12 MORGUNBLAÐIÐ , SUNNUDAGUR 7 . BEBRUAR 1971 Aðstæður kalla á nýjar aðf erðir Leysum verkefnið á okkar hátt Heimsókn til Baldurs Líndal , sem vinnur að rannsóknum fyrir sjóefnavinnslu SJÓEFNAVERKSMIÐJA er stórt verkefni . Slíkt stór - virki þarf mikinn og vand - aöan undirbúning — rann - sóknir , boranir , markaðsleit o.s.frv. , sem hvert um sig tekur lengri tíma en leik - mcnn gera sér grein fyrir . Baldur Líndal , efnafræðing - ur , er um það bil að Ijúka rannsóknum , sem hann hef - ur unnið að fyrir Rannsókn - arráð í nærri ár , en þær snú - ast um framleiðsluna á sóda og magnesíumklóríði , sem síð an á að framleiða úr magn - esíum með hefðbundnum aðferðum . En það er einmitt á þessu stigi , þegar fram - að skilja útskýringar hans , spjölluðum við fyrst svolítið al - mennt um nauðsyn slíkra rann - sókna . 1 þessu tilviki , þegar um er að ræða sjóefnaverksmiðju á Islandi , kemur inn i myndina nýr þáttur , jarðsjórinn , sem gott er að hafa , en hann er lítt þekktur i heiminum . Fleiri eru þó eins og íslendingar , farnir að hafa hug á að nýta slíkt , en að - stæður eru aldrei eins . — Salt hveravatn í Kaliforníu er að samsetningu nokkuð keimlíkt okkar jarðsjó , útskýrir Baldur , en magnið af efnunum er meira þar . Þeir eru líka að rannsaka þetta . Og allar aðstæður skipta miklu máli . Verkefnið er ólíkt í Kalíforníu og á Islandi . Þar leggja þeir jafn mikla áherzlu á að fá hreint vatn eins og sölt - in . Okkar viðhorf er að nýta Efnafræðing-arnir Baldur Líndal ogr Sigrurður Búnar Guðmunds - son standa ásamt aðstoðarmanni sínum , Hirti Magnússyni , við tækið , sem þeir nota til að búa til mag-nesíumkarbónat . leiða þarf úr saltinu sóta og magnesíumklóríð , að beita þarf nýjum aðferðum og nýta íslenzkt hráefni , frá - brugðið því sem annars stað - ar er . Á þessum rannsókn - um byggjast því framleiðslu - aðferðir og samkvæmt þeim þarf að byggja verksmiðjuna . Við litum inn til Baldurs Lín dals í rannsóknastofu Orku - stofnunar í Keldnaholti , þar sem hann vinnur að þessu , og með honum Sigurður Rúnar Guð - mundsson , efnafræðingur . Jú , Baldur sagði að á öllum stigum hefðu þessar rannsóknir gengið eins vel og nokkur hefði þorað að vona — og raunar betur við - urkenndi hann dræmt . — En nú eigum við eftir að fara yfir þetta allt og sjá hvernig það lít - ur út frá efnahagslegu sjónar - miði , flýtti hann sér að bæta við . Áður en við fórum að skoða öll þessi flóknu tæki og reyna orku og við hugsum meira um það en að fá þarna rafmagn . Við miðum að sjálfsögðu við að stæður hér . Við vitum af skelja - sandi hér úti í flóanum og við höfum næga gufu og getum vafa lítið fengið raforku á lágu verði til að vinna með . Það skipt ir mestu máli hvernig hægt er að notfæra sér það sem fyrir hendi er og við það miðum við okkar sérstöðu . Nú snúum við okkur að rann - sóknunum á hinum ýmsu stigum efnavinnslunnar . Baldur segir okkur , að fyrsta stigið , saltfram leiðsla úr jarðsjó með gufu , sé að mestu rannsakað , en með saltinu fæst kalsíumklórið , kalí - umklórið og bróm . Á þessu stigi er aðeins eftir að rann - saka sérstök atriði í sambandi við klsilútfellingu , en þau verða tekin til úrvinnslu í sumar . Þá er komið að öðru stiginu , sem er framleiðsla úr þessum hráefnum , þ.e. salti og sjó , með það fyrir augum að vinna end - anlega magnesíum . Það er einmitt sá þáttur , sem þeir efna - fræðingarnir hafa verið að fást víð í rannsóknastofunni sl. ár . Um tíma unnu þar tveir aðstoð armenn með efnafræðingunum tveimur . Áður hafði Baldur far - ið yfir þetta allt fræðilega og hafði þannig gert sér hugmynd um alla liðina . En þegar farið er að útfæra hugmyndirnar nánar , koma inn ýmsir þættir , sem eru öðru vísi en gerist annars stað - ar , útskýrir Baldur . Engin tvö hráefni eru eins . Og þegar jafn framt er verið að reyna nýjar aðferðir , þá er þetta töluvert mikið viðfangsefni . Aðstæðurn - ar hér kalla á nýjar aðferðir og við förum hiklaust út í að leysa verkefnið á okkar hátt , bætir hann við . Þarna í rannsóknastofunni er skeljasandur , sóttur i Faxaflóa . — Hann er nokkuð frábrugðinn því sem venjulegt er , segir Bald ur og lætur sandinn