Hér eru birtar niðurstöður fjórðu Nýsköpunarvogar Rannís , eða rannsóknarinnar á nýsköpun í íslenskum fyrirtækjum sem Rannís hefur átt aðild að . Fyrsta rannsóknin var s.k. Norræna nýsköpunarrannsóknin sem gerð var í kringum árið 1990 í samvinnu allra norrænu landanna . Það var fyrsta tilraun sem gerð hefur verið til að taka saman og birta samanburðarhæfar upplýsingar um nýsköpun í mörgum löndum . Frá 1992 og til þessa dags hafa ríki OECD og aðildarríki ESB gert 4 rannsóknir á nýsköpun og er hér fjallað um þá fjórðu í þeirri röð . Rannsóknin er kölluð Community Innovation Survey ( CIS ) . Rannís og Hagstofa Íslands hafa jafnan átt í samstarfi um þessar rannsóknir . Til að gera þessa rannsókn mögulega leitaði Rannís til fjölmargra aðila . Hagstofa Íslands lagði fram aðstoð við val á þýði og gerð úrvals fyrir rannsóknina . Félagsvísindastofnun vann að frumgagnaöflun en mesta starfið mæddi þó á Vésteini Ingibergssyni sem var verkefnaráðinn starfsmaður hjá Rannís en hann átti veg og vanda að allri gagnaöflun og úrvinnslu til Eurostat , sem er hagstofa Evrópusambandsins , en það er Eurostat sem safnar saman niðurstöðum CIS rannsóknanna frá þátttökuríkjunum . Þess ber að geta að Vísindaskrifstofa menntamálaráðuneytisins gerði Rannís kleift að gera þessari rannsókn með því að afla verkefninu fjárhagslegs stuðnings . Það voru menntamálaráðuneyti , iðnaðar - og viðskiptaráðuneyti og forsætisráðuneyti sem fjármögnuðu hver sinn hluta verkefnisins ásamt Rannís . Ljóst er að nýsköpun er forsenda tækniþróunar og hagvaxtar í hverju landi . Því er mikilvægt að öðlast a.m.k. lágmarksupplýsingar um stöðu og þróun nýsköpunar , aðstöðu og aðgerðir fyrirtækja til að vinna að þessum málum . Stjórnvöld í ríkjum OECD og Evrópusambandsins nota CIS rannsóknirnar til stefnumótunar í nýsköpun . Ekki er aðgangur að samanburðarhæfum upplýsingum um nýsköpun á öðrum vettvangi . Sem dæmi um notkun á niðurstöðum CIS má nefna European Innovation Scoreboard þar sem borin eru saman bæði staða og þróun nýsköpunarvirkni og –aðstöðu og löndum raðað eftir velgengni á nýsköpunarsviðinu , samkvæmd fjölda vísbendinga . Þá má nefna OECD Science , Technology and Innovation Scoreboard sem gerir nýsköpunarvirkni góð skil . Loks ber þess að geta að á vegum Norrænu nýsköpunarmiðstöðvarinnar , NICe eru nokkur verkefni í gangi um greiningu á niðurstöðum CIS og hvernig megi nota betur þær upplýsingar sem koma fram . Að gerð þessa heftis komu starfsmenn á greiningarsviði Rannís , Ásdís Jónsdóttir , Elva Brá Aðalsteinsdóttir og Elvar Örn Arason auk undirritaðs . Það er von okkar hjá Rannís að þetta rit komi að gagni bæði við stefnumótun og úrvinnslu á vettvangi stjórnvalda og einnig sem vettvangur frekari rannsókna á nýsköpun og sem upplýsingarrit um nýsköpun á Íslandi . Útdráttur : Nýsköpunarvog Rannís Community Innovation Survey eða CIS ) nær til allra aðildarríkja Evrópusambandsins , nánustu samstarfsríkja þess og nokkurra annarra stærri hagkerfa . Rannsóknin veitir mikilvægar upplýsingar um eðli og umfang nýsköpunar fyrirtækja í Evrópu , og samanburð við önnur hagkerfi svo sem Bandaríkin og Japan . Þetta er í fjórða sinn sem hagstofa Evrópusambandsins ( ESB ) , Eurostat , stendur að þessari rannsókn og Rannís stóð að framkvæmd rannsóknarinnar hér á landi . Íslensk fyrirtæki með að minnsta kosti tíu starfsmenn voru spurð um ýmsa þætti er lúta að nýsköpun í rekstri þeirra á þriggja ára tímabil , þ.e. frá 2002 til 2004 . Alls voru 400 fyrirtæki í úrtakinu . Svarhlutfall í rannsókninni var 53% . Þó að