Héraðsdómur Reykjavíkur Dómur 13. janúar 2020 Mál nr . E - 1760 / 2019 : A ( Óðinn Elísson lögmaður ) g egn Vátryggingafélag i Íslands hf. ( Einar Baldvin Axelsson lögmaður ) Dómur Mál þetta , sem var höfðað með birtingu stefnu 15. apríl 2019 , var dómtekið 5. desember sl . Stefnandi er A. Stefndi er Vátryggingafélag Íslands . Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda úr frjálsri ábyrgðartryggingu Z hjá stefnda , ve gna lík am stjóns sem hann hlaut í slysi þann 6. desember 2017 . Auk þess krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál . Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda en til vara að sök verði skipt og stefnanda verði gert að bera meirihluta sakar . Í báðum tilvikum krefst stefndi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda . I. Stefndi slasaðist 6. desember 2017 þegar hann féll ofan í bílagryfju á smur stöð Z. Tildrög slyssins voru þau að stefnandi kom með bifreið sína á smurstöðina og óskaði eftir því að skipt yrði um peru í framljósi bifreiðarinnar . Starfsmenn smurstöðvarinnar óku bifreiðinni inn á verkstæði og komu henni fyrir yfir einni af þremur bílagryfjum sem eru á verkstæðinu en stefnandi hélt inn í afgre iðslu ver kstæðisins . Skömmu síðar kom starfsmaður verkstæðisins til stefnanda og sagði honum að erfiðlega gengi að losa fjöður til að ná ónýtu perunni úr perustæði . Fór stefnandi því næst með starfsmanni smurstöðvarinnar inn á verkstæðið til að skoða nánar í hverju vandinn væri fólginn . 2 Bifreið stefnanda var þá ofan á einni gryfjunni og vélarhlífin opin . Þegar stefnandi hafði verið inn i á verkstæðinu í skamma stund féll hann ofan í gryfjuna . Þegar slysið varð hafði umræddur starfsmaður vikið frá og engin vitni eru til frásagnar um nánari atvik í aðdraganda slyssins . Í skýrslu lögreglu , sem var kölluð á vettvang , er greint frá því að tilkynning hafi borist um að maður hefði fallið niður einn og hálfan metra og rotast . Þegar lögregla kom á vettvang hafi stefnandi ver ið kominn til meðvitundar og setið r ólegur í anddyri verkstæðisins . Hann hafi verið með blóðugan skurð á höfði , verið illa áttaður og ekki munað hvað hefði gerst . Lögreglan ræddi við C , starf s mann verkstæðisins , á vettvangi . Í skýrslu lögreglunnar er haft eftir C að hann hafi verið að vinna í gryfjunni við hliðina og heyrt dynk . Hann hafi þá farið upp úr gryfjunni og séð hvar stefnandi lá í næstu gryfju . Stefnandi hafi verið meðvitundarlaus og gefið frá sér hljóð ein s og hann væri að hrjóta . Vinnueftirliti nu var tilkynnt um slysið og kom á vettvang samdægurs . Í takmarkaðri úttekt eftirlitsins eru gerðar tvær athugasemdir . Annars vegar segir að fyrirtækið hafi ekki gert skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði , sem eigi meðal annars að fela í sér sérstakt áh ættumat með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfinu ásamt áætlun um heilsuvernd og forvarnir , og er vísað í því efni til reglugerðar nr. 920 / 2006 , um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum . Gaf Vinnueftirl itið fyrirtækinu fyrirmæli um að bæta úr þessu . Hins vegar lýtur athugasemd að aðgengi að verkstæðinu . Segir í úttektinni að takmörkun á aðgengi viðskiptavina og óviðkomandi að vinnurýminu sé óviðunandi og er vísað