Æskilegt er að læknar þekki til þeirra , geti útskýrt einkennin fyrir skjólstæðingum sínum og upplýst þá um horfur . Læknablaðið 2001 ; 87 : 299 - 302 Ofskynjanir geta fylgt ýmsum sjúkdómum eða framkallast af lyfjameðferð og hefur margvíslegum lyktarofskynjunum , ofsjónum og ofheyrnum verið lýst í áranna rás . Ofsjónir koma stöku sinnum í kjölfar heilablóðfalls , allt frá einföldum ljósglömpum eða litablossum til fullmótaðra hreyfanlegra - eða óhreyfanlegra mynda af fólki , dýrum og hlutum . Stundum eru þetta myndir með myndrænum bakgrunni , svo sem landslagi , ýmist ólitaðar eða í litum sem eru eðlilegir eða jafnvel ýktir . Ofsjónir þessar eru venjulega þöglar , dýr gefa ekki frá sér hljóð , svo að dæmi sé tekið ( 1 - 3 ) . Í sjaldgæfari tilvikum framkallast endurofsjónir ( palinopsia ) eða endurofheyrnir ( palinacusis ) ( 4 - 15 ) . Orðið palinopsia er samsett úr grísku orðunum palin ( aftur ) og opsia ( sjón ) og þýðir áframhaldandi sýn eða endursjón þótt sjónaráreiti sé horfið . Endursjónin framkallast gjarnan í öllu sjónsviðinu en getur einnig komið í helftarsjónsvið . Charles Bonnet varð fyrstur til að lýsa þessu árið 1769 ( 4 ) og taldi hann þetta vera merki um sjúkdóm í augum . Síðar varð mönnum ljóst að endurofsjón er oftast einkenni sjúkdóma eða starfstruflunar í heila ( 5 - 7 ) . Einstaklingar með sjónhimnu - eða sjóntaugarskemmdir fá þó slík einkenni stöku sinnum ( 7 ) . Endurofsjón hefur meðal annars verið lýst í kjölfar heiladreps , heilablæðinga , höfuðáverka og flogakasta og sem hluta af flogakasti . Einfaldasta gerðin skynjast líkt og bönd sem standa aftur úr hlutum á hreyfingu . Menn hafa velt því fyrir sér hvort skyldleiki sé við eftirsýnir eins og gjarnan framkallast eðlilega þegar menn horfa lengi í ljós og sjá skugga svarandi til ljóssins þegar þeir loka augunum . Algengara er þó að sama hlutnum , yfirleitt stökum , óhreyfanlegum hlut , skjóti endurtekið upp í skertu sjónsviði ( 10,11 ) . Varpast myndin þá oftast á eðlilegan sjónbakgrunn ( mynd 1 ) . Þessar sýnir geta verið margvíslegar til að mynda af fólki , hlutum , mynstri eða litum . Fjölsýn ( polyopia ) getur einnig komið fram , það er stakir hlutir margfaldast í sjónsviðinu og varpast á eðlilegan bakgrunn ( mynd 2 ) . Þriðju gerðinni fylgir flóknari sjónmyndun , til dæmis af heilli atburðarás , sem myndast í sjónsviðinu eða hluta þess og endurtekur sig . Endurofsjónir eru mistíðar allt frá því að koma oft á dag til þess að koma með vikna eða mánaða millibili . Þessar sýnir hverfa yfirleitt án þess að nokkuð sé að gert . Tímamunur á milli þessara sýna hefur leitt til þess að margir telja að um tvö aðskilin fyrirbæri sé að ræða þótt aðrir telji sömu ástæður liggja að baki endurofsjónum sem koma strax í kjölfar heilablóðfalls eða síðar . Sjúklingar gera sér alltaf grein fyrir því að um óraunverulegar sýnir sé að ræða . Séu heilaskemmdir fyrir hendi eru þær yfirleitt í sjónheilaberki í hnakkablaði ( lobus occipitalis ) , en geta einnig náð gagnaugablaði ( occipitotemporal svæði ) . Flestir hafa sjónsviðsskerðingu . Sú tilgáta hefur komið fram að sjúklingar sem fá endurofsjónir hafi oftar skemmd í hægra heilahveli en vinstra ( 6 ) . Sé endurofsjón hluti af flogakasti getur heilalínurit sýnt flogavirkni , en er annars eðlilegt eða sýnir auknar hægbylgjur yfir