Hann var ekki bara maður , hann var heil öld , var einhvern tímann sagt um franska skáldið og rithöfundinn Victor Hugo og nítjándu öldina . Líklega getum við sagt það sama um Skúla Magnússon fógeta , mann átjándu aldarinnar . Hann lifði öldina næstum alla , var fæddur árið 1711 og dó í lok árs 1794 . Sögu hans er vart hægt að segja – og enn síður að skilja – nema að tengja hana viðburðum og aldarfari , bæði á Íslandi , Danmörku og meginlandi Evrópu . Því þó að átjánda öldin hafi fyrst og fremst verið hunguröld , tími hörmunga og náttúruhamfara fyrir Íslendinga , þá var hún líka upplýsingaröld , tímabil framfara og nýrrar heimssýnar . Öllu þessu miðlar Þórunn Valdimarsdóttir snilldarlega til lesenda í bók sinni um Skúla fógeta sem kom út fyrir jólin 2018 . Við fylgjum þessum óstýriláta og sennilega ofvirka strák alveg frá því að hann kemur í heiminn í Keldunesi við Öxarfjörð þar til hann deyr gigtveikur og fótkaldur úr „ sótt með hósta og kvefi “ í Viðey . Við sjáum hann alast upp hjá prestayfirstéttinni á Norðausturlandi hvar honum var snemma innrætt að hann yrði að vera afkastamikill og leggja hart að sér við vinnu . Skúli vinnur sem búðarloka og matsveinn kaupmanns á Húsavík , þrælar á vertíðum og í almennri sveitavinnu strax sem barn . En hann kemst líka til mennta , fær góða uppræðslu hjá klerkum og lögmönnum norðlenskum áður en hann siglir til Hafnar árið 1732 . Við fylgjumst með honum „ örgeðja og óstýrilátum “ í Höfn , sjáum hann nokkrum árum síðar komast í sýslumannsembætti á Íslandi og þaðan upp á hæstu embættistinda Danakonungs á Íslandi sem fyrsti íslenski landfógetinn . En Skúli lét sér ekki nægja að sitja fyrirferðarmikill í feitum embættum heldur barðist hann með kjafti og klóm fyrir því að iðnbyltingin sem þá var að hefja sína göngu í Evrópu næði til eyjunnar aumu . Þess vegna eignuðust Íslendingar hinar frægu Innréttingar , þess vegna varð Reykjavík til . Meðan móðuharðindin geisa á Íslandi , sjáum við Skúla gigtveikan sitjandi við skriftir í Kaupmannahöfn , og að lokum verða að veiku gamalmenni sem hefur verið sett til hliðar af nýjum valdhöfum . Þórunni tekst að gera fógetann okkur einstaklega nákominn , hún segir okkur frá breyskleika hans og dugnaði , krafti og slægð , færir lesanda hann heim í stofu með kostum sínum og göllum . Fyrir þá sem vilja kynna sér sögu 18. aldarinnar er Skúli Fógeti alveg einstök bók . Lesandi kynnist stjórnskipulagi landsins og sambandinu við Danaveldi , afstöðu Dana til Íslendinga , Íslendinga til nýlenduveldisins . Við fáum innsýn í baráttu Skúla við einokunarkaupmenn meðan hann var sýslumaður í Skagafirði , lærum margt um yfirstétt Íslendinga sjálfra og kynnumst lífi fátækra og útskúfaðra sem streitast við að lifa af , þjáðir af hungri og pestum . Með líflegri frásögninni tekst Þórunni að hjálpa lesanda til að öðlast ferska sýn á þetta allt . Þeirri sem hér skrifar þótti sérlega gaman að fá að kynnast heimilislífi og aðbúnaði á stórbýlum aldarinnar , stöðu kvenna af ýmsum stigum og klæðnaði þeirra . Hin ýmsu mál tengd starfsemi Innréttinganna , þar á meðal störf og kjör verkafólks sem þar unnu koma skýrt í ljós . Sögurnar af viðskiptum þeirra við yfirmenn sína eru hreint stórgóðar . Loks fannst mér höfundi takast mjög vel að miðla tengslum fólksins við náttúru lands síns , grimma og gjöfula í senn , rétta okkur upp í hendurnar eyju Danaveldis í norðri eins og hún var á þessum tíma . Niðurstaða Fáir sagnfræðingar ef nokkrir ná því að fanga liðna tíma og gera þá skiljanlega nútímafólki eins og Þórunn Jarla Valdimarsdóttir . Það er ekki létt verk því fortíðin er í dag eins framandi og fjarlægustu lönd . Skúli Fógeti er skrifuð af einstakri innlifun og næmni . Þórunni tekst , á sínu óvenjulega orðfagra máli að greiða okkur á meistaralegan hátt leiðina að þessum löngu liðna tíma og fulltrúa hans , fyrsta íslenska landfógetanum . Sjónauki hennar verður að skýrri sýn okkar á landið og fólkið sem það byggði á átjándu öld , öld hamfara en líka framfara . Til að skilja hvaðan við komum og hver við erum í dag þurfum við að lesa þessa bók .