Mynd / Úr einkasafniOlil Amble og Bergur Jónsson ásamt tveimur af heiðursverðlaunahryssum ræktunarbúsins , þeim Álfadísi frá Selfossi og Ljónslöpp frá Ketilsstöðum . Hross og hestamennska 24. ágúst 2016 Olil Amble og Bergur Jónsson mættu með 21 hross frá ræktunarbúi sínu , Ketilsstöðum / Syðri-Gegnishólum , á Landsmót á Hólum . Bændablaðið settist niður með ræktendunum að móti loknu og ræddi allt frá feti til framtíðar . Rauðskjótt hryssa með folaldi koma hlaupandi á móti blaðamanni þegar hana ber að garði á Syðri-Gegnishólum í Flóahreppi . Er þar á ferðinni mikil ættmóðir , Grýla frá Stangarholti , sem er nú 26 vetra . Sú er móðir Álfadísar frá Selfossi , heiðursverðlaunahryssu sem hefur þrátt fyrir að vera enn í folaldseign , eins og reyndar móðir hennar , haft mikil áhrif á hrossastofn Íslands . Þannig var hægt að rekja ættir 24% af öllum kynbótahrossum sem komu fram á Landsmótinu á Hólum til Álfadísar . Grýlu grunar eflaust ekki að afkomendur hennar , sem skipta hundruðum , hafi borið hróður hennar svo víða , en eitt af hennar einkennismerkjum er hinn rauðskjótti litur . Olil Amble og Bergur Jónsson sameinuðu hrossræktun sína undir merkjum Ketilsstaða og Syðri-Gegnishóla árið 2004 . Með blöndun tveggja sterkra grunna af Vestur - og Austurlandi hafa þau ræktað fjölda hátt dæmdra afkastahrossa . Folöld sem fæðast búinu telja milli 15 og 20 ár hvert en ræktunarhópurinn inniheldur verðlaunaðar afkvæmamæður og hátt dæmdar kynbóta - og keppnishryssur . Ketilsstaðir / Syðri-Gegnishólar hefur verið kjörið ræktunarbú ársins þrisvar sinnum , síðast árið 2015 auk þess að vera útnefnt besta ræktunarbú keppnishrossa á Uppskeruhátíð hestamanna árið 2015 . Bestu mögulegu aðstæður Olil , Bergur og starfsfólk þeirra höfðu í nógu að snúast á Landsmóti á Hólum , enda fluttu þau 21 hross norður í land til að taka þátt á hátíðinni . Landsmótið er mikilvægur vettvangur fyrir ræktendur og því var mikið lagt undir . „ Þarna kemur gífurlegur fjöldi fólks og útlendinga til að horfa á bestu hross landsins keppa . Þetta er mikilvægur gluggi til að auglýsa það sem við erum að gera . Það skiptir því sköpum að ná hrossum inn á mót og koma þeim á framfæri , “ segir Olil . Alls komu 10 hross frá ræktunarbúi Ketilsstaða / Syðri-Gegnishóla fram á kynbótasýningu , þrjú hross voru með keppnisrétt í einum eða fleiri greinum . Einnig var stóðhestinum Álffinni veitt fyrstu verðlaun fyrir afkvæmi og kom hann ásamt sex afkvæmum fram við það tilefni . Auk þess komu þau fram á sérstakri ræktunarbússýningu sem skipar heiðurssess á Landsmóti . Olil og Bergur eru því að vonum lukkuleg með árangur búsins á mótinu og segja þau hátíðina hafa verið þá bestu sem þau hafi upplifað . Helsta ástæða þess séu góðar aðstæður á Hólum og einstakt viðmót Skagfirðinga . „ Við vorum steinhissa á aðstæðunum . Fyrirfram vorum við hlutlaus í umræðunni um staðsetningu hátíðarinnar og við gerðum í raun engar væntingar til Hóla . En um leið og við komum og sáum aðstæðurnar áttuðum við okkur á því að við gætum átt von á Landsmóti allra tíma . Nú höfum við farið á mörg Landsmót og aðstæður hafa verið æði misjafnar . Stundum hefur lítið verið hugsað um aðstöðu knapa og hesta . Áður en reiðhallir komu til sögunnar kom það fyrir að maður varð að sækja skjól bakvið hestakerrur , til að reyna að verjast rigningu og roki , á meðan maður beið eftir að komast inn á völl að keppa . Það er náttúrlega slæmt þegar reiðhallirnar eru notaðar til annars en að sinna hlutverki sínu , eins og stundum hefur verið gert á Landsmótum . Við höfðum til dæmis ekki boðið í það ef veðrið hefði verið slæmt í Reykjavík 2012 þegar heilbrigðisskoðun og upphitun fór