6 B MORGUNBLAÐIÐ , LAUGARDAGUR 19 . MARZ 1988 Guðrun Á. Simonar . Bænin i Tosca eftir Puccini . Þjóðleikhusið 1957 . V ið fráfall okkar mikilhæfu söngkonu , Guðrúnar Á. Símonar , hefði mér þótt við hæfi , að rifjuð yrði af því tilefni upp sú saga , þegar óperulistin nam land hér á Islandi , en þar var Guðrún ein af landnámsmönnunum og í rauninni hin fyrsta íslenska óperuprima - danna , sem hér starfaði . María JÖaYkan hafði unnið sína óperu - sigra á erlendum leiksviðum — og sama máli gegndi um aðra þá íslenska stórsöngvara , sem við höfðum eignast , Ara Jónsson , Pét - ur Á. Jónsson , Sigurð Skagfield , Stefán íslandi , Einar Kristjánsson og Þorstein Hannesson , allir höfðu þeir neyðst , til að starfa við erlend óperuhús — með þeim kostum og göllum sem því fylgir fyrir íslend - inga . Þetta hafði sínar eðlilegu orsakir — frambærilegt hús til óperuflutnings var ekki til í landinu fyrr en Þjóðleikhúsið tók til starfa 1950 . Ég hafði vænst þess , að saga hinna fyrstu óperusýninga hér og skerfur Guðrúnar yrði rakinn í minningargreinum um hina virtu söngkonu , en svo var ekki nema að litlu leyti . Mér varð enn ljósara við útför Guðrúnar , að gefhu tilefni , að full ástæða er til að rifja upp þessa sögu svo menn læri ekki fræðin aftur á bak . Mér er ekki málið skylt nema sem leiksögufræðingi og þykir þar rétt að hafa það held - ur er sannara reynist — en ég fór ungur að fylgjast með í leikhúsum ofe * « á því allflestar þær sýningar , sem hér virðist full astæða til að minna á ; man þær enda býsna vel . Staðreyndin er sú , að fyrsti gestaleikur , sem til Þjóðleikhúss - ins kom , — Brúðkaup Figarós frá Stokkhólmsóperunni — var á fjöl - um Þjóðleikhússins minna en tveimur mánuðum eftir vígsluna vorið 1950 . Ogþegar á fyrsta leik - ári sínu , stendur Þjóðleikhúsið svo fyrir fyrstu óperusýningu sinni , Rígólettó , svo að varla verður Guðlaugur Rósinkranz ográðgjaf - ar hans í tónlistarmálum sakaðir um , að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir þeim nýju möguleikum , sem þarna höfðu opnast fyrir söng - og leiklist . Til að taka þátt í þessari Rígólettó-sýningu var kallaður heim einn ástsælasti söngvari okk - Operan nemur land ar fyrr og síðar , Stefán íslandi , og við hlið hans þreytti annar frá - bær söngvari sína frumraun , Guð - mundur Jónsson , og hafði frægan sigur . Og aðrir góðir listarrienn , sem síðar áttu eftir að taka enn meiri þátt í þessu landnámi , Guð - munda Elíasdóttir og Kristinn Hallsson til dæmis , stigu þarna sín fyrstu spor á leiksviði . Það var að vonum , að ýmsir höfðu haft efasemdir um , að slíkt fyrirtæki myndi lukkast á íslandi , en þessi sýning tók af öll tvímæli . Og því var haldið ótrautt áfram . I næstu sýningu var Guðrún A. Símonar kölluð til leiks , þá varla búin að ljúka sínu mikla og vandhugsaða námi . Verkefnið var sígild óperetta Johanns Strauss Leðurblakan ( hver tók upp á því að kalla Leðurblökuna ' og Sígaunabaróninn óperur , eins og þær þyrftu eitthvað að skammst sín fyrir að vera einhverjar bestu óperettur sem samdar hafa ver - ið ? ) , og meðal annarra flytjenda voru Einar Kristjánsson , Ketill Jensson , Sigrún Magnúsdóttir , Elsa Sigfúss , Guðmundur Jónsson , eftir Svein Einarsson