Efniviður og aðferðir : Þeir sjúklingar sem leituðu á Heilsugæsluna í Garðabæ á sex mánaða tímabili og var boðin öndunarmæling mynduðu rannsóknarhópinn . Niðurstöður : Á rannsóknartímanum voru gerðar 63 öndunarmælingar , þar af voru flestar frá sama lækninum . Við úrlestur voru 54 / 63 mælinganna fullnægjandi að gæðum . Eðlilegar voru 24 mælingar en 30 voru með teppu , þrír með herpu en sex með blöndu af teppu og herpu . Ályktun : Notkun öndunarmælinga var ekki almenn meðal lækna heilsugæslustöðvarinnar . Niðurstöðurnar benda til þess að möguleikar heilsugæslulækna til greiningar á lungnasjúkdómum séu vannýttir . Læknablaðið 2004 ; 90 : 17 - 9 Öndunarmælingar ( e. spirometry ) eru mikilvægt hjálpartæki til að greina og meðhöndla lungnasjúkdóma . Með slíkum mælingum er hægt að greina frávik í lungnastarfsemi sem ekki greinist við klíníska skoðun . Læknar geta yfirleitt ekki greint teppu - og herpusjúkdóma í lungum með sögutöku og skoðun eingöngu ( 1 , 2 ) . Teppusjúkdómar í lungum , eins og asmi og langvinn lungnateppa , eru algengir sjúkdómar sem eru greindir og meðhöndlaðir á heilsugæslustöðvum ( 3 - 5 ) . Tíðni þessara sjúkdóma hefur farið vaxandi undanfarin ár og spáð er enn frekari aukningu á næstu áratugum ( 6 ) . Það tekur stuttan tíma að framkvæma öndunarmælingu og úrlestur hennar er einfaldur ( 7 , 8 ) . Mælingin getur verið eðlileg eða fram geta komið merki teppu með skerðingu á fráblæstri á fyrstu sekúndu ( FEV 1 ) eða herpa með skerðingu á heildarfrámáli ( FVC ) . Þá getur í sumum tilfellum verið um blandaða mynd teppu og herpu að ræða . Þrátt fyrir að einkenni frá lungum séu algeng orsök komu á heilsugæslustöðvar voru til skamms tíma ekki til öndunarmælar á stórum hluta heilsugæslustöðva á Íslandi ( 9 ) . Úr því hefur verið bætt og eru slík tæki nú á öllum heilsugæslustöðvum landsins ( 9 ) . Ekki eru til rannsóknir sem styðja notkun öndunarmælinga til skimunar í almennu þýði til að leita að lungnasjúkdómum ( 2 ) . Gagnlegt er hins vegar að gera öndunarmælingu þegar einstaklingur leitar til læknis vegna hósta , uppgangs , mæði eða annarra einkenna sem benda til lungnasjúkdóms ( 8 ) . Einnig liggja fyrir gögn sem sýna gagnsemi öndunarmælinga hjá reykingafólki eldra en 45 ára til að greina langvinna lungnateppu á frumstigi ( 10 , 11 ) . Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna hversu oft og hvers vegna öndunarmælingar eru gerðar á íslenskri heilsugæslustöð , kanna niðurstöður þeirra og að meta gæði mælinga sem framkvæmdar eru í heilsugæslu . Þeir sjúklingar sem leituðu á Heilsugæsluna í Garðabæ á tímabilinu 1. mars 2002 - 31. ágúst 2002 og var boðin öndunarmæling mynduðu rannsóknarhópinn . Þeim var boðin þátttaka í rannsókninni eftir að ákveðið var að þeir færu í öndunarmælingu . Allir fengu skriflegar upplýsingar um rannsóknina og gáfu samþykki sitt . Öflun upplýsts samþykkis var í höndum lækna stöðvarinnar . Enginn hafnaði þátttöku í rannsókninni . Öndunarmælirinn sem notaður var er af gerðinni Welch Allyn IEC 600 - 1 model no 76102 . Allar öndunarmælingarnar voru skoðaðar og gæði metin af einum höfundi sem er sérfræðingur í lungnasjúkdómum ( GG ) . Mælingarnar voru framkvæmdar eftir leiðbeiningum og stöðlum evrópska lungnalæknafélagsins ( 12 ) . Viðmiðunargildin sem notuð voru eru eftir Knudsen frá 1983 ( 12 ) . Öndunarmælingarnar voru ýmist gerðar af læknum eða hjúkrunarfræðingum sem fengið höfðu grunnþjálfun í framkvæmd öndunarmælinga . Safnað var upplýsingum um kyn , aldur , reykingar , ástæður öndunarmælingar , niðurstöður og úrlestur öndunarmælingar og meðferð sem sjúklingar fengu með skráningu á þartilgert eyðublað sem útbúið var fyrir rannsóknina . Heilsugæslustöðin í Garðabæ þjónar íbúum bæjarins . Á tímabilinu voru starfandi fimm læknar á stöðinni í 4,5 stöðugildum . Heimsóknir til lækna heilsugæslustöðvarinnar á tímabilinu voru 5679 talsins . Rannsóknin var samþykkt af Vísindasiðanefnd og Persónuvernd . Á rannsóknatímabilinu 1. mars 2002 - 31. ágúst 2002 voru tæplega 6000 heimsóknir til lækna á Heilsugæslustöðinni í Garðabæ . Á þessu tímabili var gerð öndunarmæling á 63 sjúklingum ( 19 karlar og 44 konur ) af læknum eða hjúkrunarfræðingum að beiðni lækna . Meðalaldur var 48 ár og aldursbil var frá 17 til 69 ára . Af hópnum reyktu 17 / 63 einstaklingar , 24 höfðu reykt en voru hættir og 20 höfðu aldrei reykt . Ástæður fyrir lungnamælingu voru hósti hjá 37 / 63 , mæði hjá 20 / 63 og uppgangur hjá 6 / 63 . Engin öndunarmæling var gerð vegna reykingasögu eingöngu . Við líkamsskoðun var lungnahlustun eðlileg hjá 35 / 63 en óeðlileg hjá 28 af 63 . Tveir læknar framkvæmdu eða báðu um 58 / 63 öndunarmælinganna . Tafla I sýnir niðurstöður öndunarmælinga . Þar sést að yfirgnæfandi meirihluti þeirra , eða 54 / 63 , eru af fullnægjandi gæðum . Allar eðlilegar öndunarmælingar voru vel heppnaðar . Herpa og blönduð mynd var sjaldgæf og var algengari í ófullnægjandi öndunarmælingum . Flestir sem höfðu blandaða mynd teppu og herpu í úrlestri höfðu sögu um teppusjúkdóm í lungum og voru of þungir , með líkamsþyngdarstuðul hærri en 30 . Þegar gæði mælinga voru fullnægjandi var algengara að mælingarnar sýndu teppu en að mæling væri eðlileg . Í töflu II sést að algengasta orsök fyrir því að viðunandi gæði náðust ekki við öndunarmælingu var að ekki var blásið í nægilega langan tíma en aðrar orsakir voru einnig fyrir hendi . Hjá 50 / 63 sjúklingum var veitt lyfjameðferð í kjölfar öndunarmælingar . Hjá 32 / 50 var gefin meðferð með samsettum lyfjum með innúðasterum og langvirkum betaadrenvirkum lyfjum og hjá 12 / 50 voru gefin sýklalyf . Þetta er fyrsta rannsókn á notkun öndunarmælinga á heilsugæslustöð á Íslandi , fjölda mælinga , ástæðum fyrir rannsókninni og mati á gæðum mælinganna . Miðað við fjölda heimsókna á heilsugæslustöðina í Garðabæ , fjölda íbúa í bænum og algengi lungnasjúkdóma í bæjarfélaginu samkvæmt fyrri rannsóknum var lítið gert af öndunarmælingum þar . Þannig virðist aðeins hafa verið framkvæmd öndunarmæling í um það bil 1% af heimsóknum á stöðinni . Þó hefur verið sérstakur áhugi á lungnasjúkdómum á heilsugæslustöðinni og rannsóknir á lungnasjúkdómum sem birtar hafa verið í alþjóðlegum ritrýndum læknisfræðitímaritum verið gerðar þar ( 13 - 15 ) . Athygli vekur að