Hver er heimsmeistari í vísindum ? Er það sá sem hefur verið duglegastur á rannsóknastofunni eða sá sem komið hefur nafninu sínu á flestar vísindagreinar ? Eða er það sá sem hefur nælt sér í flest verðlaun og viðurkenningar ? Er yfirhöfuð hægt að mæla vísindastarf ? Um það er eflaust hægt að deila lengi og hætt við að niðurstaðan verði ekki mjög afdráttarlaus . Þó eru þeir til sem reyna að mæla vísindastarf . Fyrirtækið Thomson ISI í Tórontó í Kanada hefur til dæmis birt reglulega undanfarinn áratug lista yfir þá vísindamenn sem mest er vitnað í . Aðferðin á sér stoð í hefðbundnu vísindastarfi sem byggist ekki bara á því að sinna sínu hljóðláta starfi bak við luktar dyr rannsóknastofunnar heldur verði vísindin ekki að vísindum fyrr en birtar hafa verið greinar í viðurkenndum vísindaritum um rannsóknirnar . Aðrir vísindamenn vitna svo í þær greinar sem þeir telja markverðastar til að styðja sínar niðurstöður og ályktanir . Aðferðin byggist sem sé á því að starfsmenn fyrirtækisins skanna 4000 vísindarit til að finna þá vísindamenn sem oftast er vitnað í . Niðurstöðurnar eru síðan flokkaðar eftir löndum og fræðigreinum , hvaða stofnanir eða háskólar eiga flesta fulltrúa á listanum og þar fram eftir götunum . Í grein sem birtist í breska dagblaðinu Guardian í haust ( 1 ) er birtur listi sem Thomson ISI tók saman yfir þá 25 vísindamenn sem oftast hefur verið vitnað í undanfarin 20 ár , eða frá 1983 - 2002 . Samkvæmt honum ber Bert Vogelstein prófessor í erfðafræði við John Hopkins háskólann í Maryland í Bandaríkjunum höfuð og herðar yfir aðra vísindamenn . Á síðustu 20 árum hefur hann birt 361 vísindagrein og í þær hefur verið vitnað hvorki meira né minna en 106.401 sinni . Yfirburðir hans eru miklir því næsti maður á listanum hefur birt 541 grein á sviði lyfjarannsókna en í þær hefur " aðeins " verið vitnað 68.889 sinnum . Listinn er athyglisverður fyrir margra hluta sakir , ekki síst þá að á honum eru eingöngu vísindamenn í lífvísindum , aðrar fræðigreinar komast ekki á blað . Sameindalíffræði og erfðafræði eiga 11 fulltrúa á listanum , læknavísindi átta , líffræði og lífefnafræði fjóra og lyfjafræði tvo . Í blaðinu er reyndar einnig vitnað í lista með 50 mest tilvitnuðu vísindamönnunum en á honum eru einungis þrjár konur , aðeins níu starfa utan Bandaríkjanna og enginn eðlisfræðingur kemst á blað . Nú geta menn haft ýmsar efasemdir um þennan lista en að sögn fróðra manna sem Guardian vitnar í leikur enginn vafi á því að Bert Vogelstein er mikill afburða vísindamaður . Hann hefur starfað lengi að rannsóknum á ristilkrabbameini og erfðaþáttum þess og bandarískur kollega hans segir að menn spyrji á hverju ári hvort ekki sé örugglega komin röðin að Vogelstein til að hljóta Nóbelsverðlaunin í læknisfræði . Það hefur þó ekki orðið enn . Nóbelsverðlaun eru heldur ekki einhlítur mælikvarði á framlag vísindamanna . Sá sem kemur næstur á eftir Vogelstein heitir Salvador Moncada og er frá El Salvador en starfar við lyfjafræðirannsóknir í University College í Lundúnum . Hann hefur einkum fengist við rannsóknir á aspiríni og verkun þess . Á níunda áratug síðustu aldar gerði hann merka