Skýring Ásgeirs þess efnis að ég sé haldinn hinni svokallaðri peningaglýju þegar ég bendi honum réttilega á að lánsframboð hafi stóraukist á 8. áratugnum er ófullnægjandi . Það dugir skammt fyrir hann að hylja spor sín með þeirri ábendingu að útlán innlánsstofnana , tölulega minnkuð með hlutfallslegri breytingu verðlags , hafi staðið í stað . Ástæðan er einfaldlega sú að framboð á lánsfé er ekki mælt með né í öðru formi en peningum . Og allt það sem peningar mæla er ófrávíkjanlega í nafnstærðum , nefnilega þeirri mælieiningu sem viðkomandi gjaldmiðill er , hvort sem það eru íslenskar krónur eða aðrir gjaldmiðlar . Forsendur skipta máli Þessi greinaröð okkar Ásgeirs byrjaði á því ( „ Hagfræðin og verðtryggingin ” ) að ég setti fram þá skoðun mína að ástæða þess að ég væri ósammála svo mörgum ( nýklassískum ) hagfræðingum um ágæti hagfræðinnar væri m.a. fólgið í því að ég beitti annarri aðferðafræði og forsendum við mína líkanagerð af hagkerfinu en umræddir hagfræðingar : post-Keynesian aðferðafræði er önnur en nýklassísk . Auglýsing Ég tók grein Ásgeirs , Verðtrygging og peningastefna , sem nýklassískt dæmi : jafnvel eftir að hafa fjallað um mismunandi eðli greiðsluflæða ( nafnstærð ) verðtryggðra og óverðtryggðra lána kemst hann að þeirri niðurstöðu að það sé ekki það sem skipti máli heldur m.a. að “ ekki hefur verið sýnt fram á að verðtryggingin á lánum til einstaklinga skerði getu peningastefnunnar til að hafa áhrif á langtímavexti . ” Nú ætla ég að vekja athygli á orðum mínum úr fyrstu greininni : „ Ástæðan fyrir því að nýklassískir hagfræðingar hugsa svona er m.a. sú forsenda þeirra að peningar séu hlutlausir , a.m.k. til langs tíma : peningar eru hlutlaus hula í viðskiptum þar sem öll ákvörðunartaka byggist á rauntölum , s.s. raunvöxtum , frekar en nafntölum , s.s. samningsbundnu greiðsluflæði . Jafnvel þótt samningar séu augljóslega ritaðir í nafntölum , á borð við „ kr. “ , þá er fólk , í þeirra huga , haldið peningaglýju hugsi það í nafntölum , á borð við mánaðarlega greiðslubyrði af lánum , frekar en í rauntölum , á borð við raunvexti af lánum . “ Í nýjustu grein sinni fellur Ásgeir því miður einmitt í þessa gildru sem ég benti á í fyrstu greininni : forsenda hagfræðinga um hlutleysi peninga og léttvægi nafnstærða í efnahagslegu samhengi er einmitt ein af ástæðum þess að þeir átta sig ekki á þeim efnahagslegu afleiðingum sem almenn verðtryggð lán til einstaklinga hafa . Og til upprifjunar um hverjar þær afleiðingar eru : - Þau ýta undir áhættutöku á fasteignamarkaði - Þau ýta undir líkurnar á fjármálalegum óstöðugleika - Þau draga úr áhrifamætti vaxtastefnu Seðlabanka Íslands - Þau valda því að vaxtastig verður almennt hærra m.v. ef lán væru almennt óverðtryggð - Þau valda því að vaxtastig verður almennt sveiflukenndara m.v. ef lán væru almennt óverðtryggð - Þau ýta undir sveiflur í gengi krónunnar - Þau ýta undir verðbólgu Þeirri spurningu er auðsvarað : samningar eru gerðir í nafnstærðum og þróun hagkerfisins byggist á þessum samningum . Sem dæmi : samningar um vexti og afborganir lána eru gerðir með krónutölu í huga , jafnvel þótt sú krónutala sé háð samningsákvæðum um t.d. verðtryggingu , breytilega vexti eða hlé á afborgunum svo dæmi sé tekið . Samningsbundið greiðsluflæði láns hjá banka eða lífeyrissjóði er undantekningarlaust nafnstærð , jafnvel þótt umrætt lán sé verðtryggt . Þessu samningsbundna greiðsluflæði ( útflæði peninga ) þarf lántakinn að mæta með innflæði peninga , þ.e. tekjum eða öðrum uppsprettum ( t.d. annað lánsfé ) . Það er hér sem t.d. nafnhækkanir launa skipta máli . Ástæðan fyrir því að fólk væri ánægðara