Betlehemstjarnan er dularfullt tákn og hún hefur valdið stjörnufræðingum , sagnfræðingum og guðfræðingum miklum heilabrotum í tæp tvö árþúsund . Í þessu svari ætlum við skoða fjóra möguleika : Stjarnan var einstakt tilvik , hún hafði aldrei sést áður og hefur ekki sést síðan . Guð lét hana birtast til að opinbera fæðingu sonar síns . Frásögnin af stjörnunni var bætt við í söguna um fæðingu Jesú . Stjarnan var raunverulegt fyrirbæri . Stjarnan var ekki til og allt Nýja testamentið er falsað . Ef við trúum fyrstu kenningunni þá hafa stjörnufræðingar ekkert um málið að segja . Stjarnan var yfirnáttúrlegt kraftaverk og á sér þess vegna engar röklegar skýringar . Önnur kenningin þykir nokkuð líkleg . Um það leyti sem Jesú átti að hafa fæðst vissu fáir um mikilvægi hans . Aðeins er minnst á stjörnuna í Matteusarguðspjalli ( 1.18 - 2.12 ) en ekki í Lúkasarguðspjalli þar sem einnig segir frá fæðingu Jesú ( 2.1 - 20 ) . Í hinum tveimur guðspjöllunum er ekki minnst á fæðinguna . Matteus skrifaði guðspjallið nokkru eftir að Jesú var krossfestur og hann gæti hafa bætt stjörnunni við söguna , enda tengdust stjörnur fæðingum allra mikilla konunga á þessum tíma . Mjög fáar vísbendingar styðja fjórðu kenninguna og taka sagnfræðingar og guðfræðingar því lítið mark á henni . Við skulum þess vegna ekki eyða tíma í hana . Í Matteusarguðspjalli segir þetta um Betlehemstjörnuna : Þegar Jesús var fæddur í Betlehem í Júdeu á dögum Heródesar konungs , komu vitringar frá Austurlöndum til Jerúsalem og sögðu : “ Hvar er hinn nýfæddi konungur Gyðinga ? Vér sáum stjörnu hans renna upp og erum komnir að veita honum lotningu . ” ( 2 : 1 - 2 ) Í Lúkasarguðspjalli er að finna mun nákvæmari frásögn af fæðingunni en þar er hvergi minnst á stjörnuna né vitringana . Lúkas minnist heldur ekki á Heródes sem lét myrða öll sveinbörn í Betlehem yngri en tveggja ára . Og hann segir ekki frá flótta fjölskyldunnar til Egiftalands í kjölfarið . Á hinn bóginn minnist Matteus ekkert á ferð til heimilis forfeðra Jósefs , Betlehems , eða tilskipun Ágústusar keisara . Hann segir ekkert um mannmarga gististaði , jötuna eða englana sem birtust fjárhirðunum . Fræðimenn eru helst á þeirri skoðun að Matteusarguðspjall sé til orðið í þeirri mynd sem við þekkjum það einhvern tíma á árabilinu 50 - 70 og Lúkasarguðspjall á árunum 58 - 70 . Í báðum kemur fram að Jesús hafði fæðst í Betlehem á síðustu stjórnunarárum Heródesar , að um fæðinguna tilkynnti himneskur sendiboði og að raunverulegt heimili Jesús hafi verið í Nazaret . Betlehemstjarnan er eins og halastjarna á þessu málverki eftir Giotto di Bondone ( 1267 - 1337 ) . Flestir fræðimenn telja að Kristur hafi fæðst einhvern tímann á bilinu 7 f. Kr. og 1 e. Kr. ( ‘ árið ’ 0 er ekki til ) . Nokkrir stjarnfræðilegir viðburðir urðu á þessum tíma . Í einni misvísandi þýðingu Matteusarguðspjalls er gefið til kynna að stjarnan rísi í austri , en í flestum þýðingum er hún sögð “ renna upp ” . Ef við þekkjum göngu stjarnanna á himninum vitum við að stjörnur rísa í austri og setjast í vestri sem þýðir að engin stjarna gæti hafa sést í austri alla nóttina . Í besta falli hefðu vitringarnir fylgt henni eftir í nokkrar klukkustundir en síðan fylgt henni í allt aðra átt . Eina stjarnan sem virðist alltaf vera á sama svæði himinsins er Pólstjarnan . Hún er hins vegar tiltölulega dauf og ekki líklegt að hún hafi verið Betlehemstjarnan . Sú útskýring hefur verið sett fram að stjarnan hafi risið stuttu fyrir sólarupprás og þannig hafi hún aðeins sést í austri . Af því leiðir að stjarnan sást ekki mestan hluta næturinnar og mundi auðvitað ekki sjást að degi til . Þetta þykir þó frekar ólíkleg útskýring . Gætu vitringarnir hafa fylgt stjörnu sem þeir sáu aðeins í nokkrar mínútur á hverjum degi ? Og ætti stjarnan sem táknaði fæðingu frelsarans ekki að vera mun augljósari ? Margir hafa nefnt til sögunnar svokallað nýstirni . Nýstirni verður til þegar hvít dvergstjarna , sem hefur safnað að sér miklu efni frá stjörnu sem hún er á braut um , kastar efninu burt frá sér í röð mikilla kjarnasprenginga . Rétt er að taka fram að nýstirni ( nóva ) er ekki það sama og sprengistjarna ( súpernóva ) . Þegar þetta gerist eykst birta hvítu dvergstjörnunnar allt að milljónfalt á mjög skömmum tíma . Fornir kínverskir stjörnufræðingar skrásettu upplýsingar um slíka stjörnu í Steingeitarmerkinu í mars og apríl árið 5 f. Kr. , en sú stjarna sást í meira en 70 daga . Nýja stjarnan sem kínversku stjörnufræðingarnir sáu hefði birst í austri