Brúargæsla , vegir og brúargjald . eftir Tryggva Gunnarsson I. Margir sögðu við mig síðastliðið sumar , að þeim fyndist það bæði of dýrt og óþarft , að hafa gæslumann við brúna á Ölvesá , þegar hún er komin yfir hana . Ég svaraði þeim því , að það væri þá nokkuð ólíkt með þessa brú og flesta aðra hluti ; því fáir mundu þeir eigendur , sem vildu lána bát sinn eða smákofa almenningi til afnota án gæslumanns , auk heldur skip , stórhýsi eða byggingar , sem kosta mörg þúsund krónur . Ég held þessir menn hafi gleymt því , " að eigi er minna um vert að gæta fengins fjár en afla þess " . Sunnlendingar muna líklega hvernig gekk með sæluhúsið á Kolviðarhóli , meðan enginn var til að gæta þess ; og margir , sem ferðast hafa til Austurlandsins , hafa séð sæluhúsið við Jökulsá . Ég hef líka , eins og margir aðrir , séð meðferðina á brúm þeim , sem þegar eru komnar upp á norður - og austurlandi . Einu sinni var ég á ferð með mörgum öðrum , og komum við að brú , sem nýbúið var að leggja yfir á ; nokkrir kvenmenn voru í hópnum , og höfðu þær orð á því , að þær mundi sundla , er þær færu yfir brúna . " En sú hræðsla " , sögðu nokkrir unglingar , sem voru í hópnum ; " við skulum sýna ykkur hvort við erum smeykir " og svo skelltu þeir undir nára og fóru á harða stökki , í kappreið , yfir brúna . Í annað sinn var ég á ferð með öðrum og rákum við á undan okkur um 200 hesta lausa . Þegar að brúnni kom , fór fylgdarmaðurinn að herða reiðina og ætlaði að reka hestana á harða stökki yfir brúna , en ég komst fram fyrir hestana og vítti hann harðlega . Það er lítið hugrekki sýnt með því , þótt hart sé riðið yfir brýrnar , en það er bæði gapsháttur og fáfræði . Brúin yfir fjörðinn Firth of Forth á Skotlandi er hin stærsta og dýrasta brú , sem enn hefir verið gjörð ; mig minnir að hún kostaði 7 milljónir punda sterling . Þegar hún var vígð , var mælt fyrir minni brúarsmiðsins og gjörði það frægur byggingameistari ; hann sagði að með stórsmíð þessu hefði hann gjört landi sínu hið þarfasta verk , ef brúarinnar væri gætt ; en væri það trassað , þá væru öllu þessu mikla fé varpað í sjóinn . Og þetta er eflaust satt Hver maður með dálítilli umhugsun hlýtur að sjá , að hve sterk sem brúin er , þá hlýtur hún að skemmast í öllum samskeytum við mikinn hristing , þó lítið sé í hvert skipti ; en safnast þegar saman kemur , þá tímar líða . Hristingur á járnbrúm er þó langtum skaðlegri en á trébrúm , því járnið hefir þann eiginlegleika , að það hrekkur eins og gler í frosti . Hér í Danmörku var í vetur um tíma 4 - 8 stiga frost , og þá leið varla sá dagur , að járnteinar þeir , er gufuvagnarnir runnu á , brotnuðu ekki á 3 - 4 stöðum , þótt þeir lægju á sterkum trjám og sléttum grundvelli , hvað þá ef. þeir hefðu legið á huldu eins og brúin á Ölfusá . Mörg þús. naglar verða í brúnni , sem allir hljóta að slitna lítið eitt í hvert skipti , sem núningur fram kemur við mikinn hristing , og þar af leiðandi endast skemur . Landssjóður hefir lagt til brúarinnar , sem öll er úr járni 40.000 kr. , og Sunnlendingar 20.000 kr . Væri það þá ekki hörmulegt , ef einhver sólargapi af monti og heimsku skemmdi hann og bryti niður , með því að reka marga hesta yfir hana á harða stökki í grimmdarfrosti , svo ærið fé þyrfti til þess að kosta , að gjöra við hana aftur ? Mér þætti þá gaman að eiga til við þá menn , sem ég nefndi í upphafi greinarinnar , og spyrja þá , hvort það hefði ekki verið kostnaðarminna að hafa gæslumann við brúna , til þess að vernda hana fyrir illri meðferð manna og áhrifum loftsins . Hvar sem farið er um útlönd , standa lögregluþjónar við báða brúarsporða á öllum stærri brúm , og skrifa upp til sekta alla þá , er fara með hesta yfir brýrnar harðara en fót fyrir fót , enda þótt þær séu 10 sinnum sterkari en Íslendingar hafa efni á að gjöra brýr sínar ; ég er sannfærður um , að enginn hefði í nokkru öðru landi en Íslandi komist hjá miklum fjárútlátum , sem riðið hefði yfir brú eins glannalega og þeir , sem ég gat um að framan . Mikill áhugi er nú vaknaður á Íslandi til þess að gjöra brýr og betri vegi , og er það sannarlega lofs vert . En áhuginn er , því