brotavilja , miskunnarleysi og að því virðist algert siðleysi . Í stað þess að biðjast afsökunar hafa Samherjamenn undanfarið reynt að sverta uppljósrarann og gera fjölmiðlamennina tortryggilega . „ Ég stóð alltaf í þeirri trú “ skrifar Björgólfur Jóhannsson , settur forstjóri Samherja , „ að fréttamenn hefðu sannleiksleit að leiðarljósi í sínum störfum . Það var kannski misskilningur hjá mér . “ Auglýsing Nokkrum dögum eftir þáttinn gagnrýnir fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins , Bjarni Benediktsson , Ríkisútvarpið og segir það fljóta um á vindsæng með sólgleraugu . RÚV flettir ofan af stærsta spillingarmáli Íslandssögunnar , sýnir fram á fordæmalaust siðleysi í viðskiptum ; Kristján Þór sjávarútvegsráðherra hringir í Þorstein Má , höfuð og keisara Samherja , spyr áhyggjufullur hvernig honum líði ; Bjarni Benediktsson gefur sterklega í skyn með myndlíkingu sinni að RÚV , og þar á meðal Kveikur , sé ekki marktækt . Það er eitthvað undarlegt að hérna , sagði Sven Harald Øygard , fyrrverandi seðlabankastjóri , í nýlegu viðtali . Eru fordómar eftir allt saman bara eðlilegar skoðanir ? Í nóvember fyrir rúmu ári síðan náðust á upptöku samræður þingmanna , sem allir eru í Miðflokknum í dag , þar sem þeir á ruddafenginn hátt hrakyrtu , smáðu og hæddust að nafnkunnu fólki . Subbar , hugsaði maður þegar upptökurnar urðu opinberar . Ruddar , ómerkilegir subbar . Hryggilegt að slíkir einstaklingar hafi verið kosnir á þing . En nú hljóta þeir að vera búnir að vera , þeir rísa ekki upp sem þingmenn eftir þetta . Hér eftir eru þeir ærulausir , það getur varla nokkur manneskja horft framan í þá , hvað þá kosið á þing . Hér fyrrum , bara fyrir fáeinum árum , hefðu þessir þingmenn farið niður á hnén og beðist afsökunar . Beðið þær manneskjur sem þeir höfðu hrakyrt og smánað afsökunar , og þjóðina sem þeir eiga að þjóna . Þeir hefðu ekki endilega gert það af fúsum og frjálsum vilja – en umhverfið , samfélagið , og allt sem umlykur þá , hefði krafist þess . Og um skamman tíma virtust tveir þeirra , Bergþór Ólason og Gunnar Bragi , fyrrum utanríkisráðherra , ætla að fara þá leið , einkum Gunnar sem kom niðurlútur , beygður fram í Kastljósi og gekkst þar við því að æra hans væri sködduð . Við sáum mann sem vissi að hann hefði brotið ófyrirgefanlega af sér . Að hann hefði komið fram sem ruddi . Maður sá iðrun hans og hugsaði , honum er þá viðbjargandi . En á einhverjum tímapunkti áttuðu þingmennirnir af Klaustursbarnum sig á því að tímarnir væru breyttir . Kannski lærðu þeir það af Donald Trump að virðing fyrir öðrum er óþörf , og að það sé ekkert að því að tala ruddalega og af augljósri fyrirlitningu um aðrar manneskjur . Auglýsing Í öllu falli sneru þingmennirnir ekki auðmjúkir til baka , heldur bólgnir af sjálfsöryggi . Báðust ekki afsökunar heldur réðust að uppljóstraranum , reyndu að sverta hann , og sökuðu fjölmiðla um annarlegar hvatir . Á einhverjum tímapunkti höfðu þeir áttað sig á því að á tímum siðrofs eru fyrstu fórnarlömbin sanngirni , háttvísi , sannleikur . Á tímum siðrofs er óskammfeilni og alger skortur á iðrun styrkur . Þingmenn Miðflokksins áttuðu sig á því að við lifum því miður tíma þar sem fordómar eru taldir eðlilegar skoðanir , siðleysi bara sjónarhorn eða þá mjög teygjanlegt hugtak . Enda var flokknum ekki refsað fyrir þetta mál , fylgi hans jókst þvert á móti . Við erum smám saman að missa sjónar á réttu og röngu . Og púkarnir á fjósbitanum fitna . Ég bara segi svona . Við strákarnir Það er eitthvað undarlegt að hérna . Vandaður fréttaskýringaþáttur RÚV flettir ofan af siðlausri framgöngu Samherja í