Vel hefur gengið í sjávarútvegi á árinu sem er að líða . Þrátt fyrir loðnubrest og samdrátt í útflutningi sjávarafurða að magni til hefur útflutningsverðmæti sjávarafurða aukist milli ára . Ástæðan er hagstæð verðþróun á sjávarafurðum erlendis sem vegur upp þann samdrátt sem varð í magni . Á fyrstu 10 mánuðum ársins nam útflutningsverðmæti sjávarafurða um 224 milljörðum króna , samanborið við 198 milljarða á sama tímabili árið 2018 . Það er um 13% aukning í krónum talið milli ára , en tæp 2% aukning að teknu tilliti til gengisáhrifa . En hvaða grunnþættir eru það sem hafa skapað þessa stöðu ? Rétt er að fara yfir þá helstu . Umhverfið Það er við hæfi vegna mikillar umræðu um umhverfismál að byrja á þeim . Íslenskur sjávarútvegur stendur þar vafalítið í fremstu röð . Samdráttur í olíunotkun stappar nærri 50% frá árinu 1990 . Þrátt fyrir það hefur útflutt magn á sjávarafurðum haldist nokkuð stöðugt . Verðmætin eru á hinn bóginn umtalsvert meiri . Þarna leggst því allt á eitt ; minni notkun olíu , jafnmikið magn og hærra verð . Þetta er sú þróun sem ætti að vera eftirsóknarverð öllum þeim sem láta sig umhverfismál varða . Ástæðan fyrir samdrættinum byggist á því kerfi sem viðhaft er við stjórn fiskveiða . Hægt er að stjórna sjósókn af meira öryggi en áður , fiskistofnar eru sterkir og ný , öflugri og sparneytnari skip hafa komið í flotann . Eldri skip hafa horfið úr flotanum á móti . Er nóg að gert ? Nei , íslenskur sjávarútvegur mun halda áfram á sömu braut . Nýjasta tækni Sjálfsagt hafa margir furðað sig á fréttum af því að Íslendingar séu að selja heilu og hálfu verksmiðjurnar fyrir vinnslu á fiski víða um heim . Sá útflutningur nemur nú tugum milljarða á ári . Íslensk iðn - og tæknifyrirtæki fást við fjölbreytta framleiðslu og mörg þeirra byggjast á svokallaðri fjórðu iðnbyltingu . Þau eru því spennandi hátæknifyrirtæki . Það athyglisverða við þetta er , að Íslendingar eru í fremstu röð í heiminum þegar kemur að framleiðslu tækja og búnaðar fyrir sjávarútveg . Þar eru þeir gerendur í stað þess að þiggja lausnir frá öðrum . Ekki aðeins hefur orðið til ný stoð undir útflutning Íslendinga í formi sjávarútvegstækni , heldur þarf sjávarútvegur þá jafnframt í minni mæli að flytja inn tæki og búnað . Virðisaukinn af sjávarútvegi er því fyrir vikið meiri fyrir efnahagslega velsæld okkar Íslendinga . Auglýsing Þetta skiptir miklu máli og afrakstur þessa er sífellt að koma betur í ljós . Þetta er í raun stóriðja fyrir sveitarfélag eins og Akranes og vonandi vel þegin í atvinnulífið á Skaganum . Hvernig vildi þetta til ? Af hverju hafa íslensk fyrirtæki náð þessum árangri ? Það er ekki eitt afgerandi svar til við þeirri spurningu , en þó er ljóst að grunnurinn liggur í nánu samstarfi íslenskra fyrirtækja í sjávarútvegi og iðn - og tæknifyrirtækja . Fjárfesting sjávarútvegsfyrirtækja er því grunnstefið í þessari jákvæðu þróun . Til þess að sjávarútvegur á Íslandi haldi velli og verði sú stoð undir íslensku efnahagslífi sem honum er ætlað verður hann að standast alþjóðlega samkeppni . Höfum í huga að um 98% af íslensku sjávarfangi eru flutt úr landi . Kostnaður við rekstur fyrirtækja á Íslandi er hár í alþjóðlegum samanburði og Ísland er eyja fjarri stórum markaðssvæðum . Á þessu er ekki fyrirsjáanleg breyting . Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki geta ekki ákveðið að hækka verð á afurðum í samræmi við kostnaðarhækkanir sem verða innanlands . Til þess er íslenskur sjávarútvegur allt of lítill . Hann verður því að sætta sig við þau verð sem bjóðast , en freista þess að ná fram hækkun eftir öðrum leiðum , eins og til dæmis með gæðum og áreiðanleika . Til þess að draga úr kostnaði þarf sífellt að vera að fjárfesta . Það er eins í sjávarútvegi og svo mörgum öðrum greinum , að þeir sem ekki fjárfesta í nýjustu tækni og búnaði , sitja eftir og helltast úr keppni . Það er staðreynd sem ekki er hægt að líta fram hjá . Það er heldur ekki hægt að líta fram hjá þeirri staðreynd að við það kann að fækka störfum í fiskvinnsluhúsum , störfin breytist og verði sérhæfðari . En oft miðast nýjasta tækni við að létta af fólki erfiðum og lýjandi störfum . Þá er einnig til þess að líta að mikill fjöldi starfa hefur orðið til í þeim fyrirtækjum sem minnst var á hér að framan . Hátæknistörf hafa orðið til , bæði í hand - og hugverki . Það eru dýrmæt störf , eins og störfin í fiskvinnslunni . En hvaða beinu áhrif hefur íslenskur sjávarútvegur haft hér á landi í þróun og afkomu þessara fyrirtækja ? Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi fengu Deloitte til að gera úttekt á hagrænum áhrifum af þjónustu innlendra iðn - og tæknifyrirtækja við íslenskan sjávarútveg . Þar kemur fram að á árinu 2018 var framlag þessara iðn - og tæknifyrirtækja til landsframleiðslu , sem rekja má til þjónustu við íslenskan sjávarútveg , alls 19,4 milljarðar króna . Beint framlag til hins opinbera nam 5,1 milljarði króna . Þetta eru ánægjulegar tölur . Sú þróun sem átt hefur sér stað í íslenskum sjávarútvegi á undanförnum árum hefur gert þetta mögulegt . Sitt sýnist hverjum um fyrirkomulag við fiskveiðar , en fullyrða má að vöxt iðn - og tæknifyrirtækja má meðal annars þakka tryggum fiskveiðiréttindum og fjárfestingum sjávarútvegsfyrirtækja - fjárfestingum sem ráðist hefur verið í til þess að treysta og viðhalda stöðu á erlendum mörkuðum . Kvótakerfið Það má vissulega halda því fram að verið sé að æra óstöðugan með því að fara að nefna kvótakerfið til sögunnar . Hjá því verður ekki komist . Kerfið hefur reynst vel og haft meiri áhrif en menn ætluðu í upphafi . Því var upphaflega ætlað að koma í veg fyrir ofveiði og ýta undir hagræðingu í greininni , enda var mikil og dýr offjárfesting í henni . Þetta hefur tekist . Það sem menn sáu hins vegar ekki fyrir var að veiðar eru orðnar miklu umhverfisvænni en áður , gæði afurða hafa stóraukist og öryggi til sjós hefur tekið stakkaskiptum . Allt þetta byggist á tryggum fiskveiðiréttindum , að öðrum kosti er útilokað að fyrirtækin hefðu fjárfest í þeim mæli sem raun ber vitni . Sá sem ekki veit nokkurn veginn hvað bíður hans , skuldsetur sig ekki til langs tíma og ræður fjölda manns í vinnu . Á því hefur borið að einstaka stjórnmálamenn telji , vegna málefna Samherja í Afríku , að stokka verði upp í íslenskum sjávarútvegi . Sú ályktun er varhugaverð . Málefni Samherja verða rannsökuð af þar til bærum yfirvöldum og það er öllum fyrir bestu að fá niðurstöðu í þau mál sem fyrst . Leikreglur réttarríkisins verða að gilda í þessum málum sem öðrum þar sem grunur leikur á að lög hafi verið brotin . Það breytir ekki þeirri staðreynd , að ekkert kerfi sem notað er við stjórn fiskveiða í heiminum , er betra en það íslenska . Það er ekki gallalaust , frekar en önnur mannanna verk , en þau mál sem upp hafa komið nýverið og tengjast málefnum Samherja í Afríku , eiga ekki nokkra tengingu við íslenska kvótakerfið . Það er mikilvægt að skilja þarna á milli . Framtíðin Það verður vart skilið við áramótaskrif öðruvísi en að minnast á það sem framundan er , þótt ekki sé það kannski allt mjög fyrirsjáanlegt , frekar en fyrri daginn . Hvað rekstur og markaði áhrærir má telja stöðuna nokkuð góða fyrir komandi ár . Áhyggjur má hins vegar hafa af hafrannsóknum . Þrátt fyrir yfirlýsingar stjórnvalda um eflingu hafrannsókna , þá er ekki verið að sinna þessum mikilvæga þætti af þeim þunga sem þarf við þær miklu breytingar sem eru að eiga sér stað í hafi og auknum kröfum markaða . Staðan er raunar þegar orðin alvarleg . Má því til staðfestingar nefna að Hafrannsóknarstofnun hefur hvorki nægjanlega fjármuni í reglubundið togararall né loðnuleit . Þarna verður allra tap . Íslendingar þurfa einfaldlega að gera betur , sé ætlunin að flytja út fisk á kröfuharða erlenda markaði í fyrirsjáanlegri framtíð . Við nýtingu takmarkaðra auðlinda er alltaf hætta á að tortryggni vakni . Vísasta leiðin til að eyða henni er að auka samtalið og þar með skilninginn . Það samtal hyggst atvinnugreinin eiga á næstu misserum . Vonandi auðnast okkur að auka skilninginn á mikilvægi öflugs sjávarútvegs á Íslandi og vonandi tekst okkur ekki síður , sem atvinnugrein , að skilja betur þær væntingar sem samfélagið hefur í þessum efnum . Höfundur er framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .