Líklegast má ætla , að frátöldum ýmsum skammvinnum verkjavanda , að sjúklingar með slitgigt sé stærsti notkunarhópur salílyfja . Söluandvirði þessa lyfjaflokks nemur árlega um 270 milljónum króna hérlendis ( 2 ) . Í fyrrnefndri yfirlitsgrein er gerð ítarleg grein fyrir þróun þessa lyfjaflokks síðustu 100 ár og í seinnihluta greinarinnar eru kynntar nýstárlegar hugmyndir um verkja - og hitadempunaráhrif salílyfja . Ennfremur er fjallað um möguleika á nýjum meðferðaábendingum salílyfja í framtíðinni og von er gefin um super asperín á komandi öld . Þegar nýir lyfjaflokkar koma til sögunnar vakna spurningar um þjóðhagslegan ávinning , bæði heilsutengdan og fjárhagslegan . Meðferðarrannsóknum er hrint úr vör til þess að sanna meðferðargildi nýrra lyfja og birtar eru tölur um bætta líðan og jafnvel lengra líf sjúklinga og svo framvegis . Hinsvegar er minna talað um kostnaðarávinning samfélagsins , enda sú aðferðafræði bæði flókin og erfið . Ávinningur þjóðfélagsins af nýjum lyfjum er margvíslegur . Virkari og árangusríkari meðferð miðað við hefðbundna meðferð á hverjum tíma getur auk þess sparað önnur , jafnvel dýrari meðferðarform - ný lyf bjóða oft upp á betri öryggismörk og því verður fækkun á alvarlegum aukaverkunum - árangursrík meðferð skilar fólki bæði oftar og fyrr út á vinnumarkað - ..... og svo mætti lengi telja . Það er vandi að ráða úr því hvaða þáttur vegur þyngst frá þjóðhagslegu sjónarmiði , en lítum betur á COX - 2 hemlana . Hér á landi hefur rófecoxíb ( Vioxx ® ) nýlega komið á markað og er skammt að bíða þess að celecoxíb ( Celebra ® ) verði einnig skráð hérlendis . Bæði þessi lyf hafa sambærilega verkun á stirðleika og liðverk gigtarsjúklinga , svo sem sjúklinga með slitgigt , iktsýki eða hryggikt , ásamt því að þau dempa ágætlega bráðaverk , til dæmis við tanndrátt - eða að minnsta kosti eins vel og eldri salílyfin ( 3,4 ) . COX - 2 lyfin eru fyrst og fremst kynnt á markaði sem verkja - og bólgueyðandi lyf með hærri öryggisstuðli en hin ósértæku salílyf , sjá nánar umfjöllun í fyrrnefndri yfirlitsgrein í þessu hefti Læknablaðsins . Í þessu sambandi hefur umfjöllunin verið mest í kringum magasárafylgikvilla salílyfjanna . Aðrar frábendingar fyrir notkun salílyfja ber þó enn að virða er COX - 2 hemlar eru notaðir , svo sem astma af völdum ASA ofnæmis , nýrnasjúkdóma eða háþrýsting , jafnfram því að COX - 2 hemla á ekki að nota í lok meðgöngu barnshafandi kvenna . Er öryggi salílyfja hefur verið metið með tilliti til meltingarfæra , hefur skapast sú hefð að skoða sáramyndun í maga með speglunartækni . Rannsóknir sýna að COX - 2 hemlar valda um 20% minni yfirborðssáramyndun , metið með speglun ( absolute incidence ) . Hvert samband þessara yfirborðssára er við marktækar magablæðingar er ekki fullljóst í dag . Ef gengið er út frá klínískum magablæðingum og / eða magarofi hinsvegar , má áætla að alvarlegir meltingarfærafylgikvillar ( ROBs = magarof , magastífla eða magablæðing ) geri vart við sig hjá 1,5% iktsýkisjúklinga fyrir hvert meðferðarár sem þeir eru meðhöndlaðir með ósértækum salílyfjum ( 5 ) . Þetta þýðir að fyrir hverja 10.000 sjúklinga sem meðhöndlaðir eru með salílyfi , fá 150 alvarlega magafylgikvilla og líklegast deyja 15 sjúklingar af völdum meðferðarinnar árlega ! Meðferðarrannsóknir á rófecoxíb sýna að hlutfallsleg áhætta fyrir alvarlegum ROBs sé 0,49 miðað við meðferð með eldri salílyfjum ( 4 ) . Hvað þýða þessar tölur ? Sjúklingar með iktsýki og án annarra áhættuþátta fyrir magakvillum hafa 0,4% áhættu á ROBs við meðferð með salílyfjum , ef sami sjúklingahópur er meðhöndlaður með COX - 2 hemli , þá lækkar þessi áhætta um 50% eða í 0,2% . Þetta samrýmist því að 500 sjúklinga með iktsýki og án annarra áhættuþátta fyrir magablæðingu þarf að meðhöndla í eitt ár , til þess að bjarga einum sjúklingi frá ROBs af völdum salílyfja . Hver verður þá kostnaðurinn við að koma í veg fyrir þennan eina magafylgikvilla , ef viðkomandi er meðhöndlaður með COX - 2 hemli í stað ósértæks salílyfs ? Jú , heilar 19 milljónir króna ! Þá er ekki reiknað með sparnaði heilbrigðiskerfisins vegna þess fylgikvilla sem komist var fyrir , né annars tengds þjóðfélagskostnaðar , enda stórt og erfitt reikningsdæmi - en hvað má magablæðing af völdum lyfjameðferðar hjá heilbrigðum einstaklingi í fullu lífsstarfi kosta ? Skoðum sama dæmi hjá áhættuhópi , til dæmis eldri einstaklinga með fyrri sögu frá meltingarfærum . Þessi hópur hefur mun hærri áhættu á alvarlegum fylgikvillum af völdum salílyfja , eða um 5% . Þetta endurspeglast þá í því að einungis 40 sjúklinga þarf að meðhöndla með COX - 2 hemli í stað ósértæks salílyfs til þess að bjarga einum sjúklingi frá ROBs . Hér verður kostnaðurinn af að koma í veg fyrir alvarlegan magafylgikvilla salílyfa eingöngu ein og hálf milljón króna ! Að framan eru tekin einföld reikningsdæmi um lífshótandi fylgikvilla meðferðar , sem oft er gefin án alvarlegs sjúkdóms . Þá er ekki gert ráð fyrir persónulegum skaða , né öðrum fylgikvillum sem salílyf geta valdið , né kostnaði samfélagsins vegna sjálfra fylgikvillanna ! Öðrum og flóknari reikniaðferðum má beita og finna hagstæðari samanburðartölur , einnig má bera saman ósértæk salílyf með eða án annarra forvarnarlyfja , en það er eftirlátið öðrum . Niðurstöður sem liggja fyrir frá meðferðarrannsóknum styrkja þá skoðun að þessi nýju COX - 2 lyf hafi ýmislegt umfram eldri ósértæku salílyfin , en ábyggilegar niðurstöður um öryggi þeirra með tilliti til sjaldgæfra fylgikvilla koma þó ekki fram fyrr en eftir nokkur ár , er notkun þessara lyfja hefur orðið almenn og faraldsfræðilegum athugunum á fylgikvillum tengdum þessum lyfjaflokki er lokið , það er að segja postmarketing studies . Ef niðurstöður þessara rannsókna verða jákvæðar , verður hér verulegur ávinningur fyrir stóran hóp sjúklinga með tilliti til öryggis !