Ísafold , 4. ágúst 1894 , 21. árg. , 49. tbl. , forsíða : Mikils háttar nýmæli . Það er járnbrautin íslenska , og hitt annað , er henni fylgir . Fyrirsögn hefði það þótt fyrir nokkrum árum , meira að segja fyrir nokkrum mánuðum , meira að segja fyrir nokkrum mánuðum , að alþingi 1894 hefði til meðferðar frumvarp um að leggja hér járnbrautir , svo og svo miklar , um helstu byggðir landsins . Enginn hérlendur maður hafði rétt til skamms tíma látið sér verða það á , að hugsa svo hátt . Þeir sem lengst komust og glæsilegastar vonir gerðu sér um framtíð landsins , hugsuðu sér fyrstu tilraunir í þá átt eftir svo sem hálfa öld eða vel það . Vesturheimsblöðin íslensku höfðu að vísu komið með einhverjar þess kyns bollaleggingar fyrir nokkrum árum , um járnbraut frá Reykjavík norður á Akureyrir ; en hérna megin hafs mun hver einasta sál hafa skoðað það eins og loftkastala , eins og " vesturheimskan vind " - talið slíkt allsendis óframkvæmanlegt , þótt af alvöru væri hugsað af þeim , sem upp kom með það og af velvildarhug til landsins . Sumir munu nú ef til vill skoða þessa ráðagerð , sem hér er nú á prjónum og þegar komin á dagskrá Alþingis , eins og framhald af þessum vesturheimska vindi og ekki annað , þar sem frumkvöðull hennar og flutningsmaður við þingið er landi einn frá Vesturheimi og hann nákominn helsta blaðinu þar . Í annan stað mun eigi trútt um , að einhverjir taki ráðagerð þessa alla eins og útflutningsbrellu , með því að áminnstur höfundur hennar og flutningsmaður hér er við riðinn eina vesturflutningalínuna héðan . En hvernig þeir fara að kom því heim , er þó ekki gott að sjá . Það mun þó vera að sjá vofur um hábjartan dag . Því að þó að ráðgjörðar séu í sambandi við járnbrautina fyrirhuguðu tíðar og stöðugar gufuskipsferðir bæði kring um land og til Englands , þá greiðir það ekki mikið fyrir fólksflutningum til Ameríku . Það er skemmstur spottinn af leiðinni . Fyrir þeim greiðir það mest , að regluleg fólksflutningaskip , meginhafsskip , gangi beina leið milli Íslands og Ameríku , manni , sem þar hefir alið mikinn kafla æfi sinnar , um eða yfir 20 ár , og kynnst þar rækilega því sem hér að lýtur eða yfir höfuð mikils háttar fyrirtækjum og framkvæmdum til samgöngubóta , og það í óbyggðu eða hálfbyggðu landi , eins og hér má segja að sé raunar í vissum skilningi . Slíkri þekkingu erum vér gjörsamlega frásneiddir hér á þessari afskektu eyju , nema lítils háttar af bókum , en hún dregur skammt . Það er og kunnugt um landa þennan , hr. Sigtrygg Jónasson , að hann er mikils metinn maður vestur þar , hefir verið talinn einhver hinn helsti og fremsti meðal íslenskra leikmanna þar frá upphafi hinnar íslensku nýlendu í Canada . Hr. Sigtr . Jónasson hefir nú komið ráðagerð þessari það lengra en bara á pappírinn , að hann hefir fengið enskan auðmann í Liverpool til þess að leggja hug á hana og gefa kost á nægilegu fjárframlagi í því skyni , gegn tilteknum kvöðum af hendi þings og stjórnar hér . Er þeim skilyrðum lauslega lýst í alþingisfréttum í þessu blaði . Því þó að félagið eigi í orði kveðnu að vera hlutafélag , og það með mjög smáum hlutum , svo að jafnvel almenningur hér á landi gæti tekið þátt í því , þá er auðvitað svo sem ekki neitt á því byggt . Fyrst um sinn er nú ekki meira formað af járnbrautargerð en 50 enskra mílna stúfur eða 10 ½ danskra hér austur á bóginn frá Reykjavík , eitthvað austur eftir Árnessýslu . Er það vitanlega vel til fallið að því leyti til , að hvergi á landinu eru þó fremur líkindi til að járnbraut mundi svara kostnaði einhvern tíma . Árnessýsla er það hérað landsins , er einna mestum búnaðarframförum ætti að geta tekið , og hefir þann kost að auki , að vera mjög nærri höfuðstaðnum . Flestir munu nú þykjast geta fullyrt , að mesta fjarstæða sé , að járnbraut þangað mundi svara kostnaði að svo stöddu . Mun og illt að rengja það , og sennilegt , að jafnvel frumkvöðlum þessa áforms detti það ekki í hug . Þó má þess geta , að hér munu menn almennt enga hugmynd hafa um það , að járnbrautir eiga varla saman nema nafnið . Þær járnbrautir , er lengst hefir mátt lesa um í bókum og algengastar eru um hinn menntaða heim , kosta frá ½ - 1 milj . króna hver míla dönsk , og jafnvel þaðan af meira . Væri þess konar járnbraut tekin í mál hér , er hægur vandi að fullyrða , að hún mundi aldrei svara kostnaði , þar sem einfaldar rentur af frumkostnaðinum til hennar , 10 mílna stúfs , yrðu allt að 400.000 kr . Nei . Hér er átt við járnbraut , sem ekki á að kosta nema kring um 100.000 kr. mílan dönsk með öllu og öllu ; vögnum og öðrum áhöldum , brautarskálum m. m . Eru slíkar brautir vitnalega miklum mun ófullkomnari og að öllu minni háttar en hinar , en eru sagðir vel duga að reynslunnar vitni í strjálbyggðum löndum með fábreytilegum atvinnuvegum . Þá er og á hitt að líta , að sú spurning , hvort fyrirtækið muni svara kostnaði eða ekki , kemur þeim mest við , er ráðast vilja í það og hætta til þess miklu fé frá sjálfum sér . Hafi þeir þá sannfæringu , byggða vitanlega á marfalt meiri og betri þekkingu í slíkum efnum en vér höfum , hvað er þá um að tala ? Hið eina , sem þing og stjórn virðist þurfa um að hugsa og við sig að ráð í þessu efni , er það , hvort til þess sé leggjandi út í að skuldbinda landið til þessa 50.000 króna árlega framlags úr landssjóði í full 30 ár samfleytt . Hvort svo miklu sé fyrir að gangast , að það sé til vinnandi , og hvort landið sé þess megnugt , svo mörg horn sem það hefir í að líta . Það er mestur vandinn að leysa úr fyrra atriði spurningarinnar . Sé eingöngu á það litið , sem nefl . er næst , þá er bersýnilega mikils til of mikið í lagt , að verja 50.000 kr. á ári um heilan mannsaldur til þannig lagaðra samgöngubóta milli höfuðstaðarins og 1 - 2 sýslna , umfram allt það mikla fé , er þegar hefir varið úr landssjóði til vegabóta og brúa einmitt á því sama svæði og verja verður eftirleiðis til framhalds þeim og viðhalds . En það er auðvitað ekki hið rétta sjónarmið . Þetta fyrirtæki er að skoða eins og tilraun er fyrir allt landið með vísi til þeirra samgöngutækja , er aðrar þjóðir hafa lengi haft og notað sér til mikilla hagsbóta . Slíka tilraun verður að gera fyrst á einum stað , og væri heimskulegt að metast um það , þó að eitt hérað eða fáein nytu beinna hagsmuna af því , en hin ekki . Sé það hyggilega og haganlega valið , er ekkert um það að segja frekar . Nú vill svo vel til , að umfram það , er þetta hérað , Árnessýsla , hefir sér til ágætis sem mjög líklegt til mikilsháttar jarðarbóta , þá hefir það , eins og kunnugt er , langmest aðdráttarafl á öllu landinu fyrir útlenda ferðamenn ; enda vakir það óefað fyrir frumkvöðlum járnbrautaráforms þessa , að brautin muni verða til þess að margfalda aðstreymi þeirra hingað , einkum