Uppstokkun íslenskra stjórnmála , sem sér ekki fyrir endann á Uppstokkun íslenskra stjórnmála , sem sér ekki fyrir endann á Birtist í MblSpurning nr. 1 : Dómur Hæstaréttar er langt frá því að vera skýr og gefur tilefni til mismunandi túlkana , eins og rækilega hefur komið á daginn . Ríkisstjórnin hefur valið að túlka dóminn þröngt eins og frumvarp hennar fyrir jólin um breytingar á lögum um fiskveiðistjórnun ber ljósan vott um . Þeir sem vilja úthluta veiðileyfum á óheftum uppboðsmarkaði , með öðrum orðum markaðsvæða auðlindanýtinguna algerlega , kjósa að túlka dóminn mjög rúmt , eins og heyra má á málflutningi krata . Landsráðstefna Vinstrihreyfingarinnar-græns framboðs fagnaði í ályktun 5. desember sl. nýgengnum dómi Hæstaréttar í kvótamálinu og sérstaklega því að niðurstaðan styrkir í sessi ákvæði 1. greinar laga um stjórn fiskveiða og sameign þjóðarinnar á auðlindum sjávar . " Óumflýjanlegt er að gera grundvallarbreytingar á kerfinu og stokka upp spilin , " segir í ályktun landsráðstefnunnar . " Um leið gefst tækifæri til að móta nýja sjávarútvegsstefnu þar sem sjónarmið umhverfisverndar , byggðajafnvægis og jafnréttis við skiptingu afrakstursins eru höfð í heiðri . " Fram hafa síðan stigið lögspekingar sem telja sameignarákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna markleysu og tala fyrir ómenguðum einkaeignarrétti á fiskveiðiauðlindinni . Í reynd talar ríkisstjórnin fyrir svipuðum sjónarmiðum með túlkun sinni og viðbrögðum við dómnum . Það sést best á því að í frumvarpi hennar er ekkert sólarlagsákvæði , eins og eðlilegt væri ef menn ætluðu fljótlega að leggja inn á nýjar brautir . Þar nægir ekki að okkar mati almenn endurskoðun á lögunum að tveimur árum liðnum . Ástæða er til að rifja hér upp ákvæði 1. greinar gildandi laga svohljóðandi : " Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameigin íslensku þjóðarinnar . Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu . Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum . " Réttmætt er að hafa stór orð um þá þróun sem viðgengist hefur í skjóli fiskveiðistjórnunarlaganna . Þrátt fyrir ákvæði 1. greinar laganna hafa ýmsir handhafar kvóta leigt hann og braskað með hann fyrir háar upphæðir . Kvótinn er farinn að ganga í erfðir og andvirði hans hefur verið flutt úr landi . Engan þarf að undra að þjóðinni svíði að horfa upp á aðila sem eru að hætta í sjávarútvegi hirða með sér út úr atvinnugreininni ómældar fjárhæðir í nær skattfrjálsum gróða . Þetta ranglæti og siðleysi hefur gengið fram af almenningi og er löngu tímabært að þessi ósvinna verði stöðvuð og er það eitt helsta forgangsverkefni srtjórnmálanna . Það er eitt stærsta og brýnasta hagsmunamál okkar að tryggja sjálfbæra og réttláta fiskveiðistjórnun og nú gefst okkur tækifæri til þess að ganga í það verk . Það er pólitískt verkefni sem Alþingi og stjórnmálaflokkarnir mega ekki víkja sér undan . Nýfallinn dómur Hæstaréttar opnar sviðið . Með honum skapast tækifæri til að endurmeta stefnu okkar varðandi alla fiskveiðistjórnun og á þeirri forsendu ber að fagna dómnum . Spurningin sem við blasir er meðal annars sú , hvort menn ætla dómstólum að höggva á hnúta eða hvort löggjafarvaldið sýnir það frumkvæði sem þarf . Viðbrögð ríkisstjórnarinnar vísa því miður ekki á leið til sátta . Þingflokkur Óháðra og hin