Endurtekið ofbeldi eykur líkur á áfallastreituröskun og fólk sem upplifir fjögur eða fleiri áföll í æsku er í miklu meiri áhættu þegar kemur á fullorðinsár . Er þrefalt líklegra til að upplifa kvíða og fjórfalt líklegri til vera þunglynt . Eins er það þrjátíufalt líklegra til að hafa gert tilraun til sjálfsvígs . Þetta kom fram í erindi Eddu Bjarkar Þórðardóttur , doktors í lýðheilsuvísindum í gær . Erindið var á vegum Stígamóta en þar fjallaði Edda Björk um áhrif áfalla á heilsufar , sér í lagi tengsl þungbærrar lífsreynslu í æsku og heilsufars á fullorðinsárum . Hún segir að manneskja sem verður fyrir endurteknu ofbeldi sé í miklu meiri áhættu þegar kemur að áfallastreituröskun . Börn sem verða fyrir endurteknu ofbeldi bregðast oft ólíkt við , strákar eru líklegri til að lenda í slagsmálum og leggja aðra í einelti en stelpur snúa frekar hegðun inn á við og skaða sig sjálfar . Áföll hafa einnig áhrif á líkamlega heilsu fólks . Það hreyfir sig lítið og er oftar í yfirþyngd og glímir við sykursýki . Það er tvöfalt líklegra til að fá hjarta - og æðasjúkdóma enda oft ákveðin áhættuhegðun þar á bak við , því áföll leiða oft til þess að fólk reykir meira og er líklegra til að eiga við vímuefnavanda að stríða . Að sögn Eddu skýrist það oft af neikvæðum bjargráðum sem fólk grípur til þess að takast á við neikvæðar tilfinningar vegna áfallastreitu . En fái fólk rétta meðferð við áfallastreituröskun eru miklar líkur á að það dragi úr fylgikvillum , svo sem kvíða , þunglyndi og vímuefnaneyslu . Edda segir að því miður sé það þannig að þeir sem verða fyrir ofbeldi í æsku eru líklegri til að verða fyrir ofbeldi á fullorðinsárum og um leið að beita aðra ofbeldi . Ástæðan er sú að viðkomandi þekkir ekki aðra leið til að tjá tilfinningar og hefur ekki upplifað hvað einkenni gott og um leið heilbrigt samband á heimili . Edda Björk kom inn á mikilvægi þess að leyfa röddum barna að heyrast og vísaði í fyrirlestur Finna á ráðstefnu nýverið sem sjálfur upplifði ofbeldi í æsku og starfar nú með börnum sem hafa orðið fyrir ofbeldi . Að búa inn a heimili þar sem er ofbeldi er flókið því þegar foreldrið , sem er sá sem þú átt að treysta og á að annast þig , beitir þigofbeldi eða vanrækslu getur haft alvarlegar afleiðingar . Barnið lærir að þetta sé rétta leiðin til að vinna úr reiði og fá sínu fram — að beita ofbeldi . Læra ekki að tjá tilfinningar með orðum bara hnefanum . Telja að þetta sé eðlilegt því þau þekkja ekki annað . Læra að takast á við tilfinningar á eðlilegan hátt Annað sem er algengt hjá þeim sem verða fyrir áföllum í æsku er sjálfskaði og brýnt að kenna börnum tilfinningastjórnun og takast á við tilfinningar á eðlilegan hátt . Því hafa verður í huga að mörg þeirra alast upp við að ákveðnar tilfinningar eru ekki leyfilegar á heimilinu . Þau gera sér heldur ekki grein fyrir hvað ólíkar tilfinningar eru og hvernig á að bregðast við . Til að mynda að hræðsla sé ekki eðlilegt ástand heldur eitthvað sem verður að bregðast við . Það er ekki eðlilegt að vera alltaf hræddur . Að kenna tilfinningastjórnun og læra að þekkja eigin tilfinningar . Hvernig líður mér þegar ég er sorgmæddur ? Hvað er hægt að gera til að líða betur ? Að nota jákvætt sjálfstal í stað þess að tala sig niður , segir Edda . Eitt af því sem Edda kom inn á er tilfinningaleg vanræksla og alvarlegar afleiðingar hennar . Þegar þörfum barns er ekki mætt , það fær engin viðbrögð við tilfinningum sínum og lærir því ekki að bregðast við . Hún segir að það eigi alls ekki að hvetja börn til að bæla tilfinningar heldur aðstoða það við að vinna úr þeim á uppbyggilegan hátt . Að rjúfa þögnina og fá fræðslu um hvað ofbeldi er og mismunandi tegundir ofbeldis er eitt af því sem ungi maðurinn nefndi í fyrirlestrinum að sögn Eddu . Að spyrja börn hvort þau hafa orðið fyrir ofbeldi . Ekki bara hlusta á þau heldur að það sem þau segja sé heyrt . Þá eru þau að meina að þegar þau greina frá ofbeldi eða erfiðleikum og þá sé eitthvað gert ekki bara hunsað . Líkt og fleiri sem fjalla um áföll kom Edda inn á mikilvægi þess að kenna þrautseigju og að þegar við upplifum mikla streitu og álag að læra hvernig við getum náð jafnvægi aftur . Þetta sé hegðun og hugsun sem allir geti lært . Félagslegur stuðningur skiptir máli og þá er það ekki fjöldi vina heldur gæði vináttunnar og stuðningsins . Mikilvægur þáttur sem ýtir undir þrautseigju er að fólk hafi góðan aðgang að heilbrigðisþjónustu og hún sé helst ókeypis . Með því að niðurgreiða sálfræðiþjónustu er hægt að koma í veg fyrir marga aðra kvilla því þeir sem glíma við áfallastreituröskun eru líklegir til þess að vera þegar inni í heilbrigðiskerfinu vegna annarra kvilla . Ef unnið er á rót vandans er hægt að koma í veg fyrir svo marga aðra kvilla sem hrjá fólk , að því er fram kom í erindi Eddu Bjarkar í gær en hún er ein rannsakenda í áfallasögu kvenna , vísindarannsókn á vegum Háskóla Íslands . Unnur A. Valdimarsdóttir prófessor við Læknadeild Háskóla Íslands.mbl.is / Golli Tæplega þriðjungur þróar með sér geðröskun Unnur Valdimarsdóttirfaraldsfræðingur ‚ prófessor við læknadeild Háskóla Íslands ‚ gestaprófessor við deild læknisfræðilegrar faraldsfræði og líftölfræði ‚ Karolinska Institutet og faraldsfræðideild Harvard TH Chan School of Public Health , veltir fyrir sér í grein í Læknablaðinu hvort í sjónmáli séu nýjar áskoranir og landvinningar að bættri lýðheilsu ? Sterk rök eru fyrir því að ein mikilvægasta áskorun 21. aldar um bætt lífsgæði og jafnframt lífslengd manna felist í aukinni þekkingu á heilsufarslegum afleiðingum langvinnrar streitu , áfalla og áfallatengdum röskunum ásamt forvörnum og meðferð á því sviði . „ Tæplega þriðjungur manna mun þróa með sér geðröskun af einhverju tagi einhvern tímann á lífsleiðinnien nýgengið eykst verulega í kjölfar áfalla og þungbærrar lífsreynslu á borð við ofbeldi , náttúruhamfarir , tekju - eða atvinnumissi , greiningu lífshættulegra sjúkdóma innan fjölskyldu og ástvinamissi . Þessir atburðir eru algengir í okkar samfélagi – til dæmis má gera ráð fyrir því að þriðjungur kvenna verði fyrir kynferðislegu eða líkamlegu ofbeldi og flest okkar upplifa alvarleg veikindi og / eða ástvinamissi einhvern tímann á lífsleiðinni . Til viðbótar við aukna hættu á geðröskunum í kjölfar áfalla hafa rannsóknir á síðustu árum rennt styrkum stoðum undir tengsl áfalla og áfallatengdra raskana