Markmið pópúlistanna er ávallt hið sama : Að æsa múginn til þess að snúast á sveif með sér en múgræði er ekki lýðræði . Aðsend mynd Liðið ár var um fæst verulega sögulegt , sem í ljósi hátinda Íslandssögunnar er kannski þakkarvert . En það stóðu nokkrir atburðir eða uppákomur upp úr í þjóðmálaumræðunni , sem vert er að gefa gaum , þó kannski sé hitt ekki síður athyglisvert hvernig alls konar smámál áttu greiða leið upp á pallborð landsmanna með tilheyrandi æsingi og óðagoti , hneykslan og heift . Nánast svo að tala má um uppnám vikunnar . Hið merkilega er að dágóður hluti þjóðarinnar virðist fíkinn í uppnám af þessu tagi . Því verra , því betra , eins og skáldið Dagur heitinn Sigurðarsson orðaði það svo vel . Og helst þannig að finna megi skúrk vikunnar , sem var þá hrakyrtur og fordæmdur í nafni alls þess sem gott er , helst brennimerktur og útskúfaður . Mögulega má rekja þetta til fámennis og fásinnis , að fólk þyrsti í fréttir sem tilfinningaklám og geri sér hvaðeina að góðu til þess að fá sitt vikulega fix . Hafi á því stórar skoðanir og stærri orð , líkt og hamingja og heill þess og þjóðarinnar sé í húfi . Umfram allt gefur það því þó tækifæri til þess að móralisera yfir hinum bersyndugu og leyfa öðrum að draga ályktanir um dyggð og göfgi umvandarans . Ekki leikur vafi á því að samfélagsmiðlarnir eiga þar stóran hlut að máli . Þar getur hver sem er haft sig í frammi og uppskorið læk og frekari deilingu sér til upphafningar . Þar hljóta gífuryrðin jafnan meiri athygli en fínlegar hugleiðingar . Það er áberandi á Íslandi , bæði vegna fámennisins og návígisins , ótrúlegrar útbreiðslu Facebook meðal eyjarskeggja og síðan eru fjölmiðlar í litla landinu , þar sem lítið gerist , nánast háðir Facebook um fréttir eða fréttalíki . Svo breytti Hrunið auðvitað öllu , sérstaklega í opinberri umræðu , en haustið 2008 losnaði um allar hömlur á því sem fólk sagði upphátt um annað , birti á félagsmiðlum eða hrópaði úr ræðustól á Austurvelli . Þó að það hafi skjótt bráð af flestu fólki , þá breyttist umræðuhefðin varanlega . Ekki svo að skilja að annar hver maður hafi uppi svívirðu í opinberri umræðu - þorri fólks gerir það ekki - en í örvilnan Hrunsins urðu menn umburðarlyndir gagnvart ofstopa í orðum , fannst hann skiljanlegur undir þeim kringumstæðum . Vandinn er sá að það öfugsnúna umburðarlyndi er enn til staðar , þau nýju viðmið eru enn í gildi . Fólk hefur hugsanlega skömm á slíkju orðbragði og ofsa , en það andæfir ekki . Að hluta til af rökstuddum ótta við að vera stillt upp með þeim , sem ókvæðisorðin beindust að , og mega þá þola sömu fordæmingu . Enn eina skýringu má til nefna , sem er hreint ekki bundin við Ísland eitt , en það er uppgangur pópúlismans . Búsáhaldabyltingin var vitaskuld eins pópúlísk hreyfing og hugsast getur , líkt og flestöll ræðuhöld á Austurvelli báru með sér , en nú sitja á Alþingi 3 - 4 pópúlísk framboð : Píratar , Miðflokkurinn , Flokkur fólksins og stundum Samfylkingin . Ekki er að efa að hin pópúlíska tilhneiging hefur breytt umræðunni á félagsmiðlum , þar sem geðshræring trompar rök , liðsskipting manngildið og skefjaleysi alla hófsemd . Svo er auðvitað mikið vafamál að pópúlisminn hefði náð þessu flugi án tilkomu samfélagsmiðlanna . Namibíumál Samherja kölluðu skiljanlega fram mikla hneykslun , enda varð af gögnum málsins ekki annað skilið en að þar hefðu skipuleg lögbrot átt sér stað um langa hríð . Um það hafa að vísu vaknað ýmsar spurningar og kannski þá helst sú hver hafi fyrirskipað þær og borið ábyrgð á . Ekki verður séð að æðstu stjórnendur hafi átt þar beinan þátt að . Á móti kemur að við blasir hverjir nutu góðgerðanna og ekki síður þó hitt , að jafnvel þó svo að æðstu stjórnendum hafi verið ókunnugt um mútugreiðslur á vegum fyrirtækisins , þá bar þeim að grennslast fyrir um þessi miklu útgjöld og ganga úr skugga um að ekkert misjafnt væri á ferðinni . Þeir bera þá ábyrgð bæði gagnvart fyrirtækinu og að lögum . Það var hins vegar merkilegt að fylgjast með því hvað umræðan snerist hratt frá kjarna málsins , grafalvarlegum ásökunum um skipuleg lögbrot í nafni eins helsta stórfyrirtækis landsins , og yfir í einhver allt önnur mál . Aðallega þá fyrirkomulags um stjórn fiskveiða á Íslandi . Ekki þó fyrr en að innantómustu tunnur stjórnmálanna höfðu hvatt til tafarlausrar kyrrsetningar eigna Samherja og rekstrarstöðvunar , án þess að fyrir svo alvarlegri aðgerð væru færð minnstu rök . Raunar ótrúlegt að horfa upp á sjálfskipaða fulltrúa alþýðunnar tala af svo fullkomnu skeytingarleysi um lífsviðurværi þúsunda launþega . Verra er þó að fylgjast með þeim stjórnmálamönnum , sem notuðu málið til þess að hjóla í kvótakerfið - best heppnaða fiskveiðistjórnarkerfi heims - eða tengja það umræðu um veiðileyfagjöld . Við blasir að meint lögbrot í Namibíu tengjast því ekki á nokkurn hátt . Fyrir nú utan hitt , að þá eru hinir sömu að leggja til einhverskonar sameiginlega refsingu fyrir gervallan sjávarútveginn vegna meintra brota einnar útgerðar ( og það í annarri lögsögu ) . Að möguleg brot eins valdi upphafningu á eignarrétti allra . Slíkar hugmyndir samrýmast ekki góðri lýðræðisvenju eða góðu réttarríki . Eins og sást kannski vel á því að sama liði þótti sjálfgefið að breyta þyrfti stjórnarskránni . Í Namibíu taka hvorki stjórnvöld né almenningur á þessum málum af minni alvöru en á Íslandi ; samt hefur enginn fært stjórnarskrárbreytingar í tal þar . Áhrif pópúlismans komu þó kannski skýrast fram í ræðuhöldum , þar sem tilgangurinn var bersýnilega sá að valda múgæsingum . Hallgrímur Helgason rithöfundur , sem er þekktur fyrir að láta sér ekkert meinlegt óviðkomandi , flutti þannig eldræðu á fundi Pírata í Iðnó hinn 5. desember , sem svo var birt á vef Fréttablaðsins . Þar var nú ekki töluð tæpitungan . Hallgrímur fullyrti að spillingin væri meiri á Íslandi en í Namibíu og hvatti til þess að íslensk stjórnvöld legðust í fjöldahandtökur , hvað sem liði öllum rannsóknum , eðlilegri málsmeðferð og réttaröryggi . Talaði svo um SWAPÓ-flokk okkar Íslendinga , eins og hann áttaði sig ekki á að Samfylkingin er systurflokkur SWAPO í Namibíu . Og áfram hélt Hallgrímur , sem þó er alls ekki illa við alla auðjöfra , eins og dæmin sanna : Spillingin er í eðli Samherja . [...] Við gáfum þeim kvótann . [...] Kvótakerfið er kapítalismi andskotans . Spilavíti þar sem enginn gat tapað . Eina spilavíti heimsins þar sem allir spilararnir græddu . [...] Við höfum ræktað þessa skúrka og leyft þeim að ráða hér öllu . [...] Við