„ Kortisól heldur lífinu í fólki , “ segir Helga um þetta sterahormón sem myndast í nýrnahettuberki . Fólk sem sé með kortisólskort eigi aldrei að bíða á bráðamóttökunni . Því þurfi að sinna strax . „ Það þarf forgang til þess að deyja ekki úr sjúkdómnum , ” segir Helga . „ Skammturinn skiptir ekki máli - bara að sjúklingurinn fái nóg , “ segir hún . Hún segir að vitundarvakningu þurfi meðal lækna sem ávísi steralyfjum um áhrif þeirra á framleiðslu kortisóls . Sterar notaðir í einhverjum mæli bæli nýrnahetturnar sem framleiða þetta hormón . „ Jafnvel innöndunarsterar sem astmasjúklingarnir nota bæla nýrnahetturnar , “ segir hún og bendir á að allflestir læknar ávísi sterum í störfum sínum . „ Gigtarlæknar gefa mjög mikið af sterum , líka krabbameinslæknar , húðlæknar og bæklunarlæknar , ” segir Helga . „ Langflestir ef ekki allir læknar gefa stera . “ Þrátt fyrir að flestir sjúklinga fái aðeins eina sprautu getur það tekið nýrnahetturnar langan tíma að jafna sig . „ Það gæti skýrt af hverju fólk þarf bráðaþjónustu . Við þurfum að vera vakandi fyrir því að sumir sjúklingar sem þurfa stóra skammta þurfa kannski að vera á hýdrókortisóni á milli , á basalmeðferð , því nýrnahetturnar eru hættar að vinna með sjúklingnum , “ segir hún . Hún segir að ef læknar séu vakandi fyrir skortinum geti þeir bætt líf margra sjúklinga . „ Við getum hindrað margar bráðakomur á spítala með því að greina rétt og meðhöndla rétt . “ Þarft að rannsaka Helga segir að rannsaka þurfi tímann sem nýrnahetturnar þurfi til að starfa aftur eðlilega eftir steragjafir . Þær rannsóknir standi yfir . Hún hafi ásamt lungnalæknum í Læknasetrinu greint sjúklinga með viðvarandi kortisólskort eftir margra ára meðferð með kortisóni við lungnasjúkdómum . „ Við setjum þá á uppbótarmeðferð og sjáum að með því er komið í veg fyrir endurkomu á bráðamóttöku og þörf fyrir tengda þjónustu . Sjúklingunum líður svo miklu betur . Þeir fá nýtt líf . “ Helga segir kortisólskort sjaldgæfan þótt hann færist í vöxt með til dæmis hormónagjöfum og öðrum sjúkdómum í heiladingli . Ekki sé vitað hve margir þjáist af honum en þó þekkt að ríflega 40 einstaklingar 18 ára og eldri séu haldnir kortisólskorti vegna mótefnabundinnar nýrnahettubilunar á Íslandi , séu með svokallaðan Addisons-sjúkdóm . Hún vísar þar í grein sína og Andra Ólafssonar frá 2016 . Mun stærri hópur sé hins vegar með hann af öðrum ástæðum eins og eftir æxli í heiladingli . Jafnvel séu dæmi um tilfelli eftir erfiða barnsfæðingu , eins og önnur grein Helgu og Hallgerðar Kristjánsdóttur frá 2011 sýni . Þá standi nú yfir könnun á því hvort heiladingull kvenna sem fái höfuðhögg við íþróttaiðkun skaðist svo þær verði fyrir kortisólskorti eða öðrum hormónaskorti . „ Við vitum að 20 - 50% þeirra sem fá höfuðhögg eða alvarlegan hnykk á háls skaðast á heiladingli , “ segir Helga . Þarf styrk fyrir neyðarsetti Helga nefnir sem dæmi um hve alvarlegur Addisons-sjúkdómurinn sé að áður en meðferð stóð til boða , fyrir upgötvun kortisóns , hafi helmingur þeirra sem greinist með hann látist innan tveggja ára og allir innan fjögurra ára . Leitað hafi verið styrkja til þess að sjúklingarnir fái neyðarsett ; hafi neyðarsprautu , Solu-Cortef , alltaf við hendina í