mennta - og menningarmálaráðherra ( Lilja Alfreðsdóttir ) ( F ) : Virðulegi forseti . Það er afar ánægjulegt að heyra hversu jákvæðir þingmenn eru gagnvart þessu frumvarpi þar sem við búum til lagalegan ramma í kringum lýðskóla . Það er nú svo , eins og kom fram í máli nokkurra þingmanna , að þessir skólar hafa verið til og starfað býsna lengi . Auðvitað er rétt sem hér hefur komið fram að fyrrverandi menntamálaráðherra , Jónas Jónsson , var mikill áhugamaður um lýðskóla . Sjálfur var hann í lýðskóla í Danmörku frá 1906 til 1907 og hafði mikinn hug á því að efla allt sem tengdist lýðskólum á Íslandi . Með leyfi forseta langar mig aðeins að vitna í Jónas , fyrrverandi formann Framsóknarflokksins . Hann segir á einum stað að honum hafi „ blöskrað andleysið í hefðbundnum skólum og innihaldsleysi þeirra og að þeir væru of mikið sniðnir að fyrirmynd embættismannaskólanna “ . Eitt af því sem við höfum verið að ræða svolítið í dag er mikið brotthvarf á framhaldsskólastiginu á Íslandi . Það hefur komið fram í þessari umræðu að þeir sem ekki finna sig í skólakerfinu geta lent í miklum erfiðleikum seinna meir . Þess vegna er mjög brýnt að við nálgumst menntamálin út frá því að allir geti lært og að allir skipti máli . Ég mun leggja áherslu á það að þegar við mótum menntastefnuna sem við erum búin að vera að gera — við höfum haldið yfir 50 fundi um allt land — að þetta hugarfar , þessi nálgun , sé ein af lykilstoðunum . Þess vegna fannst mér mjög brýnt að koma fram með þetta frumvarp . Ég vil þakka þingmönnum , til að mynda fyrrverandi þingmanni Brynhildi Pétursdóttur sem lagði fram þingsályktunartillöguna á sínum tíma . Það er mikilvægt að koma með frumvarpið núna til að ná utan um þessa miklu þróun sem við sjáum á Seyðisfirði og á Flateyri . Ég er sammála því sem hefur komið hér fram : Auðvitað er þetta byggðamál . Þetta er til að efla byggð þar sem þessir skólar eru og ávinningurinn er að efla einstaklinginn , efla lykilhæfni , lýðræðishugsun . Við erum auðvitað að auka fjölbreytileika er varðar námsval . Ég vil líka nefna að það kom fram í máli hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar að eitt af því sem hann hefði séð einna mest eftir væri að hafa stutt hina svokölluðu 25 ára reglu . Það hefur kannski farið fram hjá hv. þingmanni að eitt af mínum fyrstu verkum var að afnema 25 ára regluna . Alltaf þegar við nálgumst svona stóran málaflokk eins og menntamálin eru þurfum við að gera það á heildstæðan hátt . Kennarafrumvarpið sem ég mælti fyrir í gær er einmitt af þeim toga , þ.e. að við verðum með eitt leyfisbréf sem nær yfir leik - , grunn - og framhaldsskólastigið . Eitt af því sem við sjáum er að þegar nemendur hverfa frá námi hefst sú þróun ekki á framhaldsskólastiginu . Við sjáum vísbendingar miklu fyrr . Þess vegna er mjög mikilvægt að við séum með kennara sem þekkja til allra þessara skólastiga . Að mínu mati er mikilvægt að samhliða sérhæfingu höfum við líka þessa heildarhugsun og heildarnálgun í menntamálum . Eitt af því sem fram hefur komið hér í máli þingmanna er fjármögnun . Mennta - og menningarmálaráðuneytið hefur komið á fjármögnun á lýðskólunum á Flateyri og Seyðisfirði . Við munum sjá hvernig þessir skólar þróast . Nú er komið frumvarp sem styður enn frekar við þá og það er aðdáunarvert að fylgjast með þróun lýðskóla í Danmörku . Í fyrradag funduðu allir norrænu menntamálaráðherrarnir . Þá kom fram í máli Riisager , sem er danski menntamálaráðherrann , að um 50% allra nema í Danmörku fara í lýðskóla , jafnvel eftir að þeir ljúka námi á framhaldsskólastiginu . Þetta er gríðarlega vinsælt og aðstoðar marga við að finna þá leið sem þeir vilja fara í lífinu . Þar er — svona eins og ég skil þetta — blönduð fjármögnun . Einnig hefur verið nefnt mikilvægi vestnorræns samstarfs . Ég vil taka undir það . Ég tel að skiptinám , hvort sem erlendir nemar koma hingað eða við sækjum nám til útlanda , sé ein besta leiðin til að auka víðsýni og skilning á ólíkum menningarheimum . Þetta er oft mjög meðvituð aðferðafræði við að auka menningarskilning . Oft er líka sagt að skiptinemar séu bestu sendiherrar