nokkur tími sé liðinn frá viðmiðunarárinu eru niðurstöðurnar taldar gefa góða mynd af stöðu og þróun nýsköpunar . Samfélag fyrirtækja breytist mjög hratt en samt taka breytingar jafnan nokkurn tíma að vinna sér sess . Þá má geta þess að aðstandendur CIS rannsóknanna hafa að leiðarljósi að minnka áreiti á fyrirtækju hvað varðar gagnaöflun . Nýsköpunarvirkni fyrirtækja Með nýsköpun er átt við nýja eða verulega breytta afurð eða aðferð við framleiðslu en einnig markaðssetningu eða nýtt skipulag í rekstri og viðskiptum fyrirtækja . Nýsköpun er ávallt að minnsta kosti ný fyrir fyrirtækið sjálft , en stundum einnig fyrir umhverfi fyrirtækisins eða er jafnvel nýtt fyrir heiminn allan . Til að nýmæli geti talist nýsköpun verður að takast að hrinda aðferðinni eða skipulaginu í framkvæmd eða selja afurðina á markaði . Á tímabilinu 2002 til 2004 , stundaði rúmlega helmingur ( 52% ) íslenskra fyrirtækja nýsköpun af einhverju tagi . Framleiðslunýsköpun var algengasta tegund nýsköpunar ( 44% ) , þar næst kom aðferðanýsköpun ( 29% ) . Fimmtungur fyrirtækja nefndi að innan fyrirtækisins hafi átt sér stað nýsköpun sem ekki hafi verið lokið við á tímabilinu eða að ákvörðun hafi verið tekin um að hætta við fyrirhugaða nýsköpun . Þegar niðurstöður íslensku rannsóknarinnar eru bornar saman við niðurstöður annarra ríkja ESB kemur í ljós að nýsköpunarvirkni fyrirtækja hér á landi er fremur mikil , en ríflega helmingur fyrirtækja hér á landi stundar nýsköpun . Í ríkjum ESB voru það að meðaltali 4 af hverju tíu fyrirtækjum sem voru í einhverri nýsköpun . Hæsta hlutfall nýsköpunarfyrirtækja var í Þýskalandi ( 65% ) , Austurríki ( 53% ) , Danmörku , Íslandi , Írlandi og Lúxemborg ( 52% ) . Hlutfallið var lægst í Rúmeníu , Ungverjalandi og Möltu ( 20% ) og í Búlgaríu ( 18% ) . Meira en þriðjungur evrópskra fyrirtækja sagðist hafa komið fram með nýja eða verulega bætta afurð sem þeim tókst að markaðasetja . Í flestum ríkjum ESB var meiri nýsköpunarvirkni hjá framleiðslufyrirtækjum en þjónustufyrirtækjum . Stærð fyrirtækja og tegund atvinnugreina hefur talsverð áhrif á umfang nýsköpunar hér á landi . Þannig er líklegra að fyrirtæki með 250 starfsmenn eða fleiri stundi nýsköpun en ef um minni fyrirtæki er að ræða . Á Íslandi nefndu 63% stórra fyrirtækja að þau hefðu lagt stund á nýsköpun , 60% meðalstórra og 50% lítilla fyrirtækja . Íslensk framleiðslufyrirtæki voru líklegri til að stunda nýsköpun en þjónustufyrirtæki . Að jafnaði kom um 5% af veltu fyrirtækjanna frá nýjum eða verulega breyttum afurðum . Fyrirtækin vörðu að meðaltali 1,7% af veltu til nýsköpunar á tímabilinu . Mikilvægustu markaðssvæði nýsköpunarfyrirtækja Nýsköpunarfyrirtæki voru líklegri til að sækja á erlenda markaði en fyrirtæki sem ekki stunduðu nýsköpun . Íslensk nýsköpunarfyrirtæki nefndu þó innanlandsmarkað sem sitt helsta markaðssvæði ( 85% ) , þar næst Evrópska efnahagsvæðið ( 39% ) og síðan önnur lönd utan EES ( 15% ) . Mikilvægustu markaðssvæði fyrirtækja sem ekki stunduðu nýsköpun var innanlandsmarkaður ( 77% ) og Evrópska efnahagssvæðið ( 17% ) og önnur lönd utan EES ( 9% ) . Helsti munurinn á framleiðslu - og þjónustufyrirtækjum fólst í því að hærra hlutfall þjónustufyrirtækja taldi innanlandsmarkað vera mikilvægasta markaðssvæðið . Samstarfsaðilar nýsköpunarfyrirtækja Um þriðjungur íslenskra nýsköpunarfyrirtækja átti í samstarfi um nýsköpun . Helstu samstarfsaðilar voru birgjar og viðskiptavinir ( 20% hvor hópur ) og stjórnvöld eða opinberar rannsóknastofnanir ( 13% ) . Athygli vekur að eingöngu 