ávarpaði morgunverðarfund á vegum Samtaka Verslunar og Þjónustu 17. janúar 2008 . Ágætu fundarmenn Ég vil byrja á því að þakka Samtökum Verslunar og Þjónustu fyrir að efna til málþings um lyfjakostnað og lyfjaverð þar sem varpað er fram mikilvægri spurningu : Hvað getum við gert betur ? Í mínum huga er ljóst að íslenskur lyfjamarkaður virkar ekki sem skyldi . Lyfjaverð er hærra á Íslandi en gengur og gerist á hinum Norðurlöndunum og að auki er það langt yfir meðalverði lyfja í ríkjum Evrópubandalagsins . Þá er lyfjaframboð hér á landi með öðrum hætti en í stærri ríkjum markaðssvæðisins . Smæð lyfjamarkaðarins er talin ein helsta ástæða þess að takmarkaður áhugi er á innflutningi ódýrra samheitalyfja til landsins . Fullyrt er að túlkun okkar á kröfum og reglum ESB , til markaðsleyfa lyfja dragi úr áhuga á innflutningi ódýrra samheitalyfja og þrýsta á hærra verð en yfirvöld eru tilbúin að sætta sig við . Hér er m.a. átt við kröfuna um íslenskan texta á merkimiða og fylgiseðla lyfja sem er sjálfsögð neytendakrafa en má hins vegar segja að virki sem tæknileg hindrun á markaðnum . Þessi krafa hefur m.a. leitt til þess að erfitt hefur reynst að veita sjúklingum aðgang að ýmsum nauðsynlegum lyfjum sem seljast í litlum mæli og þau verið afskráð . Ég tel hins vegar að nálgast megi þessa kröfu með öðrum hætti , þ.e. að heimila í sérstökum tilfellum útprentun fylgiseðla á íslensku í lyfjabúðum og um leið bæta þjónustuna t.d. með uppfærðum fylgiseðli , stærra letri fyrir eldra fólk og sjóndapurt , o.sfrv. Auk kröfu um íslenska fylgiseðla hefur skortur á gagnsæi verðlagningar einna helst verið talinn hindra frjálsa samkeppni á lyfjamarkaði . Mér hefur því þótt ástæða til að skoða þann þátt sérstaklega . Að mati Samkeppniseftirlitsins ríkir einokun og fákeppni á lyfjamarkaðnum bæði í heildsölu og smásölu sem auðveldar ekki aðgengi nýrra aðila og nýrra lyfja að markaðnum . Hvað getum við gert betur ? Á undanförnum mánuðum hef ég ítrekað lýst því yfir að markmið mitt varðandi lyfjamarkaðinn á Íslandi er í grófum dráttum tvíþætt : Annars vegar að lækka lyfjakostnað ríkisins og hins vegar að lækka lyfjaverð til almennings , samhliða auknu framboði lyfja og fyllsta öryggi sjúklinga . Við þær aðstæður sem hér ríkja eru tvær leiðir til að ná fram þessu markmiði . Annars vegar að auka afskipti ríkisins af verðlagningu , innflutningi og dreifingu lyfja eða að reyna að opna markaðinn , auðvelda aðkomu fleiri aðila og stuðla að aukinni samkeppni og frjálsari viðskiptum á markaðinum . Það þarf enginn að velkjast í vafa um að ég aðhyllist síðari kostinn enda er hann í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar : “ Opna á lyfjamarkaðinn til að efla samkeppni , ná fram auknu framboði og lægra lyfjaverði og þar með lyfjakostnaði ” . Hvað getum við gert betur ? Hvernig ætlum við að opna lyfjamarkaðinn ? Ýmsar aðgerðir sem hafa verið í undirbúningi liggja nú fyrir í drögum að breytingum á lyfjalögum og reglugerðum og koma nú á næstu dögum og vikum til afgreiðslu . Í fyrsta lagi hefur Lyfjastofnun í samvinnu við innlenda og erlenda aðila unnið áætlun um fjölgun lyfja á markaði sem þegar er farin að skila árangri . Í öðru lagi fær Lyfjastofnun heimild til að veita leyfi til markaðssetningar nauðsynlegra lyfja