Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 20. desember . Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja Guðni Th. Jóhannesson , núverandi forseti og sagnfræðingur , ræddi Afríkuveiðar Íslendinga , meðal annars Samherja , og setti þær í sögulegt samhengi í viðtali við DV árið 2012 . Hann benti á tvískinnunginn í því að Íslendingar væru nú orðnir úthafsveiðiþjóð . Þorsteinn Már boðaði forföllÞorsteinn Már Baldvinsson , forstjóri Samherja , boðaði forföll á sjávarútvegsráðstefnunni sem haldin var í Hörpu nokkrum dögum fyrir birtingu Samherjaskjalanna . Guðni Th. Jóhannesson hélt opnunarávarp á ráðstefnunni og átti Þorsteinn að stíga í pontu á eftir forsetanum . Mynd : Heiða Helgadóttir Stundin endurbirtir hér greinina og viðtalið við Guðna Th. úr DV í ljósi umfjallana Wikileaks , Kveiks , Stundarinnar og Al Jazeera um Samherjaskjölin og stórfelldar mútugreiðslur Samherja til áhrifamanna í Namibíu í skiptum fyrir fiskiveiðikvóta . Núverandi blaðamaður Stundarinnar , Ingi F. Vilhjámsson , skrifaði greinina . Grein um Afríkuveiðar Íslendinga og viðtal við Guðna T. Jóhannesson „ Hinu unga lýðveldi var þröngur stakkur skorinn , erlendur togarafloti drottnaði á heimamiðum , útgerðir í Hull og Grimsby og hafnarborgum meginlandsins hirtu arðinn af Íslendingum . “ Þetta sagði Ólafur Ragnar Grímsson , forseti Íslands , í ávarpi sínu í sérblaði um þorskastríðin sem almannatengslafyrirtækið Athygli gaf út árið 2008 . Blaðið hét Stríðið um miðin . Segja má að þessi söguskoðun Ólafs Ragnars á mikilvægi þorskastríðanna þriggja og útfærslu fiskveiðilögsögunnar sé nokkuð útbreidd og almenn í þjóðarsálinni . Flestir landsmenn telja að það hafi verið til góðs fyrir sjálfstæði íslands og þjóðarbúið þegar fiskveiðilögsagan var á nærri 30 ára tímabili , 1948 til 1976 , færð út í 200 sjómílur . Fáir atburðir í sögu íslands á tuttugustu öld eru þjóðinni eins mikið hjartans mál og þorskastríðin . Íslendingar líta svo á að þeir hafi brugðist við óréttlæti frá hendi stærri og valdameiri þjóða sem bjuggu yfir öflugri skipakosti og arðrændu hana með fiskveiðum á miðunum við landið . Að eiga kökuna og éta hana líkaEitt af því sem bent var á í grein DV var hversu sérstakt það væri að Samherja fjárfesti í Morgunblaðinu til að berjast gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu á sama tíma og fyrirtækið fengi kvóta í Afríku í gegnum Evrópusambandið . Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja í leyfi . DV hefur að undanförnu fjallað um fiskveiðar íslenskra útgerðarfyrirtækja úti fyrir ströndum Vestur-Afríku . Að minnsta kosti fimm íslensk útgerðarfyrirtæki hafa veitt fisk úti fyrir ströndum Vestur-Afríku á liðnum árum . Meðal annars er um að ræða stórútgerðina Samherja , Sjólaskip , Úthafsskip , Sæblóm og útgerðina sem gerir út togarann Blue Wave , sem meðal annars er í eigu íslenskra lífeyrissjóða . Veiðitækin sem notast er við eru stór ; togarar og verksmiðjutogarar : 120 metra skip , með meira en 50 manna áhöfn , sem taka á milli tvö og þrjú þúsund tonn af frystum fiski í lestar sínar . Veiðarnar fara fram á grundvelli samninga sem Evrópusambandið