Birtist í DV 26.07.13 . Í Landsbankanum hefur gengið á með hamingjuóskum undanfarna daga . Ekki að undra kann einhver að segja því tilkynnt var að starfsmenn væru í þann veginn að eignast ígildi nokkurra milljarða í bankanum . Eins og fram hefur komið í fréttum fá starfsmennirnir greitt hlutfallslega í samræmi við laun sín . Því hærri laun þeim mun stærri eignarhlutur . Samkvæmt fréttum var meðaltekjumaður í bankanum að fá um 3 milljónir fyrir skatt . Hærri kanturinn fékk mun meira og hátekjufólkið mest , í einhverjum tilvikum yfir 10 milljónir króna . Það eru tvenn til þrenn árslaun lágtekjumanns ! Bankastjóri Landsbankans skrifaði hinum lukkulegu starfsmönnum bréf þar sem hann ávarpaði þá , óskaði þeim til hamingju með ( útborgunar ) daginn og sagði að mikilvægt væri að " hagsmunir " þeirra og bankans " fari saman " . Mótmælaalda reis í þjóðfélaginu . Formaður bankaráðs bankans steig þá fram og sagði að þetta væri liðin tíð - allt byggði þetta á löngu tekinni ákvörðun og heyrði gærdeginum til , ekki morgundeginum . Þetta tvennt þótti mér góðs viti - mótmælin og þessi yfirlýsing bankaráðsformannsins . En hversu djúpt ristir þetta , hver verður veruleikinn þegar fram í sækir ? Þar vakna mínar efasemdir og ekki síst með hliðsjón af minningunni frá aðdraganda hrunsins . Oftar en ekki var nefnilega mótmælt og tímabundið dregið í land en síðan keyrt áfram á fullu blússi í samræmi við boðskap samtímans um að gott og eftirsóknarvert væri að græða sem mest . Keyptir málaliðar kröfuhafa Margrét heitin Thatcher , fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands , sagði ekki aðeins að hún teldi græðgi vera góða og eftirsóknarverða eins og frægt varð , hún sagði einnig að mikilvægt væri að gera alla að litlum kapítalistum ; gera alla að hagsmunaðilum í sókn eftir gróða og þar með að varðstöðufólki fyrir hið kapítaliska kerfi . Þetta var líka hugsunin hjá kröfuhöfunum í gamla Landsbankabúið þegar þeir gerðu heyrinkunnugt að þeir vildu að stjórnendur og höfuðrukkararnir í bankanum fengju bónusa . Hugsunin var þá sú að þannig gengju bónushafar harðar fram gagnvart þeim sem skulduðu bankanum . Ríkið , sem átti , og á enn , Landsbankann þráaðist við og vildi meiri dreifingu á hvatabónusa af þessu tagi . Niðurstaðan varð sú að dreifa þessum greiðslum á starfsmenn almennt en þó tekjutengt sem áður segir . Verðlaun fyrir hvað ? Eftir stöndum við uppi með gjörð sem engan veginn er réttlætanleg . Spyrja má hvort hagsmunir þeirra sem vinna heiðarleg störf fari ekki saman við hagsmuni þeirrar stofnunar eða þess fyrirtækis sem starfað er fyrir ; og fara ekki hagsmunir heiðarlegra fyrirtækja almennt saman við hagsmuni samfélagsins í heild sinni ? Að sjálfsögðu er það svo . En það var ekki þetta sem vakti fyrir kröfuhöfunum með umræddum bónusgreiðslum . Það var annað og meira . Stigu út fyrir siðferðismörk Og það er hér sem sporin hjá bönkunum hræða . Það má ekki gleymast í þessu samhengi að bankarnir stigu út fyrir öll siðferðismörk í aðdraganda hrunsins með því að fá starfsfólk til fylgilags og framkvæmda í vægast sagt vafasömu atferli . Þannig var til dæmis hringt í viðskiptavini og þeir hvattir til að taka peninga sína út af reikningum þar sem þeir voru tryggir og fjárfesta í sjóðum og hlutabréfum sem fólkið tapaði síðan í hruninu . Þetta var gert þegar stjórnendum var kunnugt um hvað ætla mætti að væri framundan . Ég spyr hvort óþurftarverkefni af þessu tagi hafi verið knúin áfram með hvatagreiðslum í anda Margrétar Thatchers ; greiðslum sem ætlað er að gera alla að tannhjólum í fjárplógsvélum og gróðagangverki fjármálastofnana ? Hagsmunir hverra ? Það er nefnilega ekki sama hvað átt er við þegar talað er um mikilvægi þess að " hagsmunir fari saman " . Við skulum ekki gleyma því að bónusgreiðslurnar nú eiga , sem fyrr segir , rót að rekja til mjög harðdrægra kröfuhafa sem vildu miklu til kosta að fá stjórnendur bankanna og þess vegna flesta sem þar störfuðu , til að ganga sem harðast fram í innheimtustörfum og þar með drýgja þeirra eigin hlut . Hugsunin var því sú að hagsmunir kröfuhafa og starfsmanna færu saman gegn hagsmunum hinna skuldugu , sem þegar stóðu höllum fæti með þunga vexti og verðtrygginu á bakinu í miðjum brunarústum efnahagslífsins . Láti gott á vita Ég ítreka að gott þótti mér að heyra þann ásetning formanns bankaráðsins að þetta væru vinnubrögð og hugmynfdafræði sem heyrðu liðinni tíð . Láti gott á vita . Við skulum fylgjast með efndum þeirra orða . Því miður bendir þó óhugnanlega margt til þess að bankarnir séu endurrisnir í svipaðri mynd og með svipaða hugmyndafræði að leiðarljósi og fyrir hrun . Með öðrum orðum , að þar svífi andi Thatchers enn yfir vötnunum . En þessu má breyta . Og orð eru til alls fyrst . Ég sting upp á að í ramma verði : " Hugsunin var þá sú að þannig gengju bónushafar harðar fram gagnvart þeim sem skulduðu bankanum . " eða : " Hugsunin var því sú að hagsmunir kröfuhafa og starfsmanna færu saman gegn hagsmunum hinna skuldugu , sem þegar stóðu höllum fæti með þunga vexti og verðtrygginu á bakinu í miðjum brunarústum efnahagslífsins . "