Tæplega 6.000 Íslendingar eiga við verulegan spilavanda að stríða og hátt í 700 eru hugsanlegir spilafíklar . Spilakassar er sú tegund peningaspila sem flestir í þessum hópi spila og þeim sem spila ýmis konar fjárhættuspil á netinu hefur fjölgað á undanförnum árum . Þetta segir Daníel Þór Ólason , prófessor í sálfræði við Háskóla Íslands sem rannsakað hefur spilafíkn um árabil . Daníel Þór Ólason , prófessor í sálfræði við Háskóla Íslands , hefur rannsakað spilafíkn um árabil.mbl.is / Ómar Óskarsson Daníel segir of fá meðferðarúrræði í boði hér á landi og nauðsynlegt sé hugað verði að breyttu fyrirkomulagi um spilamennsku , m.a. fyrir spilakassa . Flestir spilafíklar spila í spilakössum Niðurstöður könnunar sem Daníel vann fyrir dómsmálaráðuneytið benda m.a. til þess að 2,3% Íslendinga ; 3,5% karla og 1,1% kvenna eigi við spilavanda að stríða . Flestir í þessum hópi eru ekki með meiri menntun en grunnskólapróf , eru á aldrinum 18 - 25 ára , einhleypir og með lágar tekjur . Spilakassar er sú tegund peningaspila sem flestir í þessum hópi spila . Skýrslu um könnunina , sem ber heitið Spilahegðun og algengi spilavanda meðal fullorðinna Íslendinga árið 2017 , var skilað til dómsmálaráðuneytisins í lok síðasta árs . Tæplega 6.000 Íslendingar eiga við verulegan spilavanda að stríða og hátt í 700 eru hugsanlegir spilafíklar , samkvæmt rannsókn Daníels Könnun af þessu tagi var síðast gerð árið 2011 og á þeim sex árum sem liðu á milli kannana varð talsverð aukning í hópi þeirra sem veðja á úrslit íþróttaleikja og spila ýmis konar fjárhættuspil á erlendum vefsíðum ; einkum í netspilakössum . Þessa fjölgun má aðallega rekja til ungra karla . Reglulegum peningaspilurum hefur fjölgað Í könnun Daníels kemur m.a. fram að þeim sem spila vikulega , svokölluðum reglulegum peningaspilurum , hefur fjölgað . 2017 var hlutfall þeirra 18,4% , en var 14,9% árið 2011 . 8,9% sögðust hafa spilað í spilakassa a.m.k. einu sinni síðustu 12 mánuði , 1,3% sögðust spila í þeim mánaðarlega og 0,6% vikulega eða oftar . 1,3% sagðist hafa spilað a.m.k. einu sinni í spilakassa á netinu undanfarna 12 mánuði og 0,2% höfðu gert það mánaðarlega . Um helmingur svarenda í könnuninni sagðist hafa tapað lítillega eða miklu í peningaspilum og hátt í 40% sagðist hvorki hafa hagnast né tapað . 1,7% hafði hagnast mikið og 9,9% hagnaðist lítillega . Niðurstöður könnunar sem Daníel vann fyrir dómsmálaráðuneytið benda m.a. til þess að 2,3% Íslendinga ; 3,5% karla og 1,1% kvenna eigi við spilavanda að stríða.mbl.is / Árni Sæberg „ Spilavandi hefur m.a. þau áhrif á líf fólks að það er orðið upptekið af hugsunum um spil og næsta tækifæri til að spila . Það hefur oft reynt að hafa stjórn á spilamennskunni en ekki tekist það og þátttakan er hugsanlega farin að hafa neikvæð áhrif á líf þeirra . Þetta er áhættuhópur og ef sá sem er í þessum hópi breytir ekki hegðun sinni er hætta á að hann ánetjist spilum , “ segir Daníel sem segir að taka verði spilavanda alvarlega . „ Fyrir hvern þann sem á í vanda er líklegt að ástandið hafi einnig neikvæð áhrif á fjölmarga aðra í nærumhverfi hans . “ Fáir hagnast í peningaspilum samkvæmt rannsókn Daníels . Niðurstaðan ákveðin þegar ýtt er á takkann Daníel segir allar rannsóknir á spilafíkn , bæði hér á landi og erlendis , sýna að þátttaka í spilakössum sé sú tegund spila sem tengist helst spilafíkn . „ Spilakassar hafa þá eiginleika að hver leikur tekur mjög stuttan tíma frá því að stutt er á hnappinn og niðurstaðan er fengin . Tíðni endurgjafar í formi vinnings , sem oftast er smávinningur , er mikil og fólk upplifir að það hafi stjórn á leiknum . En það er ímyndað , þar sem niðurstaðan er ávallt tilviljunum háð . Sá möguleiki í sumum spilakössum að geta notað stopp-takka ýtir undir þessa ályktunarvillu spilarans um að hann hafi stjórn á leiknum því niðurstaða leiksins var í raun ákveðin á því sekúndubroti sem ýtt var á start-takkann . “ Þeim sem aldrei hafa spilað peningaspil hefur fækkað undanfarin ár . Flótti frá áhyggjum hversdagsins Daníel segir að í rannsóknum hafi ítrekað komið fram að