miður , að tiltölu jafn-lítill til þess að halda þeim við . Ég hef riðið yfir marga vegarspotta , sem ekki hefði kostað 100 kr. að gjöra við , ef það hefði verið gjört þá þegar . En svo var því frestað 2 - 3 ár , þangað til það var orðinn mannhætta að fara um veginn , og þá kostaði vegabótin 500-1000 kr . Eins er með brýrnar , sé það ekki bætt í tíma , sem aflögu fer , þá getur viðgjörðarkostnaðurinn margfaldast . Flestir þekkja , hve fljótt járn ryðgar , ef það liggur bert í vætu ; er því nauðsynlegt að mála jafnóðum hvern blett á brúnni , sem farfinn slitnar af ; en þetta getur dregist , ef ekki er duglegur gæslumaður . Ég vil ekki ásaka yfirvöldin og þá , sem brúnna eiga að gæta , fyrir það , að seint hafi gengið að kítta í rifur á brúartrjánum , svo vatnið ekki komist inn í þau , eða að mála þau , til þess að verja þau fúa ; en víst er um það , að ekki er enn búið að festa upp við brúarsporðinn á einni einustu brú norðan - eða austanlands auglýsingu um það , að mönnum sé bannað að fara harðar yfir brúna en fót fyrir fót , eða misbjóða þeim á annan hátt . Ég hef farið nýlega yfir þær allar . Af því það er svo lítill áhugi á Íslandi á viðhaldi vega og brúa , þá held ég væri vel til fallið , að þingið veitti ákveðna upphæð til viðhalds veganna . Þeim mönnum , sem hafa ferðast yfir landið , mun hafa sárnað , ekki síður en mér , að sjá , hversu nýir vegir verða því nær ófærir á fáum árum vegna viðhaldsleysis . Hvað hitt atriðið snertir , kostnaðinn við brúargæsluna , þá er hægt að vera fáorður um það , því hver meðalhygginn maður getur séð , að kostnaðurinn t.d. við gæslu á Ölfusárbrúnni þarf ekki að vera stór . Ef landsstjórnin reisir hús fyrir fé landssjóðsins - eða kaupir hús , sem þegar er upp komið við brúarsporðinn og eigi þarf að kosta fullgert nema 3.000 kr. - , lánar svo húsið leigulaust og gefur manni veitingaleyfi og lausn frá öllum gjöldum til landssjóðs , þá munu margir sækja um þá stöðu , þó þeir eigi að gæta brúarinnar í öllum greinum án frekara endurgjalds , enda er það álitleg staða , einkum ef hann getur keypt land öðruhvoru megin árinnar og fær leyfi til að selja allan þann greiða , er efni hans leyfa ; yrði þá kostnaður landssjóðs árlega ekki nema 5% af 3.000 kr. eða 150 kr. , því ákveðna leiguliðabót af húsinu fyrir fyrning og skemmdum ætti brúarvörður að greiða . Það yrði líka landinu til sóma , ef góður viðtökustaður væri við brúna , einkum fyrir útlenda ferðamenn . Íslendingar gjöra allt of lítið til þess , að laða útlendinga til Íslands . Norðmenn verja árlega stórfé til þess , að fá til sína sem flesta útlenda ferðamenn , og jafnvel Danir , sem engin náttúruafbrigði hafa í landi sínu , verja til þess allmiklu fé . En því miður eru Íslendingar á eftir í því , eins og svo mörgu öðru , sem bætt gæti efnahag manna . Útlendingar koma mest til Íslands til þess að sjá Heklu og Geysi , en leiðin þangað frá Reykjavík getur legið yfir Ölvesárbrúna , og væri því hyggilegt af stjórn landsins og þeim sem búa í nánd við þessa leið , að laða útlenda ferðamenn til sín ; en því verður best náð með sanngjörnum viðskiptum og ákveðnum föstum áfangastöðum . Í Noregi eru ákveðnir fastir áfangastaðir fyrir innlenda og útlenda ferðamenn , með 3 - 6 mílna milli . Húsbóndinn er skyldur til að hafa hús og rúm fyrir tiltekna gestatölu auk þess hesta og smávagna handa gestunum m.m. , og þetta verður hann að láta í té fyrir ákveðið verð , en svo er hann laus við öll gjöld til almenningsþarfa og undanþeginn því að senda syni sína til herþjónustu og landvarnar m.m . Hvað gerir alþingi og landstjórn fyrir þá , sem í þjóðbraut búa og þá sem um þjóðbraut fara ? Ég veit þess eitt dæmi , að maður einn á Suðurlandi , sem bjó í þjóðbraut við fjallveg hefir fengið styrk til þess að standast gestagang og byggja gestaskála ; en yfir þessu er þagað , í stað þess að gera það heyrum kunnugt , því það er stjórn landsins til sóma , að bera þannig umhyggju fyrir þörfum ferðamanna ; það er sæmd fyrir landið , að styrkt sé til þess , að viðunanlegir viðtökustaðir séu til fyrir ferðamenn , einkum við fjallvegi , og fyllsta réttlæti gagnvart þeim