Líkt og undanfarin ár flytur Siðmennt jólahugvekju á X-inu 977 kl. 18:00 á aðfangadag . Hugvekjuna í ár flytur Inga Auðbjörg Straumland , formaður félagsins . Hugvekjuna má lesa hér að neðan , og við bætum svo slóð á upptökuna við þegar hún kemur á netið . Gleðileg jól , kæru landsmenn ! Með vonina að vopni – Jólahugvekja Siðmenntar og X-ins 97,7 2019 Ágæti hlustandi Síðasta föstudag , fjórum dögum fyrir jól , var ég bara búin að kaupa eina gjöf , íslenskt hannyrðapönk sem maðurinn minn opnar væntanlega von bráðar , og ég viðurkenni að hnúturinn var farinn að harðna í maganum á mér . Sjálfsásökunartónninn leyndi sér ekki . Hvað var ég að spá að ætla að flytja viku fyrir jól ? Og af hverju þurfti ég að vera með í öllum þessum leynijólaleikjum með fólki sem ég þekkti ekki neitt ? Ég var varla byrjuð að hnýsast um konuna á Kleppjárnsreykjum í jólavinaleiknum á Twitter og svo átti ég eftir að senda aðra gjöf til Þýskalands handa einhverjum alheimsorkuelskandi þýskum skátahippa sem ég hafði aldrei hitt . Það sem í byrjun desember var rómantísk hugmynd um velígrundaðar gjafir sem gleðja ókunnuga á aðfangadagskvöld , var , korter í jól , orðið að orkusjúgandi kvíðabolta sem kom sér vel fyrir einhversstaðar undir brisinu í mér og nuddaði mér upp úr óraunhæfum væntingum mínum til sjálfrar mín . Og þar sem ég fann loksins lausa stund og arkaði um vöggu siðmenningar – Skeifuna – að vinna mig í gegnum listann af systkinum og börnum , ömmum og öfum , þurfti ég að stoppa sjálfa mig í slabbinu og minna mig á að jólin fyrir mér snúast ekki um neysluhyggju heldur mannhyggju ; húmanisma . Við sem köllum okkur húmanista erum oft spurð af hverju í ósköpunum við höldum upp á jólin , fyrst við trúum ekki á guð . Spurningin er náttúrulega tvíþætt . Seinni hlutanum er auðsvarað . Uppruni jólanna hefur lítið með guð að gera og þó Kristið fólk hafi tileinkað jólin guði sínum , þá breytir það litlu um það að upphaf flestra jólahefða er heiðið . Jólatréð er þýskt , mistilteinninn keltneskur og Jesús Kr . Jósepsson fæddist kannski í janúar , kannski í apríl og kannski í júní . Allavega ósennilega í desember . Meira að segja er orðið “ jól ” allsendis óskylt Biblíufræðunum og mikið lán að við höfum hamið okkur í að apa hugtakið “ Kristsmessa ” , upp eftir enskumælandi þjóðum . En allt skiptir þetta svo sem litlu máli . Kristnu fólki er að sjálfsögðu heimilt að tileinka sér þennan fallega árstíma , þar sem sólin er lægst á lofti en hefur sigurgöngu sína á ný . Og mín vegna mega allir ráða því hvenær þeir eiga afmæli , rétt eins og allir ættu að mega ráða því hvað þau heita , hvern þau elska og hvað þau borða . Líka Jesús . En þá að fyrri hluta spurningarinnar ; Af hverju held ég upp á jólin ? Og það er einmitt í slabbinu í Skeifunni sem er gott fyrir konu að staldra við og velta fyrir sér þessari grundvallarspurningu í lok ársins . Og ef ég hugsa um það , þá er svarið skýrt . Ég held upp á jólin , af því að mér finnst mannkynið eiga skilið þessa vonarglætu sem hækkandi sól færir með sér . Eftir umhleypinga , fannfergi og storm vitum við vel að það fylgja fleiri kaldir mánuðir í fótspor haustsins , en það er einhvernveginn bót í máli að búa yfir þeirri vissu að sólin er að gera sitt allra besta til að klífa ofar og hanga á himinhvolfinu aðeins lengur , svo að hver dagur fái notið örlítið meira sólarljóss en dagurinn á undan . Fyrir mér eru jólin tilefni til þess að leggja niður störf og hanga með fjölskyldunni frekar en vinnufélögunum . Að vinnufélögum mínum algjörlega ólöstuðum , þau eru vandað og gott fólk , þá er það örlítið undarlegt að samfélagið búi svo um hnútana að við eyðum 80% af vökutíma barnanna okkar í vinnunni og hittum yfirmanninn oftar en mömmu okkar . Það er því kærkomið frí að hvíla stimpilklukkuna og kúra með fjölskyldu og nánum vinum , eða bara góðri bók og gæða sér á lakkrístoppum og malt-og-appelsínsblöndunni , þrátt fyrir það vefjist fyrir þér á hverju einasta ári , hvort komi nú aftur á undan , maltið eða appelsínið . Ein velheppnuð gjöf vegur upp þessar fimm sem þú komst ekki yfir að kaupa og afgangurinn af jólamatnum toppar eiginlega borðhaldið sem fram fór kvöldið áður , með gylltum servíettum og rósavínsdreytli . Fyrir mér eru jólin jólastressið að taka yfirhöndina , – og stundin þar sem þú sleppir tökum á því . Fyrir mér eru jólin að gráta smá ofan í bernaise-sósuna af því hún hljóp í kekki , – og uppgjafarléttirinn þegar þú skellir bara í pakkasósu korter í sex af því að það þekkir hvort eð er enginn muninn . Fyrir mér eru jólin grenilykt , og mandarínulykt , og ilmur af brenndum smákökum , og vaxinu sem brennur í andrúmsloftinu þegar þú blæst á síðasta kertið á jólanótt . Fyrir mér eru jólin samverustundir með systkinum , þar sem ég gjörsigra þau í nýju borðspili og tapa svo í næsta leik . Fyrir mér eru jólin eftirvæntingarfull börn sem dreymir allan daginn um að geta hraðað klukkunni örlítið , og lognast svo út eftir dessertinn , umvafin pakkaböndum með kakó út á kinn . Fyrir mér eru jólin einfaldlega öll þessi augnablik , hvort sem þau eru hversdagsleg eða hátíðleg . Ég þarf ekki Mið-Austurlenska vitringa til að réttlæta fyrir mér að halda upp á lífið . Lífið þarfnast engra sérstakra ástæðna til að vera yndislegt . Notum öll þau tækifæri sem bjóðast til að fagna lífinu , fagna ástinni og fagna frelsinu . Jólin koma , hvort sem leynivinurinn minn hann Murray í Bambergi í Þýskalandi fær gjöfina sína á réttum tíma eða ekki . Ágæti hlustandi . Jólin eru hátíð hækkandi sólar . Þau eru hátíð vonarinnar . Þegar allt er svart er erfitt fyrir okkur að greina mun á því hvernig dagurinn lengist um þessar mundir , enda lengist hann varla neitt . Í dag settist sólin klukkan 15:20 í Reykjavík og á morgun mun hún setjast klukkan 15:21 . Ein mínúta af sólarljósi er ef til vill ekki tilefni til þess , í sjálfu sér , að gera alþrif á heimilinu , höggva niður barrtré og standa yfir sósupottinum langt um lengur en sólin er á lofti í dag . Enda erum við ekki að halda upp á þessa einu mínútu , heldur vonina um að bráðum nái sólarljósið yfirhöndinni og sigri myrkrið . Við finnum kannski ekki að daginn lengi , en við vitum það . Og þess vegna er mér vonin sérstaklega hugleikin á þessari árstíð . Það er auðvelt að fyllast vonleysi um þessar mundir , þegar orðin “ hamfarahlýnun ” og “ pokasvæði ” keppast um titilinn orð ársins . Þegar stjórnmálin sitthvoru megin við Atlantshafið virðast hafa misst tökin á faglegum stjórnarháttum og lýðræðið er fótum troðið . Það er auðvelt að fyllast vonleysi þegar við vitum að enn er fólk á flótta og undarlega lítið sem Ísland virðist vilja gera í því . Það er auðvelt að fyllast vonleysi og enn auðveldara að láta vonleysið stýra tilfinningum okkar . En útlitið er ekki svona svart . Rétt eins og svartasta myrkur ársins er nú að baki , birtir til í heiminum . Þótt ýmsir pólitískir útúrdúrar séu ógnvænlegir , þá er samfélagið almennt á réttri leið . Þegar ég eignaðist barn fyrir einu og hálfu ári síðan , heltist yfir mig þessi kvíði sem reynir að sannfæra þig um að nái barnið , fyrir eitthvað óútskýranlegt kraftaverk , að lifa af fyrsta árið þrátt fyrir alla þá hættu sem steðjar að því , þá sé þetta hvort sem algjörlega óábyrg hegðun að fæða barn inn í samfélag sem verður bara dystópískara með hverju árinu . Þegar hormónarnir voru búnir að hlaupa með mig í gönur í dágóðan tíma var ég svo heppin að byrja fyrir tilviljun að hlusta á Factfulness , sem er bók eftir Hans Rosling , Ola Rosling og Önnu Rosling Rönnlund . Bókin fjallar um ákveðið viðmót gagnrýnnar hugsunar og bjartsýni , – að draga úr áhyggjum með því að tileinka sér aðeins skoðanir byggðar á sterkbyggðum staðreyndum . Hans Rosling og fjölskylda spurðu lesandann einfaldra spurninga um hnattræna þróun ; hversu hátt hlutfall íbúa jarðar lifir við fátækt , af hverju fjölgar fólki hér á jörð og hversu margar stelpur klára skólagöngu sína . Við hjónin hlustuðum á bókina saman , þar sem við ókum um fjallvegi í framandi landi með þriggja mánaða barn í aftursætinu og svöruðum ítrekað vitlaust . Við vorum allt of svartsýn . Það kemur nefnilega í ljós að orðatiltækið Heimur versnandi fer á varla við rök að styðjast . Heimurinn fer batnandi . Fátækt minnkar , skólasókn stelpna lengist og mannskepnan mun ekki halda áfram að fjölga sér á sama hraða og hún gerir núna . Höfundarnir spurðu ekki aðeins lesendur að þessum spurningum , heldur fjöldann allan af alls konar hópum fólks ; fjölmiðla , stjórnmálafólk , vísindafólk . Fólk sem á að vita betur . Og alltaf var niðurstaðan sú sama . 