Öðrum áratug 21. aldar er að ljúka ( samkvæmt almennu skilgreiningunni , ekki þeirri stærðfræðilegu ) . Á heimsvísu var áratugurinn líklega sá besti í mannkynssögunni . Velferð hefur aldrei verið eins almenn . Sárafátækt hefur aldrei verið eins lítil á heimsvísu . Hlutfallið er nú komið undir 10% en var milli 70 og 80% um miðja 20. öld . Heilbrigðisþjónusta hefur batnað víðast hvar , sjúkdómum sem áður leiddu milljónir manna til dauða hefur verið útrýmt og hungursneyð er fátíð . Dregið hefur úr stríðsátökum , aldrei hafa jafnmargir getað nýtt sér fjarskipti og samgöngur , mengun hefur minnkað til muna í þróuðum ríkjum , það þarf minna af auðlindum fyrir fleira fólk og hlutfall skóglendis eykst á heimsvísu . Þannig mætti lengi telja . Annað mætti þó ætla af umræðu undanfarinna missera . Halda mætti að eftir margar góðar aldir væri heimurinn nú á heljarþröm . Sumu „ nútímafólki “ þykir jafnvel óviðeigandi að benda á það jákvæða . Þá er spurt „ hvað með Amasonfrumskóginn , alþjóða fjármálakerfið , stöðu mannréttinda og stríðin í Jemen og Sýrlandi “ . Allt eru þetta mikil áhyggjuefni . Vegna borgarastyrjaldarinnar í Sýrlandi er mannfall í stríði nú meira en það var á fyrsta áratug aldarinnar ( þegar það náði lágmarki ) . Það breytir þó ekki því að þegar litið er á heimsmyndina í heild hefur staðan sjaldan eða aldrei verið eins góð . Er stefnt að lausnum eða vandamálum ? Of margir líta hins vegar iðulega fram hjá heildarmyndinni og langtímaáhrifum . Þeir virðast telja að ef einhver bendi á eitthvað gott sé viðkomandi þar með að halda því fram að allt sé gott . Þeir hinir sömu leita gjarnan að hinu neikvæða og telja það svo til marks um að allt sé slæmt . Það að líta hvorki á heildarmynd né langtímaáhrif er meðal helstu pólitísku vandamála samtímans . Svo kölluð ímyndar - eða sýndarstjórnmál byggjast enda á vandamálum en ekki lausnum . Þeim mun meiri sem vandinn er , þeim mun meiri er upphefðin af því að sýnast takast á við hann . Vandamálið verður þannig styrkleiki en lausnir og árangur draga úr þeim styrkleika . Eftir einstaka framfarasögu vestrænnar menningar í 2 - 3.000 ár höfum við betri tækifæri en nokkru sinni áður til að gera enn betur . Helsta ógnin sem við stöndum frammi fyrir er sú að vikið verði frá því sem best hefur reynst , því sem þróaðist á löngum tíma og lagði grunninn að árangrinum . Ef til vill eru vestræn samfélög orðin fórnarlömb eigin árangurs . Of margir eru farnir að líta á allt hið góða sem sjálfgefna hluti . Hin nýja ímyndarpólitík gerir ekki bara lítið úr grunngildum samfélagsins heldur lítur jafnvel á það sem markmið að brjóta þau niður . Í fyrsta skipti um margra alda skeið standa Vesturlönd nú frammi fyrir því að áhrifaöfl berjist meðvitað fyrir því að undið verði ofan af árangri og framþróun fyrri kynslóða . Samfélagslegum , efnahagslegum og jafnvel vísindalegum árangri . Grunnstoðir vestrænna samfélaga eiga í vök að verjast . Óvíða sjást þó áhrif hinna nýju stjórnmála eins glögglega og í umhverfismálunum . Þar birtist bókstafstrúarsöfnuðurinn í sinni skýrustu mynd . Ein ófrávíkjanleg ( en um leið þversagnakennd ) stefna , efasemdir og spurningar bannaðar að viðlagðri útskúfun , sýndaraðgerðir , óskeikulir æðstuprestar og yfirvofandi heimsendir vegna hegðunar hinna syndugu . Áhrifamiklir hópar tala raunverulega um að það séu 11 ár í dómsdag . Kröfur um aðgerðir miðast við að mannkynið þurfi að hætta nettó losun kolefnis fyrir árið 2025 eða farast ella . Hvorki er þó útskýrt hvernig það sé framkvæmanlegt né hverjar afleiðingarnar yrðu . Aftur til fortíðar Frá aldamótum hefur losun Evrópulanda og Bandaríkjanna minnkað . Á 15 árum hefur þó eitt ríki , Kína , farið úr því að losa minna kolefni en Evrópusambandslöndin í að losa meira en Bandaríkin og Evrópa til samans . Það að koma nettólosun niður í 0 fyrir 2025 er algjörlega óraunhæft en bara það að reyna það myndi leiða til langmestu manngerðu kreppu sögunnar . Hún yrði margfalt verri en heimskreppa fjórða áratugarins og myndi leiða til gríðarmikillar og langvarandi fátæktar um allan heim . Jafnvel fólk sem gerir sér grein fyrir því að markmiðið um 2025 sé óraunhæft talar fyrir aðgerðum sem fela í sér afturhvarf til fortíðar . Aðgerðum sem myndu leiða til lífskjaraskerðingar allra en einkum þeirra tekjulægri . Það talar í raun fyrir heimi þar sem aðeins þeir best settu hefðu efni á að reka eigin bíl eða ferðast til útlanda . Aðgerðirnar byggjast annars vegar á bönnum og refsingum í formi nýrra og síhækkandi gjalda og hins vegar á sýndarmennsku . Skaðleg boð og bönn Með hjálp tækni og vísinda hefur náðst ótrúlegur árangur við að draga úr mengun