6 Fimimitudagur 21. maí 1970 Sumardagurinn fyrsti 20. apr - íl 1950 verður mörguim minn - isstæður í listasögu þjóðarinn' - ar . Þjóðleilkhús íslendiniga vai - þá vígt til síns miklá og þjóð - nýta starfs . Álfahöllin , sem þessi bygging oft hefur verið neínd og var hugmynd og verik húsameistara ríkisins , Guðj'óns sáluga Samúelssoniar , hafði lenigi verið í byggingu , en stóð nú Uppljómuð hið innra og hið ytra' umvafin geislarm vorsól - ariiranar . Síðan þetta gerðist eru inú . liðin rúm 20 ár . Timamót sexn vert er að staldra örlítið við , EJcki er það ætlun mín iað rekja byggingarsögu Þjóð - leiMiússins . Á hitt minni ég , að hisð mikla og göfuga hluitverk Þjóðlieik - hússins er skýrt markað í regíugerð þeirri er því var sett 23. september 1949 . Uppistaða hess er sú , að leikliist og aðrar listgreinar er við leiksvið era tengdar , söngleiki og listdansa , síkuli rækja þamn veg , að ís - lenzkri menningu sé að því öf 1 - ug stoð , og að það skuli vera til fyrirmyndar um meðferð ís - l'enzkrar tungu , þá skuh þaö og reka skóla til eflingar íslenzkri leikmennt . Starfsemi Þjóðleikhússins á þessum 20 árum er bæði fjöl - þætt og umfangsmikfl . Stór af - rek faafa verið umnin þar , bæði á sviði leiklistar og söniglist - ar . Ofit hefur verið rætt um ' leáScstaTÍsemi Þjóðleikhússiris ög -það itð verðleikum , ég nam ' því leigi ræða þá hlið starfseminnair neraa að littlu einu síS þessu siim ^ -né heldur þá stanfisemi er , KtHf að hstdönsum og leiácskóla , ' þó - viíssulega sé'þar'einaiig'Um marlsa starfsemi að ræða . Ég ætía aðeins hér að vekja athygli á aö Þjóðteikhúsið hefur einn - ig starfrækt söngleikastiarf - semi öll árin , eins og fyrrnefnd reglugerð um Þjóðleiikhús boð - aði . Til þess þurfti í upphafi miikið átak og stórhug , því ætíð hafaiverið til mienin , sem hafa varið ; á móti öllum nýjungum óg-viirjiað fara einungis . troðn - ar sióðir . Það " var því " vissu - lega um stórátak að ræða , þe'g - ar ryrsta óperan var fhitt - í . Þjóðleikhúsiinu fyrir fulhi -húsi r viö -mikinin fögnuð teiíkhús - * geBta . Þar var líka " að verki . sá - imaður , • sem á fyrstu áruni r ÞjóSÍeilchússins var . aflgjafi . þess á sviiði söngleifaa hinn - ' þrawtreyndi leiikhúsmaður - dr. . VictarUrbancic , fýrsti fastráðhi Þjóðleikhúsið ( Leikhús og óperuhús íslendinga ) 20 ára ESfir Þorstein Sveinsson hljómsveitarstjóri Þjóðleikfaúss - ins og söngstjóri Þjóðleiichúss - ¦ kórsins , en Urbancic lézt fyrir aldur fram árið 1958 . Hann og þjóðleikhússtjÓTÍ lögðu í sam - einingu grundvöllinn að óperu - og óperetituflutningi Þjóðleik - hússins , sem síðan hefur verið liður í starfsemi leikhússitns . Þessi hðuir í startfsemi leik - hússins er það merkur , að hon - um má ekki gleyma , þegar lit - ið er yfir farinn veg . Nú er í undirbúningi endur - skoðun á oftnefndri reglugerð um Þjóðleiíkhúsið . Við þamn undirbúning verður að hafa í huga að Þjoðleikhúsið er ékki aðeins lei'khús , heldur hefur það einnifi gengt hlutverki ó - peruhúss frá upphafi , eins og því líka bar . Þetta má ekki gleymast , en hingað tii hefur því lítill gaumur verið gefimn . Það væri engum tl soma , ef þessi starfsemi þyríti að deyja út í leikhúsinu eða dragast saman , eins og þó hefur því miður orðið