til 39. og 40. gr. reglna nr. 581 / 1995 um húsnæði vinnustaða . Viðskiptavinir sem hafi aðgengi að vinnurými geti valdið slysum eða óhöppum bæði á st arfsmönnum og sjálfum sér . Voru gefin fyrirmæli um að gera ráðstafanir sem kæmu í veg fyrir aðgengi viðskiptavina og óviðkomandi að vinnurými . Í skýrs lu Vinnueftirlitsins var fyrirtækinu vei t tur frestur til 20. desember sama ár til að verða við tilmælum eftirlitsins og í skýrslunni kemur fram að úrbætur hafi farið fram . Um aðstæður á slysstað er þess að geta að óumdeilt er að lýsing á verkstæðinu var fullnægjandi , gólf verkstæðisins voru grænmáluð með greinilegum gulum varúðarlínum í kringum gryfjurnar í gólfinu og gulmáluðum handriðum við langenda þeirra . Þá hangir . Auk þess mun á slysdegi hafa verið einhvers konar varúðarmerking á hurðinni á milli afgreiðslu og verkstæðisins þar sem bent var á að óviðkomandi væri bönnuð umferð um verkstæðið . 3 Nú er á hurðinni skýr merking þar sem segir að samkvæmt reglum frá Vinnue ftirliti ríkisins sé öll óviðkomandi umferð á verkstæðinu bönnuð . Stefnandi og B , starfmaður Z , gáfu skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins . Í skýrslu sinni sagði stefnandi svo frá að hann hefði farið á smurverkstæði Z og óskað eftir því að skipt yrði um peru í bifreið sinni sem honum sjálfum hefði ekki tekist að skipta um . Starfsm aður verkstæðisins hefði ekið bílnum inn á verkstæðið og boðið honum að bíða inn i á kaffistofu í afgreiðslunni á meðan hann sinnt i verkefninu . Skömmu síðar hafi starfsmaðurin n komið til hans og s agt honum að það væri ekki hægt að skipta um peruna á þessu verkstæði og útskýrt orsakir þess . Síðan hafi hann boðið stefnanda að koma inn á verkstæðið til að líta sjálfur á hvað væri að . Þeir hafi þá farið saman að bifreiðinni , sem var staðsett yfir einni gryfjunni , og vélarhlífin hafi verið opin . Stefnandi kveður starfsmanninn hafa sýnt sér hvar lítil fjöður hafi verið brotin og það hafi verið ástæða þess að ekki var unnt að ná gömlu perunni úr perustæðinu . Hann kveð st þá hafa spurt starfsmanninn hvort ekki væri hægt að bjarga þessu með frekari verkfærum og síðan farið inn í bílinn sinn og náð í topplyklasett . Stefnandi kveðst síðan mun a eftir sér þar sem hann hafi verið að bogra yfir bílnum en að öðru leyti m uni hann ekki nánar efti r tildrögum slyssins . Aðspurður kveðst stefnandi ekki hafa verið varaður við hættunni af því að geta fallið ofan í gryfjuna . B kvaðst vera sá starfmaður sem annaðist þjónustuna við stefnanda . Hann bar á sama veg og stefnandi varðandi það að hafa séð við sk oðun að ekki hefði verið hægt að skipta um peruna þar sem fjöður hefði verið brotin . Jafnframt ber þeim saman um að B hafi farið til stefnanda og boðið honum að koma með sér inn á verkstæði ð til að líta á bílinn . B kveðst í tvígang hafa bent stefnanda á að fara varlega og bent honum á hættuna af því að falla ofan í gryfjuna . Hann sagðist sjálfur vera vel meðvitaður um þá hættu og sagðist vita til þess að menn hefðu fallið í gryfjuna , m.a. hefði hann sjálfur einu sinni hrasað . B kannaðist ekki við að hafa ræ tt við stefnanda um hvort hægt væri að gera við perustæðið á staðnum en s agði að stefnandi hefði spurt hvort til vær i varahlutur í perustæðið . B kvaðst síðan hafa skilið stefnanda eftir inni á verkstæðinu og sjálfur brugðið sér frá til að athuga hvort umræddur varahlutur væri til . Hann sagðist hafa gengið út frá því að samstarfsmaður hans myndi verða eftir á verkstæðinu með stefnanda en síðar hafi komið í ljós að sá hefði líka vikið sér frá . Þegar hann hafi komið til baka hafi stefnandi þegar verið dott inn ofan í gryfjuna . 