Af unglæknum og rannsóknarvinnu - Vangaveltur að nýafstöðnu skurðlæknaþingi Skurðlæknaþing var nýlega haldið í Reykjavík og eins og oft áður var þingið haldið í samvinnu við Gjörgæslu - og svæfingalæknafélag Íslands . Á þessum rúma áratug hefur þingið tekið miklum breytingum til hins betra . Erindum fjölgaði framan af og " vísindalegt innihald " og sérstaklega flutningur erinda batnaði . Engu að síður verð ég að vera hreinskilinn og segja að mér hefur fundist vera tilhneiging til stöðnunar á síðustu tveimur þingum . Þetta snýr bæði að fjölda erinda en þó sérstaklega að þátttöku unglækna í undirbúningi og flutningi erinda á þinginu . Til að kanna þetta nánar gerði ég mér til dundurs að fara í gegnum öll erindi sem flutt hafa verið á skurðlæknaþingi frá 1995 - 2003 og birst hafa í Læknablaðinu . Samantektin er sýnd í meðfylgjandi töflu . Eingöngu eru tekin með erindi og veggspjöld almennra skurðlækna og hefðbundinna undirsérgreina hennar en erindum innan svæfinga - , gjörgæslu - , kvensjúkdóma - , háls - , nef - og eyrnalækninga sleppt . Í töflunni sést fjöldi allra erinda á hverju ári og síðan einnig í hversu mörgum tilvikum unglæknar og þar með taldir deildarlæknar hafa flutt og verið fyrstu höfundar erinda . Frá 1995 hefur fjöldi erinda yfirleitt verið í kringum 40 - 50 en 35 erindi voru flutt árin 2001 og 2002 . Á síðasta þingi voru erindi aðeins 19 talsins en í þessu sambandi er þó rétt að hafa í huga að veggspjöldum hefur fjölgað á síðustu þremur árum og á síðasta þingi voru þau 11 talsins . Eins og allir vita hefur fjöldi erinda takmarkaða þýðingu , enda vísindaleg gæði þeirra það sem skiptir mestu máli . Vandamálið er hversu erfitt er að leggja hlutlægt mat á gæði erinda . Engu að síður leyfi ég mér að taka út þau erindi þar sem einhver tölfræðileg úrvinnsla hefur átt sér stað . Þarna er til dæmis átt við útreikninga á marktæki og lífshorfum og slík erindi aðgreind frá sjúkratilfellum og lýsingum á aðgerðum . Eins og sést í töflunni hefur " vísindalegt innihald " erindanna batnað með árunum sem verður að teljast ánægjuleg en að sama skapi eðlileg þróun . Vísindanefnd skurðlæknafélagsins hefur þarna unnið gott starf og í vaxandi mæli hafnað erindum sem ekki hafa þótt nógu góð . Á hinn bóginn er áhyggjuefni að þáttur unglækna og deildarlækna hefur farið minnkandi á síðustu þremur árum , eða úr 46% á árunum 2000 - 2001 í 20% árið 2002 og 31% á nýafstöðnu þingi . Þetta tel ég óæskilega þróun , bæði fyrir unglækna sjálfa en ekki síður fyrir handlækningar sem fag á Íslandi . Ég held að allir geti verið sammála um að öflugt rannsóknarumhverfi sé nauðsynlegt í starfsemi stofnunar eins og Landspítala . Og ég tel eðlilegt að unglæknar , og þá sérstaklega þeir sem eru á leið út í sérnám tengt handlæknisfræði , séu drifkrafturinn í slíkri vísindavinnu , hvort sem hún snýr að sjúklingum eða tengist grunnrannsóknum . Annars er hætta á stöðnun , við lendum í " saumastofu-hugsunar-hættinum " og látum aðra lækna um vísindalegar vangaveltur . Sú skoðun að skurðlæknar eigi aðeins að skera er löngu úrelt . Þátttaka í vísindavinnu er nú skilyrði í menntun skurðlækna , bæði vestan hafs og í Evrópu . Í Bandaríkjunum er til dæmis iðulega krafist tveggja ára rannsóknarvinnu í sjö ára grunnnámi almennra skurðlækninga . Kennsla í vísindavinnu ætti því að vera