sérstökum umbúðum , án árangurs . „ Lyfið ættu hins vegar allir sjúklingar með kortisólskort að eiga heima til neyðargjafar , “ segir Helga Ágústa . „ Neyðarsettið er nauðsynlegt því ef sjúklingarnir lenda í að fá til að mynda matareitrun og halda ekki niðri töflunni sem þeir taka daglega þurfa þeir aukakortisól með sprautu . “ Helga segir lækna læra um kortisól í námi . „ En keðjan er aldrei sterkari en veikasti hlekkurinn , “ segir hún og lýsir því þegar sjúklingur með kortisólskort var rétt við að fara í aðgerð eftir rúman sólarhring á spítalanum án þess að hafa fengið kortisón . Skerpa þurfi á þekkingunni hjá öllu heilbrigðisstarfsfólki . Helga starfaði í rúman áratug á Salgrenska í Svíþjóð , meðal annars sem yfirlæknir á innkirtla - og efnaskiptadeild . Árið 2003 kom hún að hönnun korts sem sjúklingar sem þjást af kortisólskorti bera . Kortið hefur náð útbreiðslu í Svíþjóð . „ Það hefur nú verið framleitt fyrir Svíþjóð , Noreg , Danmörku og Ísland en einnig í flestum öðrum Evrópulöndum , “ segir Helga . „ Sjúklingurinn getur nú tekið upp kortið hvar sem er í heiminum og sýnt að hann sé með þennan sjúkdóm . “ Kortið er á móðurmáli sjúklings öðru megin og ensku hinu megin . „ Sjúklingarnir eiga því að geta dregið það fram þegar þörf er á bráðaþjónustu hvar sem er í heiminum . “ Fremstu innkirtlalæknarnir á málþingi um kortisól á Læknadögum Fremstu sérfræðingar í innkirtlafræðum leiða málþing um kortisól sem haldið verður í Hörpu dagana 20. - 24. janúar , þar af tveir Íslendingar starfandi í Svíþjóð . „ Ég er ótrúlega stolt af því að fá þessa þrjá félaga erlendis frá á þetta málþing Félags í innkirtlafræði . Það er einstakt að ná þeim þremur á sama málþingið , “ segir Helga Ágústa Sigurjónsdóttir , innkirtlasérfræðingur á Landspítala . Gestirnir eru William F. Young , innkirtlasérfræðingur við Mayo-sjúkrahúsið í Rochester í Bandaríkjunum , Guðmundur Jóhannsson , prófessor og yfirlæknir við læknadeild Gautaborgarháskóla , og Óskar Ragnarsson , yfirlæknir á innkirtla - og efnaskiptadeild Salgrenska-háskólasjúkrahússins í Gautaborg í Svíþjóð . „ Young ræðir sögu kortisóls og segir frá því þegar það var uppgötvað . Hann sýnir einnig einstakt myndband frá því þegar fyrsti sjúklingurinn fékk lyfið , “ segir Helga . „ Guðmundur fer yfir kortisólskort og nútímameðferð við honum og Óskar talar um ofgnótt af kortisóli en hann hefur fengið einn hæsta styrk sem veittur er í Svíþjóð til að rannsaka málið ítarlega eftir doktorsnám sitt sem einnig var um það efni . “ Þá rökræða gigtarlæknarnir Björn Guðbjörnsson og Ragnar Freyr Ingvarsson um hvort kortisón-lyf séu góð eða vond í meðferð gigtsjúkra . Fyrir málþingið gefa þeir Young , Guðmundur og Óskar íslenskum innkirtlalæknum ráð um næstu skref í meðferð við erfiðum tilfellum . „ Þetta er stórkostlegt tækifæri fyrir okkur innkirtlalækna að fá þá heim , “ segir hún . „ Allir læknar sem vilja gera líf sjúklinga sinna betra ættu að hlýða á fyrirlesturinn og hvernig störf þeirra geta leitt til uppfinninga sem aftur leiðir til Nóbelsverðlauna . Þetta breytti öllu , “ segir hún og vísar til Nóbelsverðlauna sem Hench , Kendall og Reichstein deildu í læknisfræði árið 1950 . „ Sjúklingar sem áður dóu úr kortisólskorti lifðu . “