Ósk Ingvarsdóttir sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp er ein þeirra lækna sem vinnur á Neyðarmóttöku vegna nauðgunar . Hún sinnir þessu starfi til viðbótar við venjuleg störf sín á Miðstöð mæðraverndar og eigin sérfræðistofu , en allir læknar móttökunnar eru í fullu starfi annars staðar . Hvað varð til þess að hún ákvað að gefa kost á sér til starfa við Neyðarmóttökuna ? ,, Ég byrjaði strax og undirbúningur undir stofnun móttökunnar hófst . Það kom til af því að Guðrún Agnarsdóttir hafði samband við mig og nokkra aðra lækna sem hugsanlega hefðu áhuga á málefninu . Við hittumst veturinn 1992 - 1993 og kynntum okkur það sem gert var á svipuðum móttökum erlendis , til dæmis á Læknavaktinni í Osló , sem var í mörgu fyrirmynd okkar móttöku . Auk þess höfðum við skýrslu nauðgunarmálanefndar frá Alþingi til hliðsjónar . Við kynntum okkur margvíslegt efni varðandi nauðganir og nauðgunarmóttökur auk þess sem við bættum við út frá eigin reynslu og hugmyndum . Þannig lögðum við drögin að móttökunni , bæði okkar starfi og væntanlegu samstarfi við aðrar stéttir . " Var ekki gott veganesti að taka þátt í mótuninni ? ,, Jú , það var bæði góð og gagnleg reynsla . Einkum vegna þess að þarna var farið af stað með mál sem fékk góðan undirbúning og var skipulagt frá grunni . Ég held að í mörgum þáttum heilbrigðiskerfisins mætti taka þetta til fyrirmyndar . Það var líka jákvætt og gagnlegt að geta byggt á því að úttekt hafði verið gerð á málaflokknum , í þessu tilviki með viðamikilli skýrslu nauðgunarmálanefndar . " Hafa hugmyndirnar staðist tímans tönn ? ,, Já , þessi móttaka er búin að margsanna sig , það er engin spurning . Þær breytingar sem gerðar hafa verið á móttökunni hafa átt rætur í mánaðarlegum fundum allra starfsstétta sem vinna við móttökuna . Þær koma saman og ræða mál sem koma upp á og þær endurbætur sem þarf að gera . Á þessum fundum er líka litið yfir farinn veg og horft fram í tímann . Það er ekki algengt að starf sé það vel skilgreint að ætlaður sé tími í þess konar hluti . Á þennan hátt hafa agnúar verið sniðnir af jafnóðum og hugmyndir komast á framfæri . " Finnst þér jákvætt að vinna í teymi margra starfsstétta ? ,, Já , að mörgu leyti held ég að við nýtumst vel með þessari fyrirfram ákveðnu verkaskiptingu . " Er álagið í þessum starfi meira eða öðru vísi en þú átt að venjast ? ,, Oft er það meira og tvímælalaust annars eðlis . Við vinnum með brotaþolum sem hafa orðið fyrir alvarlegum glæp og maður kemst ekki hjá því að komast í snertingu við þá miklu vanlíðan sem því fylgir , þótt sem áhorfandi sé . Sumir eiga í ýmiss konar öðrum erfiðleikum líka og það er auðvelt að finna sig vanmáttuga . Við erum að sinna þessu brotamáli og getum ekki gert allt . En það jákvæða er að ef um annars konar erfiðleika er að ræða , þá getur þessi reynsla brotaþolans og aðstoðin sem hann fær oft orðið til þess að hann nái sjálfur að vinna úr erfiðleikunum . " Hvernig er með það sem nefnt er áhættuhegðun ? ,, Oft er um áhættuhegðun að ræða , en það þarf ekki endilega að vera að óeðlileg áhætta sé tekin . Unglingar eru til dæmis alltaf að taka áhættu , sem gefur þeim reynslu og þroska , en heimilar ekki nokkrum að fara óboðinn inn fyrir þeirra landamæri og brjóta á rétti þeirra . En þeir sem lenda í nauðgunum eru oft ungir að árum og það getur verið erfitt að horfa upp á þegar þeir verða fyrir erfiðri reynslu sem getur haft áhrif á líf þeirra seinna meir . " Eru einhverjir hópar í meiri áhættu en aðrir ? ,, Það virðist vera að fólk sem hefur lent í áföllum af svipuðu tagi áður eða í æsku sé stundum í meiri áhættu en aðrir . Þess vegna er mikilvægt að beina einnig fræðslu til þessara hópa . Sjúklingar með geðræn vandamál hafa sumir lent í erfiðri reynslu einhvern tímann . Það getur verið skynsamlegt að fara með fræðslu inn á geðdeildir . Einnig þarf að kynna málefnið betur fyrir þeim sem vinna með þroskahefta , það er hvernig þeir eiga að taka á svona málum ef grunur kemur upp um nauðgun eða misnotkun . " ,, Já , oftar en ekki verða nauðganir um helgar og að nóttu til , og það eru auðvitað rask og álag út af fyrir sig . " Nú gegnið þið í raun tvöföldu