Hluti starfsfólks Náttúrustofu Suðausturlands með umhverfisráðherra við Jökulsárlón . Frá vinstri ; Snævarr Guðmundsson , Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra , Kristín Hermannsdóttir og Lilja Jóhannesdóttir . Ljósm. Kristín Vala Þrastardóttir 3. júlí 2019 . Hér á Suðausturlandi er náttúran í mörgu einstök , jafnvel á heimsvísu . Má t.d. nefna að óvíða er jafn gott aðgengi að jöklum , hér er auðugt fuglalíf árið um kring og nokkrar dýrategundir eru nánast eingöngu bundnar við þennan landshluta . Það eru til dæmis tröllasmiður , helsingi ( í varpi ) og hreindýr , sem reyndar dreifast um austanvert landið . Jarðfræðin hér er einkar fjölbreytt , enda landið byggt upp af eldsumbrotum fyrir milljónum árum síðan sem jöklar hafa svo mótað í stórfenglegt landslag . Það má því með sanni segja að starfsmenn Náttúrustofu Suðausturlands búi við einstök tækifæri til rannsókna . Hjá stofunni starfa náttúrufræðingar með víðtæka þekkingu á veðri og loftslagsbreytingum , jöklum og jöklabreytingum , fuglum og vistkerfum svæðisins . Bólstaðafoss og Fláajökull í vetrarbirtu – Ljósm. Náttúrustofa Suðausturlands / Snævarr Guðmundsson 30. nóvember 2019 . Viðfangsefnin sem við sinnum eru fjölbreytt vegna síkvikrar náttúru . Veðrið ræður miklu og með hlýnandi loftslagi og öfgum í veðri þurfum við að aðlaga hegðun og skipulag að þeim breytingum sem eiga sér stað í umhverfi okkar . Á síðustu tveimur árum hefur Náttúrustofan , ásamt Vatnajökulsþjóðgarði , tekið þátt í fjölþjóðlegu verkefni um aðlögun að loftslagsbreytingum á norðurslóðum . Lokaráðstefna verkefnisins CLIMATE var haldin í Hoffelli í lok nóvember . Þátttaka okkar í slíku starfi er ekki tilviljun því segja má að við séum stödd í lifandi kennslustofu um loftslagsbreytingar allt árið um kring . Jöklarnir breytast ört og hopa og er ein afleiðing þess að framan við skriðjökla myndast jökullón sem stækka sífellt . Snævarr Guðmundsson , jöklafræðingur stofunnar , hefur verið að skoða hve hratt þau stækka og breytast en niðurstöður mælinga hans munu birtast í næsta ársriti Jöklarannsóknarfélags Íslands , Jökli . Samhliða hopi jökla verða breytingar á farvegum jökulánna og framburði . Árkvíslum fækkar og eftir að jökulvötnin taka að renna úr lónum myndast stöðugri farvegir . Í gömlum árfarvegum er hins vegar skráð atburðarás sem er í raun saga jökulvatnanna , hvar árnar runnu tímabundið , hvar jökuljaðrar lágu og hvernig vatnsföllin hafa mótað landið . Á Náttúrustofunni hefur verið unnið að kortlagningu á farvegum Jökulsár á Breiðamerkursandi . Nú hefur verið lokið við að skrá flestalla þekkta farvegi árinnar á kort , en slíkt nýtist meðal annars við gerð stjórnunar - og verndaráætlunar Breiðamerkursands og skipulagsvinnu við Jökulsárlón sem unnið er að í augnablikinu . Jöklarnir eru stórvirkir í að rjúfa og móta landið á margan hátt og ber allt Suðausturland þess merkis . Rof jökla skilur eftir opnur að djúpbergi , en slíkt berg hefur storknað á miklu dýpi í jarðskorpunni . Annað sem fylgir jöklum eru grettistök en það eru m.a. stórgrýti sem berast með jökli langt frá upprunastað . Nú hefur verið lokið við gerð steinagarðs við náttúrustíginn á Höfn en í honum eru átta stórgrýti víðs vegar að úr sveitarfélaginu . Markmið garðsins er að kynna algengar bergtegundir sem hér finnast , en á hverjum steini eru upplýsingar um uppruna og þyngd . Nábýli við jöklana olli íbúum oft miklum skakkaföllum , allt fram á miðja 20. öld . Þó að jöklarnir hafi minnkað og minni ógn stafi af þeim geta þeir enn í dag valdið miklum skaða . Dæmi um það eru jökulhlaup en eitt af verkefnum stofunnar sem lokið var við á þessu ári var skýrsla fyrir umhverfis - og auðlindaráðuneytið . Í henni eru teknar saman allar fáanlegar upplýsingar um jökulvötn og -hlaup í Skaftárhreppi . Þar er bæði rýnt í áhrif jökulvatna á náttúruna og samfélagið . Skýrslan var unnin af starfsmönnum stofunnar á Kirkjubæjarklaustri . Önnur vá sem er afleiðing af hopi jöklana eru skriðuföll . Yfirvofandi skriðuhætta er nú í Svínafellsheiði , ofan við Svínafellsjökul . Vel er fylgst með þessu af sérfræðingum Háskóla Íslands og Veðurstofu Íslands , en starfsfólk Náttúrustofunnar kemur einnig að því samstarfi . Nýklakinn skúmsungi bíður eftir systkini sínu á Breiðamerkursandi sumarið 2019 . Ljósm. : Lilja Jóhannesdóttir . Suðausturland er í heild sinni paradís fyrir fugla en samkvæmt alþjóðlegu fuglaverndarsamtökunum ( e. BirdLife ) er nánast allt svæðið skilgreint sem alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði . Sem dæmi um mikilvægið má nefna að um 75% íslenska skúmsstofnsins verpir á söndunum sunnan jökla . Rannsóknir starfsmanna Náttúrustofunnar hafa þó sýnt að skúm hefur fækkað verulega undangengin ár og í kjölfar þeirra niðurstaðna var skúmurinn færður á válista Náttúrufræðistofnunnar Íslands árið 2018 . Fækkunin stafar líklegast af lélegum varpárangri sem er afleiðing breytinga í fæðuframboði , ekki hvað síst vegna hruns sandsílastofnsins sem rakið hefur verið til loftslagsbreytinga . Nú í sumar var unnið að rannsókn um varpárangur skúms á Breiðamerkursandi og verður unnið úr þeim gögnum nú á vordögum . En Suðausturland er ekki einungis höfuðvígi skúmsins heldur hefur íslenski helsingjavarpstofninn kosið að verpa nær einungis í þessum landshluta . Varpstofninn hefur vaxið hratt á undanförnum árum og Náttúrustofan hefur í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands og Fuglaathugunarstöð Suðausturlands fylgst grannt með því . Á næsta ári munu erlendir sérfræðingar koma til landsins til helsingjarannsókna í samstarfi við stofuna . Varpstofnar bæði skúms og helsingja hafa tekið miklum breytingum á skömmum tíma en þeir varpstofnar eru afmarkaðir við lítil svæði og því er nokkuð auðvelt að mæla stofnstærðarbreytingar . Hins vegar er afar erfitt að mæla slíkar breytingar hjá tegundum sem verpa í úthaga um landið allt , dæmi um slíkar tegundir eru mófuglarnir okkar , til dæmis heiðlóa , hrossagaukur , tjaldur og spói . Til að meta stofnstærðarbreytingar slíkra tegunda er nauðsynlegt að beita öðrum aðferðum , t.d. með að vakta svæði þar sem fuglarnir safnast saman , oft við fæðuöflun . Við hjá Náttúrustofunni höfum verið við slíka vinnu hér umhverfis Höfn þar sem fjöldi vaðfugla á leirunum , bæði í Skarðsfirði og Hornafirði , hefur verið vaktaður frá því sumarið 2018 . Reglulegar og staðlaðar mælingar yfir lengra tímabil eru besta leiðin til að greina stofnstærðarbreytingar tegunda sem dreifast yfir stór svæði . Vöktunartölur verða gefnar út árið 2020 . Ein tjarnanna sem fuglalíf var skoðað á , en hún er norðan við bæinn Volasel í Lóni . Ljósm. Náttúrustofa Suðausturlands / Lilja Jóhannesdóttir 6. júlí 2018 . Ein ástæða þess hversu auðugt fuglalíf er að finna hér um slóðir eru ríkuleg votlendi og vatnasvæði . Síðastliðin tvö sumur hefur stofan skoðað fuglalíf við tjarnir í Sveitarfélaginu Hornafirði en vantað hefur upp á upplýsingar um slíkt . Hluti þeirra gagna sem safnað eru myndir af tjörnunum sem teknar voru með flygildi stofunnar . Þann 10. janúar 2020 verður opnuð sýningin Tjarnarsýn í bókasafninu á Höfn með hluta þessara mynda sem Lilja Jóhannesdóttir tók . Samkvæmt lögum um Náttúrustofur ber okkur að fræða og miðla þekkingu . Við á Náttúrustofu Suðausturlands tökum þessu hlutverki okkar alvarlega og nýtum þau tækifæri sem okkur gefast . Í ár , sem önnur ár , höfum við hitt skólahópa bæði frá Grunnskóla Hornafjarðar og Framhaldsskólanum í Austur-Skaftafellssýslu , en líka fengið til okkar skólahópa bæði frá Landgræðsluskóla og Jafnréttisskóla Sameinuðu þjóðanna og frá Kanadískum háskóla , svo fátt eitt sé nefnt . Einnig tókum við á móti tveimur nemum í starfskynningu frá Grunnskóla Hornafjarðar . Í sumar heimsótti Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis - og auðlindaráðherra Náttúrustofu Suðausturlands á Höfn og var ánægjulegt að fá hann og samstarfsfólk hans til okkar . Starfsmenn stofunnar áttu góðan fund með gestunum um málefni og verkefni stofunnar og að honum loknum var haldið út á Jökulsárlón . Vatnajökulsþjóðgarður vígði fræðslustíg þar sem sjá má skilti um náttúru svæðisins . Náttúrustofa Suðausturlands vann efni á fjögur skilti og við hvetjum alla að staldra við á leið sinni um Suðausturland og skoða fræðslustíginn og umhverfið við Jökulsárlón . Náttúrustofa Suðausturlands hefur nú verið starfrækt í sex ár og hefur starfsemi hennar vaxið og dafnað . Í dag eru þrír starfsmenn á Höfn og tveir á Kirkjubæjarklaustri í hálfu starfi . Hver starfmaður á svona lítilli stofnun er mikilvægur og skiptir miklu að samspil menntunar og þekkingar starfsmanna sé gott því fjölbreyttur bakgrunnur eflir starf okkar til framtíðar . Við tökum því brosandi á móti nýju ári . Fyrir hönd starfsfólks Náttúrustofu óska ég Skaftfellingum sem og landsmönnum öllum gleðilegra jóla .