spilafíklar , sem spili í spilakössum , upplifi margir sömu tilfinninguna . „ Að „ sóna “ út . Þetta sé flótti frá áhyggjum hversdagsins og að spilunin snúist um svo margt annað en að sitja og reyna að vinna peninga . Á meðan þeir eru að þessu , þá eru þeir ekki að hugsa um neitt annað . “ Hvað finnst þér sem sálfræðingi um þau meðferðarúrræði sem boðið er upp á hér á landi við spilafíkn ? „ Að mínu mati hefur verið of lítið framboð af úrræðum og lítið að gerast í þessum málum . Helgarnámskeið SÁÁ hafa verið þau einu , sem eru sérstaklega sniðin að spilafíklum , sem hafa verið í boði innan heilbrigðiskerfisins , en mér skilst að það standi til að efla meðferðarstarf fyrir spilafíkla hjá þeim á næstunni . Ég veit einnig til þess að fáeinir sálfræðingar hafa boðið upp á meðferð við spilafíkn og þá eru nokkrir ráðgjafar starfandi , eins og t.d. Alma Hafsteinsdóttir hjá Spilavandi.is . Spilakassar eru ekki eins og hver önnur söluvara Spurður hvort hann sjái þversögn í því að Háskóli Íslands , sem hann starfi hjá við rannsóknir á spilafíkn , njóti ágóðans af spilakössunum í gegnum Happdrætti Háskóla Íslands svarar Daníel að vissulega megi líta á það þannig . „ Hér , eins og á hinum Norðurlöndunum fer ágóðinn af peningaspilum til góðra mála . Á öðrum Norðurlöndum eru nánast öll peningaspil rekin af fyrirtækjum í ríkiseigu og ríkið ákveður hvert féð fer , m.a. til háskóla , en hér eru þeir reknir af opinberum stofnunum eða samtökum sem hafa til þess sérstakt leyfi samkvæmt lögum . Við verðum einnig að hafa í huga að þetta er ekki eins og hver önnur söluvara og ég er ekki viss um að það væri gott fyrirkomulag ef einkafyrirtæki sæju um reksturinn . “ Háskóli Íslands rekur spilakassastaðina Háspennu og framan á sumum þeirra eru ljósaskilti með áletruninni Casino slots.mbl.is / Eggert Jóhannesson Að mati Daníels er mikil þörf á breyttu fyrirkomulagi spilakassanna og jafnvel annarra peningaspila regluverki í kringum það . Þar horfir hann til hinna Norðurlandanna , þar sem svokölluð spilakort hafa verið tekin upp í Noregi , Svíþjóð og Finnlandi og hugmyndir eru um að taka slíkt kort upp í Danmörku á næsta ári . Í þessum löndum eru ríkisrekin spilafyrirtæki , en erlend fyrirtæki um rekstur peningaspila á netinu hafa einnig fengið rekstrarleyfi í Danmörku og Svíþjóð og verða þar að fara eftir sömu reglum og þau ríkisreknu um ábyrga spilamennsku . „ Spilakortin virka þannig að fólk þarf að skrá sig til þess að geta spilað í spilakössum og á netinu . Það þarf að leggja peninga inn á spilakortið , eða reikning ef um netspilun er að ræða , þannig að sá sem spilar er alltaf búinn að borga fyrirfram . Með spilakortinu er líka hægt að sjá hversu miklu hefur verið eytt í spil á tilteknu tímabili , hægt er að setja sér mörk um eyðslu og þá getur fólk útilokað sjálft sig með því að setja sig í spilabann , “ segir Daníel . Velferð skiptir meira máli en tekjur Hann segir að í Noregi sé t.d. ekki hægt að spila fyrir meira en sem nemur 270.000 íslenskar krónum , 20.000 NOK á mánuði í peningaspil sem rekin eru af þarlendum aðilum . Daglegt hámark í spilakassana er um 8.800 kr ( 650 NOK ) og mánaðarlegt hámark í þá er um 36.500 kr ( 2.700 NOK ) . „ Með þessu setti ríkið sér stefnu í þessum málum , en áður en þessar reglur voru settar var mikill fjöldi spilakassa á svæðum þar sem tekjur voru lágar og lágt menntunarstig . Og þetta hefur vissulega haft áhrif . Til dæmis hefur dregið mjög úr eftirspurn eftir meðferð við spilafíkn og hringingum í hjálparlínur vegna spilafíknar hefur fækkað . “ Við verðum að hafa í huga að þetta er ekki eins og hver önnur söluvara , segir Daníel um spilakassana . Kristinn Ingvarsson „ Ég er þeirrar skoðunar að dómsmálaráðherra eigi að leita leiða til að stuðla að ábyrgri spilamennsku . Við sem samfélag ættum virkilega að fara að huga að því að taka upp spilakort og mögulega væri hægt að byrja á spilakössunum . Ég geri mér grein fyrir því að tekjur fyrirtækjanna sem eiga þá og reka myndu minnka , en sú staðreynd skiptir minna máli en velferð samborgara okkar , “ segir Daníel .