Sorgin kemur yfir okkur eins og öldur . Við erum í lagi eina stundina en alveg niðurbrotin / n þá næstu . Eigum góðan dag en jafnvel mjög slæman dag daginn eftir . Náum svo mánuði þar sem okkur líður vel en svo kemur annar og þá líður okkur aftur illa . Að því kemur að okkur líður vel í langan tíma í senn . Þegar við glímum við sorg er miklivægt að fylgja flæði hjarta og hugar og reyna eftir fremsta megni að einfalda líf okkar , fækka streituvöldum dagsins og taka fyrir einn dag í einu . Leitastu við að : Hugsa vel um sjálfa / n þig , jafnvel þó þér líði illa og finnist það tilgangslaust . Nærast vel og reglulega , þrátt fyrir lystarleysi . Fá góðan svefn / hvíld , þrátt fyrir svefntruflanir og spennu . Hreyfa þig reglulega . Hreyfing og útivist hafa hjálpað mörgum að losa um spennu . Virkjaðu aðra með þér , þó að þig langi e.t.v. helst að vera í einrúmi . Skrifa dagbók . Reyndu þó að þú megnir varla að lyfta blýanti . Dagbókin á eftir að hjálpa þér síðar m.a. til að sjá hverju þú hefur fengið áorkað frá því síðast . Leyfa þér að gráta . Grátur losar um spennu . Það er í lagi að gráta innan um aðra . Leyfa þér að gleðjast . Það er ekki vanvirðing við hinn látna . Leita samskipta við aðra . Félagsleg einangrun eykur á vanlíðan þína . Alls ekki loka á fólk eða slíta sambandi við þína nánustu . Margir eiga mjög erfitt með að horfast í augu við sorg annarra og upplifa vanmáttinn sem því fylgir . Vinir sem þú áttir von á að væru þér innan handar eru ekki til staðar og fólk sem þú þekkir varla mun senda þér samúðarkveðjur . Búðu þig undir að þurfa að glíma við sársauka vegna þess hvernig aðrir bregðast við sorg þinni og fyrirgefa þeim . Svara hreinskilningslega ef þú ert spurð ( ur ) um líðan þína . Nota ekki vímugjafa . Vímugjafar fresta því að þú takist á við tilfinningar þínar . Æfa þig í að leita stuðnings og hjálpar . Mundu að þú berð sjálf ( ur ) ábyrgð á eigin líðan . Það er í lagi að þarfnast fólks og biðja um aðstoð . Að horfast í augu við sorgina . Það er betra en að hundsa hana . Ekki fela þig fyrir sársaukanum . Ef þú gerir það mun sorgin verða enn sárari en ella og hætta er á að þú eigir erfiða tíma framundan . Spyrja réttra spurninga . Spurningin ,, hvers vegna ? “ mun koma í huga þinn . Þú færð sennilega aldrei svar við þeirri spurningu . Það getur verið hjálplegra að spyrja ,, hvernig ? “ Hvernig get ég lifað mínu lífi til fullnustu og heiðrað minningu þess sem ég missti ? Hvernig get ég elskað betur og sýnt öðrum mína væntumþykju , hvernig get ég leyft þessu að breyta mér og þroska mig ? Gefa þér góðan tíma í að hugsa um manneskjuna sem þú misstir . Skrifa um hann eða hana , rifja upp allar góðu minningarnar og stundirnar sem þið áttuð saman . Það hjálpar . Þakka sjálfum / sjálfri þér fyrir vel unnin störf . Það er meira en fullt starf að takast á við sorgina . Setja þér það markmið að gera daginn í dag að betri degi en daginn í gær . Gera það sem þér finnst skemmtilegt og mun að þú ert enn lifandi . Vanþekking og hræðsla við dauðann og sorgina er oft hindrun þeim sem vilja veita stuðning . Misskilin tillitsemi , s.s. að kunna ekki við að hringja eða halda að truflun stafi af því að heimsækja syrgjanda , eykur oft á einmanaleika og vanmáttarkennd syrgjenda . Hér á eftir koma nokkrir punktar um hvernig aðstandendur geta stutt við bakið á þeim sem hafa misst ástvin . Það er æskilegt að skoða fyrst tengslin við þann sem var að missa ástvin . Ertu náinn vinur , kunningi eða fjarskyldur ættingi ? Þegar einstaklingur hefur nýlega misst ástvin er líklegt að hann vilji