Ef skimun er jákvæð má taka fylgjusýni og fæst svar eftir tvo daga . Ef færa á fósturgreiningu á Íslandi frá öðrum þriðjungi meðgöngu til fyrsta þriðjungs og til allra sem þess óska , þurfa konur að koma fyrr í mæðravernd en nú er og fagfólk í heislugæslu þarf að kynna sér þessa nýjung til að geta veitt skjólstæðingum sínum sem bestar upplýsingar . Skimun til greiningar á litningagöllum fósturs með mælingum á lífefnavísum í blóði móður hófst fyrir um það bil 20 árum , þegar Merkatz uppgötvaði fyrir tilviljun að þrístæðu 21 þungunum fylgir lágt alfa-fetóprótín ( AFP ) ( 1 ) . Þá hafði skimun með mælingu á alfa-fetóprótíni í blóði móður verið í gangi um nokkurt skeið , til að greina miðtaugakerfisgalla hjá fóstrum , en alfa-fetóprótín er þá hækkað . Síðar bættust við aðrir lífefnavísar eins og tengt ( unconjugated ) estríol ( uE 3 ) og ß-hCG ( ß-human chorionic gonadotropin ) ( 2 ) . Þannig varð til svokallað þrípróf sem byggir á mælingu þessara þriggja lífefnavísa í móðurblóði sem ásamt aldri móður má nota við 15 - 22 vikna meðgöngu til að reikna líkindamat fyrir litningaþrístæður 13 , 18 og 21 ( 3 ) . Með þessari aðferð má fá vísbendingu um allt að tvo þriðju þrístæðu 21 þungana , miðað við 5% jákvæða skimun ( 3 ) . Aðalgalli þessarar aðferðar er hve seint á meðgöngu niðurstaða liggur fyrir . Ef jákvæð skimun fæst úr þríprófi við 16 - 17 vikur , er gerð legvatnsástunga til endanlegrar greiningar og niðurstaða fæst tveimur til þremur vikum síðar . Þá er meðgangan tæplega hálfnuð og móðirin farin að finna meira til þungunarinnar meðal annars fósturhreyfingar . Ef litningagerð fósturs er óeðlileg og verðandi foreldrar óska eftir að enda meðgönguna , þá er það erfið reynsla fyrir þau , bæði líkamlega og andlega . Nýverið hafa komið fram lífefnavísar sem nota má á fyrsta þriðjungi meðgöngu til að reikna líkindamat með tilliti til litningagalla fósturs ( 4,5 ) . Að færa fósturgreininguna fram um sex til átta vikur væri því mikilvægt . Ef niðurstaðan er að binda skuli endi á meðgönguna þá er aðferðin einfaldari og ekki eins erfið fyrir móðurina . Hér verður sagt frá samþættu líkindamati með tilliti til litningagalla fósturs sem byggist á ómskoðun og lífefnavísum . Spencer og félagar birtu árið 1999 afturskyggna rannsókn þar sem ómskoðun og hnakkaþykktarmæling við 10 - 14 vikur var notuð samhliða lífefnavísum til að reikna líkindamat með tilliti til þrístæðu fósturs ( 6 ) . Notuð var aðferð við lífefnamælingar sem gerir kleift að fá niðurstöður á aðeins 30 mínútum frá blóðtöku ( 7 ) . Þeir bentu því á þann möguleika að blóðprufa og ómskoðun gætu farið fram í einni heimsókn og verðandi foreldrar þannig fengið niðurstöðu og ráðgjöf strax . Ef líkindamat gefur til kynna auknar líkur á þrístæðu fósturs er gerð legvatnsástunga eða fylgjusýni fengið til endanlegrar greiningar á litningagerð fósturs . Lífefnafræðilegu vísarnir eru frítt ß-hCG og PAPP-A , en þeir ásamt hnakkaþykktarmælingunni eru hver um sig óháður vísir um þrístæður hjá fóstri . Saman geta þessir þrír vísar , ásamt aldri móður , leitt til greiningar á allt að 90% þrístæðu 21 tilfella miðað við 6% jákvæða skimun . Hægt er að lækka jákvæðu svörin niður í 1% en þá lækkar jafnframt greining þrístæðu 21 tilfella niður í 70% . Þarna var sett fram aðferð til skimunar fyrir þrístæðu 21 sem gaf von um góðan árangur , en hafði ekki verið prófuð á framskyggnan hátt . Ári síðar birtu Spencer og félagar niðurstöður úr framskyggnri rannsókn , þar sem boðið var upp á skimun fyrir þrístæðum hjá fóstri í einu skrefi með lífefnavísum ( frítt ß-hCG og PAPP-A ) og hnakkaþykktarmælingu ( 8 ) . Á einu ári var 4190 konum , sem komu í mæðravernd , boðin skimun við 10 vikur og þrjá daga til 13 vikna og sex daga meðgöngu og 4088 ( 97,6% ) þáðu skimunina . Meðal 6,5% kvennanna var meðgangan skemur á veg komin en þær höfðu talið og fengu þær nýjan tíma síðar . Hjá 6,1% kvenna var meðgangan lengra á veg komin en þær höfðu talið og fengu þær tíma í hefðbundinni skimun á öðrum þriðjungi meðgöngu