Það gerðist á árinu 1912 , að hér var hafizt handa um að reisa fiskimjölsverksmiðju . Upphaf þessa máls var það , að Gísli J. Johnsen , sem var enskur ræðismaður , komst í kynni við enskt félag í Grimsby , sem framleiddi fiskimjöl í stórum stíl . Gísli Jóhannsson Johnsen sá , að hér heima í Vestmannaeyjum var tilvalið að setja á stofn slíka verksmiðju . Sjálfur varð hann að hafa verksmiðjuna á sínu nafni samkvæmt landslögum , en félagið byggði raunar húsið og lagði til allar vélar . Þetta brezka félag var afaröflugt og átti fiskimjölsverksmiðjur víðsvegar á Englandi og hafði yfir að ráða miklu fjármagni . Hingað kom svo skipið með vélarnar . Það lagðist á Víkina , því að þá komust skip ekki inn á höfnina , og varð því að afgreiða það „ fyrir utan “ , eins og það var kallað . Sívalningarnir , þurrkararnir voru einna þyngstir af vélahlutum þessum . Þeir voru þéttaðir til beggja enda og síðan var þeim fleytt í land . Flestum vélahlutunum var samt komið í land á uppskipunarbátum , sem var býsna erfitt , því að engin lyftitæki voru þá til að lyfta þessum þungu hlutum upp úr bátunum , aðeins tógblakkir knúðar handafli . Einnig voru til svokallaðar kraftblakkir . Þegar svo vélahlutirnir voru komnir á land , þurfti að flytja þá vestur í verksmiðjuhúsið . Sá flutningur fór að mestu fram á þann hátt , að kössunum , sem þeir voru í , var velt með hjálp tóga eða „ skrúftóga “ , eins og þau voru kölluð . Sumir verksmiðjuhlutarnir voru umbúðalausir , svo sem tveir suðukatlar . Þarna voru sex suðuvélar og gufuvél . Hún var í heilu lagi nema aflhjólið , sem var út af fyrir sig . Gufuvélin átti að skila 55 hestöflum , og gizka ég á , að aflhjólið hafi verið um hálfur annar metri að þvermáli . Allar vélar í þá daga voru mjög þungbyggðar , því að þær voru svo efnismiklar . Því var einmitt hér til að dreifa . Allar komust þessar vélar og vélahlutar á sinn stað að lokum og verksmiðjan tók til starfa síðari hluta aprílmánaðar 1913 . Þá var verksmiðjan opnuð almenningi til sýnis einn dag , og voru gestunum boðnar veitingar . Börn fengu vínarbrauð , og öllum fannst mikið til um þetta fyrirtæki . Ég vil þessu næst reyna að lýsa verksmiðjunni í sem stærstum dráttum . Þá er fyrst að nefna gufukatlana . Gufuþrýstingurinn var venjulega 135 - 145 pund ( 67,5 - 72,5 kg ) á hvern ferþumlung . Gufuafl knúði gufuvélina . Einnig var gufan notuð til þess að sjóða beinin í suðuvélunum . Hver suðuvél var láréttur sívalningur sem næst 170 cm í þvermál . Tveir voru byrðingar þeirra , innra og ytra borð og bil á milli og lék gufa milli byrðinganna , þrýstist inn á milli þeirra . Þannig var hráefnið soðið í mauk og þar til það var þurrt orðið , allur vökvi gufaður upp úr því . Eftir hverjum suðuvélarsívalning lá stálöxull og á hann voru festir 12 armar og á hverjum armi stálplata , sem fest var með tveim spenniboltum , svo að hægt var að stilla stöðu hverrar plötu frá ytra bori byrðingsins . Bilið frá stálplötunni út að innra borði sívalningsins var sem næst 1/16 úr þumlungi . Öxullinn snerist innan í suðuvélarsívalningnum 3 snúninga á mínútu . Á öðrum enda sívalningsins var stórt snekkjutannhjól . Með reim var það tengt við stálöxul , sem lá eftir endilöngu verksmiðjuhúsinu og var snúið með afli gufunnar . Geysisterk reim úr úlfaldahári var strengd milli aflhjóls gufuvélarinnar og hjóls á stálöxlinum , og þannig snerist hann og sneri svo með sér öxlum suðuvélanna . Þegar fiskbeinin í