80% fólksins vissi minna um staðreyndir heimsins en simpansar , ef simpansar giskuðu handahófskennt . Hliðarverkun þess að ég öðlaðist betri og bjartsýnni sýn á heiminn í kjölfar hlustunar á staðreyndahyggju Roslingfjölskyldunnar , var sú að það losnaði um kvíðann yfir barninu mínu . Ég áttaði mig á að það þyrfti ekki yfirnáttúrulegt kraftaverk til þess að barnið mitt lifði af fyrsta árið sitt , heldur væru yfirgnæfandi líkur á því að það tækist . Auðvitað gæti alltaf komið eitthvað upp á og auðvitað þyrfti ég að passa hann vel og umvefja hann ást , en líkurnar á að hann spjaraði væru þó svo yfirgnæfandi að það borgaði sig enganveginn að eyða orku í að hafa áhyggjur . Og þó svo að hnattræn hlýnun sé staðreynd og Trump sé forseti stórveldis og flóttafólk sé á vergangi , þá er vert að muna að það er von . Ég finn vonina og fyllist bjartsýni þegar ég fylgist með öllum þessum ungu konum bjóða stjórnmálaathæfi sitthvoru megin við Atlantshafið birginn . Þær láta kokhrausta karlmenn sem ala á sundrungu ekki komast upp með að gera það óátalið og vekja mörgum von í brjóst um að stjórnmálamenningu þessara ríkja sé mögulega viðbjargandi . Malala Yousafzai var aðeins 15 þegar hún var skotin af Talíbönum fyrir að tala fyrir skólagöngu kvenna í Pakistan og heldur áfram að beita sér fyrir betri heimi , nú 22 ára gömul . Og það verður ekki minnst á ungar konur án þess að minnast á Gretu Thunberg . Fyrir ári síðan var hún nánast óþekkt , en er nú hæst hljómandi rödd ungmenna um heim allan . Ungmenna sem ætla ekki að gefast upp á jörðinni , heldur vernda hana og verja með öllum tiltækum ráðum . Á loftslagsráðstefnunni COP25 í Madríd fyrr í mánuðinum tók Greta til máls . Hún sagði : “ Ég vil segja ykkur að það er von . Ég hef séð hana . En hún kemur ekki frá yfirvöldum eða stórfyrirtækjum . Hún kemur frá fólkinu . Fólkið sem hefur verið ómeðvitað , en er nú að vakna til vitundar . Og þegar vitund okkar eykst , þá breytumst við . Fólk er fært um að breytast . Og fólk er viðbúið breytingum . Og það er vonin , því við höfum lýðræði . Og lýðræði á sér stað alla daga . Ekki bara á kjördag , heldur hverja sekúndu og hverja klukkustund . Það er almenningsálitið sem stýrir hinum frjálsa heimi . Hver stórvægileg breyting í sögunni hefur komið frá fólkinu . Okkur er ekkert að vanbúnaði . Við getum valdið breytingum , strax í dag . ” Gagnrýnin hugsun er gott og nauðsynlegt vopn sem efahyggjufólk notar gjarnan í daglegu lífi . En gagnrýnin hugsun á það til að leiða af sér neikvæðni og bölsýni , þegar efasemdirnar leiða okkur í kanínuholur staðreyndanna og besservisserinn í okkur tekur völdin . En eins og Hans Rosling og fjölskylda sýndu fram á er hægt að nota gagnrýna hugsun sem barefli í baráttunni fyrir bjartsýni . Það er hægt að nota hana til að horfa jákvæðum augum til framtíðar , með vonina að vopni . Heimurinn er nefnilega ekki á hraðri niðurleið . Hann silast upp á við , af því að fólk vill og getur breytst til hins betra . Og þetta vona ég að við tökum með okkur inn í nýja árið . Reynum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar í baráttunni fyrir betri heim . Stuðlum að jákvæðum samfélagsbreytingum með því að láta rödd okkar heyrast sem víðast , og megi rómur okkar vera bæði bjartur og vongóður . Ágætu hlustendur . Stjórn Siðmenntar og aðstandendur útvarpsstöðvarinnar X-ins 97,7 óska ykkur gleðilegra jóla og farsæls komandi árs . Inga Auðbjörg K. Straumland , formaður Siðmenntar