28 MORGUNBLAÐIÐ , ÞRIDJUDAGUR 13. NÓVEMBER 1984 jfttgtgimfrfaftifr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjón Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf . Arvakur , Reykjavík . Þorbjörn Guðmundsson , Bjðrn Jóhannsson , Arni Jörgensen . Freysteinn Jóhannsson , Magnús Finnsson , Sigtryggur Sigtryggsson , Agúst Ingi Jónsson . Afgreiösia : Kringlan 1 , sími 83033 . Áskrift - argjald 300 kr. á mánuði innanlands . i lausasölu 25 kr. eintakiö . Áróðurstækni Bandalags jafnaðarmanna Þingmenn Bandalags jafn - aðarmanna stunda nú tví - þættan áróðursleik . Annars - vegar ráðast þeir að Sjálfstæð - isflokknum ; telja hann hafa brugðist ýmsum baráttumálum sínum . Hinsvegar sigla þeir upp að hlið Sjálfstæðisflokks - ins , skoðanalega ; gera stefnu - mið hans að sínum . Þessi áróð - urstækni tekur fyrst og síðast mið af þeirri staðreynd , að frjálslynd og framfarasinnuð borgaraleg sjónarmið , sem flokkast undir samheitið sjálf - stæðisstefna , hafa í raun hljómgrunn hjá meirihluta þjóðarinnar . Þingmenn Banda - lagsins hafa kosið að róa á fengsæl kjósendamið , að þeirra dómi . Þingmenn Bandalagsins hafa hinsvegar skotið allhast - arlega yfir markið í árásum sínum á Sjálfstæðisflokkinn , sem að hluta til hafa einnig beinst gegn Morgunblaðinu . Sem dæmi um slíkan ofleik má nefna ræðu Stefáns Bene - diktssonar í efri deild Alþingis um nýjan viðaukasamning við Alusuisse , sem færir Lands - virkjun 2.300 m.kr. tekjuauka á fimm árum og ríkissjóði 100 m.kr. sáttafé , vegna niður - felldra deilumála , auk þess sem sterkar líkur eru á enn hærra orkuverði til væntanlegrar stækkunar álversins . Þingmað - urinn gekk svo Iangt að saka Morgunblaðið um „ andís - lenska „ afstöðu i þessu máli , sem Sjálfstæðisflokkurinn hafi síðan tekið upp . Þetta er al - varleg ásökun og eins fjarri veruleikanum og hugsast get - ur . Morgunblaðið gagnrýndi vinnubrögð fráfarins iðnaðar - ráðherra , sem klúðraði sam - skiptamálum við álverið stanslaus 1978 — 1983 , og virtist hafa meiri áhuga á lokun þess , sem hann taldi álitlegasta orkukost íslendinga í þing - ræðu , en rétta hlut okkar í orkuverði . Hefði sá samningur , sem nú hefur loks náðst , gilt frá 1979 , væri Landsvirkjun 1800 m.kr. betur sett , og skuldastaða íslenska orkukerf - isins önnur og léttbærari . Bæði breskir og amerískir fagaðilar , sem fyrrverandi iðn - aðarráðherra réð til ráðgjafar , mæltu með þeirri leið , sem Morgunblaðið taldi vænlega og nú hefur verið farin . Forsjár - menn Landsvirkjunar telja hinn nýja samning „ Lands - virkjun mjög í vil og fyrirtæk - inu verulega til hagsbóta " . Bandalagi jafnaðarmanna hefði verið nær að beina gagn - rýni sinni til réttrar áttar , til afturhaldsins í Alþýðubanda - laginu , sem haft hefur af ís - lendingum stórfé með þröng - sýni sinni . Annar þingmaður Banda - lagsins , Guðmundur Einars - son , telur Morgunblaðið of vil - halt undir orkuiðnað , sem heyri til gærdeginum . Morgun - blaðið hefur aldrei taiað um stóriðju sem alhliða lausn eða tryggingu fyrir atvinnuöryggi og viðunandi lífskjörum í land - inu . Það hefur hinsvegar talað um þessa leið , þ.e. að breyta íslenskum fallvötnum í út - flutningsverðmæti og lífskjör , sem eina af mörgum sem fara þurfi . Það er einnig rangt af þess - um þingmanni Bandalagsins að gera lítið úr íslenskum sjávar - útvegi og landbúnaði . Þessar atvinnugreinar eru ekki úrelt - ar , eins og hann lætur liggja að , fremur en landið sjálft . Þessar atvinnugreinar hafa brauðfætt þjóðina í meir en 1100 ár . Sjávarútvegurinn hef - ur í raun verið stóriðja það sem af er þessari öld . Það þarf hinsvegar að þróa þessa hefð - bundnu atvinnuvegi að tækni — og markaðskröfum . Og fiski - stofna og gróðurmold þarf að nýta innan hyggilegra marka . Morgunblaðið hefur margoft áréttað að atvinnuöryggi og lífskjör verða ekki til í samn - ingum heldur í kviku atvinnu - lífsins . Það hefur lagt áherslu á það að efla hefðbundna at - vinnuvegi og skjóta nýjum stoðum undir atvinnu og efna - hag þjóðarinnar . Það hefur tal - að um orkuiðnað sem eina af mörgum tiltækum leiðum , en engu minna fjallað um fiski - rækt , rafeindaiðnað og Iffefna - iðnað , sem óhjákvæmilega tengist bæði sjávarútvegi og landbúnaði . Guðmundur Ein - arsson hefur gert sumar af þessum ábendingum Morgun - blaðsins að sínum . Það er út af fyrir sig fagnaðarefni . Hitt er ástæðulaust hjá þingmannin - um að agnúast út í þann hug - myndabanka , sem hann sækir til . Árásir Bandalags jafnað - armanna á Morgunblaðið og aðra aðila í þjóðfélaginu , sem bent hafa á leiðir til að tryggja atvinnuöryggi og efnahagslegt sjálfstæði þjóðar og þegna , missa marks . Hitt er réttvís - andi , ef Bandalagið fylkir með öflum , sem varða vilja veg þjóðarinnar til velmegunar , frjálsræðis og nýsköpunar í ís - lensku atvinnulífi . Leið þjóðar - skútunnar til bættra lífskjara sækist betur , ef hin pólitísku öfl róa til sömu áttar . Nýskipan svei stjórnarmá eftir Björn Friðfinnsson Inngangur Sveitarfélög hafa frá upphafi byggðar hér á landi verið grund - vallareiningar í stjórnskipan landsmanna . Þau eru eldri en ríkisvald og uppruna þeirra má rekja til þeirra lýðræðishefða , sem um langan aldur fylgdu ger - mönskum þjóðflokkum . íbúar í hverri byggð stofnuðu sveitarfélag með formlegri stjórn til þess að leysa ákveðin verkefni , sam talið var að byggðin yrði sam - eiginlega að bera ábyrgð á . Á þjóðveldisöld var sveitar - stjórnin skipuð þremur mðnnum , sem nefndust sóknarmenn eða hreppsstjórar og voru þeir kjörnir á vorþingi til eins árs í senn . Verkefni sveitarstjórna voru í fyrstu framfærslumál , fjallskil - mál og niðurjöfnun bruna - og bú - fjártjóna eftir ákveðnum reglum . Meö tíundarlogunum 1096 , sem að nokkru leyti giltu fram á þessa öld , var sveitarfélogunum fenginn tekjustofn til þess að standa undir kostnaði við framfærslumálin , en fjórðungur tíundarinnar gekk til framfærslu þurfamanna , meðan biskup , prestur og kirkja fengu sinn fjórðung hver . Verkefnum sveitarfélaganna fjölgaði síðan í aldanna rás , en fé - lagsmálin voru jafnan erfiðust viðfangs . Skv. hreppskilaþætti Grágásar skyldu 20 þingfararkaupsgildir bændur vera í hreppi hið fæsta . Hafa fræðimenn álitið , að af þessu megi draga þá ályktun , að hreppur skyldi hafa um 400 íbúa hið fæsta , en vafalaust hafa þó verið