Fræðslusamtök um kynlíf og barneignir ( FKB ) voru stofnuð árið 1992 . Fjölmargir aðilar stóðu að stofnun samtakanna , bæði einstaklingar og félög , svo sem Ljósmæðrafélagið , Kvenréttindafélagið , Heimili og skóli , Félag lyfjafræðinga og Kvensjúkdómalæknafélagið . Meðlimir eru nú komnir á fjórða tuginn . Fræðslusamtökin eru hluti af IPPF ( International Planned Parenthood Federation ) og fullgildir meðlimir frá árinu 1995 en samtökin eru næststærstu frjálsu félagasamtök í heiminum á eftir Rauða krossinum . Alþjóðasamtökin eru samtök fjölskyldufélaga alls staðar að úr heiminum og hafa starfað frá því á sjötta áratugnum . Læknar hafa verið framarlega í flokki þeirra sem eiga aðild að samtökunum og sama máli gegnir um aðrar heilbrigðisstéttir , einkum hjúkrunarfræðinga og ljósmæður . Til að fræðast um félagið og hlutverk lækna í starfsemi þess , heimsótti Læknablaðið Ósk Ingvarsdóttur fæðinga - og kvensjúkdómalækni á Heilsuverndarstöðina , en þar hefur félagið meðal annars fengið inni fyrir bókasafn sitt . Ósk er varaformaður Fæðslusamtakanna og hefur verið það frá stofnun . Núverandi formaður er Guðrún Ögmundsdóttir félagsráðgjafi og alþingiskona en fyrsti formaður félagsins var Sóley Bender lektor í hjúkrunarfræði . Það var ekki síst fyrir tilstilli og áhuga Sóleyjar Bender að Fræðslusamtök um kynlíf og barneignir voru stofnuð hér á landi . Hún hafði kynnt sér starf alþjóðasamtakanna , IPPF um nokkurt skeið og sótt fundi Evrópudeildar samakanna í nokkur ár . Stofnfundur samtakanna var geysivel sóttur og ljóst að margir töldu að sinna þyrfti þessum málaflokki mun betur en gert hafði verið fram til þess tíma . Samtökin hafa allt frá stofnun haft einn eða tvo lækna í stjórn . Strax í upphafi komu þeir að stefnumótunarvinnu og hafa alla tíð sýnt fræðslu og kynningarþætti samtakanna áhuga . Frá árinu 1975 hafa verið í gildi Lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemiaðgerðir . Mörgum hefur þótt fræðsluþáttur þessara laga hafa orðið nokkuð útundan . Með stofnun Fræðslusamtakanna hefur málaflokkurinn verið tekinn mun fastari tökum en fyrr . Starfsemi FKB er fjármögnuð af styrkjum frá ríki og borg og að einhverjum hluta einnig af félagsgjöldum . Samtökin eru byggð upp af sjálfboðaliðunum og ekki rekið með hagnað í huga , heldur fara allir fjármunir í starfsemi sem tengist beint markmiðum samtakanna . Hlutverk Fræðslusamtaka um kynlíf og barneignir er sem fyrr segir fyrst og fremst að standa fyrir fræðslu um kynlíf , getnaðarvarnir og barneignir . Því hlutverki hafa samtökin sinnt bæði með námskeiðum og fundum auk ráðgjafar og útgáfustarfsemi af ýmsu tagi . Samtökin gefa út fréttabréf sem kemur út tvisvar á ári þar sem fjallað er um margvísleg málefni . Meðal þess sem hefur verið tekið fyrir í fréttabréfunum eru neyðargetnaðarvarnir , kynsjúkdómar , kynlífsréttindi og kynheilbrigði en það hugtak vilja samtökin kynna sem víðast . Allir félagsmenn fá fréttabréfið auk þess sem því er dreift á allar heilsugæslustöðvar , félagsmiðstöðvar og til ýmissa ráðamanna