Namibíu , formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Ríkisútvarpið fljóti um á vindsæng með sólgleraugu – fyrstu viðbrögð sjávarútvegsráðherra við þættinum voru að hringja í vin sinn og forstjóra Samherja og spyrja hvernig honum liði . Maður hefði haldið að slík viðbrögð ráðamanna tíðkuðust einvörðungu í löndum þar sem hagsmunir og stjórnmál renna saman í svo þétt faðmlag , að ráðamenn þjóðarinnar taki umhugsunarlaust hagsmuni stórfyrirtækja framyfir þjóðarhag . Þar sem drengskapur þeirra og tryggð liggur hjá peningaaflinu , ekki kjósendum sínum , þjóð sinni . Var símtalið þá kannski svona ? Hvernig líður þér , elsku vin ? Bara prýðilega , við erum búnir að arðræna Namibíumenn í mörg ár , höfum grætt fáránlega mikið , syndum í peningum , við mútuðum , við komumst hjá því að borga skatt af gróðanum , skildum ekki gat með krónu eftir í samfélaginu . Hugsaðu þér , Kristján , við komum þarna inn þegar Íslendingar eru nýbúnir að byggja upp sjávarútveginn , við njótum því trausts og nýttum okkur það til hins ítrasta . Við stálum ekki bara öllu steini léttara heldur fluttum vinnsluna út á sjó eftir að búið var byggja upp verkþekkingu í landi og þjálfa til þess þúsund manns . Við rændum þúsund fjölskyldum viðurværi sínu . Við skildum allt eftir í rúst . Þetta var svona rbb dæmi . Ríða , búið bless ? Ég bara segi svona . Við strákarnir . Æ , hvernig líður þér , elsku vinur ? Bara prýðilega , ég hef þig í vasanum . Þessvegna hef ég áhyggjur , þessvegna hringi ég , því hvað ef buxurnar verða settar í þvott ? Til móts við framtíðina með augun í baksýnisspeglinum en ekki á veginum framundan ? Ég get ekki tekið undir þá gagnrýni , sagði Þorsteinn Pálsson í Silfri Egils þar sem Kristján hafði verið gagnrýndur fyrir símtalið . „ Mér finnst það bara vera eðlilegur drengskapur og íslenskt og það á ekki að gera það pólitískt tortryggilegt , en mér finnst að hann hefði líka átt að hringja í þjóðina og spyrja hvernig henni líður . “ Ég held að Þorsteinn Pálsson sé mætur maður , réttsýnn . Einn þeirra sem tilheyrðu gamla Íslandi en ofbauð svo spillingin , ófagmennskan og græðgin sem hrunið afhjúpaði að hann gerðist talsmaður nýrra tíma . En það virðist samt ennþá það mikið af gamla Íslandi í honum , að hann kemur hvorki auga á það hversu óboðleg og skökk viðbrögð Kristjáns Þórs voru , né hversu óboðlegt það er að sjávarútvegsráðherra sé vinur forstjóra langstærsta fyrirtækisins í sjávarútvegi , og hafi starfað hjá þeim í áraraðir . Orð Þorsteins opinberuðu óvart stóra bresti í samfélagi okkar : „ Mér fannst það vera eðlilegur drengskapur og íslenskt . “ Auglýsing Að vegna vinskapar beri ráðherra að sýna Þorsteini Má tryggð , jafnvel þótt að hann beri að líkindum höfuðábyrgð á glæpsamlegri og siðlausri framkomu í máli sem fellur undir ráðuneyti Kristjáns . Það er eitthvað undarlegt að hérna , sagði Svein Harald . Undarlegt ? Já og nei . Þetta er nefnilega … íslenskt ; Þorsteinn Pálsson hnaut óvart um hvað væri að með því að gefa í skyn að símtal Kristjáns hafði bara verið fallegur íslenskur drengskapur . Svona gerum við hér á Íslandi . Eftir að hafa varið símtal Kristjáns , talaði Þorsteinn um hvað ráðherrann ætti að gera . Tók skýrt fram að framferði Samherja væri ófyrirgefanlegt og benti á ýmsar leiðir , allar góðar og ábyrgar , hvað ráðherra sjávarútvegsins ætti og bæri að gera til að byggja upp traust á faginu , og koma í veg fyrir að Samherji skaðaði orðspor annarra íslenskra fyrirtækja með græðgi sinni og siðleysi . Jafnvel góður og gegn maður á borð við Þorstein Pálsson gat í alvöru listað upp hvað Kristján Þór ætti að gera sem