4 Stefndi hefur hafnað bótaskyldu og tilkynnti stefnanda það bréflega 22. febrúar 2018 . Þar kemur fram að stefndi byggi á því að stefnandi sjálfur hafi tekið ákvörðun um að fara inn á verkstæðið og reyna sjálfur að gera við ljósið og ha fi við það verk ekki gætt nægilega að sér . Taldi stefndi að slysið væri ekki að rekja til saknæmrar eða ólögmætrar háttsemi starfsmanna Z heldur væri um óhappatilvik að ræða og aðgæsluleysi stefnanda sjálfs um að kenna . Niðurstaða úrskurðarnefndar í vátryg gingamálum frá 15. júní 2018 var á sama veg . Segir í forsendum úrskurðarins að ósannað sé að slysið sé að rekja til þess að varúðarráðstöfunum hafi verið áfátt eða að stefnanda hafi verið veittar ófullnægjandi leiðbeiningar . Stefnandi var fluttur með sjúkr abíl til aðhlynningar á Landspítalanum . Í vottorði D , heimilislækni s stefnanda , er greint frá því að rannsókn við komu á Landspítalann hafi leitt í ljós að stefnandi hefði fengið litla heilablæðingu sem talin væri vera num þar sem hann hefði áður orðið fyrir skaða , auk þess sem hann hefði tognaði á hálsi og þumalfingur s brot nað . Er afleiðingum áverkanna lýst í vottorðinu . F ram kemur að einkenni sem stefnandi glími við frá fyrri heilaskaða hafi greinilega versnað við slysið , einkum svimi og óstöðugleiki , og bak - og höfuðverkir hafi versnað , svo og svefnheilsa . II . Stefnandi reisir k röfur sína á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á tjóni því sem slys ið olli á grundvelli sakarreglunnar og reglunnar um ábyrgð v innuveitanda á saknæmri háttsemi starf s manna sinna . Beinir hann kröfu sinni að stefnda á grundvelli heimildar í 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30 / 2004 , um vátryggingarsamninga , þar sem vátrygginga r taki hafi verið með í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá því fél agi . Stefnandi vísar til skyldu vátryggingartaka samkvæmt lögum nr. 46 / 1980 , um aðbúnað , hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum , einkum 37. gr. og 13. gr. , sbr. 14. gr. , laganna , og reglna settra samkvæmt þeim . Hin saknæma og ólögmæta háttsemi vátryggingar taka og starf s manna hans hafi falist í því að hleypa stefnanda inn á vinnusvæði án þess að upplýsa hann um þá hættu sem gryfjurnar sköpuðu og án þess að gera ráðstafanir til að vernda hann . Vísar hann í þessu efni til 5. mgr. 39. gr. reglna um húsnæði vinn ustaða nr. 581 / 1995 þar sem mælt sé fyrir um að afgirða skuli svæði þar sem hætta sé á falli og koma í veg fyrir aðgang óviðkomandi fólks . Auknar kröfur séu gerðar um öryggisráðstafanir á vinnusvæðum sem 5 séu skipulögð þannig að viðskiptavinir eigi greiðan aðgang að . Fyrir liggi niðurstaða Vinnueftirlitsins um að aðbúnaður á slysstað hafi ekki verið í samræmi við áskilnað nefndra reglna . Þá hafi stefnandi ekki hlotið þjálfun og fræðslu um hættur á vinnusvæðinu eins og starfsmenn