Hver eru helstu einkenni kransæðasjúkdóms ? Kransæðasjúkdómur getur verið einkennalaus eða einkennalítill framan af . Einkenni gera vart við sig þegar misræmi verður milli framboðs og eftirspurnar eftir súrefnisríku blóði í vöðvafrumum hjartans . Við stöðugan kransæðasjúkdóm eru þau í fyrstu aðallega tengd áreynslu eða álagi . Einkenni geta þó líka verið almenns eðlis eins og þreyta og úthaldsleysi sem eykst eftir því sem sjúkdómurinn ágerist . Algengasta einkenni blóðþurrðar í hjartavöðva er hjartaöng ( e. angina pectoris ) . [ 1 ] Óþægindunum er oft lýst sem þyngsla - eða herpingsverk , oftast vinstra megin í brjóstkassa eða fyrir miðju brjósti sem getur leitt upp í háls og kjálka , út í vinstri handlegg eða báða handleggi og jafnvel aftur í bak . Dreifing verkja við dæmigerða hjartaöng . Einkennin geta verið ólík milli einstaklinga en oftast koma þau fram með svipuðum hætti hjá hverjum og einum . Yfirleitt stendur verkurinn í nokkrar mínútur í senn og lagast við hvíld eða töku æðavíkkandi lyfja . Hverfi verkurinn ekki eða komi við minniháttar áreynslu eða jafnvel í hvíld er talað um hvikula hjartaöng ( e. unstable angina ) . Kransæðasjúkdómur getur verið án einkenna eða einkennin ósértæk , sérstaklega hjá eldri einstaklingum og sjúklingum með sykursýki , en hjá síðarnefndu sjúklingunum er talið að truflun í svonefndu utanskreyjutaugakerfi komi við sögu ( 2 - 4 ) . [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] Alvarleiki einkenna hjá sjúklingum með kransæðasjúkdóm er aðallega metinn með tvenns konar kvarða . Við mat á hjartaöng er oftast stuðst við CCS-flokkun ( Canadian Cardiovascular Society ) og er hvikul hjartaöng skilgreind sem einkenni sem koma í hvíld ( CSS 4 ) . [ 5 ] Tafla 1 . Flokkun CCS á hjartaöng , alvarleika hennar og áhrifum á sjúklinginn . CCS-flokkun Venjuleg líkamleg áreynsla í daglegu lífi , til dæmis að ganga og fara upp stiga , veldur ekki hjartaöng . Hjartaöng kemur fram við mikla líkamlega áreynslu sem varir í lengri tíma . Einkenni hamla lítillega athöfnum daglegs lífs . Hröð ganga , ganga upp stiga eða ganga upp í móti í brekku veldur einkennum . Einkenni koma einnig fram við eðlilega áreynslu þegar ákveðin skilyrði eru til staðar , svo sem kuldi , mótvindur , við tilfinningalegt álag eða innan nokkurra klukkustunda frá því að einstaklingur vaknaði . Einkenni hamla verulega athöfnum daglegs lífs . Stutt ganga á jafnsléttu eða ganga upp stiga við venjulegar kringumstæður og á eðlilegum hraða veldur miklum einkennum . Einkenni hamla öllum athöfnum daglegs lífs . Hjartaöng getur einnig komið fyrir í hvíld . Við mat á hjartabilunareinkennum sem geta fylgt kransæðasjúkdómi er yfirleitt notast við NYHA-flokkun ( New York Heart Association ) . Einkennin eru metin á kvarða frá I-IV og sjúklingar með hjartabilunareinkenni í hvíld settir í NYHA-flokk IV. [ 6 ] Tafla 2 . NYHA-flokkun á hjartabilunareinkennum . NYHA-flokkun Engar takmarkanir á athöfnum daglegs lífs . Venjuleg líkamleg áreynsla veldur ekki óeðlilegri þreytu , mæði eða hjartsláttarónotum . Væg takmörkun á líkamlegri áreynslu en ekki óþægindi í hvíld . Venjuleg líkamleg áreynsla veldur þreytu , hjartsláttarónotum , mæði eða hjartaöng . Veruleg takmörkun á líkamlegri áreynslu . Engin óþægindi í hvíld en minnsta áreynsla veldur áðurnefndum einkennum . Einkenni hjartabilunar eru til staðar í hvíld . Öll líkamleg áreynsla veldur stigvaxandi óþægindum og einkennum . Tilvísanir : Steinunn Kristjánsdóttir er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði - og heimspekideild Háskóla Íslands . Helstu rannsóknasvið hennar eru miðaldafornleifafræði , norræn fornleifafræði , kirkjusaga , klausturfornleifafræði , kynjafornleifafræði , þróun húsagerða og miðlun vísindalegrar þekkingar .