eingöngu umgangast sína allra nánustu fyrst eftir dauðsfallið . En oft vitum við ekki í hvaða hring við erum gagnvart syrgjandanum eða hversu nálægt við ættum að koma . Erum við í innsta hring ; nánustu vinir og fjölskylda ? Eða erum við í næsta hring ; félagar og góðir kunningjar ? Erum við enn fjær ; fjarskyldari ættingjar eða málkunnugt fólk ? Hér á eftir eru nokkrar hugmyndir um hvað þú getur gert til að styðja við bakið á þeim sem hefur misst ástvin . Mundu samt að það er mikilvægast af öllu að virða næði og persónulegt rými hvers og eins . Við erum öll ólík og það sem gæti hentað einum er jafnvel óþægileg upplifun fyrir annan . Mikilvægt er að bjóða aðstoðina og fá leyfi syrgjandans fyrir því sem þig langar að gera . Hafa samband . Með því sýnir þú að þér er ekki sama . Farðu í heimsókn og gefðu af tíma þínum . Mundu að syrgjandi á oft erfitt með að hafa frumkvæði og hefur ekki þann kraft sem þarf til að stuðla að samskiptum . Að lyfta upp símtólinu getur verið fólki í sorg um megn . Hafðu líka samband á frídögum . Þá er sársaukinn oft mestur . Muna að syrgjandinn þarf á stuðningi þínum að halda . Nærvera þín gæti skipt sköpum . Bjóða fram aðstoð við undirbúning á jarðarför og öllu sem því fylgir . Koma með tilbúinn mat . Fara í búðina og versla það sem vantar í ískápinn . Fara með börnin í og úr skóla / leikskóla . Aðstoða við að kanna réttindi og tryggingamál , sækja um útfararstyrk hjá stéttarfélagi hins látna . Bjóða syrgjandanum með þér út í göngutúr , á tónleika , út að borða , í nudd o.fl . Aðstoða með þvottinn um stund . Fara með óhreina tauið heim til þín og skila því aftur tilbúnu í skápana . Þrífa heimilið , ágætt fyrir vinahópinn að gera það saman . Senda syrgjandann í dekur á meðan . Sýna hluttekningu , einlægni og heiðarleika . Vertuóhrædd ( ur ) við að sýna eigin vanmátt . Standa við gefin loforð . MJÖG MIKILVÆGT . Gefa faðmlag og hlýju . Faðmlag og tillitsöm snerting veitir styrk og segir oft meira en mörg orð . Hafðu þó í huga að sumum kann að þykja líkamleg snerting óþægileg . Virtu það . Hlusta , hlusta , hlusta . Það er syrgjendum afar mikilvægt að eiga traustan áheyranda . Virk hlustun felur í sér að sýna einlægan áhuga , t.d. með því að kinka kolli , horfast í augu við þann sem talar og skjóta inn stuttum , hvetjandi athugasemdum . Ekki gefa ráð eða taka orðið af syrgjandanum . Ekki breyta um umræðuefni . Með því gætir þú lokað á möguleika til að veita stuðning . Virða tilfinningar syrgjandans og líðan . Mikilvægt er að staðfesta að tilfinningar sorgarinnar séu eðlileg viðbrögð við erfiðum kringumstæðum . Forðast að dæma hagi eða hátterni syrgjenda . Láttu það ekki á þig fá þó þú skiljir ekki alltaf viðbrögð og hegðun þeirra . Sorgin birtist með ólíkum hætti og skýtur stundum upp kollinum öllum að óvörum . Mundu að sorginni verður ekki afmörkuð stund . Syrgjendur kunna að hafa þörf fyrir að tala aftur og aftur um hinn látna og aðstæður andlátsins , einnig mörgum mánuðum og árum eftir að atburðirnir áttu sér stað . Fyrst eftir missi er gott að : Hafa samband . Með því sýnir þú að þér er ekki sama . Farðu í heimsókn og gefðu af tíma þínum . Mundu að syrgjandi á oft erfitt með að hafa frumkvæði og hefur ekki þann kraft sem þarf til að stuðla að samskiptum . Að lyfta upp símtólinu getur verið fólki í sorg um megn . Hafðu líka samband á frídögum . Þá er sársaukinn oft mestur . Senda skilaboð eða kveðju á samfélagsmiðlum . Ekki skrifa kveðjuna á vegginn , einkaskilaboð eru persónulegri . Fara í búðina eða bakaríið . Hengdu eitthvað gotterí á húninn og