sjávarútvegsráðherra til að komast til botns í málinu og byggja upp traust ; og að láta rannsaka Samherja . Láta rannsaka vin sinn . Í alvöru ? Maður trúir því varla að Þorsteinn Pálsson hafi ekki áttað sig á rökvillunni , séð það sem æpti á okkur : að Kristján Þór væri sem fyrrum stjórnarmaður Samherja og vinur Þorsteins Más , og minnir á þau tengsl sín með fyrstu viðbrögðum sínum við uppljóstrunum Kveiks , fullkomlega vanhæfur sem ráðherra sjávarútvegsmála . Og hafi verið frá fyrstu stundu . „ Jafnvel í Rússlandi þyrfti Kristján Þór að stíga til hliðar , “ er haft eftir Ilia Shumanov , aðstoðarframkvæmdastjóra Rússlandsdeildar Transparency International . Jafnvel í Rússlandi Pútíns . Þrátt fyrir að vanhæfni Kristjáns æpi á okkur tók það ríkisstjórnina rúmar fimm vikur að komast að þeirri niðurstöðu að Kristján þyrfti að „ víkja úr sæti við meðferð og töku ákvarðana í fjórum stjórnsýslukærum tengdum Samherja hf. “ En er áfram talinn fullkomlega hæfur sem ráðherra yfir málaflokki þar sem hann getur ekki snúið sér við án þess að rekast á eitthvað sem tengist Samherja . Fyrirtæki sem hefur í gegnum árin farið hiklaust á svig við lögin og sölsað undir sig stærri sneið en þeir mega hafa samkvæmt lögum . Auðvitað er ég hæfur , svaraði Kristján Þór með góðlátlegu brosi , þegar hæfi hans sem ráðherra sjávarútvegsmála var á sínum tíma dregin í efa . Brosti hann vegna þess að hann vissi að vanhæfni hans skipti engu máli . Að skipan hans væri svo … íslensk ? Mynd : Wikileaks Og við getum þá kallað brosið storkunarglott gamla Íslands , þar sem hagsmunir verða ævinlega teknir framyfir fagmennsku , og hagsmunaöflin beygja og sveigja lýðræðið eins og þeim sýnist ? Sú hugsun , og viðhorf gamla Íslands , hefur verið nokkuð augljós hjá Sjálfstæðis – og Framsóknarflokknum sem hafa löngum staðið vörð um óbreytt ástand . En nú virðist Samherjamálið sýna að sama hugsunin ríki hjá Vinstri grænum . Þrátt fyrir Katrínu Jakobsdóttur . Að þeir taki líka vald og hagsmuni framyfir fagmennsku og lýðræði . Samkvæmt því eru ríkisstjórnaflokkarnir þrír á vegferð með íslensku þjóðina inn í framtíðina með augun í baksýnisspeglinum en ekki á veginum framundan . Það er eitthvað undarlegt að hérna . Kristján Þór situr áfram , Gunnar Bragi , fyrrum utanríkisráðherra og varaformaður Miðflokksins , skrifar bréf þar sem hann gagnrýnir RÚV og aðra fjölmiðla fyrir að hugsa ekki um börn Samherjamanna í fréttaflutningi sínum , nefnir ekki einu orði börn þeirra þúsunda Namibíumanna sem höfðu verið svikin og rænd af sömu mönnum . Hann skrifar bréf sem stuðningsmaður Samherja , reynir að gera ofbeldismanninn að fórnarlambinu , tekur sér stöðu með óbilgjörnum og spilltum hagsmunum . Þar vill hann standa , þar á hann heima . Og væntanlega flokkur hans líka sem samþykkti bréfið með þögn sinni . Eins og þingmenn Miðflokksins í Klaustursmálinu ráðast Samherjamenn annarsvegar á uppljóstrarann , reyna sverta hann með öllum hugsanlegum aðferðum , og hinsvegar með því að ýja sterklega að því að fjölmiðlafólkið sem hafa unnið fréttir um málið , hafi annarlega hagsmuni að baki og því valið þá tölvupósta Samherja „ sem pössuðu við þá sögu sem átti að segja . “ Vörn Samherja virðist vera sú að þeyta upp nógu miklu ryki , þvæla málið , gera staðreyndir tortryggilegar , gera fjölmiðlamönnum upp annarlegar hvatir – og hún fær stuðning frá jafn ólíkum stjórnmálamönnum og Gunnari Braga og Bjarna Benediktssyni . Bjarni sem vissulega sagði framgöngu Samherja ólíðandi , reyndust upplýsingar réttar , en bætti hinsvegar við : „ En það sem er sláandi , og það sem maður hefur lengi vitað , að það er spilling