sem erfitt hefur reynst að útvega . Þá mun stofnunin geta samþykktað upplýsingar á fylgiseðlum séu í sérstökum tilfellum á ensku eða Norðurlandamáli að undanskildu finnsku og grænlensku enda séu umræddar upplýsingar aðgengilegar á íslensku á heimasíðu Lyfjastofnunar og til útprentunar og afhendingar við afgreiðslu viðkomandi lyfs . Ég geri mér ljóst að þessar breytingar leysa ekki allan vandann en munu vonandi með öðrum aðgerðumtryggja aðgengi að nauðsynlegum lyfjum og upplýsingum um þau á íslensku . Í þriðja lagi má nefnanokkrar breytingar á gildandi lögum sem miða að því að efla samkeppni og auka þjónustu við neytendur með því að fella niður bann við póstverslun með lyf . Póstverslun bundin lyfsöluleyfum mun væntanlega opna ýmsa möguleika og efla samkeppni á markaðnum . Í fjórða lagi er stefnt að því að sala nikótín - og flúorlyfja utan lyfjabúða verði heimiluð . Nikótínlyf geta hjálpað reykingamönnum að hætta að reykja og því má færa lýðheilsufræðileg rök fyrir því að slík lyf skuli vera jafnaðgengileg og tóbak . Það sama má segja um flúorlyf sem eru talin ein áhrifamesta og hagkvæmasta vörn gegn tannskemmdum sem völ er á og ættu þau að vera jafnaðgengileg almenningi og gosdrykkir og sætindi . Að sjálfsögðu munu þessi lausasölulyf ekki verða í sjálfvali frekar en þau eru nú í lyfjaverslunum . Í því skyni að ná niður lyfjaverði og halda lyfjakostnaði stofnana í lágmarki er í fimmta lagi mikilvægt að auka gegnsæi lyfjaverðlagningar og er stefnt að breytingum í þá veru . Í sjötta lagi er gert ráð fyrir að lyfjanefndir sjúkrahúsa gefi út bindandi lista um notkun lyfja á viðkomandi stofnun . Í sjöunda lagi verður eftirlit og eftirfylgni með lyfjaávísunum og aukaverkunum lyfja styrkt með því að lengja varðveislutíma gagna í lyfjagagnagrunni Landlæknis . Í áttunda lagi verður lögð til einföldun á stjórnsýslu þessara mála , meðal annars verða leyfisveitingar á sviði lyfjamála færðar frá ráðuneytinu til Lyfjastofnunar . Í níunda lagi get ég nefnt að á undanförnum mánuðum hefur verið unnið ötullega að innleiðingu rafrænna lyfseðla sem ásamt heimild til reksturs póstapóteka mun væntanlega efla samkeppni á lyfjamarkaðinum . Í tíunda lagi hef ég formlega falið heilbrigðisstofnunum að hefja samvinnu um útboð og innkaup á lyfjum til nota á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum . Einnig skulu þau leita eftir samstarfi við öldrunarstofnanir um útboð og innkaup lyfja . Með þessu er átt við að stofnanirnar leitist við að samræma sem mest lyfjalista sína og bjóða út sem mest af þeim lyfjum sem þær nota . M.a. skulu stofnanirnar leita eftir samstarfi við L.I.S. í Noregi og Amgros í Danmörku um sameiginleg útboð og innkaup . Í þessu sambandi má í ellefta lagi geta þess að Tryggingastofnun ríkisins vinnur nú í samvinnu við Landlæknisembættið og læknasamtökin að gerð lista yfir þau lyf sem hægt er að mæla með að séu notuð útfrá faglegu og fjárhaglegu sjónarmiði . Góðir ráðstefnugestir . Framangreindar aðgerðir eru allar hugsaðar og til þess fallnar að auka samkeppni og lækka lyfjaverð og lyfjakostnað . Eins og kunnugt er hef ég einnig unnið að framgangi þessara mála bæði á Norðurlanda - og Evrópuvettvangi . Í ferð minni til Brussel í lok ágúst ræddi ég vandamál er snúa að litlum markaðssvæðum