Tilgangur : Að kanna afdrif þeirra sem þarfnast innlagnar á gjörgæslu eftir alvarlega sjálfsvígstilraun . Aðferðir : Afturskyggn rannsókn á innlögnum á gjörgæsludeildir Landspítala vegna alvarlegra sjálfsvígstilrauna árin 2000 - 2004 . Niðurstöður : Innlagnir vegna alvarlegra sjálfsvígstilrauna voru 251 ( 4% allra innlagna , 61% konur , 39% karlar , meðalaldur 36 ár ± 14 ) . Í kjölfarið voru 36% sjúklinga lagðir inn á geðdeild en 80% fengu eftirfylgd innan geðheilbrigðiskerfisins . Algengasta geðgreining var fíkn ( 43% ) . Það vekur spurningar um hvort meðferðarúrræði sem í boði eru séu nægjanlega árangursrík . Sjálfsvíg og sjálfsvígshegðun eru talin vera alvarlegt lýðheilsuvandamál um heim allan . 1 Á Íslandi eru sjálfsvíg í tíunda sæti sem dánarorsök allra aldurshópa 2 og fjöldi sjálfsvíga er 10 - 13 tilfelli á hverja 100 þúsund íbúa á ári 2 - 6 sem er svipað og í Noregi en nokkru lægra en í Danmörku , Svíþjóð og Finnlandi , sem hefur haft hæstu tíðni Norðurlandanna . Sjálfsvígstilraunum er því stundum skipt í þrjá flokka : a ) raunverulegur ásetning-ur að deyja , b ) hróp á hjálp , og c ) tilraun til að hafa áhrif á umhverfið eða tilraun til athygli . Að auki var leitað eftir þáttum sem mögulega hefðu forspárgildi varðandi lifun þeirra . Kannað var í þjóðskrá hvort einhverjir innan hópsins hefðu látist á rannsóknartímabilinu . Til að kanna félagslegar aðstæður var fundinn samanburðarhópur í gögnum Hagstofu Íslands . Aðhvarfsgreining ( Cox proportional hazard regression ) var notuð til að finna hvaða breytur höfðu forspárgildi varðandi lifun . Var einstaklingum fylgt eftir frá fyrstu komu á gjörgæsludeild til 1. janúar 2007 . Niðurstöður Sjúklingahópurinn Á árunum 2000 - 2004 var 251 innlögn 224 einstaklinga vegna sjálfsvígstilrauna á gjörgæsludeildir Landspítala . Tíu prósent ( 22 ) sjúklinganna voru lagðir inn oftar en einu sinni á tímabilinu ( 2 - 4 innlagnir ) vegna endurtekinnar sjálfsvígstilraunar . Níu prósent ( 12 ) kvennanna stóðu fyrir 25 komum og 11% ( 10 ) karlanna stóðu fyrir 23 komum . Öndunarvélarmeðferð þurftu 46% sjúklinga , meðaldur var 56 ± 22 ár , karlar 56% og konur 44% og dánarhlutfall 9,1% . Meðaltal APACHE II stigunar á gjörgæsludeild í Fossvogi var 11,8 ± 8 . Karlar völdu oftar beinskeyttari aðferðir eða í 17% ( 17 ) tilfella en konur 4% ( 6 ) ( p = 0,001 ) . Barkaþræðing var framkvæmd við komu hjá 23% ( 57 ) sjúklinga . Af þeim sem komu innan einnar klukkustundar frá inntöku lyfja voru 26% ( 19 ) sjúklinga barkaþræddir en af þeim sem komu seinna en einni klukkustund eftir inntöku voru 21% ( 23 ) barkaþræddir og af þeim sem höfðu óþekktan tíma frá inntöku lyfja voru 22% ( 15 ) barkaþræddir við komu . Gjörgæslumeðferð Á gjörgæsludeild voru allir sjúklingar vaktaðir á hefðbundinn hátt með hjartarafsjá , súrefnismettunarmæli og tíðum blóðþrýst-ingsmælingum . Miðgildi á tíma í öndunarvél var 13 klst ( 1 klst - 32 dagar ) en meðaltími í öndunarvél var 56 ± 122 klst . Miðgildi gjörgæsludvalar var 19 klst ( 2 klst - 35 dagar ) en meðaltal gjörgæsludvalar 41 ± 81 klst . Önnur veitt meðferð var natríumbíkarbónat dreypi ( 13% ) , naloxón / flumasenil ( 9% ) , acetylcystein dreypi ( 10% ) , sýklalyf ( 24% ) og hjarta - og æðavirk lyf ( 13% ) en 27% ( 67 ) þurftu aðeins venjubundna vöktun . Meirihluti sjúklinga eða 54% ( 134 ) voru lagðir inn á lyflækningadeildir eftir útskrift af gjörgæsludeildum , 17% ( 43 ) fóru beint til innlagnar á geðdeild en 11% ( 28 ) fóru beint heim eftir viðtal við geðlækni ( tafla II ) og var þeim flestum fylgt eftir á göngudeild geðdeildar . Eftir útskrift af almennum legudeildum spítalans voru 19% ( 46 ) sjúklinga lagðir inn á geðdeild . Næst kom þunglyndis - og kvíðaraskanir hjá 23% ( tafla IV ) . Félagslegar aðstæður Þegar félagslegar aðstæður þeirra sem reyna alvarlegar sjálfsvígstilraunir eru bornar saman við almennt þýði samkvæmt tölum frá Hagstofu sést að talsvert færri karlar eru í hjónabandi eða sambúð , stór hluti þeirra fráskilinn og mun fleiri eru einhleypir ( tafla V ) . Á þeim tíma lést 21 sjúklingur ( 10% ) , 10 karlar og 11 konur . Níu létust á fyrsta ári , 5 á öðru og 6 á þriðja ári frá dvöl á gjörgæsludeild . Þó að aðalgeðgreining hefði ekki forspárgildi fyrir lifun sýndi það sig að einstaklingar með geðklofa og geðhvörf höfðu hæst dánarhlutfall á eftirskoðunartíma ( 23% af geðklofahópi og 18% úr geðhvarfahópi dóu á eftirskoðunartímabili ) . Hins vegar höfðu einstaklingar með þunglyndis - og kvíðaraskanir lægri dánarlíkur ( 2% ) . Umræða Samkvæmt niðurstöðum rannsóknarinnar eru 4% allra innlagna á gjörgæsludeildir Landspítala vegna sjálfsvígstilrauna . Sjúklingahópurinn er tiltölu-lega ungur ( 36 ár ± 14 ) og konur eru í meirihluta ( 61% ) sem er andstætt því sem gerist almennt á gjörgæsludeildum . 17 Þetta er í samræmi við nýlega rannsókn á alvarlegum sjálfsvígum í Finnlandi þar sem litið var á alla þá sem þurftu á sjúkrahúsvist að halda eftir sjálfvígstilraun . Samrýmist það niður-stöðum annarra rannsókna en talið er að þeir sem reynt hafa sjálfsvíg séu í áhættu að sýna áfram sjálfsvígshegðun ( 12 - 30% ) og sú áhætta sé aukin sérstaklega á fyrsta ári eftir sjálfsvígstilraun . 1 , 8 , 18 Tegund sjálfsáverka Inntaka lyfja var algengasta aðferðin við sjálfsvígstilraunina ( 91% ) . Þetta ber að íhuga í hverju tilviki eftir sjálfsvígstilraun . Leiðbeiningar síðustu ár hafa bent á takmarkaða gagnsemi magaskolunar , lítinn klínískan árangur 23 , 24 og engan mun á dánartíðni . 25 Jafnvel hefur verið sýnt fram á auknar líkur á ásvelgingu og innlögnum á gjörgæsludeild . 