Lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk - auðskilið Með lögum um málefni fatlaðs fólks árið 2010 var ákveðið að setja sér-stök lög um réttinda-gæslu fyrir fatlað fólk . Meðal annars um réttinda-gæslu-menn , persónu-lega tals-menn og að-gerðir til að draga úr því að fatlað fólk sé beitt nauðung . Þessi lög voru sett árið 2012 . Þar getur þú líka skoðaðbækling sem velferða-ráðuneytið hefur gefið út á auð-lesnu máli Mark-mið laganna Lögin eiga að tryggja að fatlað fólki fái aðstoð við að gæta réttinda sinna og að sjálfs-ákvörðunar-réttur fatlaðs fólks sé virtur . Líka að farið sé eftir ákveðnum reglum þegar grípa þar inn í líf fatlaðs fólks . Réttinda-gæslu-menn eiga að hafi reynslu af mál-efnum og réttindum fatlaðs fólks og helst líka menntun sem nýtist þeim í starfi . Réttinda-gæslu-menn eiga að fylgjast með þjónustu við fatlað fólks og aðstoða það við réttinda-gæslu . Aðstoðin getur verið mis-munandi . Ef réttinda-gæslu-maður heldur að brotið hafi verið á rétti fatlaðs einstaklings , aðstoðar réttinda-gæslu-maður hann við að fá úr því bætt eftir óskum hins fatlaða einstaklings . Persónulegir talsmenn fatlaðs fólks . Ef fatlaður einstak-lingur getur ekki sjálfur valið sinn tals-mann á að hafa samráð við nánustu aðstandendur um að aðstoða við að velja tals-mann . Geti hinn fatlaði einstaklingur ekki sjálfur skrifað undir sam-komulag við tals-mann getur réttinda-gæslu-maður aðstoðað við það eftir ákveðnum reglum Persónulegur tals-maður á að vita um þarfir og áhug-mál þess sem hann aðstoðar og á að fá fræðslu um hvert er hlutverk persónu-legra talsmanna . Fatlaður einstaklingur getur hvenær sem er áveðið að hætta að nota þann persónu-lega tals-mann sem hann hefur og á réttinda-gæslu-maður aðstoða hann við það ef hann óskar eftir því . Réttinda-gæslu-maður getur líka með sam-þykki hins fatlaða einstaklings og í sam-ráði við réttinda-vakt ákveðið að segja upp samningi við persónu-legan tals-mann ef honum finnst að hann sé ekki að gæta réttar þess sem hann er tals-maður fyrir . Persónu-legur tals-maður getur líka hvenær sem er hætt . Persónu-legar ákvarðanir . Persónu-legur tals-maður styður fatlaðan ein-stakling við að taka ákvarðanir , svo sem um ýmis-konar með-ferð , val á búsetu , atvinnu , tóm-stundum og fleira . Að-stoð við að nota peninga . Hægt er að gera sam-komulag að persónu-legur tals-maður sjái um að borga dag-lega hluti fyrir fatlaðan ein-stakling sam-kvæmt sér-stökum reglum . Það er nauðung þegar fólk er þvingað til að gera það sem það vill ekki gera eða fær ekki að gera það sem það vill . Eða minnkar svo mögu-leikana á að taka eigin ákvörðun að það telst nauðung þótt fólk mót-mæli ekki Þar getur verið um að ræða við meðal annars : Hús-næði sem til-heyrir einstaklingnum er læst . Fólk er læst inni eða ferða-frelsi skert . Fólk er flutt milli staða gegn vilja sínum . Í sér-stökum tilvikum er heimilt að víkja frá banni við að beita nauðung . Þá þarf að fá leyfi frá sérstakri nefnd og sýna fram á að til-gangur með að beita nauðungar eða fjar-vöktunar sé : Að koma í veg fyrir að fatlaður ein-staklingur meiði sjálfan sig eða aðra eða skemmi dýra hluti . Meðal annars hvað það var sem gerðist , hvað var gert og hvers vegna . Þessi blöð á að senda til sér-staks sérfræði-teymis innan viku . Sérfræði-teymi . Í beiðninni á að koma fram : Hver beri fag-lega ábyrgð Af hverju þurfi að fá undan-þágu . Ef einstak-lingurinn hefur ekki valið sér persónu-legan tals-mann þarf að sýna fram á að honum hafi verið bent á það Um-sögn sérfræði-teymis Upplýsingar um fjölda starfs-manna , menntun þeirra og þjálfun . Að nauðung sú sem sótt er um gangi ekki lengra en nauð-syn-legt telst til þess að til-gangi hennar verði náð . Ákvörðun Ef undanþágu-nefnd sam-þykkir beiðnina á hún að láta fatlaða einstak-linginn vita , lögráða-mann hans , réttinda-gæslu-mann , persónu-legan talsmann eða nánasta aðstand-enda Nefndin á leið-beina um rétt til að bera málið undir dóm-stóla Ákvörðunin á að vera skýr varðandi hvað má gera og til hvaða tíma undan-þágan gildir Líka hvaða skilyrði eru sett og hvaða kröfur séu gerðar til starfs-manna og fleira sem nefndin telur mikil-vægt . Á meðan dómarinn er að taka ákvörðun gildir undan-þágan Skráning . Þjónustu-aðilar eiga að halda skrá um öll atvik þar sem einstak-lingur er beittur nauðung eða notuð er fjar-vöktun hvort sem um er að ræða undan-þágu eða neyðar-tilvikum . Það á að skrá hvernig nauðungin eða fjar-vöktunin var fram-kvæmd , hversu lengi hún stóð yfir , hverjir fram-kvæmdu hana og annað sem nauð-synlegt er svo sem hvort einhver meiðsl hafi orðið eða skemmdir af hennar völdum . Þagnar-skyldan helst þó að hinn fatlaði ein-staklingur sé dáinn og þó að réttinda-gæslu-maður eða persónu-legur tals-maður hætti . Ákvæði til bráða-birgða Ráðherra á að skipa starfs-hóp til að endurskoða fyrirkomulag réttindagæslu fyrir fatlað fólk Starfs-hópurinn á að skoða hvort ekki sé betra að litið sé á réttindagæslu sem mannréttinda-mál en ekki félagslegt málefni . Starfs-hópurinn á að fara eftir af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks . Skoða á möguleika á að færa réttinda-gæsluna til ráðuneytis mannréttinda-mála , eða veita Mannréttinda-skrifstofu Íslands lögbundið hlutverk til að sinna verkefninu Starfs-hópurinn verði skipaður fulltrúum ráðuneyta hagsmuna-samtaka fatlaðs fólks , Sambands íslenskra sveitar-félaga og Rannsókna-seturs í fötlunar-fræðum .