og öðrum hættum . En í stað rökræðu sem skapað gæti raunverulegar lausnir fara æðstuklerkar loftslagsumræðunnar fram á á skilyrðislausra fylgispekt við bókstafstrúna , sem þó er oft þversagnakennd . Nú er talað fyrir ýmiss konar refsingum , boðum og bönnum í nafni umhverfisverndar . Undir lok árs hækkaði ríkisstjórnin ýmsa refsiskatta og fann upp nýja . En þau eru rétt að byrja . Þótt plastmengun í hafi komi nánast öll úr tíu fljótum í Asíu og Afríku ætlar ríkisstjórn Íslands að grípa til sinna ráða . Umhverfisráðherrann hyggst banna hinar ýmsu plastvörur , poka , sogrör , hnífapör , diska , eyrnapinna o.fl . Aðrar plastvörur verða leyfðar um sinn en sett á þær refsigjöld . Það er auðvitað ekki gott ef einhverjir stunda það að halda grillveislur við strendur landsins , kveikja í kolum og losa þannig koltvísýring , borða með plasthnífapörum af plastdiskum , sjúga gos ( sem inniheldur koltvísýring ) með plaströri , bursta svo tennurnar með plasttannbursta , þrífa á sér eyrun og henda loks öllu draslinu í sjóinn . En ef þetta er raunin , væri þá ekki best að byrja á því að hvetja fólk til að láta af þessari iðju og ganga vel um náttúruna ? Þversagnir Eins og jafnan í ímyndarpólitíkinni er öllu snúið á haus . Þeir hinir sömu og lengst ganga í sýndarmennskunni virðast t.d. líta á íslenskan landbúnað sem vandamál frekar en lausn og telja rétt að þrengja enn að greininni og flytja matvælin langt að frá erlendum verksmiðjubúum . Þeir sem tala fyrir hinum nýju boðum og bönnum eru líka oft ( en ekki alltaf ) þeir sömu og þykjast frjálslyndir með því að tala fyrir lögleiðingu þeirra hluta sem gild ástæða hefur verið til að banna , t.d. fíkniefna . Ætli gæti komið að því að einhver verði tekinn fyrir innflutning fíkniefna og sektaður , ekki fyrir fíkniefnin heldur fyrir að flytja þau inn í plastpokum ? Ég sé fyrir mér sjónvarpsfréttina : „ Pokarnir voru úr plastefninu polyethylene terephthalate en það tekur 500 ár fyrir slíkt plast að brotna niður í náttúrunni . Pokarnir voru faldir í kassa utan af Legokubbum . Nú er unnið að því í samstarfi við hollensku lögregluna að rannsaka hvað varð um kubbana . “ Að komast hjá rökræðu Markmið ímyndarstjórnmálanna er yfirleitt ekki að efna til umræðu um bestu lausnirnar heldur að boða óraunhæf áform gagnrýnislaust . Í því efni svífast menn einskis og beita jafnvel fyrir sig börnum . Þannig má komast hjá gagnrýni . Öllum sem fylgdust með ræðu Grétu Thunberg á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna mátti vera ljóst að þar talaði barn sem leið hræðilega illa . En þegar hún var búin að segja að hún hefði verið rænd æsku sinni og draumum og spurði hvernig fólkið í salnum dirfðist að koma til unga fólksins í leit að von klappaði salurinn . Þegar hún hafði útskýrt að fólk og heilu vistkerfin væru að deyja vegna sinnuleysis fundargesta og að við stæðum á barmi fjöldaútrýmingar lífs var klappað enn meira . Loks sagði hún að það væri „ vinsæl hugmynd “ að ef losun minnkaði um helming á 10 árum ættum við helmingslíkur á að lifa af . Að hennar mati væru það ekki ásættanlegar líkur auk þess sem þetta væru í raun bara 8½ ár og þá ætti samt eftir að taka tillit til ýmissa atriða . Eftir nokkur orð í viðbót um að svik fundarmanna yrðu ekki fyrirgefin náðu fagnaðarlætin hámarki . Hvernig má það vera að það þyki nú eðlilegt að fara svona með börn ? Sannfæra þau um að heimurinn sé við það að farast og telja þeim um leið trú um að það sé hlutverk þeirra að koma í veg fyrir útrýmingu mannkyns ? Fram að þessu hefur fólk gert sér grein fyrir því að það er hlutverk fullorðinna að fræða börn og vernda en ekki öfugt . Um leið og slíkum aðferðum er beitt til að stuðla að óhemjudýrum og algjörlega óraunhæfum aðgerðum ( og jafnvel skaðlegum ) í umhverfismálum eru tækifærin sem nú gefast til að leysa önnur alvarleg vandamál vanrækt . Byggjum á árangri fyrri kynslóða Við höfum nú tækifæri til að halda áfram að draga úr fátækt í heiminum , takast á við sjúkdóma af meiri krafti en nokkru sinni fyrr , tryggja öllum börnum bólusetningu og menntun , veita öllum heimsbúum aðgang að nauðsynlegri grunnþjónustu eins og hreinu vatni og um leið að vinna á fátækt og öðrum samfélagsvanda á Vesturlöndum . Nýtum tækifærin sem fyrri kynslóðir hafa veitt okkur , byggjum á árangrinum sem hefur náðst og höldum framfarasókninni áfram . Köstum ekki árangrinum á glæ á altari órökréttrar og skaðlegrar hugmyndafræði . Takist okkur það verður nýi áratugurinn enn betri en sá sem er að ljúka . Á heildina litið . Höfundur : Sigmundur Davíð Gunnlaugsson , formaður Miðflokksins Greinin birtist í Morgunblaðinu þann 31. desember , 2019