5% íslenskra nýsköpunarfyrirtækja áttu í samstarfi við háskóla en meðaltal ESB landanna var 9% . Niðurstöðurnar virðast að gefa til kynna að tengsl atvinnulífsins og háskóla séu ekki nægjanlega sterk hér á landi . Einnig má leiða líkum að því að hugtakið “ samstarf ” sé vanmetið eða misskilið . Það hefur komið fram í greiningu á niðurstöðum frá mörgum öðrum löndum hve lágt hlutfall háskóla eigi í samstarfi við fyrirtæki um nýsköpun . Þetta verður vísast skoðað betur . Algengast var að samstarfsaðilar íslenskra nýsköpunarfyrirtækja væru staðsettir hérlendis ( 91% ) . Erlenda samstarfsaðila var helst að finna á Evrópska efnahagssvæðinu ( 66% ) , öðrum ríkjum utan ESB ( 27% ) og í Bandaríkjunum ( 16% ) . Uppspretta nýsköpunar Samkvæmt rannsókninni var meginuppsprettu hugmynda að nýsköpun íslenskra fyrirtækja að finna innan fyrirtækisins sjálfs eða fyrirtækjasamsteypunnar ( 42% ) , meðal viðskiptavina ( 24% ) eða birgja ( 11% ) . Háskólar , stjórnvöld eða utankomandi ráðgjafar voru nefndir sem uppspretta nýsköpunar í innan við 1% tilfella . Athygli vekur hversu sjaldan fyrirtæki sækja nýsköpunarhugmyndir sínar til háskóla . Hugsanlegt er að hér sé hugmynd að uppruna vanmetin eða misskilin en niðurstöðurnar kunna að beina sjónum að notandanum sem drífandi krafti sem kemur fram með hugmynd að nýsköpun . Ekki var spurt um notenda miðaða nýsköpun en með því er átt að notandi afurðar kemur fyrst fram með hugmynd sem síðan fyrirtækin bregðast við . Talsverður munur var á uppsprettu nýsköpunarhugmynda meðal framleiðslu - og þjónustufyrirtækja . Þjónustufyrirtæki sóttu nýsköpunarhugmyndir sínar helst til viðskiptavina og fyrirtækja innan fyrirtækjasamsteypunnar , meðan framleiðslufyrirtæki sóttu hugmyndir sínar í ríkari mæli til birgja . Áhrif nýsköpunar Fyrirtækin töldu veigamestu áhrif nýsköpunar felast í auknu vöruúrvali og þjónustu ( 31% ) , bættum gæðum vöru og þjónustu ( 23% ) , sókn á nýja markaði og aukna markaðshlutdeild ( 19% ) . Fyrirtækin nefndu síður að áhrif nýsköpunar hafi leitt til þess að tekist hafi að mæta kröfum eftirlitsaðila ( 9% ) , minnkað efnis - og orkunotkun á hverja framleiðslueiningu ( 6% ) eða að draga úr áhrifum á umhverfi og bæta öryggi ( 3% ) . Hærra hlutfall þjónustufyrirtækja en framleiðslufyrirtækja nefndu að nýsköpunin hafi bætt gæði vöru og þjónustu , aukið aðgang að nýjum mörkuðum og aukið markaðshlutdeild . Hins vegar taldi hærra hlutfall framleiðslufyrirtækja að nýsköpunin hafi mætt kröfum eftirlitsaðila í tengslum við gæða - eða umhverfisstaðla . Þættir sem torvelda nýsköpun Íslensk nýsköpunarfyrirtæki nefndu kostnaðar - og fjármögnun sem stærstu hindrunina fyrir nýsköpunarstarfsemi . Skortur á fjármagni innan fyrirtækisins ( 21% ) , hár kostnaður við nýsköpun ( 19% ) og skortur á fjármagni utan fyrirtækisins ( 17% ) voru þeir þættir sem helst þóttu standa í vegi fyrir nýsköpun . Fyrirtæki sem ekki stunduðu nýsköpun nefndu háan kostnað við nýsköpun ( 10% ) , óörugga eftirspurn eftir nýsköpunarafurðum ( 7% ) , erfiðleika við að finna samstarfsaðila ( 5% ) og skort á fjármagni innan fyrirtækisins eða fyrirtækjasamsteypu ( 5% ) sem helstu hömlur á nýsköpun . Verndun hugverka Nýsköpunarfyrirtæki voru mun líklegri til að sækja um vernd hugverka samanborið við fyrirtæki sem ekki stunduðu nýsköpun . Á tímabilinu sóttu 11% fyrirtækja með nýsköpunarstarfsemi um einkaleyfi , 26% létu skrá vörumerki sín , 7% skráðu hönnunarvernd og 7% gerðu kröfu um höfundarrétt . Aðeins 2% fyrirtækja sem ekki stunduðu nýsköpun skráðu vörumerki og 