Siðferðislegar spurningar um rannsóknir í þróunarlöndum Í danska læknablaðinu var nýverið grein eftir Povl Riis , sem er fyrrverandi ritstjóri blaðsins og mörgum íslenskum læknum að góðu kunnur , enda heiðursfélagi Læknafélags Íslands . Í greininni tekur hann fyrir ýmis álitaefni varðandi læknisfræðilegar rannsóknir út frá hagsmunum fólks í þróunarlöndunum , sem oftast eru fyrir borð bornir . Tölfræðilegar staðreyndir sýna til að mynda að meðalaldur fólks , sem er um 70 ár í þróuðu löndunum , er víðast hvar undir 40 árum í verst settu samfélögunum í hópi þróunarlandanna . Þar sem ástandið er verst er meðalaldurinn um 30 ár . Útgjöld til heilbrigðismála eru hins vegar allt frá 344.470 krónum á mann á ári þar sem þau eru hæst niður í 1017 krónur ( gengi 3. apríl 2001 ) á mann þar sem ástandið er verst samkvæmt tölum frá Alþjóðar heilbrigðisstofnuninni ( WHO ) . Það er því engin furða að sjónir manna beinist nú mjög að því hvernig bæta megi úr þessu ástandi . Povl Riis er ekki fullsáttur við orðalag í nýsamþykktri endurskoðun Helsinkiyfirlýsingarinnar . Það eru einkum ákvæði í 29. grein sem hann gerir athugasemd við : ,, Hagsbæturnar , áhættuna , byrðarnar og árangurinn af nýrri aðferð ætti að prófa á móti bestu forvarna - , greiningar - og lækningaaðferðum , sem eru í notkun á hverjum tíma . " Povl Riis óttast að þessi ákvæði verði til þess að aðrar rannsóknir , sem uppfylla þessar kröfur um bestu aðferðir á hverjum tíma , sitji á hakanum . Hann telur að margar slíkar rannsóknir gætu orðið þróunarlöndunum mjög til hagsbóta þótt þær uppfylltu ekki þessar gæðakröfur . Þá bendir hann á að þegar rannsóknir eru gerðar í fátækum þróunarlöndum verði að taka með í reikninginn þær samfélags - , trúar - og menningarhefðir sem rannsóknirnar búi við . Ólæsi er víða mikið , ákvarðanir oftast í höndum öldunga og fjölskyldufeðra og sárasjaldan að konur og börn njóti góðs af rannsóknunum . Það hefur jafnvel verið erfiðleikum bundið að ná sambandi við konurnar í sumum samfélögunum þegar gerðar eru rannsóknir á þungun og fæðingarhjálp . Þess ber að geta að slagsíða í rannsóknum er síður en svo óþekkt á Vesturlöndum og hefur oftsinnis verið bent á til dæmis hve margar rannsóknir eru gerðar á körlum eingöngu en síðan alhæft út frá þeim fyrir alla , oft á mjög hæpnum forsendum . Í ádrepu Povl Riis er hreyft við mörgum atriðum sem gefa þarf gaum að í framtíðinni og helst að stuðla að breytingum á . Athugasemdir hans við Helsinkiyfirlýsinguna hafa komið af stað nokkrum umræðum , meðal annars á vefi bandaríska læknablaðsins , JAMA , í desember síðastliðnum . Umræðan mun án efa halda áfram .