og stofnana . Markmið með útgáfunni er meðal annars að kynna starf félagsins og nýja málaflokka og viðhorf sem tengjast kynlífi og barneignum . Auk þess hafa samtökin staðið fyrir útgáfu ýmissa bæklinga , til dæmis bæklings um neyðargetnaðarvörn . Mikilvægur þáttur í starfseminni er þátttaka í alþjóðastarfi og Evrópustarfi þar sem Íslendingar eru bæði þiggjendur og veitendur . Fjölmargir hafa sótt fundi erlendis á vegum þeirra , til dæmis heilbrigðisstarfsfólk , þar á meðal læknar . Sérstakir fundir hafa verið á vegum alþjóðasamtakanna fyrir ákveðna hópa , til dæmis ungt fólk og þingkonur og hafa Fræðslusamtökin séð um að senda fulltrúa úr þeim hópum . Fræðslusamtökin hafa á tiltölulega stuttum starfstíma komið mjög víða við . Frá upphafi hefur athyglinni verið beint mjög markvisst að því að fræða ungt fólk um kynlíf og getnaðarvarnir . Markmiðið er að ungt fólk sé vel upplýst og geti þannig tekið sjálfstæðar ákvarðanir um getnaðarvarnanotkun og barneignir . Í fyrsta fréttabréfi FKB ( 1995 ) voru birtar tölur sem meðal annars sýndu muninn milli Norðurlandanna á aldri mæðra . Þar kom fram að unglingsmæður , undir 20 ára aldri , voru 5,1% mæðra hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum var hlutfallið miklu lægra eða frá 2,3% upp í 3,4% ( 1994 ) . Enn er staðan mikið til sú sama . Fjöldi ungra mæðra undir 20 ára var um 240 árið 1994 og er um 250 árið 1999 . Þunganir stúlkna í þessum aldurshópi voru um 500 , helmingi þeirra lauk með fóstureyðingu . Nýleg rannsókn Sóleyjar Bender : Viðhorf íslenskra ungmenna til skipulegrar fræðslu og þjónustu vegna kynlífs og barneigna , sýnir að enn er verk að vinna varðandi fræðslu til ungs fólks um kynlíf , getnaðarvarnir og barneignir . Meðalaldur unglinga við fyrstu kynmök er 15,4 ár en aðeins 60% þeirra nota getnaðarvarnir þá . Í rannsókn Sóleyjar kom einnig fram að unglingar standa nokkuð misjafnlega að vígi eftir búsetu , þeir sem búa í strjálbýli eiga erfiðara með að nálgast getnaðarvarnir en unglingar í þéttbýli . Allir þekkja alla í smábæjum og unglingar veigra sér því við að útvega sér getnaðarvarnir . Það er helst að ungt fólk treysti sér til að leita til skólahjúkrunarfræðinganna , sem hafa verið geysilega áhugasamir í starfi félagsins . Unga fólkið sem mest þyrfti á fræðslu , ráðgjöf og getnaðarvörnum að halda er þó oft hætt í skóla og jafnvel byrjað að búa án þess að hafa nokkurn tímann fengið almennilega ráðgjöf . Leiðirnar til að nálgast unga fólkið eru margvíslegar . Læknanemar á öðru ári , sem sérstaklega hafa menntað sig á þessu sviði , sinna kynfræðslu fyrir ungt fólk , bæði í skólum og félagsmiðstöðvum . Starf þeirra hefur gefið mjög góða raun . Þeir hafa sett upp heimasíðuna www.forvarnir.com og er þar margvíslegt fræðsluefni auk möguleika til að fá svör við innsendum spurningum . Fræðslusaamtökin eru einnig með heimasíðu , www.fkb.is og er hægt að finna þar áhugaverðar tengingar , ýmislegt um starfsemi félagsins auk umsóknareyðublaðs fyrir þá sem vilja ganga í samtökin . Fleiri leiðir hafa