Ávarp við upphaf sögusýningar Menntaskólans í Reykjavík 2. júní 1996 . Eitt hundrað og fimmtíu ár eru langur tími í sögu allra íslenskra stofnana . Rætur Menntaskólans í Reykjavík og forvera hans Lærða skólans eða Reykjavíkurskóla ná hins vegar allt aftur til latínuskólanna á biskupssetrunum , sem stofnaðir voru á elleftu öld . Saga skólans er einn af meginþráðum Íslandssögunnar . Ríkisstjórnin hefur því til viðurkenningar lagt nokkurt fé af mörkum til þeirrar sögusýningar , sem er að hefjast hér í dag . Á síðasta ári voru 150 ár liðin frá því að endurreist Alþingi kom saman til síns fyrsta fundar . Í 35 ár var þingið haldið í hátíðarsal hins nýreista húss Lærða skólans . Ákvarðanir um að endurreisa Alþingi í Reykjavík og flytja skólann frá Bessastöðum hingað á þennan stað skiptu sköpum fyrir framtíð bæjarins . Um þær mundir hafði Reykjavík verið kaupstaður í tæp 60 ár . Bæjarbúar voru aðeins tæplega 2% þjóðarinnar . Bærinn var að komast yfir verstu erfiðleika í sögu sinni en tók nú að vaxa og varð með réttu höfuðstaður landsins og þjóðlegur bær , eins og Klemens Jónsson landritari orðar það . Lærði skólinn og embættismenn hans urðu meðal annars til þess , að danska fór á undanhald meðal bæjarbúa . Hinn „ andlegi uppgangur " Reykjavíkur hófst og úti á landi komust menn þannig að orði : „ Reykjavík er sá partur landsins , sem þenkir og ályktar . " Fáar ef nokkrar opinberar stofnanir hafa í tímans rás reynst íslensku þjóðinni happadrýgri en Reykjavíkurskóli . Hann er að mótast á þeim tímum , þegar straumar 19. aldar byltinganna í Evrópu berast til landsins . Þjóðfélagsgerð gamla tímans , sem rekja má allt aftur til upphafs Íslandsbyggðar , stefndi í vaxandi kreppu um miðja öldina . Þegar skólinn er að slíta barnsskónum tekur þjóðinni að fjölga og undir lok síðustu aldar hefst þróun , sem fræðimenn hafa kallað „ flugtak til nútímalegra þjóðfélagshátta . " Nú blasir við öllum , að íslenska þjóðin stendur ekki jafnfætis öðrum nema vel sé hlúð að menntun hennar . Þar skipta mótunarár æskufólksins mestu , að dugmiklu ungu fólki sé beint inn á brautir , sem gagnast því sjálfu og allri þjóðinni vel . Af eigin reynslu hef ég eins og þúsundir annarra Íslendinga kynnst því , að í Menntaskólanum í Reykjavík fræðast menn um fortíð og nútíð og fá ómetanlegt veganesti inn í óþekkta framtíð . Fyrir það vil ég þakka og ég fullyrði , að mörgum hér á flötinni er innanbrjósts eins og Jóni Helgasyni biskupi , þegar hann sagði fyrir rúmum 50 árum : „ Hið gamla skólahús er nú senn 100 ára og munu flestir við það kannast , að enn sé það einna sviphreinast allra húsa höfuðstaðar vors . Og trúlegt þætti þeim , er þetta ritar , að þeir séu fleiri en hann , sem finnist þeir staddir á helgum stað , er leið þeirra liggur upp í skólann , svo ljúfar endurminningar , sem vakna í sálu þeirra , þó ekki sé nema við það að ganga eftir skólaganginum glugga á milli , sem er enn í dag eins og skapaður fyrir glaðværð og fjör áhyggjulausrar æsku . " Góðir áheyrendur ! Á 100 ára afmæli Menntaskólans voru þær hugmyndir á kreiki innan hans og í menntamálaráðuneytinu , að skólinn yrði fluttur héðan af þessum stað og hið sviphreina skólahús jafnvel látið víkja . Önnur sjónarmið voru í bæjarstjórn Reykjavíkur og þau sigruðu síðan endanlega fyrir 40 árum . Nú dettur vonandi engum í hug , að skólastarf leggist hér niður . Hin einstæða minningargjöf Davíðs S. Jónssonar og fjölskyldu hans um Elísabetu Sveinsdóttur eiginkonu Davíðs er enn því til staðfestu , að hér verði skólinn áfram . Um leið og þessi vinarhugur er þakkaður , skal gefið fyrirheit um , að með skjótum hætti verði unnið að því að nýta húsið fyrir skólann eftir afhendingu þess . Nú getum við gengið um húsakynni skólans og fræðst um sögu hans og okkar sjálfra . Enga umgjörð eigum við betri en gamla skólahúsið , því að sjálft angar það af sögu , menntun og endurminningum . Ég óska Menntaskólanum í Reykjavík heilla á þessum tímamótum og okkur öllum til hamingju með að eiga svo gamlan en síungan , frábæran skóla . Sögusýning Menntaskólans í Reykjavík 1996 er opnuð .