Það er orðið að síbylju að öldrun þjóðarinnar og fjölgun aldraðra muni skapa vaxandi álag í rekstri hins opinbera . Margs er að gæta í slíkri umfjöllun eins og alltaf . Hverjir eru aldraðir ? Í fyrsta lagi þarf að gæta að því hvaða aldursflokkar eru undir þegar rætt er um aldraða . Í dag má 70 ára karlmaður á Íslandi búast við að eiga eftir að lifa 15 ár að meðaltali , þremur árum lengur en sá sem var sjötugur 1975 . Kona má búast við að lifa að meðaltali tæplega 17 ár frá sjötugu og sá tími hefur lengst jafn mikið og hjá körlunum frá 1975 . Áttræðir karlar geta búist við að eiga eftir að lifa í rúmlega átta ár og konurnar tæplega tíu . Níræðir karlar eiga eftir að lifa 4 ár að meðaltali og konurnar tæplega 4,5 . Stór hluti þess fólks sem venja er að telja í hópi aldraðra er í fullu fjöri . Í Könnun Landlæknis á Heilsu og líðan Íslendinga 1 kemur fram að 60% Íslendinga 67 ára og eldri telja líkamlegt heilsufar sitt gott eða mjög gott borið saman við 74% hjá þjóðinni allri . Til að taka einungis eitt dæmi : 42 einstaklingar sjötugir og eldri hlupu 10 km í síðasta Reykjavíkurmaraþoni , 27 hlupu hálft maraþon og 9 heilt . Það þarf að gæta að því að setja ekki alla „ aldraða “ í eitt hólf . Þiggjendur ? Hækkandi hlutfall þeirra sem hverfa af vinnumarkaði nýtur þess að hafa safnað upp lífeyrisréttindum alla starfsævina . Lífeyrisréttindin draga mjög úr tekjumissinum sem verður þegar starfsævinni lýkur . Greiddar lífeyristekjur hafa farið hækkandi og þeim fækkar sem eru einungis háðir ellilífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins eins og áður var . Að hluta opinberra starfsmanna undanskildum er jafnvægi milli eigna og skuldbindinga lífeyriskerfisins og hrein eign þess í árslok 2018 yfir 4 þúsund milljarðar 2 . Til samanburðar er allt íbúðarhúsnæði landsmanna 5.700 milljarða virði 3 . Hrein eign lífeyrissjóðanna hefur vaxið að raunvirði um 9,5% 4 á ári undanfarin 5 ár , mun örar en fjöldi þeirra sem eru á vinnumarkaði 5 . Þegar lífeyriskerfi eru söfnunarkerfi eins og hér á landi þarf ekki að hafa áhyggjur af því hversu margir eru komnir út af vinnumarkaði , miðað við fjölda hinna sem enn eru þar . Sá hópur hefur ( að mestu ) safnað sjálfur fyrir lífeyri sínum . Þessu er alls ekki þannig farið alls staðar . Það eru einungis 3 aðildarríki OECD þar sem eignir lífeyrissjóða eru hærra hlutfall af landsframleiðslu en hér á landi . Þetta eru Danmörk , Holland og Kanada . Í fjölmennum ríkjum Evrópu , eins og Frakklandi , Þýskalandi , Ítalíu og Spáni , hefur nær engin uppsöfnun átt sér stað . Í þessum löndum eru lífeyrisþegar algerlega háðir getu þeirra sem yngri eru til að greiða þeim lífeyri . Uppsöfnun eigna lífeyrissjóða hefur bæði orðið vegna iðgjalda og ávöxtunar . Nú eru blikur á lofti um ávöxtun til lengri tíma litið og það mun hafa áhrif á þessa stöðu en þó mun staða Íslands aldrei verða neitt í líkingu við þá framtíðarmynd sem blasir við í þessum málum í löndum sem hafa ekkert söfnunarkerfi . Atvinnuþátttaka á Íslandi á efri árum er með því allra mesta sem þekkist . Í Danmörku eru rúmlega 5% þeirra sem eru eldri en 67 ára í atvinnu . Það er álíka hátt þátttökuhlutfall og er meðal Íslendinga sem eldri eru en áttræðir ! Eftirlaunaþegar greiða skatta og eru þannig engan veginn einungis þiggjendur á opinbera þjónustu . Árið 2016 greiddu þannig sjötugir og eldri yfir 17 milljarða í útsvar meðan áttræðir og eldri greiddu 6 milljarða 6 . Sjötugir og eldri greiddu 8 milljarða í tekjuskatt og hinir áttræðu rétt innan við 2 milljarða af þeirri upphæð . Þeir greiddu 4 milljarða í fjármagnstekjuskatt meðan hinir áttræðu greiddu yfir milljarð . Á undanförnum 5 árum hefur íbúum landsins fjölgað um rúmlega 31 þúsund 7 . Fæðingar síðastliðin fimm ár voru tæplega 21 þúsund en um 11 þúsund létust . Fæddir umfram dána voru þannig um 10 þúsund . Á þessu tímabili fluttust tæplega 2 þúsund fleiri íslenskir ríkisborgarar af landi brott en þeir sem komu til baka . Aftur á móti fluttust yfir 20 þúsund fleiri erlendir