Sjálfbær þróun : Jafnvægi framboðs og eftirspurnar Gerald Doucet , Alþjóðaorkuráðinu Markmið síðustu ára í stefnumótun og viðskiptum hefur verið að koma upp sjálfbærum orkukerfum Glötunar - og bölsýnisspár Ríó-ráðstefnunnar áratug fyrr voru fjarri áherslum Heimsráðstefnunnar um sjálfbæra þróun sem haldin var í Suður-Afríku 2002 . Meginviðfangsefnið var aðgangur að orkumarkaði sem þáttur í heimsátaki gegn fátækt . Ef sjálfbærni er skoðuð frá viðskiptalegum sjónarhóli þá eru helstu stefnuyfirlýsingar síðasta árs í orkumálum , bæði hjá Bandaríkjunum og Evrópusambandinu , framboðsmiðaðar , þótt Evrópusambandið taki einnig á stjórnun eftirspurnar . Í báðum tilfellum er gefið til kynna að um kreppu sé að ræða þótt raunin sé önnur , menn standa einfaldlega frammi fyrir valkostum . Sem dæmi um kreppu í orkuframboði má taka Indland , orkutap í 90.000 dreifikerfi landsins er 51% , bæði af tæknilegum orsökum og öðrum og þörf er fyrir 25.000 MW aukningu í forgangsorku fyrir árið 2005 . Sem dæmi um kreppu í orkueftirspurn má taka Afríku . Á síðustu 10 árum hefur verið rætt um opnun hagkerfa þar til þess að laða að nýja fjárfesta , en á sama tíma hefur hlutfall íbúa með lágmarksaðgang að raforku fallið úr 12% í 8% . Ódýrasta , hreinlegasta og öruggasta leiðin til að ná settum markmiðum um sjálfbærni er að nota minni orku . Hagkvæmni orkunotkunar verður að aukast meira á næstu 20 árum en hún hefur gert á síðustu 20 . Þetta er auðvitað viðfangsefni sem bæði snýr að framboði og eftirspurn . Ofuráhersla á það að markaðsumbætur eigi að leiða til lægra orkuverðs og muni gera það , er augljóslega villandi og spillir fyrir samningum um markaðsumbætur , nema einnig séu tekin með í reikninginn áreiðanleiki og gæði þjónustu . Reyndar mun lægra orkuverð einungis skila sér í hagkerfum þar sem offramboð er á orkumarkaði og nægilega mörg fyrirtæki með í leiknum til þess að um sæmilega samkeppni sé að ræða . Í mörgum þróunarríkjum á þetta sannarlega ekki við . Einhver mun þurfa að greiða fyrir bættan aðgang og meiri áreiðanleika og á endanum verður það neytandinn . Sjálfbær orkukerfi eru ekki ókeypis . Þegar um það er að ræða að gera íbúum fátækustu landanna kleift að kaupa þá orku sem í boði er , er hlutverk niðurgreiðslna undirstöðuatriði . Markmið um endurnýjanlega orku Þótt þess sé vænst að heildarnotkun endurnýjanlegrar orku vaxi hratt á næstu árum , býst Alþjóðaorkuráðið ( WEC ) ekki við því að hlutfall hennar af allri orkunotkun heimsins aukist svo nokkru nemi . Þegar til skamms , heldur lengri tíma er litið , muni endurnýjanleg orka , unnin með nútímasniði , áfram verða lítill þáttur í orkuframboði hinna iðnvæddu þjóða . Alþjóðaorkuráðinu þykir alþjóðleg markmið um aukið hlutfall endurnýjanlegrar orku ekki réttlætanleg , jafnvel þótt þau byggi á vísbendingum um hagkvæmni þeirra . Markmið bundin löndum eða svæðum geta reynst gagnleg , ef tilgangur og tilkostnaður liggja fyrir . Ef megintilgangur slíkra markmiða er að fást við mengun eða hnattræna hlýnun , þarf hins vegar að meta gaumgæfilega efnahagslegar forsendur ýmissa annarra valkosta . Í mörgum tilfellum getur það að bæta orkunýtingu þeirra kerfa sem fyrir eru eða láta þau endast betur hjálpað til við að ná sömu markmiðum með lægri tilkostnaði . Ef megintilgangurinn er hins vegar að bæta áreiðanleika orkukerfa og aðgang að þeim , þarf að hafa í huga að þegar endurnýjanleg orka , sem er fyrst og fremst nýtt sem orkugjafi á heimaslóð , er skoðuð , þarf að meta hverja einstaka orkuvinnsluframkvæmd sérstaklega , vegna þess að hagkvæmni hennar og raunkostnaður ræðst af staðbundnum aðstæðum . Drifkraftar orkumarkaðar fram til ársins 2050 Alþjóðaorkuráðið er nú að gagngera úttekt á drifkröftum orkumarkaðar fram til ársins 2050 . Fram að þessu hefur sú vinna staðfest að þrír þættir ráða vexti , þ.e. fólksfjöldi , hagvöxtur og grundvallarorkuþarfir . Hins vegar dregur smám saman úr áhrifum þessara þátta þegar líður að árinu 2050 . Miklar lýðfræðilegar breytingar verða yfirstaðnar . Mannfjöldi heimsins virðist líklegur til að ná 8 milljarða hámarki um árið 2040 og fara svo að dala upp úr því . Í þróuðum samfélögum er orkuþörf ekki lengur bundin efnahagslegum framförum og sama tilhneiging gæti farið að sjást í leiðandi hagkerfum þróunarríkjanna . Líklegt er að meðalhagvöxtur í heiminum verði undir 2% , a.m.k. næstu 20 árin , í stað 3,5% , sem er núverandi meðaltal . Á heimsvísu mun þróun orkumála væntanlega einkennast af tröppugangi , þar sem á eftir hverju tímabili með lágu orkuverði fylgir veruleg verðhækkun . Ómögulegt er að segja fyrir um hvenær þessi áföll dynja yfir , eða hver áhrif þeirra munu verða , s.s. hægari hagvöxtur , breytingar á orkufrekri starfsemi , innbyrðis hlutfalli orkugjafa o.fl. , en dagar línulegra framreikninga gætu verið taldir . Hugleiðingar um framboð á orku Fram að árinu 1973 hafði dregið jafnt og þétt úr mikilvægi kola ( sem frum orkulind ) , en fyrsta olíukreppan , sem skall yfir á því ári , breytti þessu og kolin hafa haldið markaðshlutdeild sinni eftir það . Alþjóðaorkuráðið reiknar með því að undanhald kolanna hefjist á ný , þrátt fyrir nýlegar , jákvæðar breytingar í átt til betri orkunýtingar og minni mengunar , nema til komi gjörbylting í tækni þannig að mögulegt verði að byggja útblásturslaus kolaorkuver , sem séu samkeppnisfær í verði . Þó muni kolaframleiðsla halda áfram að aukast fram á 4. áratug 21. aldar . Alþjóðaorkuráðið trúir því ekki að sá skerfur sem jarðgas hefur náð til sín af orkuframboði heimsins muni haldast óbreyttur til 2050 . Ef ekki kemur til þess að Bandaríkin leyfi vinnslu gass á friðuðum svæðum eða heimsmarkaðsverð á jarðgasi hækki verulega , mun ekkert geta hindrað að framleiðsla jarðgaslinda í Norður-Ameríku og á öðrum lykilsvæðum nái hámarki og fari síðan að dala . Hvort hægt er að skera á tengslin milli verðs á jarðgasi og olíu og hvort hægt verður að ná einhverri stjórn á hviklyndi markaða með þessar afurðir til lengri tíma eru þættir sem Alþjóðaorkuráðið er nú að rannsaka . Óhefðbundnar gastegundir gætu reynst stöðug orkuuppspretta til einhverra ára , en magn þeirra er ekki slíkt að þær hægi á samdrætti gasvinnslu í Bandaríkjunum eða , mögulega , í Kanada . Verðið er einnig hærra en á jarðgasi . Alþjóðaorkuráðið er nú að meta framtíðarmöguleika gasvinnslu annars staðar í heiminum . Ef djúpsjávarvinnsla er ekki talin með , þá náði olíuframleiðsla ríkja utan OPEC hámarki árið 1997 . OPEC-ríkin geta staðið frammi fyrir ófullnægjanlegri eftirspurn eftir olíu , bæði frá eigin markaði og innflytjendum olíu , sem bendir til þess sú þróun sem verið hefur á raunverði olíu , sem þegar til lengri tíma er litið , hefur verið að síga , muni stöðvast . Búist er við því að vatnsorkan , sem er í fararbroddi endurnýjanlegra orkulinda , haldi núverandi hlutdeild í heildarorkuframboðinu , þar til hún fer að dvína um 2030 - 2040 . Hlutdeild orkugjafa utan markaðar ( mestmegnis lífmassa ) mun aukast hægt , þar til hún fer að dala í kringum árið 2030 . Nýjar tegundir endurnýjanlegrar orku , þ.m.t. markaðseldsneyti úr lífmassa , munu taka óvænt stökk , sérstaklega hvað varðar blendingsorkukerfi tengd rafmagni frá veitum . Engu að síður munu þær aðeins leggja lítinn skerf til heildarorkuframboðs í heiminum fram til 2030 og trúlega lengur , vegna þess hve framleiðsla þeirra er dreifð og framboðið slitrótt . Alþjóðaorkuráðið hefur dregið þá ályktun að fram til 2030 og líklega lengur muni heimurinn sem áður að mestu reiða sig á jarðefnaeldsneyti og stórar vatnsaflsvirkjanir . Hins vegar er blind trú á að þessar orkulindir fullnægi