Veruleiki þeirra sem glíma við fíkn vekur óhug og hefur áhrif á alla sem að þeim standa . Í Bandaríkjunum er talað um ópíumfaraldur , enda er hvergi hærra hlutfall dauðsfalla af völdum ofneyslu lyfja en þar . Næst á eftir kemur Ísland . Hvergi annars staðar en í Bandaríkjunum er hlutfall þeirra sem látast af völdum ofneyslu lyfja hærra heldur en hér . Frá áramótum og fram í júní hóf embætti Landlæknis rannsókn á 29 dauðsföllum þar sem grunur lék á að um eitrun væri að ræða vegna ofneyslu lyfja . Aldrei hafa fleiri látist af völdum lyfjaeitrunar og í fyrra , 39 einstaklingar , þar af ellefu undir þrítugu , flestir vegna morfínskyldra lyfja , oft blandað saman við áfengis - og fíkniefnaneyslu . Alþingi var lagt undir umræður um fíkniefnafaraldur í vikunni . Yfirlæknir bráðadeildar Landspítalans segir það nánast daglegt brauð að heyra af fólki sem hefur tekið inn of stóran skammt . Í hverri viku leita um tíu manns á bráðamóttökuna vegna þess og í fyrra komu tíu yfir páskahelgina , þar af fimm í mjög alvarlegu ástandi . Starfsfólkið telur sig sjá merki um að ofneysla verkjalyfja sé að aukast á meðal ungs fólks og afleiðingarnar geta verið skelfilegar ; dauði , heilsubrestur og örorka . Jafnvel þótt það takist að bjarga lífi fólks er ekki víst að það nái sér nokkurn tímann að fullu . Örvæntingin er mikil , ekki síst á meðal aðstandenda sem horfa ráðalausir upp á ástvini sína hverfa inn í tóm fíknarinnar , þar til ekkert verður eftir nema eymdin og vesældin . Það er því skiljanlegt að þegar ungur maður stígur fram og greinir frá því að hann sé á batavegi frá langvarandi krakkneyslu , birtir myndir af því hvernig hann leit sem verst út í neyslu og ber saman við það hversu mikið betur hann lítur út í dag , með þeim skilaboðum að það sé von , hljóti það hljómgrunn . Jafnvel þótt hann hafi aðeins verið án vímuefna í nokkrar vikur eða mánuði , þegar talað er um að bataferli taki allt að ári . Jafnvel þótt hann hafi hlotið þungan dóm fyrir fíkniefnasmygl og segi frá því þegar hann var að selja eiturlyf og stera . Það er skiljanlegt að fólk fylgist með , hlusti og þakki fyrir vorið og vonina . Af því að það er gott að sjá einhvern rísa upp . Þegar þolendur hans stíga fram og segja frá ofbeldinu sem hann beitti , afneitaði og axlaði aldrei ábyrgð á , þá er ekki síður mikilvægt að hlusta . Frásögn þeirra felur ekki í sér fordóma gagnvart fíknivanda eða illvilja gagnvart gerandanum , heldur þörf fyrir viðurkenningu á ofbeldinu sem þær voru beittar og þörf til að vara aðra við . Ekki síst vegna þess að viðkomandi var enn að beita andlegu ofbeldi þegar hann stofnaði góðgerðarsamtökin : Það er von . Vonin má bara ekki verða á kostnað annarra . Viðbrögð fylgjenda hans voru misjöfn , á meðan flestir hvöttu hann til dáða voru það hinir sem sögðu honum að hunsa gagnrýnisraddir , raddir þeirra sem hann beitti ofbeldi , og afskrifuðu frásagnir þeirra sem hatur og niðurrif . „ Haltu bara ótrauður áfram og ekki hlusta á neitt niðurrifskjaftæði . “ „ Ekki hlusta á svona lið … svona lið er bara öfundsjúkt eða líður illa og þarf að sverta aðra . “ „ Nú varð ég svo reið að ég þurfti að taka mig á til að hrauna ekki yfir samstarfsmenn yfir því hversu fólk getur verið miskunnarlaust . Hvar í andskotanum fær fólk leyfi til að draga mann niður sem er í frábærri uppbyggingu með sjálfan sig ? “ „ Ansi mikið til af svona leiðindapakki . “ „ Það verða alltaf til staðar hatarar