Ábyrgð Þjóðverja - framtíð ESB - aðildarumsókn Íslands Frétt RÚV í hádegi 1. nóvember um að Helle Thorning-Schmidt , forsætisráðherra Danmerkur , hafi sagt við Jóhönnu Sigurðardóttur að hún „ fagni komu “ Íslands í Evrópusambandið hlýtur að byggjast á óskhyggju ef ekki beinum rangfærslum spunaliðanna sem koma fram fyrir hönd Jóhönnu gagnvart RÚV nema hvoru tveggja sé . Auðvitað kann Jóhanna einnig að hafa misskilið orð danska forsætisráðherrans . Danir taka við forsæti í ESB 1. janúar 2012 og sitja þar til 1. júlí 2012 . Þeir munu ekki skuldbinda sig fyrirfram til að „ opna alla kaflana “ eins og það heitir á ESB-máli í viðræðunum við Íslendinga , það er taka til við að ræða öll álitamál sem þarf að ræða til að átta sig á því hvort samningar takist við Íslendinga eða ekki . Ef marka má viðræður mínar í dag , þriðjudaginn 1. nóvember , í Berlín við stjórnmálamenn og embættismenn sjá þeir enga ástæðu til að flýta ESB-viðræðunum við Íslendinga . Þingmaður sem ég hitti sagðist raunar sannfærður um að Íslendingar yrðu ekki aðilar að ESB í fyrirsjáanlegri framtíð . Hann sagðist ekki heldur sjá neina ástæðu til þess fyrir Íslendinga að gerast aðilar . „ Hvers vegna ? “ spurði hann „ þegar ESB kemur svo vel fram við ykkur , Norðmenn og Svisslendinga . “ Taldi hann þjóðirnar allar vel settar í núverandi stöðu sinni gagnvart ESB – helst hallaði á Svisslendinga vegna þess álags sem evru-vandinn setti á svissneska frankann og væri að sliga útflutning þeirra og ferðaþjónustu . Þegar spurt er hvað hafi valdið því að Íslendingar ákváðu að sækja um aðild og evran er nefnd sem ástæða brosa menn vandræðalega því að við öllum blasir , að aðstæður eru gjörbreyttar nú frá haustinu 2008 . Þau rök haldi ekki lengur . Ákvörðun George Papandreous , forsætisráðherra Grikkja , 31. október um þjóðaatkvæðagreiðslu um skilmálana gagnvart Grikklandi vegna evru-aðstoðar eykur enn á óvissu um framtíð evrunnar . Minnt er á Angela Merkel Þýskalandskanslari hafi heitið því að Grikkir héldu evrunni og ekki yrði hróflað við þátttöku þeirra í samstarfinu . Kanslarinn hafi lagt mikið undir til að ná þeim árangri sem náðist á evru-leiðtogafundunum tveimur í Brussel í síðustu viku . Henni hafi tekist að ná sínum fram . Í ályktun leiðtoganna skuldbindi þeir sig til að setja í stjórnarskrár landa sinna sambærilegt ákvæði og er í þýsku stjórnarskránni um hemil á ríkisútgjöld og skuldasöfnun . Þetta sýni að áhersla Þjóðverja á aga í ríkisfjármálum hafi náð fram að ganga . Þá sé einnig skýrt tekið fram að Seðlabanki Evrópu eigi að njóta sama sjálfstæðis og Seðlabanki Þýskalands naut á sínum tíma , hann eigi að starfa án pólitískra afskipta og innan ákveðins ramma þar sem sett séu skýr markmið . Þá hafi einnig verið ákveðið að framvegis muni leiðtogar evru-ríkjanna hittast tvisvar á ári , þá verði reglulega efnt til funda fjármálaráðherra ríkjanna og sérfræðinga . Þetta boði í raun þáttaskil af því að til þessa hafi aðeins verið efnt til ráðherrafunda um evru-mál þegar einhver sérstök viðfangsefni krefjist slíkra funda . Nú verði samstarfið í mun fastari skorðum en áður og komið verði á fót „ sekretariati “ í Brussel til að sinna umsýslu í kringum samstarfið . Þegar spurt er hvort þetta leiði ekki í raun til þess að ESB sé orðið tvískipt . Er svarið : Hvað er annað unnt að gera ? Þetta gekk ekki lengur eins og það var . Þau ríki sem eru ekki í evru-samstarfinu en innan ESB verða að sætta sig við þetta , vandinn er sá að sumar ákvarðanir í evru-hópnum hafa bindandi áhrif