þurfum að taka völdin í eigin landi . Við þurfum að ná þýfinu aftur heim . Við þurfum að gefa upp á nýtt . Við þurfum nýja ríkisstjórn . Við þurfum að gefa kvótaflokkunum frí . Við þurfum nýja stjórnarskrá . Þarna er óspilltur málflutningur pópúlista allra tíma , þar sem fundinn er óvinur , bent á illvirki hans , sönn eða ósönn , og dregnar af ályktanir um eitthvað allt annað , sem fyrir málshefjanda vakir . Þó kemur á óvart að Hallgrímur vill ekki skila „ þýfinu " til Namibíu heldur flytja það til Íslands . Málflutningur Hallgríms var þó ekkert hjá ræðu Braga Páls Sigurðarsonar ljóðskálds og blaðamanns Stundarinnar , sem hann flutti á Austurvelli 7. desember , og var umsvifalaust birt sem skoðanagrein á vef Vísis að fundinum loknum . Þar var meginstefið það að Sjálfstæðisflokkurinn væri krabbamein , formaður flokksins vændur um óheiðarleika , fullyrt að hann hefði tálmað skattrannsóknir og farið út í persónulegar svívirðingar um hann . Þrír nafngreindir , fyrrverandi ráðherrar flokksins sakaðir um afbrot án þess að nefnt væri í hverju þau ættu að felast . Svo bitið úr nálinni með að flokkurinn væri nánast barnaníðingahringur ! [ Ö ] ll hneykslismál , allir skandalar , öll spilling á Íslandi tengist Sjálfstæðisflokknum . [...] Og þá er ótalin barnaníðingshátíðin sem flokkurinn hélt , þar sem allir barnaníðingar sem skráðu sig í flokkinn fengu uppreista æru og sleikjó , sumir hverjir í boði Benedikts , föður Bjarna . [...] Bjarni Benediktsson er nefnilega svo óheiðarlegur að ég er viss um að hroturnar hans eru líka lygar . [...] þrútnasti trúðurinn af þeim öllum , Eyþór Arnalds , vel flæktur í net Samherjamanna . Hugsjónalausasti ljósastauramorðingi allra tíma [...] eignaðist hlut sinn í Mogganum í gegnum mjög vafasama kúlulánafléttu Samherja [...] Það er alveg sama hversu ungur dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins er , hún er jafn mikill fasisti fyrir því . Svo ógeðslegur málflutningur dæmir sig auðvitað sjálfur og opinberar aðeins innræti málflytjandans . En í okkar skautaða samfélagi , þar sem óþverraleg gífuryrði sem þessi eru umborin , þar er nóg af fólki sem tekur undir og endurtekur . Ef gallinu er spúið á „ rétta " menn eða hópa . Vel má vera að þarna sé um jaðarfólk að ræða , sem sést ekkert fyrir í orðræðunni . En það er sérstakt áhyggjuefni að almennir og útbreiddir fjölmiðlar taki þvílíkt upp og birti sem hvert annað innlegg í þjóðmálaumræðuna . Við því verður að sporna , því við höfum sæg ömurlegra dæma úr nútíð og fortíð hvert það getur leitt samfélög og þjóðir . Markmið pópúlistanna er ávallt hið sama , eins og kom skýrt fram í máli þeirra tveggja , sem nefndir voru að ofan : Að æsa múginn til þess að snúast á sveif með sér og taka til sinna ráða . En múgræði er ekki lýðræði , heldur er það til þess eins fallið að láta ofsann og uppnámið ráða för , en allar skefjar ríkisvaldsins , öryggi réttarríkisins , mannréttindi og mannhelgi látin lönd og leið . Við þekkjum næg dæmi um hvernig það getur endað . Aldrei vel . Týr er pistill sem birtist í Áramótum , tímariti Viðskiptablaðsins og Frjálsrar verslunar . Áskrifendur geta nálgast blaðið undir Tölublöð , aðrir geta skráð sig í áskrift hér . Hægt er að kaupa eintak af tímaritinu hér .