Grein eftir Ólaf Sigurðsson , framkvæmdastjóra Birtu lífeyrissjóðs , sem birtist í Morgunblaðinu 7. desember 2019 . Húsnæðiskerfið og umsvif lífeyrissjóða Ætla má að sjóðfélagalán verði hlutfallslega stærri þáttur í starfsemi lífeyrissjóða á árinu 2019 en undanfarin ár . Breytingin er vissulega umtalsverð en hvorki sérstæð né söguleg . Sjóðfélagalán voru um 20% af heildareignum lífeyrissjóða árið 1991 þegar mest var . Hlutfallið fór niður í 5,3% árið 2015 en vegið meðaltal frá 1991 til 2018 er 10,4% . Þegar nú stefnir í að sjóðfélagalán verði meira en 10% heildareigna lífeyrissjóða á árinu sem senn líður eru það engin stórtíðindi í sjálfu sér , hvað þá dramatísk . Eðlilegt er að fólk í fasteignahugleiðingum horfi til lífeyrissjóðanna sinna enda bjóðast sjóðfélagalán á hagstæðum kjörum . Algengt er líka að sjóðfélagar sæki um lán til að endurfjármagna lán og oft skilar það þeim ávinningi . Fregnir berast af því að sumir lífeyrissjóðir hafi þrengt ákvæði í starfsreglum sínum um sjóðfélagalán . Þannig birtist eðlileg eignastýring í verki . Sjóðirnir setja sér viðmiðunarreglur um eignaflokka sína og stuðla að því að hlutur sjóðfélagalána verði innan tiltekinna marka . Slík mörk setur hver sjóður fyrir sig á eigin forsendum í samræmi við ákvörðun stjórnar . Ég tók eftir því að á dagskrá nýafstaðins húsnæðisþings var enga rödd úr lífeyrissjóðakerfinu að finna á dagskrá þess frá morgni til kvölds . Lífeyrissjóðir eru samt afar umsvifamiklir við að fjármagna húsnæðiskerfið og hafa verið svo áratugum skiptir . Þá hjó ég eftir því í ávarpi forsætisráðherra á afmælissamkomu LSR á dögunum að talað var um að lífeyrissjóðir hefðu „ komið af mjög auknum krafti inn á íbúðalánamarkaðinn fyrir örfáum árum “ . Fjölgun sjóðfélagalána var nefnd í því sambandi . Rétt er að sjóðfélagalánum fjölgar verulega í seinni tíð en þegar á heildina er litið hafa lífeyrissjóðir alla tíð verið umsvifamiklir bakhjarlar húsnæðiskerfisins . Þannig voru yfir 60% af heildareignum lífeyrissjóða í húsnæðiskerfinu árið 1991 í sjóðfélagalánum , skuldabréfum Húsnæðisstofnunar og húsbréfakerfinu sem þá var reyndar smám saman að taka við uppgreiðanlegum húsbréfum sem seld voru með afföllum . Ártalið 1991 er hér títtnefnt vegna þess að þá hóf Seðlabankinn að mæla eignir lífeyrissjóða á samræmdan hátt . Vísbendingar eru um að hlutfallið hafi verið enn hærra fyrir tíma samræmdra mælinga . Húsbréfakerfið var lagt af með skiptum á húsbréfum og óuppgreiðanlegum íbúðabréfum . Íbúðalánasjóði hefur nú verið breytt í grundvallaratriðum , hann var fyrst og fremst lánasjóður en er orðinn stofnun sem ber ábyrgð á framkvæmd húsnæðismála . Eftir stendur vandi sem skapaðist við það að vextir á íbúðalánum á markaði lækkuðu jafnt og þétt en útlánavextir Íbúðalánasjóðs stóðu nánast í stað á sama tíma . Fyrir Alþingi liggur nú stjórnarfrumvarp um málið þar sem fram kemur að á miðju ári 2019 hafi munur á bókfærðu virði og gangvirði eigna og skulda sjóðsins verið neikvæður um 200 milljarða króna , sem væri tap sjóðsins ef hann hefði þá verið gerður upp . Ný lán Íbúðalánasjóðs verða mjög takmörkuð og í heild eru miklar breytingar í deiglunni í hinu opinbera lánakerfi húsnæðismála . Ríkistryggð húsnæðislánafjármögnun leggst í reynd af með því að leggja af Íbúðalánasjóð . Heildarmyndin breytist sem því nemur og fleira kemur til . Sjóðfélagalánum fjöldar sem sagt og hlutdeild banka á fasteignalánamarkaði eykst . Bankar fjármagna fasteignalánin að hluta með því að gefa út sértryggð skuldabréf . Opinberar tölur sýna að lífeyrissjóðir eiga um helming sértryggðra skuldabréfa bankanna . Þegar á allt er litið koma lífeyrissjóðir að fjármögnun húsnæðiskerfis landsmanna úr mörgum áttum . Það er gömul saga og ný .