í þessum löndum . Rót vandans í þessu tiltekna máli er veikt stjórnkerfi og spillt stjórnkerfi í landinu . Það virðist vera undirrót alls þess sem við erum að sjá flett ofan af . “ Auglýsing Svona talar einn valdamesti stjórnmálamaður landsins , formaður stærsta flokksins og fjármálaráðherra . Bjarni virðist sjá heiminn í gegnum undarleg sólgleraugu , og gefur í skyn að sökin liggi í raun ekki hjá Samherja , heldur Namibíumönnum . Fjármálaráðherra vill kannski fá okkur til að álykta að veikt og spillt stjórnkerfi þeirra hafi dregið saklausa Samherjamenn á tálar ? „ Ég stóð alltaf í þeirri trú að fréttamenn hefðu sannleiksleit að leiðarljósi í sínum störfum . Það er kannski misskilningur hjá mér , “ skrifar Björgólfur Jóhannsson . Björgólfur er gamall samherji Þorsteins , sat lengi í stjórn Samherja og Síldarvinnslunnar sem Samherji á drjúgan hluta í . Og í fyrra var hann tilnefndur af Samtökum atvinnulífsins sem stjórnarformaður og stjórnarmaður Íslandsstofu . Íslandsstofa er „ samstarfsvettvangur stjórnvalda og atvinnulífs … veitir fyrirtækjum faglega aðstoð við markaðssókn erlendis … “ eins og segir á vef hennar . Hún hefur það hlutverk að sinna markaðs – og kynningarmálum fyrir Ísland á erlendri grund , „ sem beinist að því að efla orðspor og ímynd Íslands erlendis . “ Hvað eigum við að lesa úr því að maður sem hefur valist til að vera andlit íslenskra viðskipta út á við , taki sér frí frá þeim störfum til að vinna fyrir Samherja , ekki til að bæta verulega skaddað orðspor þeirra , biðja namibísku og íslensku þjóðina afsökunar , heldur til að leggja sig allan fram við að réttlæta óboðlegt , siðlaust , gráðugt og glæpsamlegt framferði fyrirtækisins í Namibíu ? Hvernig komumst við hjá því að álykta að Björgólfur hjá Samherja og Björgólfur á Íslandsstofu vinni á samskonar hátt ? Er kannski siðferðisleg skylda okkar að senda hraðskeyti til heimsins : Ekki treysta neinu sem kemur frá Íslandsstofu , þeir eru með Samherjavírusinn ? Eða erum við kannski , þegar allt kemur til alls , fyrst og fremst glúrin í að flytja út spillingu ? Fjandinn , kannski endar þetta ekki vel , kannski erum við bara vonlaus Það er eitthvað undarlegt að hérna , sagði Svein Harald Øygard , í viðtali við Egil Helgason sem hafði rétt áður rætt við Svein um gráa listann sem íslenska ríkið lenti á , og bætt við að það hafi auðvitað verið líka verið áfall að við skyldum vera svona áberandi í Panamaskjölunum ; það hefði átt að vekja okkur , en gerði það ekki . „ Það er með ólíkindum , “ svaraði Svein . „ Það kom mér líka á óvart þegar ég var hérna . Fjármálagjörninga sem tíðkuðust hérna hafði ég aldrei séð áður . Ég hef unnið við þetta í 30 ár . Ég hafði hvergi séð annað eins fyrirkomulega og ég sá á Íslandi . Hvernig fólk talar um skattaskjól , Ég hafði aldrei heyrt annað eins … Það er eitthvað undarlegt að hérna og þetta er góður tími til að grípa til aðgerða . “ Panamaskjölin , grái listinn , Samherji , Kristján Þór , árás fjármálaráðherra á RÚV í kjölfar fréttaþáttarins um Samherja . Hvernig líður þér , elsku vinur ? Bara prýðilega , takk , ég er með ykkur öll í vasanum , öll á einni lyklakippu , stjórnmálamenn , Íslandsstofu , byggðirnar , ég nefni aðallykilinn Ófyrirleitni , og trúðu mér , hann gengur að öllu , líka þér . „ Þetta er góður tími til aðgerða . “ Mynd : Forlagið Sagði Svein Harald í Silfri Egils ; viku síðar er Heiðrún Lind Marteinsdóttir , framkvæmdastjóri fyrirtækja í sjávarútvegi , ein gestanna í þættinum þar sem Egill undrast víðtækt erlent fyrirtækjanet íslenskra útgerðarfyrirtækja , aflandseignir , mikla fjármuni sem fyrirtækin koma undan í stað þess að láta renna til íslensks samfélags . Heiðrún Lind var skjót til svars , sagði þetta firru hjá Agli , og bætti við : „ Hvaða fyrirtæki er það ? Nefndu mér dæmi um þau fyrirtæki ! “ Egill hafði engin nöfn handbær og áhorfendur sátu uppi með þá tilfinningu að hann hefði farið með fleipur . Enda er Heiðrún Lind afar skelegg , örugg , rökföst . Maður hugsaði , hún er með allt á hreinu . Eða ekki . Því daginn eftir birtist í fjölmiðlum ógnarlangur listi sem staðfesti af ískyggilegum þunga orð Egils . Aflandseignir íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja á Tortóla og í Panama . Vissi hin skelegga Heiðrún Lind ekki betur , eða laug hún einfaldlega að Agli og að þjóðinni í beinni útsendingu ? „ Förum ekki í umræður um kerfisbreytingar , “ sagði Elliði Vignisson bæjarstjóri í Ölfusi , og í mörg ár bæjarstjóri fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Vestmannaeyjum , í sama þætti . Að hans mati geri Samherjamálið enga kröfu um umræðu um kerfisbreytingar : „ Það eru sósíalistar í Namibíu sem þiggja mútur , “ sagði hann , og virtist fara í skó formanns síns með því gefa í skyn að sökin liggi ekki síður , eða jafnvel frekar , hjá þeim sem þiggja mútur , en þeim sem greiða þær . Menn fara stundum langar bæjarleiðir til að réttlæta siðleysi . „ Hvaða fyrirtæki eru það ? Nefndu mér nöfn um þau fyrirtæki . “ „ Förum ekki í umræður um kerfisbreytingar “ . „ Jafnvel í Rússlandi þyrfti Kristján Þór að stíga til hliðar . “ „ Ég hafði hvergi séð annað eins fyrirkomulega og ég sá á Íslandi . Hvernig fólk talar um skattaskjól , Ég hafði aldrei heyrt annað eins . “ Það er eitthvað undarlegt að hérna , og hefur lengi verið . Afar flókin og lævísleg eigendatengsl á íslenskum bönkum fyrir hrun vakti furðu sérfræðinga um allan heim , og ól á tortryggni í garð íslensks efnahagslífs . Samherjamálið , langur listi yfir aflandseignir einstaklinga og fyrirtækja í sjávarútvegi , fullkomin vanhæfni sjávarútvegsráðherra – allt þetta hlýtur að vekja upp óþægilegar spurningar um íslenskan sjávarútveg . Og við eigum rétt , við eigum heimtingu á raunverulegum svörum . Ekki útúrsnúningi . Ekki kattarþvott eins og ríkisstjórnin sýnir í máli Kristjáns Þórs . Við eigum heimtingu á alvöru rannsókn . Eða finnst okkur kannski bara í fínu lagi að fólk sem hefur auðgast stórlega á sameign þjóðarinnar komi peningum undan í skattaskjól ? Að risafyrirtæki á borð við Samherja , sem ræður yfir lífi byggðarlaga , fari hiklaust á svig við lög ? Miðflokksmenns drógu þann lærdóm af Klaustursmálinu að það skiptir engu máli hvað maður gerir , maður kemst upp með hvaða óhreinindi sem er . Það liggur í siðrofi tímans . Donald Trump , valdamesti leiðtogi heims , staðfestir það daglega . Formaður Sjálfstæðisflokksins gefur í skyn að Samherjamönum hafi verið vorkunn að stíga inn í samfélag þar sem mútur tíðkast , reynir jafnframt að draga úr trúverðugleika RÚV , og þá um leið fréttaskýringar þess á Samherjamálinu . Og stjórnarformaður Íslandsstofu , andlit Íslands út á við í viðskiptum , sest í forstjórastól Samherja , reynir að réttlæta siðleysi þess og að sverta alla þá fjölmiðla sem gagnrýna fyrirtækið . Það er eitthvað að hérna , það er eitthvað mikið að . Okkur mistókst að hreinsa til eftir hrunið , misstum af því tækifæri . Íhaldssamir flokkar sitja nú við völd , og sjá til þess að ekki verði hreyft við stjórnarskránni , að ekki verði gerðar neinar grundvallarbreytingar . Útgerðamenn fá að hafa sín skattaskjól í friði . Og nú kemur siðrof tímans ofan í allt saman . Þetta endar ekki vel . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .