Aðskilnaður ríkis og kirkju . Almenn umræða á „ stuttri tuttugustu öld “ . Fyrri grein - Með aðskilnaði Útdráttur Í greininni er fjallað um umræður um aðskilnað ríkis og kirkju á Íslandi á 80 ára tímabili ( um 1915 – 1995 ) sem kallast hér stutt 20. öld . Hér verður fengist við sjónarmið sem færð voru fyrir aðskilnaði . Í síðari grein verður aftur á móti fengist við rök sem færð voru gegn honum . Aðskilnaður átti fylgi að fagna bæði meðal þeirra sem voru kirkjunni fylgjandi og hinna sem voru henni andvígir . Margs konar kirkjuleg , guðfræðileg eða trúarleg rök voru færð fyrir aðskilnaði . Í fyrstu var bent á að með tilkomu frjálslyndu guðfræðinnar væri kominn fram klofningur í þjóð-kirkjunni þar sem tækjust á tvær algerlega andstæðar fylkingar . Fylgjendur hefðbundinnar túlkunar á lútherskum trúarkenningum litu svo á að þar sem þjóðkirkjunni bæri samkvæmt stjórnarskránni að vera evangelísk-lúthersk ætti frjálslynd guðfræði og fleiri nýjungar á trúarlega sviðinu ekki heima innan hennar . Því væri best að skilja að ríki og kirkju sem fyrst þannig að hvor fylkingin gæti farið sína leið í framtíðinni . Síðar tók meira að bera á því sjónarmiði að tengsl ríkis og kirkju heftu frelsi þjóðkirkjunnar til starfs og boðunar . Þá voru færð samkirkjuleg rök með aðskilnaði og að eðlilegt væri að trúfélögin í landinu störfuðu sem mest á jafnréttisgrundvelli þótt þau væru misfjölmenn . Margir urðu til að mæla fyrir aðskilnaði á grundvelli mannréttindaraka . Þeir sem lengst gengu í þá átt litu svo á að þjóðkirkjufyrirkomulagið gerði stjórnarskrárvarið trúfrelsi lands-manna í raun að engu . Einnig var bent á að þjóðkirkjan nyti margháttaðs beins og óbeins stuðnings af hálfu ríkisvaldsins sem léti háar fjárhæðir af hendi rakna af almennu skattfé starfi hennar til eflingar . Þannig tækju allir landsmenn óbeinan þátt í að kosta starf hennar óháð kirkjuaðild , guðfræðiskoðunum og trúaráhuga . Allt var þetta talið leiða til augljósrar mismununar milli þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga , sem og mismununar gagnvart þeim er stæðu utan allra trúfélaga . Loks mæltu ýmsir með aðskilnaði af beinum fjárhagsástæðum . Bentu þeir á að hið opin-bera verði háum fjárhæðum til kirkjustofnunarinnar sem gegndi þó fáum hlutverkum í sam-félaginu þegar frá væri talið hið kirkjulega verkefni hennar sem ríkinu ætti að vera óviðkomandi .