skemmdu heilasvæði ( 8,9 ) . Palinacusis þýðir á sama hátt endurofheyrn . Heyra menn þá samtöl eða hluta úr þeim endurtekið eftir að heyrnaráreiti er horfið . Þetta fyrirbæri getur einnig komið í kjölfar heilablóðfalls eða fylgt flogaveiki ( 12 ) . Í þessari grein lýsum við ofsjónum og ofheyrnum sem þrír einstaklingar fengu í kjölfar heilablóðfalls . Sjötíu og sex ára gamall einstaklingur kom á bráðamóttöku Landspítalans vegna skyndilegrar blindu á hægra auga sem hafði komið kvöldið áður og varað í þrjár klukkustundir . Þessu fylgdu þyngsli yfir höfði , meiri hægra megin . Við komu á bráðamóttöku kvartaði sjúklingur um viðvarandi stjörnusýn eða litaglampa sem virtust vera í öllu sjónsviðinu . Hann átti mjög erfitt með að lýsa þessu frekar , en fannst ofsjónirnar vera óþægilegar . Sjúklingur hafði sögu um kransæðasjúkdóm , háþrýsting og hafði þekktan æðagúl á meginslagæð í kvið . Hann hafði hætt að reykja þremur árum áður og átti að baki 50 pakkaár . Skoðun á auganu leiddi í ljós ský á augasteini , en augnbotnar voru eðlilegir . Sjón virtist eðlileg svo og sjónsvið fyrir fingri . Sársauka - og snertiskyn voru lítillega skert í hægri útlimum og hugsanlega einhver máttminnkun þeim megin . Iljaviðbrögð voru óeðlileg . Blóðrannsóknir og hjartalínurit voru eðlileg . Tölvusneiðmynd af höfði sýndi merki um heiladrep í hnakkablaði vinstra megin . Rannsóknin var endurtekin sex dögum síðar og sýndi þá að heiladrepið náði yfir stærra svæði en áður ( mynd 3 ) . Ómskoðun af hjarta sýndi vægt þykknaða ósæðarloku . Ómun af hálsæðum sýndi 69 - 79% þrengsli í báðum hálsslagæðum , heldur meiri vinstra megin . Ljóst var því að sjúklingur hafði talsverðan æðasjúkdóm , þótt hálsæðaþrengslin væru ekki orsök heilablóðfalls í hnakkablaði . Heilalínurit var ekki gert . Litaglamparnir hurfu eftir sólarhring og við eftirgrennslan þremur mánuðum eftir útskrift var sjúklingur einkennalaus . Sextíu og eins árs gamall einstaklingur leitaði í nóvember 1997 á bráðamóttöku Landspítalans vegna roða og ertingar í auga . Greindist hann með adenóveiru slímhimnubólgu . Stuttu fyrir innlögn hafði hann farið að finna fyrir ofsjónum , sem hann gerði sér grein fyrir að væru óraunverulegar . Um var að ræða sýnir sem skutust upp í hægri helming sjónsviðs á formi uxa með trékerru sem færðist upp á vegginn . Jafnhliða fannst honum hann lifa á tvennum tímum , annars vegar í nútímanum vinstra megin , en hins vegar á gömlum tímum hægra megin og leið honum líkt og hann væri klofinn í tvennt . Ofsjónirnar komu oft á dag , stóðu yfirleitt stutt og hurfu alveg á milli . Alltaf var um sömu sýnir að ræða . Samfara þessu hafði hann ofheyrnir , bæði endurofheyrn og heyrði eigin rödd tala . Hann heyrði son sinn endurtekið segja sömu hlutina og sjálfan sig endurtaka eftir honum . Erfitt var að lýsa þessu en helst líktist þetta bergmáli . Ekki kannaðist hann við að hafa heyrt eða séð framangreint áður . Ofskynjanirnar hurfu eftir nokkra daga , en komu oft á dag meðan á þeim stóð . Auk 20 ára sögu um hjarta - og æðasjúkdóm hafði sjúklingur níu ára sögu um fjölvöðvagigt og var á prednisólonmeðferð . Taugaskoðun var ómarkverð utan sjónsviðsskerðingar til hægri á báðum augum svarandi til skemmdar í hnakkablaði vinstra megin . Rannsóknir leiddu í ljós sökkhækkun ( 105 mm / klst ) , en steralyfjum var ekki breytt og sökk lækkaði sjálfkrafa eftir komu á sjúkrahúsið . Sýni frá gagnaugaslagæð ( arteria temporalis ) var eðlilegt . Tölvusneiðmyndun af höfði sýndi nýlegt heiladrep á vinstra hvirfil - og hnakkablaðssvæði ( mynd 4 ) . Heilalínurit sýndi hæga virkni yfir báðum heilahvelum en engar staðbundnar breytingar eða flogavirkni . Goldman sjónsviðsmæling staðfesti brottfall á hægra helftarsjónsviði án skemmdar á skörpu sjóninni . Ómskoðun af hjarta leiddi í ljós mjög skerta hreyfingu í vinstra slegli og var talið að þaðan hefði orðið segarek til heila . Ekki er þekkt hvort ofskynjanirnar hurfu alveg , því sjúklingur lést skyndidauða af völdum hjartasjúkdóms skömmu eftir útskrift . Áttatíu og fimm ára gamall einstaklingur kom á bráðamóttöku Landspítalanum í mars 1998 vegna gruns um heilablóðfall . Sex mánuðum áður hafði sjúklingurinn fengið tímabundið málstol sem talið var stafa af skamvinnri blóðþurrð í heila ( transient ischemic attack , TIA ) . Skömmu fyrir komu hafði heimilislæknir greint hann með óreglulegan púls . Auk máltruflunar kvartaði hann um skjálfta og dofa í hægri hendi . Taugaskoðun leiddi í ljós eðlilega skynjun og kraft í hliðinni en vægt málstol var til staðar án málskilningsstols . Skoðun á heilataugum var eðlileg , þar með talið sjónsvið . Hjartalínurit sýndi gáttatif ( atrial fibrillation ) . Tölvusneiðmyndun af höfði leiddi í ljós litla aflanga blæðingu ofarlega í vinstra hvirfilblaði og aðra enn smærri í hægra hnakkablaði . Í ljósi sjúkrasögu var talið líklegast að blóðið væri í heilaberki eða blæðing í heiladrep ( mynd 5 ) . Aukalega sáust eldri menjar eftir lítið heiladrep í hægri hluta framheila . Heilalínurit var ekki gert . Þegar við innlögn fór að bera á sjónarofskynjunum . Um var að ræða mynstur , liti og fólk í öllu sjónsviðinu . Lýst var ókunnugu fólki við rúmstokkinn , bæði börnum og fullorðnum . Meðal annars sást maður í rauðum frakka , á stultum sem sífellt fór fram hjá sjúkrastofunni . Ofsjónirnar komu bæði þegar augun voru opin og lokuð . Sjúklingur gerði sér grein fyrir því að sýnirnar voru óraunverulegar , en fann fyrir mikilli hræðslu þeim samfara . Ofsjónirnar voru allan legutímann en hurfu fljótlega eftir útskrift . Alls voru þær fyrir hendi í tæpar tvær vikur . Rannsóknir leiddu ekki í ljós segalind en hjartsláttaróreglan benti til segareks frá hjarta . Í þessari grein er sagt frá þremur einstaklingum sem fengu ofskynjanir eftir heilablóðfall . Sjúklingur í sjúkratilfelli I hafði einfalda stjörnusýn sem hvarf á sólarhring . Skemmd var í hnakkablaði vinstra megin . Sjúklingur í sjúkratilfelli II hafði endurofsjón og endurofheyrn . Endurofsjónin kom í hægri hluta sjónsviðs , þar sem sjón var skert af völdum heilablóðfalls . Ekki var um kunnuglega sýn að ræða , en svo virðist sem raunveruleikaskynjun hafi verið eitthvað skert . Sjúklingur í sjúkratilfelli III hafði bæði einfaldar litaofsjónir og mótaðar ofsjónir af fólki . Hjá sjúklingi í sjúkratilfelli II hurfu ofskynjanirnar alveg á milli en voru nær viðvarandi á legutímabilinu hjá sjúklingum í sjúkratilfellum I og III . Ekki er þekkt hvað liggur að baki ofskynjunum eins og hér er lýst , en vitað er að sjúklingar með skemmdir á takmörkuðu heilasvæði , sérstaklega í hnakkablaði þegar um ofsjónir er að ræða , hafa meiri líkur á að fá