Við mat á gæðum lyfjameðferða var stuðst við 15 lyfjamiðaða gæðavísa . Konur voru líklegri til að hafa gæðavísi en karlar ( konur 56,2% , karlar 39,9% ) . Öldruðum fjölgar hratt um allan heim . Þrátt fyrir að lyf séu oft lífsnauðsynleg geta þau einnig leitt til lyfjatengdra vandamála sem eru tíðari og alvarlegri hjá öldruðum en þeim sem yngri eru . Gæðavísar hafa verið þróaðir til þess að meta gæði lyfjameðferða . 7 Lyfjamiðaðir gæðavísar eru oft valdir eftir þeim lyfjum og lyfjasamsetningum sem ætti að forðast í lyfjameðferð aldraðra . 8 , 9 Óviðeigandi lyfjameðferð felur í sér notkun lyfja sem eru mjög líkleg til að geta valdið aukaverkunum eða skaðlegum milliverkunum . Flestar benda þó í sömu átt : óviðeigandi lyfjaávísanir eru mikið vandamál á sviði heilbrigðisþjónustu aldraðra . 15 Nokkrar rannsóknir hafa verið gerðar sem benda til þess að óviðeigandi lyfjanotkun sé algengari meðal kvenna en karla . 16 - 19 Ástæðan fyrir því gæti meðal annars verið sú að konur leita oftar eftir heilbrigðisþjónustu og lýsa frekar einkennum en karlar . Athugað var hvort mismunur væri á gæðum eftir kyni og aldri . Efniviður og aðferðir Þýðið í rannsókninni voru einstaklingar 70 ára og eldri sem lögðust fyrirvaralaust inn á lyflækningasvið I og bráðaöldrunarlækningadeild ( B4 ) á öldrunarsviði Landspítala árið 2007 . Fjöldi rýndra sjúkraskráa takmarkaðist við þann tíma sem rýnarnir höfðu til að ljúka meistaraprófi í lyfjafræði . Af 818 sjúkraskrám sem farið var yfir voru 184 útilokaðar . Það hélt utan um ástæðu komu , athugasemdir lækna , lyf við komu , fjölda lyfja við komu og aðrar athugasemdir . Í mörgum tilfellum var ekki hægt að finna bæði bráðasjúkraskrá og læknabréf af bráðamóttöku . Ef hvorugt fannst var innlögn ekki tekin með . Lyf við komu voru skráð í samræmi við skráningu í bráðasjúkraskrá , læknabréfi af bráðamóttöku , innlagnarnótu og / eða lyfjablöðum . Einn höfunda , sérfræðingur í öldrunarlækningum , lagði mat á gildi þeirra og nothæfi í þessari rannsókn . Í töflu I má sjá gæðavísana sem notaðir voru í rannsókninni ásamt rökstuðningi fyrir vali þeirra . Til samanburðar var t-próf notað á samfelldum breytum en annars c 2 – próf. Til þess að mæla fylgni milli gæðavísa og ýmissa breyta var notuð einbreytudreifigreining , ANOVA - , eða c 2 – próf þegar ekki var um samfelldar breytur að ræða . Við tölfræðilega úrvinnslu var notað Statistical Package for the Social Sciences , SPSS 18.0 . Önnur úrvinnsla var gerð í Excel 2007 töflureikni og í skráningarkerfinu sem þróað var fyrir þessa rannsókn . Tilskilin leyfi fyrir rannsókninni fengust hjá Persónuvernd og siðanefnd Landspítala . Meðalfjöldi lyfja var 6,8 lyf ( spönn 0 - 24 ) . Algengustu flokkar meðal kvenna voru flokkar C ( 86,1% ) , N ( 71,1% ) , A ( 57,4% ) og B ( 57,0% ) . Mestur fjöldi gæðavísa á mann var átta en þrír einstaklingar voru með þann fjölda gæðavísa . Á öllum aldursbilum ( 70 - 74 ára , 75 - 79 ára , 80 - 84 ára og ≥ 85 ára og eldri ) voru flestir með engan gæðavísi . Í sex af 15 gæðavísum var tölfræðilega marktækur munur milli kynja . Konur voru oftar með fimm af þessum sex gæðavísum . Algengasti gæðavísir hjá báðum kynjum voru svefnlyf ( 41,0% kvenna , 24,8% karla ) . Tafla IV sýnir niðurstöður tvíundargreiningar á sambandi aldurs , kyns og fjölda lyfja við líkur á að hafa einn eða fleiri gæðavísa . Allar óháðu breyturnar , aldur , kyn og fjöldi lyfja , hafa tölfræðilega marktækan stuðul . Einnig var námundað R 2 ( Nagelkerke R square ) ekki lágt ( 0,334 ) , sem gefur til kynna að líkanið geti skýrt að nokkrum hluta líkurnar á því að vera með gæðavísi . Umræður Gæði lyfjameðferða meðal aldraðra hafa ekki verið rannsökuð að ráði á Íslandi og hafa skilyrðagæðavísar fyrir lyfjameðferð við innlögn á sjúkrahús ekki verið skoðaðir áður með jafn víðtækum hætti og gert var í þessari rannsókn . Í rannsókn sem gerð var á Íslandi árið 1995 meðal 75 ára og eldri sem lögðust fyrirvaralaust inn á lyflækningadeildir Borgarspítalans , var meðalfjöldi lyfja hjá konum 5,8 lyf en 6,6 lyf hjá körlum . Ástæðan fyrir hærra hlutfalli sjúklinga á hugsanlega óviðeigandi lyfjameðferð í þessari rannsókn er líklega sú að sænska rannsóknin náði til alls þýðisins en þessi rannsókn tók aðeins til þeirra sem þurftu á innlögn að halda . Konur voru oftar með fimm af þeim sex gæðavísum þar sem tölfræðilega marktækur munur kom fram . Karlar höfðu oftar gæðavísinn „ aspirín + warfarín “ . Fleiri konur en karlar kvarta undan svefnerfiðleikum og eykst algengi kvartana með hækkandi aldri . Algengi ávísana á svefnlyf eykst með hækkandi aldri og er ávísun á þessi lyf meiri hjá konum er körlum . Notkun róandi lyfja og svefnlyfja er mikil og er margt sem bendir til þess að þau séu ofnotuð meðal aldraðra . 23 Tveir gæðavísar voru notaðir fyrir samhliða notkun þriggja eða fleiri geðlyfja . Gæðavísirinn „ notkun þriggja eða fleiri geðlyfja “ var skilgreindur sem notkun lyfja í flokkunum N02 A , N05 og N06 A. Þar sem flokkur N02 A nær yfir verkjalyf , morfín , kódein og fleiri , var ákveðið að hafa einnig annan gæðavísi „ notkun þriggja eða fleiri geðlyfja 2 “ sem tekur ekki N02 A-flokkinn ( ópíóíða ) með . Þetta stafar líklega af skörun milli gæðavísa . 4 , 11,25 Í fyrrnefndri sænskri rannsókn frá 2005 var leiðrétt fyrir aldri , menntunarstigi og fjölda lyfja en konur voru samt líklegri til þess að vera á hugsanlega óviðeigandi lyfjameðferð en karlar . Sleppa þurfti 9,0% sjúkraskráa vegna skorts á gögnum en alls uppfylltu 22,5% sjúkraskráa ekki skilyrði rannsóknar . Þetta gæti leitt til upplýsingabjaga ef þær sjúkraskrár sem ekki var hægt að rýna voru vegna sjúklinga sem voru að einhverju leyti frábrugðnir þeim sem hægt var að safna gögnum um . Einnig er fjöldi gæðavísa að einhverju leyti oftalinn vegna skörunar á gæðavísum eins og áður hefur komið fram . Þar sem einungis lyfjaupplýsingum var safnað , var notast við lyfjamiðaða gæðavísa í þessari rannsókn . Gæðavísarnir sem valdir voru miðast allir við lyf eða lyfjasamsetningar sem mælt hefur verið með að forðast eða lágmarka í lyfjameðferð aldraðra . 7 Í sumum tilvikum getur legið fyrir rökstuðningur fyrir notkun ákveðinna lyfja og lyfjasamsetninga . Þetta getur til dæmis átt við um tímabundna notkun svefnlyfja . Æskilegra væri að nota áreiðanleikaprófað mælitæki ef til framhaldsrannsókna kæmi , auk þess sem slíkt auðveldaði samanburð við erlendar rannsóknir . Einnig gæti verið áhugavert að skoða gæði lyfjameðferða aldraðra í framsýnni rannsókn þar sem sjúkdómsgreiningar og einkenni eru skoðuð og tengsl lyfjameðferðar við ástæðu innlagnar metin jafnóðum . Steinar Hugi Sigurðarson hugbúnaðarverkfræðingur fær þakkir fyrir forritun á skráningarkerfi og aðstoð við tölvuúrvinnslu . Guðrún Þengilsdóttir lyfjafræðingur fær þakkir fyrir rýningu á hluta sjúkraskráa . Einnig fær María Heimisdóttir sviðsstjóri hag - og upplýsingasviðs og starfsmenn hagdeildar Landspítala þakkir fyrir að greiða götu rannsóknarfólks við gagnasöfnun .