hefur gert við ríkisstjórnir í Marokkó og Máritaníu en einnig semja útgerðirnar beint við yfirvöld í þessum löndum í einhverjum tilfellum . Samherji hefur til að mynda bæði fengið veiðiheimildir vegna samninga Evrópusambandsins og eins vegna þess að fyrirtækið hefur sjalft samið við yfirvöld í ríkjunum . Tekjur íslenskra útgerða af þessum veiðum eru miklar . Til að af þessum mynda eru tekjur Samherja af þessum veiðum á milli 30 og 40 prósent af tekjum Samherja tilkomnar vegna þessara veiða , á þriðja tug milljarða króna . Samherji á og rekur 9 skip sem stunda veiðarnar við vesturströnd Afríku . Arður hirtur af fátækum þjóðum Hagnaðurinn af veiðum Íslendinga við strendur Vestur-Afríku verður hins vegar ekki eftir í þeim löndum þar sem veiðarnar fara fram nema að litlu leyti . Greidd eru veiðigjöld til landanna , annað hvort frá Evrópusambandinu eða beint frá útgerðunum en þau eru lág miðað við þær tekjur sem útgerðirnar geta haft upp úr veiðunum . Til að mynda hefur Evrópusambandið greitt ríkisstjórn Marokkó 36 milljónir evra fyrir veiðiréttindi fyrir um 120 skip úti fyrir ströndum landsins en bara tekjur Samherja af Afríkuveiðunum við Marokkó , Vestur-Sahara og Máritaníu nema um 140 milljónum evra . Líkt og Ólafur Ragnar nefndi í tilfelli þorskastríðanna er það því „ erlendur togarafloti á heimamiðum “ þessara Afríkuþjóða sem hirðir arðinn sem af þeim . Íslendingar sem eru í sextánda sæti yfir ríkustu þjóðir heims miðað við verga þjóðarframleiðslu eru því að taka arð út úr sem eru miklu fátækari á auðlindum en þeir . Marokkó er í 117. sæti yfir ríkustu þjóðir heims og Máritanía í því 148 . Að hluta til er þetta gert í skjóli Evrópusambandsins . Líkt og fyrir þorskastríðin á miðunum við Ísland þegar erlendar stórþjóðir komu til veiða við Ísland fara íslenskar útgerðir nú til fátækari og vanþróaðri landa og veiða fiskinn í lögsögu þeirra . Þetta gerist án þess að viðkomandi þjóðir hagnist á því í réttum mæli við arð íslenskra útgerða af veiðunum . Munurinn er þó auðvitað sá að Íslendingar gera þetta í ljósi samninga við þessar þjóðir eða í gegnum Evrópusambandið á meðan Bretarnir stunduðu veiðar sínar að Íslendingum forspurðum , í ljósi sögulegs réttar . Nýja sjálfstæðisbaráttaÓlafur Ragnar Grímsson , fyrrverandi forseti Íslands , sagði að barátta Íslendinga yfir eigin fiskimiðum hafi verið hin „ nýja sjáfstæðisbarátta “ . Mynd : Kristinn Magnússon Hart á móti hörðu Ísland hafði einungis verið sjálfstæð þjóð í fjögur ár þegar tekin verið var sjálfstæð ákvörðun um að færa fiskveiðilögsöguna út í fjórar sjómílur árið 1948 . Sjálfstæðið fra Danaveldi var sótt í skjóli heimsstyrjaldar og erlends hernáms , fyrst Breta og svo Bandaríkjamanna sem hjálpuðu Íslendingum að koma undir sig fótunum , bæði með atvinnu og erlendu fé og síðar Marshall-aðstoðinni . Fram að seinni heimsstyrjöld hafði Ísland verið fátæk þjóð í alþjóðlegu samhengi ; það var ekki fyrr en eftir síðara stríð sem hagur landsins tók að vænkast . Fiskveiðar , og aukin stórvirkni í aflabrögðum útgerðarfyrirtækja , átti ekki lítinn þátt í því . Bretar , sem veitt höfðu fisk við Íslandsstrendur um aldir , mótmæltu útfæslu Íslendinga á landhelginni í fjórar mílur harðlega og sett var löndunarbann á íslenskan fisk þar í landi auk þess sem aðrar fiskveiðiþjóðir í Evrópu gagnrýndu aðgerðina . Meðal þeirra raka sem bresk stjórnvöld beittu fyrir sig var að Bretar hefðu öðlast sögulegan veiðirétt við Íslandsstrendur vegna þess að þeir hefðu veitt þar til langstíma - Lúðvík Jósepsson sjávarútvegsráðherra átti síðar eftir að gagnrýna þau rök með þeim orðum að slíkur veiðiréttur væri ekki til . Aukin harka færðist í deilurnar um útfærslu fiskveiðilögsögu Íslands á næstu áratugum eftir því sem Ísendingar færðu lögsöguna lengra frá landinu . Íslensk varðskip klipptu á troll breskra togara sem veiddu innan lögsögunnar og Bretar beittu herskipum til ásiglinga á íslensk varðskip til að tryggja hagsmuni sína . Hart mætti hörðu enda var mikilvægt fyrir íslendinga að standa fast á sínu til að hið unga fátæka lýðveldi gæti séð sér farborða . Þannig má líta á að þorskastríðin hafi verið barátta upp á líf og dauða fyrir hafi Íslendinga - sem betur fer fyrir þá höfðu þeir betur . „ Þá hófst vegferð sem með réttu má nefna hina nýju sjálfstæðisbaráttu íslendinga - leiðangur til að treysta lýðveldið í sessi , koma í veg fyrir að það brotnaði saman vegna arðráns útlendinga á íslenskum miðum . “ Hin nýja sjálf stæðisbarátta Ólafur Ragnar forseti Íslendinga setti þessa baráttu og mikilvægi hennar í sögulegt samhengi í ávarpi sínu í Stríðunum um miðin þegar hann undirstrikaði efnahagslegt mikilvægt þorskastríðanna . Benti Ólafur Ragnar á að veiðar erlendra fiskiskipa við Íslandsmið hefðu getað veikt undirstöður hins unga lýðveldis . Ólafur Ragnar kallaði baráttuna um miðin „ hina nýju sjálfstæðisbaráttu “ . „ Það var óvissu háð hvort lýðveldið gæti framfleytt sér , hvort undirstöður efnahagsins reyndust traustar , hvort sjálfstæðið yrði raunverulegt eða innantómt . Þá hófst vegferð sem með réttu má nefna hina nýju sjálfstæðisbaráttu íslendinga - leiðangur til að treysta lýðveldið í sessi , koma í veg fyrir að það brotnaði saman vegna arðráns útlendinga á íslenskum miðum . “ Þorskastríðin stöðvuðu á endanum arðránið . Á sams konar hátt má segja að margar af þjóðum Afríku séu í sams konar stöðu og Ísland var í á fyrri hluta tuttugustu aldar . Þær rembast við að reyna að koma undir sig fótunum , reyna að iðnvæðast almennilega , taka upp stórvirkari tækni sem geri þeim kleift að nýta auðlindir sínar betur , margar þeirra tiltölulega nýsjálfstæðar undan valdi þróaðri og sterkari þjóða - Marokkó og Máritanía fengu sjálfstæði frá Frökkum 1956 og 1960 . Þessar þjóðir búa ekki yfir sömu þekkingu , reynslu og tækni í sjávarútvegi og við íslendingar og aðrar iðnvæddar þjóðir sem veiða fisk með stórvirkum togurum við strendur þeirra . Hin „ nýja sjálfstæðisbarátta " þessara Afríkuþjóða gæti þá meðal annars falist í því að þær nýti sjálfar til fulls eigin auðlindir en selji ekki afnot af þeim fyrir lítið til annarra þjóða . „ Í allri okkar baráttu fyrir verndun fiskmiðanna var rauði þráðurinn sá að strandríkið skyldi hafa fullan rétt á auðlindunum undan ströndum þess . “ Strandríkið