nýja græna vinstrihreyfing vill leggja áherslu á þrjú meginsjónarmið . Í fyrsta lagi á verndun lífrænna auðlinda á Íslandsmiðum gegn rányrkju og mengun , í öðru lagi á umhverfisvænar veiðar og í þriðja lagi á byggðavæna úthlutun veiðiréttinda . Um fyrsta atriðið ætti að vera víðtæk samstaða svo augljósir þjóðarhagsmunir sem þar eru í húfi . Til þess að ákvarða hámarksafla á traustum grunni þekkingar þarf hins vegar að efla til mikilla muna rannsóknir á vistkerfi sjávar . Hætta á aðborinni mengun vofir stöðugt yfir , bæði af völdum þrávirkra og geislavirkra efna . Til að verjast henni reynir umfram allt á alþjóðasamninga og eftirlit og þá um leið á samkvæmni Íslendinga í umhverfismálum . Hvað nýtingu sjávarauðlindanna innan ramma úthlutaðs hámarksafla viðvíkur ætti að rýmka möguleika báta og smábáta til veiða frá því sem verið hefur . Slík útgerð ætti að njóta meiri forgangs til grunnmiða næst landi og með henni er unnt að þróa vistvænar veiðiaðferðir og spara orku . Með því að efla smábátaútgerðina hringinn í kringum landið væri jafnframt stuðlað að fjölbreytni í greininni og nýliðun sem tryggja verður í breyttu stjórnkerfi . Það hefur reynst nýjum mönnum erfitt að komast inn í útgerð , þar eð þeir hafa þurft að kaupa sig inn í hana dýrum dómum . Á þessu þarf að verða breyting . Samhliða þessu þarf að stokka algjörlega upp veiðistjórn þessa hluta flotans og koma á einföldum og samræmdum reglum . Til að treysta tilverurétt sjávarbyggðanna teljum við að byggðatengja eigi réttindi til veiða , að minsta kosti að því er varðar nýtingu grunnmiðanna næst landi . Fátt myndi stuðla betur að jafnvægi í byggð landsins og koma um leið í veg fyrir stórtækan tilflutning á fiskveiðiheimildum landshluta á milli . Þetta kallar á uppstokkun á þeirri aflaskiptingu sem nú er við lýði . Ýmsar leiðir má fara í úthlutun veiðiheimilda en grundvallaratriði er að þær heimildir sem ekki væru nýttar gengju til samfélagsins aftur . Hættan af óheftu og ótakmörkuðu uppboði veiðiheimilda eru margþætt , meðal annars sú að með því yrði opnað fyrir greiðan aðgang Evrópusambandsins að Íslandsmiðum . Mér býður í grun að slíka Evrópudrauma eigi einhverjir stjórnmálamenn hér á landi . Væri þá síðasti þröskuldurinn fyrir inngöngu í Evrópusambandið horfinn að þeirra dómi . Vandinn er sá að með því hyrfi líka vörnin fyrir dreifðar byggðir Íslands og þar með íslensku þjóðina sem væri komin á sama bekk og ríki Mið-Ameríku sem selja erlendum stórfyrirtækjum aðgang að náttúruauðlindum sínum . Hér eru engar niðurstöður gefnar og að sjálfsögðu verður það undir vilja kjósenda komið hver framvindan verður . Hitt er víst að nú stendur fyrir dyrum uppstokkun í íslenskum stjórnmálum sem engan veginn er séð fyrir endann á . Innan Alþýðuflokks , Alþýðubandalags og Kvennalista eru margir sem lengi hafa viljað ná saman og mynda samfylkingu , og sýnist mér stefna í nýkratískan stjórnmálaflokk svipað og við þekkjum frá Bretlandi og víðar þar sem lagt hefur verið upp í siglingu til hægri . Stjórnmál á einmitt að skipuleggja þannig að þeir starfi saman sem hafa svipuð sjónarmið og pólitísk baráttumarkmið og er ekkert nema gott eitt um það að segja þegar samherjar í stjórnmálum finna sér sameiginlegan vettvang . Hins vegar er það einföldun að líta svo á að um sameiningu Alþýðuflokks , Alþýðubandalags