með 3% launahækkun í umhverfi 3% verðbólgu heldur en 0% launahækkun í 0% verðbólgu er að samningsbundnar greiðslur lána verða í fyrra tilvikinu 3% lægri sem hlutfall af launum . Hið sama gildir um verð á framleiðsluvöru fyrirtækis : ef hún hækkar í verði , hver sem ástæðan er , og sama magn er selt lækkar greiðsluflæðisbyrði viðkomandi fyrirtækis vegna útlána sem hlutfall af tekjum . Þessi áhrif breytast vitanlega ef lán eru verðtryggð eða samningsbundið greiðsluflæði lánanna breytist fullkomlega í samræmi við verðbólgu - sem gerist vitanlega aldrei í hinum raunverulega heimi . En lán eru ( blessunarlega ) ekki öll verðtryggð . Og þess vegna skipta nafnstærðir , á borð við greiðsluflæði , máli . Peningar eru ekki hlutlausir Þegar Keynes ritaði General Theory of Employment , Interest and Money á 4. áratugnum hafði hann það að orði í inngangi bókarinnar að „ vandinn felst ekki í hinum nýju hugmyndum [ sem eru kynntar í þessari bók ] heldur að sleppa frá hinum gömlu sem , í tilviki okkar flestra , kvíslast inn í hvert okkar hugarskot . ” Hin aldna hugmynd um hlutleysi peninga , ýtt áfram af hagfræðingum sem virtu skrif Keynes og Mises , sem dæmi , að vettugi er ein af þessum gömlu hugmyndum . Það er rétt að benda Ásgeiri á að Keynes taldi fólk ekki haldið peningaglýju heldur samþykkti Keynes þá staðreynd , og skammaði nýklassíska hagfræðinga fyrir að afneita henni í sínum líkönum , að fólk hugsaði í nafn - en ekki raunstærðum . „ Mikilvægi peninga , í grundvallaratriðum , sprettur af þeirri staðreynd að þeir eru tenging milli nútíðar og framtíðar ” ( General Theory , 21. kafli ) eins og hann orðaði það . Og þessi tenging er gerð með samningum sem , líkt og fyrr segir , eru allir ritaðir með nafnstærðum . Ásgeir hugsar út frá þeirri forsendu að það sem skipti máli í efnahagslegum ákvörðunum séu svokallaðar raunstærðir , þ.e. nafnstærðir sem hafa verið „ leiðréttar ” með þróun verðlags í huga . Þess vegna heldur hann því fram að lánaframboð á 8. áratugnum hafi minnkað þegar augljóst er að það jókst , bæði af einföldum gögnum að dæma sem og af þeirri staðreynd hversu há verðbólga var ( aukið lánaframboð var nauðsynlegt til þess að verðhækkanir gætu átt sér stað , þ.e. fjármagna þær ) . Það er ekkert sem bendir til að þessi forsenda Ásgeirs og annarra nýklassískra hagfræðinga sé raunhæf og því verður að fara mjög varlega í að samþykkja efnahagslegar niðurstöður og líkön sem byggja á henni . Verkefni hagfræðinga á ekki að vera að byggja hagfræðimódel sem standa og falla með þeirri forsendu að peningar séu hlutlausir , einfaldlega vegna þess að í raunveruleikanum eru peningar ekki hlutlausir . Verkefnið , líkt og Minsky talaði um , er að þróa hagfræðimódel sem samþykkja raunveruleikann eins vel og hægt er , t.d. þá staðreynd að fólk hugsar og hagar sér með nafnstærðir en ekki „ raunstærðir " í huga . Hugtakið „ peningaglýja ” á sér rætur að rekja til þeirrar staðreyndar að fólk , í raunveruleikanum , hagar sér ekki eins og forsendan í módelinu segir að það geri . Of margir hagfræðingar telja þá að vandamálið sé hegðan fólks frekar en að forsendan sé e.t.v. ekki rétt . Með öðrum orðum er peningaglýja ekki til í raunveruleikanum : hún er það líkanalega vandamál sem kemur upp þegar fólk hagar sér ekki í raunveruleikanum eins og nýklassíska módelið gerir ráð fyrir að það hagi sér . Vandamálið er þá vitanlega ekki raunveruleikinn heldur módelið og forsendur þess . Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar , stærstur hluti þeirra aðsendar greinar . Okkar tryggð er aðeins við lesendur . Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari .