Ég hef nýlokið lestri á mjög merkilegri bók eftir Bjarna Harðarson bókaútgefanda og eiganda Bókakaffisins á Selfossi . Þetta er fyrsta skáldsaga hans og heitir SVO SKAL DANSA . Hann byggir bókina að hluta á æviskeiði formæðra sinna , en þar sem litlar heimildir eru til um fátækar konur á árunum 1856 - 1952 , notar hann það litla sem til er sem grunn að skáldsögu sinni . Þetta er bók sem ég hvet allar konur til að lesa , því í henni má lesa sögu formæðra okkar , þótt forfeðurnir komi auðvitað líka við sögu . Sögusviðið bókarinnar er að miklu leyti á Austfjörðum , en þaðan var móðuramma mín ættuð . Lestur bókarinnar hefur hjálpað mér að skilja enn betur þá miklu fátækt sem fólk bjó við hér á landi á þessum tíma og hversu hörð lífsbaráttan var . Bjarni fjallar listilega vel um þá vanvirðingu og það harðræði sem fátækt fólk var beitt á þessum tíma og þá miklu skömm sem fátæktinni fylgdi . Bók Bjarna hefur enn á ný vakið mig til umhugsunar um langömmu mína , hana Sveinhildi Hildibrandsdóttur . Hún eignaðist stúlkubarn með Brandi Jónssyni langafa mínum árið 1897 , þótt þau hafi ekki gift sig fyrr en í júní árið 1898 . Þetta fyrsta barn þeirra , Ármannía Valgerður , deyr svo á eins árs afmælisdegi sínum , þann 21. september árið 1898 . Rúmum mánuði síðar eða þann 22. október árið 1898 fæðist Guðrún Sigríður amma mín . Væntanlega hjálpaði enginn Sveinhildi í gegnum það áfall sem fylgdi dótturmissinum , né heldur það áfall sem hún varð fyrir þegar Brandur eiginmaður hennar drukknaði 2. desember þetta sama ár skammt fyrir utan Barðsnes við Norðfjörð . Sveinhildur varð ekkja og rétt tæplega sex vikna gömul var amma mín orðin föðurlaus . Sveinhildur flutti eftir þessi áföll með ömmu mína inn á Norðfjörð og tæpum tveimur árum síðar giftist hún aftur , þá Vilhjálmi Stefánssyni í Hátúni , en þau voru þremenningar . Með honum eignaðist hún sex börn á sjö árum . Eitt þeirra dó rúmlega sjö mánaða gamalt og sjálf deyr Sveinhildur af barnsförum árið 1907 , svo og drengurinn sem hún var að fæða í heiminn . Amma mín Guðrún var því orðin munaðarlaus þegar hún var tæplega tíu ára . Henni til happs hafði Vilhjálmur alltaf litið á hana sem dóttur sína , svo hún var hluti af barnahópnum hans . Annars hefði hugsanlega farið fyrir henni eins og sumum sögupersónunum í bók Bjarna . Enginn fékk áfallahjálp á þessum árum . Menn báru sorg sína í hljóði og sögur segja að Vilhjálmur langafi hafi horfið til fjalla í viku eftir að Sveinhildur dó . Þannig tókst hann á við sína sorg . Svo tók lífsbaráttan við , því sjá þurfti áfram fyrir börnunum , þótt eiginkonan væri látin . Ég lít svo á að við erfum minningarnar um áföll forfeðra okkar . Ég veit ekki af hverju , en ég hef alltaf verið sérlega vatnshrædd og oft horft út á hafið og hugsað til Brands langafa míns og þess augnabliks , þegar hafið sogaði hann í sína votu gröf á köldum vetrardegi , einungis tuttugu og tveggja ára gamlan . Uppi á landi á Barðsnesi stóðu eiginkona hans og eiginkonur hinna sem með honum voru á bátnum og horfðu hjálparvana á menn sína drukkna . Stutt ævi og áföll Sveinhildar langömmu minnar hafa líka verið mér hugleikin . Hún náði einungis þrjátíu og eins árs aldri , missti fyrri eiginmanninn , tvö ung börn og dó svo með því áttunda sem hún var að koma í heiminn . Þetta er saga svo margra formæðra okkar hér á landi og svo mikil óunnin sorg sem henni fylgir og hvílir yfir kynslóðum nútímans , þótt ekki sé nema í DNA-i okkar . Ég leitaði í Íslendingabók til að finna nákvæmar upplýsingar um dánardag Brands langafa