með AFP og ß-hCG , ( skimun fyrir miðtaugakerfisgöllum og þrístæðu 21 eins og tíðkast í Bretlandi ) . Heimsóknin tók eina klukkustund og fólst í ráðgjöf vegna rannsóknarinnar , blóðprufu og ómskoðun og túlkun á niðurstöðum með ráðgjafa í lok heimsóknar . Meðalaldur kvennanna var 29 ár og 12,7% voru eldri en 35 ára . Líkindamat var hærra en 1 : 300 ( screen positive ) meðal 6,7% ( 253 / 3762 ) kvennanna ; þar af voru 5,5% fyrir þrístæðu 21 og 1,2% fyrir þrístæðu 13 eða 18 . Eftir ráðgjöf varðandi legvatnsástungu eða fylgjusýni til endanlegrar greiningar á litningagerð fósturs ákváðu 82% kvennanna að fara í slíka rannsókn , langflestar í fylgjusýni . Nítján tilfelli fundust af mislitnun ( aneuploidy ) fósturs . Samþætt líkindamat byggt á aldri móður , hnakkaþykkt fósturs og fríu ß-hCG og PAPP-A í blóði móður leiddi til greiningar á 86% ( 6/7 ) þrístæðu 21 tilfellum , 100% ( 9/9 ) af þrístæðu 13 og 18 tilfellum og 95% ( 18 / 19 ) af öllum tilfellum með mislitnun . Ellefu fylgjusýni voru gerð til að greina hvert tilfelli af mislitnun . Hjá þeim 253 konum sem voru með jákvæða skimun dóu þrjú fóstur í móðurkviði á 18. - 22. viku , fimm voru með nýrnagalla , eitt með vöðvarýrnun ( myotonic dystrophy ) og 10 voru með hjartagalla . Hér var staðfest með framskyggnri rannsókn að skimun fyrir litningagöllum á fyrsta þriðjungi meðgöngu stenst fyllilega þær væntingar sem afturskyggna rannsóknin gaf til kynna ( 6 ) . Til að skimun á fyrsta þriðjungi meðgöngu sé betri en skimun á öðrum þriðjungi , þarf hún að vera nærri 10% betri til að vega á móti fjölda fósturláta sem verða frá náttúrunnar hendi ( 9 ) . Skimun á öðrum þriðjungi meðgöngu með lífefnavísum leiðir til greiningar á að meðaltali 65% litningaþrístæðna ( 10 ) , en ofangreind aðferð Spencers og félaga leiðir til greiningar á 95% litningaþrístæðna . Ekki leikur því vafi á yfirburðum skimunar á fyrsta þiðjungi meðgöngu . Wald og félagar ( 11 ) hafa sett fram tillögu að samþættri skimun með lífefnavísum á fyrsta og öðrum þriðjungi meðgöngu , ásamt ómskoðun og hnakkaþykktarmælingu . Lífefnavísarnir eru PAPP-A á fyrsta þriðjungi meðgöngu og AFP , uE 3 , ß-hCG og inhibín-A á öðrum þriðjungi meðgöngu . Jákvæð skimun var miðuð við 1 : 120 eða hærra og þannig leiddi skimunin til greiningar 85% þrístæðu 21 þungana með aðeins 0,9% tíðni jákvæðrar skimunar . Við þetta dregur verulega úr inngripum , það er legvatnsástungum og fylgjuvefssýnum . Þá fækkar þeim sem þurfa að upplifa þann kvíða sem fylgir jákvæðri skimun . Hnakkaþykktarmæling hefur einnig verið notuð ásamt aldri móður og ß-kjarna í þvagi , ( niðurbrotsefni ß-hCG ) við 16 vikur og var næmi fyrir þrístæðu 21 85,7% en jákvæð svör 4,9% ( 12 ) . Á Íslandi eru um það bil 4200 fæðingar á ári eða ámóta margar og fjöldi prófaðra í hinni framskyggnu rannsókn Spencers ( 8 ) . Aldursdreifingin er einnig sambærileg við íslenskar mæður . Íslenskar konur koma þó yfirleitt ekki í mæðraskoðun fyrr en eftir 12 vikur , ólíkt því sem tíðkast í Bretlandi . Margar konur fara samt fyrr til læknis til að fá staðfestingu á þungun , en þá gefst tækifæri til fræðslu til verðandi foreldra . Ef bjóða á skimun fyrir litningagöllum á fyrsta þriðjungi meðgöngu þarf að boða konur í fyrstu mæðraskoðun fyrr en nú er , eða við 8 - 10 vikur . Einnig þurfa ljósmæður og læknar í heilsugæslu að fá upplýsingar um hvað er í boði , svo þau séu í stakk búin að veita skjólstæðingum sínum ráðgjöf . Ljóst er , að ekki hafa allir verðandi foreldrar áhuga á skimun fyrir litningagöllum og mikilvægt er að hlusta á óskir hvers og eins . Skimunin getur líka leitt í ljós önnur vandamál en litningagalla svo sem hjartagalla . Vitneskja um slíkt getur verið mikilvæg svo rétt viðbrögð séu viðhöfð við fæðingu og á nýburaskeiði , til dæmis ef þörf er á skurðaðgerð strax eftir fæðingu . Það er lykilatriði að hlutlaus ráðgjöf sé veitt og að verðandi foreldrar fái greinargóðar upplýsingar sem settar eru fram á skýran hátt , þannig að þau geti tekið sjálfstæða ákvörðun varðandi þungunina .