Áramótagrein formanns BHM , Þórunnar Sveinbjarnardóttur , í Kjarnanum Á almennum vinnumarkaði gerðu félög innan ASÍ og Samtök atvinnulífsins svokallaðan lífskjarasamning sl. vor . Honum fylgdi aðgerðapakki frá ríkisstjórn Íslands í mörgum liðum , m.a. um skattalækkanir . Ljóst er að fall flugfélagsins WOW hafði nokkur áhrif á samningsvilja aðila þegar á reyndi . Lífskjarasamningurinn grundvallast á krónutöluhækkunum sem hækka lægstu launin hlutfallslega mest . Þar var einnig kveðið á um hagvaxtarauka sem tryggja á hlut launafólks í verðmætasköpun á landsvísu . Hverju hagvaxtaraukinn skilar á eftir að koma í ljós . Aukinn kaupmáttur og stytting vinnuvikunnar Í sömu viku og samningar náðust á milli SA og ASÍ losnuðu kjarasamningar allra opinberra starfsmanna í landinu , þ.e. bæði hjá ríki og sveitarfélögum . Það var ljóst frá upphafi að ekki yrði einfalt að semja við þrjá viðsemjendur samtímis . En engan óraði fyrir að yfirstandandi samningalota yrði jafn hæggeng og raun ber vitni . Tæplega níu mánuðum síðar hafa sex aðildrfélög BHM undirritað kjarasamninga við ríkið . Fjórir þeirra voru samþykktir , einn felldur og einn er í atkvæðagreiðslu þegar þessi pistill er ritaður . 15 aðildarfélög eru því enn með lausa samninga við ríkið og ekkert hefur þokast í kjarviðræðum við Reykjavíkurborg og Samband íslenskra sveitarfélaga . Þetta er hvort tveggja í senn , áhyggju - og umhugsunarefni . Í upphafi ársins var ljóst að aðildarfélög BHM leggðu mesta áherslu á kaupmáttaraukningu og styttingu vinnuvikunnar í komandi kjaraviðræðum . Kjararýrnun í formi krónutöluhækkana var því afþökkuð og mikið kapp lagt á að stytting vinnuvikunnar næði fram að ganga . Í þeim samningum sem gerðir hafa verið er stefnt að því að 36 stunda vinnuviku verði innleidd á næsta ári . Nú mun reyna á vilja og hæfni stjórnenda hjá ríkinu við að útfæra styttinguna í samvinnu við starfsfólkið . Kjarasamningar við háskólamenntaða opinbera starfsmenn snúast ekki síður um lífskjör en þeir sem gerðir voru á almenna markaðnum . Því leggur BHM þunga áherslu á að stjórnvöld grípi til aðgerða sem bæta lífskjör þeirra tugþúsunda Íslendinga sem tekið hafa námslán . Aðalkrafa BHM er að lækka endurgreiðslubyrði námslána og létta kjörin hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna . Starfshópur forsætisráðherra , sem BHM átti fulltrúa í , skilaði samstæðum og raunhæfum tillögum um þetta í haust og nú er þess beðið með óþreyju að stjórnvöld leggi tillögurnar á borðið og þær verði settar í framkvæmd . Í frumvarpi mennta - og menningarmálaráðherra um stofnun nýs Menntasjóðs námsmanna sem nú er til umfjöllunar á Alþingi er lagt til að ábyrgðir námslána sem tekin voru fyrir árið 2009 falli niður til samræmis við það sem gilt hefur um námslán tekin eftir það ár . Óhætt er að segja að hér sé á ferðinni mikið þjóðþrifamál enda verið baráttumál BHM um árabil . Taka verður fram að niðurfellingin á aðeins við um lán sem eru í skilum en á samt sem áður við um langstærstan hluta námslána . Rétturinn til launa í fæðingarorlofi Að lokum er ástæða til þess að nefna lengingu fæðingarorlofsins úr 9 í 12 mánuði ( í tveim skrefum ) sem samþykkt var á Alþingi fyrir jól . Í almennri umræðu um þetta mikilvæga mál vill oft gleymast að hér á landi er greiðsla launa í fæðingarorlofi hluti af vinnumarkaðstengdum réttindum foreldra . Þau sem ekki eru á vinnumarkaði fá ekki greidd laun heldur fæðingarstyrk . Réttindin eru – eins og önnur réttindi á vinnumarkaði – einstaklingsbundin og því í raun ekki millifæranleg . Við útfærslu fæðingarorlofs hefur þó verið gerð undantekning á þessari meginreglu því að hluti réttindanna er sameiginlegur foreldrum ( séu þeir fleiri en einn ) . Þannig verður skiptingin 4 + 4 + 2 við lenginguna í 10 mánuði sem tekur gildi á nýársdag . Fjórir mánuðir eru þá bundnir hvoru foreldri um sig en tveimur mánuðum má ráðstafa að vild . Staða foreldra á vinnumarkaði Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að fæðingarorlof skuli loksins lengt í heilt ár og engin spurning um mikilvægi þess fyrir börn og fjölskyldur þessa lands . Það vill þó stundum gleymast að löggjöfin um fæðingar - og foreldraorlof hefur tvíþætt markmið : Að tryggja börnum samvistir við foreldra sína og að gerum körlum og konum kleift að samræma atvinnuþátttöku og fjölskyldulíf . Þessi markmið eru jafngild . Þess vegna er lykillinn að farsælli útfærslu fæðingarorlofsins að báðir foreldrar ( séu þeir tveir ) eigi þess kost að mynda tengsl við barn þegar það er á mikilvægustu mótunarmánuðum lífs síns . Að sama skapi er brýnt að fjarvera af vinnumarkaði vegna fjölgunar í fjölskyldunni lendi ekki að stærstum hluta á herðum annars foreldrisins . Allir þekkja söguna af ungu konunni sem ekki fékk framgang í starfi vegna „ hættunnar “ á því að hún yrði barnshafandi . Sú „ hætta “ þarf einnig að fylgja því að ráða karl í starf . Og gleymum því ekki að karlar eru frá náttúrunnar hendi þannig gerðir að þeirra geta víst eignast börn fram eftir öllum aldri . Fyrir hönd Bandalags háskólamanna óska ég lesendum og landsmönnum öllum heillaríks nýs árs !