njóti ávaxtanna Guðni Th. Jóhannesson , sagnfræðingur og einn af helstu sérfræðingum landsins um þorskastríðin , segir að veiðar Íslendinga við strendur Vestur-Afríku séu „ hámark tvískinnungsins “ . „ Í allri okkar baráttu fyrir verndun fiskmiðanna var rauði þráðurinn sá að strandríkið skyldi hafa fullan rétt á auðlindunum undan ströndum þess . Auðvitað flækir það aðeins myndina að Evrópusambandið er að semja við yfirvöld í ákveðnum Afríkuríkjum um afnotarétt á þessum auðlindum . “ Guðni segir að í þorskastríðunum hafi baráttan snúist um það að úthafsveiðiþjóðir eins og Þjóðverjar , Bretar , Japanir og Sovétmenn gætu ekki bara haldið á fjarlæg mið , sótt þann afla sem þeim sýndist og horfið svo a braut . „ Þorskastríðið snerist um það að strandríkið fengi að njóta ávaxtanna [...] Þessi umræða um tvöfeldni kom líka upp í Smugudeilunni þar sem Norðmenn sökuðu okkur um hræsni ; að við værum allt í einu orðin þessi mikla úthafsveiðiþjóð sem sækti á fjarlæg mið og hirti ekkert um ofveiði í Norðurhöfum og annað slíkt . Þá notuðum við einnig hugmyndina um að værum að öðlast sögulegan veiðirétt í Smugunni , líkt og Bretar höfðu gert hér við land . Lúðvík Jósepsson myndi líklega snúa sér við í gröfinni ef hann vissi að reyndum að réttlæta það að sækja afla hvar sem er undan ströndum annarra ríkja . “ Afríkuveiðar Íslendinga þýða því einnig að Íslendingar eru farnir að haga sér eins og úthafsveiðiþjóð , útrásarfiskveiðiþjóð sem lætur sér ekki nægja sitt heimabrúk . Þáttur Evrópusambandsins Guðni segir hins vegar að ekki megi saka íslensk stjórnvöld um tvöfeldni þegar kemur að Afríkuveiðunum , um sé að ræða ákvörðun einstakra útgerða að stunda þessar veiðar . „ Sér - hagsmunirnir koma í ljós á ýmsum sviðum [...] Þetta eru ekki bara Samherji og ESB . Það á frekar að saka ESB um skammsýni , " segir Guðni . Íslenskar útgerðir taka auðvitað ákvarðanir um þessar veiðar út frá sínum eigin hagsmunum með arðsemi að leiðarljósi í ljósi þeirra laga og reglna sem eru í gildi ef þær telja sig geta grætt á því . Hér hefur aldrei verið sagt að veiðar íslendinga við Afríkustrend - ur séu í eðli sínu ólöglegar . En veiðar Breta og annarra úthafsveiðiþjóða hér við land á síðustu öld voru það ekki heldur þegar þorskastríðin hófust . Umræðan snýst um siðlega þætti og löglegt arðrán á auðlindum annarra þjóða . Annar angi af þessari umræðu er sá að íslensku útgerðirnar veiða í sumum tilfellum við Vestur-Afríku vegna samninga sem Evrópusambandið hefur gert við einstök ríki í skiptum fyrir fjármuni . Þetta á til dæmis við um Samherja sem veiðir þar vegna þessara samninga . Yfirráðin yfir auðlindinni mikilvæg Einar Kr . Guðfinnsson , þingmaður og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra . „ Ef við hefðum ekki haft 200 mílna lögsögu værum við Íslendingar ekki að stunda þann sjávarútveg sem við gerum ídag og lífskjör okkar væru allt önnur . Það er ekki síst með skírskotun til þessa sem ég og margir aðrir eru mjög á varðbergi þegar menn fara að ræða um sameiginlega nýtingu auðlindarinnar innan vébanda stórra ríkjasambanda eins og ESB . Ég er líka gríðarlega íhaldssamur