fram utandyra . Það var nú það sem bjargaði því sem hægt var að bjarga á Hellu 2014 að reiðhöllin var notuð sem reiðhöll . “ Á Hólum hafi hins vegar flest verið til fyrirmyndar . „ Nálægðin gerði allt svo þægilegt . Það þurfti ekki meira en að ganga nokkur skref út fyrir hesthúsið til að fá yfirsýn bæði yfir kynbóta - og gæðingavöllinn . Þetta gerði það að verkum að hægt var að fylgjast vel með . Þá voru allar aðstæður fyrir hrossin og þjálfun til fyrirmyndar . Svo var stutt í veitingasölu þar sem hægt var að velja úr fjölbreyttum mat . Allt sem við kunnum að hafa þurft aðgang að á svæðinu var í minna en 5 mínútna göngufjarlægð . Ég held að öllum hafi liðið vel , bæði áhorfendum , hestum og sýnendum , “ segir Olil hæstánægð . Bergur bætir við að vel hafi verið tekið á móti þeim . „ Skagfirðingar búa að einstöku viðmóti , þeir eru kátir og alþýðlegir . Vandamál virðast ekki vera til í huga þeirra , bara verkefni til að leysa . Hann fullyrðir að í ár hafi verið brotið blað í sögu Landsmóta . „ Ég er þeirrar skoðunar að það ætti að gera Hóla að þjóðarleikvangi íslenska hestsins og halda þar öll Landsmót framtíðarinnar . “ Framganga Bergs á hryssunni Kötlu frá Ketilsstöðum vakti aðdáun Landsmótsgesta . Katla og Bergur tóku þátt í B-flokki gæðinga og töltkeppni og blönduðu sér í toppbaráttuna á báðum stöðum . Þess má einnig geta að Katla var ein af hæst dæmdu hryssum ársins og var einnig með þátttökurétt á kynbótasýningu mótsins . Katla , sem er 8 vetra gömul , er undan heiðursverðlaunahryssunni Ljónslöpp frá Ketilsstöðum og Gaumi frá Auðsholtshjáleigu , sem hlaut einmitt heiðursverðlaun fyrir afkvæmi á Landsmótinu . Katla er afkastahryssa sem hlaut m.a. 9,5 fyrir tölt , brokk , hægt tölt , hægt stökk og fegurð í reið og einkunnina 10 fyrir vilja og geðslag . Katla sýndi gæðingskosti sína í hvert sinn sem hún kom fram en að baki liggur gífurlega markviss og mikil þjálfun . „ Ef maður ætlar að spila tvö spil í einu , eins og við gerðum í þessu tilfelli , þarf að hafa kraft og viljastyrk . Katla hefur bæði líkamlega burði og geðslag til að standast álagið , “ segir Bergur . Hann segist einnig hafa reynt eftir bestu getu að hvíla Kötlu vel milli atrenna á keppnisvellinum . „ Til að mynda gaf ég henni alltaf langan taum og tækifæri á slökun milli gangtegunda í úrslitum , í stað þess að halda henni og safna á meðan verið var að lesa einkunnir , “ segir Bergur en nú er verið að halda Kötlu undir Álfarni frá Syðri-Gegnishólum og ef það gengur eftir fær hún frí frá sviðsljósinu í bili . Tvær meginbreytingar urðu á dagskrá Landsmóts í ár . Annars vegar lauk allri keppnisdagskrá á laugardagskvöldi , í stað sunnudags . Olil og Bergur segja þessa breytingu ekki vel útfærða . „ Fólk sem á erfitt með að komast frá vegna vinnu , en vill þó koma yfir lokahelgina , verður af heilum degi , “ segir Bergur . Dagskrá Landsmóta ætti að vera föst að þeirra mati . „ Ísland er upprunaland íslenska hestsins og Landsmótið er mikilvægasta mótið . Þar þurfa allir , sem eiga sitt undir hestinum , að sameinast á einni hátíð . Þannig þarf að sníða dagskrána að hestamönnum , t.d. erlendum þjálfurum sem oft eru að keppa á meistaramótum erlendis vikuna eftir Landsmót . Það er ljóst að þetta fólk getur ekki farið frá í viku rétt fyrir mikilvæg mót . Einnig verður að gera hátíðina aðgengilega fyrir flugfélög og ferðaskipuleggjendur sem gætu viljað búa til pakkaferðir á mót , Landsmótið þarf að eiga einhverja 3 – 4 hátíðisdaga þar sem rjómi hrossanna kemur fram og fólki er gert sem þægilegast að koma og vera , “ segir Olil . Hin meginbreyting Landsmóts var fjöldatakmörkun kynbótahrossa , en aðeins tiltekinn