Myndlistarkonunni Margréti Rut finnst mikilvægt að ræða allar tilfinningar sem koma upp um jólin . Bæði gleðina , en ekki síður sorgina , áföllin og tómleikann . Sjálf fer hún í gegnum tilvistarkreppu hver einustu jól þótt hún upplifi gleði með börnunum yfir hátíðina . Margrét Rut ólst upp í Bandaríkjunum fyrstu ár ævi sinnar , en flutti svo til Íslands átta ára að aldri . Hún er búsett í San Francisco í Kaliforníu ásamt fjölskyldu sinni . Hvernig er dæmigerður dagur í þínu lífi ? „ Við ferðumst mikið . Það ættu að vera til lög sem skylda svona fólk eins og okkur til að planta visst mörgum trjám til að draga úr vistspori okkar . Ég er ekki frá því að maðurinn minn sé að kanna slíka möguleika , þ.e.a.s. að planta trjám . Þegar við erum ekki á flandri er ég mjög einbeitt í myndlistinni . Ef dagurinn byrjar vel byrja ég á því að vekja börnin , sem fara iðulega of seint að sofa . Þau eru einstaklega geðgóð þrátt fyrir lakar svefnvenjur . Þá reyni ég eins fljótt og ég get að útbúa morgunmat sem er ekki bara loft og sykur . Stundum endar morgunmaturinn á að vera loft og sykur og við gleðjumst yfir því . Ég útbý nesti fyrir börnin og segi Emmu , sjö ára dóttur minni , að klæða sig , sirka átta sinnum rólega og fjórum sinnum eins og heimurinn sé á hraðri leið inn í tvöfalt svarthol . Svo vek ég manninn minn , sem er þó yfirleitt vaknaður í hamaganginum , og aðstoða hann fram úr . Hann er með sjaldgæfan vöðvarýrnunarsjúkdóm og í hjólastól . Halli pumpar okkur svo í gang með því að setja smá Lizzo á fóninn , Truth Hurts , og við í sameiningu feikum hressleikann þar til við meikum hann . Fyrir mér er þetta mjög mikilvægur hluti af deginum . Við dönsum okkur saman áður en við tvístrumst hvert í sína áttina . Halli fer í vinnuna og ég og Miro , tveggja ára sonur okkar , keyrum Emmu í skólann . Morgnarnir eru fullir af ástarjátningum á milli okkar allra , sama hversu þreytt eða pirruð við erum . Við Miro komum svo aftur heim rétt fyrir níu og náum þá aðeins að láta Transformers og Pikachu fíflast saman þar til barnfóstran kemur klukkan níu . “ Þegar barnfóstran tekur við nær Margrét Rut að sinna öllu því sem þarf að sinna á stóru heimili þar til hún og Miro fara út klukkan ellefu . Þá byrjar ballið hjá henni í myndlistinni . Sinnir myndlistinni af alúð Margrét Rut sinnir myndlistinni af alúð þar til hún sækir Emmu í eftirmiðdaginn í skólann . „ Emmu hefur þótt það mikil áskorun að eignast lítinn bróður og hún nýtur þess mjög að eiga tíma ein með mér . Ég reyni að halda hátíðlegan mömmu og Emmu-dag á fimmtudögum þegar hún er búin snemma í skólanum . Þá gerum við eitthvað notalegt saman . “ Ertu mikil jólakona ? „ Ég er alls engin jólakona , því er ég sérlega glöð að eiga sess í blaði um jólin ! Frá því ég var 14 ára hefur vaxið í mér löngun til að draga mig frá hátíðinni , þ.e.a.s. þeirri glansmynd sem gefin er af henni í gegnum fjölmiðla . Þessi glansmynd og neysluhyggjan sem umkringir hana gerir það að verkum að mörgum líður enn verr . Ég fer sjálf í gegnum eins konar tilvistarkreppu hver einustu jól . Í gegnum árin fékk ég samviskubit ef mér fannst ég gefa of lítið – eða of mikið . Hvort tveggja var jafn slæmt og mér hefur aldrei liðið eins og það sem ég var að gera í öllu þessu stússi væri heiðarlegt . Mér fannst sem ég væri að taka þátt í leikriti og það sem var að gerast í kringum mig passaði ekki við hvernig mér leið . Ég vil að fólkið sem upplifir erfiðleika um jólin finni fyrir huggun og tengslum við aðra . Það er það eina sem skiptir máli . Ekkert annað skiptir máli . “ Fjölskyldan er samrýmd og falleg . Hér eru þau Emma , Halli , Miro og Margrét Rut öll saman á ljósmynd . Alls konar tilfinningar koma upp um jólin Margrét Rut segir að þeir sem eru að vinna sig í gegnum áföll yfir jólin eða eiga í erfiðum samskiptum við fjölskyldu sína þurfi að fá athygli og umhyggju . „ Ég vil að þeir sem eru að fást við áföll yfir jólin eða eiga í rosalega erfiðum samskiptum við fjölskyldu sína og neyðast samt til að umgangast hana yfir hátíðarnar , þeir sem eru að takast á við þunglyndi og kvíða eða skuldugir upp fyrir haus ofan á allt annað eða þeir sem eru í sjálfsvígshættu ; ég vil að þið vitið að við sjáum ykkur og það er allt í lagi að finna til og finnast jólin erfið . Þið þurfið ekki að fylla upp í þessa glæstu og nánast ósnertanlegu ímynd sem fylgir jólunum , þó að hluti af mér reyni sennilega í hvert einasta skipti að gera það . Þrátt fyrir allt þetta tilfinningarót er barn í mér sem reynir að teygja sig alla leið aftur í tímann þar til árið er 1987 hver einustu jól . “ Það sem enginn talar um að gerist á jólunum Hverja telurðu ástæðu þess að jólin hafa svona mikil áhrif á tilfinningalíf okkar ? „ Ég held að jólin tákni mjög mismunandi hluti fyrir fólk . Ég er ekki trúuð en fyrir mörgum er þetta ennþá trúarhátíð . Ég held að það sé mjög einfalt að sjá hvernig jólin hafa áhrif á okkur út frá streituvöldunum , trúarþáttum , barnatrúnni og síðast en ekki síst skammdeginu . Þetta er myrkasti tími vetrarins sem hefur mikil áhrif á geðslagið og á sama tíma ótrúlega mikill streituvaldur viðvíkjandi útgjöldum , væntingum og , ef þú ert ég , örvæntingu og svo eru nemendur í prófum og annað slíkt . Þetta er fínasti kokkteill fyrir smá spennutrylling í lok árs . Það er satt best að segja ótrúlegt kraftaverk að sjá hversu huggulegt og rólegt er hjá flestum yfir jólin . Eða svo virðist vera . Mér finnst stundum eins og flestir , þrátt fyrir allan hamaganginn , fari svolítið inn á við um jólin . Fólk dregur sig saman og á ögurstundu á aðfangadagskvöld , klukkan sex hjá þeim sem eru með allt á hreinu , fellur allt í kyrrð . Meira að segja hjá fólki sem ekki er trúað . Það kemur þessi tilfinning eins og þegar snjór er nýfallinn og einangrar allt . “ Margrét Rut segir að fólkið í fjölskyldunni með alla samskiptabrestina , sem hún gerir ráð fyrir að sé hjá annarri hverri fjölskyldu , reyni að halda friðinn til að minnsta kosti níu um kvöldið . „ Þá kemur kannski ýmislegt í ljós . Lífið mætir í öllu sínu veldi . “ Hver er besta minning þín frá jólunum ? „ Besta minning mín er frá því ég var lítil , eflaust árið 1987 . Þangar fer hugurinn hver jól . Við bjuggum í Chicago í Illinois og foreldrar mínir sendu okkur systurnar út í beiskan veturinn þar að leika á meðan þau kláruðu síðustu metrana af jólaundirbúningnum . Með öðrum orðum voru þau að klára að pakka gjöfum og færa þær undir stærsta jólatré sem ég hef augum litið . Ég fékk nefnilega að velja tréð og það var mér mikill heiður og hitamál hvers lags tré var valið . Það bognaði undan loftinu , það var svo stórt . Við bjuggum í lítilli nemendaíbúð svo sjón var sögu ríkari . Ég er ævinlega þakklát foreldrum mínum og eldri systur fyrir að hafa látið eftir vitleysunni í mér í gegnum tíðina . Það er besta jólagjöf allra tíma . Takk fyrir mig kærlega ! En það að koma aftur inn eftir að hafa verið úti í kuldanum er tilfinningin sem loðir hvað mest við . Á þessari stundu voru jólin allt . Það var hlýtt og við vorum öll saman . Mamma og pabbi stússuðu í eldhúsinu á meðan við systir mín