og Kvennalista sé að ræða . Þessir flokkar heyra að vísu allir senn sögunni til en eftir stendur nýr flokkur sem þarf að sanna sig á eigin forsendum . Hverjar afleiðingar þetta mun hafa skal ósagt látið . Þó er ljóst að ýmsir snertifletir eru við núverandi forystu Framsóknarflokksins , og þá ekki síst í Evrópumálum þar sem báðir aðilar halda öllu opnu fyrir inngöngu í Evrópusambandið . Augljósustu áhrifin af tilkomu Samfylkingarinnar virðast , alla vega í bili , ætla að verða aukin hægri slagsíða í íslenskum stjórnmálum og aukið fylgi við Sjálfstæðisflokkinn . Þetta eru þó að mínum dómi ekki áhrif til langframa . Afdrifaríkari afleiðingar af fæðingu hins nýja krataflokks eru þær að umhverfisverndarsinnar og fólk af vinstrivæng stjórnmálanna hefur tekið upp samstarf og býr sig nú undir að lyfta nýju merki . Tel ég það vera merkustu fréttir þessa árs og að hér skuli vera í uppsiglingu nýtt stjórnmálaafl , Vinstrihreyfingin Grænt framboð . Margt bendir til að í þessari nýju hreyfingu finni kröftum sínum farveg eindregið baráttufólk fyrir jafnrétti , félagslegu réttlæti og umhverfisvernd . Þegar er ljóst að fjöldi fólks sem fylgt hefur fyrrnefndum stjórnmálaflokkum og Framsóknarflokknum að málum svo og óflokksbundnir og óháðir einstaklingar ætla að koma til liðs við þetta græna vinstraafl . Sérstaklega er ánægjulegt að sjá hve mjög þessar áherslur á umhverfisvernd og félagslegt réttlæti virðast höfða til ungs fólks . Ekki er ólíklegt að þessi hreyfing marki ákveðnari spor í íslenska stjórnmálasögu en samfylking þeirra flokka sem áður voru upp taldir og heyra brátt sögunni til . Hér á landi og víða erlendis er nú að koma fram andsvar við sókn sósíaldemókrata inn á miðju stjórnmálanna og jafnvel inn á hægri vænginn eins og raunin hefur orðið með breska Verkamannaflokkinn . Í andsvari við þessari þróun er á ferðinni fólk sem vill setja manngildið framar auðgildi og skynjar þörfina fyrir náttúru - og umhverfisvernd . Það er engin tilviljun að á sama tíma og Margrét Thatcher lýsir yfir velþóknum á stefnu breska Verkamannaflokksins undir forystu Tonys Blairs þá skuli ókyrrast mjög vinstrimenn innan flokksins og verkalýðshreyfingarinnar bresku . Í nýafstöðnum þingkosningum í Svíþjóð er hið sama uppi á teningnum . Þar unnu vinstri menn mikinn kosningasigur og í Þýskalandi er Græni flokkurinn í fyrsta sinni þátttakandi í ríkisstjórn . Á vettvangi stjórnmálanna er tekist á um mismunandi markmið og leiðir . Að sjálfsögðu eru skoðanir skiptar um hvað sé samfélagi og einstaklingum fyrir bestu . Svörin fara eftir pólitískri sannfæringu og mismunandi hagsmunum þeirra sem á annað borð taka afstöðu . Forsenda fyrir kröftugu lýðræði og heilbrigðu stjórnmálalífi er að kjósendum bjóðist skýrir kostir allt annað er ávísun á stöðnun og kyrrstöðu , jafnvel spillta valdapólitík . Vinstrihreyfingin Grænt framboð mun ekki sigla undir hentifánum heldur leggja sitt af mörkum til að gera stjórnmálin þróttmeiri og skýrari en þau hafa verið um skeið . Fyrir þeirra tilstilli getur orðið tíðinda að vænta sem margir hafa beðið eftir . Ef takast á að stöðva núverandi straum fólks frá landsbyggðinni og helst snúa honum við þarf einbeittar aðgerðir af opinberri hálfu sem leiði til aukins jöfnuðar óháð búsetu og til hugarfarsbreytingar . Tilflutningur fólks frá jaðarsvæðum til borga er vissulega ekki séríslenskt fyrirbæri , en hérlendis hefur langtum minna verið að gert en víðast hvar annars staðar til að hamla gegn slíkri þróun . Það er mjög mikilvægt að greina orsakir fólksflutninga á raunsæjan hátt og í því ljósi grípa til aðgerða sem augljóslega eru af ýmsum toga en þurfa að vera samþættar . Ekki leikur nokkur vafi á því að það er landsmönnum öllum til hagsbóta að stuðla að jafnvægi í byggð landsins . Það er auðveldara að nýta gæði lands og sjávar með dreifðri byggð auk þess sem vilji manna stendur til þess að búa víðs vegar um landið . Forsenda þess að slíkt megi verða er hins vegar sú að fjölbreytt atvinnutækifæri bjóðist og möguleikar til lífsgæða séu áþekkir hvar sem er á landinu . Átakanlegt er að lesa skýrslu ríkisstjórnarinnar um byggðamál og úrræði hennar til að tryggja búsetu í dreifðum byggðum landsins . Þar rekst hvað á annars horn , annars vegar tillögur og hugmyndir til úrbóta og síðan sú byggðafjandsamlega stefna sem fylgt er á nánast öllum sviðum . Á sama tíma og landsbyggðarfólk bendir á nauðsyn þess að jafna orkukostnað er hafist handa um að brjóta niður sameiginleg raforkukerfi landsmanna og markaðsvæða þau . Slíkt mun óhjákvæmilega draga úr möguleikum til jöfnunar á orkukostnaði . Þá er ljóst að einkavæðing almannaþjónustunnar hefur leitt til þess að dregið hefur úr þjónustu í fámennum byggðarlögum . Á það meðal annars við um póst - og símaþjónustu og þjónustu í fjármálakerfinu . Eftir því sem lengra verður gengið í þessum efnum í velferðarþjónustunni , á sviði heilbrigðis - og skólamála mun þrengjast hagur landsbyggðarinnar . Ekki má heldur gleyma sveitarfélögunum , sem nú eru víða rekin með halla vegna yfirtöku kostnaðarsamra verkefna á sama tíma og ríkissjóður skilar afgangi . Þá er ljóst að tilflutningur á kvóta hefur valdið mörgum byggðarlögum ómældum búsifjum á liðnum árum og misserum . Til að snúa þessari óheillaþróun við þarf allt aðra stjórnarstefnu en hér hefur verið fylgt lengi . Efla þarf þjónustustarfsemi í byggðakjörnum á landsbyggðinni og tryggja að allir þegnar landsins sitji við sama borð í velferðarþjónustu og mennta - og menningarlífi . Jafna þarf kostnað við húshitun og annan orkukostnað . Fiskveiðistjórnunarkerfið þarf að styðja við heilbrigða byggðastefnu eins og áður er að vikið . Stöðva þarf einkavæðingu almannaþjónustunnar og snúa vörn upp í sókn á því sviði . Góð og vönduð velferðar - og almannaþjónusta um land allt er forsenda kröftugs atvinnulífs á landsbyggðinni . Þrátt fyrir erfiða stöðu landsbyggðarinnar eru ýmis jákvæð teikn á lofti . Þannig opnar samgöngubyltingin nýjar víddir í tilverunni . Jarðgöng á Vestfjörðum hafa til dæmis það í för með sér að fólk í smærri byggðum á greiðari leið í margvíslega sérhæfða þjónustu sem ætla má að sé forsenda til að reka með sóma í stærri byggðakjörnum . Færa þarf opinbera stjórnsýslu út til fólksins í landsfjórðungunum að undangenginni vandaðri stefnumörkun . Mikilvægt er að dreifa opinberri þjónustustarfsemi sem víðast . Þetta má gera með því að koma á fót svæðaskrifstofum opinberrar stjórnsýslu en með því móti skapast atvinnumöguleikar víðar en ef öllu er haldið miðstýrðu á einum stað . Einnig má nýta möguleika fjarvinnslu í þessu skyni . Þannig er ekkert því til fyrirstöðu að ýmis verkefni , til dæmis í