suðuvélinni voru fullsoðin , var opnuð loka neðan á sívalningnum , og ruddist þá efnið allt út úr vélinni niður á gólfið . Þar varð að breiða úr því til að kæla það , áður en því var mokað upp í sigtið . Það af efninu , sem enn var svo gróft að ekki fór í gegnum sigtið , var malað í beinakvörn og sigtað síðan . Mjölinu var síðan mokað á reim , sem rann á milli tveggja stálsívalninga og var annar sívalningur sá segulmagnaður . Á þann hátt hreinsaðist allt járn úr mjölinu , allir línuönglar t.d. , og var það mjög áríðandi , þar sem mjölið var ætlað til skepnufóðurs . Geta má þess , að segull þessi var mjög kröftugur . T.d. um það má geta þess , að eitt sinn kom í verksmiðjuna einn mesti kraftajötunn Eyjanna . Lét ég þá 10 kg. lóð á segulinn og bauð honum svo að losa lóðið . Það hélt hann að væri auðvelt verk . En það fór á annan veg . Hann hreyfði það ekki , og hafði hann þó gott tak á hanka lóðsins . Svo var það í annað sinn , að maður nokkur fékk járnflís í augað eða við augað . Hann fór til okkar ágæta læknis , Halldórs heitins Gunnlaugssonar , sem sendi manninn umsvifalaust inn í verksmiðju . Átti hann að leggja augað að seglinum og halda því við hann um stund . Þetta gerði hann . Frá okkur fór svo maðurinn til læknisins , sem skoðaði augað aftur . Var þá járnflísin horfin . Fyrst var hugmyndin að lýsa verksmiðjuna upp með karbítljósum , en þau reyndust óþægileg . Þá var fenginn hálf kílóv . rafall til ljósaframleiðslunnar . Enda þurfti rafmagn til að orka á segulinn , en segul þurftu þeir ekki að nota í verksmiðjunum í Englandi , því að þeir unnu ekki úr beinum með járni í . Hér var hins vegar mest allur fiskur þá veiddur á línu og þess vegna mikið af önglum í efninu . Mikið þótti varið í rafljósin . Þetta var algjör nýjung hér í bæ , þar sem engin rafstöð var þá til hér og allsstaðar notuð olíuljós . Fiskimjölsverksmiðjan árið 1921 . Eitt var það , sem gjörði rekstur verksmiðjunnar erfiðan . Það var vatnsskorturinn . Hans vegna bar það oft við , þegar mikill var snjór , að strákar höfðu atvinnu af að velta snjókúlum að verksmiðjunni og láta þær í brunna eða vatnsgeyma hennar . En alltaf olli vatnsskorturinn okkur sömu vandræðunum . Að lokum var hafizt handa og sprengdur niður vatnsgeymir eða brunnur fyrir vestan og sunnan verksmiðjuhúsið . Það var bæði erfitt og dýrt verk . Brunnur þessi var 55 fet á dýpt , og úr honum var vatninu dælt . Fyrst í stað var aðeins örlítið salt í vatninu , en þegar frá 1 eið , reyndist vatnið í brunni þessum jafn salt og sjórinn í höfninni . Samt urðum við að nota þetta vatn blandað vatni því , sem fékkst af þaki verksmiðjunnar , þegar rigndi . Framleiðslumagn verksmiðjunnar var ein smálest af ágætu fiskimjöli á hverjum 12 vinnutímum . Fiskúrgangur sá , sem við fengum til vinnslu , var aðeins lítill hluti þess fiskúrgangs , sem til féllst í verstöðinni . Mikið af slógi og fiskbeinum var notað í kálgarða og til túnræktar , en erfitt var það ýmsum að koma þessum áburði frá sér , þar sem engin bifreið var þá í kauptúninu ( kom fyrst 1919 til Vestmannaeyja ) , og varð því að aka þessum áburði á hestvögnum , sem líka voru fáir til , eða á handvögnum og hjólbörum . Allur flutningur á hráefni til verksmiðjunnar fór fram á hestvögnum og svo eilítið á handvögnum . Gísli J. Johnsen hafði fengið lóð handa verksmiðjunni á grasivaxinni flöt , sem var suður af Nýjabæjarklettum , sem voru vestast í Skildingafjöru . ( Hún var