Eiga Íslendingar að flytja inn sjúklinga ? Ísland er meðal þeirra ríkja sem verja hæstu hlutfalli þjóðartekna til heilbrigðismála . Af hverjum 100 krónum sem við öfluðum árið 2001 runnu 9,2 til þessa málaflokks en það hlutfall skipar okkur í áttunda sæti á lista yfir aðildarríki Efnahags - og framfarastofnunarinnar , OECD . Þetta hlutfall hefur farið hækkandi og hækkar örar hér á landi en meðaltalið hjá OECD . Árið 1970 vörðu OECD-ríkin að meðaltali 5,3% þjóðartekna til heilbrigðismála en hlutfallið er nú 8,3% . Hjá okkur var hlutfallið 4,7% árið 1970 svo útgjöldin hafa að heita má tvöfaldast sem hlutfall af þjóðarframleiðslu . Þetta var meðal þess sem fram kom í erindi sem Berglind Ásgeirsdóttir flutti á Lýðheilsuþingi sem haldið var í Reykjavík í lok september . Berglind er aðstoðarframkvæmdastjóri OECD og undir hana heyrir meðal annars gerð heilbrigðisáætlana . Stofnunin vinnur að því að koma á fót alþjóðlegum gagnagrunni um heilbrigðismál þar sem safnað verður upplýsingum um reynslu þjóða af því að beita mismunandi leiðum til að nálgast svipuð markmið . Með samanburði er hægt að sjá hvað virkar best og hvernig hægt er að auka þjónustu fyrir óbreytt fjárframlög eða ná sama árangri fyrir lægri fjárhæð . Berglind sagði að markmiðin með rekstri heilbrigðisþjónustu væru víðast hvar mjög svipuð , að hefta útbreiðslu sjúkdóma , bæta heilsufar og auka lífsgæði . Leiðirnar sem farnar eru að þessum markmiðum eru hins vegar afar misjafnar . Það má til dæmis sjá af því hvernig útgjöld til heilbrigðismála skiptast milli hins opinbera og einkaaðila . Bandaríkjamenn verja allra þjóða mestu fé til heilbrigðismála en þar er hlutur einkatrygginga mjög stór svo framlög hins opinbera eru hlutfallslega talsvert lægri en hér á landi . Sé einungis litið til framlaga hins opinbera eru Íslendingar í öðru sæti á eftir Þjóðverjum en Bandaríkin detta niður í 14. sæti á listanum . Berglind sagði ljóst að Íslendingar verja miklu fé til heilbrigðismála og því væri nærtækt að spyrja hvað við fengjum fyrir peningana . Vissulega njótum við þess að búa við lægstu dánartíðni við fæðingu og langa meðalævi . Hins vegar værum við ekki lengur með afgerandi forystu hvað lífslíkurnar varðar og réði þar mestu að heilsufari kvenna hefur heldur hrakað sem eflaust tengist breyttum lífsstíl , auknum reykingum , streitu og þess háttar . Hún sagði að Íslendingar væru að mörgu leyti vel settir , hér væri fjöldi lækna og sjúkrarúma í hærri kantinum . En hún benti líka á að Íslendingar væru ofarlega á lista þegar kæmi að kostnaðaraukningu . Til dæmis hefði lyfjakostnaður á íbúa hvergi aukist meira í OECD en hér á landi . Að þessu þyrfti að huga því ýmsar blikur væru á lofti sem gætu aukið kostnað við heilbrigðismál í framtíðinni . Eins og aðrir þyrftu Íslendingar að leitast við að auka hagkvæmni án þess að fórna þeim jöfnuði sem einkennir heilbrigðiskerfið . Berglind greindi frá verkefninu sem unnið er að á vegum OECD en það hefur leitt í ljós hversu mikill munur er á framkvæmd heilbrigðisþjónustu milli landa . Einfaldir mælikvarðar eru vandfundnir því ríki virðast spila mjög misjafnlega úr því fé sem veitt er til heilbrigðismála . " Hvernig má það vera að Bandaríkin verji næstum því tvisvar sinnum meira fé til heilbrigðismála en Kanada en samt lifi Kanadamenn lengur ? Frakkland ver á hinn bóginn minna fé á íbúa til heilbrigðismála heldur en Kanada en er samt með fleiri sjúkrarúm og fleiri lækna á íbúa en bæði Kanada og Bandaríkin . " Hún velti því fyrir sér hvort menn væru að nota rétta mælikvarða til að meta árangur og spurði hvort lífslengd væri gagnlegur mælikvarði á velferð eða hvort verið gæti að með því að einblína á hana sæjum við ekki gallana sem kunna að vera á heilbrigðiskerfinu . Verkefnið er gífurlega umfangsmikið og undir það falla 12 undirverkefni . En í heild beinist það einkum að þremur þáttum . Er aukin eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu aðallega tengd hærri aldri þjóða og nýrri tækni ? Hvernig eru afköst og hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu og loks hvernig er hægt að stuðla að jöfnuði hvað varðar aðgang að þjónustunni . Verkefnið stendur yfir í þrjú ár og lýkur á næsta ári og þá verður væntanlega orðinn til gagnagrunnur um heilbrigðismál sem aðildarríkin geta sótt í til þess að bæta kerfið hvert hjá sér . Vonandi gefst færi á að greina betur frá þessu verkefni þegar niðurstöður þess liggja fyrir . En í lokin á erindi sínu setti Berglind fram persónulegar vangaveltur sínar um hagkvæmni og sparnað í íslenska heilbrigðiskerfinu sem vöktu eftirtekt áheyrenda . Hún benti á að hér á landi eins og í flestum aðildarríkjum OECD væru biðlistar eftir ýmsum aðgerðum . Það vekti spurningar um það hversu góð nýting sé í reynd á þeirri þjónustu sem komið hefur verið upp víða um land . " Er skipulega unnið að því að nýta þá aðstöðu sem er á skurðstofum úti á landi ? " spurði hún . Hún sagðist hafa kannað hvort sjúklingum sem lentu á biðlista í höfuðborginni væri bent á að ef til vill gætu þeir komist fyrr að á landsbyggðinni . Niðurstaðan var sú að engin sjúklingamiðlun væri fyrir hendi . " Hér sýnist mér að sé verk að vinna að nýta betur þá skurðlækna og annað heilbrigðisstarfsfólk sem starfar utan höfuðborgarsvæðisins , " sagði hún . Þetta var formáli Berglindar að hugleiðingum hennar um heilbrigðisþjónustu sem atvinnugrein . Hún minnti á að á undanförnum árum hefði Evrópudómstóllinn kveðið upp nokkra dóma sem slá því föstu að fólk sem ekki fær heilbrigðisþjónustu innan eðlilegs tíma í heimalandi sínu eigi rétt á að leita hennar utan heimalandsins á kostnað almanna - eða sjúkratrygginga . Í kjölfar þessara dóma hafa verið gerðar tilraunir í Bretlandi með að leyfa sjúklingum að leita þjónustu utanlands á þeim sviðum þar sem ekki er nægilegt framboð innanlands . Svíar settu þær reglur fyrir fimm árum að á fyrsta degi eigi sjúklingur að fá að hitta hjúkrunarfræðing , innan átta daga skuli hann fá að hitta lækni og tilvísun til sérfræðings skuli bera árangur innan þriggja mánaða . Geti sænska heilbrigðiskerfið ekki staðið við þessi tímamörk ber því að tryggja viðkomandi meðferð erlendis . Þarna sá Berglind möguleika á sóknarfærum til atvinnusköpunar fyrir íslenskar heilbrigðisstéttir , einkum þá sem nú starfa í öðrum löndum og gætu snúið heim . " Víða um land eru vel búin sjúkrahús sem ekki eru nýtt nema að takmörkuðu leyti . Þá eru einnig sjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu þar sem skurðstofur eru ekki fullnýttar . Íslenskir læknar gætu með stuðningi frá hinu opinbera reynt að skapa hér markað til að taka á móti erlendum sjúklingum sem kæmu hingað til lands til aðgerða , " sagði hún . Hún sagði að við nánari skoðun benti margt til þess að þetta væri raunhæft . Íslenskir læknar væru vel menntaðir og hafa margir hverjir sótt framhaldsmenntun til bestu sjúkrahúsa heims . " Sú staða efast ég um að sé fyrir hendi í nokkru öðru landi . Það er því til á Íslandi afar mikil þekking og sambönd inn í heilbrigðiskerfi bæði austanhafs og vestan , " sagði Berglind og bætti því við að ímynd landsins væri jákvæð og árangur heilbrigðisþjónustunnar mjög góður á mörgum sviðum . Heita vatnið og sundlaugarnar sköpuðu góða möguleika á endurhæfingu og þannig mætti áfram telja . Hún sá fyrir sér að eflaust myndu einhverjir gagnrýna þessar hugmyndir á þeim forsendum að það skapaði mismunun að gefa útlendingum kost á að borga sig framhjá biðröðum . Því væri til að svara að greiðslurnar færu einungis eftir því úr hvernig kerfi sjúklingar kæmu , hvort þeir tilheyrðu kerfi eins og við búum við þar sem hið opinbera greiðir fyrir aðgerðir eða hvort þeir byggju við einkatryggingar . Á hinn bóginn gæti þetta orðið til þess að biðlistar styttust við það að þjónustan efldist og afköstin ykjust . Berglind sá ýmsa fleiri kosti við þetta fyrirkomulag , ekki síst fyrir byggðaþróun og atvinnulíf á landsbyggðinni . Hún lauk máli sínu með því að hvetja lækna til að taka frumkvæði að því að nýta þetta sóknarfæri , það hefði oft verið skipuð nefnd af minna tilefni en þessu .