Samgangnamál . Eftir Björn Bjarnason , jarðyrkjumann . Flestir , sem um " landsins gagn og nauðsynjar " hugsa , munu nú orðið viðurkenna hversu lífsnauðsynlegar greiðar samgöngur eru - álíka nauðsynlegar fyrir þjóðlífið , eins og æðarnar fyrir líkamann . Óhætt að dæma um þjóðlífið eftir samgöngunum . Dauflegt ástand hjá oss með hvorttveggja . En fyrsta stig til framfaranna er að sjá og viðurkenna , hvað bótavant sé , og á það stig mun nú samgangnamálið komið hér . " Lítið er smátt og stutt er skammt " . Og þá er næst að koma sér niður á , hvernig eigi að koma því til framkvæmda , sem gjöra þarf . Um það eru víst enn mjög skiptar skoðanir , hvað samgangnamálið snertir . Að vísu mun það nú orðið ljóst , landsstjórninni að minnsta kosti , að það , sem gjört verður að vegarbótum á landi , verði að gjöra eftir verkfræðilegum reglum , hvað vinnuna snertir . En það er ekki einhlýtt , að vegurinn sé vel byggður , hann þarf að vera hagkvæmlega lagður ; en það er ekki landstjórnarinnar meðfæri að ráða neinu eða ákveða um það . Í hitt-ið-fyrra vildi ég sýna fram á það í ritgjörð um " samgöngumál " ( í Þjóðólfi , 25. , 27. og 29. tbl. ) , að eina ráðið til að fá vegabæturnar gjörðar með reglu og samkvæmi ( systematiskt ) væri að fá forstöðu þeirra í hendur verkfræðingi , sem helst ætti að vera innlendur maður , og hafa svo viðunanleg kjör , að hann gæti algjörlega lifað fyrir þann starfa sinn . Í sumar tók blaðið Ísafold - sem oft þykir fara furðu nærri um hugsunarhátt landsstjórnarinnar - alveg í sama strenginn . Ég gæti því trúað , að mönnum þeim , er nú hafa á hendi yfirumsjón með vegagjörð hér á landi , væri kærast að losast sem fyrst við þann starfa . Má ef til vill búast við , að til Alþingis að sumri komi tillaga frá stjórninni um stofnun samgangnamálastjóraembættis á Íslandi . En þá er einkar-áríðandi , að þingið , og þjóðin í heild , hafi opnað augun og séð nauðsynina í þessu efni , svo að það kasti eigi frá sér þeirri perlu ( - því perla væri það fágæt og dýrmæt úr þeirri átt - ) , gleðilegum vott um umhyggju fyrir lífsglæðing og framförum hjá þjóð vorri . En því miður er ég smeikur um , að framfarirnar séu enn eigi skriðnar svo langt fram , að þetta sé orðið almennt viðurkennt . Menn munu hugsa , að það sé " húmbúg " eða heimska að hafa sérstakan embættismann til að sjá um vegabætur ! Og þó er það einungis hyggileg " vátrygging " veganna ( eins og Ísafold tók fram ) . Ég þori að fullyrða , að þessi ár ( 5 - 6 ) , sem fengist hefur verið við reglulega vegagjörð hér á landi , hefur það kostað miklu meiri fjárútlát fyrir landið að hafa ekki slíkan mann , en þó hann hefði verið með 3 - 4.000 kr. launum árlega . Þetta mætti sanna reikningslega , en það kostar nokkurt ómak , og verð ég þess vegna að sleppa því að sinni . Meðan svona stendur , meðan hæfan forstöðumann vantar , verður öll vegalagning hjá oss frumstefnulaus og á reiki . Er þá hætt við að þeir , sem atkvæði geta haft um vegamál , neyti þess , samkvæmt sveitapólitískum reglum , til að toga einhvern brúarstúf í sína átt . Og landsstjórnin á úr vöndu að ráða , þar sem ekkert áreiðanlegt er til að styðjast við , vegalöggjöfin ófullkomin o . fl. o . fl . Að fá útlending til að bregða sér hingað stund úr sumri , er nauða-þýðingarlítið ; maðurinn þarf að búa hér og vera eða verða gagn-kunnugur náttúru landsins og loftslagi . Hann þarf að ferðast vetur og sumar um þá staði , þar sem veg á að leggja , og kynna sér öll náttúru-umbrot og byltingar , af viðtali við kunnuga menn , þar sem eftirtekt og kunnugleiki hans sjálfs eigi nær til . Við að byggja brýr og vegi þarf að taka tillit til svo margs , sem útlendingur hefur eigi hugmynd um , þó hann dvelji hér hluta úr sumri . Jafnvel þó þess sé öll þörf og meir en mál að fá sem fyrst mest og verulegast framhald á framkvæmdum til samgangnabóta , mundi þó betra að biðloka við eða fara sér hægt 2 - 3 ár enn , meðan verið væri að búa til eða útvega " samgangnamálaráðgjafa " - því undirbúningstíma þarf til þess - en úr því ætti að taka til óspilltra málanna . Þó ég geri mér nú bestu vonir um , að farið verði að gjöra gangskör að því , að útvega hæfan verkfræðing til að vega samgöngumálum vorum og vegagjörð forstöðu , er ég ekki alveg viss um , að það verði svo fljótt . Allar vonir geta brugðist . Ég vil þá leyfa mér að láta enn uppi álit mitt um nokkur atriði í samgangnamáli voru , er ég vil biðja menn að athuga . Eins og oft hefur verið tekið fram , væru það hinar auðveldustu , fljótustu og verulegustu samgangnabætur , ef gufuskipaferðum kring um landið og inn á firðina yrði komið á , svo að verulegu gagni kæmi . Að undanteknum nokkrum hluta suðurstrandarinnar , má svo telja , að hvergi sé lengra en dagleið til næstu hafnar . Væri nú sævarsamgöngunum komið í það horf , að eimskip kæmi 1 - 4 sinnum í mánuði á hverja höfn við landið allt árið , þegar ís eigi hindraði , má geta nærri , hver ómetanlegur léttir það væri fyrir samgöngur og öll viðskipti landsmanna . Sjóveginn , þennan aðalveg landsins , þarf lítið að bæta , að eins með leiðarmælingum , leiðarljósum og bryggjum , þar sem þeim má við koma . Og svo vantar algjörlega flutnings-áhöldin , skipin ; en þau mætti að sumu leyti fá lánuð ( leigð ) hjá nágrönnunum fyrst í stað - ekki hjá ( sameinaða ) okurkarlinum í Höfn , heldur hverjum sem best kjör byði . Landvegina má skoða sem aukavegi , eða sem greinar á þessum aðalvegi , sjónum , og því að byggja þá út frá honum á ýmsum stöðum inn í fjölbyggðustu héruðin . En gott væri að geta tengt þau saman með einum landvegi kringum landið , jafnóðum og ástæður leyfðu . Þetta er sú frumregla ( system ) , sem byggja bæri á allar framkvæmdir til umbóta á samgöngunum hjá oss . Hvað viðvíkur samgöngum á sjó , skal ég hér aðeins taka það fram , að ég álít ástand það , sem þær nú eru í , svo ófullkomið og óhagkvæmt , að það mætti telja frámunalegt rænuleysi , ef eigi væri reynt hið bráðasta að bæta úr því , í hið minnsta að leita fyrir sér um hagkvæmari skipaleigu-samning en nú er við að búa . Til mælinga og annarra umbóta á sjóleiðinni þyrfti að leggja fé á hverju ári fyrst um sinn . Það greiðir fyrir gufuskipaferðunum . Annars óska ég að forkólfar gufuskipamálsins þreytist eigi á að halda því vakandi , og reyna að ýta því fram á leið . " Vegagjörðarmaður " hefur nýlega ritað í " Þjóðólf " ( 4. tbl. þ. á . ) um vegagjörð . Hann álítur " að halda ætti áfram sama veginum ár eftir ár þangað til hann er búinn " og telur til þess helstu landspóstvegina austur og norður ( frá Reykjavík ) . Þetta væri auðvitað æskilegt , og ástæður hans eru að sumu leyti góðar ; en sá hankur er á því , að fyrst um sinn lenti þá allar vegabæturnar því nær á einum stað , Suðurlandi , og svo gleyptu þessir tveir vegir allt samgangnabótaféð , ef þeim ætti nokkuð verulega áfram að miða ; en hvorttveggja mundi óvinsælt í öðrum hlutum landsins , enda að mínu áliti ekki rétt , samkv. frumreglunum hér að ofan . Ég álít , að fyrst ætti að leggja vegi frá kauptúnum , höfnum eða lendingum við sjó inn í landsveitirnar , sem síst geta notað sjóinn til vöruflutninga , þó með nokkru tilliti til þess , að landpóstarnir gætu notað vegkafla þessa , og að þeir síðan yrðu samtengdir , er fram liðu stundir . Væri þessari reglu fylgt , ávallt byrjað frá höfn - áfangastað á sjóveginum - mætti flytja vagna , vinnutól öll og brúarefni á skipi að upphafsenda vegarins og er þar með verkfæraflutningskostnaðar-ástæða " vegagjörðarmannsins " að mestu fallin . Húnavatnssýslu-kaflann fyrirhugaða ætti þannig að byrja frá Hrútafirði gagnvart Borðeyri eða frá Miðfjarðarbotni og halda þaðan austur eftir héraðinu . Ætti svo austurendi vegarins , eða armur af honum að ná til sjávar við Blönduós eða annan hentugan stað þar nálægt ( eða þá byrja þaðan ) . Kaflinn yfir Borgarfjarðarsýslu gæti byrjað við Hrafnabjargahöfn eða annan hentugan stað við Hvalfjörð , og endað við brú yfir Hvítá . Armur af honum sunnanverðum væri gott að næði út á Akranes . Mýrarsýslu-kaflinn frá Borgarnesi í báðar áttir austur ( að Hvítárbrú ) og vestur eftir Mýrunum . Árnessýslu-kaflinn frá Eyrarbakka austur á við að Þjórsárbrú með samtengingararmi fyrir Ölfversárbrú vestur á við , móti Svínahraunsveginum . Á líkan hátt norðanlands og austan . Landssjóður ætti að leggja fram fé til vegagjörðanna , en sýslufélögin afborga það að meiru eða minnu leyti , þar sem vegirnir væru ekki á aðalpóstleið ( væru aðeins héraðsvegir , t . d. Akraness-armurinn ) . Fátt er óþakklátlegar þegið en aðfinningar . Er það og eðlilegt , því þær eru oft óþægilegar . En nauðsynlegar geta þær þó verið . Árið 1882 ritaði ég fyrst um vegabætur ( í Ísaf . ) og fann að vegagjörð þeirri , er þá var farin að tíðkast , sérstaklega " Kambaveginum " fræga . Undirtektirnar urðu þá svar frá einum af " vorum eldri innlendu vegameisturum " ( auðvitað kryddað með persónulegum móðgunaryrðum , eins og oftítt er hjá oss , þegar um almenn mál er að ræða 1 ) . En nú í sumar síðastl . , eftir 8 ár rúm , slær Ísaf . á sama strenginn og ég 1882 ( í 64. tb . : " Vegagjörðarátak - dýrt kennslukaup " ) . Mér þykir of vænt um þennan litla vísi til framfara í vegagjörð hjá oss , vegastúfinn frá Reykjavík uppí Svínahraun , til þess að fara nú að finna að honum . Einungis skaði , að hann liggur að mestu í óbyggð , svo hann verður eigi að notum til vagnferða fyrir landsmenn , eða til að hvetja til að taka upp vagna , fyr en ef hann kæmist austur yfir fjallið . En Mosfellsheiðarveginn álít ég algjörlega vanhugsað fyrirtæki . Skal ég reyna að gjöra grein fyrir því áliti mínu . Ætla mátti , að Svínahraunsvegagjörðin hefði nógsamlega kennt mönnum , hve fráleitt það er , að byrja slíka vegagjörð frá fjalli , og verða þannig að flytja allt til vegagjörðarinnar á hestabökum , í stað þess að byrja frá sjó og nota vagnflutning jafnóðum eftir veginum . Slíkt gengur næst því að heita óvita-fjárvarsla . Betra væri , að láta slíka fjallvegastúfa " bíða betri tíða " , en verja heldur þeim krónunum til að vega sveitirnar . Þá er vegarstefnan til að vegleggja miðja heiðina , í líka stefnu og gamli götustígurinn lá , vegurinn varðaður , sæluhús byggt - en þegar til kemur , er ómælt og ákveðið hvar vegurinn á að liggja til byggða ! Ísaf . ( XVIII. 6. ) segir , að fyrst í haust hafi verið rannsakað nokkuð vegarstæði til framhalds þeim vegi suður á við . Niðurstaðan verðu sú , að tiltækilegast muni vera að leggja veginn á byggðabaki alla leið ofan í Gjótulá . Þangað til hefur vegurinn þá aðalstefnu , frá Þingvöllum - til Grindavíkur ! - Þó játa ég , að þetta mundi nú ráðlegast , úr því sem komið er með Hellisheiðarveginn , ef Mosfellsheiðar-vegurinn væri rétt lagður og honum ætti þannig að framhalda . En svo álít ég ekki . Leggi maður réttstiku á uppdrátt Íslands , sést , að bein lína milli Þingvalla og Reykjavíkur fellur fyrir norðan Leirvogsvatn á Mosfellsheiði , og ofan Mosfellsdalinn sunnan vert við Mosfell og Leirvogstungu . Kemur þessi stefna saman við Svínaskarðsveginn ( norðurpóstleiðina ) hjá Mosfelli . Þessa aðalstefnu hygg ég rétt hefði verið að velja fyrir Mosfellsheiðar veginn . - Að vísu byggist vegurinn á þessari leið suður á við úr því niður að Varmá kemur ; en það er óhjákvæmilegur bugur fyrir Grafarvog ; þar liggur vegurinn eftir miðri , þéttbyggðri sveit og samleiðis aðal landpóstveginum norður og vestur . Hvenær sem farið verður að tengja saman suðurland og norður - og vesturland með landvegi , verður vegur lagður frá Reykjavík norður að Hvalfjarðarbotni . Beinasta leiðin mun þá vera um Svínaskarð ; og sænski vegfræðingurinn , sem hér kom í fyrra sumar , hefur sjálfsagt farið þá leið , því hann gjörir ráð fyrir - af ókunnugleika eðlilega - að veginn eigi eða verði þar að leggja . Hyggur að það " megi takast " , en árennilegt virðist honum það ekki . Mitt álit er , að vegurinn eigi alls ekki að liggja um Svínaskarð , og það því síður , sem völ er á miklu betri leið lítið eða ekki lengri . Á Svínaskarðsvegi mundi frá Skeggjastöðum að Laxá þurfa 6 - 7 stærri brýr og fjölda smærri rennur , auk þess sem hinar snarbröttu skriðuhlíðar í dölunum beggja vegna skarðsins , mundu sí og æ brjóta brýr og rennur og hlaupa fram með kafla úr veginum . Skarðið oft bráð-ófært á vegum . Norður-landpóstveginn frá Reykjavík að Hvalfirði stika ég þannig : Vegamót í sneiðingunni fyrir ofan Elliðaárbrýrnar ; þaðan stefna sunnan í Keldnaholti ; yfir Úlfarsá neðan við Lambhagavað ; stefna ofan við Hamrahlíðarbæ ; að vestan við Lágafellið ; ausan við Varmárurð ; yfir Varmá í Ullarnesi ; fyrir ofan Böðvarshaga og þar yfir Köldukvísl á brúarstæði ; ( þaðan stuttur auka-armur eftir sléttum mel að Leirvogsárbrú ) ; frá Köldukvíslarbrú upp dalinn neðan við Hrísbrú og Mosfell , norðan Laxness , sunnan Skógarbringur og Efri-Sog ; yfir Leirvogsá fyrir neðan vatnið ; norðan við vatnið ; austur hjá Fellsenda ; ofan Kjósina vestan Laxár , og yfir hana á hinum fornu brúarhlöðum eða ofar ; yfir Reynivallaháls hjá Sandfelli , nálægt götunni sem nú er , allt að Fossá . Frá Fossá mætti til bráðabyrgða ferja vagnflutning yfir fjörðinn að Hrafnabjörgum . Landvegarkaflinn þar á milli yrði - að Svínaskarði slepptu - óefað hin torunnasti og kostnaðarsamasti á landvegarhringnum , að undanteknum sandvötnunum í Skaptafellssýslum ( 7 ár : 1 . Fossá , 2 . Brynjudalsá , 3 . Botnsá , 4 . Brunná , 5 . Bláskeggsá , 6 . Sandsá , 7 . Skarðsá og urmull af giljum og rásum , og sæbrattar skriðuhlíðar og klettahöfðar á milli ) . Frá Fellsenda ætti svo Þingvallasveitarvegurinn , nyrðri vegurinn til Árnessýslu , að liggja skemmstu leið til Þingvalla . Skal ég þó geta þess , að ég er ekki alveg viss um , hvort vegirnir ættu að fylgjast austur fyrir Sandfellin eða skilja vestan vert að þau . Til að ákveða það , þarf að mæla og reikna út báðar leiðirnar . Kostirnir við að leggja vegina þessa leið eru : 1 . Vegarstæðið allstaðar gott ; jarðvegurinn umbrotslaus , hallinn mjög lítill , brýr fáar , brúarstæðin trygg og góð , torfærur engar aðrar . 2 . Beinasta og stysta leið , sem gjörandi er að leggja veg um frá Reykjavík að Hvalfjarðarbotni og norðan Þingvallavatn . 3 . Spara má allan kostnað framvegis við hinn lagða Mosfellsheiðarveg og framhald hans vestur á við . ( Frá Fellsenda er lítið lengra austur af heiðinni en frá Vilborgarkeldu , þar sem vegurinn nú endar ) . 4 . Vegurinn liggur næstum alla leið í byggð ( heiðarvegurinn syðri er c . 5 - fallt lengri milli byggða ) , kemur að notum upp-Kjósinni , sem síst getur notað sjóveginn , og Stýflisdalsbæjunum í Þingvallasveit . Áfangastaðir góðir . Leið þessi er tíðfarin á vetrum bæði á norðurleiðinni , þegar Svínaskarð er ófært sökum harðfennis , ófærðar eða hálku , og á austurleiðinni , þegar Þingvallavatn er autt . En þegar leggja á " mac-admiseraðra " 2 ) vegi , er hið eina skynsamlega tillit , sem tekið verður til stefnu fyrri vega það , hvar farið er á vetrum undir ýmsum kringumstæðum . Þeir , sem ekki geta fallist á þetta álit mitt , vona ég að færi gagnrök móti því hið fyrsta ; ella verð ég að álíta , að það sé þegjandi viðurkennt . Og ég hika jafnvel ekki við að lýsa yfir því , að ég ætla , nú þegar eða að 8 árum , þá 80 árum liðnum . Bæði Mosfellsheiðarvegurinn og fleira af því litla , sem gjört hefur verið fyrir samgöngurnar hjá oss , ber vott um hryggilega vanhögun . Sama , hvort það er lagaleysi eða þekkingarleysi að kenna ; úr því þarf að bæta hið bráðast . - Eftirlit og viðhald á því , sem gjört er , vantar . Sumt aldrei fullgjört , og spillist því brátt . Á brýrnar vantar hlífarborð , sem endurnýja megi jafnóðum og þau slitna , án þess að rifta brúnni . Á brúarstöplana vantar handriði ; svo þétt , að fénaður falli ekki gegn um þau . Sumsstaðar liggur vegáburðurinn fram á brúarsporðana , varnar þeim að þorna og feyir þá . Sumsstaðar renna lækir eftir götunum fram á brúna ! ( Fossárbrú ) . Hin litla Varmárbrú ekki fullgjör enn eftir nokkur ( 4 - 5 ? ) ár . - Hjallur sá eða bátur þykir vanhirtur , sem ekki er málaður eða bikaður iðulega , en um brú - nokkur þúsunda króna virði - þykir það ekki tiltökumál , þó ekkert sé gjört til að verja hana eyðileggingu af áhrifum lofts og vatns . Allt þetta ætti vegfræðingurinn að sjá um . Hann gæti haft nóg að starfa . 1 ) Embættismaður sá , er þá átti nánast hlut að máli , minnti mig á það síðar eftir að hann var kominn í annað embætti , þegar ég sótti um veðlán úr sjóði , er stóð undir hans stjórn , að ég hefði verið " svo djarfur " að finna að gjörðum hans , kvað mig nú skyldu þess gjalda og synjaði mér lánsins af þeirri ástæðu ! 2 ) Englendingurinn Mac Adam kenndi fyrstur ( 1835 ) reglur þær fyrir vegagjörð , sem nú er farið eftir . Samgangnamál . Eftir Björn Bjarnason , jarðyrkjumann . Flestir , sem um " landsins gagn og nauðsynjar " hugsa , munu nú orðið viðurkenna hversu lífsnauðsynlegar greiðar samgöngur eru - álíka nauðsynlegar fyrir þjóðlífið , eins og æðarnar fyrir líkamann . Óhætt að dæma um þjóðlífið eftir samgöngunum . Dauflegt ástand hjá oss með hvorttveggja . En fyrsta stig til framfaranna er að sjá og viðurkenna , hvað bótavant sé , og á það stig mun nú samgangnamálið komið hér . " Lítið er smátt og stutt er skammt " . Og þá er næst að koma sér niður á , hvernig eigi að koma því til framkvæmda , sem gjöra þarf . Um það eru víst enn mjög skiptar skoðanir , hvað samgangnamálið snertir . Að vísu mun það nú orðið ljóst , landsstjórninni að minnsta kosti , að það , sem gjört verður að vegarbótum á landi , verði að gjöra eftir verkfræðilegum reglum , hvað vinnuna snertir . En það er ekki einhlýtt , að vegurinn sé vel byggður , hann þarf að vera hagkvæmlega lagður ; en það er ekki landstjórnarinnar meðfæri að ráða neinu eða ákveða um það . Í hitt-ið-fyrra vildi ég sýna fram á það í ritgjörð um " samgöngumál " ( í Þjóðólfi , 25. , 27. og 29. tbl. ) , að eina ráðið til að fá vegabæturnar gjörðar með reglu og samkvæmi ( systematiskt ) væri að fá forstöðu þeirra í hendur verkfræðingi , sem helst ætti að vera innlendur maður , og hafa svo viðunanleg kjör , að hann gæti algjörlega lifað fyrir þann starfa sinn . Í sumar tók blaðið Ísafold - sem oft þykir fara furðu nærri um hugsunarhátt landsstjórnarinnar - alveg í sama strenginn . Ég gæti því trúað , að mönnum þeim , er nú hafa á hendi yfirumsjón með vegagjörð hér á landi , væri kærast að losast sem fyrst við þann starfa . Má ef til vill búast við , að til Alþingis að sumri komi tillaga frá stjórninni um stofnun samgangnamálastjóraembættis á Íslandi . En þá er einkar-áríðandi , að þingið , og þjóðin í heild , hafi opnað augun og séð nauðsynina í þessu efni , svo að það kasti eigi frá sér þeirri perlu ( - því perla væri það fágæt og dýrmæt úr þeirri átt - ) , gleðilegum vott um umhyggju fyrir lífsglæðing og framförum hjá þjóð vorri . En því miður er ég smeikur um , að framfarirnar séu enn eigi skriðnar svo langt fram , að þetta sé orðið almennt viðurkennt . Menn munu hugsa , að það sé " húmbúg " eða heimska að hafa sérstakan embættismann til að sjá um vegabætur ! Og þó er það einungis hyggileg " vátrygging " veganna ( eins og Ísafold tók fram ) . Ég þori að fullyrða , að þessi ár ( 5 - 6 ) , sem fengist hefur verið við reglulega vegagjörð hér á landi , hefur það kostað miklu meiri fjárútlát fyrir landið að hafa ekki slíkan mann , en þó hann hefði verið með 3 - 4.000 kr. launum árlega . Þetta mætti sanna reikningslega , en það kostar nokkurt ómak , og verð ég þess vegna að sleppa því að sinni . Meðan svona stendur , meðan hæfan forstöðumann vantar , verður öll vegalagning hjá oss frumstefnulaus og á reiki . Er þá hætt við að þeir , sem atkvæði geta haft um vegamál , neyti þess , samkvæmt sveitapólitískum reglum , til að toga einhvern brúarstúf í sína átt . Og landsstjórnin á úr vöndu að ráða , þar sem ekkert áreiðanlegt er til að styðjast við , vegalöggjöfin ófullkomin o . fl. o . fl . Að fá útlending til að bregða sér hingað stund úr sumri , er nauða-þýðingarlítið ; maðurinn þarf að búa hér og vera eða verða gagn-kunnugur náttúru landsins og loftslagi . Hann þarf að ferðast vetur og sumar um þá staði , þar sem veg á að leggja , og kynna sér öll náttúru-umbrot og byltingar , af viðtali við kunnuga menn , þar sem eftirtekt og kunnugleiki hans sjálfs eigi nær til . Við að byggja brýr og vegi þarf að taka tillit til svo margs , sem útlendingur hefur eigi hugmynd um , þó hann dvelji hér hluta úr sumri . Jafnvel þó þess sé öll þörf og meir en mál að fá sem fyrst mest og verulegast framhald á framkvæmdum til samgangnabóta , mundi þó betra að biðloka við eða fara sér hægt 2 - 3 ár enn , meðan verið væri að búa til eða útvega " samgangnamálaráðgjafa " - því undirbúningstíma þarf til þess - en úr því ætti að taka til óspilltra málanna . Þó ég geri mér nú bestu vonir um , að farið verði að gjöra gangskör að því , að útvega hæfan verkfræðing til