26 Meðferð á gjörgæsludeild Um þriðjungur sjúklinga þurfti einungis hefðbundna vöktun og hefði hugsanlega mátt vakta annars staðar en á gjörgæsludeild . Um 5% sjúklinganna hlaut mjög alvarlegar aukaverkanir af völdum eitrunarinnar og þurftu flókna gjörgæslumeðferð . Stærsti hluti sjúklinga eftir sjálfsvígstilraun fer því í gegnum gjörgæsludvöl án verulegra eftirkasta . Um 80% sjúklinganna bauðst því einhvers konar eftirfylgni innan geðheilbrigðiskerfisins . Gögn rannsóknarinnar gáfu ekki upplýsingar um hvernig þessari meðferð var háttað , gæði hennar , lengd eða meðferðarúrræði . Það er þekkt að þeir sem reynt hafa sjálfsvíg hafi jafnan efasemdir um eftirmeðferð og sinni henni illa . Félagslegar aðstæður Í þessari rannsókn kom sterkt fram að sjúklingahópurinn aðskildi sig verulega frá almennu þýði . 33 Þessi munur getur þó stafað af mismunandi samsetningu sjúklingahópa . 10 , 18 , 28 , 34 Dánarorsök gjörgæsluhópsins sem fylgt var eftir var í 80% tilfella sjálfsvíg . Sjúklingahópurinn sem lendir á gjörgæsludeild virðist því vera enn líklegri til að deyja af völdum sjálfsskaða en aðrir sjúklingar sem gera sjálfsvígstilraun ( til dæmis þeir sem fara einungis á bráðamóttöku eða beint á almennar legudeildir ) . 10 , 18 , 28 , 34 Konur eru yfirleitt mun fjölmennari í öllum sjálfsvígstilraunahópum og yngri konur gera oftar vægari tilraunir . 3 , 8 , 10 Konur í okkar hópi sem komu á gjörgæsludeild voru eldri en karlarnir og einnig eldri en í sambærilegum rannsóknum . Vitað er að sjálfsvígsáhætta kvenna eykst því eldri sem þær eru þegar þær gera sjálfsvígstilraun . 28 , 29 , 35 Fyrri sjálfsvígstilraun var mjög algeng ( 61% ) í hópnum en fjöldi fyrri tilrauna spáði þó ekki fyrir um dánarlíkur í þessari rannsókn , hugsanlega var hópurinn of einsleitur að þessu leyti til að fá fram marktækni . Þó að aðalgeðgreining hefði ekki forspárgildi fyrir lifun sýndi sig að einstaklingar með geðrof ( geðklofasjúkdóm ) og geðhvörf höfðu hæst dánarhlutfall , 23% dóu af geðrofshópi og 18% úr geðhvarfahópi á eftirskoðunartímabili . Þessi niðurstaða er í samræmi við aðrar rannsóknir sem sýna að geðrofs - og geðhvarfasjúklingar eru í meiri sjálfsvígshættu eftir tilraun miðað við aðrar geðgreiningar . 1 , 28 , 30 Þunglyndis - og kvíðaraskanir höfðu einungis 2% dánarlíkur en erfitt er að greina sundur kvíða - og þunglyndisraskanir . Í þessari rannsókn var þunglyndum sem sannað var að hefðu geðhvörf skipað í geðhvarfahóp . Í rannsóknum eru þunglyndis - og kvíðasjúkdómar oft sameinaðir í einn flokk en í nýlegri grein 30 sem skoðaði alvarlegar sjálfsvígstilraunir og sjálfsvíg sem tókust sýndi sig að þunglyndir voru í báðum hópunum en kvíðnir voru marktækt oftar áfram í sjálfsvígstilraunahópi . Þetta er ungur sjúklingahópur , konur eru í meirihluta og tíðni á fíkni - , kvíða - og þunglyndisröskunum er há . Félagslega stendur þessi hópur verr en samanburðarhópur úr almennu þýði með hátt hlutfall öryrkja , atvinnulausra og einstæðinga .