uppgötvun á hlutverki nituroxíðs sem frumur í æðaveggjum framleiða til að greiða fyrir blóðflæði um æðar en það hamlar gegn myndun blóðtappa . Þetta þótti afar gagnleg og merkileg uppgötvun og því kom það öllum á óvart að þegar veitt voru Nóbelsverðlaun fyrir hana féllu þau ekki í skaut Moncada heldur allt annars manns sem að vísu hafði einnig starfað að rannsóknum á nituroxíði . Talning á tilvitnunum hefur einn augljósan galla : það eru ekki greinarnar sem ollu straumhvörfum sem oftast er vitnað í heldur eru það fyrst og fremst greinar sem hafa mikið praktískt gildi . Oft er það svo í vísindum að fyrst birtist grein sem setur fram nýja kenningu . Sú grein setur af stað mikið ferli rannsókna sem fylla upp í myndina og sanna eða afsanna kenninguna eða hluta hennar . Loks þegar kenningin hefur sannað gildi sitt taka að birtast greinar sem leiðbeina um beitingu hennar , greinar um aðferðafræði , tölvulíkön , klínískar leiðbeiningar og leiðarvísar um meðferð eða rannsóknir . Það eru þessar síðastnefndu greinar sem oftast er vitnað til í fræðigreinum vísindamanna . Þetta sést glöggt á lista sem birtur er í Guardian yfir fimm mest ívitnuðu greinar síðustu tveggja áratuga . Þær eru allar lýsingar á rannsóknaraðferðum og sú sem langmest er vitnað í , eða tæplega 50 þúsund sinnum , greinir frá fljótlegri og einfaldri aðferð til að einangra RNA í frumum mannslíkamans . Það er óþarfi að taka það fram að enginn Íslendingur komst á þá lista sem vitnað er til hér að framan . Hins vegar geta íslenskir vísindamenn , ekki síst læknar , borið höfuðið hátt ef marka má erindi sem Runólfur Pálsson nýrnalæknir á Landspítalanum flutti á Heilbrigðisþingi nú í nóvember . Hann vitnaði í úttektir sem gerðar hafa verið á vegum Institute for Scientific Information á vísindastarfsemi eftir löndum . Stofnunin mældi vísindalega virkni einstakra landa innan OECD á árabilinu 1981 - 1999 með því að telja fjölda birtra greina og tilvitnanir í þær . Þá kom í ljós að Íslendingar voru efstir á blaði í þremur greinum : klínískri læknisfræði , jarðvísindum og hugvísindum . Önnur úttekt mældi meðalfjölda tilvitnana í birtar greinar um klíníska læknisfræði á árunum 1994 - 1998 og þar tróndu íslenskir læknar á toppnum með tæplega sjö tilvitnanir en bandarískir læknar voru næstir með innan við sex tilvitnanir og meðaltal allra 170 landanna sem úttektin náði til var rúmlega fjórar tilvitnanir í hverja grein . Á sviði erfðafræði og sameindalíffræði var árangur íslenskra vísindamanna ekki eins mikill því þar voru þeir rétt undir meðaltali allra landanna . Það hefur hlaupið mikill vöxtur í íslenskar vísindarannsóknir undanfarna áratugi eins og öllum er kunnugt og í tölum sem Runólfur birti kom þessi vöxtur berlega í ljós . Þær sýndu fjölda birtra greina um klíníska læknisfræði og erfðafræði og sameindalíffræði miðað við höfðatölu á árabilinu 1981 - 1998 . Þar kemur fram að árið 1981 voru íslenskir vísindamenn ekki hálfdrættingar kollega sinna í 22 OECD-ríkjum . Árið 1998 hafði þetta snúist við : íslenskir vísindamenn birtu að meðaltali 50 - 65% fleiri greinar miðað við höfðatölu en kollegar þeirra í 22 OECD-löndum .