Hver var Gustav Fechner og hvert var framlag hans til tilraunasálfræði ? Gustav Theodore Fechner ( 1801 - 1887 ) var þýskur tilraunasálfræðingur , sem lagði grunninn að sáleðlisfræði , vísindagrein þeirri sem fæst við að ráða í tengsl áreitis og þeirrar skynhrifa sem þau vekja , og magnbinda þessi tengsl . Það er öllum ljóst að þegar kveikt er á vaxkerti í myrkvuðu herbergi sjáum við mikinn mun ljóss , en ef við kveikjum á sama kerti utandyra á sólríkum degi sjáum við engan birtumun . Samband birtumagns í umhverfi og skynjaðs birtumagns er því ekki línulegt . Ef svo væri ættum við að sjá jafn mikinn mun á birtumagni hvort sem kveikt er á kertinu í dimmu eða björtu . Fechner taldi að þessu sambandi áreitismagns og skynjunar mætti lýsa á stærðfræðilegan hátt . Heimspekingar hafa lengi gert sér grein fyrir að því fer fjarri að við sjáum hlutina „ þarna úti “ eins og þeir eru í raun . Eins og dæmið að ofan sýnir virka augu okkar ekki sem mælar á magn ljóssins í umhverfinu . Platon hélt því til dæmis fram að það sem við sjáum séu aðeins ónákvæmar eftirmyndir hlutanna eins og þeir eru í reynd . Hann líkti því sem við skynjum við skuggamyndir , og taldi þetta vera til marks um hve óáreiðanleg skynfærin væru . Immanúel Kant hafði um það bil öld áður en Fechner hóf sín vísindastörf tekið að hluta undir með Platoni . Kant gekk þó lengra og vildi komast að því hvers eðlis við þyrftum að vera til þess að skynja heiminn eins og hann kemur okkur fyrir sjónir . Hann hélt því fram að við byggjum yfir fyrirframgefinni þekkingu á hugtökum eins og rúmi og tíma . Samkvæmt Kant eru rúm og tími mót sem öll okkar reynsla er steypt í eins og Þorsteinn Gylfason orðaði það . Fechner taldi að það ætti að vera unnt að lýsa tengslum hugar og áreitis – styrks sálfræðilegrar skynjunar og áreitisins – með aðferðum stærðfræðinnar . Markmið hans var að finna leið til þess að lýsa með formlegum hætti sambandi skynhrifa sem áreiti vekur og magni áreitisins . Óhætt er því að halda fram að hann hafi viljað komast að eðli hugarstarfsins , eðlis forskilvitlegra hugmynda líkum þeim sem Kant hafði fjallað um . Fechner lagði , með uppgötvunum sínum , grunninn að því sem í dag er kallað sáleðlisfræði ( e. psychophysics ) . Viðfangsefni sáleðlisfræðinnar eru tengslin milli ytri áreita og þeirra skynhrifa og skynjana sem þau vekja . Þýski læknirinn og vísindamaðurinn Ernst Weber ( 1795 - 1878 ) hafði sett fram kenningu um samband áreitismagns , svo sem birtu , og skynjunar . Kenning hans var að eftir því sem magn einhverrar skyneiningar , til dæmis hljóðs , ljóss eða þyngdar , eykst , þeim mun meiri þurfi munur á tveimur áreitum að vera til þess að munurinn á þeim sé greinanlegur eða það sem kallað er minnsti greinanlegi munur ( e. just noticeable difference ) . Til dæmis er auðveldara að greina lítinn þyngdarmun á tveimur hlutum ef þeir eru léttir en ef þeir eru þungir . Weber hélt því fram að til þess að okkur virðist birta vaxa línulega , eða jöfnum skrefum , verði ljósmagnið að vaxa hlutfallslega jöfnum skrefum . Weber setti fram sem almennt lögmál að þessi minnsti greinanlegi munur aukist í réttu hlutfalli við styrk áreitisins . Þessi munur er fasti , $ k $ , sem formlega má lýsa svo : $ $ k = \ bigtriangleup I / I $ $ þar sem $ I $ er styrkur áreitisins og $ \ bigtriangleup I $ er sú breyting á $ I $ sem nauðsynleg er til þess að finnum mun á tveimur áreitum . Til þess að fastinn $ k $ haldi gildi sínu þarf því $ \ bigtriangleup I $ að aukast í réttu hlutfalli við aukningu á $ I $ . Fechner áleit að hægt væri að líta á þennan minnsta greinanlega mun ( $ \ bigtriangleup I $ ) sem nokkurs konar huglæga mælieiningu , eða grunneiningu hugarstarfs . Fechner þróaði síðar eigin útleggingu á lögmáli Webers : $ $ \ Psi = k \ cdot log ( \ Phi ) $ $ þar sem $ \ Psi $ er hin sálfræðilega skynjun sem er jöfn logra af styrk áreitisins ( $ \ Phi $ ) margfaldað með fastanum $ k $ . Þannig eykst minnsti greinanlegi munur milli tveggja áreita í lograhlutfalli við styrk áreitanna og því þarf styrkur tiltekins áreitis að aukast miðað við viðmiðunaráreitið , eftir því sem samanburðaráreiti þyngist , til þess að við skynjum mun á því og samanburðaráreitinu . Raunar hélt skynjunarsálfræðingurinn S.S. Stevens ( 1961 ) því síðar fram að þetta lografall Fechners gilti ekki um alla skynjun . Sem dæmi gildir þetta ekki um skynjun á rafstraumi , þar sem skynjuð styrkaukning virðist meiri en sem nemur raunverulegri styrkaukningu eftir því sem styrkur rafstraumsins eykst . Stevens lagði því til breytingar á lögmáli Fechners þannig að mismunandi veldisföll giltu um mismunandi tegundir áreita og skynfæra , fremur en stöðugt lografall eins og Fechner gerði ráð fyrir . Þessi leiðrétting Stevens á lögmáli Fechners breytir því þó ekki að lografall virðist ná yfir mörg fyrirbæri innan skynjunarsálfræði . Uppgötvanir Fechners og lögmálið sem við hann er kennt leika stórt hlutverk í sálfræði enn í dag , og í flestum inngangsköflum kennslubóka í sálfræði má finna umfjöllun um helstu lögmál sáleðlisfræði . Mest er aðferðum sáleðlisfræðinnar beitt innan vísinda skynjunar og hugfræði enda mest vitað um eðli þeirra upplýsinga sem skynfærin nýta sér . Draumur margra sálfræðinga er að lögmál um tilfinningar , viðhorf , og hegðun almennt verði uppgötvuð en sú nákvæma stjórn sem má sem dæmi ná á ljósmagni er ekki enn í boði í slíkum fræðum . Það er hins vegar ekki endilega fjarlægur draumur , og hefði Fechner tekið undir það . Hans merkasta framlag er líklegast að sýna fram á að unnt væri að mæla og magnbinda sálfræðileg fyrirbrigði , sem Immanúel Kant hafði sjálfur talið líkast til ómögulegt .