42 MORGUNBLAÐIÐ , FIMMTUDAGUR 8. NÓVEMBER 1984 Flutningsgjöld og frjálshyggjuraus — eftirJón Val Jensson Það er tvennt , sem Jón Hákon Magnússon staðfestir í grein sinni „ Flutningskostnaður " í Mbl . 21. júlí . Annars vegar sést það af hans eigin tölum , að allt það , sem ég hafði fullyrt um jöfn flutnings - gjöld frá Bretlandi til íslands og til Suður-Afríku ( þrátt fyrir fimmfalt styttri sjóðleið hingað ) er óhrekjandi staðreynd . Og hins vegar staðfestir hann með þögn - inni , að Eimskip og Hafskip halda ekki upp neinni verðsamkeppni um Bretlandssiglingar . Hvorugt atriðið ber því vitni , að nokkuð sé að marka hinar fjálglegu yfirlýs - ingar um frjálsa viðskiptahætti og samskeppnishæfni íslenzku skipa - félaganna . Sömu farmgjöld á fimmfalt styttri leið ! Grein Jóns Hákonar er skóla - bókardæmi um það , hvernig tölur geta sagt allt annað en það , sem sannleikanum er samkvæmt . En um leið er meðhöndlun hans á þessum tölum slík , að hver meðal skólakrakki hlýtur aö sjá í gegn - um villurnar í útreikningum hans . Fyrst verð ég að rekja hér meg - inatriði málsins . í grein minni „ Aðföng hersins og hræsni frjáls - hyggjumanna " í Mbl . 7. júlí , sagði ég frá því , að enskir flutningafé - lagsmenn hefðu tjáð mér , að fyrir sama verð og þeir gætu boðið mér að flytja búslóð í gámi til íslands gætu þeir sent þá sömu búslóð til Suður-Afríku — meira en fimm - falt lengri leið ! Þessu reynir JHM ( sem er framkvæmdastjóri mark - aðs - og flutningasviðs Hafskips hf. ) að hnekkja i grein sinni , með furðulegum tilfæringum á stað - reyndum . Ekki er hann fyrr byrjaður að gera athugasemdir við grein mína en rangmælin taka að renna úr penna hans : „ Þessar fullyrðingar um , að ódýrara sé að flytja búslóð frá Bretlandi til Suður-Afríku en til íslands . komu undirrituðum spánskt fyrir sjónir . " ( Auðkennt hér . ) Þessi mismæli eru einstak - lega klaufaleg — lesendur blaðs - ins gætu haldið þau vísvitandi rangfærslur , en rétt áður hafði JHM tekið upp tilvitnun i grein mína , þar sem orðrétt stendur : „ Sogðu þeir okkur , að fyrir sama verð gætu þeir boðið okkur að flytja búslóðina til Suður-Afríku ! " Hvernig er hægt að kalla sama verð „ ódýrara " ? Hvað um það , fullur efasemda lét JHM gera samanburð „ á um - ræddum kostnaði " , og þá fyrst tekur steininn úr . „ í ljós kemur , að hér er maðkur í mysunni og létt farið með staðreyndir , " segir hann . Athugun Hafskipsmanna gefur þá niðurstöðu , að flutningur á búslóð í 20 feta gámi frá Bret - landi til Suður-Afríku kosti 2.609 sterlingspund , en til íslands 1.284 pund , þ.e.a.s. ekki hálft á við gjaldið til S-Afríku ( mismunurinn er 1.324 pund ) . Nú ætla ég að gera nokkuð óvænt — að meðtaka dæmi Jóns Hákonar sem satt og rétt , um leið og ég stend á því fastar en fótun - um , að fullyrðing mín um iafnhá fraktgjöld frá Bretlandi til fslands og til S-Afríku sé líka sönn og rétt ! Og meira en það — einmitt sú fullyrðing er það , sem skiptir hér máli , en tölur Jóns Hákonar eru marklausar , þótt sannar séu ! Maðkinum kippt úr mysunni Mesta markleysan í dæmi JHM er fólgin í því að bætt er vi 6 á reikninginn 781 punds kostnaði fyrir flutning frá Durban í S-Afríku til Jóhannesarborgar — en það er nær 600 km leið á landi ! ( Álíka langt og frá Akureyri til Víkur í Mýrdal með viðkomu í Reykjavík ! ) Ég fæ ekki séð , hvað í ósköpunum slíkir landflutningar koma við þessu máli um flutningsgjöld skipafélaga . Og ekki gaf ég neitt tilefni til þvílíkr - ar málaflækju . í grein minni nefndi ég flutning „ til Höfðaborg - ar " , ekki Jóhannesarborgar . Mér er það mætavel kunnugt , að engin skipafélög sigla til Jóhannesar - borgar , sem er langt inni í landi ! Þess vegna tiltók ég einmitt áð - urgreinda Höfðaborg , sem er al - kunn stórborg og hafnarborg í S-Afríku . ( Ég vil ekki ætla Jóni Hákoni vísvitandi blekkingar , og því dettur mér í hug , að hann hafi hér misskilið orð mín — talið mig eiga við höfuðborg S-Afríku ( sem er reyndar Pretoría , ekki Jóhann - esarborg , stærsta borgin þar ) , þegar ég nefndi Höfðaborg ( Cape Town ) . En furðuleg má slík yfir - sjón vera hjá framkvæmdastjóra Hafskips og fyrrverandi umsjón - armanni erlends fréttaþáttar í sjónvarpinu . ) Því má bæta við , að ekki er heldur rétt að miða við flutninga til Durban ( farmgjöld 1656 pund ) og segja mig svo „ fara létt með staðreyndir " , því að ég nefndi beiniínis Höfðaborg í grein minni , en 1.450 km sjóleið bætist við frá Höfðaborg til Durban ( sem er á austurströndinni ) . Til frádráttar kemur að vísu , að JHM nefndi Southampton sem útskipunarhöfn í stað Feíixtowe , en þar á milli er um 340 km sjóleið . Eftir stendur , að hann hefur lengt sjóleiðina til S-Afriku úr rúmum 12.000 km ( sem ég tiltók í grein minni ) í rúm . 13.100 km . Einhvern mun hlýtur það að gera í flutningsgjöldum , enda er sú viðbót ein um helming - ur sjóleiðarinnar frá íslandi til Englands . Þriðja markleysan í dæmi JHM er sú , að í flutningsgjaldinu frá Felixtowe til Reykjavíkur ( 1.123 pundum ) er innifalinn „ 30% af - sláttur , sem Hafskip veitir náms - mönnum frá flutningstaxta " . Ég rengi það ekki , að slíkur afsláttur sé veittur , enda var mér boðinn nákvæmlega sami afsláttur hjá Eimskipafélaginu . En ég var ekki að ræða þessi mál fyrst og fremst út frá því , hvað ég sem námsmað - ur þurfti að borga , heldur út frá almennum töxtum skipafélaga ( normalverði ) , og af grein minni sést , að ég var að tala þar um þau gjöld , sem ensk flutningafélög buðu upp á , en þau gerðu sér ekki það ómak að gefa kost á eða segja frá námsmannafrádrættinum . Fullyrðing þeirra um jöfn farm - gjöld til Islands og S-Afríku mið - aðist einmitt við slík full frakt - gjöld á báðum leiðum , en ekki við undantekningarnar um afslátt á siglingunni til fslands . Slíkur af - sláttur ætti reyndar að fást til S-Afríku líka , ef eftir honum væri leitað , enda er miklu meira um það erlendis en hér , að veittur sé afsláttur eða tilboðsverð á vöru og þjónustu af ýmsu tagi , ekki sízt í miklum og reglubundnum við - skiptum . Það , sem skiptir þjóðhagslega mestu máli í þessu efni , er það , hversu há flutnings - gjöld eru að jafnaði til íslands , því að það hefur veruleg áhrif á vöru - verð í landinu . ( Það má nefna það hér , að tollar , vörugjald og sölu - skattur — sem leggjast hvað ofan á annað — eru ekki aðeins lögð á vöruverðið sjálft , heldur einnig á flutningsgjaldið . Þannig geta þau flutningsgjöld tvöfaldast eða þre - faldast , eftir því hver tollflokkur - inn er . ) í stað þess að gefa upp afslátt - arverð , hefði JHM átt að gefa upp venjulegt flutningsgjald til Is - lands , til að viðmiðun við hlið - Jón Valur Jensson „ Ég áskil mér fullan rétt til að gagnrýna hátt verðlag hjá íslensku skipafélögunum og álít það nánast borgaralega skyldu mína , þegar verðmunur sker svo í augum ... " stætt gjald til S-Afríku yrði marktækt . Þá kemur í ljós , að sjálft flutningsgjaldið frá Ipswich til Reykjavíkur er 1.605 pund , en frá Southampton til Durban er það 1.656 pund — tæplega þremur prósentum hærra en til íslands . Við þessar upphæðir bætast reyndar fleiri gjöld : útskipun og kostnaður í Ipswich 49,50 pund , losun í Rvík 101,50 pund , vörugjald í Rvík 10,75 pund ( alls £161,75 ) og varðandi flutning til S-Afríku : útskipun og kostnaður í Southampton 85 pund , uppskipun og kostnaður í Durban 87 pund ( alls £172 ) . Hvers vegna