Austri , 4. mars 1893 , 3. árg. , 6. tbl. , forsíða : Smápistlar um landsmál eftir Jón Jónsson alþm. á Sleðabrjót . III . Vegabótamálið . Á síð . alþ. bar síra Jens Pálsson þm. Dalamanna fram frv. um strandferðir og vegi ( Alþt . 1891 C. bls. 133 ) . Um strandferðirnar hefir nú áður verið rætt nokkuð í Austra og því hleyp ég yfir þær . Það er aðeins síð . kafli frv. um vegina , sem ég vildi verja athygli á , því allir munu vera samdóma um það , að það sé eitt hið helsta lífsskilyrði vor Ísl. eins og allra annarra þjóða , að vegirnir batni og samgöngurnar léttist . Eins og sést á þessu frv. sr. J. P. var aðalbreytingin á gildandi lögum , sem þar var farið fram á sú , að vegabótakostnaðinum yrði mest varið eftirleiðis til að gjöra akfæra vegi um þá staði , þar sem mest vörumagn þyrfti að flytja frá verslunarstöðum . Eins og kunnugt er hafa póstleiðirnar hingað til verið látnar sitja í fyrirrúmi , án nokkurs tillits til , hvort flutningsvegir lægju saman við þá eða ei . Af þessari tilhögun hefir það leitt , að alþýða manna hefir nær aldrei unnið með vakandi áhuga að því að bæta vegina , og slíkt er mjög eðlilegt , þegar vegabótafénu er allvíða varið til þess að sækja lífsnauðsynjar sínar , þá er eðlilegt þó þeim finnist þá oft að vegabæturnar ekki vera gjörðar beinlínis fyrir sig . Og meðan sú tilfinning vaknar ekki í sveitunum , hjá búendum , sveitarstjórnum , og sýslustjórnum , aðeins nauðsynlegt sé að bæta vegina og halda þeim við , eins og fjárhúsunum , og bæjarhúsunum , á meðan er ekki neinna verulegra framfara von í vegabótunum , því það er í þessu , eins og svo mörgu öðru , að hugsunarhátturinn þarf að breytast til þess að framfarirnar komist á . Til þess að auka áhugann á vegabótunum er eflaust þessi breyting , sem farið er fram á í frv. sr. J. P. hin heppilegasta , því þegar bændur færu að finna það að þeim sjálfum væri verulegur léttir að því að unnið væri að vegabótum sem mest og best , þá mundi áhuginn hjá þeim aukast og koma fram í verkinu . Þessu frv. sr. J. P. hefir hvarvetna verið tekið vel af þjóðinni , og það verður eflaust borið fram aftur á næsta alþ. , það fær því nú ef til vill betri byr þar , því vonandi er , að efri deild þingsins verði ekki annað eins dauðadýki framfaramála þjóðarinnar á næsta alþ. eins og hún var á hinu síðastliðna alþ . Með þessari stefnu , sem fylgt hefir verið í vegabótunum hingað til , hlýtur öllum að vera það ljóst , að verulegar framfarir eru ómögulegar , því til þess að gjöra alla aðalpóstvegi landsins að rennisléttum vegum þarf svo mikið fé , og svo langan tíma , að flesta mun sundla við , sem hafa fyrir augum sér heill þjóðarinnar í heild sinni . Væru brúaðar stórár , og gjört við verstu faratálma á póstleiðunum mundi vel mega við það sæma , en það er ei framfara von fyrir þjóðina , að kasta út stórfé til þess að gjöra rennisléttar brautir upp á fjöllum , " þar sem hrafnar og tófur eiga mest ferð um " , eins og B. Sveinsson sagði einu sinni , en láta allt vera kviksyndi og hraungrýti á sveitavegunum , þar sem mestur hluti þjóðarinnar á ferð um . Að vísu hefir nú í seinni tíð verið varið talsvert meiru fé til aðalpóstveganna í byggðum , en því fé hefir mestu verið varið umhverfis Reykjavík . Vér sem búum á útkjálkum landsins megum skrölta um sömu grjótgöturnar og áður . Til þess að bæta vegina hjá oss , vantar oftast fé þegar um það er beðið . Það er að mínu áliti og margra annarra , einn stórgalli á þessu frv. sr. Jens , og hann er sá , að þar var eigi gjört ráð fyrir neinni breyting á hreppavegavinnunni , eða neinum auknum fjártillögum til hreppaveganna , það átti að sitja við þetta gamla hálfa dagsverk til þeirra , sem ákveðið er í núgildandi lögum , og sem hver maður átti að mega vinna af sér , það liggur þó ljóst fyrir öllum sem gefa gætur að hreppavegabótunum eins og þær eru nú , að ef nokkur framför á að verða í þeim , þá verður bæði að leggja til þeirra meira fé , og vinna þær vegabætur á sama hátt og aðrar , þ. e. kaupa menn til að vinna þær fyrir fullkomin laun . Að týna saman þessi hálfu dagsverk hefir margt illt í för með sér . Margir húsbændur láta lélegasta manninn sem þeir hafa í vinnuna , bara það sleppi , þá er nóg . Vinnunni er með þessu lagi dreift til og frá um allan hreppinn , því hver vill fá að láta vinna sem næst sér , til þess að þurfa sem skemmst að senda manninn . Afleiðingarnar af þessu eru , að nær hvergi sjást samanhangandi vegagjörðir á hreppavegi , heldur allt einir stefnulausir illa gjörðir vegaspottar , sem unnið er að kunnáttulaust og eftirlitslaust , því fjöldi bænda lætur vinna að þessum vegabótum til þess að leysa sig undan gjaldinu , með því að vinna eitthvað að nafninu , en alls ekki með þeirri hugsun að koma sem mestu í verk af þarflegum og góðum vegabótum í sveitinni . Væru keyptir menn til þessara vegabóta og þeim sæmilega launað , mundu miklu fremur bjóða sig fram menn til að vinna þær ár eftir ár , sem gætu þá með tímanum öðlast bæði æfingu og þekkingu í vegagjörðum . 1. þ. m . Skagfirðinga , ( Ól. Br . ) bar upp þá breytingartill . við frv. sr. J. P. á síð . alþ. að borgaðar væru úr sveitarsjóði til hreppavegabóta 2 kr. fyrir hvern verkfæran mann í hreppnum . Það komu þegar fram í neðri deild alþ. háværar raddir gegn þessari tillögu og töldu slíkt illþolandi gjaldabyrði fyrir almenning . En slíkt virðist mér vera byggt á stórum misskilningi , því fyrst er það nú hrein og bein mótsögn að biðja alltaf , og það með réttum rökum , um meira fé , úr landssjóði til þeirra vega , sem hann á að kosta , en vilja ekki leggja neitt meira fé til þeirra vega , sem sveitasjóðirnir eiga að kosta , þar sem allir skynberandi menn hljóta þó að sjá að til þeirra vega þarf engu síður að kosta fé - þeir eru alls ekki í betra lagi en þeir vegir sem úr landssjóði eru kostaðir og það er engu minna framfaraspursmál að hreppavegirnir batni heldur en aðrir vegir . Svo er líka þess að gæta þó lagt sé á gjaldendur nokkuð hærra gjald til þessara vegagjörða , þá geta þeir sjálfir ráðið hvernig því er varið , og það rennur aftur í þeirra eigin vasa , ef þeir hafa dug til að vinna að vegagjörðunum . Af þeim fjárframlögum sem þannig er varið til almenningsþarfa leiðir tvennt gott , það eykur atvinnu í sveitunum og með því er hægt að koma í verk nauðsynlegri framför . Ég hygg það sé engum efa bundið að það væri oft heppilegra fyrir sveitastjórnirnar að hafa til vegabótavinnu með sæmilegum launum handa snauðum mönnum sem lifa á sveitarstyrk , heldur en að leggja þeim alltaf úr sveitarsjóði , og láta þá oft vera iðjulitla haust og vor , eða vinna að illa borgaðri kaupstaðarvinnu . Það væri vert fyrir kjósendur að athuga vel þessa nýju stefnu , sem kom fram í vegabótamálinu á síð . alþ. , og það er vonandi að þeir sannfærist um að aðalatriðið í þeirri stefnu , að leggja mesta áherslu á að bæta flutningavegina , er miklu líklegra til þjóðheilla og framfara en sú stefna í vegagjörðum sem nú er fylgt , en gæta verður þess um leið og aukin eru fjárframlög til vegagjörða úr landssjóði að glæða ekki með lögunum þann hugsunarhátt hjá alþýðu , að rétt sé að koma sér sem mest undan gjöldum til sveitaveganna . Löggjöfin verður að miða til þess að leiða fram hina bestu krafta þjóðarinnar í þessu sem örðu , en forðast allt sem elur upp eigingirnina og smásálarskapinn . Austri , 4. mars 1893 , 3. árg. , 6. tbl. , forsíða : Smápistlar um landsmál eftir Jón Jónsson alþm. á Sleðabrjót . III . Vegabótamálið . Á síð . alþ. bar síra Jens Pálsson þm. Dalamanna fram frv. um strandferðir og vegi ( Alþt . 