Að auka læsi barna – um Þjóðarsáttmála um læsi Fimmtudagur 12. desember 2019 Auglýsing Nýlega voru niðurstöður PISA birtar og samhliða því tillögur að aðgerðum . Við gleðjumst yfir árangri í stærðfræði og sjáum hvernig góð kennsla , aukin starfsþjálfun og gott námsefni , samkvæmt orðum sérfræðinga frá HÍ , er grunnur að góðum árangri . Við sjáum að læsi á náttúrufræði er í svipuðu horfi en árangur í lesskilningi veldur vonbrigðum . Læsi er lykill barna að þátttöku í samfélaginu og persónulegri velferð og því skiptir miklu máli að staldra við og ígrunda stöðu mála . Þjóðarsáttmáli um læsi varð til á haustdögum ársins 2015 sem ákveðin aðgerð eftir niðurstöður PISA 2012 . Þess ber að geta að nemendurnir sem tóku PISA 2018 voru í komnir í 9. bekk þegar verkefnið fór á fullt og því geta þessar niðurstöður PISA núna tæplega verið mælikvarði á árangur sáttmálans . Breyttar áherslur í menntamálum er langhlaup fremur en spretthlaup og það tekur tíma að sjá árangur breytinga . Það er samt mikilvægt að horfa gagnrýnið á stöðu mála og meta hvort við erum á réttri leið . Með Þjóðarsáttmála um læsi voru aðilum falin ákveðin verkefni . Verkefnahópur um læsi , sem var m.a. skipaður fulltrúum frá KÍ , ráðuneytinu , sveitarfélögum , háskólasamfélaginu , kennurum , fulltrúum foreldra og fleirum , mótaði áherslur og lagði grunn að aðgerðum sem fóru í framkvæmd . Samkvæmt Þjóðarsáttmálanum var það verkefni Menntamálastofnunar að veita sveitarfélögum stuðning og ráðgjöf , láta skólum í té skimunarpróf , veita kennurum aðstoð vegna mælinga , búa til upplýsingagátt um læsi og efna til námsstefnu um læsi . Sveitarfélögin áttu að setja sér læsisstefnu , ákveða lágmarksviðmið , meta framfarir , beita snemmtækri íhlutun , styðja við nemendur af erlendum uppruna og nýta sérfræðiþjónustu sína til að efla læsi . Þá hefur Heimili og skóli haft árangursríka aðkomu að verkefninu en einnig hafa bókasöfn , RÚV , rithöfundar , starfsmenn háskóla , útgefendur , hópar nemenda , kennarar og fjöldi annarra aðila tekið þátt í framkvæmd sáttmálans . Þrátt fyrir að Menntamálastofnun hafi verið ætlað frekar afmarkað hlutverk er snýr að skimunarprófum og mælingum þá hefur verið lögð skýr áhersla á að nýta fjármuni verkefnisins í fjölbreytt verkefni og samstarf um eflingu læsis . Veitt hefur verið ráðgjöf og stuðningur til hvers einasta sveitarfélags , haldnir fjölmargir fræðslufundir með starfsmönnum sveitarfélaga , kennurum , foreldrum og fleiri . Farið var í samstarf við barnabókahöfunda um heimsóknir í skóla , sérstaklega í dreifðari byggðum , til að hvetja nemendur og skóla til dáða og auka áherslu á ritun . Fjármunum var varið í samstarf við RÚV til að framleiða áhugahvetjandi efni , Söguverkefnið , Risastórar smásögur , efni tengt stafainnlögn og fleira . Sett voru í gang starfsþróunarverkefni með skólum , búinn til ritunarvefur og hvatningarefni í skapandi skrifum , allt efni sem hefur fengið góðar móttökur hjá skólasamfélaginu . Öllum leikskólum landsins var færður námshvetjandi efniviður , vinnustofur haldnar og ráðgjöf veitt vegna HLJÓM - 2 og gefið út námsefni tengt eflingu málþroska og lesskilnings . Haldnar hafa verið ráðstefnur og málþing með ýmsum aðilum og enn fremur veittur fjárstyrkur vegna slíkra funda , sem hafa þá beint snúið að eflingu íslenskunnar og læsis . Útbúin hafa verið skimunarpróf , lesskilningspróf , lesfimipróf , rafrænn gagnagrunnur og fleiri slík valkvæð verkfæri til að styðja við starf kennara og skóla en matstækin stuðla að betri greiningu á stöðu barna til að bregðast við á faglegan hátt . Sveitarfélögum var veittur stuðningur við læsisstefnugerð , aðgerðaáætlanir og aðstoð vegna innleiðingar á snemmtækri íhlutun á leikskólastiginu . Búið hefur verið til íhlutunarefni , kynntar áhugahvetjandi aðferðir og samstarf haft um rannsóknir . Við höfum líka verið beinskeytt og gert kröfur á okkur sjálf og aðra til að standa sig betur , t.d. með því að auka útgáfu fjölbreyttra bóka , hvetja til faglegs lærdómssamfélags , kalla eftir meiri rannsóknum , skrifa greinar og fleira . Upplýsingar um verkefni Þjóðarsáttmálans , framvinduskýrslur og fleira má sjá heimasíðu Menntamálastofnunar ( sjá : Þjóðarsáttmáli um læsi ) . Mat á árangri af starfinu hefur stöðugt verið í gangi síðustu þrjú ár og þær niðurstöður gefa okkur skýrt til kynna að verkþáttum vindur vel fram eða er lokið . Sveitarfélög hafa verið að meta sinn árangur í samræmi við Þjóðarsáttmálann en það er auðvitað mismunandi hversu vel þeim hefur gengið með sinn hluta sáttmálans . Á þeim árum sem liðin eru frá því að Þjóðarsáttmálinn var gerður hefur ýmislegt áunnist og skýrt að margir skólar , kennarar , foreldrar , bókasöfn , rithöfundar , útgefendur og fleiri hafa verið virkir í því að ýta undir áhuga barna á lestri og aðra grunnþætti lestrarfærni . Mikilvægt er að nýta niðurstöður á lesskilningshluta PISA 2018 til að gera enn betur . Þörf er á markvissari starfsþróun kennara , styðja þarf betur við málörvun og íhlutun hjá yngri börnum , tryggja þarf að allir kennaranemar fái grunnmenntun í lestrarfræðum og huga þarf betur að kennslu og vinnu með námstengdan orðaforða og hugtakaskilning á mið - og unglingastigi . Aðstæður barna hafa verið að breytast mikið og það þarf áfram að styðja börn og foreldra með öfluga lestrarmenningu .