umhverfis - og auðlindaráðherra við fyrirspurn frá Birni Leví Gunnarssyni um hafverndarsvæði . 1 . Hversu hátt hlutfall strandlengja og hafsvæða við Ísland telst til hafverndarsvæða ? Ekki er til sérstök skilgreining á „ hafverndarsvæði “ í íslenskum lögum , en mörg svæði í hafi og við strendur njóta verndar samkvæmt náttúruverndarlögum , lögum um vernd Breiðafjarðar og lögum um stjórn fiskveiða . Lög um vernd Breiðafjarðar voru sett árið 1995 . Ákvæði laganna taka til allra eyja , hólma og skerja á Breiðafirði ásamt fjörum í innri hluta fjarðarins frá Hrafnanesi á Barðaströnd að Búlandshöfða á Snæfellsnesi . Friðlýst svæði samkvæmt náttúruverndarlögum sem taka til hafsvæða að öllu eða að hluta eru um 25 talsins , en engin þeirra ná aðeins til svæða í hafi utan tvö svæði í Eyjafirði , sem eru friðlýst til að vernda hverastrýtur á hafsbotni . Hin svæðin ná til eyja og strandlengju , en hvergi langt út frá strönd . Umhverfis - og auðlindaráðherra skal hafa samráð við ráðherra sjávarútvegsmála varðandi friðlýsingar í hafi sem geta haft áhrif á nýtingu fiskistofna eða annarra lifandi auðlinda hafsins eða hafsbotnsins . Samkvæmt upplýsingum frá atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytinu njóta allmörg svæði innan 200 mílna efnahagslögsögu Íslands verndar fyrir veiðum með einu eða fleiri veiðarfærum samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða . Nokkur þessara svæða eru lokuð ótímabundið allt árið um kring , annaðhvort fyrir öllum veiðum eða tilteknum veiðiaðferðum . Í þennan flokk falla tíu kórallasvæði fyrir sunnan Ísland sem eru friðuð . Í nóvember 2019 var nokkrum stærri hafsvæðum lokað ótímabundið fyrir veiðum með fiskibotnvörpu og / eða línu allt árið . Bann er við notkun ákveðinna veiðarfæra á mörgum svæðum , sbr. lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands , nr. 79 / 1997 . Einkum gildir það um togveiði innan 12 mílna landhelgi með tímabundnum undanþágum , einkum fyrir Suðurlandi . Í gildi eru einnig margvíslegar umfangsminni svæðalokanir byggðar á reglugerðarákvæðum , flestar ótímabundnar . Að síðustu má nefna heimildir í lögum um tímabundnar lokanir , svokallaðar skyndilokanir , þar sem veiðar með tilteknum veiðarfærum eru bannaðar í allt að 14 daga til verndar smáfiski . Endurteknar skyndilokanir leiða hins vegar oft til ótímabundinna lokana svæða . Erfitt er því að segja til um hversu hátt hlutfall hafsvæða nýtur einhvers konar verndar , þar sem sum vernd er tímabundin . Ekki er heldur fyllilega ljóst hvert er heildarflatarmál svæða sem teljast falla undir lög um vernd Breiðafjarðar . Hvað varðar strandlengju Íslands hefur ekki verið tekið saman hversu hátt hlutfall hennar nýtur verndar , en ljóst er að það er verulegt . Í greinargerð með frumvarpi til laga um vernd Breiðafjarðar segir að nær helmingur af öllum fjörum á Íslandi séu á svæðinu sem ákvæði laganna ná yfir . Ísland hefur tilkynnt 14 svæði alls sem hafverndarsvæði ( e. Marine Protected Area ) á skrá OSPAR-samningsins um vernd Norðaustur-Atlantshafsins . Mögulega má skilgreina fleiri svæði sem eru friðlýst samkvæmt náttúruverndarlögum sem hafverndarsvæði sem mætti setja inn í grunn OSPAR . Á meðal svæðanna 14 eru kórallasvæði sem eru friðuð fyrir veiðum , auk nokkurra svæða sem eru friðlýst samkvæmt náttúruverndarlögum . Samanlagt flatarmál þeirra er 556 ferkílómetrar eða innan við 0,1% af efnahagslögsögunni . Alls eru tæplega 500 skráð hafverndarsvæði á OSPAR-svæðinu , sem ná yfir um 6,2% þess . Hlutfallsleg stærð hafverndarsvæða er mjög mismunandi hjá aðildarríkjum OSPAR ; innan við 1% hjá Danmörku , Portúgal og Írlandi , en yfir 30% hjá Belgíu og Þýskalandi . 2 . Hvernig hyggst ráðherra ná heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um vernd strandlengja og hafsvæða fyrir lok árs 2020 ? Eitt af heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna er að 10% strandsvæða og hafsvæða njóti verndar árið 2020 . Sambærileg markmið hafa verið sett á öðrum vettvangi . Í samningnum um líffræðilega fjölbreytni eru markmið um að 17% landsvæða og 10% hafsvæða njóti verndar árið 2020 . Þetta þýðir ekki endilega að hvert ríki þurfi að ná slíkri tölu innan sinnar lögsögu , en þó ljóst að þarna eru sett viðmið sem taka þarf tillit til . Ljóst er að ofangreindum tölulegum markmiðum um vernd hafsvæða verður ekki náð fyrir lok árs 2020 . Ljóst er einnig að þeim markmiðum verður ekki náð á heimsvísu , eða hjá mörgum nágrannaríkjum okkar við Norður-Atlantshaf . Ástæða þessa er að hluta til að vernd hafsvæða á sér styttri sögu en vernd svæða á landi , vísindaleg þekking á lífríki og náttúruminjum neðansjávar er takmarkaðri og verndarviðmið síður þróuð . Mikil hreyfing er hins vegar á vinnu nú varðandi verndarsvæði í hafi almennt á heimsvísu . Ráðuneytið mun skoða með Umhverfisstofnun á næstunni hvort setja megi fleiri friðlýst svæði samkvæmt náttúruverndarlögum inn á skrá OSPAR um hafverndarsvæði . Aukin vernd hafsvæða verður einnig til skoðunar í vinnu varðandi náttúruminjaskrá og friðlýsingar innan náttúruverndarlaga í framtíðinni . Skoðað verður í samvinnu við atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytið hvort hægt sé að skilgreina fleiri svæði sem njóta friðunar fyrir fiskveiðum að hluta eða öllu leyti sem hafverndarsvæði en mikil umræða fer nú fram um slíkt á alþjóðavettvangi . Ljóst er að vinna við vernd hafsvæða á traustum vísindalegum grunni mun taka nokkurn tíma . Brýnt er að bæta þekkingu á hafsbotninum til að styðja við vísindalegan grunn verndar á hafsvæðum og hefur Hafrannsóknastofnunin fengið sérstakar fjárheimildir til að ljúka á tíu ára tímabili kortlagningu hafsbotnsins kringum Ísland . Sú vinna mun veita stofnuninni betri grunnupplýsingar til ráðgjafar , m.a. um vernd viðkvæmra vistkerfa á hafsbotni . 3 . Ef vernda ætti alla strandlengju Íslands og hafsvæði til þess að ná heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna , hversu langt þyrfti það svæði að ná frá landi ( námundað ) ef landhelgi verndarsvæðis nær frá strandlengju ? Hafsvæði innan 200 sjómílna efnahagslögsögu Íslands eru tæplega 760.000 ferkílómetrar . Ef 10% af því svæði væru yfirlýst hafverndarsvæði væri flatarmál þeirra því 76.000 ferkílómetrar . Flatarmál hafsvæða innan 12 sjómílna landhelgi Íslands mun vera tæplega 70.000 ferkílómetrar . Því myndi verndun alls hafsvæðis innan landhelginnar fara langt með að ná tíu prósenta markmiðinu ef efnahagslögsagan er höfð sem viðmið .