1891 C. bls. 133 ) . Um strandferðirnar hefir nú áður verið rætt nokkuð í Austra og því hleyp ég yfir þær . Það er aðeins síð . kafli frv. um vegina , sem ég vildi verja athygli á , því allir munu vera samdóma um það , að það sé eitt hið helsta lífsskilyrði vor Ísl. eins og allra annarra þjóða , að vegirnir batni og samgöngurnar léttist . Eins og sést á þessu frv. sr. J. P. var aðalbreytingin á gildandi lögum , sem þar var farið fram á sú , að vegabótakostnaðinum yrði mest varið eftirleiðis til að gjöra akfæra vegi um þá staði , þar sem mest vörumagn þyrfti að flytja frá verslunarstöðum . Eins og kunnugt er hafa póstleiðirnar hingað til verið látnar sitja í fyrirrúmi , án nokkurs tillits til , hvort flutningsvegir lægju saman við þá eða ei . Af þessari tilhögun hefir það leitt , að alþýða manna hefir nær aldrei unnið með vakandi áhuga að því að bæta vegina , og slíkt er mjög eðlilegt , þegar vegabótafénu er allvíða varið til þess að sækja lífsnauðsynjar sínar , þá er eðlilegt þó þeim finnist þá oft að vegabæturnar ekki vera gjörðar beinlínis fyrir sig . Og meðan sú tilfinning vaknar ekki í sveitunum , hjá búendum , sveitarstjórnum , og sýslustjórnum , aðeins nauðsynlegt sé að bæta vegina og halda þeim við , eins og fjárhúsunum , og bæjarhúsunum , á meðan er ekki neinna verulegra framfara von í vegabótunum , því það er í þessu , eins og svo mörgu öðru , að hugsunarhátturinn þarf að breytast til þess að framfarirnar komist á . Til þess að auka áhugann á vegabótunum er eflaust þessi breyting , sem farið er fram á í frv. sr. J. P. hin heppilegasta , því þegar bændur færu að finna það að þeim sjálfum væri verulegur léttir að því að unnið væri að vegabótum sem mest og best , þá mundi áhuginn hjá þeim aukast og koma fram í verkinu . Þessu frv. sr. J. P. hefir hvarvetna verið tekið vel af þjóðinni , og það verður eflaust borið fram aftur á næsta alþ. , það fær því nú ef til vill betri byr þar , því vonandi er , að efri deild þingsins verði ekki annað eins dauðadýki framfaramála þjóðarinnar á næsta alþ. eins og hún var á hinu síðastliðna alþ . Með þessari stefnu , sem fylgt hefir verið í vegabótunum hingað til , hlýtur öllum að vera það ljóst , að verulegar framfarir eru ómögulegar , því til þess að gjöra alla aðalpóstvegi landsins að rennisléttum vegum þarf svo mikið fé , og svo langan tíma , að flesta mun sundla við , sem hafa fyrir augum sér heill þjóðarinnar í heild sinni . Væru brúaðar stórár , og gjört við verstu faratálma á póstleiðunum mundi vel mega við það sæma , en það er ei framfara von fyrir þjóðina , að kasta út stórfé til þess að gjöra rennisléttar brautir upp á fjöllum , " þar sem hrafnar og tófur eiga mest ferð um " , eins og B. Sveinsson sagði einu sinni , en láta allt vera kviksyndi og hraungrýti á sveitavegunum , þar sem mestur hluti þjóðarinnar á ferð um . Að vísu hefir nú í seinni tíð verið varið talsvert meiru fé til aðalpóstveganna í byggðum , en því fé hefir mestu verið varið umhverfis Reykjavík . Vér sem búum á útkjálkum landsins megum skrölta um sömu grjótgöturnar og áður . Til þess að bæta vegina hjá oss , vantar oftast fé þegar um það er beðið . Það er að mínu áliti og margra annarra , einn stórgalli á þessu frv. sr. Jens , og hann er sá , að þar var eigi gjört ráð fyrir neinni breyting á hreppavegavinnunni , eða neinum auknum fjártillögum til hreppaveganna , það átti að sitja við þetta gamla hálfa dagsverk til