viðkomandi ríkja þegar fram líða stundir . Þetta er oft mjög jákvæð upplifun og til þess fallin að efla einstaklinga . Ég held að núna þegar málið fer í allsherjar - og menntamálanefnd verði mjög fróðlegt að sjá þær athugasemdir sem munu berast . En ég fagna því verulega hversu góðar umræðurnar hafa verið á þingi og hve þingmenn eru jákvæðir gagnvart frumvarpinu . Mig langar að nefna að þingmenn hafa verið að spyrja út í Laugarvatn og stofnun lýðskóla þar . Það er allt í skoðun í ráðuneytinu og við erum að vega og meta kosti og galla þess . Við höfum séð mikinn kraft og dugnað í þeim lýðskólum sem eru starfræktir á Íslandi . Þetta frumvarp er liður í því að styðja enn frekar við starf þessara skóla . Mig langar að nefna hér að lokum að þegar við mótum menntastefnu til framtíðar , til ársins 2030 , þurfum við að nálgast hana þannig að við setjum menntamálin alltaf á dagskrá , einnig er varðar samfélagslega umræðu . Mig langar að fagna sérstaklega forsíðu Fréttablaðsins í dag þar sem er fjallað um störf kennara og þeir nefndir „ draumasmiðir framtíðarinnar “ . Það finnst mér mjög falleg fyrirsögn og mjög góð umræða um menntamál . Við höfum líka séð mikla umfjöllun um menntamál í Morgunblaðinu . Ég verð að segja að mér finnst þessi samfélagslega umræða um menntamál svo góður vitnisburður um hvert við ætlum okkur sem þjóð , að við stefnum að því að hér verði framúrskarandi menntakerfi . Við vinnum auðvitað að því alla daga . Það er þrennt sem má taka saman sem einkennir framúrskarandi menntakerfi . Þetta hef ég af lestri samanburðarrannsókna hjá OECD . Það er í fyrsta lagi að menntamálin séu sett á dagskrá í þjóðmálaumræðunni og líka að fjármunum sé forgangsraðað á öllum skólastigum og að þetta sé mikið til umræðu , bæði jákvæð þróun í menntakerfinu og líka það sem má betur fara . Í öðru lagi er kennarinn og mikilvægi hans mjög áberandi í allri mótun menntastefnu . Það kemur líka fram í könnuninni TALIS að menntakerfin þar sem kennarinn svarar því til sem svo að starf hans njóti mikillar viðurkenningar í samfélaginu eru þau menntakerfi sem koma mjög vel út í alþjóðlegum samanburði . Þetta fer saman . Og við verðum að hafa hugfast við næstu skref sem við tökum við mótun menntastefnu að kennarinn sé lykilaðili . Svo í þriðja lagi — og það tengist líka umræðu um lýðskóla — er það hugarfar að allir geti lært og allir skipti máli . Þess vegna er svo mikilvægt að við tökum mjög alvarlega það brotthvarf sem við sjáum á framhaldsskólastiginu . Við erum að vinna að því og að skoða hvers vegna það er að gerast , á hvaða stigi skólagöngunnar og hvernig við getum minnkað brotthvarf verulega . Við skerum okkur svo sannarlega úr hvað þetta varðar í samanburði við hin Norðurlöndin . Í máli hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar vék hann að alvarlegum afleiðingum þess þegar unga fólkið okkar finnur sig ekki í skólakerfinu . Við höfum líka verið að rannsaka það . Þetta unga fólk er í margfalt meiri hættu er varðar í vímuefnanotkun og annað slíkt . Besta forvörnin er að unga fólkið okkar klári framhaldsskólastigið , sé í skóla . Þarna getum við klárlega fjárfest til framtíðar . Ég tel að skilningurinn sé að aukast verulega í samfélaginu um mikilvægi þessa . Virðulegi forseti . Ég er mjög stolt af þessu frumvarpi og þakka þeim þingmönnum sem hafa komið inn í þessa umræðu . Hér er um framfaramál að ræða , löngu tímabært . Það er gaman frá því að segja að þegar við vorum að vinna að gerð þessa frumvarps var ég að labba inn í ráðuneytið og ég sé konu taka mynd styttunni af Jónasi frá Hriflu . Ég hugsaði : Ja , hérna , þarna er nú einhver með viti , að taka mynd af styttunni hans Jónasar . Þá vildi svo til að þarna voru á ferð , einmitt þegar við vorum að vinna þetta frumvarp , barnabörn Jónasar . Þau höfðu ekki komið inn í mennta - og menningarmálaráðuneytið en eins og margir vita var hann auðvitað skólastjóri og hafði aðsetur í þessu húsi . Mér fannst það mjög skemmtileg tilviljun að barnabörn Jónasar væru einmitt á för þarna í kringum mennta - og menningarmálaráðuneytið þegar var verið að vinna frumvarp til laga um lýðskóla .