mönnum , sem búa í þjóðbraut og við fjallvegi , að þeim sé veitt einhver ívilnun , fyrir átroðning og beina þann , er þeir veita ferðamönnum dögum saman , til þess að stofna ekki lífi þeirra í hættu í tvísýnu veðri og á illum fjallvegum . II. ( síðari kafli ) . Þegar landssjóður er búinn að leggja margar brýr , annaðhvort að öllu leyti eða að mestum hluta , þá þarf hann að viðhalda þeim að öllu leyti eða að réttri tiltölu , og svo síðan gera þær aftur að nýju , þegar þær eru orðnar affarafé . Hversu mikið gjald verður ekki þetta ? Vilja menn leggja þetta gjald á sig og eftirkomendurna , til þess að margir óviðkomandi menn geti fengið gefins ferð yfir flestar stærri ár á landinu ? Er ekki nær að mynda brúarsjóði fyrir fargjald ferðamanna , sem taka mætti af viðhaldskostnað og síðan verja til þess að endurreisa brýrnar ? Það er fullkomin þörf á því , að fara að byrja stofnun slíkra sjóða til þarflegra fyrirtækja í landinu , eins og gert er um öll lönd . Það er miklu hentugra en að demba öllu á landssjóð , sem þá getur ekki staðist nema með nýjum álögum á bændur . Ég hygg , að meiri hluti þingmanna og margir málsmetandi menn hafi óbeit á brúargjaldi ; en engu að síður vil ég skýra frá , hver rök álit mitt hefir við að styðjast , og þó menn ekki vilji taka þau til greina , þá getur verið að menn sjái það seinna , að ég hefi ekki svo rangt fyrir mér í þessu efni . Ég er sannfærður um , að það er bæði sanngjarnt og nauðsynlegt , að taka brúargjald af Ölvesárbrúnni og öllum stærri brúm , sem hér eftir verða gerðar á Íslandi . Aðalástæðan er sú , að landið er stórt , strjálbyggt og árnar margar , sem brúa þarf , ef veruleg framför á að verða í samgöngum í landinu sjálfu . Það er auðséð , að landssjóði er ofvaxið að leggja brýr þessar allar , og skaðlegt er fyrir landsbúa í ýmsum héruðum að bíða með nauðsynlegar brúargerðir , þar til þingið álítur sér fært að verja svo tugum þúsunda króna skiptir gefins til nýrra brúargerða . Margir menn og hestar geta verið drukknaðir áður en sá tími kemur . Auk þess sé ég ekkert réttlæti í því , að menn á Hornströndum , Langanesi eða undir Jökli séu að leggja fé í landssjóð til þess að menn geti farið kostnaðarlaust yfir Ölvesá í Flóa eða Þjórsá eða Blöndu , og þaðan af síður sé ég ástæðu til þess , að útlendir ferðamenn eða útlendir hesta - og fjárkaupamenn með stóra hópa af hestum og sauðum fari kostnaðarlaust yfir ána á brúnni við Selfoss , þegar margir innlendir þurfa að borga ferjur yfir ána ofar og neðar , og eiga þó á hættu hesta og aðrar eignir . Mér sýnist , að þeir , sem yfir brúna fara , hafi talsverðan hag í samanburði við þá , sem þurfa að fá ferju , þó þeir þurfi að greiða jafnhátt gjald eins og ferjutollurinn er fyrir ofan og neðan , því þeir komast hjá tímamissi við það , að bíða við ána í krapaförum um vetrartímann og í ófærum vöxtum á vorin . Þeir eru lausir við þá tímatöf , að spretta af hestum og búa upp á aftur , og lausir við alla hættu . Ég vona , að menn sjái það fyr eða síðar , að þetta er sanngjarnt ; en þó tel ég það engan veginn þýðingarmest , heldur hitt , að landssjóði er ofvaxið að leggja allar þær brýr í landinu , sem fyllsta nauðsyn er á að fá sem fyrst , ásamt að viðhalda þeim , og að með þeim hætti komast brýr seinna á árnar . Mér þætti gaman að því , að fá rökstutt svar upp á það , hvort nokkur ástæða sé til þess , að ferðamenn hefðu á móti því að greiða fargjald fyrir hættulausa og fljóta ferð yfir stórár á brúm , fremur en á ferju , sem bæði er seinlegri og hættumeiri , eða hvort landssjóði , ömtum eða sýslufélögum sé fremur skylt að leggja brýr yfir ár til ókeypis yfirferðar en ferjur . Ef ferjur væru á öllum póstvegum til ókeypis afnota fyrir ferðamenn , þá væri það samkvæmni ; en enginn fer fram á það : og því sé ég ekki samkvæmni hjá þeim , sem eru á móti brúargjaldi . Ég býst við að mér verði svarað því , að það sé umfangsmikið og kostnaðarsamt að heimta brúartoll . Ég svara undir eins fyrirfram nei . Hvernig fara aðrar þjóðir að með járnbrautargjald og sporvagna ? Því er svo fyrir komið , að eigendurnir gefa út kvittunarmiða - 1 þuml . á lengd og ½ þuml . á breidd - sem er kvittun fyrir því , að ferðamaðurinn hafi greitt fargjaldið , og þessum miða heldur hann þar til ferðinni er lokið . Á líkan hátt ættum vér að fara að . Landstjórnin gefur út 50 - 100 þúsund af álíka smámiðum , og um leið semur alþingi lög um hegningu fyrir fölsun á þeim , samkvæmt því ef bankaseðlar eru falsaðir eða peningar slegnir og seldir . Þessir miðar eru svo . t . d. hvað Ölvesárbrúna snertir , til sölu í öllum verslunum í Reykjavík , Eyrarbakka og öðrum kauptúnum sunnanlands ; sömuleiðis hjá brúarverðinum sjálfum . Miða þessa - eða frímerki - kaupa svo allir ferðamenn , eins og annan varning eða frímerki á sendibréf , og afhenda þau brúarverði , þegar þeir nota brúna . Þannig er farið að á járnbrautarvögnum og sporvögnum um allan heim , og ætti ekki að vera meiri vandi að heimta fargjald hjá 70 þús. manna á Íslandi , en 700.000.000 um öll þau siðuðu lönd . Svik á sölu miða þessara geta varla komið fyrir nema hjá brúarverðinum . Þarf því að velja vandaðan mann til þessa starfa og setja með lögum þunga hegningu fyrir undanbrögð . Útgáfa þessara brúargjaldsmiða þarf ekki að kosta landssjóð eða aðra eigendur brúnna annað en prentun og sölulaun , því það ætti að vera skylda brúarvarðar , að heimta brúargjaldið , gegn þeim hlunnindum sem að framan eru nefnd . Ég álít , að hæfilegt fargjald yfir Ölvesárbrú sé 10 a . fyrir lausríðandi mann og 10 a . fyrir klyfjahest , 5 a . fyrir gangandi mann og 5 a . fyrir lausan hest , og 2 a . fyrir sauðkind . Með þessu mundi safnast þó nokkurt fé . Þeir , sem vilja fara yfir brúna frá kl. 11 e. m. til kl. 8 f. m. frá veturnóttum til sumarmála , ættu að greiða tvöfalt gjald , og ætti brúarvörður að njóta helmings þess fjár fyrir ómak sitt , því ekki er sanngjarnt að ákveða brúarverði miklu lengri vinnutíma en öðrum , eða að vaka nótt og dag , en skyldur ætti hann að vera að ljúka brúnni upp hvenær sem menn vilja , enda getur það verið nauðsynlegt , þegar menn þurfa að leita læknis eða eiga önnur brýn erindi . Við þessar aukatekjur bætist svo 10% af öllum þeim brúarfrímerkjum , er brúarvörður selur . 10% mega heita sanngjörn sölulaun fyrir alla aðra , er versla með þau . Ég hef íhugað , hvort hentugra mundi vera , að brúarvörður eða brúareigandi , hver sem það er , ættu brúarvarðarhúsið , og ég hygg það miklu betra , að brúareigandinn sé eigandi hússins , og enda jarðarskika öðruhvoru megin árinnar nálægt því , til afnota fyrir hesta ferðamanna , svo hægt sé að setja brúarverði stólinn fyrir dyrnar og víkja honum frá , ef hann stendur laklega í stöðu sinni ; því þó staðan sé ekki vandasöm , þá er það áríðandi , að maðurinn sé ráðvandur og kurteis og hafi nokkur efni eða lánstraust . Þó ég sé þeirrar skoðunar , að landssjóður ætti ekki að gefa fé til þess , að brúa stórárnar , eða halda brúnum við , heldur að mynda ætti brúarsjóði , þá kemur mér ekki til hugar , að stjórnendur landssjóðs ættu að vera afskiptalausir af brúargjörðarmálum . Landssjóður ætti að vera aðalhjálparhellan til þess að sem flestar brýr komist sem fyrst á , ekki með því að gefa , heldur með því að lána fé með sanngjarnri leigu og langri afborgun . Hann hefir meira lánstraust en nokkur annar , og á honum hvílir skylda til þess , að styrkja öll þau fyrirtæki , sem miða landinu til framfara og fé þarf til , enda á hann hægra með að leggja fé fram , þegar það á að endurgjaldast , en ef það ætti að hverfa að fullu . Ég vona , að mönnum skiljist nú fyr eða síðar , að þeir , sem fara yfir brýrnar , eru hinir réttu gjaldendur , en ekki þeir , sem aldrei fara yfir þær , og það landssjóður á miklu hægra að styrkja brúargjörð yfir hættulegar ár , án þess að ný gjöld séu lögð á landsmenn , ef það fé , sem hann leggur til brúnna , er lán , en ekki gjöf . Ég vona líka að lærðum og leikum skiljist , að það er fullkomlega eins áríðandi að viðhalda vegum og brúm , og hlífa þeim fyrir illri meðferð , eins og að gjöra það hvorttveggja af nýju í upphafi , og að kostnaðurinn við brúargæsluna verður að tiltölu margfalt minni með föstum brúarverði , en sá skaði yrði , sé brúin gæslulaus . Ritað í febrúarm . 