renna milli fingranna . Þetta er ekki bara kúskel , því í þessum sandi er fjöldi kalkútfellinga . Við þurf - um að sjálfsögðu að þekkja efna samsetninguna . T.d. er í þessum skeljasandi , magnesíum , sem verður að taka tillit til . Og við ræðum framleiðsluað - ferðina , sem þeir nota þarna í heimagerðum tækjum í rami - sóknastofunni . — Við brennum skeljasandinn , hitum hann upp í ríflega 900 stig í hálfan annan tíma , og þá er þetta orðið brennt kalk , segir Baldur . Það brennist eðlilega hjá okkur og ekkert sérstakt um það að segja . Síðan er kalkið leskjað , svo það verður að kalsíumhydroxíði . Við urðum að nota sérstakar aðferð - ir til að fá góða leskjun . Senni - lega af því að í skeljasandinum er nokkurt magn af sulfati . Síð - an kemur sjórinn til . Kalkið er sett í hann og fellur út magne - síumhýdroxíð . — Fæst þessi magnesíummjólk bara með því að hrista þetta svona saman í hólki , eins og þú gerir núna ? — Já , en það reyndist ekki vandalaust , segir Baldur og bros ir undirfurðulega . — Vandinn er að fá magnesíumhydroxíðið til að falla ört , þvi annars verð - ur að hafa kerin svo stór að það getur ekki orðið hagkvæmt . Þetta var eitt af þeim vandamál - um , sem við vorum lengi að fást við , þ.e. að fá nógu stuttan útfellingartíma . Við gerðum ein - ar 80 prufur og þannig tókst það smám saman . Við tilraun - irnar reyndist þurfa að blanda aftur í magnesíumhydroxíði , sem við höfðum fellt út . Við tök - um það bara til baka , svo það kostar ekkert . Og með þvi að nota lengri súlu , var hægt að reikna út hagkvæma möguleika , þ.e. flatarmálið á kerin . Við fundum , að hægt er að fá með skeljasandinum útfellingar - hraða , sem er jafn hagkvæmur oig með hvtaða öðru efmii sexn er , þar á meðal með dolomíti . Það er mikilvægt , því skeljasandur hefur ekki verið notaður svona áður . Nú tókum við magnesíum hydroxíð og kolsýru og gerðum úr því magnesíumbikarbónat . Það gekk ágætlega . — Ekki er víst aflt búið enn ? — Nei , þá er komið að jóna - skiptunum , sem felast í því að notað er svokallað jónaskipta - efni , sem litur út eins og ör - Rann - sóknir T , Baldur Líndal að vinna við til raunir í 5 metra háu jónaskipta tæki , sem smíðað hefur verið í skálanum í rannsóknastofunni . Aðstoðarmaður efnafræðingranna Örn Aðalsteinsson , við tæki þeirra . smáar plastkúlur . Við getum hlaðið þetta jónaskiptaefni með natríum og magnesíum . Ef natríumupplaust gengur í gegn um það natríumhlaðið , þá fáum við natríum út og magnesíum gengur inn . Þá er vökvinn orð - inn natríumbíkarbonat , ekki magnesíumbíkarbonat . Sódinn er síðan unnin úr natríumbíkarbón atlausninni . — Tökum svo jónskiptaefnið , sem dregið hafði í sig magne - síum og setjum aaltupplausn á það , heldur Baldur áfram út - skýringum sínum . Þá fáum við magnesíumklóríð . Og við þá upp lausn þarf lítið meira að gera en að eima og þurrka . — Þá eru fengin þessi tvö efni , sem sótzt var eftir , sódi og magnesíumklóríð , og allt hefur gengið vel , Eruð þið þá að Ijúka rannsóknunum ? — Já , en við eigum þó enn eft ir að fara yfir lokastigið á sóda framleiðslunni og verðum að því í næstu tvo mánuði . Hér höf - um við farið i gegnum fyrsta stígið i mjög smáum mælikvarða , til að sjá hvernig þetta verkar allt saman , bætir Baldur við . En við tökum það einnig fyrir í stærri stíl og notum stærri tækl hérna yfir i skálanum . Við göngum yfir í skálann í hinum enda hússins . Þar hafði nóttina áður verið fellt út magnesiumhydroxíð úr sjó i þar til gerðum kassa og mátti sjá botnfallið gegnum gler . Og I enda salarins stóð skrýtin smíði , 5 metra hátt hrófatildur . Fyrst var spýta , svo var spýta , o.s.frv. og leiðslur lágu um þetta . Þarna var komið jónaskipta - tæki þeirra efnafræðinganna , sem ekki verður reynt að út - skýra hér . Við spurðum aðeins hvort tilraunum fyrir efnaverk - smiðjuna væri lokið , þegar búið væri að fara þannig yfir öll stig in aftur í stærri stíl og hvort þá væri hægt að fara að hanna verksmiðjuna eftir þeim niður - stöðum , sem fengnar væru . — f sumum tilvikum má taka þetta beint héðan og fara eft - ir því við lokateikningar , en á þriðja stigi tilraunanna tökum