1% gerðu kröfu um höfundarrétt . Frammistaða Íslands á sviði nýsköpunar í alþjóðlegum samanburði EIS-nýsköpunarkvarðinn ( European Innovation Scoreboard ) er þróaður af Evrópusambandinu ( ESB ) í þeim tilgangi að meta frammistöðu ríkja sambandsins og annarra samstarfsríkja á sviði nýsköpunar . Frá því fyrstu mælingar EIS-kvarðans birtust árið 2000 hefur Ísland dregist nokku aftur úr þeim ríkjum sem standa fremst á sviði nýsköpunar . Á nýjasta EIS-nýsköpunarkvarðanum er Ísland komið í hóp ríkja sem eru í kringum meðaltal ESB . Þetta þýðir í raun að Ísland hefur misst það forskot sem það áður hafði þegar landið var í fremstu röð ríkja hvað varðar nýsköpun . Höfuðástæðan er sú að ekki hefur tekist að halda í við þær þjóðir sem lengst hafa náð og þær þjóðir sem voru aftarlega hafa sótt í sig veðrið að undanförnu . Íslendingar þurfa því að vera vel á varðbergi til að koma í veg fyrir að vera eftirbátar annarra þjóða . Á heildina litið eru forsendur nýsköpunar góðar hér á landi , þar sem innviðir og möguleikar til framþróunar nýsköpunar eru miklir . Í alþjóðlegum samanburði stendur Íslands framarlega á þeim mælikvörðum sem meta innviði og fjárfestingu samfélagsins til rannsókna og þróunar og hér á landi er einnig þróttmikil frumkvöðlastarfsemi og nýsköpun fyrirtækja . Útgjöld Íslendinga til rannsókna og þróunar sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa aukist verulega á undanförnum árum og eru með þeim hæstu í Evrópu . Árið 2007 námu útgjöldin 2,7% af vergi landsframleiðslu og á sama tíma námu útgjöld ESB-ríkjanna að jafnaði 1,77 . Helstu veikleikar Ísland á EIS-nýsköpunarkvarðanum koma fram í mælikvörðum er meta útkomu nýsköpunar svo sem umsóknir um einkaleyfi , vörumerki og iðnhönnun . Þetta stafar fyrst og fremst af því að Ísland er í hópi ríkja sem framleiða og flytja tiltölulega lítið út af hátækniafurðum . Á hinn bóginn stendur Íslands framarlega í notkun upplýsinga - og hátækniafurða . Hér á landi eru því mikla möguleika á að hagnýta sér þessa nýju tækni til umbóta og framfara . Á tveimur mælikvörðum er varða menntun eru Íslendingar undir meðaltali ESB . Hér á landi er lægra hlutfall fólks á aldrinum 20 til 24 ára sem lokið hefur framhaldsskólaprófi ( þ.e. menntaskóla , verklegu eða bóklegu námi neðan háskólastigsins ) og lægra hlutfall sem útskrifast úr háskólum í raun - og tæknigreinum í samanburði við önnur Evrópulönd . Brýnt er að vinna bug á þeim veikleikum sem eru á íslenska þekkingar - og nýsköpunarumhverfinu með réttri stefnumótun og samstilltu átaki stjórnvalda , atvinnulífsins , háskólanna og annarra hagsmunaaðila . Varast skal að leggja áherslu á of þrönga þætti nýsköpunar svo sem að veita eingöngu sprotafyrirtækjum betri rekstrarskilyrði , heldur skal leitast við að gera umhverfi nýsköpunar jákvætt fyrir alla þá aðila sem hana stunda . Niðurstöður úr alþjóðlegum samanburði sýna að Ísland hefur alla burði til að komast í fremstu röð á sviði nýsköpunar . Eigi það að verða að veruleika þurfa að koma til samstillt átak allra þeirra sem að nýsköpun standa og að undirbúningi nýsköpunar . Mætti nefna að bæta þurfi skilvirkni og framboð menntakerfisins , draga úr brottfalli í framhaldsskólum , auka þarf vægi verk - og raunvísindagreina í útskriftum á háskólastigi , útgjöld atvinnulífsins til rannsókna og þróunar þurfa að hækka ; og loks er mikilvægt að efla tengsl atvinnulífsins og háskólanna með myndun þyrpingar þekkingarfyrirtækja í sambúð við háskólaumhverfið sem hefur það að leiðarljósi að efla tengsl atvinnulífsins og háskólanna .