1891 . Brúargæsla , vegir og brúargjald . eftir Tryggva Gunnarsson I. Margir sögðu við mig síðastliðið sumar , að þeim fyndist það bæði of dýrt og óþarft , að hafa gæslumann við brúna á Ölvesá , þegar hún er komin yfir hana . Ég svaraði þeim því , að það væri þá nokkuð ólíkt með þessa brú og flesta aðra hluti ; því fáir mundu þeir eigendur , sem vildu lána bát sinn eða smákofa almenningi til afnota án gæslumanns , auk heldur skip , stórhýsi eða byggingar , sem kosta mörg þúsund krónur . Ég held þessir menn hafi gleymt því , " að eigi er minna um vert að gæta fengins fjár en afla þess " . Sunnlendingar muna líklega hvernig gekk með sæluhúsið á Kolviðarhóli , meðan enginn var til að gæta þess ; og margir , sem ferðast hafa til Austurlandsins , hafa séð sæluhúsið við Jökulsá . Ég hef líka , eins og margir aðrir , séð meðferðina á brúm þeim , sem þegar eru komnar upp á norður - og austurlandi . Einu sinni var ég á ferð með mörgum öðrum , og komum við að brú , sem nýbúið var að leggja yfir á ; nokkrir kvenmenn voru í hópnum , og höfðu þær orð á því , að þær mundi sundla , er þær færu yfir brúna . " En sú hræðsla " , sögðu nokkrir unglingar , sem voru í hópnum ; " við skulum sýna ykkur hvort við erum smeykir " og svo skelltu þeir undir nára og fóru á harða stökki , í kappreið , yfir brúna . Í annað sinn var ég á ferð með öðrum og rákum við á undan okkur um 200 hesta lausa . Þegar að brúnni kom , fór fylgdarmaðurinn að herða reiðina og ætlaði að reka hestana á harða stökki yfir brúna , en ég komst fram fyrir hestana og vítti hann harðlega . Það er lítið hugrekki sýnt með því , þótt hart sé riðið yfir brýrnar , en það er bæði gapsháttur og fáfræði . Brúin yfir fjörðinn Firth of Forth á Skotlandi er hin stærsta og dýrasta brú , sem enn hefir verið gjörð ; mig minnir að hún kostaði 7 milljónir punda sterling . Þegar hún var vígð , var mælt fyrir minni brúarsmiðsins og gjörði það frægur byggingameistari ; hann sagði að með stórsmíð þessu hefði hann gjört landi sínu hið þarfasta verk , ef brúarinnar væri gætt ; en væri það trassað , þá væru öllu þessu mikla fé varpað í sjóinn . Og þetta er eflaust satt Hver maður með dálítilli umhugsun hlýtur að sjá , að hve sterk sem brúin er , þá hlýtur hún að skemmast í öllum samskeytum við mikinn hristing , þó lítið sé í hvert skipti ; en safnast þegar saman kemur , þá tímar líða . Hristingur á járnbrúm er þó langtum skaðlegri en á trébrúm , því járnið hefir þann eiginlegleika , að það hrekkur eins og gler í frosti . Hér í Danmörku var í vetur um tíma 4 - 8 stiga frost , og þá leið varla sá dagur , að járnteinar þeir , er gufuvagnarnir runnu á , brotnuðu ekki á 3 - 4 stöðum , þótt þeir lægju á sterkum trjám og sléttum grundvelli , hvað þá ef. þeir hefðu legið á huldu eins og brúin á Ölfusá . Mörg þús. naglar verða í brúnni , sem allir hljóta að slitna lítið eitt í hvert skipti , sem núningur fram kemur við mikinn hristing , og þar af leiðandi endast skemur . Landssjóður hefir lagt til brúarinnar , sem öll er úr járni 40.000 kr. , og Sunnlendingar 20.000 kr . Væri það þá ekki hörmulegt , ef einhver sólargapi af monti og heimsku skemmdi hann og bryti niður , með því að reka marga hesta yfir hana á harða stökki í grimmdarfrosti , svo ærið fé þyrfti til þess að kosta , að gjöra við hana aftur ? Mér þætti þá gaman að eiga til við þá menn , sem ég nefndi í upphafi greinarinnar , og spyrja þá , hvort það hefði ekki verið kostnaðarminna að hafa gæslumann við brúna , til þess að vernda hana fyrir illri meðferð manna og áhrifum loftsins . Hvar sem farið er um útlönd , standa lögregluþjónar við báða brúarsporða á öllum stærri brúm , og skrifa upp til sekta alla þá , er fara með hesta yfir brýrnar harðara en fót fyrir fót , enda þótt þær séu 10 sinnum sterkari en Íslendingar hafa efni á að gjöra brýr sínar ; ég er sannfærður um , að enginn hefði í nokkru öðru landi en Íslandi komist hjá miklum fjárútlátum , sem riðið hefði yfir brú eins glannalega og þeir , sem ég gat um að framan . Mikill áhugi er nú vaknaður á Íslandi til þess að gjöra brýr og betri vegi , og er það sannarlega lofs vert . En áhuginn er , því