Megum ekki þola afneitun á glæpum gegn mannkyni Kristinn Haukur Guðnason skrifar 31. ágúst 2019 11:15 Guðni Th. Jóhannesson , forseti Íslands , verður viðstaddur minningarathöfn í Póllandi . Fréttablaðið / Ernir Guðni Th. Jóhannesson , forseti Íslands , verður viðstaddur minningarathöfn í Póllandi um helgina . Verður þess minnst að 80 ár eru liðin frá innrás Þjóðverja í Pólland sem markaði upphaf seinni heimsstyrjaldarinnar í Evrópu . Meginathöfnin verður haldin á Pilsudski-torgi í miðborg Varsjár . „ Þetta er táknræn athöfn sem hefur þann tilgang að minna okkur á hörmungar styrjaldarinnar , “ segir Guðni . „ Þó að miðað sé við þessa dagsetningu , 1. september 1939 , er mikilvægt að hafa í huga að aðdragandinn var langur og vert að minnast þess í hvaða ógöngur ofstækisfull þjóðremba getur leitt okkur . “ Guðni segir sameiginlega upplifun þjóða af styrjöldinni mismunandi . „ Við Íslendingar máttum þola missi í styrjöldinni . Til að mynda misstum við hlutfallslega jafn mikið af fólki og Bandaríkjamenn en ekki nándar nærri eins mikið og Pólverjar þar sem hörmungarnar voru ólýsanlegar , “ segir hann . Nefnir Guðni að fjölmargir íslenskir sjómenn hafi farist í stríðinu en einnig að efnahagurinn hafi tekið stakkaskiptum til hins betra . „ Á Íslandi var lokaskrefið til sjálfstæðis tekið á meðan önnur smáríki misstu sjálfstæði sitt . “ Þó að seinni heimsstyrjöldin færist sífellt fjær okkur , tímalega séð , er hún enn notuð í pólitískum tilgangi . „ Sagan er vopn í samtímanum og henni er hiklaust beitt í umræðunni sem er sjálfsagt mál , “ segir Guðni . „ Sagan verður ekki sögð í eitt skipti fyrir öll . Öllum þjóðum er mikilvægt að leyfa ólíkum skoðunum að koma fram og hefta ekki rannsóknir á liðinni tíð . En ekkert stjórnmálaafl má hafa einkarétt á sögunni og við megum aldrei falla í þá gryfju afstæðishyggju að þola afneitun á glæpum gegn mannkyni . “ Helförin , iðnaðarmorð nasistanna , koma til tals . „ Það eru til staðreyndir sem við megum ekki láta hverfa í móðu ólíkra skoðana . Við verðum að geta sagt : Þetta gerðist og þér er ekki heimilt að afneita því . “ Þann 23. ágúst minntust utanríkisráðherrar Eystrasaltsríkjanna , Póllands og Rúmeníu griðasáttmálans á milli Hitlers og Stalíns , sem kenndur er við utanríkisráðherrana Ribbentrop og Molotov . Í leyniviðauka var Austur-Evrópu skipt upp í áhrifasvæði stórveldanna . Póllandi var skipt í tvennt , og sumarið 1940 innlimuðu Sovétríkin Eystrasaltsríkin og hluta Rúmeníu . „ Ég taldi mér það ljúft og skylt að senda kollegum mínum í Eystrasaltsríkjunum kveðju og minntist á góð samskipti þeirra og Íslands eftir sjálfstæðisheimtina árið 1991 , “ segir Guðni . „ Jafnframt hversu mikilvæg tímamót það voru á sama degi árið 1989 . Þá tóku íbúar þessara landa höndum saman í bókstaflegri merkingu , frá norðurströnd Eistlands til suðurlandamæra Litháen , og minntu á þennan ferlega gjörning . “ Íslendingar voru fyrstir til að viðurkenna sjálfstæði Eystrasaltsríkjanna og hafa þau verið sérlegar vinaþjóðir okkar síðan . „ Saga þessara ríkja í seinni heimsstyrjöld var hörmungarsaga . Þau áföll sem við urðum fyrir blikna í samanburðinum , “ segir Guðni . „ Ofsi og illska Hitlers Þýskalands og Sovétríkja Stalíns er ofar öllu , en um leið gerist saga einstakra ríkja flókin því þeir voru til í Eistlandi , Lettlandi og Litháen sem tóku þátt í þjóðarmorðum við hlið nasista . Það er brýnt að sá þáttur falli ekki í þagnargildi um leið og við minnumst þeirra hörmunga sem þjóðirnar þurftu að þola . “