verið nýttar til að koma fræðslu til ungs fólks . Meðal annars hefur fulltrúi frá Félagi framhaldsskólanema setið í stjórn FKB og mynduðust þá góð tengsl við þann aldurshóp . Í ágúst 1995 fengu Fræðslusamtökin aðstöðu í Hinu húsinu á horni Aðalstrætis og Vesturgötu í Reykjavík ( gamla Geysishúsinu ) . Þar var opnuð ráðgjöf fyrir ungt fólk á aldrinum 16 - 25 ára . Þar er boðið upp á fræðslu og ráðgjöf fyrir ungt fólk um kynlíf , getnaðarvarnir og barneignir og hægt er að fá neyðargetnaðarvörn ef þörf er á . Í upphafi var þarna um að ræða móttöku með viðtölum , símaráðgjöf og sameiginlegri verkefnavinnu . Opið var einu sinni til tvisvar í viku , fjóra tíma í senn , en með breyttri starfsemi Hins hússins er ráðgjafi á vegum Fræðslusamtakanna alltaf tiltækur á bakvakt og samið er um viðtalstíma eftir hentugleikum . Samtökin fengu herbergi til afnota í Hinu húsinu og var það innréttað mjög ólíkt hefðbundnum læknastofum . Hugmyndirnar komu flestar frá unga fólkinu sjálfu . Lýsingin er dempuð , í dökku loftinu er jólasería eða skreyting sem minnir á stjörnubjartan himin en á gólfinu eru notaleg antíkhúsgögn . Aðstaðan í Hinu húsinu hefur verið aðalaðsetur Fræðslusamtaka um kynlíf og barneignir . Auk ráðgjafarinnar var þar aðstaða með símsvara og tölvu . Síðastliðið haust fengu samtökin hins vegar skrifstofuhúsnæði á Laugavegi 7 ásamt fleiri félögum . Þar hefur félagið þegar komið upp skrifstofuaðstöðu og hefur aðgang að fundarsal . Draumurinn er að fá starfsmann í hlutastarf á næsta ári og efla útgáfustarfsemi og námskeiðshald . Bókasafn samtakanna sem geymt hefur verið á Heilsuverndarstöðinni mun einnig flytjast í nýja húsnæðið . Þeir læknar sem tekið hafa þátt í starfi FKB hafa sinnt margvíslegum verkefnum . Kvensjúkdómalæknar hafa að vonum verið mest áberandi í þeirra hópi en heimilislæknar hafa einnig sýnt starfinu áhuga og oft komið með nýjar áherslur í ljósi reynslu sinnar . Sóst er eftir að fá fleiri heimilislækna til starfa , ekki síst vegna þeirra sérstöku tengsla sem þeir hafa við sjúklinga sína . Fræðslusamtökin hafa talið það í sínum verkahring að standa fyrir fræðslu fyrir heilbrigðisstéttir og hafa haldið fundi um ýmis málefni . Þá hafa læknar getað sótt fræðslufundi og námskeið erlendis fyrir milligöngu samtakanna . Þau hafa lagt sérstaka áherslu á það að undanförnu að kynna neyðargetnaðarvörnina ítarlega , meðal annars fyrir læknum , því upplýsingar um hana hafa verið af skornum skammti og misskilnings gætt . Í því skyni hafa meðal annars verið skrifaðar greinar , útbúinn bæklingur og haldnir fundir . IPPF hefur á sínum snærum alþjóðlegt læknaráð ( International Medical Advisory Panel ) sem er hópur sérfræðinga í málefnum fjölskylduáætlunar . Ráðið gefur út fréttabréf nokkrum sinnum á ári . Ráðið fær ýmsar spurningar og verkefni á sitt borð og reynir að gefa faglegar ráðleggingar sem eru birtar í fréttabréfum þess og eru lesnar og notaðar af heilbrigðisstarfsfólki um allan heim . Þar er til dæmis að finna ráðleggingar um getnaðarvarnanotkun fyrir ákveðna