" Litlu verður Vöggur feginn " var sagt á sinni tíð . Þakka skyldi maður , þegar pólitísk ummæli fá að minnsta kosti inni í íðorðapistli Læknablaðsins . Ólafur Örn Arnarsson , fyrrum yfirlæknir , gerir athugasemdir við notkun undirritaðs á orðunum einkarekstur og einkavæðing í síðasta tölublaði Læknablaðsins . Í blaðinu segir : " Ólafur Örn Arnarson , fyrrverandi yfirlæknir á LSH , sendi tölvupóst og bað um umfjöllun um orðið einkavæðing . Hann sagðist telja að þetta orð væri " misnotað " í umræðu um heilbrigðismál og vísaði þar sérstaklega til stjórnmálamanna . Tilefnið í þetta sinn var þó útvarpsfréttaviðtal við formann LÍ . Um það segir Ólafur : Þar kom fram sú skilgreining að einkavæðing í heilbrigðisþjónustu þýddi að sjúklingar misstu réttindi sín í tryggingakerfinu og yrðu að borga læknum fullt verð fyrir þeirra þjónustu . Ólafur heldur áfram og kveður fast að orði : Þetta er alröng notkun á þessu orði og er skaðleg að mínu mati . " Ég veit að við Ólafur Örn höfum verið um margt sammála í þessum efnum í gegnum tíðina . Ég vil því síst af öllum gera honum upp skoðanir og því síður verja ummæli mín á grundvelli meints misskilnings , eins og alsiða er nú um stundir . Við höfum báðir verið talsmenn einkareksturs innan heilbrigðisþjónustunnar og bent á kosti þess að læknar hefðu viðunandi olnbogarými við lækningar . Ég get alveg tekið undir það með Ólafi Erni að stjórnmálamenn hafa oft notað orðið einkarekstur í tengslum við heilbrigðisþjónustu með viljandi ónákvæmni . Hafa tengt það því , þegar skjólstæðingar velferðarkerfisins missa tryggingarétt sinn og eru komnir á einhvers konar vergang milli heilbrigðisstarfsmanna , sem falbjóða þjónustu sína á markaði . Ég gæti trúað að ummæli mín hafi tengst einhverri slíkri uppákomu og einkavæðing verið nefnd í því samhengi . Mér þykir hins vegar ólíklegt að orð mín hafi fallið á þann veg , að tryggingarétturinn félli skilyrðislaust niður með einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu . Það gerir hann að sjálfsögðu ekki nema með beinum ráðstöfunum til þess , svo sem með lagafyrirmælum . Við það er hverfandi stuðningur eins og síðar verður vikið að . Það , sem mestu skiptir , er að stuðla að markvissri umræðu að þessu leyti , menn komi sér saman um einfaldar og auðskildar skilgreiningar hugtaka , þannig að orkan fari ekki sífellt í gagnslaus átök um tautologiu , sem engu skilar . Við verðum að hjálpa stjórnmálamönnum upp úr fari glundroðans í umræðunni og inn á hagnýtt spor . Það gerum við meðal annars með því að koma okkur saman um skilgreiningar hugtaka og standa fast við þær , þrátt fyrir hugsanlegan skoðanaágreining að öðru leyti . Hugleiðingar Jóhanns Heiðars Jóhannssonar um merkingu þessara orða með tilliti til orðabókarskilgreininga eru bæði gagnlegar og skemmtilegar og færa okkur nær viðfangsefninu . Þær ljúka því hins vegar ekki ; þar verður að koma til samálit eða með öðrum orðum sátt . Það er mín skoðun , að aðferðir okkar til að veita heilbrigðisþjónustu séu í megindráttum þrenns konar . Grunneiningarnar eru sjúklingurinn sem þarfnast þjónustu , ríkið sem bæði kaupir og veitir þjónustu , heilbrigðisstarfsmenn sem veita þjónustu og fyrirtæki sem kaupa og veita þjónustu . Köllum þetta kerfi X , Y og Z til einföldunar . Kerfi X : Þegnarnir eiga rétt á heilbrigðisþjónustu frá ríkinu . Til þess að veita hana hefur ríkið heilbrigðisstarfsmenn í þjónustu sinni á heilsugæslustöðvum eða heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum . Starfsmenn þessir eru yfirleitt launþegar , sem hafa faglega en enga rekstrarlega ábyrgð . Kerfi Y : Þegnarnir eiga rétt á þjónustu frá ríkinu . Til þess að veita þá þjónustu kaupir ríkið hana af heilbrigðisstarfsmönnum eða fyrirtækjum sem bera bæði faglega og rekstrarlega ábyrgð á starfsemi sinni . Kerfi Z : Þegnarnir eiga ekki rétt á þjónustu frá ríkinu . Þeir geta keypt sér heilbrigðisþjónustu hjá heilbrigðisstarfsmönnum eða fyrirtækjum þeirra fyrir eigið fé eða annarra svo sem tryggingafélaga . Jafnvel má hugsa sér að þeir kaupi heilbrigðisþjónustu af ríkinu . Við þekkjum þetta alltof vel til þess að það vefjist fyrir okkur . En það vill nú samt gera það fyrir almenningi að minnsta kosti og menn nýta sér það , þegar svo ber undir . Fyrir mér er kerfi X ríkisrekstur , kerfi Y býður upp á einkareknar lausnir fyrir ríkið , en kerfi Z er einkavætt heilbrigðiskerfi til beggja enda . Er þá átt við , að heilbrigðisþjónusta sé fjármögnuð og veitt án atbeina eða íhlutunar ríkissjóðs . Þetta getur verið að takmörkuðu eða öllu leyti . Hér á landi er einkavætt kerfi í mjög takmörkuðum mæli svo sem vegna fegrunaraðgerða . Hugmyndir um að einkavæða almenna sjúkraþjónustu hafa átt litlu fylgi að fagna , þó vafalítið sé ákveðinn en takmarkaður markaður fyrir slíka þjónustu . Koma þar meðal annars til álita hver áhrif slíkar ráðstafanir myndu hafa á jafnaðarsjónarmið við veitingu þjónustu , sem býr við takmörkuð úrræði . Engum hefur þó dottið í hug , að einstaklingarnir myndu tapa áunnum , skilgreindum tryggingarétti sínum við kaup á einkavæddri heilbrigðisþjónustu . Það má vel vera að minn skilningur á notkun þessara orða sé óheppilegur og önnur orð betur til þess fallin að koma merkingunni til skila . Ég mun taka vel öllum ábendingum um slíkt og sérstaklega , ef ég tel , að þau orð séu líkleg til að skjóta rótum í hugsun og tjáningu . Ég vil hvetja til frekari umræðu um þessi málefni . Það auðveldar og einfaldar eftirleikinn . Um leið vil ég þakka Ólafi Erni fyrir að hefja umræðuna í Læknablaðinu .