Vandamiðað nám - Stöðug þekkingaröflun Rætt við Stewart P. Mennin Á síðustu árum hefur rutt sér til rúms bæði austan hafs og vestan ný aðferðafræði við kennslu í læknisfræði . Aðferðin nefnist á ensku Problem-based Learning eða vandamiðað nám ( hefur einnig verið nefnt lausnaleit á íslensku ) . Vandamiðað nám byggir á því að nemandinn sjálfur leiti lausna á vandamálinu með því að nýta þá þekkingu og reynslu sem hann hefur þegar aflað sér og uppgötvi þannig hvar skórinn kreppir , hvar þekkingu brestur og hvaða spurninga þarf að spyrja til að leita nauðsynlegrar , áframhaldandi þekkingar . Nýlega var staddur hér á landi í boði læknadeildar Háskóla Íslands Stewart P. Mennin prófessor við The University of New Mexico School of Medicine , en það er einn þeirra háskóla sem tekið hefur upp aðferðir vandamiðaðs náms við menntun læknanema . Mennin hélt námskeið í þessari nýju kennsluaðferð fyrir kennara læknadeildar auk fyrirlestra og sýnikennslu fyrir nemendur og kennara . Prófessor Mennin sagði í samtali við Læknablaðið að markmiðið með komu sinni hingað væri að stuðla að kynningu innan læknadeildar á ákveðnum hugmyndum og aðferðum sem beitt hefur verið við kennslu læknanema , aðferðum sem byggja á virkni nemenda sjálfra í kennslunni og því að nemendur beiti gagnrýninni framsetningu við lausn vandamála . Námið er skipulagt þannig að nemendur vinna í litlum hópum og vinna með raunveruleg , lifandi sjúkratilfelli . Þekkingarferlið er mikilvægt , ferli þess hvernig þekkingin verður til , hvernig unnt er að auka við hana og á hvern hátt nemendur geta sannreynt þekkingargrundvöll sinn . - Í kennslu legg ég áherslu á að nemendur spyrji sig ákveðinna spurninga , segir Mennin . Hvað kunna nemendur þegar að vita um þetta ákveðna tilfelli , frá námi sínu , reynslu og lífi . Nemendur uppgötva stöðugt hvar þekking þeirra liggur og hvar mörkin eru . Ennfremur uppgötva nemendur að þeir verða að auka við þekkinguna til að komast lengra , og þá spyr ég : hvað þurfið þið læra ? Hvað skortir ? Á þennan hátt geta nemendur stöðugt , raunar allt lífið , haldið áfram að læra til að auka færni sína og þekkingu . - En gerir þetta nemendur að betri læknum ? - Við þeirri spurningu er ekkert einfalt svar . Hvernig á að vera unnt að mæla það ? Verða sjúklingarnir hraustari eða lífið betra ? Ég vildi gjarnan geta sagt já , en get það ekki vegna þess að engar slíkar rannsóknir hafa verið gerðar . Setji ég á hinn bóginn fram spurningarnar : eru nemendur ánægðari í skólanum , líður þeim betur , læra þeir meira , sýna þeir meiri færni við útskrift og á þjálfunartíma , geta þeir haldið áfram að læra allt sitt líf , leita þeir oftar en aðrir vinnu á stöðum þar sem raunveruleg þörf er fyrir menntun þeirra , þá er svarið játandi við öllum spurningunum . - En aðferðafræði vandamiðaðs náms einskorðast ekki við kennsluna heldur hlýtur hún einnig að taka til þess hvernig menntunin er metin . Hér til dæmis geta nemendur staðið sig vel á prófum en ekki endilega þegar út í raunveruleikann er komið . Þeir geta fengið háar einkunnir takist þeim að skrá mikinn fjölda staðreynda . Að koma staðreyndunum saman í heildstæða einingu og nýta þær til lausnar vandamála er hins vegar allt annar handleggur . - Ef við ætlum að kenna nemendum á þann hátt að nota ákveðin vandamál sem uppsprettu þekkingar þá verðum við að prófa þá með vandmálum , með raunverulegum sjúklingum , uppsettum stöðluðum tilfellum eða tilbúnum á pappírnum . Það er ekki nóg að vita , nemendur verða að vita hvernig og þeir verða einnig að sýna hvernig . Við viljum að bæði nemendur og kennarar geti sagt : ég veit þetta , en hvernig beiti ég þekkingunni , hvernig nýtist hún mér til lausnar á því vandamáli sem fyrir liggur ? Á þennan hátt ættu próf að vera kennsluefni en ekki einungis próf. Þannig að nemendur geti lært af prófinu hvers þeir eru megnugir og hvar þekkingu brestur , hvar þarf að bæta við sig . Þannig verður prófið einskonar kynning á færni , á samskiptum við sjúklinga , lýsing á hugmyndum nemanda , þar sem hann verður að verja álit sitt , hvers vegna grípa skal til ákveðinnar meðferðar og hvaða upplýsingar og staðreyndir liggja til grundvallar . Í stuttu máli : samspil hvaða þátta getur útskýrt vandamál þess sjúklings sem prófið byggir á og hvers vegna valdi nemandinn þá meðferðarleið sem valin var . Þetta er mjög ólíkt framsetningu prófa sem byggja á staðreyndaupptalningu . Á þennan hátt verður prófið eðlilegur hluti námsefnisins , ef námsefni er breytt verða kennsluaðferðir jafnframt að breytast í takt . - Mjög mörg háskólasjúkrahús hafa frábæra rannsóknaaðstöðu og meðferðarmöguleika en leggja ekki jafn þunga áherslu á menntunarþáttinn og aðferðirnar við kennslu . Markmiðið er hins vegar að nota kennslufræðina til jafns við vísinda - og rannsóknavinnu . Mennin kvað þetta vera hluta þess sem hann hefði fjallað um í fyrirlestrum sínum og á fundum með kennurum læknadeildar . Hann kvaðst ennfremur hafa átt ánægjulegt samtal við landlækni þar sem meðal annars bar á góma hvernig þessi framgangsmáti við kennslu læknanema gæti orðið heilbriðgisþjónustunni og læknisfræðinni í landinu til góða . Runólfur Pálsson lektor í lyflæknisfræði við læknadeild Háskóla Íslands , sem sat fund Læknablaðsins með Mennin , kvaðst afar ánægður með komu hans hingað . Sjálfur kynntist hann aðferðum vandamiðaðs náms í framhaldsnámi sínu í Bandaríkjunum og sagði álit sitt það að breytinga væri og hefði lengi verið þörf innan læknadeildar . Báðir vildu þeir leggja áherslu á að þessi aðferð við uppfræðslu örvaði bæði nemendur og kennara við þekkingaröflun . Nemendur fá gríðarlega hvatningu til að læra , ekki síst vegna þess að þeir bera sjálfir ábyrgð á lærdóm sínum . Þeir verða að gera sér grein fyrir hvers þeir þarfnast í náminu , aðferðin hefur nemandann sem útgangspunkt og nemendum líkar þetta vel . Lokaorðin voru þau að með þessu væri endurvakin gleðin yfir því að vera í skóla .