ríkisborgarar til landsins en frá því og þar er stærsti breytingarþáttur í íbúafjölda landsins . Skoðum tölur um fjölda og fjölgun þeirra íbúa landsins sem eru í eldri hluta aldursdreifingarinnar : Þeir íbúar landsins sem voru sjötugir og eldri í upphafi árs í ár töldu rúmlega 34 þúsund . Þeim hafði fjölgað um 17% á undanförnum 5 árum og hlutfall þeirra af íbúafjölda landsins hafði hækkað úr 9% fyrir fimm árum í 9,6% nú í ársbyrjun . Vissulega mikil fjölgun , en eru eldri en sjötugir margir ? Af Vestur-Evrópuríkjum er það einungis á Írlandi sem hlutfall sjötugra og eldri er lægra en hér á landi . Árið 2018 var hlutfall þeirra 9,4% af íbúafjölda 8 . Í Noregi var hlutfallið 11,8% , í Stóra-Bretlandi 13,1% , í Danmörku 13,7% , í Svíþjóð 14,3% og í Finnlandi 14,7% . Af Evrópuríkjum er hlutfall sjötugra og eldri hæst á Ítalíu , þar sem einn af hverjum sex íbúum er eldri en sjötugur . Myndin er lík ef skoðað er hversu hátt hlutfall íbúa er yfir áttræðu . Einnig þar gnæfir Ítalía upp úr með 7% íbúa á níræðisaldri og eldri . Áttræðir og eldri eru hvergi í Vestur-Evrópu hlutfallslega færri en á Írlandi og hér á landi . Það vekur athygli að áttræðum og eldri fjölgaði minna en íbúum landsins í heild á undanförnum fimm árum og því lækkaði hlutfall þeirra af landsmönnum . Níræðum og eldri fjölgaði hins vegar um fimmtung . Þetta er staðan núna . Í samanburði við önnur lönd í okkar heimshluta erum við ung og ættum auðveldlega að geta axlað þær byrðar sem eru samfélagslegur kostnaður vegna hinna öldruðu ( eða væri ef til vill réttara að segja háöldruðu ? ) . En er þetta að fara að breytast ? Fyrir áttatíu árum fæddust um 2.500 börn á Íslandi og þannig hafði það verið um töluverðan tíma 9 . Af þessum hópi er enn um helmingur á lífi og búsettur hér á landi . Frá byrjun seinni heimsstyrjaldarinnar fór hins vegar að fjölga reglulega í fæðingarárgöngum og sú fjölgun stóð allt til ársins 1960 . Það ár fæddust 4.900 börn hér á landi . Það var ekki fyrr en árið 2009 sem fleiri börn fæddust og það einungis í eitt ár 10 . Þessi framvinda , ásamt breytingum á ævilengd , hefur vitaskuld áhrif á fjölda í aldurshópum í framtíðinni . Í miðspá Hagstofu Íslands um mannfjöldaþróun á Íslandi er niðurstaðan sú að fram til ársins 2030 muni sjötugum og eldri fjölga um 55% meðan þjóðinni allri muni fjölga um rúmlega 10% . Áttræðum og eldri mun samkvæmt þessu fjölga um 46% . Spá um heildarfjölda landsmanna er mjög háð forsendum um búferlaflutninga milli landa , eins og þróun undanfarinna ára sýnir best . Fjöldinn í efstu aldurshópunum er ekki eins miklum vafa bundinn , enda eru búferlaflutningar ekki eins tíðir nú um stundir í efstu aldursárgöngunum , hvað sem síðan kann að verða . Gangi forsendur um þróun heildarfjölda íbúa eftir verður hlutfall sjötugra og eldri á Íslandi rúmlega 13% árið 2030 , álíka og það er nú um stundir í Stóra-Bretlandi og Hollandi en enn þá miklu lægra en það er nú í Þýskalandi , Svíþjóð og Finnlandi til að taka dæmi . Hlutfall áttræðra og eldri verður orðið 4,7% af íbúafjöldanum . Af löndum í Vestur-Evrópu eru 12 ríki nú þegar með hærra hlutfall áttræðra en Ísland verður með eftir 11 ár . Niðurstaða þessa yfirlits er sú að þrátt fyrir að fram undan sé fjölgun í hópi þeirra íbúa landsins sem komnir eru af léttasta skeiði er Íslendingum vorkunnarlaust að sjá fyrir þörfum þeirra sem elstir eru í samfélaginu . Heilsa og afkoma eldri hluta landsmanna fer batnandi á komandi árum . Við þurfum að gæta þess að stilla kröfum í hóf . Við megum ekki brenna okkur á því að ná aldrei að sjá fyrir þörfum allra aldraðra sem á aðstoð þurfa að halda . Það má ekki verða að einungis verði hægt að sjá um suma en ekki alla vegna þess að gerðar hafi verið óraunhæfar kröfur um aðbúnað – sem þá myndu einungis gilda í raun um þá sem fengju þjónustu – hinir fengju enga . Höfundur er skipulagsfræðingur , BES , M.Phil , og lauk nýverið störfum hjá fjármála - og efnahagsráðuneytinu eftir 17 ára starf . Hann starfar nú hjá ráðgjafarfyrirtækinu Capacent .