12 I FRÉTTASKÝRING LAUGARDAGUR 10. JÚNÍ 2006 blaóiö Máttur mynda af átakasvæðum Viðbrögð almennings við meintum stríðsglæpum bandarískra her - manna í bænum Haditha í Irak í nóvember á síðasta ári þykja hófstillt - ari en viðbrögðin við Abu Ghraib - hneysklinu árið 2004 . Engu að síður liggja hermennirnir í Haditha undir grun um alvarlegra athæfi en fanga - verðirnir í Abu Ghraib . Þeim er gefið að sök að hafa drepið saklausa íraska borgara , ungabörn sem gamalmenni , í kjölfar þess að vegasprengja varð einum félaga þeirra að bana . Skýringin á ólíkum viðbrögðum almennings kann meðal annars að liggja í því að ekki er til jafnáhrifa - mikið myndefni af voðaverkunum í Haditha og af misþyrmingunum í Abu Ghraib . Á myndunum sem teknar voru í Abu Ghraib-fangels - inu mátti sjá fangaverði bandaríska hersins niðurlægja og misþyrma íröskum föngum . Á sumum mynd - anna voru verðirnir jafnvel skæl - brosandi eða sigri hrósandi . Þó að myndunum hafi ekki verið ætlað að koma fyrir almenningssjónir láku þær á Netið og ollu reiði og hneyksli fólks um heim allan . Rannsókn var fyrirskipuð á misþyrmingunum og nokkrir hermenn hlutu á endanum dóma fyrir þátt sinn i þeim . Það litla myndefni sem til er af vettvangi ódæðanna í Haditha þykir ekki jafnátak - anlegt og myndimar frá Abu Ghraib og telja sumir að það skýri af hverju Haditha - málið hefur ekki vakið jafnsterk viðbrögð almennings . Myndirnarvöktu athygli á Abu Ghraib Þær ljós - og kvikmyndir sem teknar voru eftir ódæðin í Had - itha eru annars eðlis og hreyfa ekki við fólki á sama hátt og Abu Ghraib-myndirnar . Fræðimaðurinn Horst Miiller sem meðal annars skrifaði bók um Abu Ghraib og fjölmiðla sagði á dög - unum að fjöldamorðin í Haditha hefðu ekki vakið verulega athygli meðal annars vegna þess að mynd - efni vantaði . „ Við höfum séð annað eins gerast áður . Umfjöllun um Abu Ghraib hófst tiltölulega seint , ekki vegna þess að fólk vissi ekki um það heldur einfaldlega vegna þess að það voru engar myndir til , " segir Miiller sem óttast að málið muni ekki fá þá umfjöllun sem það ætti að fá . „ Um - fjöllun um Abu Ghraib hófst fyrst þegar myndirnar rötuðu á forsíður blaða og voru endursýndar mörgum sinnum í sjónvarpi . Eftir því sem ég best veit eru til myndir frá Haditha sem teknar voru af íröskum frétta - manni eftir atburðina en það vantar skelfilegu myndirnar , " segir Múller . Áhugamenn taka eftirminni - legustu myndirnar Taher Thabet , nemi i blaðamennsku , tók myndband af líkum hinna föllnu í líkhúsinu og af vettvangi fjölda - morðsins . Myndbandinu dreifði hann til félaga í mannréttindasam - tökunum Hammurabi og þaðan bárust þær í hendur blaðamanns tímaritsins Time sem vakti athygli heimsbyggðarinnar á þeim . Rann - sókn hefur verið fyrirskipuð á atburð - unum í Haditha sem mun meðal ann - ars beinast að því hvort reynt hafi verið að halda þeim leyndum . Það sem er eftirtektarvert í sam - bandi við stríðið í írak er að oftar en ekki eru það myndir sem eru teknar af áhugamönnum sem vekja Myndir af misþyrmingum á föngum í Abu Ghraib f angelsinu í Irak vöktu reiði og öldu mótmæla víða um heim . Fjölmiðlar hóf u tiltölu - lega seint að fjalla um Abu Ghraib-hneykslið , ekki vegna þess að þeir vissu ekki um það heldur vegna þess að myndef ni var ekki til . athygli á ódæðum eða hrinda af stað fjölmiðlaumfjöllun um tiltekin mál . Hræðilegustu myndirnar eru yfir - leitt ekki birtar í blöðum eða sýndar í sjónvarpi en þær má auðveldlega finna á Internetinu og nýtir fólk sér það óspart . Öflug og skjót dreifing Stafræn ljós - og kvikmyndatækni og hraði nútímaboðskipta , ekki síst tölvupósts og Internetsins , hafa gert það að verkum að myndefni sem annars hefði ekki komið fyrir almennings sjónir ratar á sjónvarps - skjái og síður blaðanna . Sumar af eftirminnilegustu og átakanlegustu ljósmyndum úr íraksstríðinu voru án efa teknar af áhugamönnum , jafn - vel bandarískum hermönnum eða verktökum á vegum hins opinbera og bárust síðan um heiminn á auð - veldari og fljótari hátt en mögulegt hefði verið fyrir tíma þessarar nýju tækni . Þökk sé tækninni stendur áhugaljósmyndarinn að mörgu leyti jafnfætis atvinnumanninum og not - ast við sömu tæki og tól og hann . Þetta er ekki síst kaldhæðnislegt í Ijósi þess að bandarísk hermálayfir - völd gerðu víðtækar ráðstafanir til að hamla aðgang fjölmiðlamanna og hafa áhrif á umfjöllun um stríðið í Irak . Imynd stríðs - stríð í mynd Ljósmyndir og hreyfimyndir hafa frá fyrstu tíð verið tvíbent vopn í stríði . Ríkisstjórnir og hermálayfir - völd hafa notað ljósmyndir í áróðurs - skyni , til að afla stríðsrekstrinum stuðnings og sefa ótta almennings . Um leið átta stjórnvöld sig á því að ljósmyndir má nota 1 þveröfugum til - gangi og því hafa þau ætíð reynt að stjórna aðgangi ljósmyndara og kvik - myndatökumanna að vígvöllum og átakasvæðum og jafnveí ritskoðað efni þeirra . Hryllingur stríðs færður næralmenningi Myndir bandaríska ljósmyndarans Matthew Brady og félaga hans af víg - völlum bandaríska borgarastríðsins sem sýndar voru í New York árið 1962 ollu hneykslan og blaðamaður New York Times sagði Brady hafa fært heim „ hinn hryllilega raunveru - leika stríðsins . " Árið 1915 var tekin hreyfimynd af því þegar hópur breskra hermanna yfirgefur skotgrafirnar í Somme og Ieggur til atlögu . I myndskeiðinu sést meðal annars þegar hermaður Vertu klár fyrir sumarið ! verður fyrir skoti og fellur lífvana í forina . Myndin var sýnd í kvik - myndahúsum á sínum tíma en gekk svo fram af fólki að stjórnvöld bönnuðu sýningar hennar og settu myndasmiðum hömlur það sem eftir lifði styrjaldarinnar . Síðast en ekki síst áttu myndir sem birtust í dagblöðum og sjón - varpi af hörmungum Víetnamstríðs - ins stóran þátt í því að stuðningur almennings í Bandaríkjunum og víðar við striðsreksturinn minnkaði . Sem dæmi má nefna fræga ljósmynd Nick Ut af nakinni stúlku og fleiri börnum á flótta eftir napalmárás og ljósmynd Eddie Adams af aftöku á Víetkong-skæruliða á götu í Saigon . Sviðsettar stríðsmyndir Þess þekkjast jafnframt dæmi að myndir hafi verið sviðsettar eða sannleikanum hagrætt að einhverju leyti og er til dæmis talið að margar myndir af vígvöllum fyrri heims - Suður-víetnamski lögregluforinginn Nguyen Ngoc Loan skýtur Víetkong-skæruliða í höfuðið . Þessi mynd og fleiri úr Vietnamstríðinu höfðu mikil áhrif á afstöðu almennings í Bandarfkjunum og vfðar um heim til strfðsrekstursins . styrjaldarinnar hafi verið settar á svið . I lok seinni heimsstyrjaldar - innar tóku sovéskir kvikmyndagerð - Loftkœlar og varmadœlur fyrir skrifstofur og tölvurými . ís-húsið 566 6000 Arið 1862 setti bandaríski Ijósmyndarinn Matthew Brady upp sýningu f New York á myndum sem hann og félagar hans höfðu tekið á vigvöllum borgarastrfðsins sem þá stóð sem hæst . Sýningin olli mikilli hneykslan enda höfðu hörmungar strfðs aldrei verið sýndar almenningi með þessum hætti . armenn upp myndskeið af því þegar fáni Sovétríkjanna var dreginn að húni á þinghúsinu í Berlín degi eftir að atburðurinn átti sér stað í raun og veru . Fræg ljósmynd bandaríska ljósmyndarans Joe Rosenthal af því þegar bandarískir hermenn reisa bandaríska fánann á japönsku eyj - unni Iwo Jima var einnig endurteíc - inn atburður . Hættan á að myndir séu sviðsettar eða þeim breytt er síst minni nú en áður . Ljósmynda - og kvikmynda - tökutækni er útbreidd , handhæg og nánast á hvers manns færi . Fyrir til - stilli Internetsins er ennfremur auð - veldara að dreifa myndefninu beint til almennings án þess að þurfa að notast við milliði eins og hefð - bundna fjölmiðla .