26 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 13. NÓVEMBER 1992 9 fto 8 mtífi $ faib Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f. , Reykjavík Haraldur Sveinsson . Matthías Johannessen , Styrmir Gunnarsson . Þorbjörn Guömundsson , Björn Jóhannsson , Árni Jörgensen . Áskriftar - gjald 1200 kr. á mánuði innanlands . í lausasölu 110 kr. eintakið . Norrænt samstarf Tp - ^ ' ng Norðurlandaráðs hafa um JLÍ nokkurra ára skeið einkennzt af umræðum um Evrópumál og hvernig Norðurlöndunum beri að bregðast við samrunaþróuninni í Evr - . ópu . Segja má að norrænt samstarf hafi verið í uppnámi vegna þróunar - innar í Evrópu . Uffe Ellemann-Jens - en , utanríkisráðherra Danmerkur , orðaði það svo í umræðum á nýaf - stöðnu Norðurlandaráðsþingi í Árós - um að Norðurlönd hefðu færzt nær hvert öðru , en ekki gert neitt til þess sjálf — ytri atburðir hefðu fært þau saman . Meðal annars hefur samanburður - inn við Evrópusamstarflð verið sam - starfí Norðurlanda óhagstæður . Árangur Evrópubandalagsríkjanna í efnahagslegu og pólitísku samstarfi hefur sýnt fram á að norrænt sam - starf hefur að mörgu leyti verið staðnað og hætt að skila árangri . Gamalt markmið um frjáls viðskipti milli Norðurlandanna náðist til að mynda ekki nema í víðara evrópsku samhengi , með samningnum um Evr - ópska efnahagssvæðið , sem réttilega hefur verið kallaður mikilvægasti norræni samstarfssamningurinn í áratugi . Hrun kommúnismans í Austur - Evrópu og upplausn Sovétríkjanna hefur einnig leitt af sér að hagsmun - ir Norðurlandanna í utanríkis - og öryggismálum fara nú betur saman en áður . Merki um það er að umræð - ur um utanríkismál , sem áður voru algert bannorð á þingum Norður - landaráðs , verða fastur liður á dag - skránni í framtíðinni . Svíar og Finnar hafa endurskoðað hlutleysisstefnu sína og treysta ' sér nú til að ræða um utanríkismál , varnir og öryggi út frá sömu eða syipuðum forsendum og NATO-ríkin ísland , Noregur og Danmörk . Endurskoðun þeirri á norrænu samstarfi , sem forsætisráðherrar Norðurlanda hafa gengizt fyrir , er nú lokið og á 41. þingi Norðurlanda - ráðs f Árósum kom fram hvernig forsætisráðherrarnir hugsa sér að haga samstarfinu í framtíðinni . Ann - ars vegar munu áherzlur í starfinu beinast að færri og afmarkaðri mál - um , sem Norðurlönd eiga sérstaklega sameiginleg , umfram önnur Evrópu - ríki . Slík áherzlubreyting er líkleg til að stuðla að áþreifanlegri árangri í samstarfínu en raunin hefur verið á undanfarin ár . Því ber einnig að fagna að sjávarútvegur skuli vera eitt af sjö áherzlusviðum Norður - landasamstarfsins í framtíðinni , en samstarf í sjávarútvegsmálum við grannþjóðir okkar er íslendingum mikilvægt . Hins vegar verður Norðurlanda - samstarfinu í stórauknum mæli beint út á við , að samstarfi Evrópuþjóða í EES og Evrópubandalaginu . Norður - lðndin munu samræma stefnu sína innan EES og EB , meðal annars með því að hafa frumkvæði að og áhrif á mótun tillagna að nýjum EES - eða EB-reglum . Forsætisráðherrar Norð - urlandanna munu í auknum mæli taka forystu samstarfsins í sínar hendur , þeir munu hittast oftar og samræma sjónarmið landanna í víð - tækara alþjóðasamstarfi . Meðal ann - ars mun eitt ríki í senn hafa á hendi formennsku í Norðurlandasamstarf - inu og á herðum formennskulandsins mun hvíla sú ábyrgð að sjá til þess að þau mál , sem um er fjallað innan EES eða Evrópubandalagsins séu tekin til umræðu á norrænum vett - vangi áður en þau koma til ákvörðun - ar . Ráða má af orðum margra nor - rænna stjórnmálamanna að þeir telji norrænt samstarf fyrst og fremst munu snúast um samræmingu á stefnu Norðurlandanna innan Evr - ópubandalagsins . Danir eru í EB , Finnar og Svíar hafa sótt um aðild og Norðmenn hyggjast sækja um fyrir lok mánaðarins . „ Eins og Evr - ópa verður , þannig verða Norður - lönd , " sagði Thorvald Stoltenberg , utanríkisráðherra Noregs , er hann flutti Norðurlandaráði skýrslu um utanríkismál . Hann lét einnig svo um mælt að til þess að vera með í nor - rænu samstarfi , yrðu öll Norðurlönd - in að ganga í Evrópubandalagið . Ekki er víst að framtíðarsýnin sé jafn einfðld og utanríkisráðherra Noregs og fleiri norrænir stjórnmála - menn vilja vera láta . Það er engan veginn víst að aðild Svfþjóðar , Noregs og Finnlands verði orðin að veruleika fyrir miðjan þennan áratug . Það er ekki einu sinni víst að viðræður um aðild þeirra geti hafizt strax um næstu áramót eins og þau hafa stefnt að , vegna óvissu um framtíð Maastricht-samkomulagsins . Þangað til Evrópubandalagið fjölgar aðildar - ríkjum sínum , verður EES-samning - urinn í fullu gildi og Islendingar munu taka fullan þátt í samstarfi Norðurlanda um Evrópumál . Fari hins vegar svo , að Island standi innan tíðar eitt Norðurland - anna utan Evrópubandalagsins , má spyrja hvort tilhneigingin verði sú að ýta íslandi til hliðar í samstarfi Norð - urlanda , til dæmis rneð því að skil - greina ¦ hagsmuni íslendinga sem „ vestnorræna " ásamt málum Fær - eyja og Grænlands . Samstarf Norður - landanna sem fimm fullvalda ríkja hefur ætíð verið á jafnréttisgrund - velli . Vinátta Norðurlanda er einstök í sinni röð vegna sterkra menningar - og sögulegra tengsla þeirra . Hins vegar er ljóst , að efnahagsleg afkoma okkar byggist ekki á þátttöku okkar í samstarfí Norðurlanda . Hún byggist á traustum viðskiptasamböndum við Bandaríkin og nokkrar Evrópuþjóðir . Það hefur ekki haft úrslitaáhrif á samskipti við mikilvægar viðskipta - þjóðir okkar á borð við Breta , Þjóð - verja og Frakka , þótt þessi ríki séu innan Evrópubandalagsins en við ut - an þess . Hvers vegna skyldi það hafa áhrif á menningarleg samskipti okkar og annarra Norðurlandaþjóða , þótt þær gerðust aðilar að EB en við ekki ? Þau rök , sem sumir halda á lofti , að við getum ekki einir Norðurlanda - þjóða staðið utan Evrópubandalags - ins vegna þess , að þá munum við einangrast í Norðurlandasamstarfl , eru engin rök . Þessar þjóðir sækja um aðild að EB vegna sinna hags - muna . Sú afstaða okkar að EES dugi okkur byggist á hagsmunum okkar . Með sama hætti og Norðurlandaþjóð - ir hafa átt gott samstarf á Iiðnum áratugum , þótt þær hafi ekki átt samleið í öryggismálum á tímum kalda stríðsins geta þessar þjóðir átt náið samstarf sín í milli , þótt leiðir skilji varðandi EB-aðild . Umræður á dómsmálaþingi um rannsókn og meðferð fíkniefnamála Það verður enginn ríkur af sölu fíkniefna á Islandi -sagði Guðjón Marteinsson héraðsdómari GUÐJÓN Marteinsson héraðsdómari og fyrrum fulltrúi við fíkniefna - dómstólinn sagði í svari við fyrirspurn á dómsmálaþingi í gær að f jöl - miðlar gæfu mjög ýkta mynd af þeim ágóða sem fengist af innflutn - ingi < jgssölu fíkniefna . Þetta kom fram við umræður á þinginu eftir hádegi þegar fjallað var um rannsókn og meðferð fíkniefnamála . „ Það verður enginn ríkur af því að seha fíkniefni á íslandi . Sá sem flytur inn eitt kíló af hassi , gerir það til að græða á því eða að minnsta kosti til að fjármagna næstu ferð . Hann neytir svo mikils hluta efnis - ins sjálfur , hann lánar vinum og kunningjum hluta efnanna og í þriðja lagi týna menn efnum í sukki og vitleysu . Þegar komið er að næstu ferð á hann svo ekki fyrir farmiðanum , " sagði Guðjón . Guðjón vék einnig að rannsóknar - aðferðum í fíkniefnamálum og sagði að í kringum árið 1985 hefðu rann - sóknaraðilar byrjað á að nota sím - hlustanir , sem hafi í fyrstu skilað góðum árangri við að leggja hald á fíkniefni . Smám saman hefði þessi rannsóknaraðferð þó verið komin á vitorð allra og hún skilaði því ekki lengur árangri . Mikilvægasta rann - sóknaraðferðin sem lögreglan notaði í dag væri ábyggilega að styðjast við