Mynd / Freyja ImslandBleikt er eitt afbrigði álótts litar . Hér liggur bleikur hestur í sunnlenskum haga , svo að vel má sjá rauðan álinn eftir baki hans . Hross og hestamennska 25. janúar 2016 Álótti liturinn kortlagður Nýjar upplýsingar á sviði literfðafræði varpa ljósi á hnignun álótta litarins í hestakynjum . Hópur vísindamanna , með íslenska erfðafræðingnum doktor Freyju Imsland í fararbroddi , hefur nú komist að því hvernig hross verða álótt að lit , og hvað varð valdur að því að flestir hestar glötuðu þessum upprunalega felulit . Íslenski hesturinn , með sína gífurlegu litafjölbreytni , spilaði stórt hlutverk í rannsókninni . Niðurstöður rannsóknarinnar eru birtar í vísindaritinu Nature Genetics . Tamin hross gegna margvíslegum hlutverkum . Þau eru notuð til reiðar , dráttar og ýmislegrar vinnu , en einu hafa þau upp til hópa glatað sem villtir forfeður þeirra höfðu til að bera – álótta litnum . Lýsa má þessu litaafbrigði sem ljósum felulit með dökkum röndum og mynsturþáttum , litur sem féll vel að umhverfi villtra hrossa á opnum sléttum og gerði rándýrum erfiðara um vik að hafa þau að bráð . Rannsóknin er afrakstur alþjóðlegrar samvinnu milli margra rannsóknateyma , undir stjórn einstaklinga hjá Uppsalaháskóla í Svíþjóð , og Huntsville Institute of Biotechnology í Alabama , Bandaríkjunum . „ Það má segja að þessi rannsókn sé áframhald þeirrar vinnu sem doktor Stefán Aðalsteinsson heitinn vann á sínum tíma . Hann var fyrstur vísindamanna til að birta heildstæða enska lýsingu á erfðum álóttu litanna þriggja ; bleikálótts , móálótts og bleiks , “ segir doktor Freyja Imsland , sem sá um erfðafræðilega hluta rannsóknarinnar . „ Við höfum tekið þann þráð upp og útskýrt sameindaerfðafræðilegan grunn álótta litarins , og í leiðinni komist að ýmsu mjög áhugaverðu um sameindalíffræði , og um hestinn fyrir og eftir að maðurinn fór að hafa afskipti af honum . “ Sjaldgæfur á heimsvísu Litur álóttra hrossa einkennist af því að feldurinn er að mestu ljósari en hjá þeim hrossum sem ekki eru álótt . Hlutar feldsins eru þó dökkir , og ber þar helst að nefna álinn sem liturinn er nefndur eftir , dökka rönd sem liggur eftir endilangri hryggjarsúlu hestsins , allt frá ennistoppi og að stertsenda . Einnig geta álótt hross haft ýmis önnur mynstureinkenni , svo sem dökka leggi , herðakrossa , leggjarendur áþekkar þeim sem sebrahestar bera , ásamt mörgum öðrum dökkum mynsturþáttum . Álótti liturinn er algengur meðal villtra ættingja tamda hestsins , til að mynda er mongólski villihesturinn ( Equus ferus przewalskii ) , hinn eini eftirlifandi stofn villihesta í heiminum , bleikálóttur að lit . Sama má segja um hinar ýmsu tegundir villtra asna , þær eru einnig álóttar . Sebrahestar eru aftur á móti nokkuð ólíkir að lit , en færa má rök fyrir því að sebrarendur séu í raun afskaplega ýkt útgáfa af álóttum lit , og má þar nefna að útdauð undirtegund sléttusebra , kvagginn ( Equus quagga quagga ) var bleikálóttur á skrokkinn þó að höfuð , háls og bógar væru sebraröndóttir . Þau hross sem ekki eru álótt eru litsterkari og dekkri en ef þau hefðu álóttan lit . Eins og staðan er í dag , þá er álóttur litur sjaldgæfur á heimsvísu . Sérstaklega er þetta áberandi í vestrænum hestakynjum , þar sem álótt er afskaplega sjaldséð . Því má álykta að mannkyn hafi í aldanna rás frekar verið hallt undir dökk hross . „ Það sem er sérlega áhugavert við álótt hross er að liturinn er ekki jafn um allan skrokkinn , “ útskýrir prófessor Leif Andersson sem leiddi erfðafræðilegan hluta rannsóknarinnar . „ Okkur lék forvitni á að vita hvernig álótta mynstrið verður til , hvernig sum hár eru ljósleit en önnur dökk , til dæmis í álnum . “ Erfðabreytingarnar skilgreindar Fyrstu skref rannsóknarinnar voru að kanna litarefnið í einstökum hárum . „ Litur hára hefur verið vel rannsakaður í gegnum tíðina , einkum í nagdýrum og rándýrum , ásamt mannfólki , og eru hár álóttra hrossa mjög ólík því sem þekkt er þar . Í ljósum hárum álóttra hrossa er litarefnið ekki jafndreift hringinn í kringum hárið . Sú hlið hársins sem vísar frá búki hestsins er dökk , en hliðin sem vísar