Yfirlæknir Kvennadeildar hafði úrslitavald varðandi ákvarðanatöku en annar læknir deildarinnar þurfti jafnframt að samþykkja umsóknina . Oft urðu verulegar tafir á afgreiðslu umsókna um fóstureyðingar og því voru margar framkvæmdar um miðbik meðgöngu en þá er tíðni fylgikvilla hærri en við þekkjum í dag , þegar flestar fóstureyðingar eru framkvæmdar fyrir 12 vikna meðgöngulengd . Svo kom svo frelsið ! Eða svo teljum við okkur trú um . P-pillan kom á markað upp úr 1960 og nú gátu konur í fyrsta sinn í sögunni stjórnað barneignum . Engu að síður fór tíðni fóstureyðinga vaxandi á Íslandi , þrátt fyrir að aðgengi væri enn takmarkað . Árið 1975 voru sett lög um fóstureyðingar sem heimila fóstureyðingar vegna félagslegra ástæðna upp að 16 vikum samkvæmt vottorði læknis og félagsráðgjafa eða tveggja lækna . Á þessum tíma varð einnig framþróun í gerð p-pillunnar þannig að heildarhormónamagn pillunnar minnkaði og tíðni alvarlegra fylgikvilla lækkaði . Í dag er p-pillan óumdeilanlega öruggasta og besta getnaðarvörnin sem völ er á . En hvers vegna eru þá framkvæmdar hátt í eitt þúsund fóstureyðingar á ári Íslandi í dag ? Er aðgengi að p-pillunni og öðrum getnaðarvörnum ekki nógu gott , eru þær of dýrar eða standa heilbrigðisstéttir sig ekki í stykkinu við að kynna getnaðarvarnir ? Hvert svo sem svarið kann að vera þá er ljóst að einn kostur til að fyrirbyggja þunganir er lítt kynntur , en það er neyðarpillan svokallaða . Neyðargetnaðarvörn sem byggir á Yuzpe aðferðinni hefur verið skráð hér á landi frá 1998 , en það er pilla sem inniheldur 50 míkróg etinýlestradíól og 0,25 mg levonórgestrel . Tvær töflur eru teknar sem fyrst eftir óvarðar samfarir og aftur 12 tímum síðar . Því fyrr sem töflurnar eru teknar því meiri líkur eru á að hægt sé að fyrirbyggja þungun , en eftir 72 tíma er þýðingarlaust að taka töflurnar . Með þessum hætti minnka líkur á þungun um 75% , en 8% líkur eru á þungun eftir óvarðar samfarir ( 1 ) . Önnur útgáfa af neyðargetnaðarvörn er háskammta levonórgestrel ( 0,75 mg ) , sem minnkar líkur á þungun um 85% ( 2 ) . Levonórgestrel hefur færri aukaverkanir en Yuzpe aðferðin , en er hins vegar ekki skráð hér á landi . Það er nokkuð ljóst að þær aðstæður sem leiða til þess að þörf er á neyðargetnaðarvörn eru óvæntar og ber upp á öllum tímum sólarhringsins . Því er lykilatriði að aðgengi að neyðargetnaðarvörn sé auðvelt . Hægt þarf að vera að hlaupa beint út í næsta apótek og fá töflurnar umbúðalaust eða einfaldlega eiga þær uppi í skáp og geta gripið til þeirra þegar þörf krefur . Í dag er neyðargetnaðarvörn lyfseðilsskyld en lyfsalar geta afgreitt lyfið " í neyð " . Í reynd eru fáir lyfsalar sem nýta sér þennan rétt . Enn ein aðferð neyðargetnaðarvarnar er uppsetning koparlykkju , en þannig má koma í veg fyrir þungun með 99% árangri allt að sjö dögum eftir óvarðar samfarir ( 1,2 ) . En hvers vegna erum við enn í dag að gera fóstureyðingu sem aðgerð með tilheyrandi svæfingu þegar hægt er að framkvæma fóstureyðingu með lyfjum ? Antiprógesterónlyfið mífepristón og prostaglandínefnið mísóprostól hafa verið notuð saman með góðum árangri til að framkalla fósturlát á fyrstu átta til níu vikum meðgöngunnar . Allt að 97% kvenna missa fóstur í kjölfar lyfjagjafar , en hjá 3 - 5% kvenna verður ófullkomið fósturlát sem krefst hefðbundinnar aðgerðar ( 3 ) . Kostirnir eru ótvíræðir . Hægt er að komast hjá svæfingu , ekki þarf að víkka út legháls með áhöldum og síðast en ekki síst þá er auðveldara fyrir konuna að halda atburðinum sem sínu einkamáli . Mífepristón þarf að gefa á sjúkrahúsi en hins vegar er ekki þörf á innlögn . Mísóprostól er fáanlegt hér á landi undir sérheitinu Cytotec ® og er skráð til að vernda magaslímhúð þegar bólgueyðandi lyf eru notuð , en mífepristón hefur ekki verið skráð hér á landi . Við búum við þann raunveruleika að við framkvæmum allt að 1000 fóstureyðingar á ári . Því ættum við að leggja metnað okkar í að aðgerðin sé sem öruggust og gefi konum kost á að halda atburðinum sem einkamáli eftir því sem frekast er unnt . Á sama tíma þurfum við að auka upplýsingar um getnaðarvarnir til almennings og stórbæta aðgengi að þeim til að sem fæstra fóstureyðinga sé þörf .