að vega samgöngumálum vorum og vegagjörð forstöðu , er ég ekki alveg viss um , að það verði svo fljótt . Allar vonir geta brugðist . Ég vil þá leyfa mér að láta enn uppi álit mitt um nokkur atriði í samgangnamáli voru , er ég vil biðja menn að athuga . Eins og oft hefur verið tekið fram , væru það hinar auðveldustu , fljótustu og verulegustu samgangnabætur , ef gufuskipaferðum kring um landið og inn á firðina yrði komið á , svo að verulegu gagni kæmi . Að undanteknum nokkrum hluta suðurstrandarinnar , má svo telja , að hvergi sé lengra en dagleið til næstu hafnar . Væri nú sævarsamgöngunum komið í það horf , að eimskip kæmi 1 - 4 sinnum í mánuði á hverja höfn við landið allt árið , þegar ís eigi hindraði , má geta nærri , hver ómetanlegur léttir það væri fyrir samgöngur og öll viðskipti landsmanna . Sjóveginn , þennan aðalveg landsins , þarf lítið að bæta , að eins með leiðarmælingum , leiðarljósum og bryggjum , þar sem þeim má við koma . Og svo vantar algjörlega flutnings-áhöldin , skipin ; en þau mætti að sumu leyti fá lánuð ( leigð ) hjá nágrönnunum fyrst í stað - ekki hjá ( sameinaða ) okurkarlinum í Höfn , heldur hverjum sem best kjör byði . Landvegina má skoða sem aukavegi , eða sem greinar á þessum aðalvegi , sjónum , og því að byggja þá út frá honum á ýmsum stöðum inn í fjölbyggðustu héruðin . En gott væri að geta tengt þau saman með einum landvegi kringum landið , jafnóðum og ástæður leyfðu . Þetta er sú frumregla ( system ) , sem byggja bæri á allar framkvæmdir til umbóta á samgöngunum hjá oss . Hvað viðvíkur samgöngum á sjó , skal ég hér aðeins taka það fram , að ég álít ástand það , sem þær nú eru í , svo ófullkomið og óhagkvæmt , að það mætti telja frámunalegt rænuleysi , ef eigi væri reynt hið bráðasta að bæta úr því , í hið minnsta að leita fyrir sér um hagkvæmari skipaleigu-samning en nú er við að búa . Til mælinga og annarra umbóta á sjóleiðinni þyrfti að leggja fé á hverju ári fyrst um sinn . Það greiðir fyrir gufuskipaferðunum . Annars óska ég að forkólfar gufuskipamálsins þreytist eigi á að halda því vakandi , og reyna að ýta því fram á leið . " Vegagjörðarmaður " hefur nýlega ritað í " Þjóðólf " ( 4. tbl. þ. á . ) um vegagjörð . Hann álítur " að halda ætti áfram sama veginum ár eftir ár þangað til hann er búinn " og telur til þess helstu landspóstvegina austur og norður ( frá Reykjavík ) . Þetta væri auðvitað æskilegt , og ástæður hans eru að sumu leyti góðar ; en sá hankur er á því , að fyrst um sinn lenti þá allar vegabæturnar því nær á einum stað , Suðurlandi , og svo gleyptu þessir tveir vegir allt samgangnabótaféð , ef þeim ætti nokkuð verulega áfram að miða ; en hvorttveggja mundi óvinsælt í öðrum hlutum landsins , enda að mínu áliti ekki rétt , samkv. frumreglunum hér að ofan . Ég álít , að fyrst ætti að leggja vegi frá kauptúnum , höfnum eða lendingum við sjó inn í landsveitirnar , sem síst geta notað sjóinn til vöruflutninga , þó með nokkru tilliti til þess , að landpóstarnir gætu notað vegkafla þessa , og að þeir síðan yrðu samtengdir , er fram liðu stundir . Væri þessari reglu fylgt , ávallt byrjað frá höfn - áfangastað á sjóveginum - mætti flytja vagna , vinnutól öll og brúarefni á skipi að upphafsenda vegarins og er þar með verkfæraflutningskostnaðar-ástæða " vegagjörðarmannsins " að mestu fallin . Húnavatnssýslu-kaflann fyrirhugaða ætti þannig að byrja frá Hrútafirði gagnvart Borðeyri eða frá Miðfjarðarbotni og halda þaðan austur eftir héraðinu . Ætti svo austurendi vegarins , eða armur af honum að ná til sjávar við Blönduós eða annan hentugan stað þar nálægt ( eða þá byrja þaðan ) . Kaflinn yfir Borgarfjarðarsýslu gæti byrjað við Hrafnabjargahöfn eða annan hentugan stað við Hvalfjörð , og endað við brú yfir Hvítá . Armur af honum sunnanverðum væri gott að næði út á Akranes . Mýrarsýslu-kaflinn frá Borgarnesi í báðar áttir austur ( að Hvítárbrú ) og vestur eftir Mýrunum . Árnessýslu-kaflinn frá Eyrarbakka austur á við að Þjórsárbrú með samtengingararmi fyrir Ölfversárbrú vestur á við , móti Svínahraunsveginum . Á líkan hátt norðanlands og austan . Landssjóður ætti að leggja fram fé til vegagjörðanna , en sýslufélögin