innávið er að mestu án litarefnis , “ segir Freyja . „ Dökku hárin í álnum eru aftur á móti jafnlit allan hringinn . Hross sem ekki eru álótt , til að mynda jörp , brún og rauð hross , þeirra hár eru jafnlit allan hringinn . “ Kortlagning og raðgreining erfðaefnis leiddi í ljós að það sem skilur á milli álóttra hrossa og þeirra sem ekki eru álótt eru erfðabreytingar sem hafa áhrif á erfðaþáttinn TBX 3 . Próteinafurð TBX 3 er mikilvæg fyrir fósturþroska , og ef erfðaþátturinn er með öllu óvirkur veldur það alvarlegri fötlun hjá mannfólki , svonefndu Ulnar-Mammary Syndrome ( UMS ) . Þær erfðabreytingar sem rannsakendurnir uppgötvuðu í hestum eru annars eðlis , og hafa engin áhrif á fósturþroska , þar sem áhrifanna er einvörðungu að gæta í hársekkjum . Óvænt uppgötvun var að tvær ólíkar víkjandi erfðabreytingar liggja að baki skorti á álóttum lit . Þessum erfðabreytingum hafa verið gefin heitin d 1 og d 2. „ Þau hross sem ekki eru álótt að lit eru mun litsterkari en álótt hross , litartónn álóttra hrossa er almennt séð dumbari . Þó það sé sammerkt bæði d 1 og d 2 erfðabreytingunum að hrossin eru dökk að lit , er það svo að þessar tvær erfðabreytingar hafa ólík áhrif . Þau hross sem bera d 1 erfðabreytinguna geta haft litmynstur sem svipar til álótta mynstursins þó þau séu sjálf dökk að lit , hrossin verða jarpmönótt , rauðmönótt , brúnmönótt , o.s.frv . Þau hross sem aftur á móti eru arfhrein um d 2 erfðabreytinguna hafa almennt ekki mön eftir hryggnum , “ segir Freyja . Þetta getur leitt til þess að eigendur mönóttra hrossa halda að hrossin séu álótt . Besta leiðin til að skilja þarna á milli er að horfa á bæði litstyrk og -tón hestsins . Sérstaklega er þetta líklegt til að verða fólki fjötur um fót með jarpmönótt hross , þau geta oft á tíðum blekkt eigendur sína að þau séu bleikálótt , “ segir Freyja . Útskýra rendur sebrahesta Til að komast að raun um hvernig TBX 3 hefur áhrif á lit hesta könnuðu rannsakendur próteinið í vaxandi hárum úr húð íslenskra hrossa , bæði álóttra og dökkra . „ Þegar við athuguðum hár í vexti fundum við einungis TBX 3 próteinið í hársekkjum ljósra hára álóttra hrossa , en ekki í dökkum hrossum . TBX 3 próteinið er þar að finna í hluta hársekksins , og það verður þess valdandi að litfrumur þroskast ekki . Þar með verður dreifing litarefnisins í hárinu ósamhverf , “ útskýrir Freyja . „ Niðurstöður okkar benda til þess að TBX 3 hafi áhrif á þroskun viss þýðis frumna í hársekknum , og skapi þar með örumhverfi sem útilokar litfrumur . “ Vísindamennirnir að baki þessari rannsókn telja að niðurstöðurnar geti gefið vísbendingar um hvernig rendur sebrahesta myndast . Sebrahestar hafa alsvarta húð , en feldurinn er settur bæði dökkum og ljósum röndum . „ Það myndi ekki koma mér á óvart ef það kæmi í ljós að TBX 3 komi sterkt við sögu í hvítum röndum sebrahesta , að það hamli litframleiðslu þar rétt eins og í ljósum hárum álóttra hesta , “ segir Leif Andersson . Frekari rannsóknir á fornum sýnum Niðurstöður rannsóknarinnar sýna fram á að d 2 erfðabreytingin er til þess að gera ung , að hún hafi komið fram á sjónarsviðið eftir að maðurinn tamdi hesta fyrst , fyrir um 6.000 árum . Bæði álóttur litur , og d 1 erfðabreytingin eru aftur á móti mun eldri . Sýni sem raðgreint var við Kaupmannahafnarháskóla , úr 43.000 ára gömlum villihesti , leiddi í ljós að sá einstaklingur bar bæði álótta arfgerð sem og d 1 erfðabreytinguna . „ Þessi uppgötvun , að finna bæði álóttar og d 1 erfðir í svo fornu sýni , er sérstaklega spennandi . Það ber í för með sér að áður en maðurinn fór að hafa afskipti af hrossum voru til tvö litaafbrigði hesta , mögulega tvær undirtegundir sem hafa aðlagast ólíkum heimkynnum þegar ísöldin leið undir lok . Það að við finnum báðar útgáfur af þessum erfðaþætti í tömdum hrossum í dag bendir til þess að bæði litarafbrigðin hafi lagt erfðaefni til hins tamda hests . Frekari rannsóknir á erfðaefni úr fornleifum koma til með að sýna fram á hver útbreiðsla þessara litaafbrigða var meðal villihesta , og þar með varpa frekara ljósi á það hvar og hvenær hestar voru fyrst tamdir , “ segir Freyja .