Íslendingasögur voru flestar samdar á 13. öld og voru þá skrifaðar á bókfell eða með öðrum orðum verkað skinn , einkum af kálfum . Sögurnar voru ýmist hafðar stakar í handriti eða settar saman í stærri bækur , sumar mjög veglegar . Handritagerð á Íslandi stóð í mestum blóma á 14. öld en hnignaði síðan hægt og sígandi þangað til pappír tók alfarið yfir í byrjun 17. aldar . Bókfell ( pergament ) er sérlega endingargott sé vel með það farið en morknar í bleytu og verpist í kulda . Ljóst má vera að einungis höfðingjar , veraldlegir sem andlegir , höfðu efni á að láta gera handrit og á ofanverðum miðöldum virðist sem hin fegurstu hafi gengið í arf sem dýrgripir en hin viðhafnarminni farið manna á milli í þágu aflestrar og upplestrar . Húsakynni þessa fólks voru góð og vel fór um gripina . Fræðimönnum er raunar nokkur vandi á höndum við athuganir því einungis verður byggt á þeim handritum sem hafa varðveist og eitthvað allt annað kann að hafa gilt um handrit sem ekki eru lengur til . Engin leið er að áætla hversu mikið er glatað . Gráskinna er frá því um 1300 , bundin inn í umslag úr selskinni . Hún geymir handrit að Njálu . Á síðustu áratugum 16. aldar áttuðu fræðimenn í Danmörku og Svíþjóð sig á því að á Íslandi væri að finna gömul handrit að sögum og sagnaritum sem vörðuðu fjarlæga fortíð þessara landa , sem þá áttu í stöðugum styrjöldum og metingur var mikill . Íslenskir fræðimenn á borð við Arngrím Jónsson og biskuparnir Þorlákur Skúlason á Hólum og Brynjólfur Sveinsson í Skálholti tóku þá að senda handrit til Kaupmannahafnar , mörg þeirra á skinni . Þekktust er sending Brynjólfs til Friðriks þriðja Danakonungs árið 1656 , sem þá fékk að gjöf Flateyjarbók , konungsbók Grágásar og handrit Völsunga sögu og Ragnars sögu loðbrókar . Sex árum síðar sendi konungur Þormóð Torfason til Íslands að safna handritum og afhenti Brynjólfur honum þá Konungsbók Eddukvæða , konungasagnasafnið Morkinskinnu , handrit að Njálu sem kallast Gráskinna og annað með ófáum Íslendingasögum , sem nú er glatað . Sjálfur náði Þormóður í nokkur handrit annars staðar , þar á meðal Ólafs sögu helga og sennilega Njáluhandritið Skafinskinnu . Sænsk stjórnvöld , fyrir sitt leyti , sendu Jón Eggertsson til Íslands sumarið 1682 og hann náði allmörgum merkishandritum sem nú eru í söfnum í Svíþjóð . Fátt er þar reyndar Íslendingasagna , en þó sögubók með Heiðarvíga sögu og handrit sem meðal annars geymdi Þórðar sögu hreðu og Krókarefs sögu . Þessir menn ásældust hvers kyns handrit , sem þó urðu að vera í heilu lagi . Þeir höfðu hins vegar minni áhuga á Íslendingasögum en til dæmis sagnaritum á borð við Heimskringlu og aðrar konungasögur . Vitnisburður um vandann sem þeir stóðu frammi fyrir birtist í bréfi séra Magnúsar Ólafssonar í Laufási til danska fræðimannsins Ole Worm haustið 1632 , þar sem hann fullyrðir að leikmenn sem eigi handrit neiti að lána þau nokkrum manni , heldur liggi á þeim sem ormar á gulli , engum til gagns - - á latínu : „ ut angvis auro incubant , nullo cum fructo . “ Þegar áhuginn svo vaknaði og biskupar landsins beittu sér létu höfðingjar til leiðast og slepptu handritunum , stundum fyrir fé en annars fyrir þrábeiðni , konungsboð eða til að afla sér velvildar . Gallinn var hins vegar sá að jafnframt því sem áhugi fór vaxandi og handritin skutu upp kollinum hvert af öðru varð ýmsum ljóst að skinnblöð voru fyrirtaks efniviður í kápur utan um prentaðar bækur og jafnvel í slíður utan um beitta hnífa . Mörg handritanna voru illa farin fyrir og því þótti ekki tiltökumál að rífa þau alveg í sundur , fyrir utan nú það að menn réðu ekkert endilega við að lesa hina fornu skrift . Þessa óheillaþróun má greina í varðveittum afritum glataðra skinnbóka , sem talsvert er