Endurhæfing fyrir atvinnuþátttöku . Viðtal við Kristínu Siggeirsdóttur , Guðmund Björnsson og Ómar Hjaltason Janus endurhæfing ehf. hefur starfað frá árinu 2000 . Eigendurnir eru þrír , þau Kristín Siggeirsdóttir iðjuþjálfi , sem er framkvæmdastjóri , Guðmundur Björnsson endurhæfingarlæknir og Ómar Hjaltason geðlæknir . Blaðamaður Læknablaðsins ræddi við þau Guðmund , Ómar og Kristínu á dögunum og kynnti sér starfsemina . Náið samstarf er á milli Janusar endurhæfingar og Tækniskólans , segja læknarnir Ómar Hjaltason og Guðmundur Björnsson . „ Það er mjög ánægjulegt að takast á við þá áskorun sem fylgir því að vera með sjálfstæðan rekstur í heilbrigðisþjónustu , “ segir Guðmundur . „ Þar spilar margt inn í . Í fyrsta lagi að bera ábyrgð á þeim fjármunum sem manni eru fengnir til að sinna ákveðnu verkefni á sviði læknisfræði . Í öðru lagi er einnig mjög ánægjulegt að geta sýnt fram á raunverulegan árangur og finna hvernig heilbrigðisþjónustan ber traust til okkar . Við erum jafnframt stöðugt að þróa okkar „ vörur “ , og einnig erum við í samkeppni við aðra aðila á þessu sviði sem er af mjög af hinu góða , því það heldur okkur vel við efnið og tryggir bestu fáanlega vöru , “ segir Guðmundur og brosir að þessum markaðslíkingum en segir þær þó alveg eiga við því margir þættir í samkeppnisrekstri séu hinir sömu þó varan sé ólík . Ómar segir að á seinustu árum hafi framboð á endurhæfingu fyrir geðfatlaða ekki síður en líkamlega fatlaða aukist talsvert en fram að því að hafi vantað tilfinnanlega endurhæfingarúrræði fyrir fólk með geðræn vandamál . „ Nú eru komin ýmis úrræði sem hvert hefur sínar áherslur og hentar mismunandi hópum . Þetta er allt á réttri leið en það má ennþá gera betur . “ Janus endurhæfing hóf starfsemi sína þann 18. janúar árið 2000 og frumkvöðull að stofnun fyrirtækisins var Kristín Siggeirsdóttir iðjuþjálfi . Árið eftir fékk hún Guðmund Björnsson endurhæfingarlækni í lið mér sér og í ársbyrjun 2005 bættist Ómar Hjaltason geðlæknir í hópinn . Fyrirtækið var í upphafi í eigu nokkurra lífeyris - og sjúkrasjóða en fyrir tæpum tveimur árum tóku þau þremenningarnir við fyrirtækinu og eru eigendur þess . „ Það má segja að fyrri eigendur sem enn eru meðal okkar viðskiptavina hafi litið svo á að hlutverki þeirra sem frumkvöðla væri lokið ; fyrirtækið væri komið á traustan grundvöll , hefði sannað tilverurétt sinn og gagnsemi og því fannst þeim rétt að draga sig út úr rekstri þess , “ segir Guðmundur . Árið 2004 fékk fyrirtækið Starfsmenntaverðlaunin afhent af forseta Íslands fyrir framúrskarandi árangur og frumkvöðlastarf . Þeir segja að sérstaklega ánægjulegt sé að árangur starfseminnar hafi haldið áfram að vaxa ár frá ári allt fram til dagsins í dag . Á heimasíðu Janusar kemur fram að fyrir-tækið hefur að leiðarljósi að sameina krafta sem flestra aðila í þjóðfélaginu þannig að hægt sé að bjóða upp á samræmda þjónustu í atvinnuendurhæfingu . Starfsemin er fjölbreytt og er fyrir einstaklinga sem vegna heilsubrests eru að / eða hafa þurft að hverfa frá vinnumarkaðnum eða úr námi og vilja komast út í atvinnulífið eða í nám . Mjög mikilvægur hluti