12 MORGUNBLAÐIÐ , LAUGARDAGUR 13. NÓVEMBER 1976 Dr. Jóhannes Nordal : Hægur afturbati Dr. Jóhannes Nordal , Seðlabankastjóri , ritar forystugrein í nýútkomið tölublað Fjármálatiðinda og fer grein hans hér á eftir : Nú er rúmlega ár liðið síðan þess fór fyrst að sjá örugg merki , að efnahags - þróunin í heiminum stefndi í átt til bata , eftir mesta efna - hagssamdrátt í fjóra áratugi . Efnahagsbatinn hefur haldið áfram á þessu ári , svo að nú má öruggt telja , að um veru - lega og almenna framleiðslu - aukningu verði að ræða á árinu um allan heim . Þótt vonir standi til , að þessi bati hafi þegar lagt grundvöll áframhaldandi hagvaxtar og batnandi efnahagsástands , eru horfur í þvi efni að ýmsu leyti tvísýnni en venjulegt er á þessu skeiði hagsveifl - unnar . Er orsaka þessarar óvissu einkum að leita i þeim vandamálum , sem hin óvenjulega efnahagsþróun undanfarinna ára hefur skilið eftir sig . Hér er einkum um þrenns konar vanda að ræða . í fyrsta lagi er verðbólga enn verulegt vandamál víða um heim , og dregur hún bæði úr svigrúmi stjórnvalda til að beita eftirspurnar - aukandi aðgerðum og úr getu og áhuga fyrirtækja á því að leggja í framleiðslu - aukandi fjárfestingu . I öðru lagi eiga margar þjóðir enn við mikla greiðsluerfiðleika að etja , sem að miklu leyti má rekja til þeirra breytinga á greiðslustöðu , sem olíuverð - hækkunin hafði í för með sér . Hafa þessar þjóðir mjög litið svigrúm til þess að auka inn - lenda eftirspurn , nema þeim takist jafnframt að halda greiðslujöfnuði sínum í horfinu með auknum út - flutningi . í þriðja lagi er enn við að stríða almennara og rótgrónara atvinnuleysi en þekkst hefur , síðan fyrir heimsstyrjöldina siðustu . Hefur tiltölulega litið dregið úr því , þrátt fyrir framleiðslu - aukningu undanfarinna árs - fjórðunga . Það er á engan hátt auðvelt að ráða bót á þessum þremur vanda - málum og tryggja jafnframt æskilegan hagvöxt . JÓhannes Nordal Sá hagstjórnarvandi , sem í þessu felst , er líklega megin - skýringin á því , að hægt hefur um skeið á efnahags - batanum , eftir öra framleiðsluaukningu á fyrra helmingi þessa árs . Eru skipt - ar skoðanir um það , hvort hér sé aðeins um tíma - bundna breytingu á vaxtar - hraða að ræða eða varanlegri samdráttarvanda , sem aðeins sé hægt að ráða bót á með nýjum eftirspurnar - aukandi aðgerðum . Úr þessu fæst ekki skorið , fyrr en að nokkrum tima liðnum , en þó er þegar Ijóst , að miklu meiri tregða er á aukningu fjár - festingar meðal helztu iðn - aðarríkja en æskilegt væri , ef ttyggja á varanlegan efna - hagsbata . Án breytingar i þessum efnum er varla að búast við mjög örri fram - leiðsluaukningu næstu mánuði . Fyrir íslendinga hefur þróunin að ýmsu leyti orðið hagstæðari en búizt hafði verið við í upphafi ársins . Ástæðan var mikil og óvænt hækkun hráefna og mat - vælaverðs , einkum á öðrum ársfjórðungi þessa árs og þar af leiðandi batnandi viðskiptakjör íslendinga . Þessi hækkun matvæla og hráefnaverðs virðist hins vegar hafa stafað af tíma - bundum orsökum , svo sem birgðasöfnun eftir langt sam - dráttarskeið , enda var hún miklu meiri en aukning almennrar eftirspurnar gaf tilefni til . Sú hefur líka orðið raunin á , að ekki hefur orðið framhald á þessum verð - hækkunum , nema i takmörk - uðum mæli , og lítið bendir til frekari bata viðskiptakjara næstu mánuði . Sá bati , er varð á viðskiptakjörum , einkum á fyrra helmingi ársins , hefur verulega létt íslendingum róðurinn í efnahagsmálum . Vegna hagstæðari ytri skil - yrða , áhrifa markvissari stefnu í lánsfjármálum og bættrar stöðu ríkissjóðs hefur tekizt að draga mjög úr hinum alvarlega viðskipta - halla við útlönd . Til