Magnús Á. Sigurgeirsson og Markús A. Leosson Gjóskulög í Sogamýri Tvö gjóskulög frá upphafi nútíma INNGANGUR Hér verður greint frá athugunum á tveimur gjóskulögum í Sogamýri í Reykjavík , en Sogamýrin liggur innan austurhluta borgarinnar þar sem nú eru meðal annars göturnar Faxafen , Fáka - fen og Skeifan . Landslag á Reykjavíkursvæðinu ein - kennist mest af jökulsorfnum ásum og dældum sem jöklar síðustu ísaldar hafa sorfið í berggrunninn . Mýrar hafa síðan myndast í vatnsfylltum dæld - unum . Gróðurleifar hafa smám saman safnast fyrir í mýrunum og mór orðið til . Mórinn í Sogamýri er að jafnaði ekki aðgengilegur en vegna byggingar - framkvæmda í mýrinni á undanfömum árum hafa gefist góð tækifæri til að skoða innviði hennar náið . Haustið 1987 voru ofanritaðir þátttakendur í skoðunarferð jarðfræðinema frá Háskóla íslands og var þá meðal annars skoðað mósnið í húsgrunni þar sem nú er Faxafen 12 . Vorið 1988 lágu leiðir síðan aftur um Sogamýri og voru gjóskulög í mónum þá skoðuð nánar og snið mælt . Efsti hluti mýrarinnar einkennist af fokkenndum jarðvegi en síðan tekur við starar - og mosamór með afmörk - uðum lurkalögum . Neðst í sniðinu er grænleitur ísaldarleir . Gjóskulög koma fyrir með stuttu millibili , frá efstu lögum niður undir ísaldarleirinn . Sérstaklega beindist athygli okkar að tveimur dökkum gjóskulögum neðst í mónum , rétt ofan leirsins . Hér var greinilega um gömul og lítt þekkt gjóskulög að ræða . Afráðið var að skoða þessi tvö lög nánar , kornagerð þeirra og efnasamsetningu , og reyna síðan að fá hugmynd um aldur þeirra . Greint er frá niðurstöðum þessara athugana hér . GJÓSKULÖG í SOGAMÝRI Áður en lengra er haldið er rétt að gera stutta grein fyrir þeim gjósku - lögum sem fundist hafa í Sogamýri ( 1. mynd ) . Athuganir og efnagreiningar á öðrum gjóskulögum en hinum tveimur neðstu fóru fram á árunum 1989 - 1990 ( Magnús Á. Sigurgeirsson 1992a ) . Efsta gjóskulagið í sniðinu er Kötlulag sem talið er vera frá lokum 15. aldar ( Guðrún Larsen 1978 ) . Þetta lag hefur gjarnan verið nefnt K - 1500 og er þykkast gjóskulaga á Reykja - víkursvæðinu frá því eftir landnám . Næstefsta lagið er orðið til við gos í sjó skammt undan Reykjanesi á þriðja áratug 13. aldar , sennilega árið 1226 ( Magnús Á. Sigurgeirsson 1992a , 1992b ) . Þetta lag samsvarar því gjósku - lagi sem almennt hefur verið nefnt miðaldalagið ( ML ) . Næst kemur auð - Náuúmívæöingurinn 62 ( 3 - 4 ) , bls. 129 - 137 , 1993 . 129