upplýsingaaðila við rannsóknir í þessum málum . Gagnrýndi Guðjón fjölmiðla fyrir að mála skrattann á vegginn og lýsa himinháu söluandvirði fíkniefna sem hald væri lagt á en styddust þar ekki við raunveruleikann . Efnin kost - uðu í raun lítið erlendis og því væri ekki rétt þegar því væri haldið fram að auðugir menn stæðu á bak við innflutning fíkniefna . I stóra kókaín - málinu sem nú væri til meðferðar hefði komið í ljós að eitt kíló af kóka - íni í Kólumbíu kostaði um 100 þús - und krónur . „ Menn geta ekki stund - að þessa brotastarfsemi mánuðum eða árum saman án þess að lögregl - an Ícomist í málið , " sagði Guðjón . Hröð atburðarás getur leitt til mistaka Guðmundur Guðjónsson yfírlög - regluþjónn sagði í erindi sínu að lög - reglan legði megináherslu á að leggja hald á fíkniefni áður en þau kæmust í umferð . Einnig væri lögð áhersla á svokölluð „ götumál " þar sem reynt væri að ná til neytenda og millidreifenda . Sagði hann mikil - vægt að lögð væri áhersla á aðferðir sem stuðluðu að fækkun neytenda en þar með fækkaði einnig þeim sem fjármögnuðu eigin neyslu með sölu fíkniefna . Guðmundur sagði að fíkniefna - rannsóknir væru að mörgu leyti ólík - ar öðrum rannsóknum afbrotamála . Erfítt væri að sjá fyrir hversu tíma - frek rannsókn gæti orðið , undirbún - ingur hvers máls gæti tekið mjög langan tíma , upplýsingaöflun væri erfið og flestir sem tengdust þessum málum væru hræddir við að gefa upplýsingar . „ Aðgerðir lögreglu verða að vera með þeim hætti að tryggt sé , eftir því sem hægt er , að sá grunaði komi ekki efninu undan og því verða hlut - irnir að ganga hratt fyrir sig . Það verður á hinn bóginn að gera sér grein fyrir að röð tilviljana og hröð atburðarás getur gert það að verkum að mistök verði gerð þannig að sak - laus aðili lendi í aðgerðum lögregl - unnar . Lögreglumenn verði að gæta sín að fara ekki offari svo saklaust fólk bíði skaða af , " sagði hann . „ Lögreglumaður verður ávallt að hafa í huga að þó fíkniefnameðhöndl - un sé alvarlegur hlutur á það ekkert síður við í fíkniefnamálum en öðrum málum að lögreglumaðurinn má aldrei láta eðli brotsins móta fram - komu sína eða viðmót eða láta það hafa áhrif á vinnubrögð sín . Lög - reglumaðurinn má aldrei tileinka sér þann hugsunarhátt að tilgangurinn helgi meðalið , " sagði Guðmundur . Dregið hefur úr heildarvandanum Þórarinn Tyrfingsson , yfírlæknir á Vogi , fjallaði um umfang vímu - efnavandans í erindi sínu og sagði m.a. að mestur kostnaður og erfið - leikar þjóðfélagsins stöfuðu af áfengissjúkum fremur en öðrum vímuefnaneytendum . Sagði Þórarinn að fjölmargar upplýsingar um vímu - efnavandann sem fram væru settar væru misvísandi og gagnrýndi hann framsetningu þeirra sem hann sagði yfírleitt ráðast af hagsmunum við - komandi . Vitnaði Þórarinn í upplýsingar um 650 einstaklinga sem hefðu komið í meðferð á Vog frá árinu 1984 , skipt í aldurshópa og eftir kyni og hvað álykta mætti út frá þeim um líkur þess að einstaklingar þyrftu að koma í vímuefnameðferð . Samkvæmt þeim væru líkurnar á að karlmenn þyrftu að fara í meðferð vegna vímuefna - notkunar fyrir sjötugt 27,8% en 11,5% meðal íslenskra kvenna . Færri kannabisneytendur Upplýsingar um kannabisneyslu sjúklinga sem komið hefðu á Vog frá árinu 1985 leiddu í ljós að þeim færi fækkandi eða 19% árið 1985 í 15% á síðasta ári . Mest fækkun hefði 01 V ( tt in fj ví þi þl 2 ! al sj 5i U ) m di sl h < iý k ! 