vaxandi kröfum um raforku ósjálfbær hugsun . Af þeim sökum hefur Alþjóðaorkuráðið lagt til að öllum orkuvalkostum sé haldið opnum , þ.m.t. öruggari , hreinni og smærri kjarnorkuverum . Reyndar mun vaxandi vitund um rökréttar forsendur efnahagsmála , öryggi / áreiðanleika og umhverfisáhrif styðja endurfæðingu kjarnorkunnar , þegar að því kemur að endurnýja kola - og kjarnorkuver nútímans upp úr árinu 2010 . Jafnvel í heimi vetnisorku væri kjarnorkan , sem nánast er óþrjótandi , einn af grundvallarþáttunum , á eftir jarðgasi , sem er takmörkuð auðlind . En til þess að fullur árangur náist við vinnslu kjarnorku þarf hún að öðlast almenna viðurkenningu samfélagsins . Það þýðir að stjórnvöld eiga ekki aðeins að upplýsa almenning um geislavirk úrgangsefni , heldur einnig koltvísýring og önnur útblástursefni . Þeir raforkunotendur sem eitthvert val hafa , verða að fara að bera saman áhættuþætti hinna ýmsu framleiðsluaðferða . Stjórnmálamenn ættu að hafa frumkvæði að umræðu , aðstoða þau ríki sem eiga varasama kjarnakljúfa og tryggja sanngjarnar leikreglur á orkumarkaðinum . Einnig þarf kjarnorkuiðnaðurinn að taka meiri ábyrgð á sér sjálfur , verða sjálfstæðari , gagnsærri og sýna fram á að hann geti bjargað sér á frjálsum markaði . Hugleiðingar um eftirspurn orku Stefnumörkun um bætta orkunýtingu virðist ekki draga úr orkunotkun , ef ekkert er gert til að breyta smásöluverði orkunnar , beint eða óbeint . Í löndum þar sem verðmyndun er skekkt ( t.d. með svæðisbundnum niðurgreiðslum til húshitunar ) virðist stöðugleiki orkunotkunar til lengri tíma sýna að stefnumið um betri orkunýtingu hafa ekki lagfært skekkjuna . Greining Alþjóðaorkuráðsins á eftirspurnarlínum leiðir í ljós að þegar miðað er við fast tekju - og hagvaxtarstig , er verð langsamlega mikilvægasti þátturinn í því að skapa neyslumynstur . Ef raunverð á orku breytist , tekur það hagræðið af bættri orkunýtingu tvö ár að eyða skarðinu sem kom í eftirspurnina og koma henni aftur á fyrri línu . Þetta gefur til kynna að ný tækni og búnaður sem kemur á markað vegna hærra orkuverðs leiða af sér meiri efnahagslega velferð , fremur en að draga úr eftirspurn orku . Góður vilji dugar ekki til Bæði ógnanir og tækifæri skapast þegar reynt er að stilla saman orkueftirspurn og framboð . Það er ógnun við fátækustu löndin og þá sem ekki hafa aðgang að nútíma orkukerfum , vegna þess að verðhækkun sem spáð er að leiði af slíkri samstillingu , getur slegið enn á frest aðgangi þeirra að orku á viðráðanlegu verði . Tækifærin liggja í því að víða mun þurfa að endurskoða orkustefnur sem byggja á ódýrri , en ósjálfbærri orku og hagsmunir ýmissa öflugra þrýstihópa verða að láta undan þegar settar verða reglur um orkumál sem renna stoðum undir samkeppni , mælingar og samhæfingu og halda vel utan um niðurgreiðslur . Það er kaldhæðnislegt að í heimi þar sem orka er dýrari en nú , myndi umhverfi í þróuðum ríkjum njóta góðs af , meðan baráttan við að útrýma fátækt í þróunarlöndunum yrði erfiðari . Verði þessi raunin munu hnattræn áhrif aðgerða í orkumálum áfram verða þungbær þrátt fyrir góðan vilja . Höfundurinn Gerald Doucet er aðalritari Alþjóðaorkuráðsins . Hann hóf þar störf í september 1998 eftir að hafa í fjögur ár verið formaður og framkvæmdastjóri Sambands kanadískra gasframleiðenda . Þar á undan vann hann við stjórnsýslu , í samtökum iðnrekenda og við alþjóðasamskipti . Doucet hóf feril sinn hjá ríkisstjórn Kanada með því að sinna störfum af efnahagslegum og stefnumarkandi toga . Hann gerðist síðan fyrsti varaforseti Smásöluverslunarráðs Kanada frá 1982 - 1987 . Frá 1988 til 1992 starfaði hann sem aðalviðskiptafulltrúi Ontario-ríkis í Evrópu og var hvatamaður að stofnun Þróunarsamvinnustofnunar Kanada , fyrsti framkvæmdastjóri hennar og formaður frá 1992 - 1994 .