Þetta er meðal þess sem fram kom á ráðstefnu SÁÁ í morgun þar sem fjallað var um fíkn og afbrot . Helgi Gunnlaugsson , prófessor við Háskóla Íslands , var meðal ræðumanna á ráðstefnunni en hann hefur unnið rannsóknir í samvinnu við Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands á kannabisneyslu á Íslandi . 8% grunnskólanema hafa neytt kannabis Í rannsóknum hans hefur komið fram að flestir Íslendingar telja fíkniefnabrot mestu vandamál afbrota á Íslandi og sömu mælingar sýna að flestir telja áfengis - og fíkniefnaneyslu mikilvægustu ástæðu þess að sumir leiðist út í afbrot á Íslandi . Viðtöl við fanga , fangaverði og lögreglu sýna svipaðar niðurstöður , segir Helgi . Alþjóðlegar mælingar sýna að neysla grunnskólabarna á kannabis er í lægri kantinum á Íslandi í samanburði við flest önnur Evrópulönd ( ESPAD ) . En Helgi bendir á að samt hafi 8% tíundu bekkinga prófað kannabis þegar rannsóknin var gerð árið 2010 . Hann spurði ráðstefnugesti að því hvort þeir töldu ekki að það væri of hátt hlutfall að 8% grunnskólabarna hefði neytt kannabis . Nýjasta mæling Helga er frá því í apríl 2017 og hún sýnir að um 35% Íslendinga á aldrinum 18 - 74 ára hafi einhvern tíma hafa prófað kannabis sem er algengasta fíkniefnið á Íslandi . Fleiri karlar en konur hafa neytt kannabis og Helgi segir að fleiri ungmenni hafi prófað kannabis nú en í fyrri rannsóknum . Um 12% aðspurðra sögðust hafa prófið efnið oftar en tíu sinnum og 5% af öllum í úrtakinu hafði prófað efnið á síðustu sex mánuðum fyrir mælinguna . Að sögn Helga er oft um forvitni að ræða - ungt fólk í tilraunamennsku en flestir hætti þegar aldur og ábyrgð færist yfir . Hann segir að neyslan geti hins vegar verið varasöm ekki síst ef hún hefst snemma því alltaf sitja einhverjir eftir og misnota áfengi og fíkniefni . Þeir sem sökkva djúpt í fen harðra efna . Helgi vísaði í MA-ritgerð Hildar Hlöðversdóttir frá árinu 2015 en hún lagði spurningalista fyrir alla fanga og fékk 75% svörun frá þeim . Meira en þriðjungur svarenda hafði neytt áfengis daglega í viku áður en í fangelsið var komið . Meira en helmingur svarenda hafði neytt fíkniefna daglega fyrir afplánun . Meirihluti fanga hafði verið greindur með svo sem athyglisbrest , ofvirkni og lesblindu . Eins var andleg líðan þeirra ekki góð þegar þeir komu í fangelsið . Að sögn Þórarins Tyrfingssonar læknir eru afbrot framin vegna dreifingar og sölu vímuefna stór ástæða þess að menn eru dæmdir í fangelsi . Hann segist ekki telja rétt að auka refsingar við slíkum brotum . Það breyti ekki neinu og sagan sýni að þyngri dómar dragi ekki úr brotunum . „ Um 80% fanga eru fíklar og það er vandamál þessara manna , “ segir Þórarinn . Hann segir að það sé fíknisjúkdómurinn sem skipti mestu og að reyna að ná tökum á sjúkdómnum . Fangar þurfi á stuðningi að halda til að takast á við lífið að nýju að lokinni afplánum . Jafningjafræðsla dugi ekki til því ef sjúklingurinn er veikur af fíknisjúkdómi þá þurfi meira að koma til . Aftur á móti sé fullt af fólki , þar á meðal stjórnmálamenn , sem heldur að lýðræðið byggist á því að heimska og vanþekking sé jafn rétthá og þekking sérfræðinga . Vilja helst að það sé kosið um allt . Að sögn Þórarins er þetta rangt . Lýðræðið gangi ekki út á þetta og það verði að vera verkaskipting . Áhyggjur af stöðu þeirra að lokinni afplánun Þráinn Farestveit , framkvæmdastjóri Verndar , fjallaði í sínu erindi um starf Verndar og stöðu margra þeirra sem afplána refsidóma á Íslandi . Hann segir að 7% fanga séu ekki í neinum samskiptum við fjölskyldu eða vini . 31% fanga glímir við sjálfsvígshugsanir . Fjórðungur fær aldrei heimsóknir og 30% eru ekki í góðu sambandi við sína nánustu fjölskyldu . Þriðjungur fanga er aðeins með grunnskólamenntun eða hefur ekki lokið grunnskólanámi . Meira en fjórðungi þeirra leið illa í grunnskóla og 40% eiga við lesblindu að stríða og 31% skrifblindu . 51% fanga eru ofvirkir og 42% með athyglisbrest . Hann segir að stór hluti skjólstæðinga Verndar eigi við fíkniefnavanda að stríða og flest afbrot tengist vímuefnaneyslu . Þráinn segist hafa áhyggjur af afdrifum þeirra eftir að afplánun lýkur . Margir eigi ekki í nein hús að vernda og eins eru margir í vandræðum með að fá atvinnu að lokinni afplánun . Sogni verði breytt í meðferðarmiðstöð fyrir fanga Þeir Helgi , Þráinn og Þórarinn eru allir sammála um að ekki sé nein ein lausn í vanda fólks sem leiðist út í afbrot . Vandinn er samþættur , bæði fíknisjúkdómur og önnur vandamál sem viðkomandi stríðir við . Þórarinn segist vilja sjá að Sogni verði breytt í meðferðarstöð fyrir fanga enda sé fíkn ekki sjúkdómur sem læknist á 28 dögum eins og sumir telja eða jafnvel 10 dögum . Helgi segir þörfina mikla og eins verði að taka á persónulegum vanda fanga með aðstoð frá sérfræðingum . Að byggja brú á milli frelsis og fangelsis því allt of hátt hlutfall snúi aftur í fangelsi . Að Þórarins er jafnvel hægt að veita föngum umbun standi þeir sig . Svo sem með því að stytta dóma ef þeir ná að halda sig fjarri vímuefnum á meðan afplánun stendur . „ Fangar hafa til mikils að vinna , “ segir Þórarinn og bætir við að hægt sé að ná miklum árangri með jákvæðri hvatningu til þeirra .