61 þ « lii ai Færejrjar : Gæti þetfc eftir Þorvald Gylfason I. Fréttir frá Færeyjum Slæmar fréttir frá Færeyjum hafa vakið mikla athygli hér heima að undanförnu . Engum ætti þó að þurfa að koma það á óvart , hvernig komið er fyrir frændum okkar þar . Það hefur verið ljóst í mörg ár , að hverju stefndi . Færeyingar hafa safnað gríðarlegum skuldum í útlöndum , meðal annars til að standa straum af offjárfestingu í sjávarútvegi . Á sama tíma hefur fiskafli þeirra verið að dragast saman , að nokkru leyti vegna ofveiði þeirra sjálfra . Endur - greiðslugeta Færeyinga hefur skroppið saman , meðan skuldirnar hafa hrannazt upp . Danir hafa séð Færeyingum fyrir næstum þriðjungi af tekjum lands - stjórnarinnar á liðnum árum . Þessi rausn virðist hafa dregið úr sjálfs - ábyrgðartilfínningu færeyskra stjórnvalda . Nú hafa Danir sett þeim stólinn fyrir dyrnar . Færeyingar neyðast nú til að draga saman segl - in og haga útgjöldum sínum eftir aflafé og föngum , hvort sem þeim líkar það vel eða illa . Það verður sársaukafullt og getur tekið langan tíma . Lífskjör Færeyinga munu versna verulega á næstu árum . Fjöldi fólks mun líklega flýja eyjarnar . Reyndar hefur Færeyingum fækkað nú þegar um 4% síðan 1989 . Það samsvarar því , að 10.000 manns hefðu flutt héðan af landi brott á sama tíma . n . Tapað fé Landlægum efnahagsvandræðum hér heima svipar að ýmsu leyti til efnahagsvanda Færeyinga . Vandi okkar er líka heimabakaður að miklu leyti . Við höfum safnað miklum skuldum í útlöndum , meðal annars til að standa straum af óhagkvæmri fjárfestingu í sjávarútvegi og land - búnaði . Þessi fjárfesting skapaði að visu tekjur og vinnu í fyrstu og villti á sér heimildir með því móti , en hún skilur næstum ekkert eftir nema níð - þunga skuldabyrði á endanum . Við súpum nú seyðið af rangri fjárfestingu og illri meðferð almann - afjár mörg ár aftur í tímann . Næst - um þriðjungur allrar fjárfestingar atvinnuveganna síðan 1980 hefur verið í sjávarútvegi og landbúnaði . Til samanburðar hefur skerfur sjáv - arútvegs til landsframleiðslunnar verið um 12 - 13% síðast liðin ár sam - kvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofn - unar . Framlag landbúnaðar til lands - framleiðslunnar hefur verið um 3% , en kostnaður neytenda og skatt - greiðenda vegna landbúnaðarstefnu stjórnvalda hefur á hinn bóginn ver - ið langt umfram markaðsvirði bú - vöruframleiðslunnar . Virðisaukinn í Iandbúnaði hefur verið neikvæður með öðrum orðum . Hlutdeild sjávar - útvegs og landbúnaðar í mannaflan - um er komin niður í 17% samtals . Þetta þýðir það , að 83% vinnandi fólks í landinu — fimm af hverjum sex — vinna við iðnað , verzlun og þjónustu . -Af þessu má sjá , að fjárfesting f sjávarútvegi og landbúnaði hefur verið langt umfram hlutdeild þeirra í þjóðarbúskapnum . Bankar og lána - sjóðir undir handleiðslu stjórnvalda bera ábyrgð á þessari fjárfestingar - stefnu . Á sama tíma höfum við veitt fímm „ Við íslendingar eigum það á hættu að lenda í sams konar vítahring á næstu árum — ekki vegna þess fyrst og fremst að við tókum lán , heldur vegna þess að við fórum illameð lánsféð . Skuldabyrði okkar hefur tvöfaldazt síðan 1980 . " fiska fyrir hverja fjóra , sem okkur var óhætt að taka úr stofnunum að dómi fiskifræðinga . Þetta er höfuðá - stæðan til gæftaleysisins nú . Stjórn - völd hafa látið ofveiðina viðgangast vitandi vits ár fram af ári þrátt fyr - ir ítrekaðar aðvaranir . Þannig hafa þau dregið úr getu þjóðarinnar til að vinna sig úr úr vandanum með auknum útflutningi í framtíðinni . Margt bendir til þess , að tugir milljarða króna séu farnir í súginn hér heima vegna rangrar fjárfesting - ar . Þetta fé var tekið að láni ýmist erlendis eða inann land 6 . Lántakend - urnir eru búnir að eyða fénu , en þeir eiga eftir að standa skil á skuld - unum . Forustumenn í sjávarútvegi hafa gefið til kynna á opinberum vettvangi , að um 30 milljarðar króna af skuldum útvegsfyrirtækja kunni að vera tapaðir . Ef það reynist vera rétt , mun skellurinn kosta næstum hálfa milljón króna á hverja fjögurra manna fjölskyldu í iandinu . Þetta er engin reikningsbrella , heldur bein - harður kostnaður , sem á eftir að le ai VI í fj ai líl lé b - \ y ir el ái lv ol u a ! á ú : h fj sl