sendu svo sms í símann um að það sé komin sending . Koma með tilbúinn mat . Fara með börnin í og úr skóla / leikskóla . Hjálpa með bílamálin , smurningu , skoðun , þrif o.fl . Þrífa heimilið , ágætt fyrir vinahópinn að gera það saman . Senda syrgjandann í dekur á meðan . Taka til í garðinum . Það er sniðugt fyrir vinahópinn að taka sig saman og gera garðinn fínan . Gott er fyrir syrgjanda að eiga eitthvað þegar fólk kemur í heimsókn . Bjóða syrgjandanum með þér út í göngutúr , á tónleika , út að borða , í nudd o.fl . Bjóða fram aðstoð með börnin eða gæludýrið á heimilinu . EKKI segja : ,, Ég er til staðar ef þú vilt fá hjálp , þú getur alltaf hringt . ” Það er mjög ólíklegt að syrgjandinn hringi í aðra og kalli eftir aðstoð . Hann er mjög berskjaldaður og meyr vegna áfallsins sem hann hefur orðið fyrir og það er erfitt að biðja um hjálp í þessari stöðu . Segðu frekar t.d. ,, Mig langar að fá börnin lánuð á laugardaginn og gera eitthvað með þeim . Get ég komið kl. 14 og sótt þau ? Hvaða tími hentar þér ? ” Sýna hluttekningu , einlægni og heiðarleika . Vertuóhrædd ( ur ) við að sýna eigin vanmátt . Standa við gefin loforð . MJÖG MIKILVÆGT . Gefa faðmlag og hlýju . Faðmlag og tillitsöm snerting veitir styrk og segir oft meira en mörg orð . Hafðu þó í huga að sumum kann að þykja líkamleg snerting óþægileg . Virtu það . Hlusta , hlusta , hlusta . Það er syrgjendum afar mikilvægt að eiga traustan áheyranda . Virk hlustun felur í sér að sýna einlægan áhuga , t.d. með því að kinka kolli , horfast í augu við þann sem talar og skjóta inn stuttum , hvetjandi athugasemdum . Ekki gefa ráð eða taka orðið af syrgjandanum . Ekki breyta um umræðuefni . Með því gætir þú lokað á möguleika til að veita stuðning . Virða tilfinningar syrgjandans og líðan . Mikilvægt er að staðfesta að tilfinningar sorgarinnar séu eðlileg viðbrögð við erfiðum kringumstæðum . Forðast að dæma hagi eða hátterni syrgjenda . Láttu það ekki á þig fá þó þú skiljir ekki alltaf viðbrögð og hegðun þeirra . Sorgin birtist með ólíkum hætti og skýtur stundum upp kollinum öllum að óvörum . Mundu að sorginni verður ekki afmörkuð stund . Syrgjendur kunna að hafa þörf fyrir að tala afur og aftur um hinn látna og aðstæður andlátsins , einnig mörgum mánuðum og árum eftir að atburðirnir áttu sér stað . Mikilvægt er að við látum öll vita af okkur reglulega með því að hringja , kveðjum í tölvupósti eða hafa samband á samfélagsmiðlum . Fyrstu tvö árin eru oftast erfiðust . Ekki hverfa eftir jarðarförina , haltu áfram að láta vita af þér og bjóða fram aðstoð . Ysti hringur Fyrst eftir missi er gott að : Senda tölvupóst eða kveðju á samfélagsmiðlum . Ekki á vegginn , einkaskilaboð eru persónulegri . Það er alltaf gott að vita af kunningjum og ættingjum sem hugsa fallega til manns . Fara í búðina eða bakaríið . Hengdu eitthvað gotterí á húninn og sendu svo sms í símann um að það sé komin sending . Koma með tilbúinn mat . Gott er fyrir syrgjanda að eiga eitthvað þegar fólk kemur í heimsókn . Senda fallegan glaðning s.s. gjafabréf í dekur , brunch , leikhús , hlýja vettlinga , góða bók . Eitthvað fallegt og notalegt sem þú telur að gleðji . Senda börnunum gjafabréf í bíó , leikhús eða annað í pósti . Það er alltaf gaman fyrir þau að fá glaðning inn um lúguna . Vera þolinmóð / ur og skilningsrík / ur . Syrgjandi hefur ekki orku í að umgangast of mikið af fólki , það er ótrúlega lýjandi að vera í sorg . Það er eðlilegt að hann leyfi sínum nánustu að sinna sér að mestu fyrsta árið . Ekki hætta samt að láta vita af þér og senda falleg skilaboð .