Landbúnaður hefur lengi verið einn af mikilvægustu atvinnuvegum landsins og því er verðugt viðfangsefni að skoða heilsufar bænda . Fram undir heimsstyrjöldina síðari höfðu vinnubrögð í íslenskum landbúnaði lítið breyst allt frá landnámi . Með vélvæðingu um miðja síðustu öld breyttust bústörfin . 1 Má gera ráð fyrir að þetta hafi haft umtalsverð áhrif á heilsu bænda . Í þessu tölublaði Læknablaðsins og næstu tveimur á undan er í þremur greinum greint frá athyglisverðri rannsókn á heilsufari íslenskra bænda . 2 - 4 Þar er lýst sérstöðu búskapar sem starfsgreinar . Vinnustundir eru langar og óreglulegar . Vinnan er nátengd heimilislífinu . Oft eru notaðar vélar og tæki sem krefjast mikillar einbeitingar , geta verið hættuleg og þarfnast mikils viðhalds . Umhirða búpenings getur verið erfið , sérstaklega þegar um er að ræða stórar skepnur eins og nautgripi . Líf og starf bóndans er auk þess háð duttlungum veðurs og búfjársjúkdóma . Þetta hefur vakið upp spurningar um hvort heilsufar bænda kunni að vera lakara en annarra og er framangreindum rannsóknunum ætlað að svara þeim spurningum . Ekki reynist mikill munur á almennu heilsufari bænda og annarra , þrátt fyrir hærri aldur bændanna . 2 Tvær meginskýringar eru á því að heilsufar bænda er síst lakara en annarra . Annars vegar að til þess að halda áfram að sinna bústörfum þarf bóndinn að vera við góða heilsu , en bregða búi ella . Hins vegar er jákvæður lífsstíll bænda með tilliti til hjarta - og æðasjúkdóma , því í starfinu felst mikil líkamshreyfing og þeir reykja sjaldnar en aðrir . 1,2 Bændur hafa minni merki um andlega vanheilsu en úrtak fólks úr samfélaginu . 3 Bændum finnst síður en öðrum vinnuálag vera of mikið , vinna hlaðast upp eða þeir hafa of mikið að gera , en þeim finnast hins vegar verkefni sín oft of flókin eða að þá skorti kunnáttu til að glíma við þau . Þetta bendir til þess að bæta megi líðan og vinnuumhverfi bænda með átaki í menntun þeirra til að styrkja þekkingarlega undirstöðu þeirra til að leysa flókin verk . Áður hafa verið skoðaðar dánarorsakir hjá íslenskum bændum . Dánartíðni bænda reyndist lægri en hjá öðrum , meðal annars dánartíðni vegna krabbameins almennt , sem er rakið til lægri dánartíðni vegna krabbameina sem tengjast reykingum , enda reykja bændur almennt minna en aðrir . Nýgengi ákveðinna illkynja sjúkdóma , hvítblæðis , húðkrabbameins og krabbameins í heila og taugakerfi , var þó hærra á meðal bændanna en annarra . Aukin dánartíðni vegna húðkrabbameins er rakin til mikillar útiveru í útfjólublárri geislun sólar , en aukin tíðni hvítblæðis hefur m.a. verið tengd notkun ólífræns áburðar , illgresiseyðis og meindýraeiturs . 1 Íslenskir sauðfjárbændur hafa reynst beita mikið böðun sauðfjár með skordýraeitrinu lindane , sem hefur verið tengt krabbameini í eitilvef og heila . Í rannsókn þar sem skoðað var nýgengi krabbameins í sauðfjárbændum á tímabilinu 1962 til 2003 reyndist nýgengi krabbameins í vör aukið , sem tengt er mikilli útivinnu bænda í útfjólubláu ljósi sólar . Ekki reyndist um marktækt aukna tíðni annarra forma krabbameins að ræða hjá bændunum , þar á meðal ekki þeirra forma sem tengd hafa verið notkun lindane . 5 Tíðni vinnuslysa hjá bændum reynist há . 4 Algengast er að umhirða búpenings valdi slysum . Þá hafa þeir bændur sem gengið hafa til starfa undir áhrifum áfengis fremur orðið fyrir slysum en aðrir , en fremur algengt er að bændur hafi einhvern tímann verið ölvaðir við störf . Áfengisneysla og áfengisvandamál eru hins vegar minni á meðal bænda en gengur og gerist . 2,3 Þetta verður einna helst skýrt með því að bændur geta sjaldan tekið sér alveg frí frá störfum . Fjarvistir bænda frá vinnu vegna veikinda eru skemmri en hjá öðrum , sem endurspeglar vinnuumhverfi bænda , þar sem sinna þarf bústörfum daglega , allan ársins hring , þrátt fyrir að upp komi tímabundin veikindi . 2 Langvarandi fjarvistir bænda frá vinnu vegna vinnuslysa eru hins vegar algengar , sem undirstrikar hve hættuleg bústörfin geta verið . 4 Í slysavörnum í landbúnaði hefur verið lögð megináhersla á umbætur á búnaði , svo sem veltigrindur á dráttarvélar , öryggishlífar á tækjabúnað og bætta aðstöðu fyrir mjólkurkýr , sem og aukna menntun og þjálfun bænda . Framangreindar niðurstöður sýna hins vegar að nú er þörf á að gera átak í forvörnum vegna slysa af búpeningi og notkunar áfengis við bústörf . Niðurstöður þessarar rannsóknar geta þannig verið notadrjúgar við endurskoðun á menntun bænda og slysavörnum í landbúnaði .