Sigurður Ólafsson og Lárus Ing - ólfsson ( Frosch ) . Þessari stefnu fylgdi leikhúsið svo fyrstu árin , að gefa jafnt ungum söngvurum og efnilegum tækifæri til að spreyta sig og gefa áhorfendum einnig tækifæri að sjá á íslensku leiksviðiþásöngvara , sem erlendh störfuðu . Árið eftir kom svo La Traviata , og síðan rak hvert verk - ið annað ; í Nitouche 1954 komu til dæmis fram nokkrir ungir söngvarar , sem síðar áttu eftir að láta mikið að sér kveða : Magnús Jónsson , Sigurveig og Ingveldur Hjaltested , Eygló Victorsdóttir og Svala Nielsen . I Pagliacci og Cav - alleria Rusticana sama ár kemur svo Þuríður Pálsdóttir fram í hlut - verki Lolu og síðar Neddu og verð - ur síðan forystusöngkona næstu árin ásamt Guðrúnu , Þuríður í flúrsöngnum og Guðrún á lýrisk - dramatíska sviðinu . Guðrún syng ur að sjálfsögðu Santuzzu ( og það gerði reyndar María Markan líka Guðrún Á. Símonar ( Freyja ) , Ólafur Þ. Jónsson ( Loki ) og Guðmundur Jónsson ( Þór ) í Þrymskviðú eftir Jón Asgeirsson . Þjóðleikhúsið 1974 . á tveimur sýningum ) ; síðar syngur hún svo Toscu á móti Stefáni og Guðmundi , þegar minnst var fímmtugsafmælis hins fyrrnefnda . Reyndar hafði Þjóðleikhúsið ekki frumkvæði um allar óperu - sýningar á þessum árum . Sýning Leikfélags Reykjavíkur á Miðlin - um 1952 , þar sem þær Guðmunda Elíasdóttir og Þuríður fóru á kost - um var mjög kærkomin tilbreyt - ing , því að þar var farið útfyrir alfaraveg 19. — aldarverkefnanna og minnt á nýsköpun í óperufag - inu . Og þá má og minnast La Bohéme-sýningar Félags ísl. ein - söngvara í Þjóðleikhúsinu , sem borin var uppi af glæsilegum hópi ungs hæfíleikafólks , sem allt var nýkomið frá námi og sprúðlandi af listrænni getu : Þar var Guðrún Mimi , Þuríður Musette , Magnús Jónsson Rudolfo , Guðmundur Marcel og þeir Kristinn Hallsson og Jón Sigurbjörnsson Schaunard og Colline . Mér er mjög minnis - stætt , þegar ég hlustaði með Guð - rúnu á upptöku frá þessari sýn - ingu , mörgum árum síðar . Þá hvíslaði hún : „ Hugsaðu þér , þetta var ég ! Ég gat sungið svona ! " En hún mátti vera stolt . Erlendur tón - listarfrömuður , sem ég lét heyra þessa upptöku , líkti henni óðar við Licia Albanese , einn fremsta túlk - anda þessa hlutverks á Scala og Metropolitan á þesari öld . Smám saman tók Sigurveig Hjaltested við af Guðmundu Elíasdóttur sem helsta mezzósópransöngkona okk - ar . En sagan hélt áfram . Sigurður Björnsson og síðar Erlingur Vig - fússon og Olafur Þ. Jónsson fóru utan og störfuðu þar , og Guð - mundur Guðjónsson bar upp flest helstu tenórhlutverkin eftir að Magnús Jónsson fór á Konung - lega . Reyndar barst liðsauki að utan , þegar Þorsteinn Hannesson kom heim frá Covent Garden ( hann söng m.a . Tamínó í Töfra - flautunni ) , og eins munaði heldur en ekki um Sigurð og Magnús , eftir að þeir komu heim aftur ; en þá erum við farin að teygja okkur yfir á áttunda áratuginn . En fyrst Töfraflautuna bar á góma , má minnast þess , að henni og La Bohéme stýrði Lárus Pálsson og má hann því heita hinn fyrsti íslenski óperuleikstjóri ( ásamt Einari Pálssyni , sem átti heiðurinn af Miðlinum ) ; annars hafði Þjóð - leikhúsið yfirleitt " kallað hingað útrefidinga til að stýra þessum sýningum . Dr. Urbancic bar veg