vátryggingartaka , sbr. 14. gr. laga nr. 46 / 1980 og 25. gr. reglugerðar nr. 920 / 2006 . Loks hafi vátryggingartaki vanrækt að gera áhættumat fyrir vinnusvæðið svo sem honum sé skylt samkvæmt 65. gr. laga nr. 46 / 1980 . Gerð slíks áhættumats hefði leitt í ljós að aðgengi viðski ptavina að vinnusvæðinu var óviðunandi og veitt vátryggingartaka tilefni til að gera ráðstafanir til að draga úr hættu svo sem kostur væri , sbr. fyrirmæli í 2. mgr. 65. gr. a í sömu lögum . Aðgerðir vátryggingartaka eftir slysið og athugasemdir Vinnueftirli tsins hafi leitt til þess að aðgangsstýringu að vinnusvæðinu hafi verið breytt á þá lund að viðskiptavinir komi ekki lengur inn á verkstæðið . Stefnandi hafi fært fullnægjandi sönnur á að hann hafi orðið fyrir tjóni , sýnt fram á í hverju það felist og hvernig orsakatengslum við hina ólögmætu háttsemi sé háttað . III . Sýknukrafa stefnda er í fyrsta lagi á því byggð að um óhappatilvik sé að ræða . Ekkert í gögnum málsins veiti vísbendingu um að aðbúnaður eða aðstæður á smurstöð Z hafi leitt til tjóns stefnanda . Þá sé einnig ljóst að starf s menn smurstöðvarinnar hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi . Slysið megi alfarið rekja til þess að stefnandi ka us sjálfur að f ara inn á vinnusvæði smurstöðvarinnar og ákvað að reyna að gera við perustæði bifreiðar sinnar , án þess að starfsmenn Z óskuðu eftir því . Með vísan til viðvörunarmerkja og aðvörunar starfsmanns Z hafi stefnandi mátt vita að nauðsynlegt væri að sýna fyllstu aðgát , sérstaklega varðandi gryfjuna . Stefnandi hafi hins vegar ekki , þrátt fyrir þetta , sýnt nægilega aðgát . Því sé um hreint óhappatilvik að ræða . Í öðru lagi sé sök Z eða starfsmanna þess fyrirtækis með öllu ósönnuð . Allur aðbúnaður á ve rkstæðinu hafi verið í góðu lagi . Greinileg viðvörunarmerki hafi hangið yfir hverri gryfju , brúnir þeirra hafi verið málaðar í skærum gulum lit og lýsing verið góð . Ekki hafi verið unnt að girða af gryfjurnar enda þurfi að aka bifreiðum yfir þær þegar viðg erð fari fram . Öllum sem koma inn á verkstæðið megi vera ljóst að gæta þurfi varúðar . Þá hafi vinnueftirlitið ekki gert athugasemdir við viðvörunarskilti eða gólfmerkingar . 6 Þá hafi verkstæðið ekki verið opið almenningi enda hafi skýrlega staðið á skilti á hurð milli afgreiðslu og verkstæðis að umferð óviðkomandi væri bönnuð . Því sé því mótmælt að unnt sé að gera strangari kröfur til fyrirtækisins um öryggisráðstafanir á verkstæðinu gagnvart viðskiptavinum , eins og kunni að eiga við í verslunum og á öðrum s töðum sem beinlínis séu ætlaðir viðskiptavinum fyrirtækja . Að endingu mótmælir stefndi því að ákvæði laga nr. 46 / 1980 , um aðbúnað , hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum , eigi við um réttarsamband aðila . Lögin , og reglur settar á grundvelli þeirra , feli í sér skyldur atvinnurek e nda gagnvart starf s mönnum sínum og óumdeilt sé að stefnandi hafi ekki verið starfsmaður Z. Með v ísan til framangreinds byggir stefndi á því að f yrirtækið hafi gert allar þær varúðarráðstafanir sem sanngjarnt megi telja til að tryggja öryggi þeirra sem eru inni á verkstæðinu . Í þriðja lagi byggir stefndi á því að jafnvel þótt niðurstaða málsins verði sú að stefndi eigi bótarétt , þá hafi hann glatað