sem vilja sparka mann niður og gera lítið úr því góða og jákvæða sem þú gerir opinberlega , vegna þess að það minnir þá á það hversu vond og sjálfselsk þau eru . Þetta er bara öfund og minnimáttarkennd hjá þeim og margir veikir á geði ráða ekkert við sig vegna vanlíðunar . “ „ Ég get allavega sagt að það sem þú ert að gera gefur mér von um að fá son minn einn daginn til baka , “ sagði einn fylgjenda hans . Þegar fólk hefur loks fundið von í hálfvonlausum aðstæðum , er erfitt að sleppa á henni takinu . Erindið Eftir stendur að engar reglur eru til um hverjum er hleypt inn í grunn - og framhaldsskóla með fræðslu , jafnvel þótt þekking á forvarnarstarfi sýni að frásagnir fyrrverandi fíkla eigi ekkert erindi til barna og unglinga , hvað þá manna sem hafa varla náð áttum og jafnvægi . Eins og sýndi sig þegar þær sögðu frá hátterni hans og hann brást við með því að lýsa sjálfsvígshugsunum . Það er von – eða hvað ? spurði hann . Eins og hans væri vonin , bundin við bata eins manns , bundin við þögn þolenda hans . Vonin er eitthvað annað og stærra en það . Von er viðhorf , afstaða til lífsins , trú . Biðin Vonin er falleg framtíð sem lifnar við réttar ákvarðanir í nútíð . Ef við ætlum að læra af frásögnum þeirra sem hafa staðið í þessum sporum þá hefur fólk sem glímir við fíkn og fjölskyldur þeirra ítrekað bent á brotalamir í kerfinu . Að ráðaleysi mæti þeim , fordómar í kerfinu og skilningsleysi á aðstæðum þeirra . Í slíku umhverfi er auðvelt að missa vonina . Svona er staðan : Í dag bíða 700 einstaklingar eftir því að fá pláss í afeitrun á Vogi , einkareknu sjúkrahúsi sem veitir meðferð við vímuefnavanda . Fólk deyr á meðan það er enn á biðlista . Ákall er eftir auknum fjárframlögum til SÁÁ svo hægt sé að stytta biðlistana , eins og fram kom á Alþingi í vikunni . Skiljanlega . SÁÁ hefur hjálpað fjölda fólks að ná tökum á vímuefnavanda og þangað leita langflestir fíklar . SÁÁ hafa verið nánast einráð á markaði , eina vonin , með umtalsvert hærri upphæðir á fjárlögum heldur en til dæmis sérhæfð þjónusta Landspítalans fyrir fíknimeðferðir . Sumir leita þangað aftur og aftur án þess að ná nokkurn tímann bata , án þess að fá nokkurn tímann boð um annars konar úrræði , án þess að nokkurn tímann sé ráðist að rót vandans eða unnið úr áföllum . Það þarf fjölbreyttari úrræði fyrir þennan hóp . „ Það þýðir ekkert að hugsa um þessi áföll , “ sagði fyrrverandi forstjóri á Vogi . Lengi var gert lítið úr þeirri gagnrýni að konur eigi kannski ekki að vera með körlum í afeitrun , svona í ljósi þess að langflestar konur sem stríða við fíkn hafa orðið fyrir kynbundnu ofbeldi og að líklega er hvergi samankomið hærra hlutfall manna sem hafa framið glæpi á síðustu vikum og mánuðum , nema í fangelsum . Fullorðinn karlmaður var dæmdur í átta ára fangelsi fyrir grimmilegt ofbeldi gegn konu , fór í meðferð og kynntist þar átján ára stúlku . Þau hófu samband og hann misþyrmdi henni . Í mörg ár hafa konur sagt sögur af því þegar þær þurftu að mæta ofbeldismönnum sínum í meðferð eða hvernig þær kynntust þeim þar , þegar þær yfirgáfu meðferð vegna þess að þeim misbauð framganga manna , þegar þær voru áreittar og enginn gerði neitt . Reyndar taldi forstjóri á Vogi að það væri einn kostur þess að kynin væru saman í meðferð að sjúklingar gætu æft sig að setja mörk . „ Ef maður er í vandræðum með að setja mörk í kringum sig , þá er gott tækifæri til þess ef maður er í meðferð . “ Sami læknir og afskrifaði það sem fordóma að konur hefðu áhyggjur af öryggi sínu í meðferð , jafnvel þótt Embætti landlæknis hefði gert margvíslegar athugasemdir á gæðum og öryggi í meðferð kvenna og barna hjá SÁÁ . „ Þetta er mjög fordómafullt , “ sagði hann . „ Umræða af þessu tagi gefur mynd sem er ekki raunveruleg , mjög langt frá því . Fólk á að vera öruggt hérna og er öruggt . Enginn er einn , eða króaður af , eða neitt svoleiðis , “ sagði læknirinn , þá nýtekinn við sem forstjóri Vogs . Á meðal athugasemda Embættis landlæknis var að börn ættu í töluverðum samskiptum við fullorðið fólk í meðferð við vímuefnavanda inni á Vogi , en kveðið var á um að börnin ættu að njóta sérstakrar verndar . Nýlega var gefin út ákæra á hendur manni fyrir að brjóta kynferðislega á sextán ára stúlku á Vogi , ekki einu sinni , heldur tvo daga í röð . Forstjórinn ræddi málið í fjölmiðlum : „ Það á enginn að verða fyrir einhverju sem hann vill ekki eða er óánægður með , af því að hann getur alltaf forðast það . “ Engin áhætta væri fólgin í því að vera á Vogi , en starfsfólk gæti ekki alltaf ábyrgst „ áhættuhegðun ungmenna “ . Nokkrum dögum síðar sendi SÁÁ frá sér yfirlýsingu um að ekki væri hægt að tryggja öryggi barna í meðferð og því yrði hætt að taka við þeim . Ekkert hefur þó orðið af þeim áformum , börnin eru enn inni á bangsadeildinni á Vogi . Af því að þau hafa ekkert annað að fara . Heimilislausum í Reykjavík fjölgaði um 95 prósent á fimm ára tímabili , frá 2012 , og heldur enn áfram að fjölga , líka í yngsta aldurshópnum , 18 til 22 ára . Helsta orsök þess að fólk lendir utangarðs er misnotkun vímuefna . Þar á eftir koma geðsjúkdómar , en langflestir utangarðsmenn sem glíma við geðrænan vanda glíma einnig við áfengis - og vímuefnavanda . Ár eftir ár hefur geðdeildum á Landspítalanum verið lokað yfir sumarið , þar á meðal móttöku fíknimeðferðar . Árið 2017 framdi ungur maður sjálfsvíg inni á geðdeild , þar sem hann hafði verið metinn í svo alvarlegri sjálfsvígshættu að hann átti að vera undir eftirliti á fimmtán mínútna fresti . Engir verkferlar voru til staðar , ekkert eftirlit með eftirlitinu og enginn sinnti því . Móðir hans var vakin um miðja nótt af rannsóknarmanni sem tilkynnti henni um andlát sonarins . Ekkert var gert til þess að fyrirbyggja að slíkt gæti endurtekið sig . Tíu dögum síðar framdi annar ungur maður sjálfsvíg inni á geðdeild , eftir að eftirlit með honum var minnkað með þeim orðum að hann ætti sjálfur að láta vita ef líðan hans versnaði , jafnvel þótt hann hefði lýst leiðum til sjálfsvígs þar inni . Til þess að fyrirfara sér notaði hann áhöld sem voru til staðar inni í herberginu og hann hafði áður bent á að væri hægt að nota . „ Við héldum að hann væri kominn á öruggan stað , “ sögðu bræður hans . Fyrst þá var ráðist í rótargreiningu og öryggisstaðlar þróaðir . Í ljós kom að fimm af átta geðdeildum spítalans fengu falleinkunn . Umhverfið var hættulegt sjúklingum . Spítalinn varaði við umfjöllun um málið . Í sumar var svo gripið til aðgerða . Rúmum á einni af þremur bráðamóttökudeildum geðsviðs var fækkað um helming , á deild þangað sem fólk fer gjarnan í alvarlegri sjálfsvígshættu . Reikna má með því að á hverju ári þurfi tvö til þrjú þúsund manns að fara í jarðarför vegna sjálfsvíga . Áhrifin á nánustu aðstandendur eru alvarleg , dæmi eru um að fólk flosni upp úr skóla og missi fótfestu á atvinnumarkaði . Alls þyrftu um 150 til 