Um ofnæmi Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá Í þessu hefti Læknablaðsins birtist grein sem fjallar um algengi fæðuofnæmis og fæðuóþols meðal Íslendinga á aldrinum 20 - 44 ára . Sem dæmi má nefna að sambærileg faraldafræðileg rannsókn í Svíþjóð , sem framkvæmd var annars vegar árið 1979 og hins vegar árið 1991 , sýndi að algengi astma meðal sjö til níu ára barna hafði aukist frá 2,5% í 5,7% , exems frá 7,1% í 18,3% og ofnæmiskvefs frá 5,4% í 8,1% ( 1 ) . Algengi astma í Svíþjóð meðal 13 ára barna var 10,8% samkvæmt alþjóðlegri rannsókn sem framkvæmd var 1994 - 1996 ( ISAAC ) ( 1 ) . Eftir uppgötvun IgE árið 1967 ( 2 ) varð ljóst að einstaklingar með ofnæmi framleiða óvenjumikið af IgE . Mikill kraftur vísindamanna síðastliðinn áratug hefur beinst að því að skilja bólgusvarið sem á sér stað við ofnæmi . Sú þekking er langt komin en hvergi nærri lokið . Sem dæmi má nefna að yfir 50 efnasambönd ( interleukin , cemokines , cytokines , og svo framvegis ) eru þekkt sem talin eru mikilvæg í ofnæmisbólgusvarinu . Þessi þekking er þegar farin að skila sér og í fyrsta skipti um árabil eygjum við vonir um að ný lyf komi innan tíðar á markað sem upphefja bólguferli sértækt . Sem dæmi má nefna að leysanlegur IL - 4 viðtaki ( altrakincept ) sem gefinn er í innúðaformi vegna astma af völdum ofnæmis hefur reynst vel í klínískri tilraun ( 3 ) . IL - 4 er nauðsynlegt til þess að myndun IgE eigi sér stað og til þess að Th2 eitilfrumur þroskist . Verið er að reyna lyf sem bindast IgE viðtökum á frumum ( E 25 ) og hindra þannig bindingu ofnæmisvaka á IgE viðtæki . Sýnt hefur verið fram á að astmasjúklingar sem hafa fengið þetta lyf hafa þurft á minni sterameðferð að halda en áður og jafnvel getað hætt á þeirri meðferð ( 4 ) . Einnig eru tilraunir í gangi með mótefni gegn IL - 5 sem hafa gefist vel . Lyfið er gefið í æð og hefur þau áhrif að eósínfrumum fækkar í blóðrás og minni sækni þeirra verður þá í lungu . Klínísk áhrif á fækkun eósínfrumna vara allt að þremur mánuðum eftir eina lyfjagjöf ( 5,6 ) . Erfðafræðin hefur verið í brennidepli um árabil . Sem dæmi um áhrif erfða og ofnæmis má nefna að líkur á að foreldrar með sams konar ofnæmi og ofnæmissjúkdóm eignist barn sem fær ofnæmi eru um 75% . Aukning ofnæmissjúkdóma síðustu áratugi skýrist ekki vegna breytinga í genum mannsins heldur er hún trúlega vegna áhrifa breyttra lífshátta , fæðuvals og umhverfisþátta á ónæmiskerfið . Leggja þarf mun meiri áherslu á rannsóknir þessara þátta en gert hefur verið . Rökrétt er í þessu samhengi að einbeita sér að rannsóknum á börnum . Faraldsfræðilegar rannsóknir sýna að langflest börn sem fá til dæmis astma og ofnæmi hafa sjúkdóminn þegar þau eru sex ára eða yngri ( 70 - 80% ) . Faraldsfræðilegar rannsóknir benda einnig til að 30 - 40% barna sem fá astma á fyrstu árum ævi sinnar en verða frísk fyrir sjö ára aldur fái astmaeinkenni síðar í lífinu . Mikil áhersla hefur verið lögð á fyrirbyggjandi þætti til að börn fái ekki ofnæmi . Ráð sem oft eru gefin eru til dæmis að dýr megi ekki vera á heimili fyrstu ár barnsins , þrífa eigi húsnæði í hólf og gólf til að fækka blessuðum rykmaurunum og börn megi ekki borða fisk fyrsta æviárið . Ekki megi reykja innanhúss og lengi mætti telja . Reynsla okkar bendir þó til að erfitt sé að gefa einhlít ráð til að fyrirbyggja ofnæmismyndun og sjúkdóma tengda henni . Allir eru þó sammála um að reykingar á meðgöngu og reykingar innanhúss eru óæskilegar og sérstaklega á þetta við um astma . Fæðuofnæmi er áberandi hjá börnum á fyrsta eða öðru ári , en flest börn losna þó við það fyrir fjögurra ára aldur . Þær fæðutegundir sem fyrst og fremst valda ofnæmi á Norðurlöndum eru mjólk , egg , fiskur og jarðhnetur . Þegar börn nálgast táningsaldur verður fæðuofnæmi algengara og tengist það þá oft inntöku ávaxta ( plant foods ) . Athyglivert er að í rannsókninni sem birtist hér í Læknablaðinu voru ávextir efstir á blaði yfir þær fæðutegundir sem oftast valda endurteknum einkennum . Nýlega birtist grein þar sem fram kemur að hægt sé að flokka ofnæmisvaldandi prótín ýmissa ávaxta í hópa eftir sameiginlegum ofnæmisvaldandi prótínum ( 7 ) . Sem dæmi má nefna að epli , apríkósur , perur , gulrætur og kartöflur eru í sama flokki , en einstaklingar með ofnæmi fyrir birkifrjóum eru líklegastir til að fá einkenni ef þeir neyta þessara ávaxta . Í greininni hér í Læknablaðinu kemur einnig fram að samband var milli fæðutengdra einkenna og lyfjaofnæmis . Mikilvægt er að hafa í huga að hægt er að fá ofnæmislost eftir inntöku fæðu og lyfja . Þetta er þó ákaflega sjaldgæft , sem betur fer . Á hverju ári deyja til dæmis nokkrir einstaklingar í Svíþjóð vegna ofnæmislosts eftir inntöku fæðu sem viðkomandi er með ofnæmi fyrir . Jarðhnetur eru langhættulegastar í þessu sambandi og einnig hefur borið á að sojainnihaldandi vörur komi við sögu . Brýna þarf þessa hættu fyrir fólki sem vinnur í heilbrigðiskerfinu til að draga úr líkum á hörmulegum slysum . Leiðbeiningar þurfa að vera nálægar um hvernig bregðast skal við ofnæmislosti , því ef rétt er staðið að málum strax þá getur það skipt sköpum . Sjúklingar með alvarlegt ofnæmi eiga að hafa svokallaðan adrenalínpenna ( EpiPen ) á sér og nota strax ef grunur er um byrjandi ofnæmissvörun . Einnig á adrenalín að vera innan seilingar á heilsugæslustöðvum og deildum sjúkrahúsa .