við þróun líkamlegra sjúkdóma , “ segir í grein Unnar . Áhugi vísindamanna á þætti áfalla og streitu í þróun líkamlegra sjúkdóma er ekki nýr af nálinni en fyrstu rannsóknir á þessu viðfangsefni voru flestar smáar í sniðum og oft með verulegum aðferðafræðilegum annmörkum . Þó komu fram vísbendingar um tengsl streitu við þróun kvefpesta sem og áhrif samfélagslegra áfalla , til dæmis náttúruhamfara , á dánartíðni af völdum hjarta - og æðasjúkdóma . Upp úr aldamótum hafa einnig bæst við sterkar vísbendingar úr dýramódelum og klínískum rannsóknum á mönnum um sál-lífeðlisfræðilega ferla streitu um undirstúku-heiladinguls - nýrnahettu-öxulinn og sympatíska taugakerfið og neikvæð áhrif þeirra á hjarta - , æða - og ónæmiskerfi . „ Eftir nær 20 ára vísindastarf á þessu sviði hlaut rannsóknarhópur minn fyrir nokkru veglega styrki frá Evrópska rannsóknarráðinu og Rannsóknasjóði Íslands sem gefa starfi okkar verulega innspýtingu . Hluti rannsóknanna er unninn hér á Íslandi , meðal annars rannsókninÁfallasaga kvennaí samstarfi við Íslenska erfðagreiningu , en hluti er unninn í Svíþjóð . Markmið rannsóknanna er að varpa ljósi á breytileika í heilsufarsþróun í kjölfar áfalla . Fyrstu niðurstöður úr sænska hluta verkefnis okkar hafa birst á síðastliðnu ári í þremur vísindagreinum í tveimur af fremstu alþjóðlegu vísindatímaritunum í læknisfræði . Í þessum rannsóknum fylgdum við eftir á bilinu 106 - 145.000 einstaklingum með áfalla - og streitutengdar raskanir , þar á meðal áfallastreituröskun , áfallastreituviðbrögð , aðlögunarröskun og önnur streitutengd viðbrögð , og bárum sjúkdómsáhættu þeirra saman við alsystkini þeirra og óskylda einstaklinga ( kyn - og aldursparað ) án slíkra raskana . Í rannsóknarsniði og tölfræðilegri úrvinnslu lögðum við okkur fram um að taka tillit til félags - og hagfræðilegrar stöðu , sögu um fyrri sjúkdóma ( geðrænna og líkamlegra ) og annarra blöndunarþátta . Niðurstöður sýna ótvírætt að fólk með áðurnefndar áfallatengdar raskanir er í um 30% aukinni áhættu á fjölmörgum sjálfsofnæmissjúkdómum , 30 - 60% aukinni áhættu á hjarta - og æðasjúkdómumog um 50% aukinni áhættu á ýmsum lífshættulegum sýkingum á borð við heilahimnubólgu , hjartaþelsbólgu og blóðsýkingum . Yngri einstaklingar með áfallatengdar raskanir voru í meiri áhættu á ofangreindum sjúkdómum sem og einstaklingar með svæsnari áfallatengdar raskanir . Á hinn bóginn virtist áhætta á þessum illvígu sjúkdómum vera minni meðal fólks sem tók SSRI-lyf fyrsta árið eftir greiningu áfallatengdu röskunarinnar , sem gefur ákveðna vísbendingu um gagnsemi slíkra íhlutana . Starfi okkar er hvergi nærri lokið en í deiglunni eru meðal annars rannsóknir á áhrifum slíkra raskana á þróun taugasjúkdóma og krabbameina , og erfðarannsóknir á breytileika heilsufars í kjölfar áfalla . Þessi nýja þekking á brýnt erindi við lækna og annað heilbrigðisstarfsfólk með skjólstæðinga og aðstandendur þeirra sem eru að ganga í gegnum mjög þungbæra lífsreynslu . Hér getur fræðsla , aukið eftirlit , skimun og , eftir atvikum , tilvísun í geðheilbrigðisþjónustu skipt máli til að minnka líkur á frekari heilsubresti hjá þessum viðkvæmu hópum , “ segir í grein Unnar .