Hestar í haga , síldin sem hvarf , talningar mófugla , rykmyndun og gervigígar . Allt þetta og meira til er umfjöllunarefni í nýjum Náttúrufræðingi , 3. – 4. hefti 89. árgangs sem kominn er út . Hestar eru félagslyndar skepnur og mynda mismikil tengsl við aðra og óskylda hesta . Þeir kljást og þeir slást – en af hverju ? Hrefna Sigurjónsdóttir og Sandra Granquist hafa tekið saman niðurstöður 15 ára rannsókna á félagshegðun 426 hesta í 20 hópum . Niðurstöður sýna að samsetning hópsins hefur mikil áhrif á það hversu árásargjörn hrossin eru . 50 ár eru liðin frá því ofveiði leiddi til hruns í þremur síldarstofnum við landið í lok 7. áratugar síðustu aldar . Sumargotssíldin tók við sér nokkrum árum síðar og norsk-íslenski vorgotssíldarstofninn tók að vaxa tæpum tveimur áratugum eftir hrunið . Íslenski vorgotssíldarstofninn hefur hins vegar enn ekki náð sér á strik . Guðmundur J. Óskarsson greinir frá rannsóknum á stöðu og afdrifum þessa áður mikilvæga stofns á árunum 1962 – 2016 . Hljóðaklettar og Rauðhólar í Jökulsárgljúfrum hafa til þessa verið taldir leifar af gossprungu frá nútíma . Ásta Rut Hjartardóttir og Páll Einarsson telja ýmislegt benda til þess að svo sé ekki , heldur séu þessar myndanir gervigígar og hraunstrúktúrar sem myndast hafi við samspil vatns og flæðandi hrauns skömmu eftir að ísaldarjökla leysti á svæðinu . Þröstur minn góði … Skógarþresti virtist fjölga nokkuð samkvæmt vöktun á mófuglum í Rangárvallasýslu 2011 – 2018 en þar hafa fuglarnir verið taldir árlega á 63 stöðum . Aðrar breytingar voru óverulegar á þessu tímabili . Tómas Grétar Gunnarsson og Böðvar Þórisson greina frá rannsóknunum en Íslendingar bera sérstaka ábyrgð á nokkrum stofnum mófugla , sem eru einkennisdýr hérlendis og af heimsstofni sem verpur á Íslandi að stórum hluta . Uppfok frá Dyngjusandi barst í Loðmundarfjörð í ágúst 2012 . Rykmyndun á Íslandi er með því mesta sem þekkist í heiminum og nemur milljónum eða tugmilljónum tonna ár hvert . Rykið mótar öll vistkerfi á Íslandi og leggur til áfokið sem er móðurefni jarðvegs á Íslandi . Rykið hindrar endurkast sólarljóss og getur aukið bráðnun á yfirborði snævar , sem hvort tveggja hraðar loftslagsbreytingum á norðurslóðum . Ólafur Arnalds , Pavla Dagsson-Waldhauserová og Sigmundur Helgi Brink fjalla um sandfok , ryk og áfok á Íslandi í síðari grein af tveimur um Sandauðnir , sandfok og ryk á Íslandi . Af öðru efni í ritinu má nefna ritrýni um tvær bækur . Þær eru : Hvítabirnir á Íslandi eftir Rósu Rut Þórisdóttur og Mosar á Íslandi eftir Ágúst H. Bjarnason . Þá eru birt eftirmæli um Pál Hersteinsson dýrafræðing sem lést fyrir aldur fram á árinu 2011 auk greina Hið íslenska náttúrufræðifélag og Náttúrufræðinginn . Félagið er 130 ára á árinu 2019 og tímaritið nírætt 2020 og eru með elstu félagasamtökum og tímaritum á landinu . Þetta er 3. – 4. hefti 89. árgangs Náttúrufræðingsins sem hóf göngu sína 1931 og er félagsrit Hins íslenska náttúrufræðifélags og tímarit Náttúruminjasafns Íslands . Heftið er 92 bls. að stærð . Það var vel mætt á eins árs afmæli sýningarinnar Vatnið í náttúru Íslands í Perlunni sunnudaginn 1. desember . Ný stuttmynd frá BBC um uppruna vatnsins var sýnd í Stjörnuverinu og Sævar Helgi Bragason , Stjörnu Sævar og Vísindasmiðja Háskóla Íslands með Ara Ólafsson eðlisfræðing í farabroddi buðu gestum upp á fróðlega vatnagaldra . Áhuginn skein úr andlitum gesta og ekki vantaði viljann til að taka þátt í verklegum þáttum atriðanna sem í boði voru . Frábær og vel heppnaður dagur í alla staði . Kaffiveitingar og almennar umræður . Ljósm. : HJM Fátt hefur mótað íslenska þjóð og menningu í jafn miklum mæli og náttúran . Menntun og fræðsla eru hér lykilatriði og einn þátturinn snýr að náttúrusögu landsins . Framtíðarhorfur sléttbakanna eru því miður fremur dökkar , aðallega vegna affalla í kjölfar ásiglinga , ánetjunar og breytinga í sjávarlífríkinu vegna hlýnunar . Það er miður því íslandssléttbakar eru sannarlega hluti af íslenskum náttúru - og menningararfi . Nútímatækni býður auðveldlega upp á að varðveita gripinn og vernda hann samtímis því að hafa hann til sýnis og aðgengilegan fyrir almenning . Vísindagrein með þessum niðurstöðum birtist í dag í Molecular Biology and Evolution . Beinaleifar rostunga finnast aðallega á Suðvesturlandi , Vesturlandi og Vestfjörðum . Þeir reyndust óskyldir stofnum núlifandi rostunga í N-Atlantshafi . W - 27 . Ljósmynd : Vigfús Birgisson . Hér má nálgast fréttatilkynningu um rannsóknina á íslensku og ensku . Myndina tók Jóhann Óli Hilmarsson 2015 . Hún sýnir rostungskýr í látri á Svalbarða .