í Evrópu við háttsetta aðila hjá ESB , EFTA og ESA . Þessar viðræður hafa nú leitt til þess að Evrópusambandið hefur sett á laggirnar samráðshóp með fulltrúum Eistlands , Íslands , Kýpur , Möltu og Slóveníu til að finna lausnir á vanda lítilla markaðssvæða . Það sama hefur gerst á vettvangi Norðurlanda . Ég átti frumkvæði að því að boðað var til sérstaks fundar norrænu heilbrigðisráðherrana um lyfjamál í tengslum við þing Norðurlandaráðs í Ósló þann 1. nóvember s.l. Fundarefnið var sameiginlegur markaður lyfja og annarrar heilbrigðisþjónustu á Norðurlöndum . Á fundinum greindi ég frá hugmyndum mínum og lagði til að Norðurlöndin samþykktu að setja á stofn sérfræðinganefnd með fulltrúa frá hverju landi sem fengi það hlutverk að kanna möguleika á nánara samstarfi um markaðsleyfi og opnun lyfjamarkaðar landanna . Markmið er meðal annars að freista þess að auka viðskipti með lyf landa á milli með sérstakri áherslu á að styrkja minnstu markaðssvæði EES , þ.e. Norðurlöndin , Möltu og Kýpur og fjölga þar lyfjum á markaði , sérstaklega ódýrari samheitalyfjum . Í framhaldi af þessum fundi heilbrigðisráðherra Norðurlanda var sett á laggirnar starfshópur undir formennsku Rannveigar Gunnarsdóttur forstjóra Lyfjastofnunar til að kanna forsendur fyrir sameiginlegum norrænum lyfjamarkaði . Starfshópurinn mun skila áfangaskýrslu nú í janúar og lokaskýrslu í vor . Jafnframt var ákveðið að setja af stað reynsluverkefni Íslands og Svíþjóðar um samvinnu í veitingu markaðsleyfa en þar er verið að opna möguleika sem ég bind miklar vonir við . Sameiginlegur norrænn lyfjamarkaður er spennandi verkefni en það er nokkuð ljóst að Ísland hefur þar mestra hagsmuna að gæta , er minnsta markaðssvæðið og hefur fæst lyf á markaði , sérstaklega samheitalyf . Þá er ljóst er að núverandi fyrirkomulag á greiðslum almannatrygginga í lyfjakostnaði er gengið sér til húðar . Það er flókið og torskilið og virkar í sumum tilfellum neyslu-hvetjandi . Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að stefnt skuli að einföldun á reglum almannatrygginga . Til að fylgja eftir þeirri stefnu skipaði ég nefnd undir forystu Péturs Blöndal og Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur alþingismanna til að gera tillögu að réttlátari , einfaldari og gagnsærri þátttöku einstaklinga í kostnaði vegna lyfja og annarar heilbrigðisþjónustu með það að leiðarljósi að verja einstaklinga gegn of háum kostnaði . Nefndin starfar nú að krafti við að kanna hvort og þá með hvaða hætti er hægt að fella læknis - , lyfja - , rannsóknar - , sjúkraþjálfunar - og annan heilbrigðiskostnað undir eitt niðurgreiðslu - og afsláttarfyrirkomulag þannig að þátttaka borgarans í heilbrigðiskostnaði verði takmörkuð hvort sem kostnaðurinn fellur til utan eða innan heilbrigðisstofnana og hver sem þörf hans fyrir heilbrigðisþjónustu er . Góðir fundarmenn Ég hef hér að framan lýst í stórum dráttum þeim verkefnum sem unnið er að í lyfjamálum . Ég vænti þess að þessi verkefni muni skila árangri þegar þau koma til framkvæmda á næstu vikum og mánuðum og leiða til hóflegra lyfjaverðs og lægri lyfjakostnaðar fyrir landsmenn og hið opinbera . Ég tel að leiðin að settu marki sé heiðarleg samkeppni og frjáls verslun og og í þeim tilgangi vil ég opna lyfjamarkaðinn .