þeim rétti að fullu vegna mikils eða stórfellds gáleysis . Vísar stefndi í þessu sambandi bæði til almennra reglna skaðabótaréttar , um meðábyrgð tjónþola , og 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50 / 1993 , verði lit ið svo á að stefnandi hafi verið starfsmaður Z á slysdegi . Vísar stefndi að öðru leyti til sjónarmiða sem þegar hafa verið rakin um fullnægjandi aðstæður á verkstæði Z og gálausa háttsemi stefn an da sem hafi falist í því að fara inn á verkstæðið og hefja að eigin frumkvæði tilraun til að gera við bifreið sína . Verði litið svo á að ákvæði laga nr. 46 / 1980 eigi við um réttarsamband aðila , þá hafi hvílt sú skylda á stefnanda skv. 26. gr. laganna að tilkynna um það sem ábótavant var í aðbúnaði á verkstæðinu . Ti l vara krefst stefndi þess að sök verði skipt og réttur stefnanda aðeins viðurkenndur að hluta þar sem hann hafi verið meðvaldur að tjóni sínu með miklu eða stórfelldu gáleysi . IV . Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á rétti til bóta úr ábyrgðart ryggingu Z hjá stefnda vegna slyss sem hann varð fyrir á smurstöð fyrirtækisins . Um aðdraganda slyssins og aðstæður á vettvangi vísast til þess sem rakið er í atvikalýsingu dómsins . Ágreiningur aðila snýst um það hvort rekja megi slysið til sakar Z og star fsmanna þess f yrirtækis , en stefndi byggir á því að um óhappatilvik sé að ræða eða að slysið megi rekja til eigin sakar stefnanda . 7 Stefnandi slasaðist inn i á verkstæði Z þangað sem hann hafði leitað eftir þjónustu . Af gögnum málsins , m.a. myndum af verkstæðinu og úttekt vinnueftirlitsins , verður ekki ráðið að aðbúnaði inn i á verkstæði Z hafi verið í neinu áfátt . Á hinn bóginn verður að leggja til grundvallar niðurstöðu dó msins að ekki hafi verið gerðar fullnægjandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir að óviðkomandi aðilar hefðu aðgang að verkstæðinu . Aðrir en starfsmenn verkstæðisins , sem hafa fengið til þess fullnægjandi þjálfun að vinna við þær aðstæður se m þar eru , eiga almennt ekki erindi inn á verkstæðið sjálf . Því eiga viðskiptavinir að öllu jöfnu ekkert erindi inn á verkstæði Z og hvílir sú ábyrgð á fyrirtækinu að gera ráðstafanir til að takmarka aðgengi þeirra að svæðinu enda felst í því talsverð hætta að umgangast opnar gryfjur sem ekki er unnt að fallverja með tryggum hætti . Vísast um skyldu fyrirtækisins í þessu efni einkum til 39. gr. reglna nr. 581 / 1995 , um húsnæði vinnustaða , sem sett er með stoð í lögum nr. 46 / 1980 . Í niðurstöðu úttektar vinnueftirlitsins er þ að enda önnur af tveimur athugasemdum sem eftirlitið gerir að takmörkun á aðgengi viðskiptavina og óviðkomandi að vinnurýminu hafi verið óviðunandi á slysdegi og krafðist eftirlitið úrbóta í því efni sem þegar var brugðist við . Jafnvel þótt framangreindar reglur og lög nr. 46 / 1980 , um aðbúnað , hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum , miði fyrst og fremst að því að tryggja öryggi starfsmanna , geta þau eðli málsins samkvæmt einnig gilt um aðra sem hafa aðgang að atvinnuhúsnæð inu . Öndverðri málsástæðu stefnda er því hafnað . Þá er e kki fallist á það með stefnda að merking á hurð , þess efnis að óviðkomandi sé bannaður aðgangur , hafi falið í sér fullnægjandi aðgangshindrun að verkstæðinu , auk