þar , sem dráttarbrautirnar eru nú . ) Þetta var mjög fagur staður , þar sem verksmiðjan var byggð . Ég get til , að lóðin hafi verið 5 - 6 þúsund fermetrar að stærð . Hinn nýi eigandi lóðarinnar lét girða hana mjög traustri trégirðingu . Stólparnir voru úr 5 x 6 þumlunga trjám . Plankar voru negldir á stólpana , og voru þeir tveggja þumlunga þykkir og fjögurra þumlunga breiðir . Á þá voru þykkir rimlar negldir . Girðingin mun hafa verið um það bil tveggja metra há . Á móti austri var 3,5 metra breitt hlið á girðingunni , og hliðstólpar gildir og fjögurra metra háir . Tré tengdu saman efri enda hliðstólpanna . Breiður akvegur var lagður vestur í hlið verksmiðjunnar frá vesturenda Strandvegarins . Innan verksmiðjugirðingarinnar var allt geymt , sem heyrði til verksmiðjunni og fór þar mest fyrir kolunum . Þau voru þar í háum byng og stærstu kolastykkin lögð að byngnum allt um kring . Yfirmaður verksmiðjunnar , sem var brezkur * , vildi láta fara vel um kolin þannig , að þau lægju á sem minnstum fleti . Hann gerði líka kröfu til þess , að gengið væri sérlega vel um kolin , þegar þeim var ekið inn í verksmiðjuna að gufukatlinum . * Englendingur þessi hét E. Peacock . ( Þ.Þ.V. ) Vertíðina 1914 var unnið látlaust í verksmiðjunni og svo fram eftir vorinu . Þá var hráefnið þrotið , enda komin vertíðarlok . Aðkomufólkið var farið heim og bátum lagt við ból sín á höfninni . Þar lágu þeir flestir allt sumarið , en er hausta tók , voru þeir bátar settir á land , er þurftu viðgerðar við . Minni viðgerðir á þeim voru framkvæmdar í fjörunni , þar sem látið var fjara undan þeim . Sumarið 1914 hurfu Englendingar , sem unnið höfðu í verksmiðjunni , en þeir voru tveir , - til Englands , og komu þeir aldrei aftur , enda hófst fyrri heimsstyrjöldin , er á sumarið leið . Hún stóð 4 ár eða til 11. nóv. 1918 , eins og vitað er , og var verksmiðjan ekki rekin styrjaldarárin og þrem árum lengur , eða ekki fyrr en á vertíð 1921 . Sumarið 1915 kom til Eyja enskt flutningaskip og tók til útflutnings allt fiskimjölið , sem eftir var í verksmiðjunni . Við fréttum síðar , að á leiðinni út hefðu Þjóðverjar hertekið skipið og farið með það til Þýzkalands . Þannig endaði þá fyrsti áfangi verksmiðjurekstursins , að eigendurnir höfðu heldur lítið eftir í aðra hönd . Þessi fiskimjölsverksmiðja mun vera sú fyrsta , er reist var hér á landi * * . Þó er rétt að geta þess hér , að franskt félag hóf byggingu fiskimjölsverksmiðju á Eiðinu hér í Eyjum nokkru áður en Gísli J. Johnsen byggði sína verksmiðju . En hin franska verksmiðja var aldrei nema hálfbyggð . Hinn franski Brillouin í Reykjavík var aflið í fyrirtæki þessu . Mér var tjáð , að gufuketill í verksmiðju þessa hina fyrirhuguðu hefði verið fluttur til Eyja á sínum tíma . Það var allt vélakyns , sem til hennar kom hingað . Grunnur verksmiðjuhússins sést enn á Eiðinu sunnanverðu . * * Það hefur ávallt verið nokkuð á huldu um fjármagn það , sem verksmiðjan var byggð fyrir . Að öllum líkindum hefur það verið enskt að megin magni . Og fyrir ofan skrifstofudyr verksmiðjunnar stóð þetta letrað : „ The Icelandic Fisheries Company , Ltd. ( Þ.