þar undantekningar frá og ýmsir hreppar verið fámennari vegna landfræðilegra aðstæðna . En sum - ir hreppar hafa verið miklu fjöl - mennari . Þessi ákvæði hinnar elztu lftg - bókar íslendinga voru sérstaklega áréttuð á Alþingi árið 1583 , þar sem sýslumönnum var heimilað að sameina tvo hreppa eða fleiri til þess að þessu marki yrði náð . Með logtöku Jónsbókar árið 1281 var lögfest sú skipting byggð - arinnar í sveitarfélög , sem þá hafði komist á . Þá var og gerð sú breyting að hreppsnefndar - mönnum eða hreppsstjórum var fjölgað í 5 og skyldu þeir kosnir til óákveðins tíma . Þegar manntal var gert á ís - landi árið 1703 voru 163 sveitarfé - log í landinu . A tímabilinu frá lögtoku Jóns - bókar og fram yfir aldamótin 1800 urðu sveitarstjórnir smám saman háðari ríkisvaldinu þrátt fyrir það að lagaákvæði um sveitarstjórn - arskipan héldust óbreytt . Konung - ur náði til sín hluta tíundartekna árið 1556 og umboðsmenn ríkis - valdsins , sýslumennirnir , fóru að hafa meiri afskipti af sveitar - stjórnarmálum , enda hafa vald - mörk milli rfkis og sveitarfélaga trúlega verið óljós i hugum manna á þeim tíma . Sýslumenn fóru m.a. að hafa af - skipti af kjöri hreppstjóra og árið 1699 var kveðinn upp lögréttu - úrskurður um að prestur og starf - andi hreppstjórar ættu að kjósa f lausar hreppstjórastoður , en sýslumaður sfðan samþykkja kosninguna . Nokkrum áratugum síðar virðist sá háttur viðast kom - inn á að sýslumaður útnefni 2 — 5 hreppstjóra f hverjum hreppi og skyldi til starfans velja efnuðustu og greindustu bændur í hreppn - um , ef marka má íslandsauglýs - ingu Skúla Magnússonar landfó - geta frá árinu 1785 . Sumarið 1809 var gerð hér á landi skammlíf stjórnarbylting eins og kunnugt er . Vafalaust hafa þeir atburðir orðið tilefni um - ræðna um nauðsyn þess að styrkja ríkisvaldið enn frekar hér á landi og skömmu seinna eða hinn 24. nóvember 1809 gaf Magnús Steph - ensen dómstjóri og báðir amt - menn landsins sameiginlega út er - indisbréf fyrir hreppstjóra , en með því voru hreppstjórar gerðir ríkisstarfsmenn og þeim fækkað . Var sjálfstjórn sveitarfélaga þar með afnumin , en sérstök ákvæði um kaupstaði tryggðu nokkra sjálfsstjórn þeirra áfram . Sums staðar héldu hreppsbúar áfram kjöri hreppsnefnda f trássi við erindisbréfið , enda virðist sem lagalegur grundvöllur þess hafi verið vaf asamur . En nú fór alda þjóðfrelsisbar - áttu um löndin og endurreisn sveitarstjórna var eitt af grund - vallaratriðum í þeirri hugmynda - fræði , sem þjóðfrelsismenn boð - uðu . Jónas Hallgrfmsson reit grein í 1. árgang Fjölnis , sem hann nefndi „ Fáein orð um hrepp - ana á fslandi " og hvatti þar til sjálfsstjórnar sveitarfélaga og endurbóta á stjórnsýslu þeirra . Eftir endurreisn Alþingis 1845 fóru að berast þangað bænaskrár og áskoranir frá héraðsfundum , þar sem hvatt var til lagasetn - ingar um sjálfsstjórn sveitarfé - laga . Árið 1853 samþykkti svo Al - þingi áskorun til konungs varð - andi setningu nýrra sveitarstjórn - arlaga og hófst nú margra ára þref milli Alþings og danskra landsstjórnarmanna um efnisatr - iði slíkra laga . Þvf lauk með kon - unglegri tilskipun hinn 4. mai 1872 , þar sem sveitarfélögin fengu sjálfsstjórn á nýjan leik . Tilskipunin frá 1872 er í megin - atriðum grundvöllur þeirrar sveit - arstjórnarloggjafar , sem enn gild - ir , en í tímans rás hafa þó verið gerðar fjölmargar breytingar á henni og ný almenn sveitarstjórn - arlog hafa verið staðfest 1905 , 1927 og 1961 . Endurskoðunarnefnd Lögin frá 1961 tóku gildi 1. janúar 1962 . Sfðan hafa margvfs - legar breytingar orðið í þjóðlífinu og langt er síðan raddir fóru að heyrast um nauðsyn nýrrar lög - gjafar varðandi sveitarstjórnar - málefni . Samband ísl. sveitarfé - laga hefur fjallað um málið og gert um það ályktanir á fundum sfnum og sama er að segja um landshlutasamtok sveitarstjórna , sýslunefndir og fundi innan stjórnmálaflokkanna . Þann 13. júní 1981 skipaði fé - lagsmálaráðherra nefnd sex manna , er skyldi hafa það hlut - verk að endurskoða sveitarstjórn - arlögin frá 1961 með sfðari breyt - ingum ásamt lögunum um sveitar - stjórnarkosningar og lögum , sem sett voru 1970 um sameiningu sveitarfélaga . í nefndina voru skipaðir Alex - ander Stefánsson nú félagsmála - ráðherra , Jón G. Tómasson , þáver - andi formaður Sambands fs - lenskra sveitarfélaga , Magnús H. Magnússon , fyrrverandi félags - málaráðherra , Sigurjón Péturs - son , þáverandi forseti borgar - stjórnar Reykjavíkur , Sturla Boðvarsson , sveitarstjóri í Stykkishólmi , og Steingrfmur Gautur Kristjánsson , héraðsdóm - ari , sem skipaður var formaður nefndarinnar . Haustið 1982 lét Jón G. Tómas - son af storfum sem formaður Sambands fslenskra sveitarfélaga . Sem eftirmaður hans í formanns - Bjttrn Friðfínnnson „ Niðurstaða nefndar - innar er sú , að leggja til að sýslufélögin verði stækkuð og látin einnig ná til kaupstaðanna . Nefnist þau framvegis héruð og stjórn þeirra héraðsþing . " sæti tók ég þá jafnframt við starfi hans í endurskoðunarnefndinni . Vorið 1983 varð Alexander Stef - ánsson félagsmálaráðherra og tók Jóhann Einvarðsson við sæti AI - exanders f nefndinni . Nefndin hélt fjölmarga fundi og viðaði að sér miklum fróðleik um sveitarstjórnarloggjöf í nágranna - löndunum og um ályktanir og af - stöðu hinna ýmsu aðila hérlendis , sem fjallað hafa um endurskoðun sveitarstjórnarlaganna frá 1961 . Að beiðni ráðherra samdi nefndin 2 frumvörp til breytinga sem brýnastar þóttu á sveitar - stjórnarlögum og lögunum um sveitarstjórnarkosningar og voru þau frumvörp logð fyrir Alþingi og samþykkt þar . Þá samdi nefnd - in frumvarp til nýrra heildarlaga um sveitarstjórnarkosningar og var það lagt fyrir síðasta löggjaf - arþing , en varð þar eigi útrætt . Loks samdi nefndin svo frumvarp til nýrra sveitarstjórnarlaga , þar sem steypt er saman ákvæðum núgildandi sveitarstjórnarlaga , laga um sveitarstjórnarkosningar og laga um sameiningu sveitar - félaga jafnframt því sem lagðar eru til margvislegar breytingar á ákvæðum þeirra . Lauk nefndin störfum f maílok sl. og afhenti þá ráðherra fram - angreint frumvarp . Hann hefur sfðan sent það sveitarstjórnar - mönnum og óskað eftir athuga - semdum við það , er hann mun hafa til hliðsjónar við endanlega gerð frumvarps til nýrra sveitar - stjórnarlaga , sem ráðherra hyggst