200 manns sorgarúrvinnslu sem er ekki í boði . Veltu þessu fyrir þér : Rúmlega níu prósent ungmenna hafa gert tilraun til sjálfsvígs . Doðinn Vaxandi vanlíðan íslenskra ungmenna á síðustu árum birtist í auknum sjálfsvígshugsunum og sjálfskaðahegðun . Börn sem lenda í ofbeldi eru þrisvar til fjórum sinnum líklegri til að lenda í vanda vegna vímuefna . Stundin hefur sagt sögur barna sem hafa alist upp hjá dæmdum barnaníðingum , sögur barna sem hafa verið þvinguð í umgengni við menn sem misnotuðu þau , sögur barna sem þráðu ekkert heitar en að barnavernd eða lögreglan myndu bjarga þeim út af heimilum ofbeldisfullra foreldra . Svo eru það börn sem búa á góðum heimilum en eru ekki að finna sig í skólakerfinu eða lífinu , líður illa og eru deyfð með lyfjum : 10 prósent barna og unglinga nota geðlyf að staðaldri , 20 prósent aukning varð í svefnlyfjanotkun barna á aldrinum 10 til 14 ára árið 2018 , tíunda hvert barn á sama aldri fékk örvandi lyf , þrefalt fleiri en í Svíþjóð , sem er sú Norðurlandaþjóð sem kemst næst okkur . Þingsályktunartillaga um stefnu og aðgerðaráætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára var samþykkt á Alþingi í apríl 2016 . Nú þegar liðið er á seinnihluta þessa tímabils er aðeins hluti hennar orðinn að veruleika . Þegar aðgerðaráætlun gegn sjálfsvígum var samþykkt af ráðherra voru 25 milljónir eyrnamerktar verkefninu , 500 þúsund krónur á hverja tillögu . Þetta þarf ekki að vera svona . Það er hægt að grípa ungt fólk fyrr þegar því líður illa , áður en í óefni er komið . Það er hægt að tryggja að þau geti gengið að því sem vísu að eiga öruggt skjól inni á viðeigandi stofnun ef til þess kemur . Að brugðist sé við vandanum með aðgerðum og fjármagni , plássum fjölgað , boðið upp á fjölbreyttari nálgun , nauðsynlegar úrbætur gerðar á húsnæði og starfsfólki boðið upp á mannsæmandi vinnuskilyrði . Heilbrigðiskerfið er að sligast undan álagi , með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið . Margt bendir til þess að fólk sé víða að sligast undan álagi , hér á landi þar sem fólk vinnur meira og lengri daga en víðast hvar í Evrópu . Á sama tíma er þekkt að einn lykilþáttur í forvörnum er samvera barna og foreldra , traust og náin tengsl . Tengsl við skóla skipta sömuleiðis máli . Að þar líði börnum vel , að þau hafi tækifæri til að byggja á styrkleikum sínum og sækja stuðning þegar á þarf að halda . Að þau viti að þau skipti máli og að það séu til aðrar leiðir til að takast á við sársauka en að deyfa sig með lyfjum . Þá verða þau líka að geta sótt aðstoð þegar þau þurfa þess . Það er ekki alltaf svo einfalt . En það er þar sem vonin ætti að liggja , í trausti á því að kerfið virki fyrir þá sem þurfa á því að halda . Fyrsta skrefið er að átta sig á því að þær ákvarðanir sem eru teknar í dag hafa áhrif á það hvernig lífi við lifum í framtíðinni . Þegar ákvarðanir eru teknar út frá því , þá þurfum við aldrei að missa vonina . Með áskriftað Stundinni styrkir þú sjálfstæða rannsóknarblaðamennsku . Í ljós er komið að Samherji stendur fyrir stórfelldum mútugreiðslum til að ná undir sig fiskveiðikvóta . 12. nóvember 2019 Hér kemur siðrofið Þriðju siðaskipti þjóðarinnar standa yfir . Nú ríkir siðrof , siðfár og menningarstríð . 1. nóvember 2019 Brenglaður bransi Hvers vegna er hópur nokkurra helstu auðmanna Íslands , óþekktra og alþekktra , að niðurgreiða íslenska fjölmiðla í gegndarlausu tapi í samkeppni við aðra ?