Þjóðminjasafn Íslands tekur á móti og varðveitir alla þá gripi sem koma upp úr fornleifauppgröftum á Íslandi , en á meðal þeirra eru ýmsir skemmtilegir hlutir sem láta þó ekki alltaf mikið yfir sér . Aðeins lítill hluti þeirra fer nokkurn tímann á sýningu enda er safnið mjög stórt og fer stöðugt stækkandi . Gripur mánaðarins að þessu sinni er einn af þessum gripum sem fannst við fornleifauppgröft í Straumsvík í Hafnarfirði og er varðveittur í forngripageymslu safnsins . Gripur sá er lítill og við fyrstu sýn óásjálegur ryðköggull sem var talin vera ryðgaður nagli , þar til á þessu ári þegar tekin var röntgenmynd af honum sem leiddi annað í ljós . Gripurinn kemur úr fornleifarannsókn á Fornaseli í Straumsvík í Hafnarfirði . Forsaga verkefnisins í Fornaseli er samvinna Fornleifafræðistofunar og Umhverfis - og útivistarfélags Hafnarfjarðar við rannsóknir á fornleifum í nágrenni Hafnarfjarðar . Gerð var frum-fornleifaskráning í Hraununum árið 1998 og prufuholugröftur í Jónsbúð við Straumsvík árið 1999 . Í framhaldi af því voru grafnar prufuholur í seljaþyrpinguna Fornasel árið 2000 . Tilgangur rannsóknarinnar var að freista þess að ná viðarkolum eða húsdýrabeinum til aldursgreiningar með geislakolsmælingum . Við rannsóknina fundust einnig nokkrir gripir og er hægt að skoða þá nánar í Sarpi hér . Eitt viðarkolasýni úr birki var sent til geislakolsgreiningar og var niðurstaðan sú að sýnið var frá árunum 1550 – 1630 og er selið því líklega frá því um 1600 og við rannsóknina kom í ljós að það hefur verið í notkun fram á 19. öld . Í nýju rannsóknar - og varðveislusetri Þjóðminjasafns að Tjarnarvöllum í Hafnarfirði er gjörbreytt vinnuaðstaða til forvörslu . Ein mesta breytingin er að nú er aðstaða til röntgenmyndatöku á gripum . Röntgenmyndataka er mikilvæg fyrir forvörslu málmgripa til að greina umfang tæringar á gripnum , auk þess geta járngripir verið svo ryðbólgnir að þeir eru óþekkjanlegir að lögun . Hingað til hafa forverðir safnsins þurft að leita til læknastofnana til að fá að taka röntgenmyndir . Það samstarf gekk vel en olli þó miklu álagi á gripina og varð til þess að takmarka varð mjög fjölda þeirra gripa sem voru myndaðir . Það er því mikill hagur að hafa röntgentæki á staðnum og auðveldara að röntgenmynda mun fleiri gripi en áður var gert . Gripurinn frá Fornaseli er einmitt dæmi um grip sem hefði ekki verið röntgenmyndaður við fyrri aðstæður . Við prófanir á röntgentækinu voru teknar myndir af ýmsum áhugaverðum gripum og meðal þeirra var þessi gripur sem skráður var sem nagli en grunur lék á að um lykil væri að ræða . Kom þá í ljós þessi fíni lykill og er hann gott dæmi um það hversu mikilvægar slíkar myndatökur eru og hvað leynist undir ryðinu . Lykillinn er ekki stór en hann er 3,9 sm langur og með hring sem er með hálfmánalögun . Hringnum hefur verið stungið í legg lykilsins og virðist leggurinn vera holur að innan . Skeggið sést ekki vel á röntgenmyndinni en þó er hægt að greina lítilega form þess . Ekkert af þessu var hægt að sjá greinilega á yfirborði lykilsins . Stærð hans bendir til þess að hann gæti verið af litlum hengilás eða kistli . Hrönn Konráðsdóttir Bjarni F. Einarsson . 2001 . Fornasel : Prufuholugröftur í seljarústir suður af Straumsvík . Fornleifafræðistofan . Skýrsla .