raunin á . Meðan ekki er risið af grurtni ópeiru - hús íslendinga verður að ætla óperu - og óperettuflutniíigi fastan siess í Þjóðleikhúsinu . — TiQ þess að svo megi verða , er nauðsynlegt að fastákveða að fluttar verði a . m. k . tvær ó - perur eða óperöttur þar á hverju leikári . Það væri óbætanlegt islenzkri menningu , ef þessi þáttor í starfsemi Þjóðleikhússin's fengi' ekki að njóta sín vegna skiln - ingsleysis og fjárckorts . Þjóðleikhúsið stofnaði þjóð - leiknúsfcórimn fyrir 17 árum og því ber að sjá honum fyrir nægi legu verkefni á hverju leikári , eins og ledikurum þess . Hér er það sem skórinin kreppir . Væri það nú ekki stærsta og bezta gjöfin til Þjóðieikhússinis á 20 ái-a afmælinu , að búa svo að fjármálum þess , að öll starf - semin geti komið að þeim not - um sem ætlazt.var til . Sé þetta fyrir hendi gæti farið fram samanbuirður í alhlilða listrænni túlkun Þjóðlei / khússiinis við önn ^ ur sambærileg hus erlendis . — Okkur íslendingum hættir oft við að gera slíkan samaniburð án þess að líta á aðstæður allar hér heima . / Framfarir Okkar á sviði leik - og sönglistarm 41a eru það stór - stígar é síðustu áratugum að fjárveitingar hafa dregizt aftur úr . Nú þegar breyta á reglu - ' gerð um Þjóðleikhúsið er kost - ur á að bæta úr þessum göll - um , og ég er e * kki í neiinum vafa um einlægan vilja ráða - maruia þjóðaff-innar í þessu nauð synjamáli , sem alltof lenigi hef - ur beðið óleyst . Það er raunar undravert hversu miátið hefur áunníst í -ís - lenzkum . tóhíistaErnálum . — Pg , hvað óperu - og óperettustarf - semi snertir á Þjóðleikíh'úsið ski ] ið miklar og verðskuldaðair þakkir fyrir sitt stóra framlag síðastliðin 20 ár . Framlag , sem hlúa ber að og autoa margfald - Iega á . næstu -árum , svo leik - húsið fái notið sín sem óperu - hús . Þióðleikhúsið hefur að mín - um dómi með sinni margþættu st'arrsemi sýnt stórhug , og stað - izí' á margan hátt eldraun síð - ustu 20 ára með sæmd . Benda má og á að þetta hefði ekki tekizt nema með þvi að hafa úrvalssta.rfsliði á að sfciþa , sem á allan hátt hefur stutt að vel - gengni þess . Um einstök verk - efiná Þjóðleikhússins , túikun þeirra , val og stjórn , má aetíð deiia hverju sinni í lýðfróálsu landi , og það hefur veiið gert óspart öll þessi ár , enda ekki tiltökumál , þar sem ekki er hægt að ætlast til að allt sé fuDkomið hjá jafn ungu leik - húsi . Hinsvegar er brýn nauð - syn að eðMlegt fjármagn fáist og skilningur ríki á þörfum okkar ágætu listamanna . Það er líka bæði hauðsynlegt og gagnliegt að hafia' um' hönd sanngjama gagnrýni þeg - ar hún á við , eins og það er jafn nauðsynlegt að meta að verðleikum allt'sem'vél er gert , og á það ekki hvað sízt við um okkar merka Þjóðlieikhús . Ég óska þjóðinní allri til hamingju með þetta unga af - mælisbairn sitt , sem vígt var til mikiUa meinning'ai-áhrifa í landi voa-u . Á 20 ára afmæli Þjóðleikhússins færi ég því þfi ósk , að þvi fylgi ávallt frami og farsæld í leik og söng , og öðrum fögrum listum , og að íslendingar megi leita þangað sannrar listtúlkunai " , aukins þroska og lífsfyllingar á kom - andi tímum . — Þorsteiun Sveinssoii . m SKIPAMÁLNING G E G N VEÐR i - > V " . ^ • ' : M wmmMÉ ^ mt A SKSPÍM ¦ ¦ - ' - Á' I ^ OKIN gr-TTTiiii H