Í hvaða átt er Pólstjarnan frá Reykjavík og hve hátt er hún á himni ? Þegar við erum á norðurhveli jarðar sýnist okkur öll himinhvelfingin snúast um möndul sem liggur um punkt á himinkúlunni sem við köllum norðurpól himins . Hann er alltaf í sömu stefnu miðað við athuganda sem heldur sig á sama stað á jörðinni . Hann er líka sem næst kyrr miðað við fastastjörnurnar en færist þó ofurhægt miðað við þær , og það nefnist pólvelta . Ef við hugsum okkur lóðlínu frá himinpólnum þá sker hún sjóndeildarhringinn í hánorðri miðað við athugunarstað . Sá staður er raunar líka í stefnu frá okkur til norðurpóls jarðar . Jörðin snýst í raun og veru um möndul gegnum hann og suðurpólinn og fyrrnefndur sýndarsnúningur festingarinnar er afleiðing eða spegilmynd þess snúnings . Hornið sem stefnan til himinpólsins myndar við lárétt nefnist pólhæð og er jafnt landfræðilegri breidd athugunarstaðar . Í Reykjavík er þetta horn því 64 gráður og 8,4 mínútur . Pólstjarnan er um eina gráðu frá norðurpól himins . Hún fylgir fyrrnefndum snúningi festingarinnar og fer eftir litlum hring um pólinn , nálægt því eina umferð á sólarhring , samanber myndina hér á eftir . Pólstjarnan er því alltaf nálægt hánorðri á athugunarstað . Þegar hún er beint fyrir neðan eða ofan pólinn er hún nákvæmlega í norðri en lóðlína frá henni getur vikið um nokkrar gráður frá hánorðri á sjóndeildarhringnum hér norður frá . Hæð hennar í Reykjavík er samkvæmt framansögðu 63 - 65 gráður ( víkur allt að einni gráðu frá hæð pólsins , til eða frá ) . Þegar við höldum í suðurátt frá Reykjavík lækkar Pólstjarnan smám saman á himninum , um jafnmargar gráður og landfræðileg breidd minnkar , eða um eina gráðu fyrir hverja 111 km sem við færumst suður á bóginn . Þetta sést vel á myndinni hér á eftir . Í mörgum menningarsamfélögum hafa menn notfært sér Pólstjörnuna til að rata um ókunn lönd og um hafið í siglingum . Hæð hennar segir til um landfræðilega breidd og stefnan til hennar sýnir norður eins og hér hefur verið lýst . Hér á norðurslóð er hún svo hátt á lofti að hún sýnir norður ekki alveg eins skýrt og í suðlægari löndum . Auk þess eru bjartar nætur hér á sumrin eins og kunnugt er og menn geta þá ekki notað Pólstjörnuna í þessum tilgangi á ferðalögum . Myndir : Þorsteinn Vilhjálmsson , 1986 . Heimsmynd á hverfanda hveli , 1. bindi . Reykjavík : Mál og menning , bls. 29 og 149 .