klæddum okkur í sparigallana á milli þess að gjóa augum á alla pakkana sem fékk mig til að trúa á jólasveina enn frekar af því að ekki voru foreldrar mínir , námsmennirnir , vel stæðir á þessum tíma . Síður en svo . Við áttum lítið en á sama tíma áttum við allt . Við áttum hvert annað . Ég hef aldrei fyrr leitt hugann að því en mögulega eru þessi jól mér hvað minnisstæðust út af þessum einfaldleika . Ári síðar dó amma mín í föðurlegg og 1989 fluttum við aftur til Íslands svo það má segja að tilfinningarnar og minningarnar hafi komist á skrið eftir þessi jól og orðið flóknari . “ Hvað gerir þú alltaf um jólin ? „ Fyrir utan það að tapa mér ekki í hringstiga tilvistarkreppu minnar gleðst ég mikið með krökkunum yfir því að velja jólatré . Nú sér dóttir mín um það að velja og ég passa að forðast staði með ofvaxin tré . Þegar heim er komið með tréð hlustum við á jólatónlist og skreytum tréð . Ég er aðstoðarmanneskja í þessu samhengi og tréð er yfirleitt mjög vel skreytt á annarri hliðinni og örlítið skakkt . Sem sagt : Fullkomið . Alveg frá upphafi hef ég sagt börnunum satt frá með jólasveina og aðrar dulverur en svo skýt ég alltaf öðru hvoru inn í kímnitali um jólasveina sem er nóg til að fá blessuð börnin til að efast um sannleiksgildi þeirra eða mitt , sem er nú kannski öllu verra ! Þrátt fyrir þetta elska þau allt í kringum jólasveina og jólin og lyfta andanum á heimilinu upp í sjöunda veldi . Þau setja skóna spennt út í glugga þrettán dögum fyrir jól og allt í einu verður skammdegið bærilegt og morgnarnir æsispennandi . “ Emma lætur ekki sitt eftir liggja þegar kemur að því að skreyta . „ Ég fer aldrei í kirkjugarða til að heimsækja þá sem eru farnir , það fólk er með mér alla tíð og ekki bundið við staði , en ég get skilið hvernig það færir fólki frið að heimsækja garðana . Ég sendi heldur aldrei jólakort . Ár eftir ár skrifaði ég póstkort en sendi þau aldrei . Það hljómar kannski undarlega en það var orðið hefð hjá mér að skrifa þessi kort og henda þeim svo að innan við ári liðnu úr einhverri skúffunni . Af hverju mér þótti þetta svona erfitt veit ég ekki en mikið er ég fegin að ég get núna notað samskiptamiðla til að koma kveðjum áleiðis . En bara svo það sé á hreinu , þá finnst mér mjög gaman að fá jólakort og ég fæ ekkert samviskubit lengur þegar ég fæ kort án þess að hafa sent eitt sjálf . Ég þakka alltaf bara kærlega fyrir mig . “ Jólin skemmtilegri með börnunum Hvernig breyttust jólin eftir að börnin fæddust ? „ Í fáum orðum sagt urðu jólin mun bærilegri og jafnvel leyfi ég mér að segja skemmtileg . Allt með börnunum er skemmtilegra . Þau sjá heiminn á allt annan hátt en við þau fullorðnu . Þau flækja hlutina ekki fyrir sér og lifa fyrir núið . Það eina sem þau þurfa er það sama og við hin ; ást og umhyggja . Um leið og ég sleppi þessum orðum krossa ég putta um að allt rifrildi um gjafirnar verði í algjöru lágmarki á milli barnanna . Annars er Grýlu að mæta . Það trúa allir á Grýlu ekki satt ? “ Hvað hefur þig langað að prófa um jólin ? „ Ég hef ekki prófað þetta en ég held að það gæti verið áhugavert að ferðast til landa þar sem ekki eru haldin jól . Það væri í mínum huga áhugaverð tilraun . Mögulega myndi ég sakna einhvers en kannski væri það ólíklegt ef menningarmunurinn væri nógu mikill . Ég er samt ekki viss um að börnunum þætti þetta áhugaverð tilraun . “ Þessa dagana er hún að undirbúa myndlistarsýningar sem verða eftir áramótin . „ Mér til mikillar gleði verð ég líka með nokkur verk á jólaopnun Gallerís Foldar hinn 7. desember næstkomandi . “