Grein eftir Elísabetu Reynisdóttur næringarfræðing hjá Heilsuvernd . Fyrirspurnir og tímapantanir í síma 510 6500 Nei , bara að grínast ! Orkudrykkir eru gjarnan markaðsettir sem tilvalin fæðubót til að grípa í þegar við erum orkulítil eða svefnvana , einbeitingin ekki upp á marga fiska eða minnið lélegt . Orkudrykkir eru sérstaklega markaðsettir með það í huga að ná til ungs fólks og einstaklinga sem stunda íþróttir . Okkur er seld sú hugmynd að orkudrykkir séu tilvaldir fyrir þá sem æfa eða keppa í íþróttum og að neysla þeirra hjálpi til þegar við þurfum að keyra orkuna upp á skjótan hátt . En einn orkudrykkur á dag kemur heilsunni ekki í lag , þó halda mætti annað , eins mikil og neysla orkudrykkja er hérlendis . Afhverju ætti ég nú að skrifa enn eina greinina um allt það böl sem fylgir því að drekka orkudrykki , þegar allar ábendingar til almennings um skaðsemi þeirra virðast skila nákvæmlega núll árangri ? Staðreyndin er nefnilega sú , að við Íslendingar eigum mögulega heimsmet í sölu og neyslu orkudrykkja og það segir manni hversu móttækileg við erum fyrir markaðsetningu þeirra . Það að skrifa grein sem bendir á skaðsemi orkudrykkja og dregur í efa þær staðhæfingar um gagnsemi þeirra sem fram koma í auglýsingum , er vís til að verða grein sem fær falleinkunn og fá „ like “ . En ég skrifa þessa grein ekki aðeins sem næringarfræðingur , heldur einnig sem móðir . Upplýsingarnar sem hér fylgja á eftir hjálpa ykkur vonandi til að taka upplýstar ákvarðanir og ábyrgð á því , hvort eða hversu mikið af orkudrykkjum þið veljið að drekka . Það er í eðli þeirra sem stunda íþróttir af einhverri alvöru , að vilja sífellt ná lengra og gera betur . Það að drekka orkudrykk sem eykur árangur getur því viðrst ákjósanlegur kostur . Koffein sem finna má í orkudrykkjum , eykur einbeitingu og víkkar út æðar í skamman tíma og eykur streituhormónið í skamman tíma sem þykir auka kraftin t.d. þegar verið er að keppa . Sykurinn í orkudrykkjunum eykur orku , B -vítamín verja líkamann gegn auknu álagi og aminósýrur sem eru í flestum af þessum drykkjum eru valdar sérstaklega með það í huga að auka virkni heila og hjarta . Hinar ýmsu jurtir sem finna má í sumum þessara drykkja sjá síðan um að auka magn koffeins og virkni þess . Hljómar eins og frábær blanda af undradrykk og töfrum , ekki satt ? Staðreyndin er því miður sú , að það erenginn töfradrykkur til , nema kannski vatnið því án þess getum við hreinlega ekki lifað . Til að gæta allrar sanngirni mega orkudrykkir þó eiga það , að þeir eru ekki alslæmir . Það að drekka einn og einn orkudrykk af og til er alveg í lagi . Nokkrar rannsóknir hafa sýnt , að íþróttafólk getur mögulega náð betri árangri í erfiðri keppni með því að auka ofantalin efni í líkama sínum . Það er samt mikilvægt að sýna skynsemi og meðvitund um hversu mikið við drekkum af orkudrykkjum og hvenær . Einstaklingar sem eru meðvitaðir um heilsu sína og ætla sér að ná framúrskarandi árangri , komast sjaldnast áfram út á orkudrykkjaþambið eitt og sér , heldur með því að setja sér og fylgja markmiðum , og með því að taka ábyrgð á eigin heilsu , næringu og þjálfun . Umhverfissjónarmið eru ofarlega á baugi þessa dagana og eitthvað sem við öll þurfum að huga að . Ein leið til þess að bæta kolefnisspor okkar allra er að hætta neyslu þess sem kemur hingað til lands í skipsförmum . Ég sem móðir hvet ungt fólk til að hugsa betur um heilsuna almennt og ekki síður umhverfið . Það á við um alla næringu , hversu mikið við hreyfum okkur og hvort við erum að fá nægjanlegan svefn . Þá skiptir andleg líðan okkar og almennt geðheilbrigði gríðarlegu máli . Þessi þættir þurfa allir að spila vel saman , rétt eins og gítarstrengir , svo úr verði gott lag . Ef við erum á því að drekka orkudrykki eða koffeindrykki oft og reglulega , er ágætt að spyrja okkur eftirfarandi spurninga : Er þetta mér nauðsynlegt ? Er ég að drekka orkudrykk / koffíndrykki við þorsta ? Er ég kannski að drekka þessa drykki af því að ég er orðin / n háð / ur þeim ? Oft er neysla okkar á orkudrykkjum ómeðvituð . Um leið og við verðum meðvitaðri og áttum okkur á því hver hún raunverulega er , sjáum við að það er betra að minnka neyslu orkudrykkja og drekka frekar vatn við þorsta . Orkuleysi stafar ekki af skorti á koffeini heldur svefnleysi og næringarskorti . Léleg einbeiting getur síðan verið afleiðing svefnleysis og næringarskorts en þegar við verðum háð koffeini og sykri í leit að skyndilausn verður vandamálið aðeins stærra og meira með aukinni neyslu . Orkudrykkirgeta leitt til sjúkdóma eins og efnaskiptasjúkdóma og hjarta - og æðasjúkdóma , og sú staðreynd ætti að vera okkur nógu alvarleg viðvörun . Lokaorð mín til ykkar eru : takið ábyrgð , haldið neyslu orkudrykkja í lágmarki og veljið frekar vatn sem svaladrykk við þorsta . Ekki láta auglýsingar og markaðsherferðir plata ykkur upp úr skónum , þið eruð klárari en það og það veit ég . Trúið mér , þið verðið svo miklu kátari og glaðari með því að drekka vatn . Svo munið þið líka sofa aðeins betur með minni neyslu koffeins . Það hvernig okkur líður andlega og líkamlega skiptir svo miklu máli , og þar hafa umhverfisþættir mikið að segja . Ekki drekka of mikið af orkudrykkjum því það hefur áhrif á umhverfið , hvert og eitt okkar viljum og þurfum að hugsa um hvað við getum gert til að minnka kolefnissporin okkar . Sýnum ábyrgð um leið og við njótum lífsins sem best . Þessi grein birtist í 1 tbl. 38 árgangur 2019 Snæfell ( ÚÍÁ ) . Hægt er að hafa samband við ritstjóra vefsins í gegnum netfangið doktor@doktor.is eða í gegnum síma 510-6500