miður , að tiltölu jafn-lítill til þess að halda þeim við . Ég hef riðið yfir marga vegarspotta , sem ekki hefði kostað 100 kr. að gjöra við , ef það hefði verið gjört þá þegar . En svo var því frestað 2 - 3 ár , þangað til það var orðinn mannhætta að fara um veginn , og þá kostaði vegabótin 500-1000 kr . Eins er með brýrnar , sé það ekki bætt í tíma , sem aflögu fer , þá getur viðgjörðarkostnaðurinn margfaldast . Flestir þekkja , hve fljótt járn ryðgar , ef það liggur bert í vætu ; er því nauðsynlegt að mála jafnóðum hvern blett á brúnni , sem farfinn slitnar af ; en þetta getur dregist , ef ekki er duglegur gæslumaður . Ég vil ekki ásaka yfirvöldin og þá , sem brúnna eiga að gæta , fyrir það , að seint hafi gengið að kítta í rifur á brúartrjánum , svo vatnið ekki komist inn í þau , eða að mála þau , til þess að verja þau fúa ; en víst er um það , að ekki er enn búið að festa upp við brúarsporðinn á einni einustu brú norðan - eða austanlands auglýsingu um það , að mönnum sé bannað að fara harðar yfir brúna en fót fyrir fót , eða misbjóða þeim á annan hátt . Ég hef farið nýlega yfir þær allar . Af því það er svo lítill áhugi á Íslandi á viðhaldi vega og brúa , þá held ég væri vel til fallið , að þingið veitti ákveðna upphæð til viðhalds veganna . Þeim mönnum , sem hafa ferðast yfir landið , mun hafa sárnað , ekki síður en mér , að sjá , hversu nýir vegir verða því nær ófærir á fáum árum vegna viðhaldsleysis . Hvað hitt atriðið snertir , kostnaðinn við brúargæsluna , þá er hægt að vera fáorður um það , því hver meðalhygginn maður getur séð , að kostnaðurinn t.d. við gæslu á Ölfusárbrúnni þarf ekki að vera stór . Ef landsstjórnin reisir hús fyrir fé landssjóðsins - eða kaupir hús , sem þegar er upp komið við brúarsporðinn og eigi þarf að kosta fullgert nema 3.000 kr. - , lánar svo húsið leigulaust og gefur manni veitingaleyfi og lausn frá öllum gjöldum til landssjóðs , þá munu margir sækja um þá stöðu , þó þeir eigi að gæta brúarinnar í öllum greinum án frekara endurgjalds , enda er það álitleg staða , einkum ef hann getur keypt land öðruhvoru megin árinnar og fær leyfi til að selja allan þann greiða , er efni hans leyfa ; yrði þá kostnaður landssjóðs árlega ekki nema 5% af 3.000 kr. eða 150 kr. , því ákveðna leiguliðabót af húsinu fyrir fyrning og skemmdum ætti brúarvörður að greiða . Það yrði líka landinu til sóma , ef góður viðtökustaður væri við brúna , einkum fyrir útlenda ferðamenn . Íslendingar gjöra allt of lítið til þess , að laða útlendinga til Íslands . Norðmenn verja árlega stórfé til þess , að fá til sína sem flesta útlenda ferðamenn , og jafnvel Danir , sem engin náttúruafbrigði hafa í landi sínu , verja til þess allmiklu fé . En því miður eru Íslendingar á eftir í því , eins og svo mörgu öðru , sem bætt gæti efnahag manna . Útlendingar koma mest til Íslands til þess að sjá Heklu og Geysi , en leiðin þangað frá Reykjavík getur legið yfir Ölvesárbrúna , og væri því hyggilegt af stjórn landsins og þeim sem búa í nánd við þessa leið , að laða útlenda ferðamenn til sín ; en því verður best náð með sanngjörnum viðskiptum og ákveðnum föstum áfangastöðum . Í Noregi eru ákveðnir fastir áfangastaðir fyrir innlenda og útlenda ferðamenn , með 3 - 6 mílna milli . Húsbóndinn er skyldur til að hafa hús og rúm fyrir tiltekna gestatölu auk þess hesta og smávagna handa gestunum m.m. , og þetta verður hann að láta í té fyrir ákveðið verð , en svo er hann laus við öll gjöld til almenningsþarfa og undanþeginn því að senda syni sína til herþjónustu og landvarnar m.m . Hvað gerir alþingi og landstjórn fyrir þá , sem í þjóðbraut búa og þá sem um þjóðbraut fara ? Ég veit þess eitt dæmi , að maður einn á Suðurlandi , sem bjó í þjóðbraut við fjallveg hefir fengið styrk til þess að standast gestagang og byggja gestaskála ; en yfir þessu er þagað , í stað þess að gera það heyrum kunnugt , því það er stjórn landsins til sóma , að bera þannig umhyggju fyrir þörfum ferðamanna ; það er sæmd fyrir landið , að styrkt sé til þess , að viðunanlegir viðtökustaðir séu til fyrir ferðamenn , einkum við fjallvegi , og fyllsta réttlæti gagnvart þeim