Þ.V ) . Þá kem ég að því , hvernig hráefnisins var aflað í fiskimjölsverksmiðju Gísla J. Johnsens . Það var keypt af útgerðarmönnum , nema það sem barst verksmiðjunni frá hinni miklu útgerð Gísla sjálfs . Ekki man ég verðið , en allt var það miðað við tunnur eins og í Englandi . Sá maður , sem tók á móti hráefninu út úr krónum eða aðgerðarhúsunum og skráði nótur fyrir því , hét Guðmundur Jesson og var fæddur hér í Eyjum og dvaldist hér alla ævi . Hráefninu var ekið inn að verksmiðju á tveim hestvögnum . Sá maður , sem sá um aksturinn , var hinn virðulegasti maður , er hafði útbúið sér sæti á hestvagninum , og var það klætt innan með gæruskinni . Svo virðulegur frágangur þótti algjör nýjung í verstöðinni , því að aðrir vagnmenn létu sér nægja fjöl þvert yfir vagninn til að sitja á . Þessi maður í gæruskinnssætinu var Páll Erlendsson , sem seinna var hér kunnur bifreiðarstjóri . Hér óska ég að greina með nöfnum þá íslenzka menn , sem fyrstir unnu í fiskimjölsverksmiðjunni með Enlendingunum tveim . Þar skal fyrstan telja Matthías Finnbogason frá Litlhólum við Hásteinsveg . Hann var lengi mjög vel þekktur hér í Eyjum sem afburða smiður og vélamaður , einn hinna beztu manna , sem ég hefi unnið með . Annar var Jón Jónsson frá Brautarholti hér í bæ , ágætismaður . Þar var einnig Ágúst Gíslason Stefánssonar frá Hlíðarhúsi . Ágúst byggði íbúðarhúsið Valhöll við Strandstíg 1912 . Þá vann Snorri Þórðarson ( Steini ) hér í bæ og Árni Árnason eldri frá Grund við Kirkjuveg , faðir Árna símritara . Einnig vann þar Ingimundur Ingimundarson , sem byggði Nýlendu við Vestmannabraut og fleiri hús hér . Allt mætir menn og duglegir verkmenn . Ein kona vann í verksmiðjunni um lengri tíma . Það var Gróa Einarsdóttir , sem bjó lengi að Kirkjuvegi 12 , systir Guðjóns í Breiðholti . Þetta er þá í stærstum dráttum upphafið að þessum verksmiðjuiðnaði hér í Eyjum , sem varð mörgum hér bæði mikil tekjulind , þegar fram leið , og svo bænum í heild mikið þrifnaðarfyrirtæki , því að segja mátti með sanni , að alls staðar lægju fiskbeina - og slóghrúgur rotnandi í bænum , áður en fiskimjölsverksmiðjan varð til . Sá óþrifnaður fór sívaxandi í bænum með aukinni útgerð . Haustið 1920 hafði verksmiðjan staðið 6 ár ónotuð vegna heimsstyrjaldarinnar , sem lamaði allan slíkan rekstur . Þá var hafizt handa um að undirbúa verksmiðjuna til nota og reksturs á næstu vertíð ( 1921 ) . Sá undirbúningur allur var mikið verk . Aðalmaðurinn í því starfi öllu var Matthías Finnbogason , sem kunni góð skil á öllum vélunum og notkun þeirra . Jón Jónsson hafði verkstjórnina á hendi . Þannig var verksmiðjan rekin í 3 næstu ár , en haustið 1923 kom hingað til Eyja enskur maður , sem var vélstjóri . Hann var sendur frá eigendum verksmiðjunnar , að okkur var tjáð . Hann dvaldist hér til aprílloka 1924 . Hann var til húsa á Grund hjá hjónunum Jóhönnu Lárusdóttur og Árna Árnasyni . Englendingur þessi reyndist okkur hinn bezti náungi . Meðan hann dvaldist hér , lét hann taka allar vélar verksmiðjunnar í notkun , svo að framleiðslan óx úr einni smálest á 12 tímum í 1 3/4 smálest á sömu tímalengd . Sumarið 1924 tók svo Gísli J. Johnsen algjörlega verksmiðjuna í sína umsjá . Hvort hann keypti hana þá , veit ég ekki . Um haustið komu svo hingað norskir menn og breyttu miklu í verksmiðjunni . Þá var þar sett upp ný pressa til þess að pressa soðin beinin , og ýmis tæki varðandi það verk . Allt reyndist þetta ónýtt verk og til hins verra um alla beinavinnslu í verksmiðjunni . Sumarið 1925 lét Gísli J. Johnsen byggja reykháf þann , sem enn stendur , því að reykpípur þær , sem voru við gufukatlana , voru orðnar ónýtar . Reykháfurinn mikli 1925 og 2. hæðin byggð . Norskur maður hlóð reykháfinn og þótti hann mikið