er henni fylgja tíðar , stöðugar og reglulegar gufuskipaferðir þaðan , sem mest er von skemmtiferðamanna og er einhver mesti siglingamiðdepill í heimi . - - Gufuskipaferðirnar , sem í boði eru frá sama stað , munu víðar fá góðan byr en járnbrautin . En þær standa að sögn ekki til boða öðru vísi en í sambandi við hana . Það væri óneitanlega veruleg framför frá því sem nú gerist . Að fá gufuskip hingað frá Liverpool aðra hvora viku allt sumarið og á hverjum mánuði á vetrum ! Mönnum mundi bregða við það . Og jafnframt strandferðir eins tíðar og reglulegar og tími og verður leyfir , án þeirrar tafar , er krókurinn til útlanda gerir , og hann alla leið til Kaupmannahafnar . En hvorttveggja aðeins lítið eitt dýrara en nú gerist . Mundu að sjálfsögðu hinar dönsku gufuskipaferðir hér milli landa halda áfram eftir sem áður , bæði samkvæmt stöðulögunum og vegna hinna dönsku verslunar , er haldið mundi við hér lengi vel , þó að þessi breyting kæmist á . Þetta væri í stuttu máli almennilega gerðarlegur framfaraviðleitniskippur , og mun það margur mæla , að slíks sé oss full þörf , til merkis um , að þjóðin ali þó með sér alvarlegan og verulegan viðreisnarhug , og t . d. vesturfarar þurfi ekki að bera það fyrir sig , að hér séu engir viðburðir hafðir til þess að koma landinu eitthvað á framfararekspöl hins menntaða heims . Því aðeins , að þjóðin vilji svo sem ekkert átak gera til þess að hafa sig upp , því aðeins getur hún sagt sér of vaxin fjárútlát þau , er hér er um að ræða . Hér er ekki um að tefla nema 50 - 60.000 kr. viðbót við það sem nú þegar er veitt til samgöngumála , og er það ekki neitt ægilegt stökk í rauninni . Ekki að vita einu sinni , að neitt þurfi að auka landssjóði tekjur með nýjum sköttum eða tollum í því skyni . Þeir sem lesið hafa bók hr. D. Thomsens , hljóta að hafa sannfærst um , hafi þeim eigi verið það ljóst áður , hve mikilsvert mundi fyrir landið að fá beint meginverslunarstraumnum héðan einmitt til Liverpool , einkum og sér í lagi fiskversluninni . Og þá hitt , að geta sent fiskinn héðan smátt og smátt allt árið beint á hinn besta heimsmarkað , í stað þess að ryðja honum öllum þangað í einni þvögu á haustin , sölunni til stórmikils hnekkis . Einnar einustu krónu ábati fyrir landsmenn á hverju skippundi af útfluttum fiski mundi einmitt samsvara öllum ársstyrknum til þessara gufuskipaferða , 50.000 kr . Samkeppnin við dönsku gufuskipin mundu landsmönnum síður en eigi bagaleg , hvorki til vöruflutninga né mannaferða . Fargjald á þeim hefir nú t . d. staðið í stað í meira en 30 ár , og verið alla tíða afar dýrt , við það sem annarsstaðar gerist , og svo mjög sem það hefir lækkað víðast ; og hefir það heft menn mjög frá utanferðum , í stað þess að þær hefði oss verið miklu hollara að væru örvaðar sem mest . Fljótar og greiðar samgöngur við önnur lönd haf nú og farið hríðversnandi hin síðari árin að því leyti til , sem viðstaða dönsku gufuskipanna á Færeyjum hefir farið sívaxandi . Hefir það og meðal annars hnekkt mikið ferðum útlendinga hingað . Þeim mundi bregða við hálfu fljótari ferð . - Það er í stuttu máli æði margt og mikið , sem gerir þetta mikils háttar nýmæli all girnilegt . En vitaskuld er einnig mikið og margt að athuga og íhuga , og síður en eigi flanandi í annað eins stórræði athugunarlaust . Það þarf nákvæmrar og ítarlegrar rannsóknar og íhugunar við áður . Ísafold , 4. ágúst 1894 , 21. árg. , 49. tbl. , forsíða : Mikils háttar nýmæli . Það er járnbrautin íslenska , og hitt annað , er henni fylgir . Fyrirsögn hefði það þótt fyrir nokkrum árum , meira að segja fyrir nokkrum mánuðum , meira að segja fyrir nokkrum mánuðum , að alþingi 1894 hefði til meðferðar frumvarp um að leggja hér járnbrautir , svo og svo miklar , um helstu byggðir landsins . Enginn hérlendur maður hafði rétt til skamms tíma látið sér verða það á , að hugsa svo hátt . Þeir sem lengst komust og glæsilegastar vonir gerðu sér um framtíð landsins , hugsuðu sér fyrstu tilraunir í þá átt eftir svo sem hálfa öld eða vel það . Vesturheimsblöðin íslensku höfðu að vísu komið með einhverjar þess kyns bollaleggingar fyrir nokkrum árum , um járnbraut frá Reykjavík norður á Akureyrir ; en hérna megin hafs mun hver einasta sál hafa skoðað það eins og loftkastala , eins og " vesturheimskan vind " - talið slíkt allsendis óframkvæmanlegt , þótt af alvöru væri hugsað af þeim , sem upp kom með það og af velvildarhug til landsins . Sumir munu nú ef til vill skoða þessa ráðagerð , sem hér er nú á prjónum og þegar komin á dagskrá Alþingis , eins og framhald af þessum vesturheimska vindi og ekki annað , þar sem frumkvöðull hennar og flutningsmaður við þingið er landi einn frá Vesturheimi og hann nákominn helsta blaðinu þar . Í annan stað mun eigi trútt um , að einhverjir taki ráðagerð þessa alla eins og útflutningsbrellu , með því að áminnstur höfundur hennar og flutningsmaður hér er við riðinn eina vesturflutningalínuna héðan . En hvernig þeir fara að kom því heim , er þó ekki gott að sjá . Það mun þó vera að sjá vofur um hábjartan dag . Því að þó að ráðgjörðar séu í sambandi við járnbrautina fyrirhuguðu tíðar og stöðugar gufuskipsferðir bæði kring um land og til Englands , þá greiðir það ekki mikið fyrir fólksflutningum til Ameríku . Það er skemmstur spottinn af leiðinni . Fyrir þeim greiðir það mest , að regluleg fólksflutningaskip , meginhafsskip , gangi beina leið milli Íslands og Ameríku , manni , sem þar hefir alið mikinn kafla æfi sinnar , um eða yfir 20 ár , og kynnst þar rækilega því sem hér að lýtur eða yfir höfuð mikils háttar fyrirtækjum og framkvæmdum til samgöngubóta , og það í óbyggðu eða hálfbyggðu landi , eins og hér má segja að sé raunar í vissum skilningi . Slíkri þekkingu erum vér gjörsamlega frásneiddir hér á þessari afskektu eyju , nema lítils háttar af bókum , en hún dregur skammt . Það er og kunnugt um landa þennan , hr. Sigtrygg Jónasson , að hann er mikils metinn maður vestur þar , hefir verið talinn einhver hinn helsti og fremsti meðal íslenskra leikmanna þar frá upphafi hinnar íslensku nýlendu í Canada . Hr. Sigtr . Jónasson hefir nú komið ráðagerð þessari það lengra en bara á pappírinn , að hann hefir fengið enskan auðmann í Liverpool til þess að leggja hug á hana og gefa kost á nægilegu fjárframlagi í því skyni , gegn tilteknum kvöðum af hendi þings og stjórnar hér . Er þeim skilyrðum lauslega lýst í alþingisfréttum í þessu blaði . Því þó að félagið eigi í orði kveðnu að vera hlutafélag , og það með mjög smáum hlutum , svo að jafnvel almenningur hér á landi gæti tekið þátt í því , þá er auðvitað svo sem ekki neitt á því byggt . Fyrst um sinn er nú ekki meira formað af járnbrautargerð en 50 enskra mílna stúfur eða 10 ½ danskra hér austur á bóginn frá Reykjavík , eitthvað austur eftir Árnessýslu . Er það vitanlega vel til fallið að því leyti til , að hvergi á landinu eru þó fremur líkindi til að járnbraut mundi svara kostnaði einhvern tíma . Árnessýsla er það hérað landsins , er einna mestum búnaðarframförum ætti að geta tekið , og hefir þann kost að auki , að vera mjög nærri höfuðstaðnum . Flestir munu nú þykjast geta fullyrt , að mesta fjarstæða sé , að járnbraut þangað mundi svara kostnaði að svo stöddu . Mun og illt að rengja það , og sennilegt , að jafnvel frumkvöðlum þessa áforms detti það ekki í hug . Þó má þess geta , að hér munu menn almennt enga hugmynd hafa um það , að járnbrautir eiga varla saman nema nafnið . Þær járnbrautir , er lengst hefir mátt lesa um í bókum og algengastar eru um hinn menntaða heim , kosta frá ½ - 1 milj . króna hver míla dönsk , og jafnvel þaðan af meira . Væri þess konar járnbraut tekin í mál hér , er hægur vandi að fullyrða , að hún mundi aldrei svara kostnaði , þar sem einfaldar rentur af frumkostnaðinum til hennar , 10 mílna stúfs , yrðu allt að 400.000 kr . Nei . Hér er átt við járnbraut , sem ekki á að kosta nema kring um 100.000 kr. mílan dönsk með öllu og öllu ; vögnum og öðrum áhöldum , brautarskálum m. m . Eru slíkar brautir vitnalega miklum mun ófullkomnari og að öllu minni háttar en hinar , en eru sagðir vel duga að reynslunnar vitni í strjálbyggðum löndum með fábreytilegum atvinnuvegum . Þá er og á hitt að líta , að sú spurning , hvort fyrirtækið muni svara kostnaði eða ekki , kemur þeim mest við , er ráðast vilja í það og hætta til þess miklu fé frá sjálfum sér . Hafi þeir þá sannfæringu , byggða vitanlega á marfalt meiri og betri þekkingu í slíkum efnum en vér höfum , hvað er þá um að tala ? Hið eina , sem þing og stjórn virðist þurfa um að hugsa og við sig að ráð í þessu efni , er það , hvort til þess sé leggjandi út í að skuldbinda landið til þessa 50.000 króna árlega framlags úr landssjóði í full 30 ár samfleytt . Hvort svo miklu sé fyrir að gangast , að það sé til vinnandi , og hvort landið sé þess megnugt , svo mörg horn sem það hefir í að líta . Það er mestur vandinn að leysa úr fyrra atriði spurningarinnar . Sé eingöngu á það litið , sem nefl . er næst , þá er bersýnilega mikils til of mikið í lagt , að verja 50.000 kr. á ári um heilan mannsaldur til þannig lagaðra samgöngubóta milli höfuðstaðarins og 1 - 2 sýslna , umfram allt það mikla fé , er þegar hefir varið úr landssjóði til vegabóta og brúa einmitt á því sama svæði og verja verður eftirleiðis til framhalds þeim og viðhalds . En það er auðvitað ekki hið rétta sjónarmið . Þetta fyrirtæki er að skoða eins og tilraun er fyrir allt landið með vísi til þeirra samgöngutækja , er aðrar þjóðir hafa lengi haft og notað sér til mikilla hagsbóta . Slíka tilraun verður að gera fyrst á einum stað , og væri heimskulegt að metast um það , þó að eitt hérað eða fáein nytu beinna hagsmuna af því , en hin ekki . Sé það hyggilega og haganlega valið , er ekkert um það að segja frekar . Nú vill svo vel til , að umfram það , er þetta hérað , Árnessýsla , hefir sér til ágætis sem mjög líklegt til mikilsháttar jarðarbóta , þá hefir það , eins og kunnugt er , langmest aðdráttarafl á öllu landinu fyrir útlenda ferðamenn ; enda vakir það óefað fyrir frumkvöðlum járnbrautaráforms þessa , að brautin muni verða til þess að margfalda aðstreymi þeirra hingað , einkum