afborga það að meiru eða minnu leyti , þar sem vegirnir væru ekki á aðalpóstleið ( væru aðeins héraðsvegir , t . d. Akraness-armurinn ) . Fátt er óþakklátlegar þegið en aðfinningar . Er það og eðlilegt , því þær eru oft óþægilegar . En nauðsynlegar geta þær þó verið . Árið 1882 ritaði ég fyrst um vegabætur ( í Ísaf . ) og fann að vegagjörð þeirri , er þá var farin að tíðkast , sérstaklega " Kambaveginum " fræga . Undirtektirnar urðu þá svar frá einum af " vorum eldri innlendu vegameisturum " ( auðvitað kryddað með persónulegum móðgunaryrðum , eins og oftítt er hjá oss , þegar um almenn mál er að ræða 1 ) . En nú í sumar síðastl . , eftir 8 ár rúm , slær Ísaf . á sama strenginn og ég 1882 ( í 64. tb . : " Vegagjörðarátak - dýrt kennslukaup " ) . Mér þykir of vænt um þennan litla vísi til framfara í vegagjörð hjá oss , vegastúfinn frá Reykjavík uppí Svínahraun , til þess að fara nú að finna að honum . Einungis skaði , að hann liggur að mestu í óbyggð , svo hann verður eigi að notum til vagnferða fyrir landsmenn , eða til að hvetja til að taka upp vagna , fyr en ef hann kæmist austur yfir fjallið . En Mosfellsheiðarveginn álít ég algjörlega vanhugsað fyrirtæki . Skal ég reyna að gjöra grein fyrir því áliti mínu . Ætla mátti , að Svínahraunsvegagjörðin hefði nógsamlega kennt mönnum , hve fráleitt það er , að byrja slíka vegagjörð frá fjalli , og verða þannig að flytja allt til vegagjörðarinnar á hestabökum , í stað þess að byrja frá sjó og nota vagnflutning jafnóðum eftir veginum . Slíkt gengur næst því að heita óvita-fjárvarsla . Betra væri , að láta slíka fjallvegastúfa " bíða betri tíða " , en verja heldur þeim krónunum til að vega sveitirnar . Þá er vegarstefnan til að vegleggja miðja heiðina , í líka stefnu og gamli götustígurinn lá , vegurinn varðaður , sæluhús byggt - en þegar til kemur , er ómælt og ákveðið hvar vegurinn á að liggja til byggða ! Ísaf . ( XVIII. 6. ) segir , að fyrst í haust hafi verið rannsakað nokkuð vegarstæði til framhalds þeim vegi suður á við . Niðurstaðan verðu sú , að tiltækilegast muni vera að leggja veginn á byggðabaki alla leið ofan í Gjótulá . Þangað til hefur vegurinn þá aðalstefnu , frá Þingvöllum - til Grindavíkur ! - Þó játa ég , að þetta mundi nú ráðlegast , úr því sem komið er með Hellisheiðarveginn , ef Mosfellsheiðar-vegurinn væri rétt lagður og honum ætti þannig að framhalda . En svo álít ég ekki . Leggi maður réttstiku á uppdrátt Íslands , sést , að bein lína milli Þingvalla og Reykjavíkur fellur fyrir norðan Leirvogsvatn á Mosfellsheiði , og ofan Mosfellsdalinn sunnan vert við Mosfell og Leirvogstungu . Kemur þessi stefna saman við Svínaskarðsveginn ( norðurpóstleiðina ) hjá Mosfelli . Þessa aðalstefnu hygg ég rétt hefði verið að velja fyrir Mosfellsheiðar veginn . - Að vísu byggist vegurinn á þessari leið suður á við úr því niður að Varmá kemur ; en það er óhjákvæmilegur bugur fyrir Grafarvog ; þar liggur vegurinn eftir miðri , þéttbyggðri sveit og samleiðis aðal landpóstveginum norður og vestur . Hvenær sem farið verður að tengja saman suðurland og norður - og vesturland með landvegi , verður vegur lagður frá Reykjavík norður að Hvalfjarðarbotni . Beinasta leiðin mun þá vera um Svínaskarð ; og sænski vegfræðingurinn , sem hér kom í fyrra sumar , hefur sjálfsagt farið þá leið , því hann gjörir ráð fyrir - af ókunnugleika eðlilega - að veginn eigi eða verði þar að leggja . Hyggur að það " megi takast " , en árennilegt virðist honum það ekki . Mitt álit er , að vegurinn eigi alls ekki að liggja um Svínaskarð , og það því síður , sem völ er á miklu betri leið lítið eða ekki lengri . Á Svínaskarðsvegi mundi frá Skeggjastöðum að Laxá þurfa 6 - 7 stærri brýr og fjölda smærri rennur , auk þess sem hinar snarbröttu skriðuhlíðar í dölunum beggja vegna skarðsins , mundu sí og æ brjóta brýr og rennur og hlaupa fram með kafla úr veginum . Skarðið oft bráð-ófært á vegum . Norður-landpóstveginn frá Reykjavík að Hvalfirði stika ég þannig : Vegamót í sneiðingunni fyrir ofan Elliðaárbrýrnar ; þaðan stefna sunnan í Keldnaholti ; yfir Úlfarsá neðan við Lambhagavað ; stefna ofan við Hamrahlíðarbæ ; að vestan við Lágafellið ; ausan