ráðuneytum , séu unnin með fjarvinnslutækni í fjarlægum landshlutum . Allt kallar þetta á markvissa stefnumótun en ef vilji er fyrir hendi hjá stjórnvöldum þá mun takast að snúa af þeirri braut sem við erum nú á . En það er ekki nóg að gera það í orði kveðnu . Það þarf að vera samræmi á milli orða og athafna . Við erum nú að súpa seyðið af mjög einhliða mati frá liðnum tíma á umfangi orkulinda landsins og á gildi hálendisins og þeirra náttúrufyrirbæra sem óhjákvæmilega yrði raskað með virkjun fallvatnanna . " Virkjunarmenn " höfðu allt frá því snemma á öldinni tiltölulega rúman fjárhag til að vinna að sínum framkvæmdaáformum . Hin hliðin á teningnum , gildi ósnortinnar náttúru , var tæpast til fyrr en á allra síðustu áratugum . Og það er fyrst á síðustu 23 árum að upp rís fjöldahreyfing í landinu sem eitthvað kveður að til varnar þessum gildum . Enn má þó litlu til kosta að draga fram verndarþáttinn . Ríkisstjórnin felldi til dæmis við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin tillögu okkar Óháðra um græna þjóðhagsreikninga . Ég tel að niðjar okkar myndu telja sig standa í þakkarskuld við núlifandi menn í landinu ef við stæðum fast gegn virkjunaráformum sem nú eru uppi og til er stofnað fyrst og fremst vegna hugmynda um málmbræðslur . Um slíka ráðstöfun orkulinda landsins getur engin sátt orðið eins og þau mál eru nú sett fram af stjórnvöldum . Vinstrihreyfingin Grænt framboð beitir sér ákveðið gegn stórvirkjunum og stóriðju í þágu mengandi iðnaðar . Í fyrsta lagi vegna þess að óspillt náttúra hefur sjálfstætt gildi og gefur okkur ómælda ánægju . Bæði innlendir menn og erlendir sækja í hin ósnortnu víðerni Íslands og okkur ber siðferðileg skylda til að vera mjög varfærin ef við á annað borð teljum okkur þurfa að hrófla við þeim . Náttúrufegurð Íslands mun án efa gefa komandi kynslóðum lífsfyllingu og verða þeim auðlind einnig í efnalegu tilliti því að ferðamenn framtíðarinnar munu eflaust kunna að meta hana að verðleikum . Í öðru lagi verðum við að gera okkur grein fyrir því að orkan í fallvötnum og jarðhita er mun takmarkaðri að magni til en látið er í veðri vaka . Fyrir Alþingi liggur tillaga þingflokks Óháðra um sjálfbæra orkustefnu . Í henni bendum við meðal annars á að vegna náttúruverndarsjónarmiða séu fyrri útreikningar um nýtanlega orku ofætlaðir svo miklu munar . Þá sé á það að líta að sú orka sem þjóðin mun þurfa á að halda í stað innfluttrar olíu á komandi áratugum muni margfalda orkuþörfina . Ætla má að bílar , skip og önnur farartæki verði í framtíðinni knúin vistvænu eldsneyti sem framleiða má í krafti eigin orkulinda . Slíkt væri meira en lítill búhnykkur , bæði þjóðhagslega og til að auðvelda okkur að standa við alþjóðlegar skuldbindingar um að draga úr mengun andrúmsloftsins . Í ljósi þessa væri það með fádæmum vanhugsað að hlaupa til nú og virkja í þágu erlendra stóriðjufyrirtækja og binda þannig hendur okkar um langa framtíð . Það mun samt reynast vandaverk að ná sátt um þær virkjanir sem hér þyrfti að reisa smám saman á næstu öld . Við eigum ekkert sökótt við verkfræðinga eða aðra þá sem rannsaka orkulindirnar og hanna mannvirki . " Virkjunarmennirnir " eru þeir skammsýnu ráðherrar sem ekki eru tilbúnir að hægja á ferðinni til að tryggja náttúruvernd og framtíðarþarfir Íslendinga fyrir vistvæna orku . Við þá er ekki hægt að ná neinni sátt . Menn munu því einfaldlega takast á um þessi sjónarmið á vettvangi stjórnmálanna . Í komandi kosningum mun gefast tækifæri til þess að safna liði til varnar íslenskri náttúru . Það erum við staðráðin í að gera sem stöndum að hinni nýju grænu vinstrihreyfingu . Að sjálfsögðu eru margir atburðir áhugaverðir af erlendum vettvangi . Áhugaverðust finnst mér sú vakning sem á sér stað í umhverfismálum á heimsvísu . Rúmt ár er liðið frá því undirrituð var Kyótó-bókunin við Rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og framkvæmd hennar var síðan á dagskrá ráðstefnunnar í Buenos Aires í síðasta mánuði . Í sumar hófst vinna að gerð annars alþjóðasamnings um bann við losun þrávirkra efna sem ógna lífríki , ekki síst á norðurslóðum . Hvorutveggja ber vott um að mannkynið er að vakna upp við þann vonda draum að náttúran hefur sín takmörk , hvorki höf né andrúmsloft taka endalaust við úrgangi . Vonandi er þetta byrjunin á því að snúa vörn í sókn fyrir alvöru . Auðvitað er það þungbært hve vesælir Íslendingar eru þegar kemur að loftslagsmálunum , en þar er við skammsýn stjórnvöld að eiga sem hægt er að setja til hliðar fyrr en seinna . Af gleðilegum tíðindum erlendum má nefna batnandi horfur á því að friður komist á hjá grönnum okkar Írum og væri óskandi að sættir tækjust með stríðandi fylkingum . Það var vel við hæfi að veita talsmönnum kaþólskra og mótmælenda friðarverðlaun Nóbels og er það táknrænt um vilja umheimsins til að styðja friðarátakið á Norður - Írlandi . Óskandi væri að samsvarandi fréttir væri að hafa af öðrum svæðum heimsins sem búið hafa við langvarandi styrjaldir . Þetta eru hinar jákvæðu fréttir . Ein neikvæð frétt af erlendum vettvangi snertir okkur sjálf og er engan veginn séð fyrir endann á . Þar á ég við mótmæli erlenda vísindasamfélagsins gegn áformum Íslendinga að selja tilteknu fyrirtæki í hendur einkarétt á að ráðstafa á markaði heilsufars - og erfðaupplýsingum íslensku þjóðarinnar . Annað og víðtækara ferli tengist hnattvæðingu fjármagsnins og þeim ótraustu undirstöðum sem efnahagur heimsbyggðar hvílir á . Frammi fyrir fjármálakreppunni í Asíu og Rómönsku Ameríku standa efnahagsráðgjafar og hagfræðingar alþjóðlegra fjármálastofnana ráðþrota ekki síður en hruni þeirra markaðslausna sem bæta áttu fyrir böl miðstýrðrar ríkisforsjár í löndum Austur-Evrópu . Á bak við hrun atvinnulífs og fjármálamarkaða leynist harmsaga mörg hundruð milljóna manna sem neyðst hafa til að herða sultarólina svo um munar . Nú undir áramótin hefur heimsbyggðin orðið vitni að árásum Bandaríkjamanna og Breta á Írak . Þetta minnir okkur á þá drottnunarstöðu sem Bandaríkjamenn hafa á alþjóðavettvangi . Í þessu sambandi ber að gjalda varhug við hugmyndum um að breyta Nató í hernaðarbandalag á alheimsvísu sem jafnvel geti gripið til einhliða aðgerða an undangengis samþykkis Sameinuðu þjóðanna . Til að stuðla að friði sem byggir á réttlæti ber okkur að fara lýðræðislegri leiðir . Efla öryggisstofnanir sem byggðar eru á lýðræðislegum grunni , ÖSE og Sameinuðu þjóðirnar og beita okkur fyrir því að þær starfi í anda þeirra sáttmála sem þær eru reistar á . Það er kominn tími til að hrista af sér klakabönd kaldastríðsáranna með þeim hernaðarbandalögum sem þá voru ríkjandi og halda inn í réttlátari og betri heim .