fjöldi hrossa í hverjum flokki hlutu þátttökurétt og miðaðist það við hæstu aðaleinkunnir á vorsýningum . „ Við vorum fylgjandi þeirri ákvörðun þegar hún var tekin , enda var fjöldi kynbótahrossa á mótið orðinn of mikill . En eftir á að hyggja kemur hún ekki nógu vel út . Í reynd takmarkar þetta fyrirkomulag meðal annars aðgang klárhrossa á mótið , “ bendir Olil á . Til að greiða leið klárhrossa á mótið var brugðið á það ráð að hækka aðaleinkunn þeirra um 10 kommur . Olil segir það ekki nóg enda hafi slíkt forskot ekki fylgt þeim inn á mót . Því röðuðust þeir fáu klárhestar sem tryggðu sér þátttökurétt oftar en ekki í neðstu sætum hvers flokks . „ Mér finnst það ekki sanngjarnt , Þetta er eins og að stilla upp topp íþróttafólki , konum og körlum , í 100 metra hlaupi . Vegna mismunandi líkamlegra burða munu konur varla komast inn í toppsæti í slíkri keppni , þrátt fyrir að vera framúrskarandi íþróttamenn . Á sama hátt verða klárhrossin úti þegar þeir eru settir í sama flokk og alhliðahestar , þeir eru ekki skapaðir eins . Það er ekki nema einn og einn hestur sem kemst að vegna góðrar byggingar eða óeðlilega góðra hæfileika , og þá slefar hann kannski inn á topp 10 . Sem dæmi má nefna Ljósvaka frá Valstrýtu í 6 vetra flokki , sem fékk einkunnina 10 bæði fyrir tölt og stökk . Hann varð í 5. sæti í sínum flokki . Viljum við ekki sjá svona toppeintak af klárhesti betur hampað ? Vera kannski bara sigurvegari ? En ekki meðhöndla hann eins og það vanti eina gangtegund . Við notum ólíkar hestgerðir til að efla hrossastofninn og því finnst okkur rangt að setja kröfur sem gera klárhestum varla kleift að sjást á Landsmóti . Íslenski hesturinn er mjög fjölbreyttur . Eigum við ekki að vera stolt og ánægð með það að eiga svona hæfileikaríkt kyn ? Eigum við ekki að upphefja það og viðhalda því , halda áfram að rækta afkasta hross , í stað þess að reyna að gera allt eins ? Ég er sannfærð um að ef við myndum tvískipta kynbótaflokkum , og hafa sérstakan flokk klárhrossa , þá yrði ekkert minna áhorf á þá en alhliðahesta , “ segir Olil . Bergur bendir einnig á að verðmætasta söluvara búgreinarinnar í dag séu fjórgangshestar . „ Þeir sem eru að reyna að lifa á hrossarækt og sölu verða að hafa arðsemi . Okkur gengur best að selja fjórgangara og þeir fara á hæsta verðinu . Á síðasta Landsmóti voru fimmtíu stóðhestar sýndir í flokkum 5 , 6 og 7 vetra og eldri . Fimm af þeim voru klárhestar . Mér þykir það skrítin hugsun að vilja laða erlenda hestamenn til landsins á Landsmót til að sýna þeim það sem við erum að gera og selja , og sýna þeim nánast ekki vöruna sem margir hafa áhuga á . “ Í annan stað telja Olil og Bergur að betra væri að hleypa fleiri stóðhestum á Landsmót , en hið nýja kerfi gerir ráð fyrir fleiri hryssum en stóðhestum í dag . „ Hryssur eru helmingur af ræktuninni og því mikilvægar . En hryssa er persónuleg eign hvers eiganda sem hefur öll umráð yfir henni . Almenningur hefur ekkert um hana að segja . Hins vegar er tilgangur þess að sýna stóðhest á Landsmóti að auglýsa hann og selja folatolla . Fyrir okkur sem ræktendur þá viljum við sjá sem flesta stóðhesta og fá að fylgjast með þeim , sjá hvernig þeir þróast með aldrinum . Það er mikilvægt að fá að sjá þá í kynbótadómi m.a. vegna þess að þá koma þeir fram undir ströngum reglum , til dæmis er varðar járningar og þyngingar . Þá koma þeir fram nær því eins og þeir eru skapaðir sem er ákaflega mikilvægt fyrir ræktendur . En ég hef ekki trú á því að þessi inntökuskilyrði hafi verið lokaútfærsla , heldur byrjun og það er þörf á endurskoðun . Ýmsar leiðir eru færar til að bæta fyrirkomulagið , “ segir Bergur . Ræktunarmarkmiðið úrelt ? Við færum umræðuna að kynbótakerfinu . Samkvæmt ræktunarmarkmiði fyrir íslenska hrossakynið er stefnt að því að rækta fjölhæfan , taktfastan og öruggan , viljugan og geðprúðan hest sem fer glæsilega í reið , hinn íslenska gæðing . Vægi tölts gildir mest , eða 15% af aðaleinkunn kynbótadóms . Vægi skeiðs er 10% og því augljóst að markmiðið sé að rækta fimmgangshest . Olil spyr hins vegar hvort það geti verið að ræktunarmarkmiðið sé orðið úrelt . „ Við erum svo heppin að eiga þennan frábæra og fjölhæfa hest . Íslenski hesturinn er svo fjölbreyttur og þá á ég ekki aðeins við hvað einn hestur getur gert mikið , heldur hvað við eigum marga ólíka hesta og hestgerðir . Það er sorglegt ef við ætlum að vinna markvisst að því að útrýma vissum hestgerðum , vegna þess að gildandi er ævagamalt og hugsanlega úrelt ræktunarmarkmið . Fyrir utan það hvað klárhestar eru eftirsóknarverðir söluhestar eru þeir eins mikilvægir í ræktun eins og alhliðahestur , enda notum við þá til skiptis til að bæta hver annan . Alvöru hestamenn hafa mest gaman af afrekshestum með frábært geðslag , vilja til að vinna með manninum og styrk til þess að afkasta , að gangtegundirnar séu háar með skreflengd , mýkt og svifi þar sem það á við . Ef hestur býr yfir þessum eiginleikum þá gefur hann knapa sinum frábæra upplifun þar sem engu skiptir hvort það séu fjórar eða fimm gangtegundir til staðar . “ Það fer ekki mikið fyrir feti í umræðum um gangtegundir . Olil og Bergur hafa lagt rækt við gangtegundina . „ Íslenski hesturinn hefur fimm gangtegundir . Góður reiðmaður hefur gaman af að afkasta gangtegundum , hvort sem það heitir tölt , brokk , skeið , stökk eða fet . En fetið er oft vanmetið . Kennari okkar , Julio Borba , sagði við okkur að fetið væri bæði móðir og faðir annarra gangtegunda . Þó ég sé enn ekki alveg farin að skilja það til fulls , er mikilvægi þess að skýrast fyrir mér og er ég komin með ákveðnar kenningar , “ segir Olil . Vægi fets er ekki síst mikið þegar kemur að því að selja hross . „ Þegar hross fara á markaðinn verður fetið jafnverðmætt og aðrar gangtegundir , því þeir sem leita sér að keppnishrossum skoða fetið ítarlega og margar sölur hafa misfarist vegna skorts á feti , “ segir Bergur . Með áratuga ræktun að baki hafa þau Bergur og Olil lært af reynslu . Framförum í hrossarækt , aðstöðu , atlæti og þjálfun hefur fleygt fram á meðan og hrossin verða sífellt betri . Þau segjast búa vel að því að þekkja bakættir allra hrossa sinna . „ Við höldum mikilli yfirsýn og höfum oftar en ekki tamið sjálf bæði mömmur , ömmur og langömmur hrossanna . Við höfum því miklar upplýsingar um það efni sem við erum með . Við getum einnig horft gagnrýnt á afurðirnar okkar því þannig kemst maður lengra , “ segir Bergur . Þau hafa einnig hert mjög kröfurnar á ræktunarhryssurnar . „ Við erum ákveðnari sem aldrei fyrr að rækta sem minnst af miðlungs hrossum . Við höfum til að mynda hætt að nota hryssur sem eru ekki nógu skilvirkar á mjög góð hross . Þótt það séu topphross í afkvæmahópnum voru þær að gefa fleiri meðalhesta , sem urðu kannski ágætis reiðhross , en slík vara er því miður of verðlág eða verðlaus . Hryssur sem gefa of mörg slík hross eru ekki forsvaranlegar í ræktun ef markmiðið er að lifa á henni . Það er líka erfitt og nánast óþolandi að verða að fella efnileg reiðhross vegna þessa . “ Þrátt fyrir krefjandi sölumarkað hafa Bergur og Olil haldið hrossafjölda sínum svipuðum í mörg ár . „ Markmið okkur er að selja jafnmörg hross og hafa fæðst ár hvert , það er verðugt markmið . Við finnum hestunum okkar hlutverk en það er hart barist um hvern kúnna á markaðnum . Góður hestur selst hins vegar alltaf . “