til af , en jafnframt í skinnblöðum og skinnbútum sem helsti handritasafnari íslenskur , Árni Magnússon , náði saman . Söfnun hans hófst árið 1685 , þegar hann var rétt rúmlega tvítugur , og stóð yfir í rúma fjóra áratugi . Það sem Árni hafði umfram aðra safnara í samtímanum var að hann gerði sér grein fyrir því að minnsta skinnbrot hafði gildi út af fyrir sig - - eða eins og hann orðaði það í bréfi til vinar síns Björns Þorleifssonar vorið 1694 : hefi ég og mínum bróður til forna sagt hve superstitiosè [ ákaft ] ég pergamentsbækur þrái , jafnvel þótt það ei væri nema eitt hálfblað eða ringasta rifrildi ... hvar fyrir ég og oftlega hefi rúið kver og involucra [ kápur ] af þeim tekið , þá nokkuð soddan hefur á verið . Árni safnaði bókstaflega öllu sem Íslendingar höfðu skrifað á miðöldum og voru Íslendingasögur þar á meðal , þótt ekki hefði hann mikið álit á þeim sem sögulegum heimildum . Það er svo sem skilgreiningaratriði hvað telst til þessarar bókmenntagreinar en ef tekið er mið af innihaldi glænýrrar fimm binda viðhafnarútgáfu ( Saga forlag 2018 ) er staðreyndin sú að ekki er til nema rétt rúmlega tugur heillegra handrita með eiginlegum Íslendingasögum . Þeirra merkast er Möðruvallabók ( AM 132 fol . ) frá fyrri helmingi 14. aldar sem geymir fjölda sagna : Njála , Egla , Finnboga saga ramma , Bandamanna saga , Kormáks saga , Vígaglúms saga , Droplaugarsona saga , Ölkofra þáttur , Hallfreðar saga , Laxdæla og Fóstbræðra saga ( óheil ) . Bókina eignaðist Árni Magnússon árið 1691 og hafði Björn Magnússon sent hana til Kaupmannahafnar fáum árum áður og gefið Tómasi Bartholín sagnaritara konungs , líklega í von um aðstoð í deilumálum . Árni starfaði fyrir Bartholín við handritarannsóknir og fékk bókina að honum látnum . Það sem Árni Magnússon hafði umfram aðra safnara í samtímanum var að hann gerði sér grein fyrir því að minnsta skinnbrot hafði gildi út af fyrir sig Enn voldugra sagnasafn frá fyrri hluta 16. aldar ( AM 152 fol . ) fékk Árni síðar frá sömu fjölskyldu og eru þar Grettis saga og Þórðar saga hreðu , en líka ævintýralegri textar á borð við Sigurðar sögu þögla og Hrólfs sögu Gautrekssonar . Fáein söfn frá 15. öld eru í safni Árna , svo sem Reykdæla saga , Gull-Þóris saga og Ljósvetninga saga ( AM 561 4 to ) . Handrit Egils sögu og Eyrbyggju frá miðri 14. öld er varðveitt í Wolfenbüttel í Þýskalandi og annað nokkru yngra með Grettis sögu í Uppsölum , bæði seld eða gefin frá Íslandi um miðbik 17. aldar . Reykjabók Njálu ( AM 468 4 to ) fékk Árni að gjöf árið 1707 frá norskum vini sínum sem hafði keypt hana á uppboði í Hollandi árið 1696 . Annað handrit sömu sögu , Kálfalækjarbók ( AM 133 fol . ) , hafði Árni fengið sent frá Íslandi árið 1697 . Síðast en ekki síst eru í safni hans tugir handritsbrota með texta úr Íslendingasögum , flest aðeins eitt eða tvö blöð . Þarna eru tíu brot með annars glötuðum texta Njálu og annað eins með Eglu , en líka bútar úr Bárðar sögu Snæfellsáss , Bjarnar sögu Hítdælakappa , Droplaugarsona sögu , Eyrbyggju , Finnboga sögu , Flóamanna sögu , Gísla sögu Súrssonar , Hrafnkels sögu Freysgoða , Hænsa-Þóris sögu , Kormáks sögu , Laxdælu , Ljósvetninga sögu , Svarfdæla sögu , Vatnsdælu , Vígaglúms sögu og Vopnfirðinga sögu . Margar þessara sagna eru að öðru leyti aðeins varðveittar í eftirritum sem flest voru gerð á Íslandi frá 17. og 18. öld , mörg hver illa unnin og gagnslítil við útgáfur á þessum helstu textum íslenskra bókmennta . Góssið hans Árna . Minningar heimsins í íslenskum handritum . Ritstjóri Jóhanna Katrín Friðriksdóttir . Reykjavík 2014 . Handritin . Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit , sögu þeirra og áhrif . Ritstjórar Gísli Sigurðsson og Vésteinn Ólason . Reykjavík 2002 .