í ESB öllu og það verður að finna leiðir til að ríki sætti sig við það . Framtíðin ein geti leitt í ljós hver hin varanlegu áhrif verði . Á slíkum umbyltingartímum sé ekki ástæða fjölga aðildarríkjum ESB . Króatía bíði aðildar , Rúmeníu og Búlgaríu hafi verið hleypt of fljótt inn í ESB og Schengen eins og nú hafi komið í ljós . Það þurfi ef til vill að líta til Serbíu til að skapa pólitískt jafnvægi í landinu , annars liggi ekkert á að stækka ESB . Af viðræðunum dreg ég þá ályktun að ESB þurfi á öðru að halda núna en að fá smáríki eins og Ísland inn í sinn hóp , ríki sem sé raunar fyrir í kjörstöðu gagnvart sambandinu . Brýnasta verkefni þeirra sem vilji veg ESB sem mestan sé að finna nýja „ sögu “ eða „ narrative “ fyrir sambandið . Það er nýja aðferð til að skýra fyrir aðildarþjóðunum hvers vegna þeim sé fyrir bestu að halda samstarfi sínu áfram . Vissulega sé rétt og nauðsynlegt að halda því á loft að Evrópusambandið hafi stuðlað að friði í Evrópu . Nú sé hins vegar svo komið að allir líti á frið milli Evrópuríkja sem sjálfsagðan hlut , ekki sé spenna milli neinna ríkja í álfunni . Friðarhugsjónin dugi ekki lengur til að „ selja “ almenningi sambandið . Hvað vegi þyngst í huga fólks ? Afkoma þess , velferð og frelsi til orðs og æðis . Það þurfi að sýna fólki og sanna að Evrópusambandið standi fyrir auðlegð sem breytt sé í velferð og frelsi . Það eigi að þróast í krafti lýðræðis og að betra sé að skapa auð á þann hátt og dreifa honum um samfélag manna en undir stjórnafari eins og ríki í Kína , ESB sé andstæða slíkra stjórnarhátta . Galdurinn sé að koma þessu til skila á trúverðugan hátt . Evru-vandinn spilli þessari ímynd og valdi því ekki aðeins fjárhagslegum erfiðleikum heldur einnig hugmyndafræðilegum og pólitískum . Þegar ég lýsi þeirri skoðun minni að það styrki Angelu Merkel að henni sé skylt að hafa skýrt umboð frá þýska þinginu vegna allra ákvarðana vegna evrunnar , er tekið undir þá skoðun . Það veiti henni meiri styrk en ella inn á við og út á við . Það hafi komið í ljós á leiðtogafundunum í síðustu viku . Betra væri að fleiri hefðu þurft að hafa slíkt umboð eins og til dæmis George Papandreou . Á hinn bógin er mér bent á að slípa þurfi þessi samskipti Merkel við þingið , lýðræði taki tíma en til þess kunni að koma að hjá björgunarsjóði evrunnar verði menn að taka ákvarðanir með skömmum fyrirvara . Í gær setti ég innan gæsalappa almenna niðurstöðu sem ég dró af fundi mínum með fimm vísindamönnum , henni er ekki ætlað að lýsa skoðun neins þeirra , heldur er samnefnari þess sem ég taldi mig verða vísari á fundinum með þeim , að í raun væru engin sérgreind og skýr rök fyrir aðild Íslands að ESB . Að þessi niðurstaða eigi rétt á sér hefur enn staðfestst eftir fundi mína hér í Berlín í dag . Með það í huga er óskiljanlegt þegar íslenskir samfylkingarráðherrar koma af hverjum fundinum eftir öðrum og láta eins og viðmælendur þeirra bíði með öndina í hálsinum eftir því að Ísland gangi í Evrópusambandið . Málinu er alls ekki þannig háttað . ESB-viðræðurnar munu taka langan tíma . Innan ESB er enginn áhugi á að flýta þeim , vinveitt þjóð eins og Þjóðverjar mun ekki þrýsta á neinn til að flýta þeim . Hvern vilja íslensku ráðherrarnir blekkja með þessu tali ? Þeir eru í ríkisstjórn sem er ekki einhuga um aðild , þeir halda þannig á málum gagnvart ESB að viðræðunum lýkur aldrei af því að þær krefjast aðlögunar . Ég hallast helst að því að þetta sé liður í sjálfsblekkingu Samfylkingarinnar . Það er dapurlegt leiðarljós . .