Uppeldi og menntun - 16.02.2007 , Blaðsíða 153 153 HRAFNHILDUR RAGNARSDÓTTIR UMRÆÐA Í þessari grein hef ég kynnt í megindráttum rannsóknina Mál í notkun : tal - og ritmál barna , unglinga og fullorðinna og fyrstu niðurstöður hennar . Þátttakendur í rannsókn - inni voru 80 Íslendingar , jafnmargir úr hverjum fjögurra aldursflokka / skólastiga : 11 ára ( 5. bekkur grunnskóla ) , 14 ára ( 8. bekkur ) , 17 ára ( 1. bekkur framhaldsskóla ) og fullorðnir háskólaborgarar á aldrinum 26 ? 40 ára . Hver þátttakandi samdi fjóra texta af tvennu tagi frá eigin brjósti : annars vegar frásagnir og hins vegar almenna umfjöllun ( álitsgerð eða expository texta ) , og hvora textategund fyrir sig bæði í talmáli og rit - máli . Sú færni sem reynir á í gerð textanna fjögurra er gott dæmi um þá málnotkun sem er undirstaða þróaðs læsis og miðlunar í skóla og þekkingarsamfélagi . Í þessari fyrstu vinnslu úr gagnabanka rannsóknarinnar var sjónum beint að mjög almennum , mælanlegum vísbendingum um eftirfarandi atriði : a ) Hvort málfarslegur munur væri á textategundunum tveimur , b ) Um þróun / framfarir í málnotkun á milli skólastiganna fjögurra . c ) Um kynjamun . Í þessum umræðukafla verður auk þess hugað að því hvort íslenski hópurinn skeri sig á einhvern hátt frá hinum þátttakendunum í alþjóðlegu rannsókninni og ef svo er , hvort tengja megi þann mun við mismunandi áherslur í menningu og skólastarfi þjóðanna . Vísbendingarnar ( þ.e. fylgibreyturnar ) sem athugaðar voru að þessu sinni voru nánar tiltekið : heildarlengd textanna í setningum talið , lengd setninga ( í orðum ) og hlutfall aukasetninga ( eða lengd og samsetning málsgreina ) . Lengd er að sjálfsögðu ekki einhlítur mælikvarði á gæði texta ? langur texti getur þvert á móti endurspeglað slakt skipulag og froðusnakk , en stuttur , hnitmiðaður texti verið aðalsmerki hins agaða hugsuðar og stílista . Þetta á þó fyrst og fremst við um þroskaða höfunda ? stuttur texti barns eða unglings ber þess oftast skýr merki að höfundurinn ræður ekki við að rekja flókna atburðarás þar sem atburðir tengjast í við - eigandi orsakasamhengi ( sjá dæmi 1 í inngangi ) eða tefla fram ólíkum sjónarhornum , rökstyðja þau og bera saman í álitsgerð ( sjá dæmi 3 í inngangi ) . Börn leggja heldur ekki til bakgrunnsupplýsingar í sama mæli og þroskaðri höfundar , né heldur túlkanir eða skýringar sem auðvelda viðtakanda að lifa sig inn í umfjöllunarefnið og taka til þess afstöðu . Það þarf snjallan höfund til að segja áhrifamikla sögu eða gera siðferð - islegri togstreitu skil í tíu setningum ! Lengd reynist því vera nokkuð góð vísbending um gæði texta barna og unglinga ( sjá m.a . Hrafnhildur Ragnarsdóttir , 1992 og 2004 ; MacCabe , 1997 ; Stein og Albro , 1997 ) . Hlutfall aukasetninga ( lengd málsgreina ) er ekki heldur einhlítur mælikvarði á texta , þó notkun þeirra sé af mörgum fræðimönnum talin einn sá besti um þróun sam - fellds máls á bernsku - og unglingsárum ( Halliday og Hasan , 1976 ; Hrafnhildur Ragn - arsdóttir , 1992 , 2004 ; Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Strömqvist , 2004 ) . Ástæðan er sú að aukasetningar eru ein helsta aðferð margra tungumála ? þar á meðal íslenskunn - ar ? til þess að koma að upplýsingum um bakgrunn , flóknar tímatengingar atburða , rökrænt samhengi og fleira sem einkennir góða texta , en er ekki á valdi ungra barna