eðlilegur hluti af undirbúningi íslenskra deildarlækna áður en haldið er erlendis í sérnám , rétt eins og það hvernig fara á með nál og tvinna . Með þessum orðum er ég ekki að gera lítið úr vægi handverksins . Sá þáttur skurðlæknanámsins er og verður mikilvægastur . Og sem betur fer hefur þeim hluta námsins verið vel sinnt á Íslandi og reynst mörgum unglækni gott vegarnesti þegar komið er út í harða samkeppni sérnáms . Ég er heldur ekki að leggja til að slakað verði á í tæknilegri þjálfun . En rannsóknarþáttinn má bæta og ég tel að þing eins og skurðlæknaþingið sé kjörinn vettvangur fyrir deildarlækna til að kynna rannsóknir sínar og æfa framsögn og vísindalega röksemdafærslu . Skurðlæknaþing mætti því að vera eins konar " uppskeruhátíð " deildarlækna áður en lagt er í sérnám erlendis . En af hverju hafa unglæknar ekki tekið virkari þátt í skurðlæknaþingi á síðustu þremur árum ? Ég hef örugglega ekki besta svarið við því enda verið búsettur erlendis og því fjarri góðu gamni í næstum áratug . Stundum er þó sagt að " glöggt sé gests augað " og ég fer ekki í grafgötur með þá skoðun mína að mér finnst áhugi unglækna heima á Íslandi á rannsóknum ekki vera sá sami og hann var fyrir nokkrum árum . Sjálfir bera unglæknar við tímaskorti , þeir séu einfaldlega uppteknir við önnur störf og þá sérstaklega deildarvinnu . Þetta skýtur dálítið skökku við þar sem unglæknar á handlækningadeildum hafa aldrei verið fleiri en á síðustu árum , jafnvel þótt leiðrétt sé fyrir auknum fjölda aðgerða . Ég held að breyta þurfi áherslum í vinnutilhögun deildarlækna þannig að þeir geti sinnt rannsóknum af meiri krafti . Við verðum einnig að horfast í augu við þá staðreynd að unglæknar í dag hafa aðrar kröfur og væntingar . Frí og styttri vinnutími vega þyngra en áður og því skiljanlegt að unglæknar séu tregir til að sinna rannsóknarvinnu utan vinnutíma . Sérgreinar eins og skurðlækningar og svæfingar , þar sem vaktir eru erilsamar , eiga undir högg að sækja . Ásókn í skurðlækningar hefur dvínað bæði í Bandaríkjunum og N-Evrópu . Þessari þróun verður að snúa við og því mikilvægt að gera námið eins spennandi og hægt er , meðal annars með því að bjóða upp á rannsóknarvinnu innan hefðbundins vinnutíma . Annars missum við af besta fólkinu í aðrar sérgreinar . Góð handleiðsla er einnig lykilatriði . Sérfræðingar í skurðlækningum hafa aldrei verið fleiri á Íslandi og stór hluti þeirra hefur að auki doktorspróf . Þessum sérfræðingum þarf að umbuna hafi þeir áhuga á að sinna rannsóknum . Síðustu tvö ár hafa verið erfið vegna sameiningar handlæknisdeilda á höfuðborgarsvæðinu . Margir skurðlæknar hafa lagt mikla vinnu í sameininguna , tíma sem annars hefði verið varið í önnur störf , rannsóknir þar með taldar . En við ytri aðstæður sem þessar er engu að síður mikilvægt að missa ekki sjónar á gæðum og innihaldi skurðlæknanámsins . Að lokum vil ég taka það skýrt fram að með þessum skrifum er ég alls ekki að setja mig í dómarasæti yfir kollegum mínum heima á Íslandi . Tilgangurinn með skrifunum er fyrst og fremst að vekja umræðu um stöðu vísindavinnu innan klínísks sérnáms á Íslandi og tíunda mikilvægi þess að unglæknar taki þar virkan þátt . Og þótt hér hafi mest verið rætt um skurðlækningar þá er ekki ósennilegt að hið sama sé einnig uppi á teningnum innan annarra sérgreina .