FORMÁLI Það er upphaf þessa máls , að Guðmundur Gamalíelsson færði í tal við mig fyrir nokkrum árum , að semja ævisögur helztu íslendinga ( ágrip ) frá landnámstíð til vorra daga . Ætlaði hann að kaupa hand - ritið og gefa út . Jeg sagði honum , að því aðeins tæki jeg slíkt verk að mjer , að annar maður yrði fenginn til þess að vinna það með mjer . Höfðum við helzt augastað á Pjetri ættfræðingi Zophóniassyni til þess , og taldist hann ekki undan því . Við Pjetur byrjuðum að safna nöfnum þeirra manna , sem til greina kæmi í þetta ævisagnasafn ( Bio - grafisk Lexikon ) . En von bráðar barst okkur til eyrna , að Hið íslenzka bókmenntafjelag hefði á prjónunum samskonar verk , sem við höfðum áformað , og jafnframt var þá ráðið , að ríkissjóður greiddi ritlaun fyrir það . Kom því ekki til greina , að bókaforlag Guðmundar Gamalí - elssonar rjeðist í þetta fyrirtæki , og hurfum við Pjetur þá frá störf - um á þessum vettvangi . Guðmundur var þó ekki af baki dottinn og kom að máli við mig að semja ágrip ævisagna samtíðarmanna , og varð þá að ráði , að í það safn yrði þeir einir íslendingar teknir , sem voru á lífi 1. febrúardag 1904 . , en þann dag hófst innlend ráðherra - stjórn á fslandi , og markaði sú stjórnarfarsbreyting nokkur tímamót í sögu íslendinga . Sumarið 1938 gerðum við Guðmundur ráð fyrir , að bókin gæti komið út fyrir nýár 1940 . Guðm . Gamalíelsson bókaútgefandi gaf út boðsbrjef að bókinni 2. sept. 1938 . Þar segir svo : „ Jeg hefi ákveðið að gefa út bók með stuttum æviágripum 2000 — 3000 fslendinga , er ætla má , að hafi haft mest áhrif í íslenzku þjóðlifi , frá því er íslend - ingar fengu heimastjóm 1904 til vorra daga , en til þess að þetta megi vel takast , þarf samvinnu við alla þá núlifandi íslendinga , sem áform - að er að taka í bókina . Fyrir því leyfi jeg mjer að mælast til þess við yður , að þjer gerið svo vel að útfylla skýrt og nákvæmlega meðfylgj - andi spumingalista og endursenda mjer eða Brynleifi Tobiassyni , menntaskólakennara á Akureyri , hann hið allra fyrsta . Þegar spum - ingalistarnir liggja fyrir útfylltir , verður nöfnum með æviágripum raðað í stafrofsröð , og geri jeg mjer vonir um , að bókin geti komið út fyrir nýár 1940 , ef svörin berast greiðlega til min og ritstjór & ns . Slík rit sem þetta eru að jafnaði gefin út með öðrum þjóðum , og