langvinna sjúkdóma , ráðleggingar um fóstureyðingar og ófrjósemiaðgerðir , svo eitthvað sé nefnt Heimasíða FKB er tengd heimasíðu IPPF , www.ippf.org en þar er meðal annars að finna nánari upplýsingar um læknaráðið . Starfsemi aðildarfélaga IPPF er samræmt milli landa og mikil áhersla lögð á að samsvörun sé til dæmis í notkun ýmissa hugtaka . Þar af leiðandi eru þær upplýsingar sem safnað er saman frá hinum fjölmörgu aðildarlöndum sambærilegar og í sumum tilvikum mikilvægt efni í alþjóðlegum rannsóknum . Rík áhersla er lögð á að allt sem gert er í landssamtökunum sé í samræmi við hugmyndafræði og sjónarmið sem alþjóðasamtökin hafa samþykkt . Samtökin fjalla mikið um mannréttindi og það er ekki síst á því sviði sem þessi afdráttarlausa afstaða og samræming hefur sannað gildi sitt . Mannréttindi eru að mati samtakanna algild réttindi sem eiga ekki að vera breytileg milli landa . Samtökin leggja áherslu á að kynlífs - og frjósemiréttindi séu hluti almennra réttinda . Þar er til dæmis átt við rétt hvers og eins til að ráða yfir líkama sínum , rétt til aðgangs að getnaðarvörnum , að þurfa ekki að undirgangast aðgerðir á borð við umskurð á unga aldri og að njóta jafnréttis án tillits til kynhneigðar . Það telst til tíðinda að alþjóðasamtök fólks af öllum trúarbrögðum heims frá fjölmörgum löndum og menningarsvæðum skuli standa saman að stefnumótun af þessu tagi . Starfsemin er mismunandi eftir löndum , sums staðar er um að ræða einu fræðslu og ráðgjöf sem tiltæk er um kynlíf , getnaðarvarnir og barneignir , sums staðar er jafnvel boðið upp á fæðingarþjónustu og síðan hafa samtökin allvíða verið eini staðurinn þar sem hægt er að leita eftir fóstureyðingum . IPPF hefur mikið samstarf við Alþjóðaheilbrigðisstofnunina ( WHO ) og hefur tekið virkan þátt í alþjóðaráðstefnum á borð við Kaíró-ráðstefnuna og kvennaráðstefnuna í Bejing . Á nýju ári eru helstu verkefni félagsins að útvega góðan starfsmann sem getur tekið yfir ýmis verkefni sem fram til þessa hafa verið á höndum stjórnar og unnin í rýrum frítíma stjórnarfólks . Stefnt er að því að hafa fastan opnunartíma skrifstofu eftir að starfsmaður hefur verið ráðinn . Framundan eru ýmis verkefni sem eru rétt að fara af stað . Í bígerð er að vera með fræðslu fyrir foreldra og samvinnu við foreldasamtök í skólum . Unnið er að útgáfu bæklings um ófrjósemiaðgerðir . Verið er að leggja síðustu hönd á ítarlega starfsáætlun Fræðslusamtakanna . Áfram verður lögð mikið áhersla á samstarf við yfirvöld til þess að sjónarmið samtakanna um jafnan rétt allra á þessu sviði og að réttur einstaklingsins varðandi kynlíf og fjölskylduáæltun verði virtur . Þótt stundum heyrist að þessi málaflokkur sé í himnalagi á Íslandi er ljóst að úr ýmsu þarf að bæta , ekki síst hvað varðar fræðsluna . Fjöldi fólks sem flyst til Íslands frá öðrum menningarsvæðum fer vaxandi . Reynsla nágrannaþjóðanna hefur sýnt að þekking og þátttaka í alþjóðlegu starfi er gott veganesti í að laga fræðsluna að þeim ólíku þörfum sem geta verið til staðar í fjölmenningaríkjum .