þeirra , sem ákveðið er í núgildandi lögum , og sem hver maður átti að mega vinna af sér , það liggur þó ljóst fyrir öllum sem gefa gætur að hreppavegabótunum eins og þær eru nú , að ef nokkur framför á að verða í þeim , þá verður bæði að leggja til þeirra meira fé , og vinna þær vegabætur á sama hátt og aðrar , þ. e. kaupa menn til að vinna þær fyrir fullkomin laun . Að týna saman þessi hálfu dagsverk hefir margt illt í för með sér . Margir húsbændur láta lélegasta manninn sem þeir hafa í vinnuna , bara það sleppi , þá er nóg . Vinnunni er með þessu lagi dreift til og frá um allan hreppinn , því hver vill fá að láta vinna sem næst sér , til þess að þurfa sem skemmst að senda manninn . Afleiðingarnar af þessu eru , að nær hvergi sjást samanhangandi vegagjörðir á hreppavegi , heldur allt einir stefnulausir illa gjörðir vegaspottar , sem unnið er að kunnáttulaust og eftirlitslaust , því fjöldi bænda lætur vinna að þessum vegabótum til þess að leysa sig undan gjaldinu , með því að vinna eitthvað að nafninu , en alls ekki með þeirri hugsun að koma sem mestu í verk af þarflegum og góðum vegabótum í sveitinni . Væru keyptir menn til þessara vegabóta og þeim sæmilega launað , mundu miklu fremur bjóða sig fram menn til að vinna þær ár eftir ár , sem gætu þá með tímanum öðlast bæði æfingu og þekkingu í vegagjörðum . 1. þ. m . Skagfirðinga , ( Ól. Br . ) bar upp þá breytingartill . við frv. sr. J. P. á síð . alþ. að borgaðar væru úr sveitarsjóði til hreppavegabóta 2 kr. fyrir hvern verkfæran mann í hreppnum . Það komu þegar fram í neðri deild alþ. háværar raddir gegn þessari tillögu og töldu slíkt illþolandi gjaldabyrði fyrir almenning . En slíkt virðist mér vera byggt á stórum misskilningi , því fyrst er það nú hrein og bein mótsögn að biðja alltaf , og það með réttum rökum , um meira fé , úr landssjóði til þeirra vega , sem hann á að kosta , en vilja ekki leggja neitt meira fé til þeirra vega , sem sveitasjóðirnir eiga að kosta , þar sem allir skynberandi menn hljóta þó að sjá að til þeirra vega þarf engu síður að kosta fé - þeir eru alls ekki í betra lagi en þeir vegir sem úr landssjóði eru kostaðir og það er engu minna framfaraspursmál að hreppavegirnir batni heldur en aðrir vegir . Svo er líka þess að gæta þó lagt sé á gjaldendur nokkuð hærra gjald til þessara vegagjörða , þá geta þeir sjálfir ráðið hvernig því er varið , og það rennur aftur í þeirra eigin vasa , ef þeir hafa dug til að vinna að vegagjörðunum . Af þeim fjárframlögum sem þannig er varið til almenningsþarfa leiðir tvennt gott , það eykur atvinnu í sveitunum og með því er hægt að koma í verk nauðsynlegri framför . Ég hygg það sé engum efa bundið að það væri oft heppilegra fyrir sveitastjórnirnar að hafa til vegabótavinnu með sæmilegum launum handa snauðum mönnum sem lifa á sveitarstyrk , heldur en að leggja þeim alltaf úr sveitarsjóði , og láta þá oft vera iðjulitla haust og vor , eða vinna að illa borgaðri kaupstaðarvinnu . Það væri vert fyrir kjósendur að athuga vel þessa nýju stefnu , sem kom fram í vegabótamálinu á síð . alþ. , og það er vonandi að þeir sannfærist um að aðalatriðið í þeirri stefnu , að leggja mesta áherslu á að bæta flutningavegina , er miklu líklegra til þjóðheilla og framfara en sú stefna í vegagjörðum sem nú er fylgt , en gæta verður þess um leið og aukin eru fjárframlög til vegagjörða úr landssjóði að glæða ekki með lögunum þann hugsunarhátt hjá alþýðu , að rétt sé að koma sér sem mest undan gjöldum til sveitaveganna . Löggjöfin verður að miða til þess að leiða fram hina bestu krafta þjóðarinnar í þessu sem örðu , en forðast allt sem elur upp eigingirnina og smásálarskapinn .