nokkrum klukkustundum fyrir sólarupprás . Í Matteusarguðspjalli 2 : 9 segir hins vegar að stjarnan hafi síðar verið sýnileg í suðri þegar vitringarnir stefndu í suðurátt til Betlehem eftir að hafa heimsótt Heródes konung . Nýstirni hefði aldrei geta færst svo mikið á svo stuttum tíma . Sumir halda því fram að stjarnan gæti hafa verið halastjarna , en áður fyrr voru þær , líkt og nýstirni , taldar vera boðberar mikilli tíðinda . Halastjörnur voru þó oftast fyrirboðar illra atburða . Vitringarnir sáu Betlehemstjörnuna upphaflega í austri og þegar þeir héldu til Betlehem , eftir að hafa heimsótt Heródes konung í Júdeu , gætu þeir hafa séð hana beint fyrir framan á leið sinni í suðurátt . Halastjarna hefði færst frá austri til suðurs á meðan 2 til 4 mánaða ferð vitringana stóð . Kínversku stjörnufræðingarnir skrásettu hins vegar ekki hjá sér neina færslu hjá fyrirbærinu . Halastjarna Halleys birtist um þessar myndir , en birting hennar árið 12 . f. Kr. er fulllangt frá líklegum tímaramma fæðingar Jesú Krists . Árið 7 f. Kr. var þrefalt samspil Júpíters og Satúrnusar . Öll áttu þau sér stað í Fiskamerkinu , sem löngum hefur verið tengt hebresku þjóðinni . Þessi atburður er sjaldgæfur , hann á sér einungis stað á um 900 ára fresti . Fyrsta samspilið var seint í maí , annað í september og hið þriðja snemma í desember . Pláneturnar komu aldrei mjög nærri hvor annarri en fjarlægðin milli þeirra á himninum var jafngild sýndarþvermáli tveggja tungla og því lítill möguleiki á að sjá þær líta út sem eina stjörnu . Þessi atburður hefur hins vegar haft mikla þýðingu fyrir stjörnufræðinga á þeim tíma . Júpíter var pláneta konunga og Satúrnus var “ verndari gyðinga ” . Það væri auðvelt að telja þetta tákn um að Messías gyðinga hefði verið eða væri um það bil að fæðast . Í febrúar árið 6 f. Kr. dönsuðu þrjár plánetur saman , aftur í Fiskamerkinu , þegar Júpíter , Mars og Satúrnus voru í innan við 8 gráðu fjarlægð hver frá annarri . Þessi atburður gerist aðeins á um 800 ára fresti og hefur líklega þótt sæta tíðindum hjá stjörnufræðingum til forna . Líklegt er þeir hafi getað spáð fyrir um báða þessa atburði . Sumir halda því fram að Betlehemstjarnan hafi aðeins verið Júpíter að færast á himninum . Þegar pláneta er í bakhreyfingu , virðist hún mynda lykkju á ferð sinni bakvið stjörnum prýtt himinhvelið . Plánetan virðist með berum augum staðbundin á hvorum enda lykkjunnar í um það bil viku . Slíkt átti sér til dæmis stað þann 25. desember árið 2 f. Kr . Hreyfing plánetunnar á þeim tíma í vestur hefði leitt vitringana til Jerúsalem en vegna bakhreyfingar Júpíters virtist plánetan “ stöðvast ” á himninum , frá Jerúsalem séð , beint í suðri , yfir Betlehem . Og ekki nóg með það , heldur “ stöðvaðist ” plánetan í Meyjarmerkinu og var þannig stöðug í næstum sex daga . Auk þess virtist sem sólin “ stæði kyrr ” vegna þess að stutt var liðið frá vetrarsólstöðum . Þetta virðist einföld lausn en stemmir kannski ekki alveg við þá tilgátu sem margir fræðimenn aðhyllast , það er að Jesú hafi fæðst snemma eða um miðjan september árið 3 f. Kr . Það passar illa við bakhreyfingu Júpíters ári síðar ! Kenningar um samstöðu plánetna eða staðbundna stöðu Júpíters eru líklega mun nær sannleikanum um jólastjörnuna heldur en nýstirni eða halastjörnur . Kenningarnar um pláneturnar hafa nefnilega minnstu mótrökin í útskýringunum á þessu stjarnfræðilega fyrirbæri sem á að hafa sést á svipuðum tíma og Jesús fæddist . Jólastjarnan gæti líka vissulega hafa verið uppspuni eins og við höfum fært rök fyrir fyrr í svarinu . Miklir himneskir viðburðir voru oft tengdir fæðingum merkra konunga . Höfundur Matteusarguðspjalls var fyrst og fremst að rita fyrir gyðinga og hann vildi sannfæra þá um að Jesús væri holdgervingur gyðinglegra spádóma . Það að halda því fram að jólastjarnan hafi ekki verið raunverulegur atburður dregur ekki úr boðskapnum . Í versta falli þýðir það að öll jólakortin með sögusviði fæðingar Jesús Krists eru ekki sagnfræðilega rétt , en flestir sem lesið hafa Matteusar - og Lúkasarguðspjöllin vita það nú þegar . Þegar allt kemur til alls virðist sem stjarnan sé annað hvort tákn og því ekki raunveruleg , eða eitthvert yfirnáttúrulegt kraftaverk Guðs og þar af leiðandi ekki viðfangsefni vísindanna . Sá möguleiki er fyllilega fyrir hendi að leyndardómurinn um jólastjörnuna verði aldrei leystur fullkomlega . Höfundur þakkar Einari Sigurbjörnssyni prófessor í guðfræði kærlega fyrir góðar ábendingar um það sem betur mátti fara í þessu svari .