þegar kemur að umræðu um að breyta lögum og reglum viðvíkjandi því að opna fyrir aðgengi útlendinga til fjárfestinga í íslenskum sjávarútvegi . Mér finnst að okkur , sem þekkjum til fortíðarinnar og erum nú starfandi í sjávarútveginum með einhverjum hætti , beri skylda til að halda á lofti þeim sjónarmiðum sem forverar okkar börðust fyrir og góð reynsla hefur fengist af . Þar eru yfirráðin yfir lögsögunni auðvitað algjört úrslitamál . " Einar K. Guðfinnsson , þáverandi sjávarútvegsráðherra , í Stríðinu um miðin árið 2008 . Á sama tíma og Samherji veiðir við strendur Afríku vegna samninga Evrópusambandsins hefur forstjóri félagsins , Þorsteinn Már Baldvinsson , lýst því yfir að hann sé ekki hlynntur inngöngu Íslands í Evrópusambandið vegna þess að slíkt myndi fela í sér aukna samnýtingu íslensku fiskimiðanna með öðrum löndum Evrópusambandsins . Auk þess að veiða við Afríkustrendur í skjóli Evrópusambandsins heldur Samherji einnig á miklum aflaheimildum í löndum innan sambandsins , til dæmis í Þýskalandi . Orðrétt hefur Þorsteinn Már sagt um þetta atriði : „ Sumir halda því fram að við munum hafa áhrif í sjávarútvegsmálum því íslendingar séu svo stórir . Þetta er alrangt . Hvorki Þjóðverjar , Pólverjar , Englendingar né aðrir ætla að láta okkur hafa sérstök áhrif í sjávarútvegsmálum umfram það sem segir í reglum Evrópusambandsins . " Þetta er algengt viðhorf í samfélaginu og það atriði sem einna oftast er nefnt sem ástæða til að vera andsnúinn aðild íslands að Evrópusambandinu . Hér að ofan má til dæmis sjá þessi rök í máli , Einars K. Guðfinnssonar , fyrrverandi sjávarútvegsráðherra . „ Það er ekki síst með skírskotun til þessa sem ég og margir aðrir eru mjög á varðbergi þegar menn fara að ræða um sameiginlega nýtingu auðlindarinnar innan vébanda stórra ríkjasambanda eins og ESB . “ Morgunblaðið , sem að hluta til er í eigu Samherja og annarra útgerðarrisa , hefur verið duglegt við að halda þessu sjónarmiði á lofti enda réttilega eitt af þeim atriðum sem taka þarf afstöðu til þegar kostir og gallar aðildar að sambandinu eru metnir . Tvískinnungurinn að þessu leytinu til er þá sá að á sama tíma og íslenskar útgerðir vilja nýta sér það sem Evrópusambandið getur veitt þeim í öðrum löndum þá vilja þær ekki gefa eftir notkunarrétt á fiskveiðilögsögu Íslendinga til ríkja í Evrópusambandinu , líkt og aðild að því fæli í sér . Á ensku er slíkur hugsunarháttur orðaður með þeim frasa að menn vilji eiga kökuna og éta hana líka . Útgerðir vilja nýta sér kosti þess að vera ekki í Evrópusambandinu en einnig það sem þeir geta nýtt sér í skjóli sambandsins , án þess þó að ganga í það . Þetta er því líklega tvenns konar tegund af tvöfeldni . Greinin var fyrst birt í DV 11. maí 2012 en er ekki aðgengileg á vef blaðsins . Andlegt líf á Íslandi Bergsveinn Birgisson rithöfundur segist hafa vaknað upp við vondan draum í Samherjamálinu því það sýni að íslenskt samfélag samanstandi í raun af herrum og þrælum . Þorbjörn Þórðarson til ráðgjafar Samherja Fréttamaðurinn fyrrverandi bætist í hóp þeirra aðila sem veita Samherja aðstoð í kjölfar uppljóstrana um mútugreiðslur í Namibíu .