Þau gleðitíðindi bárust almenningi fyrr í þessum mánuði að í samvinnu við lyfjafyrirtækið Gilead muni Íslendingar sem smitaðir eru af lifrarbólgu C-veirunni hafa aðgang að lyfjameðferð sem áður var talin of dýr til að bjóða upp á . Lifrarbólgu C-veiran veldur langvinnri lifrarbólgu hjá um 80% þeirra sem smitast , og getur leitt til skorpulifrar sem aftur er áhættuþáttur fyrir krabbameini í lifur . Áhættuhópar eru meðal annars sprautufíklar og einstaklingar sem fengu blóðgjöf fyrir 1992 , en þá var farið að skima fyrir lifrarbólgu C-mótefnum hjá blóðgjöfum . Meðferð með peginterferon og ríbavírín var áður hefðbundin en þoldist mjög illa . Sú meðferð er enda orðin úrelt eftir að sýnt hafði verið fram á mun betri líkur á lækningu með notkun svokallaðs direct acting antivirals ( DAA ) , lyfja í töfluformi sem hafa bein áhrif á sértæk ensím veirunnar . Notkun samsetta lyfsins Harvoni ® ( ledipasvir-sofusbovir ) einu sinni á dag í 8 - 24 vikur hefur leitt til varanlegrar svörunar ( SVR-sustained virological response ) í 90 - 99% tilfella , hjá sjúklingum með og án skorpulifrar . Það hefur gífurlega lága aukaverkunartíðni og þolist mjög vel sem er algjör bylting frá því sem áður var . Harvoni ® var samþykkt í Evrópu og Bandaríkjunum 2014 og hefur verið í notkun með mjög góðum árangri . Hins vegar er notkun þess forgangsraðað og háð heilsutryggingum og sjúkdómastigun , og ljóst að ekki er verið að meðhöndla nema brot af þeim sem myndi gagnast meðferð . Er þetta vegna kostnaðar en talið er að einstaklingsmeðferð kosti yfir 60.000 dollara ( 8 milljónir íslenskra króna ) . Meðferðarátakið sem er að hefjast snýst um það að bjóða öllum hér á landi sem eru með lifrarbólgu C , meðferð með Harvoni ® . Undirbúningur hefur staðið yfir í tæpt ár , og munu læknar og hjúkrunarfræðingar göngudeilda lifrarsjúkdóma og smitsjúkdóma meðal annars taka þátt í skimun , viðtölum , skoðun og eftirliti sjúklinga . Ljóst er að þetta er gífurlega stórt verkefni en talið er að átakið muni ná til 800-1000 manns áður en yfir lýkur . Þrátt fyrir bjartsýni er rétt að hafa í huga að vissar hindranir eru á vegi , ef ná á til allra . Stór hluti þessara einstaklinga hefur sögu um neyslu ólöglegra vímuefna og sumir eru enn í virkri neyslu . Samvinna hefur verið með læknum á Sjúkrahúsinu Vogi og fangelsismálayfirvöldum til að undirbúa meðferð þeirra einstaklinga sem þar eru . Einnig býr töluverður fjöldi þessara einstaklinga við óöruggar aðstæður , ótryggt húsaskjól , fjárhagserfiðleika og undirliggjandi geðsjúkdóma . Ekki má gleyma að heilbrigðiskerfið í heild hefur glímt við niðurskurð og fækkun starfsfólks sem eflaust hefur bitnað á þessum einstaklingum og þeirra málefnum . Starfsmenn göngudeildanna munu afhenda einstaklingum lyf upp á margar milljónir í senn , þar sem ein tafla kostar yfir 100.000 krónur . Það er því gífurlega mikilvægt að styðja sjúklinga vel til að auka meðferðarheldni , og tryggja sem besta svörun . Ekki er vitað með vissu hversu margir með lifrarbólgu C eru í þessari stöðu , en vissulega má ætla að meðferðarheldni verði ágæt hjá flestum , þar sem mikið liggur við að lækning takist . Göngudeild smitsjúkdóma á Landspítala í Fossvogi hefur reynslu af meðferð einstaklinga með HIV sem eru í virkri neyslu og stunda enn áhættuhegðun . Síðan 2010 höfum við boðið upp á útfærslu af svokallaðri DOT-meðferð ( directly observed therapy ) sem hefur verið stjórnað af sérfræðingum í hjúkrun . Leiðbeiningar um meðferð HIV-sjúklinga hafa breyst og nú er mælt með meðferð allra ( sem flestra ) , óháð hjálparfrumutalningu , einmitt til að koma í veg fyrir útbreiðslu veirunnar ( einnig oft nefnt Treatment as Prevention ) . Því var þessi leið valin , það er að bjóða sjúklingum upp á vikulegar komur á göngudeild , jafnvel oftar , til að sækja lítinn skammt í einu af HIV-lyfjum . Þetta er einnig tækifæri til að hitta hjúkrunarfræðinga og lækna ef þarf , spjalla og fá stuðning . Hjúkrunarfræðingar geyma allt að þriggja mánaða skammt af lyfjum hvers sjúklings í læstum skáp , og skammta eftir þörfum . Okkar reynsla af þessu hefur verið góð , og þó að þessir aðilar hafi verið í óreglu og hafi lítinn stuðning , hefur meðferðarfylgni verið góð . Mikilvægt er að hafa í huga að þessir einstaklingar finna oft fyrir miklum fordómum þegar þeir þurfa að leita til heilbrigðisþjónustunnar og því er lögð áhersla á að borin sé virðing fyrir þeim og gætt jafnræðis í öllum samskiptum og upplýsingagjöf og þannig reynt að draga úr áhættuhegðun . Ljóst er að verkefni sem þetta mun reyna á innviði heilbrigðiskerfisins , en það er gífurlega mikilvægt að reyna ná til sem flestra svo að markmið átaksins náist , það er að útrýma lifrarbólgu C í heilu þjóðfélagi . Það er því full ástæða til bjartsýni og verður spennandi að fylgjast með framvindunni .