þess sem ágreiningur er um hvort eða hve rnig þeirri merkingu var háttað á slysdegi . Í skýrslu fyrir dómi bar B , starf s maður Z , að það skilti sem nú er á hurðinni hafi ekki verið þar á slysdegi en vitnið kvaðst ekki muna hvernig merking hefði þá verið á hurðinni . Óumdeilt er að starf s maður Z bauð stefnanda að koma með sér inn á verkstæðið til að skoða bilunina í ljósabúnaði bifreiðarinnar . E kki er heldur um það deilt að hann skildi stefnanda einan eftir á verkstæðinu á meðan hann brá sér frá . Í skýrslu B fyrir dómi kom fram að hann hefði gert ráð fyrir að samstarfsmaður hans yrði eftir hjá stefnanda , sem svo reynist ekki hafa orðið . Eins og hér stendur á verður sú háttsemi starf s mannsins metin honum til sakar . Gegn mótmælum stefnanda verður jafnframt að teljast ósönnuð sú staðhæfing stefnda að stefnandi ha fi sérstaklega verið varaður við fallhættu við gryfjuna . Verður stefnandi því að bera hallann af skorti á sönnun um það atriði . 8 Samkvæmt því sem að framan er lýst er það niðurstaða dómsins að orsakir slyss stefnanda megi rekja til þess að hann hafi án eftirlits verið á smurverkstæði Z sem óviðkomandi aðilar , þar á meðal viðskiptavinir fyrirtækisins , eiga ekki að hafa aðgang að . Fyrirtækið bar ábyrgð á því að tryggja með fullnægjandi hætti að óviðkomandi aðilar hefðu ekki aðgang að verkstæði nu og í öllu falli bar starf s mönnum þess , teldu þeir á annað borð forsvaranlegt að bjóða einhverjum óviðkomandi inn á verkstæðið , að tryggja nægjanlegt eftirlit með þeim á meðan þeir dveldu þar . Svo sem að framan er rakið brást hvoru tveggja , auk þess sem ós annað er að stefnandi hafi verið aðvaraður um hættur á vinnusvæðinu . Er u þetta að að mati dómsins höfuðors akir slyssins . Ber Z því , samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og reglu um vinnuveitandaábyrgð , skaða bótaábyrgð á tjóni stefnanda . Ekkert er fram komið í málinu sem leiðir líkur að því að stefnandi sjálfur hafi sýnt af sér slíkt gáleysi að leitt geti til þess að bætur til hans verði skertar eða felldar niður . Með framangreindum rökstuðningi verður krafa stefnanda tekin til greina . Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91 / 1991 verður stefnda gert að greiða m álskostnað , 1.100.000 krónur , sem rennur í ríkissjóð . Stefnandi nýtur gjafsóknar . Allur gjafsóknarkostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði , þar með talin þóknun lögmanns hans , Óðins Elíssonar . Með h liðsjón af umfangi málsins , og að nokkru af framlagðri tímaskýrslu lögmanns stefnanda , er hann hæfilega ákveðinn 1.100.000 krónur . Guðmundur Sæmundsson lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Einar Baldvin Axelsson lögmaður af hálfu stefnda . I ngibjörg Þorsteinsdóttir héraðsdómari kv að upp dóm inn . Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91 / 1991 . Dómso r ð : Viðurkennd er bótaskylda stefnda , Vátryggingafélags Íslands , úr frjálsri áb yrgðartryggingu Z hjá stefnda , vegna líkamstjóns sem stefnandi , A , hlaut í slysi þann 6. desember 2017 . Stefndi greiði 1.100.000 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð . Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði , þar með talin þóknun lögmanns hans , Óðins Elíassonar , 1.100.000 . krónur .