tveir höfundar greinarinnar gera flestar mælingarnar eða biðja um mælingarnar . Þó voru allir læknar stöðvarinnar vel upplýstir um framkvæmd hennar . Rannsóknir frá öðrum löndum hafa sýnt að þrátt fyrir að öndunarmælar séu til á heilsugæslustöðvum eru þeir lítið notaðir . Rannsókn frá Kanada sýndi að þrátt fyrir að nærri 60% lækna hefðu aðgang að öndunarmælingum þá greindu þeir lítið af langvinnri lungnateppu og framkvæmdu ekki öndunarmælingu þrátt fyrir að búnaður væri til staðar ( 16 ) . Rannsóknir á notkun öndunarmælinga til að greina og meðhöndla asma í Bandaríkjunum sýndu litla notkun þeirra hjá heilsugæslulæknum ( 17 ) Nýlegar rannsóknir frá Hollandi sýndu hins vegar hve mikið gagn getur verið af öndunarmælingum til að greina lungnasjúkdóma á heilsugæslustöð ( 5 , 10 ) . Okkar rannsókn sýnir vel gildi öndunarmælinga við greiningu og meðferð lungnasjúkdóma . Þannig voru aðeins um þriðjungur mælinganna eðlilegar . Athyglisvert er að sjá hversu margir greinast með teppu við öndunarmælingarnar . Ekki er verið að nota öndunarmælingar í þessu þýði til þess að leita að langvinnri lungnateppu á frumstigi hjá reykingafólki því engin mæling er gerð án þess að til staðar séu klínísk einkenni . Sú staðreynd að langflestar öndunarmælinganna uppfylltu gæðastaðla evrópska lungnalæknafélagsins bendir til nægrar þjálfunar starfsfólks við framkvæmd þeirra ( 7 ) . Flestar mælinganna voru gerðar fyrir tilstuðlan tveggja af fimm læknum stöðvarinnar . Þetta bendir til að frekari hvatningar sé þörf í að framkvæma öndunarmælingar á heilsugæslustöðvum . Almenn notkun öndunarmæla á heilsugæslustöðvum er mjög mikilvæg til að bæta greiningu og bregðast við þeim faraldri langvinnrar lungnateppu sem spáð hefur verið á Vesturlöndum og þar með hér á landi á næstu 20 árum ( 6 ) . Mikilvægt er að sú gæðaþróunarvinna sem hafin er með útbreiðslu öndunarmælinga á heilsugæslustöðvum og þjálfun í notkun þeirra haldi áfram með enn frekari þjálfun , rannsóknum og hvatningu í notkun öndunarmæla í heilsugæslu . Hver heilsugæslustöð þarf að huga að því hvernig best verði staðið að öndunarmælingum innan veggja hennar . Best er að þjálfa upp nokkurn hóp starfsfólks , til dæmis hjúkrunarfræðinga til að framkvæma mælingarnar . Þannig eru meiri líkur á að þær verði gerðar í önnum dagsins , heldur en ef læknar eru að framkvæma mælingarnar sjálfir . Með þessu má einnig virkja áhuga annarra starfsmanna en lækna á heilsugæslustöðvum til að greina lungnasjúkdóma eins og sýnt hefur verið fram á með rannsóknum ( 18 , 19 ) . Við ályktum að notkun öndunarmælinga í heilsugæslu standist vel gæðakröfur , röskun á lungnastarfsemi er algeng , en notkun mælinganna er ekki almenn meðal heilsugæslulækna . Niðurstöður okkar benda til þess að möguleikar heilsugæslunnar til greiningar á lungnasjúkdómum séu vannýttir . 1 Lungnadeild Landspítala , 2 HL-stöðin , Reykjavík , 3 Heilsugæslan í Garðabæ , 4 Heimilislæknisfræði , Læknadeild Háskóla Íslands . Fyrirspurnir og bréfaskipti : Gunnar Guðmundsson , Lyflækningadeild E - 7 Landspítala Fossvogi , 108 Reykjavík . Sími 543-6876 , fax 543-6568.ggudmund@landspitali.is