útskipunarkostnaður í South - ampton á jafnstórum gámi á að vera 37 pundum hærri en í Ips - wich , annarri brezkri höfn , fæ ég að vísu ekki skilið , en við skulum samt gefa okkur , að þessar tölur frá Hafskip séu réttar og athuga útkomuna . Heildarkostnaður í flutningum frá Southampton til Durban er þá 1.828 pund , en frá Ipswich til Reykjavíkur 1.766,75 pund . Mismunurinn er 61 pund , sem merkir , að flutningurinn til S-Afríku — þ.e. 5,8 sinnum lengri leið — er þremur og hálfu prósenti dýrari en til Islands . Slíkur verðmunur er að sjálf - sögðu óverulegur en með því að JHM hefur í stað flutningaleiðar - innar Felixtowe — Höfðaborg ( um 12.000 km ) valið aðra og lengri leið , Southampton — Durban ( um 13.100 km ) , sem er rúml. 9% lengri sjóðleið , þá virðist sennilegt , að farmgjaldið til Höfðaborgar hljóti að lækka um fáein prósent úr þeim 1.656 pundum , sem JHM til - tók . Og þá er væntanlega komið nokkuð nærri þeim 1605 pundum , sem það kostaði að flytja jafnstór - angám til íslands . Eg hygg , að allir lesendur þess - ara lína hljóti að vera mér sam - mála um , að sú fullyrðing Eng - lendinganna , sem áður gat um , er fyllilega réttmæt , þ.e. að jafnhátt verð sé sett upp fyrir gámaflutn - inga frá Englandi til S-Afríku eins og til íslands . Þetta hafa Haf - skipsmenn ekki hrakið að neinu leyti , og viðleitni þeirra í þá átt er hreint og beint afkáraleg . Ef stjórnendur þessa skipafé - lags eru svona ruglaðir í útreikn - ingum sínum , þá skýrir það auð - vitað þá glópabjartsýni að halda , að í frjálsri samkeppni um ís - landssiglingar ( þ.m.t. um flutn - inga fyrir varnarliðið ) gætu þeir staðizt hverjum sem er snúning , „ ef allir aðilar fá að sitja við sama borð jafnréttis og frjálsrar verzl - unar " , eins og JHM segir . Hugs - anlega myndu þeir standast Bandaríkjamönnum snúning , af því að þeir þurfa að borga fjórfalt hærri laun til áhafna sinna en gert er hérlendis . En það eru til fleiri láglaunalönd en fslands , og ég á enn eftir að sannfærast um , að íslensku skipafélögin með sín háu flutningsgjöld séu virkilega samkeppnishæf á alþjóðavett - vangi . Eg er hræddur um , að þau hafi ekki efni á að flagga merki frjálshyggjunnar , eins og gert hef - ur verið nú um stundir til að rétt - læta ásælni þessara aðila í varn - arliðsfiutningana . Sanngirni Þeir , sem lásu grein mína hér í blaðinu með meiri gerhygli en JHM , munu hafa séð , að ég var ekki að mæla þar gegn hóflegum fríðindum íslenskra skipafélaga . Ég varaði einmitt við oftrú á hið algera frelsi sem lausnarorð í efnahagsmálum og benti á , að at - vinnulíf landsmanna þarf að vernda , jafnvel þótt það geti kost - að viss höft , niðurgreiðslukerfi eða einkaleyfi til atvinnurekstrar , t.a.m. með hömlum gegn frjalsri samkeppni erlendra skipafélaga við þau íslensku . En þó að ég sé ekki skilyrðislaust andvígur allri einokun , er mér fulljóst , að hún hefur hættur í för með sér , og því er mikil þörf á eftirliti og aðhaldi frá almenningi varðandi starfsemi og verðlagningu stórra auðfélaga . Á það ekkert síður við um skipa - félögin en t.d. SÍS eða Grænmetis - verslun landbúnaðarins . Nýlega talaði Friðrik Friðriks - son í útvarpsþættinum Um daginn og veginn og mælti þar skörulega gegn einokun . Sagði hann m.a. , að menn fyllist eðilega grun um , að maðkur sé í mysunni , þegar fyrir - tæki tali opinskátt um „ samræm - ingu gjaldskrár " . Með hliðsjón af því vil ég spyrja : er ekki einhver maðkur í mysunni hja Eimskip og Hafskip ( og líklega Sambands - skipunum að auki ) , þegar þessi fyrirtæki hafa sömu farmgjöld frá Bretlandi ? Það er langt frá því , að ég sé einn um að gagnrýna þessi mál , enda brýn þörf að hyggja að öllu því , sem orðið getur til að lækka vöruverð hér á landi í átt til þess , sem tíðkast erlendis . Þann 2. ág - úst birtist löng úttekt á þessum málum í NT í grein eftir Jónas Guðmundsson : „ Eru íslensku skipafélögin okurstofnanir ? " Þar er m.a. greint frá óeðlilega háum taxtahækkunum á flutningsgjöld - um frá 1980 til þessa tíma , þ.e. um 375 — 600% ( eftir þvi , við hvað er miðað ) , á meðan laun sjómanna hækkuðu um 225% . Ég áskil mér fullan rétt til að gagnrýna hátt verðlag hjá ís - lensku skipafélögunum og álít það nánast borgaralega skyldu rnína , þegar verðmunur sker svo í augun , sem dæmið hér fyrr í greininni sannar . Lítum snöggvast á tölurn - ar aftur til að reikna út meðalverð á jafnlangri vegalengd með 20 feta gám á umræddum siglingaleiðum . Þá kemur í ljós , að meðalflutnings - verð i hvern kflómetra frá South - ampton til Durban í S-Afríku er tæplega 13 ( þrettán ) pence , en frá Ipswich til Reykjavfkur er það 70 ( sjötíu ) pence á km ! Sú spurning hlýtur að gerast áleitin , hvort það sé ekki sanngirnismál , að íslend - ingar fái að borga hliðstætt verð og aðrar þjóðir fyrir vöruflutn - inga . Það eru vissulega fleiri þættir þessa máls , sem líta verður á , s.s. meiri hagkvæmni stórra flutn - ingaskipa erlendis , hærri við - halds - og olíukostnaður íslenzkra skipa vegna sjólags og veðráttu , minni nýting þeirra , kostnaðar - söm vörugeymsluþjónusta o.s.frv. , eins og Ragnar Kjartansson , for - stjóri Hafskips , hefur bent á . Þá hefur mér skilist , að a.m.k. námsmenn njót.i þeirra kjara að borga sama gjald fyrir gám frá útlöndum , hvort sem þeir eru að flytjast til Reykjavíkur eða út á land , m.ö.o. taxtinn fyrir þá er jafnaðarverð . Og til þess að eng - inn saki mig um ósanngirni í garð islenskra skipafélaga , vil ég itreka það , að námsmenn a.m.k. á Bret - landseyjum , eiga ekki kost á nein - um flutningum ódýrari en hjá ís - lensku skipafélögunum , því að bresk flutningafélog bjóða ekki þann afslátt , sem þau fyrrnefndu veita . Þetta á hins vegar ekki við um flutninga frá Norðurlöndum ; til eru dæmi um helmingi lægri flutningataxta hjá ferjunni Nor - rönu en hjá íslensku skipafélögun - um , segir í NT-greininní . í þeirri sömu grein segir Jónas Guðmundsson : „ Einn af heimilda - mönnum NT , sem vel ætti að þekkja til , segir , að ráðamönnum innan bandaríska hersins hafi á undanförnum árum „ ofboðið " flutningsgjöld íslensku skipafé - laganna . Því hafi þeir orðið „ him - inlifandi " þegar Rainbow Navigat - ion-félagið þrengdi sér inn í flutn - ingana , þrátt fyrir að því fylgdi ekki lækkun á flutningsgjöidum þegar í stað . " Þessi ummæli þykja mér styðja þá fullyrðingu mína , að ólíklegt sé , að íslensku skipafélög - in geti staðið hverjum sem er á sporði í frjálsri samkeppni um siglingar fyrir varnarliðið . Ég vil enda þetta með áskorun á Verðlagsráð að taka verðlagn - ingarmál ' skipafélaganna til endurskoðunar , en vara jafnframt við afnámi hámarkstaxta . Hömlu - laust frelsi til álagningar er lík - lega það , sem íslensku skipafélög - in kunna síst með að fara . Jón Valur Jensson er guðfrædingur búsettur á ísafirAi . Valsmíði á Akureyri 10 ára : Gáfu dvalarheimil - unum borð og stóla Alcureyri , 2. nóvember Guðmundur Kristjánsson og Jónas Sigurjónsson , eigendur Trésmiðaverkstæðisins Valsmíð á Akureyri , færðu í gær dvalar - heimilunum Hlíð og Skjaldarvík að gjöf 20 borð og stóla frá fyrir tækinu í tilefni af 10 ára afmæli þess , en þeir félagar stofnuðu Valsmíð 1. nóvember 1974 . Fyrirtækið framleiðir allar innréttingar til húsa og þar starfa að jafnaði 7 menn . Á myndinni eru Guðmundur Kristjánsson , Jón Kristinsson , framkvæmdastjóri dvalarheim - ilanna , og Jónas Sigurjónsson .