Í Þessu tölublaði Læknablaðsins birtist áhugaverð grein Einars Þórs Þórarinssonar og meðhöfunda ( 1 ) um leit að þáttum sem skýra öfugt samband menntunar og dánartíðni , sérstaklega kransæðasjúkdóma í Hjartaverndarrannsókninni . Könnun þessi byggist á spurningum til undirhóps úr upphaflegu úrtaki Hjartaverndarrannsóknarinnar . Fyrri grein Kristjáns Guðmundssonar og félaga ( 2 ) hafði fjallað um samanburð á helstu áhættuþáttum kransæðasjúkdóma og menntunar og fundið að þessir áhættuþættir voru marktækt oftar til staðar meðal þeirra sem einungis höfðu grunnskólapróf ( hópur IV ) en þeirra sem höfðu háskólapróf ( hópur I ) , þeir sem höfðu stúdentspróf ( hópur II ) eða gagnfræðapróf ( hópur III ) voru mitt á milli . Samkvæmt þessum niðurstöðum átti áhættan á kransæðasjúkdómi í hópi IV að vera 10% meiri meðal karla og 20% meiri meðal kvenna heldur en í hópi I. Við slíkan samanburð er þó vert að hafa í huga að ein mæling á áhættuþætti ( til dæmis kólesteróli ) getur vanmetið áhættu þess þáttar ( allt að 60% ) samanborið við að fleiri mælingar lægju til grundvallar yfir nokkurn tíma til að vinna upp skekkjur í mælingu og líffræðilegan breytileika ( 3 ) . Í framhaldi þessarar rannsóknar könnuðu Maríanna Garðarsdóttir ásamt Þórði Harðarsyni og samstarfsfólki frá Hjartavernd afdrif þessara fjögurra hópa menntunarstigs á tímabilinu 1967 - 1991 ( 4 ) . Sú rannsókn sýndi fram á marktækt hærri dánartölu af völdum kransæðasjúkdóma úr hópnum með grunnskólapróf eingöngu samanborið við háskólamenntaða hópinn . Þessi munur var enn þá marktækur meðal karla eftir að leiðrétt hafði verið fyrir vægi helstu þekktra áhættuþátta . Aukningin á áhættunni reyndist vera um 29% ( vikmörkin voru þó veruleg ) en hefði átt að vera um 10% . Því töldu höfundar ástæðu til að leita annarra skýringa en hinna helstu þekktu áhættuþátta á þessum mismun milli þjóðfélagshópa eins og reyndar sumar erlendar rannsóknir höfðu einnig bent til . Tilgangur rannsóknar Einars Þórs Þórarinssonar og félaga ( 1 ) var því sá að leita annarra skýringa á þessum mun . Rannsóknarhópurinn sem stuðst var við var að vísu lítill undirhópur ( 400 ) alls Hjartaverndarhópsins ( um 19.000 ) og meðalaldurinn hár , eða 73 ár , þegar þeir svöruðu viðbótarspurningum um þekkingu þeirra á áhættuþáttum kransæðasjúkdóma , væntanleg viðbrögð við einkennum hjartadreps , félagsleg tengsl og samskipti við heilbrigðiskerfið . Helsta niðurstaða þessarar könnunar var að betur menntað fólk hafi betri tengsl við heilbrigðisþjónustuna , meðal annars tíðari samskipti við heimilislækna og fleira , sem stuðli að betri heilsu þeirra . Einn helsti styrkleiki íslenska heilbrigðiskerfisins í samanburði við önnur lönd hefur verið talinn gott og auðvelt aðgengi að heilbrigðisþjónustunni fyrir almenning og ef til vill undirstrika þessar niðurstöður mikilvægi þess að auðvelda það aðgengi enn meir . Höfundar þessarar rannsóknar ( 1 ) benda þó á að margt sé enn óunnið í rannsóknum á verulegum heilsufarsmismun eftir þjóðfélagsstöðu á Íslandi . Þeir benda á að enn megi vinna meira úr hinum miklu gögnum Hjartaverndar í þessu sambandi . Benda þeir meðal annars á að kanna þurfi tengsl menntunar og líkamsæfingar og íþrótta sem hugsanlegrar skýringar . Einnig má benda á að menntun gefur vísbendingu um aðstæður í uppvexti sem hafa áhrif á heilsufar síðar á ævinni . Eitt þeirra atriða er líkamshæðin og niðurstöður Hjartaverndar hafa sýnt að hópur IV var um tveimur sentimetrum lægri í hæð en hópur I. Aukin líkamshæð hefur einnig reynst verndandi þáttur gegn kransæðasjúkdómum í úrtaki Hjartaverndar og víðar . Þetta gæti bent til mikilvægis góðrar næringar á uppvaxtarárunum auk erfðaþátta fyrir góða heilsu síðar á ævinni . Vert er einnig að kanna meðferðarheldni fólks eftir menntunarstigi í ljósi þess hve lyfjameðferð hefur reynst árangursrík , til dæmis varðandi háar blóðfitur og háþrýsting . Þær þrjár greinar úr Læknablaðinu ( 1 , 2,4 ) sem hér hefur verið vitnað til voru allar unnar af læknanemum sem hluti af námi þeirra ( rannsóknarverkefni fjórða árs ) undir handleiðslu Þórðar Harðarsonar prófessors , í samvinnu við starfsfólk Hjartaverndar . Þessar greinar endurspegla mjög vandaða vinnu og vissulega eru vonir bundnar við að slík rannsóknarverkefni í læknanámi leiði til áframhaldandi rannsóknaráhuga lækna á öllum aldri .