míns og Sveinhildar langömmu minnar , svo og um börn þeirra og síðar börn Sveinhildar og Vilhjálms . Smellti þar á takkann „ lesa meira “ undir nafni Sveinhildar . Þar kemur fram að Sveinhildur hafi verið af Víkingslækjarætt , en höfundur þeirrar ættfræðibókar var Pétur Zophoníasson ættfræðingur og langafi minn í föðurætt . Á þessu litla landi erum við öll skyld eða tengd á einhvern hátt , hvort sem er í gegnum blóðbönd eða annað . Ég þekkti ekki Pétur langafa minn , enda féll hann frá áður en ég fæddist . Móðir mín sagði mér hins vegar að hann hefði verið bindindismaður á áfengi , en ekki kvenfólk . Hann átti tvö börn fyrir hjónaband og með eiginkonu sinni átti hann tólf börn . Fyrsta barn þeirra hjóna dó fljótlega eftir fæðingu , en á hæla næstu tveggja barna þeirra , fæddist amma mín . Pétur hafði verið með stúkufund í Vestmannaeyjum , þegar hann barnaði langömmu mína hana Margréti Gísladóttur , dóttur Gísla lóðs á Eyrarbakka . Þótt ég hafi ekki neinar heimildir um samskipti þeirra Péturs og Margrétar , kemur mér í hug það sem nokkrum sinnum kemur fram í bók Bjarna , að fyrirmenn þóttust eiga allskostar við fátækar verkakonur . En hugsanlega heillaðist langamma mín bara af þessum glæsilega , vel klædda manni með manséttur , sem var ódrukkinn , kunni að dansa og sýndi henni áhuga . Hvort heldur sem var , þá var Margrét langamma mín á þessum tíma fátæk fiskverkakona í Eyjum , ein átta systkina og hafði í fá hús að venda . Þegar amma mín Svanlaug Thorlacius Pétursdóttir fæddist , þurfti hún sökum fátæktar að koma henni í fóstur . Við fósturhlutverkinu tóku hjónin Herdís Símonardóttir og Guðjón Þórðarson , sem bjuggu á Vegamótastíg 7 í Reykjavík . Herdís var mikil kvenskörungur , heit Alþýðuflokksmanneskja og sat lengi í stjórn Verkakvennafélagsins Framsóknar . Þótt Margrét langamma mín giftist nokkrum árum síðar hélt Svanlaug amma mín áfram að vera hjá Herdísi . Ég hef aldrei heyrt Herdísi annað kallaða í minni ætt en Herdísi ömmu . Samt var hún ekki skyld okkur , en faðir minn , sem skírður var Guðjón Hermann í höfuðið á þeim hjónum , var líka settur í fóstur til þeirra þegar hann var tæplega ársgamall og hann kallaði hana allt tíð ömmu sína . Hann var ekki settur í fóstur vegna þess að foreldrar hans væru ekki saman , heldur vegna þess að í atvinnuleysinu árið 1933 bauðst bara kaupavinna í sveit . Þar sem afi og amma fengu vinnu , mátti ekki hafa með sér barn . Þau komu aftur til Reykjavíkur , en pabbi hélt áfram að vera hjá Dísu ömmu þar til hann komst á unglingsár . Bókin hans Bjarna Harðarsonar , þótt skáldsaga sé , veitir djúpa innsýn í umkomuleysi þeirra sem fátækir voru , hina miklu almennu fátækt fólks , misnotkun kvenna , harðræði gagnvart börnum sem lentu á sveit eða send voru í fóstur , aðskilnað foreldra og barna , afskiptaleysi feðra sem ýmist hvorki viðurkenndu né sinntu börnum sínum og konur sem ekki gátu sinnt þeim vegna fátæktar . SVO SKAL DANSA ætti að mínu mati að vera skyldulesning svo að við konur skiljum betur hvert rætur okkar liggja og úr hverju við þurfum að vinna . Ég held nefnilega að djúpt inni liggi yfir okkur skuggi höfnunar , fátæktar , skammar , sorgar , ástleysis , skorts á sjálfsvirðingu og svo margra annarra tilfinninga frá formæðrum okkar . Myndir : Móðuramma mín og afi með börn sín . Aftari röð f.v . Sveinhildur , Karl , Ásdís , þrjú elstu systkinin . Fremri röð f.v . Guðrún amma mín , Sigrún , Laufey móðir mín , Torfi afi minn . Fremst fyrir miðju er Kristín , yngsta systirin . Kápumynd af bók Bjarna Harðarsonar .