dæmis varð hallinn á vöruskiptajöfn - uðinum 5200 milljónir króna á fyrstu þremur árs - fjórðungum þessa árs , en það er aðeins einn fjórði af hallanum á sama tíma á árinu 1975 , ef báðar tölurnar eru reiknaðar á meðalgengi þessa árs . Hér er vissulega um mikil umskipti að ræða , eftir hinn gífurlega viðskiptahalla undanfarinna tveggja ára . Virðist nú ástæða til að ætla að við - skiptahallinn verði á árinu í heild innan við 10 milljarða króna , þ.e.a.s. aðeins rúm - lega þriðjungur greiðslu - hallans á siðastliðnu ári , ef hann er reiknaður sem hlut - fall af þjóðarframleiðslu . Er þetta betri árangur en áætlanir í upphafi ársins gerðu ráð fyrir , en mis - munurinn felst allur í áhrifum bættra viðskiptakjara og örari útflutningi á áli , en miklar álbirgðir höfðu safnazt fyrir á árinu 1975 vegna sölu - tregðu . Þennan þakkarverða árangur verður þó aðeins að skoða sem áfanga að því marki að endurreisa stöðu þjóðarbúsins út á við . Enn er viðskiptahallinn við útlönd um 4 — 5% af þjóðarfram - leiðslunni , nettógjaldeyris - eign bankanna sáralitil og skuldabyrðin við útlönd ört vaxandi . Jöfnun viðskipt - hallans er því eftir sem áður brýnasta verkefnið í efna - hagsmálum . Ekki er ástæða til að ætla , eins og nú horfir í efnahagsmálum í um - heiminum , að enn frekari bati viðskiptakjara verði þar að liði á næstunni . Þvert á móti eru ýmsar blikur á lofti bæði í hægari afturbata í efnahagsmálum og yfirvof - andi hækkun olíuverðlags , sem sett gætu strik i reikninginn . Er nauðsynlegt að hafa þessi vandamál öll í huga , þegar gengið er frá afgreiðslu fjárlaga og láns - fjáráætlun fyrir árið 1977 . Aðeins með áframhaldandi aðhaldi í útgjöldum opin - berra aðila og fjármögnun framkvæmda er von til þess að koma stöðunni út á við aftur í viðunandi horf . J.N. Sala á mjólk dregst sam - an um 4% MJÖLKURFRAMLEIÐSLAN f landinu hefur heldur aukist sfðari hluta ársins , ef miðað er við sömu mánuði f fyrra og má þar þakka einmuna veðurblfðu um allt land sfðustu mánuði , að þvf er segir f fréttabréfi Upplýs - ingaþjónustu landbúnaðarins . Innvegin mjólk til mjðlkursam - laganna á tfmabilinu 1. janúar til 30. september 1976 er 0,6% minni en á sama tfma árið áður . Sala á nýmjðlk er það sem af er árinu 4% minni en f fyrra og koma þar m.a. tif áhrif verkfallsins á síðast liðnum vetri . A árinu hefur sala á undan - rennu aukist um 27,5% og móti hverjum lltra af undanrennu hafa verið seldir 30 lftrar af ný - mjólk en að jafnaði voru seldir 134 þúsund lítrar af undanrennu á mánuði . Framleiðsla á smjöri var 19% meiri í ár en í fyrra . Ostaframleiðslan hefur dregist saman um 39% . Birgðir af smjöri og öðrum mjólkurvörum eru nú það miklar að ekki er talin hætta á því að gripa verði til innflutn - ings eða annarra ráðstafana þó mjólkurframleiðslan verði i lág - marki næstu mánuði . Höfn : Gagnfræðaskóla - nemendur sömuðu 116 þús. kr. handa þroskaheftum SEM kunnugt er , þá er Hjálpar - stofnun kirkjunnar , að safna fé til styrktar þroskaheftum og hefur söfnun á vegum stofnunarinnar verið í gangi i tæpar tvær vikur , en söfnuninni lýkur nú um helg - ina . Nemendur Gagnfræðaskól - ans á Höfn í Hornafirði tóku sig til nú í vikunni og söfnuðu í byggðalaginu alls 116 þýs . krón - um á stuttum ' tíma og hafa nú komið fénu áleiðis til Hjálpar - stofnunarinnar . Haukur Eggertsson : Óvænt liðveizla „ ÞAÐ er fjarstætt að útlendingar fái slík réttindi , að öll samkeppni sé úr sög - unni . " „ Þessi kjör hafa aldrei staðið íslendingum til boða . " „ Skattlagning fyrirtækja á íslandi er orðin hagstæð útlendingum . " Ofangreindar setningar eru megin uppistaða eða inntak ágætrar greinar , sem Haraldur Blöndal skrifar í dagblaðið Vísi í gær ( þriðjud. 