þær en sjúklingar með víðtækari heilaskemmdir . Einnig eru meiri líkur á ofsjónum séu skemmdir bundnar við sjálfan heilabörkinn fremur en skemmdir bæði í heilaberki og hvítfyllu ( 6 ) . Ekki er heldur ljóst hvað veldur því að ofsjónirnar koma gjarnan í allt sjónsviðið þótt skemmdin sé eingöngu í öðru heilahvelinu . Líklegt er að þessu valdi hröð boðleið á milli hvirfilblaða um aftasta hluta tengslabrauta heilahvela ( splenium corpus callosi ) til samhæfingar á sjón . Sú tilgáta hefur komið fram að sjúklingar með endurofsjónir hafi oftar skemmd í hægra heilahveli en því vinstra , sem væri í samræmi við sérhæfingu heilahvela á sjónminni ( 6 ) . Andstætt því höfðu sjúklingar í sjúkratilfellum II og III , sem höfðu endurofsjónir , heilaskemmdir í vinstra heilahveli eða beggja vegna . Ekki eru ofsjónir alltaf tengdar skemmdum í aftari hluta heilahvela . Lepore og félagar rannsökuðu 104 sjúklinga með ofsjónir og fundu að skemmdir hvar sem var í sjónbrautum , allt frá sjónheilaberki til sjónhimnu , gátu orsakað ofsjónir ( 17 ) . Svo virðist sem slíkar ofsjónir geti bæði verið einfaldar og flóknar , sem bendir til þess að staðsetning skemmdarinnar ein ráði ekki gerð þeirra ( 6,7 ) . Menn greinir á um það hvort sömu ástæður liggi að baki endurofsjónum sem koma strax í kjölfar heilablóðfalls eða síðar . Telja verður líklegt að sömu ástæður liggi að baki því einstaklingar sem fá endurofsjónir strax eftir áfall geta fengið sömu sýnir endurtekið löngu síðar . Tap á taugafrumuhömlun hefur þótt líkleg skýring þessara sýna . Góðar horfur eru á að ofskynjanir í kjölfar heilablóðfalls hverfi hvort sem þær koma strax eftir áfallið eða þegar lengra líður frá . Meðferð virðist almennt ekki viðhöfð sé um að ræða einstaklinga án flogaveiki . Heilalínurit hefur verið eðlilegt í flestum tilvikum hafi það á annað borð verið tekið , nema þegar um flogatengd einkenni er að ræða og eru þá yfirleitt önnur klínísk greiningaratriði samfara . Ekki er að finna miklar upplýsingar um árangur meðferðar . Flogalyfjameðferð með fenýtóíni , fenóbarbítali , karbamazepíni og oxkarbazepíni hefur stundum verið reynd án árangurs nema þegar ofskynjanirnar tengjast flogaveiki ( 7 , 8,18 ) . Heilalínurit var einvörðungu tekið hjá sjúklingi í sjúkratilfelli II , sem hafði önnur einkenni samfara , svo sem óraunveruleikakennd og hræðslu . Ritið sýndi ekki staðbundna flogavirkni sem útilokar þó ekki flogaköst , hafi ritið verið tekið á einkennalausu tímabili . Ofsjónir eru tiltölulega sjaldgæfar eftir heilablóðfall og ofheyrnir enn sjaldgæfari . Nákvæmar tölur um tíðni þeirra eru ekki til , en ein rannsókn á tíðni ofsjóna eftir heilablóðfall á svæðum sjónbrauta hjá 32 sjúklingum sýndi að 41% fengu einhvers konar ofsjónir í blint sjónsvið , og sumir gátu bægt þeim frá tímabundið með því að þrýsta á sjálft augað ( 7 ) . Í rannsókn á heilablóðföllum á Landspítalanum á tímabilinu frá janúar 1997 til desember 1998 voru einungis þrír sjúklingar af rúmlega 370 ( 1% ) sem lýstu slíkum ofskynjunum ( óbirtar tölur úr heilablóðfallsskráningu á Landspítala Hringbraut ) en uppgjör á staðsetningu heilaskemmda hjá þessum hópi liggur ekki fyrir . Æskilegt er að læknar , sem annast sjúklinga með heilablóðfall , þekki þessi einkenni , geti útskýrt þau fyrir sjúklingum sínum og upplýst þá um horfur .