hlutverki , að sinna læknisskoðun og réttarlæknislegri hlið starfsins . Þarf að setja sig í ákveðnar stellingar þess vegna ? ,, Við verðum að vera gagnrýnni en ella , bæði í skoðun og hugsun . Við getum þurft að standa fyrir máli okkar fyrir rétti og gera grein fyrir þeim ályktunum sem við höfum dregið , af skoðun , viðtali og sýnatöku . Það þarf að gæta hlutleysis og vera mjög nákvæmur , til dæmis í orðalagi og lýsingum áverka . Þó við höfum flest starfað lengi , finnst engu okkar auðvelt að koma sem vitni í dómsmáli . Hins vegar hafa bæði þeir sem eru verjendamegin og sækjendamegin lært heilmikið á þeim tíma sem liðinn er frá því móttakan opnaði . Þeir skilja málin og röksemdafærsluna betur nú en áður . " Hvernig byggið þið ykkur upp til að mæta þessu álagi ? ,, Við styrkjum hvert annað og ræðum saman þannig að við vitum hvaða reynslu hver fyrir sig öðlast með því að fara fyrir rétt . Berum saman bækur okkar um spurningar , framkomu , svör og heimildir sem við vitnum í . Síðan má segja að það sé verulegur styrkur í því hvernig móttakan er byggð upp varðandi vinnubrögð . Skýrslueyðublöðin sem við fyllum út eru stöðluð og fyllt út á nákvæman hátt sem tryggir góð vinnubrögð og vekur traust . " Þannig að þið þurfið ekki að vera á nálum yfir að gleyma einhverju ? ,, Nei , alls ekki . Við höfum líka alltaf hjúkrunarfræðing með okkur við móttöku brotaþolans og samvinnan er góð . Með tímanum höfum við líka náð betri tökum á þessu fjölþætta hlutverki . Auk læknisstarfs og réttarlæknisrannsóknar metum við andlegt ástand konunnar eða karlsins - oft er viðkomandi í losti - en það geta líka verið allt frá tiltölulega litlum viðbrögðum , ef í hlut á sterkur einstaklingur , til einstaklings í sjálfsmorðshættu . Þetta þarf að meta og vísa viðkomandi áfram ef eitthvert hættuástand er á ferðinni . Hið venjulega læknishlutverk felst í að huga að áverkum og meðhöndla meiðsl og sár , tognanir og þvíumlíkt . Meðan við gerum þessar skoðanir þarf að vinna hinar réttarlæknisfræðilegu athuganir og skoðanir og taka sýni jafnóðum . Þannig að það geta komið stundir þegar manni finnst að brotaþolinn sé afskiptur . Þá þarf að sýna fram á að verið sé að gera það besta sem hægt er , því sýni þurfa auðvitað að vera rétt merkt og vel frá þeim gengið . " Er ekki boðið upp á einhvers konar handleiðslu ? ,, Jú , læknahópurinn hittist reglulega og við eigum eftir að taka saman reynslu okkar af því . Eins og algengt er með lækna þá finnst þeim að þeir eigi að geta ráðið við allt , sérstaklega eigið álag . Í fyrstu vorum við svolítið efins um þetta fyrirkomulag , en þetta hefur reynst mjög gagnlegt , ekki síst félagslega séð . Við sem erum í læknateyminu vinnum hvert á sínum vinnustað , hittumst mjög sjaldan og sum hver mundum við ekki hittast nema af því þessir fundir eru haldnir . Við höfum gagn og gaman af fundunum , tölum saman og hlæjum , erum líka að greiða úr hagnýtum málum , gera ráðstafanir , áætlanir og taka ákvarðanir . Auk þess getum við létt á okkur og rætt um erfiða hluti . " Hvað rekur fólk til þess að vera í þessu ofan á fullt starf ? ,, Ég held að fyrst og fremst hafi ég haft þá tilfinningu frá upphafi að þarna væri hægt að gera gagn . Og ennþá held ég að flestum okkar finnist að svo sé . Við fáum svörun við vinnu okkar tiltölulega fljótt . Hittum konuna sem við tókum á móti aftur eftir tvær vikur og finnum að hún er fegin að hafa komið . Móttakan hefur nýst henni . En hvort nauðgunum fækkar eða ekki er auðvitað mjög erfitt að meta . Ég á frekar von á að svo sé . Það að þessum málaflokki er almennilega sinnt og brotaþolar finna að þeir eiga einhvern vettvang leiðir ef til vill til einhverrar viðhorfsbreytingar . Þótt tíðnitölur segi það ekki beint , þar sem ekki er hægt að segja til um hve margir voru ótaldir áður , þá er það mín trú . " Hvað með karlana ? ,, Ennþá held ég að þeir séu ragari við að koma en konurnar en það er vonandi að breytast . " Er Neyðarmóttakan ekki orðin þjónusta sem allir reikna með ? ,, Jú , ég held að það sé reynsla þeirra sem hafa komið og aðstandenda eða vina sem koma með , að þjónustan sé búin að sanna sig . Neyðarmóttakan er komin til að vera . "