endurhæfingarinnar felst í samstarfi við Tækniskólann - skóla atvinnulífsins og hefur Janus endurhæfing aðstöðu þar . Enda er það er í samræmi við hugmyndafræði starfseminnar að deildir framhaldsskóla henti vel til atvinnuendurhæfingar . Kennarar Tækniskólans koma að þeim hluta sem tengist kennslu . „ Þetta samstarf heilbrigðis - og menntakerfisins gefur fólki möguleika á því að mennta sig um leið og það stundar endurhæfingu án þess þó að það sé skilyrði að nýta sér þann möguleika þar sem starfsemi Janusar endurhæfingar gefur fjölbreytta möguleika á aðlögun endurhæfingarinnar að þörfum þátttakanda , “ segir Krístín framkvæmdastjóri . Faglegu starfi Janusar er stjórnað af sérfræðing-um á heilbrigðissviði . Hjá Janusi endurhæfingu starfa iðjuþjálfar , sjúkraþjálfarar , félagsráðgjafar , sálfræðingur og að sjálfsögðu læknarnir ásamt fleiri sérfræðingum allt eftir þörfum hverju sinni . Starfsmenn ásamt verktökum eru um 25 talsins fyrir utan ráðgefandi sérfræðinga . „ Okkar skjólstæðingar eru fyrst og fremst þeir sem hafa „ dottið útaf “ vinnumarkaði einhverra hluta vegna ; ýmist vegna líkamlegra eða andlegra ástæðna , en oft fer þetta tvennt saman , “ segir Guðmundur . „ Hingað leitar einnig fólk sem hefur flosnað upp úr námi og sér hér möguleika á að ljúka námi í gegnum samstarf okkar við Tækniskólann . Við veitum ýmis sértæk úrræði en í öllum tilvikum hefst þetta með nákvæmri greiningu á vanda hvers einstaklings og könnun á möguleikum viðkomandi , námsgetu og fleira og síðan ef við teljum að viðkomandi geti haft gagn af endurhæfingu hjá okkur þá setjum við saman endurhæfingaráætlun fyrir hann . Í greiningarvinnunni er lagt mat á hvort viðkomandi sé ? tækur ? til endurhæfingar hjá okkur og einnig hvort önnur úrræði gætu ef til vill hentað betur , “ segir Guðmundur . „ Tryggingarstofnun ríkisins er með þjónustusamning við Janus endurhæfingu ehf. um ákveðinn fjölda einstaklinga á ári og geta starfsmenn heilbrigðisstofnana , Vinnumálastofnunar , velferðaþjónustu sveitarfélaganna og sjálfstætt starfandi sérfræðilæknar sent umsókn sína hingað beint , “ segir Kristín . „ Stundum er fólki vísað hingað til okkar en á heima annars staðar , “ bætir Ómar við og segir að sitt hlutverk sem geðlæknis sé m.a. að leggja mat á andlegt ástand og getu viðkomandi . „ Það hefur aukist jafnt þétt að einstaklingar leiti hingað sem eiga fyrst og fremst við andlega vanheilsu að stríða . Við teljum að ástæða þess sé ekki af því geðræn vandamál séu að aukast , heldur er skilningur að aukast og fólk leitar eftir bata og endurhæfingu alveg jafnt vegna geðrænna veikinda sem líkamlegra . Þetta skiptist núorðið nokkurn veginn til helminga að geðrænn vandi er aðalvandinn en oft er það nú þannig að geðræn vandamál fylgja í kjölfar þess að fólk hefur dottið út af vinnumarkaði vegna líkamlegra veikinda . Þá þarf að taka á hvorutveggja í endurhæfingunni . “ Endurhæfingin er mjög fjölbreytt enda reynt að laga hana að hverjum og einum . Hún getur falið í sér margskonar viðtalsmeðferðir , iðjuþjálfun , sjúkraþjálfun , slökun , jóga , líkamsrækt , félagslega þjálfun auk beinna möguleika á námi í tengslum við