mönnum , sem búa í þjóðbraut og við fjallvegi , að þeim sé veitt einhver ívilnun , fyrir átroðning og beina þann , er þeir veita ferðamönnum dögum saman , til þess að stofna ekki lífi þeirra í hættu í tvísýnu veðri og á illum fjallvegum . II. ( síðari kafli ) . Þegar landssjóður er búinn að leggja margar brýr , annaðhvort að öllu leyti eða að mestum hluta , þá þarf hann að viðhalda þeim að öllu leyti eða að réttri tiltölu , og svo síðan gera þær aftur að nýju , þegar þær eru orðnar affarafé . Hversu mikið gjald verður ekki þetta ? Vilja menn leggja þetta gjald á sig og eftirkomendurna , til þess að margir óviðkomandi menn geti fengið gefins ferð yfir flestar stærri ár á landinu ? Er ekki nær að mynda brúarsjóði fyrir fargjald ferðamanna , sem taka mætti af viðhaldskostnað og síðan verja til þess að endurreisa brýrnar ? Það er fullkomin þörf á því , að fara að byrja stofnun slíkra sjóða til þarflegra fyrirtækja í landinu , eins og gert er um öll lönd . Það er miklu hentugra en að demba öllu á landssjóð , sem þá getur ekki staðist nema með nýjum álögum á bændur . Ég hygg , að meiri hluti þingmanna og margir málsmetandi menn hafi óbeit á brúargjaldi ; en engu að síður vil ég skýra frá , hver rök álit mitt hefir við að styðjast , og þó menn ekki vilji taka þau til greina , þá getur verið að menn sjái það seinna , að ég hefi ekki svo rangt fyrir mér í þessu efni . Ég er sannfærður um , að það er bæði sanngjarnt og nauðsynlegt , að taka brúargjald af Ölvesárbrúnni og öllum stærri brúm , sem hér eftir verða gerðar á Íslandi . Aðalástæðan er sú , að landið er stórt , strjálbyggt og árnar margar , sem brúa þarf , ef veruleg framför á að verða í samgöngum í landinu sjálfu . Það er auðséð , að landssjóði er ofvaxið að leggja brýr þessar allar , og skaðlegt er fyrir landsbúa í ýmsum héruðum að bíða með nauðsynlegar brúargerðir , þar til þingið álítur sér fært að verja svo tugum þúsunda króna skiptir gefins til nýrra brúargerða . Margir menn og hestar geta verið drukknaðir áður en sá tími kemur . Auk þess sé ég ekkert réttlæti í því , að menn á Hornströndum , Langanesi eða undir Jökli séu að leggja fé í landssjóð til þess að menn geti farið kostnaðarlaust yfir Ölvesá í Flóa eða Þjórsá eða Blöndu , og þaðan af síður sé ég ástæðu til þess , að útlendir ferðamenn eða útlendir hesta - og fjárkaupamenn með stóra hópa af hestum og sauðum fari kostnaðarlaust yfir ána á brúnni við Selfoss , þegar margir innlendir þurfa að borga ferjur yfir ána ofar og neðar , og eiga þó á hættu hesta og aðrar eignir . Mér sýnist , að þeir , sem yfir brúna fara , hafi talsverðan hag í samanburði við þá , sem þurfa að fá ferju , þó þeir þurfi að greiða jafnhátt gjald eins og ferjutollurinn er fyrir ofan og neðan , því þeir komast hjá tímamissi við það , að bíða við ána í krapaförum um vetrartímann og í ófærum vöxtum á vorin . Þeir eru lausir við þá tímatöf , að spretta af hestum og búa upp á aftur , og lausir við alla hættu . Ég vona , að menn sjái það fyr eða síðar , að þetta er sanngjarnt ; en þó tel ég það engan veginn þýðingarmest , heldur hitt , að landssjóði er ofvaxið að leggja allar þær brýr í landinu , sem fyllsta nauðsyn er á að fá sem fyrst , ásamt að viðhalda þeim , og að með þeim hætti komast brýr seinna á árnar . Mér þætti gaman að því , að fá rökstutt svar upp á það , hvort nokkur ástæða sé til þess , að ferðamenn hefðu á móti því að greiða fargjald fyrir hættulausa og fljóta ferð yfir stórár á brúm , fremur en á ferju , sem bæði er seinlegri og hættumeiri , eða hvort landssjóði , ömtum eða sýslufélögum sé fremur skylt að leggja brýr yfir ár til ókeypis yfirferðar en ferjur . Ef ferjur væru á öllum póstvegum til ókeypis afnota fyrir ferðamenn , þá væri það samkvæmni ; en enginn fer fram á það : og því sé ég ekki samkvæmni hjá þeim , sem eru á móti brúargjaldi . Ég býst við að mér verði svarað því , að það sé umfangsmikið og kostnaðarsamt að heimta brúartoll . Ég svara undir eins fyrirfram nei . Hvernig fara aðrar þjóðir að með járnbrautargjald og sporvagna ? Því er svo fyrir komið , að eigendurnir gefa út kvittunarmiða - 1 þuml . á lengd og ½ þuml . á breidd - sem er kvittun fyrir því , að ferðamaðurinn hafi greitt fargjaldið , og þessum miða heldur hann þar til ferðinni er lokið . Á líkan hátt ættum vér að fara að . Landstjórnin gefur út 50 - 100 þúsund af álíka smámiðum , og um leið semur alþingi lög um hegningu fyrir fölsun á þeim , samkvæmt því ef bankaseðlar eru falsaðir eða peningar slegnir og seldir . Þessir miðar eru svo . t . d. hvað Ölvesárbrúna snertir , til sölu í öllum verslunum í Reykjavík , Eyrarbakka og öðrum kauptúnum sunnanlands ; sömuleiðis hjá brúarverðinum sjálfum . Miða þessa - eða frímerki - kaupa svo allir ferðamenn , eins og annan varning eða frímerki á sendibréf , og afhenda þau brúarverði , þegar þeir nota brúna . Þannig er farið að á járnbrautarvögnum og sporvögnum um allan heim , og ætti ekki að vera meiri vandi að heimta fargjald hjá 70 þús. manna á Íslandi , en 700.000.000 um öll þau siðuðu lönd . Svik á sölu miða þessara geta varla komið fyrir nema hjá brúarverðinum . Þarf því að velja vandaðan mann til þessa starfa og setja með lögum þunga hegningu fyrir undanbrögð . Útgáfa þessara brúargjaldsmiða þarf ekki að kosta landssjóð eða aðra eigendur brúnna annað en prentun og sölulaun , því það ætti að vera skylda brúarvarðar , að heimta brúargjaldið , gegn þeim hlunnindum sem að framan eru nefnd . Ég álít , að hæfilegt fargjald yfir Ölvesárbrú sé 10 a . fyrir lausríðandi mann og 10 a . fyrir klyfjahest , 5 a . fyrir gangandi mann og 5 a . fyrir lausan hest , og 2 a . fyrir sauðkind . Með þessu mundi safnast þó nokkurt fé . Þeir , sem vilja fara yfir brúna frá kl. 11 e. m. til kl. 8 f. m. frá veturnóttum til sumarmála , ættu að greiða tvöfalt gjald , og ætti brúarvörður að njóta helmings þess fjár fyrir ómak sitt , því ekki er sanngjarnt að ákveða brúarverði miklu lengri vinnutíma en öðrum , eða að vaka nótt og dag , en skyldur ætti hann að vera að ljúka brúnni upp hvenær sem menn vilja , enda getur það verið nauðsynlegt , þegar menn þurfa að leita læknis eða eiga önnur brýn erindi . Við þessar aukatekjur bætist svo 10% af öllum þeim brúarfrímerkjum , er brúarvörður selur . 10% mega heita sanngjörn sölulaun fyrir alla aðra , er versla með þau . Ég hef íhugað , hvort hentugra mundi vera , að brúarvörður eða brúareigandi , hver sem það er , ættu brúarvarðarhúsið , og ég hygg það miklu betra , að brúareigandinn sé eigandi hússins , og enda jarðarskika öðruhvoru megin árinnar nálægt því , til afnota fyrir hesta ferðamanna , svo hægt sé að setja brúarverði stólinn fyrir dyrnar og víkja honum frá , ef hann stendur laklega í stöðu sinni ; því þó staðan sé ekki vandasöm , þá er það áríðandi , að maðurinn sé ráðvandur og kurteis og hafi nokkur efni eða lánstraust . Þó ég sé þeirrar skoðunar , að landssjóður ætti ekki að gefa fé til þess , að brúa stórárnar , eða halda brúnum við , heldur að mynda ætti brúarsjóði , þá kemur mér ekki til hugar , að stjórnendur landssjóðs ættu að vera afskiptalausir af brúargjörðarmálum . Landssjóður ætti að vera aðalhjálparhellan til þess að sem flestar brýr komist sem fyrst á , ekki með því að gefa , heldur með því að lána fé með sanngjarnri leigu og langri afborgun . Hann hefir meira lánstraust en nokkur annar , og á honum hvílir skylda til þess , að styrkja öll þau fyrirtæki , sem miða landinu til framfara og fé þarf til , enda á hann hægra með að leggja fé fram , þegar það á að endurgjaldast , en ef það ætti að hverfa að fullu . Ég vona , að mönnum skiljist nú fyr eða síðar , að þeir , sem fara yfir brýrnar , eru hinir réttu gjaldendur , en ekki þeir , sem aldrei fara yfir þær , og það landssjóður á miklu hægra að styrkja brúargjörð yfir hættulegar ár , án þess að ný gjöld séu lögð á landsmenn , ef það fé , sem hann leggur til brúnna , er lán , en ekki gjöf . Ég vona líka að lærðum og leikum skiljist , að það er fullkomlega eins áríðandi að viðhalda vegum og brúm , og hlífa þeim fyrir illri meðferð , eins og að gjöra það hvorttveggja af nýju í upphafi , og að kostnaðurinn við brúargæsluna verður að tiltölu margfalt minni með föstum brúarverði , en sá skaði yrði , sé brúin gæslulaus . Ritað í febrúarm . 1891 .