Svipmyndir : Aðgerð EnigMA á stríðsárunum veldur heilabrotum – Ráðgátan á bak við geislatækið Aðgerð EnigMA er ein stærsta ráðgáta Svipmynda . Á árum seinni heimsstyrjaldarinnar fundu nemendur í MA lausn á vandamáli sem hafði oft og iðulega skotið upp kollinum við kennslu á köldum vetrardögum . Byltingarkennd aðferð nokkurra nemenda við að segja köldu andrúmslofti „ á Salnum “ í Gamla skóla stríð á hendur hefur að því er virðist fallið í gleymskunnar dá þrátt fyrir að hafa sannað ágæti sitt haustið 1944 . Litlar upplýsingar liggja fyrir um tækjabúnaðinn sem nemendur þróuðu og komu fyrir á Sal í fyrrnefndum tilgangi og eins hvaða einstaklingar áttu heiðurinn af þessari tímamótauppgötvun . Ef marka má heimildir virðist sem um einhvers konar geislatæki hafi verið að ræða . Víst er að margt er á huldu í þessu dularfulla máli . Hverjir voru hinir miklu frumkvöðlar sem hönnuðu fullkominn hátækniútbúnað í MA á þessum róstusömu tímum ? Hver urðu afdrif þeirra sem stóðu í eldlínunni og lögðu sig í hættu við að gera Menntaskólann að betri stað þegar kuldinn ætlaði allt lifandi að drepa ? Aðgerð EnigMA er ráðgáta . Greinarkorn í skólablaðinu Muninn varpar örlitlu ljósi á málið . Rétt eins og annað sem tengist ráðgátunni um geislatækið í Gamla skóla er greinin Ný uppfundning sveipuð dulúðlegum blæ . Lítið fer fyrir henni á baksíðu og höfundur gengur undir nafninu Z ! Z fjallar um erfitt hlutskipti nemenda í máladeild V.bekkjar og talar um „ miklar þjáningar sökum hins gífurlega kulda , sem hefir verið á Salnum “ . Ástæðuna segir hann vera gat á þakinu , svo hátt uppi að engum detti í hug að leggja sig í hættu við að loka því . Kalt vetrarloftið hafi því greiðan aðgang að nemendum , allt niður í -20° á Celsíus . Með hugvitið að vopni hafi nemendur þróað nýstárlegt tæki til að mæta köldum kára af fullum krafti . Z lýsir virkni tækisins : Á bak við kennarastólinn hafa þeir sem sé komið fyrir margbrotnu og vönduðu tæki , sem sendir svo kalda geisla á kennarann , um leið og hitinn fer ofan fyrir visst stig , að hann fær samstundis munnherkjur og getur ekki kennt , en neyðist þá til að gefa frí . Hefir þetta tæki að sögn reynzt mjög vel . Um gerð tækisins hafa ekki borizt neinar áreiðanlegar fregnir , enda mun þar vera um hernaðarleyndarmál að ræða . Heyrzt hefir , að ekkert annað sjáist af tæki þessu , þótt inn sé komið , en meinleysislegur hitamælir , sem er aðeins frábrugðinn venjulegum lofthitamæli að því leyti , að núllpunktur hans samsvarar 25° á „ Celsius “ og er kallaður kennslupunktur , og gera þeir ráð fyrir að bíða ekki varanlegt heilsutjón , þó að þeim sé kennt í svo kaldri stofu . Þegar kvikasilfrið er komið niður á þennan fyrrnefnda punkt , kemst á samband í rafleiðslum tækisins , og vélin fer í gang . Z hrósar nemendum í V. bekk máladeildar [ málaliðar-innsk . ] fyrir framtakið en jafnframt „ að þeir skuli þannig viðurkenna ágæti eðlisfræðinnar og notfæra sér hana svona rækilega “ . Z setur þó spurningarmerki við hæfi þeirra til að þróa slíkan hátæknibúnað . „ Þar sem máladeild V. bekkjar hefir ekki , svo vitað sé , fengizt neitt við eðlisfræði upp á síðkastið , hafa sumir efað , að þeir hafi verið einir að verki , en getið til , að þeir hafi notið aðstoðar máladeildar VI. bekkjar , sem talin er skara fram úr öllum öðrum í skólanum í hitafræði . “ Tæp 75 ár eru liðin frá aðgerð EnigMA . Ennþá er mörgum spurningum ósvarað . Hvernig tókst málaliðum að koma geislatækinu fyrir á Sal þannig að enginn yrði þess var utan hitamælis sem vakti engar grunsemdir ? Hvað varð um sjálfan tækjabúnaðinn ? Þá má velta fyrir sér hvort framvinda heimsstyrjaldarinnar hefði orðið önnur á kaldari átakasvæðum ef stríðandi fylkingar hefðu komist yfir hina nýju tækninýjung frá MA . Hættuspil málaliða og aðgerð EnigMA verður áfram ein stærsta ráðgáta Svipmynda .