Tækniskólann þar sem skjólstæðingum Janusar býðst að stunda nám með stuðn-ingi , aðlagað sinni getu . „ Stuðningur og aðhald eru lykilatriði árangurs að okkar mati . Margir hafa tilhneigingu til að heltast úr lestinni ef við fylgjum þeim ekki fast eftir , og við tökum á skemmri og lengri heilsuvanda . Það eru kennarar Tækniskólans sem kenna okkar þátttakendum og er kennslan aðskilin frá hinu almenna námi Tækniskólans . Fólk getur einnig verið í almennu námi í Tækniskólanum eða öðrum skólum og með stuðning og eftirfylgd hjá okkur . Það gerist hins vegar reglulega að eftir endurhæfingu skrá margir sig í Tækniskólann til frekara náms eða í aðra skóla , til dæmis háskóla , og ljúka margir formlega námi sem hófst hjá okkur . Það er auð-vitað mjög ánægjulegt þegar það gerist og styrkir okkur í því að halda þessu starfi ótrauð áfram , “ segir Guðmundur . Endurhæfingunni hjá Janusi er skipt í þrjár meginleiðir en þó er lögð megináhersla á að sníða endurhæfinguna að persónulegum þörfum hvers og eins . „ Við líkjum leiðunum þremur við umferða er ljósin , það er að segja Rauð leið , en í henni felst endurhæfingarmat og vandagreining , þegar ekki er ljóst hvaða úrræði hentar einstaklingnum , Gul leið sem er umfangsmikil endurhæfing með eða án aðkomu kennara Tækniskólans - skóla atvinnulífsins , og Græn leið en þar er um að ræða eftirfylgni og / eða endurhæfingu sem ekki er eins umfangsmikil og í gulu leiðinni . Þá er einnig í boði Snemmtæk endurhæfing þar sem gripið er snemma inn í , í veikindaferli og einstaklingum gefst kostur á að koma til greiningar og meðferðar , jafnvel áður en sjúkdómsgreining liggur fyrir . Stuðningur eftir endurhæfingarmat býðst þátttakendum meðan þeir bíða eftir því að komast í þau endurhæfingarúrræði sem lögð hafa verið til í endurhæfingarmati . Annars má sjá nánar um þetta á heimasíðu okkar , www.janus.is , segir Kristín . Að sögn Kristínar hafa 538 einstaklingar notið einhvers konar þjónustu Janusar endurhæfingar frá upphafi og fram að síðustu áramótum . „ Þar af eru 158 sem lokið hafa atvinnuendurhæfingunni fram að áramótum 2007 / 2008 . Þriðjungur þátttakenda í atvinnuendurhæfingunni eru konur og er meðaltalsaldur þeirra 37 ár , eða frá 17 - 59 ára . Verið er að taka saman tölfræði fyrir 2008 en tölur frá upphafi og fram að áramótum 2007 / 2008 sýna að þátttakendur hafa verið 2,3 ár að meðaltali frá vinnu eða allt að 23 árum . Árangur starfseminnar er mjög góður en árangur telst vera þegar einstaklingurinn fer í vinnu , nám , atvinnuleit eða vinnu á vernduðum vinnustað . Alls hafa 118 náð þessum árangri eða 62% , sjá mynd 1 . Árangurinn er þeim mun betri sem þátttakendur hafa verið styttri tíma frá vinnu . “ „ Í mínum huga er það besti hugsanlegur árangur að hitta einhvern úti í atvinnulífinu , glaðbeittan og jákvæðan , eftir að hafa komið niðurbrotinn til endurhæfingar , rúinn sjálfstrausti og sannfærður um að eiga ekki afturkvæmt út á vinnumarkaðinn eða í nám . Þetta veitir manni sérstaka ánægjutilfinningu og sannfærir mann um að starfið hér skilar áþreifanlegum árangri , “ segir Guðmundur að lokum og undir það taka þau Ómar og Kristín .