Lúkas var fyrst sýndur árið 1975 og kom því á undan leikritunum sem gerðu Guðmund þjóðþekkt og geysivinsælt leikskáld , Sólarferð ( 1976 ) og Stundarfriði ( 1978 ) . Seinni verkin tvö voru viðamikil og með mörgum persónum , Lúkas hnitast um þrjár persónur og gerist í lítilli íbúð sem hér var sett inn í lokaðan kassa á sviðinu . Þar búa hjónin Sólveig ( Edda Björg Eyjólfsdóttir ) og Ágúst ( Friðrik Friðriksson ) sem hafa að því er virðist þann eina starfa að gefa gestinum Lúkasi ( Stefán Hallur Stefánsson ) að borða . Hann kemur reglulega í mat til þeirra og þau leggja sig fram um að hafa sem besta máltíð til reiðu handa honum þegar hann kemur . Ekki borða þau með honum en vaka yfir öllum hans þörfum meðan hann matast og uppfylla þær um leið . Lúkas er vissulega aufúsugestur . Veigu og Gústa finnst hann merkilegur maður og líf þeirra snýst algerlega um þessar heimsóknir og það sem þau bjóða honum upp á hverju sinni . Í huga áhorfenda hljóta fljótlega að vakna spurningar um það hvernig stendur á þessum heimsóknum , og um tíma verða þær svo ágengar að maður verður pirraður að fá engin svör . En svo rennur upp fyrir manni að málið snýst ekki um það sem er fyrir utan það sem við heyrum og sjáum á sviðinu heldur nákvæmlega það sem gerist fyrir augunum á okkur : samskipti hjónanna og Lúkasar . Því Lúkas er ekki allur þar sem hann er séður . Hvaða tangarhald hann hefur á hjónunum er kannski ekki ljóst en hvernig það virkar verður óþægilega ljóst þegar verkinu vindur fram . Það verður smám saman vönduð og nákvæm rannsókn á kúgun , margslungnu eðli hennar og áhrifum hennar á manneskjuna . Ekki er eytt orði á það hvernig kúgunin hafi hafist eða af hverju hún stafi , og hér eru engir lyklar að túlkun . Þetta er hrein rannsókn á fyrirbærinu kúgun ; það er sérkenni og megingildi verksins . Friðrik Friðriksson , Stefán Hallur Stefánsson og Edda Björg Eyjólfsdóttir . Mynd : Aldrei óstelandi Það er vandlega valið í hlutverkin eins og sést um leið og Stefán Hallur kemur inn í örsmáa stofu hjónanna . Þó að Edda Björg og Friðrik séu fullkomlega eðlilegt fólk á vöxt voru þau eins og börn frammi fyrir gestinum sem varð einkennilega ofvaxinn í þessu litla rými . Stefán Hallur var mergjaður Lúkas og mætti hafa mörg orð um allar þær birtingarmyndir kúgunar sem hann sýndi í gærkvöldi : mátt , veiklyndi , hlýju , tillitsleysi , kulda , hörku , sjarma , andstyggð , ófyrirsjáanlegar refsingar … Og aldrei hef ég séð etið og jafnvel étið á eins margvíslegan hátt og á þessari sýningu . Viðbrögð Eddu Bjargar og Friðriks voru jafnfjölbreytt – eins og góðir hljóðfæraleikarar létu þau undan ólíkum bendingum hljómsveitarstjórans . Eitt áhrifamesta atriðið er þegar hjónin halda að Lúkas komi ekki og freistast til að byrja á matnum hans . Þá rifja þau líka upp þegar þau hittust fyrst , frjálsar og óháðar manneskjur . Sú saga rann manni til rifja í ljósi þess hver og hvernig þau eru orðin . Á upplýsingablaði með sýningunni er ekki getið höfundar leikmyndar ( ekki heldur búninga , ljóss eða annars sviðsbúnaðar ) en hún er gerð af mikilli kúnst . Kassinn sem leikið er í er úr timbri og gegnsæju , þykku plasti og alveg lokaður þannig að leikararnir tala til okkar í hljóðnema . Þetta sýnir vitaskuld innilokun hjónanna í sínum litla heimi en gefur Mörtu líka færi á að kippa áheyrendum úr sambandi við hann – sem hún gerði með eftirtektarverðum árangri . Einn af áhrifavöldum Guðmundar Steinssonar var Bertold Brecht . Ég hugsa að honum hefði þótt varið í þessa uppsetningu . Lúkas er hörkuspennandi leikhúsreynsla sem ekki á að missa af . PS Leikmyndin er eftir Stíg Steinþórsson . Það var stikla með boðsbréfinu frá leikhópnum sem ég hafði ekki opnað en þar kemur þetta fram . Til hamingju , Stígur , þetta er andskoti fín leikmynd ! Silja Aðalsteinsdóttir