er henni fylgja tíðar , stöðugar og reglulegar gufuskipaferðir þaðan , sem mest er von skemmtiferðamanna og er einhver mesti siglingamiðdepill í heimi . - - Gufuskipaferðirnar , sem í boði eru frá sama stað , munu víðar fá góðan byr en járnbrautin . En þær standa að sögn ekki til boða öðru vísi en í sambandi við hana . Það væri óneitanlega veruleg framför frá því sem nú gerist . Að fá gufuskip hingað frá Liverpool aðra hvora viku allt sumarið og á hverjum mánuði á vetrum ! Mönnum mundi bregða við það . Og jafnframt strandferðir eins tíðar og reglulegar og tími og verður leyfir , án þeirrar tafar , er krókurinn til útlanda gerir , og hann alla leið til Kaupmannahafnar . En hvorttveggja aðeins lítið eitt dýrara en nú gerist . Mundu að sjálfsögðu hinar dönsku gufuskipaferðir hér milli landa halda áfram eftir sem áður , bæði samkvæmt stöðulögunum og vegna hinna dönsku verslunar , er haldið mundi við hér lengi vel , þó að þessi breyting kæmist á . Þetta væri í stuttu máli almennilega gerðarlegur framfaraviðleitniskippur , og mun það margur mæla , að slíks sé oss full þörf , til merkis um , að þjóðin ali þó með sér alvarlegan og verulegan viðreisnarhug , og t . d. vesturfarar þurfi ekki að bera það fyrir sig , að hér séu engir viðburðir hafðir til þess að koma landinu eitthvað á framfararekspöl hins menntaða heims . Því aðeins , að þjóðin vilji svo sem ekkert átak gera til þess að hafa sig upp , því aðeins getur hún sagt sér of vaxin fjárútlát þau , er hér er um að ræða . Hér er ekki um að tefla nema 50 - 60.000 kr. viðbót við það sem nú þegar er veitt til samgöngumála , og er það ekki neitt ægilegt stökk í rauninni . Ekki að vita einu sinni , að neitt þurfi að auka landssjóði tekjur með nýjum sköttum eða tollum í því skyni . Þeir sem lesið hafa bók hr. D. Thomsens , hljóta að hafa sannfærst um , hafi þeim eigi verið það ljóst áður , hve mikilsvert mundi fyrir landið að fá beint meginverslunarstraumnum héðan einmitt til Liverpool , einkum og sér í lagi fiskversluninni . Og þá hitt , að geta sent fiskinn héðan smátt og smátt allt árið beint á hinn besta heimsmarkað , í stað þess að ryðja honum öllum þangað í einni þvögu á haustin , sölunni til stórmikils hnekkis . Einnar einustu krónu ábati fyrir landsmenn á hverju skippundi af útfluttum fiski mundi einmitt samsvara öllum ársstyrknum til þessara gufuskipaferða , 50.000 kr . Samkeppnin við dönsku gufuskipin mundu landsmönnum síður en eigi bagaleg , hvorki til vöruflutninga né mannaferða . Fargjald á þeim hefir nú t . d. staðið í stað í meira en 30 ár , og verið alla tíða afar dýrt , við það sem annarsstaðar gerist , og svo mjög sem það hefir lækkað víðast ; og hefir það heft menn mjög frá utanferðum , í stað þess að þær hefði oss verið miklu hollara að væru örvaðar sem mest . Fljótar og greiðar samgöngur við önnur lönd haf nú og farið hríðversnandi hin síðari árin að því leyti til , sem viðstaða dönsku gufuskipanna á Færeyjum hefir farið sívaxandi . Hefir það og meðal annars hnekkt mikið ferðum útlendinga hingað . Þeim mundi bregða við hálfu fljótari ferð . - Það er í stuttu máli æði margt og mikið , sem gerir þetta mikils háttar nýmæli all girnilegt . En vitaskuld er einnig mikið og margt að athuga og íhuga , og síður en eigi flanandi í annað eins stórræði athugunarlaust . Það þarf nákvæmrar og ítarlegrar rannsóknar og íhugunar við áður .