við Varmárurð ; yfir Varmá í Ullarnesi ; fyrir ofan Böðvarshaga og þar yfir Köldukvísl á brúarstæði ; ( þaðan stuttur auka-armur eftir sléttum mel að Leirvogsárbrú ) ; frá Köldukvíslarbrú upp dalinn neðan við Hrísbrú og Mosfell , norðan Laxness , sunnan Skógarbringur og Efri-Sog ; yfir Leirvogsá fyrir neðan vatnið ; norðan við vatnið ; austur hjá Fellsenda ; ofan Kjósina vestan Laxár , og yfir hana á hinum fornu brúarhlöðum eða ofar ; yfir Reynivallaháls hjá Sandfelli , nálægt götunni sem nú er , allt að Fossá . Frá Fossá mætti til bráðabyrgða ferja vagnflutning yfir fjörðinn að Hrafnabjörgum . Landvegarkaflinn þar á milli yrði - að Svínaskarði slepptu - óefað hin torunnasti og kostnaðarsamasti á landvegarhringnum , að undanteknum sandvötnunum í Skaptafellssýslum ( 7 ár : 1 . Fossá , 2 . Brynjudalsá , 3 . Botnsá , 4 . Brunná , 5 . Bláskeggsá , 6 . Sandsá , 7 . Skarðsá og urmull af giljum og rásum , og sæbrattar skriðuhlíðar og klettahöfðar á milli ) . Frá Fellsenda ætti svo Þingvallasveitarvegurinn , nyrðri vegurinn til Árnessýslu , að liggja skemmstu leið til Þingvalla . Skal ég þó geta þess , að ég er ekki alveg viss um , hvort vegirnir ættu að fylgjast austur fyrir Sandfellin eða skilja vestan vert að þau . Til að ákveða það , þarf að mæla og reikna út báðar leiðirnar . Kostirnir við að leggja vegina þessa leið eru : 1 . Vegarstæðið allstaðar gott ; jarðvegurinn umbrotslaus , hallinn mjög lítill , brýr fáar , brúarstæðin trygg og góð , torfærur engar aðrar . 2 . Beinasta og stysta leið , sem gjörandi er að leggja veg um frá Reykjavík að Hvalfjarðarbotni og norðan Þingvallavatn . 3 . Spara má allan kostnað framvegis við hinn lagða Mosfellsheiðarveg og framhald hans vestur á við . ( Frá Fellsenda er lítið lengra austur af heiðinni en frá Vilborgarkeldu , þar sem vegurinn nú endar ) . 4 . Vegurinn liggur næstum alla leið í byggð ( heiðarvegurinn syðri er c . 5 - fallt lengri milli byggða ) , kemur að notum upp-Kjósinni , sem síst getur notað sjóveginn , og Stýflisdalsbæjunum í Þingvallasveit . Áfangastaðir góðir . Leið þessi er tíðfarin á vetrum bæði á norðurleiðinni , þegar Svínaskarð er ófært sökum harðfennis , ófærðar eða hálku , og á austurleiðinni , þegar Þingvallavatn er autt . En þegar leggja á " mac-admiseraðra " 2 ) vegi , er hið eina skynsamlega tillit , sem tekið verður til stefnu fyrri vega það , hvar farið er á vetrum undir ýmsum kringumstæðum . Þeir , sem ekki geta fallist á þetta álit mitt , vona ég að færi gagnrök móti því hið fyrsta ; ella verð ég að álíta , að það sé þegjandi viðurkennt . Og ég hika jafnvel ekki við að lýsa yfir því , að ég ætla , nú þegar eða að 8 árum , þá 80 árum liðnum . Bæði Mosfellsheiðarvegurinn og fleira af því litla , sem gjört hefur verið fyrir samgöngurnar hjá oss , ber vott um hryggilega vanhögun . Sama , hvort það er lagaleysi eða þekkingarleysi að kenna ; úr því þarf að bæta hið bráðast . - Eftirlit og viðhald á því , sem gjört er , vantar . Sumt aldrei fullgjört , og spillist því brátt . Á brýrnar vantar hlífarborð , sem endurnýja megi jafnóðum og þau slitna , án þess að rifta brúnni . Á brúarstöplana vantar handriði ; svo þétt , að fénaður falli ekki gegn um þau . Sumsstaðar liggur vegáburðurinn fram á brúarsporðana , varnar þeim að þorna og feyir þá . Sumsstaðar renna lækir eftir götunum fram á brúna ! ( Fossárbrú ) . Hin litla Varmárbrú ekki fullgjör enn eftir nokkur ( 4 - 5 ? ) ár . - Hjallur sá eða bátur þykir vanhirtur , sem ekki er málaður eða bikaður iðulega , en um brú - nokkur þúsunda króna virði - þykir það ekki tiltökumál , þó ekkert sé gjört til að verja hana eyðileggingu af áhrifum lofts og vatns . Allt þetta ætti vegfræðingurinn að sjá um . Hann gæti haft nóg að starfa . 1 ) Embættismaður sá , er þá átti nánast hlut að máli , minnti mig á það síðar eftir að hann var kominn í annað embætti , þegar ég sótti um veðlán úr sjóði , er stóð undir hans stjórn , að ég hefði verið " svo djarfur " að finna að gjörðum hans , kvað mig nú skyldu þess gjalda og synjaði mér lánsins af þeirri ástæðu ! 2 ) Englendingurinn Mac Adam kenndi fyrstur ( 1835 ) reglur þær fyrir vegagjörð , sem nú er farið eftir .