( Jóhanna Lilja ) Demókrítos var einn af frumherjum grískrar heimspeki , sem oft eru nefndir forverar Sókratesar þótt það sé villandi í tilfelli Demókrítosar því hann var níu árum yngri en Sókrates . Eyjólfs Kjalars Emilssonar ) . Sögur fóru af ritsnilld Demókrítosar og hlaut hann meðal annars lof hjá Cíceró fyrir stíl sinn . Um þetta má lesa í svari Ólafs Páls Jónssonar við spurningunni Hver setti fram þá tilgátu að hreyfing væri ekki til ? Kristín Halla Jónsdóttir fjallar meira um þetta í svari sínu Ef skjaldbaka byrjar kapphlaup við hest með 100 m forskoti , getur hann einhvern tímann náð henni ? Allt sem við sjáum – borð og stólar , hús og bílar , hundar , kettir og við sjálf – allt er byggt upp af þessum eindum en eindirnar eru svo smáar að við sjáum þær ekki með berum augum . Eindirnar eru allar úr sama efni , en þær eru óendanlega margar og fjölbreytilegar . Við áreksturinn breyta þær ýmist stefnu sinni eða festast saman og mynda þá hluti sem við þekkjum úr daglegu lífi okkar . Vilji menn kynna sér nútímahugmyndir um atóm er þeim bent á að lesa svar Árdísar Elíasdóttur og Þorsteins Vilhjálmssonar við spurningunni Eru atóm alls staðar og í öllu ? Hver er þá munurinn á uppbyggingu manns og steins ? Þau gátu enn fremur komið af stað hreyfingu . Um efnishyggju og hyghyggju , líkama og sál má lesa í svari Atla Harðarsonar við spurningunni Hvað er einhyggja og tvíhyggja ? Í einu frægasta broti Demókrítosar segir hann : Sætt og súrt , heitt og kalt , og litur eru ákvörðunaratriði , í veruleikanum eru ódeilin og tómið ( þýð . Eyjólfs Kjalars Emilssonar ) . Enn í dag eru rökræður um að hvaða marki heimurinn sé vélrænn og , ef svo er , hvort hægt sé að tala um frelsi viljans . En skynfærin eru brigðul og gefa oft bjagaða mynd af því sem skynjað er . Þess vegna var þeim , að mati Demókrítosar , ekki fyllilega treystandi . En þótt Demókrítos hafi verið fullur efasemda um að skynreynsla gæti fært okkur nokkra fullvissu var hann eftir sem áður ekki efahyggjumaður enda ætti hann þá erfitt með að setja fram kenningar um eðli heimsins , skynjunar og fleira . Meirihluti brotanna sem varðveitt eru fjalla um siðferði og stjórnmál , en þeim er yfirleitt lítill gaumur gefinn . Ein ástæðan er ef til vill sú að þrátt fyrir þann fjölda af brotum sem fjalla um siðfræði höfum við ekki nema grófa hugmynd um í hverju siðfræði Demókrítosar fólst . Hann brýndi fyrir fólki mikilvægi hófseminnar og sagði að óhófleg löngun einkenni fremur börn en fullorðið fólk . Það er erfitt að hafa stjórn á löngunum sínum en takist það ber það vott um skynsemi . Og sá sem beitir annan ranglæti er vesælli en sá sem fyrir ranglætinu verður . Úr því að ekkert væri hægt að vita ættum við að leitast við að vera skoðanalaus og þannig myndum við öðlast sálarró . Demókrítos hafði enn fremur áhrif á heimspekinga og vísindamenn á 17. öld en þá dustaði Pierre Gassendi ( 1592 - 1655 ) rykið af epikúrismanum og þar með eindahyggjunni og tefldi henni fram gegn aristótelískum vísindum . Heimildir og ábendingar um frekara lesefni Eyjólfur Kjalar Emilsson og Patricia Kenig Curd , „ Frumherjar grískrar heimspeki ” , hjá Sigurði A. Magnússyni , Kristjáni Árnasyni , Þorsteini Þorsteinssyni og Guðmundi J. Guðmundssyni ( ritstj. ) , Grikkland ár og síð ( Reykjavík : Hið íslenzka bókmenntafélag , 1991 ) . Steinunn Kristjánsdóttir er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði - og heimspekideild Háskóla Íslands . Helstu rannsóknasvið hennar eru miðaldafornleifafræði , norræn fornleifafræði , kirkjusaga , klausturfornleifafræði , kynjafornleifafræði , þróun húsagerða og miðlun vísindalegrar þekkingar .