2. nóv ) , en ber annars heitið RÁÐHERRA-NELLIKAN . Til - efnið er hið fyrirhugaða ylræktarver , sem stjórnmála - mennirnir berjast nú ákafast fyrir , að Hollendingar komi hér upp . Er ylrækt iðnaður eða land - búnaður ? Hver fær nellikuna , sem á að rækta ; iðnaðarráð - herra eða landbúnaðarráð - herra ? Hvað sem því líður , þá er röddin ekki Jakobs . Rödd - in er ekki iðnrekandans , röddin er skynseminnar . En hví vaknar hún svo seint , og hví vaknar hún utan þeirra raða , sem ákvörðunarvaldið hafa um líf eða dauða íslenzks athafnalífs á mjög breiðu sviði , sérstaklega iðnaðarins ? íslenzkir iðn - rekendur hafa barizt fyrir því árum saman , að fá í einhverj - um mæli að njóta sambæri - legrar aðstöðu atvinnulega séð og aðrir atvinnuvegir — og útlendingar . Það er bara kallaður barlómur — iðnað - urinn blómstrar ! Ég vona , að það verði ekki kallaður ritstuldur , þótt ég taki hér á eftir upp nokkrar málsgreinar úr skrifum Haralds : „ Undanfarið hafa farið fram viðræður um ylræktar - ver , sem reka á í nágrenni Reykjavikur og með þátttöku hollendinga . í þessum við - ræðum og umræðum vegna þeirra á opinberum vettvangi hefur enn komið fram ( hinn ) sérkennilegi skilningur ýmissa ráðamanna í hlutverki tolla og skatta , ef útlendingar eiga í hlut . Jafnframt hefur I þessum umræðum komíð í Ijós , að mönnum finnst meira um vert , að þeirra sé getið við nýjungar en að þeir standi vörð um það sem fyrir er . " „ Skattlagningin hefur aftur orðið til þess , að erlend fyrir - tæki telja það fjarstætt að eiga hlut að fyrirtækjum hér á landi , nema að sett séu sérstök skattalög um þessi fyrirtæki . Stjórnvöld hafa viðurkennt þetta sjónarmið og veitt erlendum fyrirtækj - um skattfríðindi og tollfríð - indi . " „ Hollenska ylræktarverið er ágætt dæmi um , hversu opinber skattlagning á fyrir - tækjum heftir vilja islendinga til að stofna ný fyrirtæki á eigin vegum , en verða að sækja styrk að utan til að fá sæmileg starfsskilyrði . " „ íslendingar eru aðilar að ýmsum alþjóðlegum sam - þykktum um tollamál . Þeir Haukur Eggertsson geta ekki varið ofsköttuð fyrirtækí með tollmúrum . Þess á heldur ekki að vera þörf . íslensk fyrirtæki hafa aldrei beðið um sérréttindi fyrir sig . Þau hafa aðeins beðið um , að stjórnvöld sviptu þau ekki því fjár - magni , sem þeim er nauð - synlegt til að verja sig og sækja á . " „ Ég er ekki mótfallinn erlendu fjármagni i íslensku atvinnulifi . Ég er hins vegar mótfallinn því , að einungis útlendingar fái að njóta rétt - látrar skattlagningar á ís - landi . " — Svo mörg eru þau orð , og þau eru enn fleiri í greininni . Þau eru öll sönn , en það er einnig meiri sannleikur . Það er sannleikur , að Reykjavíkurborg og Hvera - gerðishreppur berjast um ylræktarverið . Það eru boðn - ar fríar lóðir og alls kyns önnur aðstaða , auk ódýrrar orku . Það er líka sannleikur , að á forsíðu Tímans , laugard. 30. okt. s.l. stendur með stóru letri „ HOLLENDING AR FRAMLENGJA FREST INN UM TVÆR VIKUR . " „ Viðræður um niðurfell - ingu tolla og aðflutnings - gjalda standa yfir . " Það eru sem sagt úrslitakostir , sem Hollendingar setja íslenzku rikisstjórninni ! Tvær vikur ! Hugsið ykkur ! Og við erum að reyna að halda reisn okkar gagnvart umheiminum . Geta íslendingar sett slíka kósti ? Og að lokum þetta : Hvar ætla núverandi ylræktar - menn í Hveragerði og víðar að selja sín blóm , þegar ráð - herrarnir geta keypt sínar ódýru nellikur frá hollenzku ylræktarstöðinni , sem mun starfa við allt önnur og hag - stæðari skilyrði ? Eru þeir ekki að kveða upp sinn eigin dauðadóm ? Þökk sé Haraldi fyrir hans ágætu grein .