fyrirtæki . Meðan hann hlóð reykháfinn , stóð hann innan veggja hans og hlóð um það bil einn metra á dag . Haft var á orði , hve mikið sement fór í undirstöðu reykháfsins , enda er hún öflug . Við hleðsluna hafði Norðmaðurinn einn aðstoðarmann og hrærði hann steypuna og handlangaði . Hjálparmaður þessi var kunnur Eyjabúi á sínum tíma , Ólafur Diðrik Sigurðsson frá Strönd við Miðstræti hér í bæ . Járnteinar voru settir innan í reykháfinn , og mynduðu þeir stiga , sem hægt var að fikra sig upp eftir og standa í . Þetta sumar ( 1925 ) var einnig önnur breyting gjörð í verksmiðjunni . Byggt var ofan á verksmiðjuhúsið um miðjuna , veggir hækkaðir sem næst um 4 metra og svo sett þar ris á . Þar fékkst þannig mikið gólfrými , sem mikil þörf var fyrir . Vegna þess að endurbæturnar , sem gjöra átti á ýmsum vélum verksmiðjunnar haustið 1924 , komu að engu gagni , afréð eigandinn að gjöra samning við þýzkt félag um endurbætur á fyrirtæki þessu . Skyldi þýzka félagið setja í verksmiðjuna vélar af nýjustu gerð þess tíma . Um haustið var hafizt handa um undirbúning að framkvæmdum þessum . Grafið var fyrir nýjum undirstöðum og þær steyptar . Var það allt mikið verk , sérstaklega við undirstöður nýja ofnsins , sem kaupa skyldi verksmiðjuna . Í byrjun ársins 1926 tóku vélarnar að flytjast til Eyja . Þá þegar var farið að ganga frá þeim . Með vélunum kom þýzkur maður , og sá hann um alla uppsetningu þeirra . Einnig réðst þá til verksmiðjunnar ungur Íslendingur , sem var útlærður vélfræðingur . Sá hét Þórður Runólfsson , kunnur ágætismaður og samvinnuþýður . Vel kom það sér , að hann réðst til verksmiðjunnar , því að hann talaði þýzku , hafði stundað nám í Þýzkalandi . Það gekk vel að koma nýju vélunum fyrir , og undir marzlokin 1926 var allt undirbúið , svo að vélarnar yrðu ræstar . Þessar nýju vélar áttu að framleiða 12 smálestir af mjöli á sólarhring , svo að þetta framtak þótti stórt stökk fram á við og í góðu samræmi við vaxandi útgerð í Eyjum , eins og hún hafði þróazt síðasta áratuginn þar . Þessi mynd er í Bliki 1969 . Þar er hún sögð vera að Lifrarbræðsluskúrum Tangaverzlunarinnar . Þetta er ekki rétt . Lengst til hægri sést lifrarbræðsluskúr Gísla J. Johnsen . Vestan við „ brasið “ , það er lifrarbræðsluskúr Árna útgerðarmanns Sigfússonar , og vestast sést á bræðsluhús Ólafs útgerðarmanns Auðunssonar í Þinghól . Þar bræddi Bergmundur Arnbjörnsson í Nýborg lifrina . Ekki er það ólíklegt , að einhver dóttir hans standi þarna í dyrunum . Ofninn í þessum nýju vélasamstæðum var með tveim kyndihólfum , og inn af þeim kom reykvendisveggur , sem átti að verja öskuryki að komast fram í þurrkarann . Eins átti allur reykur að eyðast þar . Fyrir aftan þennan vegg tók við sjálft gasrúmið , og var hitinn venjulega þar 1400 - 1600 stig á Celsíusmæli , og kom það fyrir að hann steig upp fyrir þetta hitamark . Í ofninum var brennt koxi . Það var bæði erfitt verk og þrautaverk vegna hins mikla hita að hreinsa eldinn , því að mikil óhreinindi söfnuðust á ristarnar , sérstaklega þegar koxið var blautt og sandur tolldi því frá jarðveginum , þar sem það var geymt úti . Ég ímynda mér , að enginn fengist núna til þess að inna þessa vondu vinnu af hendi . Aftan við ofninn kom svo þurrkarinn , 12 metra langur og 153 sm að þvermáli . Sá sívalningur var margbrotið tækjavirki , sem átti að vinna að þurrkuninni . Þar næst kom sogari , sem saug heita loftið úr ofninum í gegnum þurrkarann . Einnig saug hann vökva úr hráefninu , sem verið var að þurrka . Mikið af fínasta mjölinu barst með loftstraumum frá þurrkaranum , en til þess að það tapaðist ekki út í veður og vind , þá streymdi heiti loftstraumurinn inn í stóran sívalning með keilumynduðum stút . Inni í sívalningnum var töluvert járnavirki . Þetta tæki er nefnt rykskilja , og er mjög áríðandi , að hún sé í góðu lagi , því að allt smágerðasta mjölið fellur niður í hina keilumynduðu trekt og sameinast hinu þurrkaða efni . Þegar farið var að nota þessi þýzku tæki , reyndust þau meingölluð . Allt fylltist brátt af blautu hráefni í þurrkaranum , svo að allir snigilásar sátu fastir . Afköstin urðu aðeins hálf við það sem átti að vera á sólarhring . Allt gekk í basli og erfiðleikum . Nokkru eftir að þýzki sérfræðingurinn fór heim til sín , hrundi ofninn og þar með var verksmiðjustarfið búið að vera um tíma . Þá var fenginn múrari frá Reykjavík til þess að hlaða upp ofninn að nýju . Síðan komst allt kerfið í gang aftur . Hér kom skip á leið til Reykjavíkur og hleðslumaðurinn tók sér far heim með því . Þegar við sáum það norður af Eiðinu á leið suður , hrundi ofninn á ný . Nú steðjuðu enn að vandræði . Þá tókum við sjálfir til að múra upp ofninn og breyttum honum nokkuð um leið , eftir því sem brjóstvit okkar hrökk til . Eftir það hrundi hann ekki og entist árum saman . Eftir þetta náðum við fullum afköstum eða 12 smálesta framleiðslumagni á sólarhring . Þessi mynd mun tekin af starfsmönnum Fiskimjölsverksmiðjunnar árið 1927 eða þar um bil . Rétt þykir mér að greina frá verkinu við hráefnið , beinin , áður en þau voru sett í þurrkarann . Fyrir austan verksmiðjuvegginn var vél eða kvörn , sem hakkaði efnið , og var hún afkastamikil . Hún gat afkastað miklu meir en þörf var fyrir eða við gátum unnið úr . En lyftan , sem lyfta skyldi efninu upp í þurrkarann frá kvörninni , var allt of veikbyggð . Að kvörninni var beinunum ekið á handvagni . Öllu var hráefninu lyft með kvísl í hönd . Engar vélar til þeirra hluta . Þarna unnu þrír menn hvern dag erfitt verk . Þeir mokuðu upp 30 - 40 smálestum af beinum á hverjum 12 tímum , sem taldist vera ein „ vakt “ . Á þennan hátt var verksmiðjan rekin í nokkur ár án nokkurra breytinga á vinnutilhögun . Svo leið fram á árið 1930 . Þá varð breyting á . Þá hætti Gísli J. Johnsen rekstri verksmiðjunnar og tengdasonur hans , Ástþór Matthíasson , tók við . Árið 1931 var mótorvél sett í verksmiðjuna sem aflvél , því að gamla gufuvélin reyndist orðið of lítil og svo slitin . Að þeim skiptum var mikil bót . Nokkru síðar fengum við mokstursvél og þá léttist að mun allt starfið við beinin úti í „ portinu “ . Hér um bil jafnframt þessari tækni var gjörð mikil breyting á kyndingunni . Aftur var tekin upp kolakynding , en að miklu leyti sjálfvirk . Þá rifum við gamla ofninn til grunna og hlóðum upp nýjan ofn eftir teikningum , sem fyrir lágu . Þessi kyndingartæki notuðum við nokkur ár . Þá komu nýir tímar með nýjum og meiri kröfum til afkasta verksmiðjunnar , því að útgerð og framleiðsla sjávarafurða í Vestmannaeyjum fór mjög vaxandi ár frá ári . Starfsmenn Beinamjölsverksmiðjunnar árið 1934 . Fremri röð frá v . : 1 . Ólafur Magnússon , 2 . Magnús Eyjólfsson , 3 . Halldór Magnússon , 4 . Sigmundur Einarsson , 5 . Eyvindur Sigurðsson , 6 . Bjarni Guðmundsson . Miðröð frá v . : 1 . Gísli Guðmundsson , 2 . Bjarni Hósíasson , 3 . Þórarinn Magnússon , 4 . Björn Magnússon , 5 . Karl Pétursson , 6 . Friðrik Jónsson . Aftasta röð frá v . : 1 . Sigursteinn Ívarsson , 2 . Magnús Björnsson , 3. Ágúst frá Snotru , 4 . Jón Jónsson frá Brautarholti . Ný kyndingartækni ruddi sér til rúms í verksmiðjuiðnaði öllum . M.a. var nú tekið til að kynda undir kötlum með gasolíu . Og nú var svo komið þróuninni , að Íslendingar gátu smíðað veigamestu kyndingartækin í verksmiðjuna . Héðinn hf. í Reykjavík smíðaði kyndingartækin fyrir gasolíuna og tel ég þau allra beztu endurbótina , sem gjörð hefur þar verið . Síðar fengum við þó ennþá fullkomnari kyndingartæki . Þau brenna svartolíu , sem er miklu ódýrari en gasolían . Alvarleg slys hafa aldrei átt sér stað í fiskimjölsverksmiðjunni nema eitt sinn , er maður slasaðist á hendi , þegar reim slitnaði og slóst í hendina , svo að hún brotnaði illa . Það var í aprílmánuði 1927 . Fyrir guðs náð hélt þó maðurinn hendinni með því að hann aftók , að hún yrði tekin af honum . Þessi maður var lengi eftir slysið vélstjóri í Sænska frystihúsinu í Reykjavík . Hann er snillingur í höndum og innir bæði grófar smíðar og fitlsmíðar af hendi þrátt fyrir slysið , er hann hlaut . Annars var sú gæfa yfir öllum verksmiðjurekstrinum , að lítið var um meiðsli eða önnur óhöpp á mönnum . Eftir að síld tók að berast til vinnslu í Vestmannaeyjum í stórum stíl , var hugsað til að afla nýrra og fullkomnari tækja til þess að vinna síldina . Um þetta leyti ( 1944 ) gerði Vestmannaeyjakaupstaður út tvo togara . Þeir öfluðu mikið af karfa , sem einnig var fluttur í verksmiðjuna til vinnslu . Síldar - og karfahráefnið krafðist nýrra tækja , ættu að verða tök á að vinna úr því markaðsvöru . Fyrir harðfengi og dugnað þeirra manna , sem hér lögðu hönd á plóginn og áttu mest í húfi um allan rekstur verksmiðjunnar , tókst að afla nothæfra tækja til síldar - og karfavinnslunnar , þ.e.a.s. þess af karfanum , sem ekki var unnið í hraðfrystihúsunum , en þar var hann flakaður til útflutnings . Óhöpp á vélum verksmiðjunnar áttu sér ekki stað , svo að teljandi sé , utan einu sinni , er sveifarás aflvélarinnar brotnaði . Þetta óhapp gerðist á seinni hluta styrjaldartímans og þess vegna mjög erfitt að fá varahluti alla frá útlöndum . Óhappið átti sér stað á versta tíma ársins , í byrjun aprílmánaðar og í upphafi netavertíðarinnar . Bátar komu að landi með mikinn afla . Brotið á sveifarásnum var mikið áfall fyrir verksmiðjuna . Segja mátti , að við stæðum allir ráðalausir . Hvað var til ráða ? Ekki varð fenginn sveifarás utanlands frá nema á löngum tíma , þó svo vel tækist til , að hann kæmi einhverntíma . Þessi langa stöðvun á rekstri verksmiðjunnar hlaut að hafa miklar skemmdir á hráefni í för með sér , og þar með afarmikið fjárhagslegt tjón . Til voru gamlar vélar , sem teknar höfðu verið úr bátum vegna slits . Þær vildu sumir taka í notkun , reyna að tjaslast við þær . Ég var því mótfallinn . Hafði enga trú á , að vélar þær dygðu okkur fremur en fyrri eigendunum . Ég vildi láta reyna að sjóða saman sveifarásinn , og ég hafði óbilandi trú á vissum starfsmönnum Vélsmiðjunnar Magna til þess að inna það verk af hendi . Með þá sannfæringu mína gekk ég á fund vinar míns og beztu hjálparhellu , Guðjóns Jónssonar , vélsmiðs í Magna , og fékk hann til að hugleiða hlutina með mér . Loks afréð hann að reyna þetta . Brátt hófst undirbúningur undir suðuna . Einar Illugason var þá starfsmaður í Magna og sauð hann saman sveifarásinn . Síðan tók Guðjón við að rétta sveifina og gera hana nothæfa , því að við suðuna kastaði efnið sér . Segja má með sanni , að starf þessara Magnamanna hafi tekizt vel í alla staði , því að 14. apríl var vélin komin í gang , og gekk hún eftir það í mörg ár , dag og nótt vikum saman . Þetta varð allt til mikillar ánægju fyrir okkur alla , sem unnum við verksmiðjuna og svo eigendur hennar , og til mikils hagnaðar öllu byggðarlaginu . Mikla þökk og innilega hlaut Guðjón Jónsson fyrir verk sitt . Það mun hafa verið árið 1946 að bætt var við vélaafl verksmiðjunnar , svo að um munaði . Þá var keypt 110 hestafla vél og 60 kgw jafnstraumsrafall , sem framleiddi rafmagn til síldarvinnslunnar . Fleiri vélum var bætt við , m.a. dísilrafvél til riðstraumsframleiðslu . Eftir þá endurbót og þann viðauka uxu afköst verksmiðjunnar upp í 30 - 40 smálestir af mjöli á sólarhring . Árin liðu með miklum breytingum og jafnvel byltingum í aflabörgðum og atvinnulífi , framleiðsluháttum og framþróun . Árið 1957 verða eigendaskipti að fiskimjölsverksmiðjunni . Þá var henni breytt í hlutafélag og eigendurnir urðu Fiskiðjan hf. og Vinnslustöðin hf . Þá gerðist forstöðumaður verksmiðjunnar Þorsteinn Sigurðsson á Blátindi við Heimagötu . Þetta er mikill dugnaðar - og framfaramaður og einnig góður drengur . Nú eru allir gömlu ofnarnir úr sögunni og ný gerð komin í staðinn , öðruvísi gerðir en gamla dótið og miklu fullkomnari . Þessir ofnar eru miklu fyrirferðarminni en gömlu ofnarnir og þægilegri tæki á allan hátt . Gömlu „ pressunum “ var rutt úr vegi og ný 5000 mála pressa sett í staðinn með sjóðara og öllu öðru , sem þar til heyrir . Þá hófst síldarvinnsla fyrir alvöru til mótvægis við hina fullkomnu veiðitækni á síldarflotanum . Nokkru síðar var keypt önnur 5000 mála pressa , og svo nýr gufuketill , svo að nú eru þeir tveir . Nýjar aflvélar , dísilvélar , voru keyptar , því að gömlu vélarnar voru orðnar úreltar og allt of eyðslufrekar . Allar þessar endurbætur á Verksmiðjunni og fleiri en hér eru nefndar ollu því , að framleiðsluafköst hennar uxu upp í 140 - 150 smálestir mjöls á sólarhring . Og þó að svo mikið væri framleitt af mjöli , barst svo mikið hráefni að Verksmiðjunni , að hvergi nærri hafðist við að vinna úr því . Bæði skorti geymslurými fyrir mjöl og hráefni . Afréð þá verksmiðjustjórnin að byggja nýjar þrær til geymslu á hráefninu , síldinni , og byggja um leið rúmmikla skála til geymslu á framleiðslunni . Allt var þetta framkvæmt og það á næsta ótrúlega skömmum tíma , því að hin nýja tækni til framkvæmda á erfiðum verkum var notuð til hins ýtrasta . Síldarþrær Fiskimjölsverksmiðjunnar hér eru held ég þær stærstu nú hér á landi . Þær munu taka um 120 þúsund tunnur af síld . Þá hefur nú verið lokið við að byggja nýtt verksmiðjuhús utan um gamla húsið . Síðan var það rifið og látið hverfa . Það var búið að skila hlutverki sínu . Nú nemum við staðar við árið 1967 . Þá eru enn aukin afköst Verksmiðjunnar . Til þess er keypt ný 10 þúsund mála síldarpressa með gufukatli og öllu öðru , sem þar fylgir verki og vinnslu . Ég veit , að ýmsu er ábótavant hjá mér um efni þessarar greinar um Fiskimjölsverksmiðjuna gömlu í Vestmannaeyjum , vöxt hennar og þróun . Þó hefi ég látið til leiðast fyrir beiðni Þ.Þ.V. , að skrá þetta til geymslu síðari tíma fólki og fræðslu um stórmerkan lið í atvinnulífi Vestmannaeyinga , eins og verksmiðjurekstur þessi hlýtur að teljast frá upphafi .