MORGL'NBLAÐIÐ , FIMMTUDAGUR 21 . JANUAR 1988 33 íaðar - rhöfum Við þetta má bæta mörgum öðrum mannvirkjum , svo sem stjórnstöðvum fyrir kjarnorku - vopn , fyrir kafbátaflotann , fyrir norðurflotann , fyrir flugherinn , og fyrir landherinn . Þarna koma við sögu þrjú hernaðarsvæði innan heildarskipulags alls herstyrks Sovétríkjanna . Eru það norðvest - ur-hersvæðið ( NV TVD , Téatr Voennykh Deistvii eða svæði hern - aðarlega mikilvægra aðgerða ) , Atlanthafssvæðið ( OTVD ) og Pól - arsvæðið ( OTVD ) . Fyrir hvert þessara svæða hafa Sovétríkin sérstaka herstjórn , sem stýrir að - gerðum kafbáta og herskipa , flugvéla , landgönguhers og ann - arra vopna . Svæðin heyra undir yfirherstjórnina í Moskvu , sem samhæfir heildarstefnu og aðgerð - ir um alla jörðina . ísland er á miðju Atlantshafs-herstjórnar - svæðinu , en það svasði snertir hvergi sovéskt land . Leiðir sprengjuflugvéla . Augljós þýðing íslands . Skorve . Er í þessari grein m.a. stuðst við bók þeirra , „ Investiga - ting Kola " . Þegar norska stofnunin birti niðurstöður rannsóknar sinnar á síðasta ári skýrði hún í fyrsta sinn opinberlega frá því , að Sovétríkiri hefðu nú í byggingu tvö ný her - virki á Kólaskaga , risastóra nýja kafbátahöfn og stóran flugvöll fyrir sprengjuflugvélar . Ekki er vitað betur en að bygging þessara miklu mannvirkja haldi áfram á sama tíma sem forsætisráðherra Sovétríkjanna heimsækir Noreg og býðst til að semja um herskipa - ferðir milli Noregs og íslands . Hin nýja kafbátahöfn heitir Gremikha og er eins austarlega á ströndinni og ísinn leyfir . Þessi mikla höfn virðist vera ætluð fyrir stærstu og nýjustu gerðir kafbáta svo sem „ Oscar " . Sex kafbáta - hafnir voru þó fyrir vestar á skaganum , og þar eru einnig stöðvar fyrir kjarnorkusprengjur og flugskeyti tií að bera þær um heim allan . Alls hafa 66% af kaf - bátum-Rússa , sem skjóta eldflaug - um með kjarnorkuvopnum , bækistöðvar í þessum höfnum , en þeir hafa 76% af sþrengjumætti flotans vegna þess að nýjustu og stærstu skipin eru einmitt höfð þarna . Hitt mannvirkið , sem Norð - menn skýrðu frá , er flugvöllurinn RENTSHAF HVITAHAF Kólaskagi , uinheimurinn og ísland . askaga . Kortin eru úr bókinni Hvers vegna Kólaskagi ? Hvers vegna hafa Sovétríkin komið upp svo miklum herstöðvum á Kólaskaga við hinar erfiðustu aðstæður norðan við heimskauts - baug ? Rússland var upphaflega meg - inlandsríki , sem hvergi átti land að sjó . Þegar það 6x að stærð og veldi tóku keisararnir að sækjast eftir höfnum með aðgangi að heimshöfunum . Þeir eignuðust strendur við Svartahaf , Eystrasalt og Kyrrahaf , en voru alls staðar innilokaðir . Pétur mikil sagði , að konungur með landher hefði eina heild , en ætti hann einnig flota hefði hann tvær . Hann reisti Pét - ursborg , sem nú heitir Leningrad . Norðurströnd Rússlands var á þeim tíma fjarlæg og lokaðist af ís mikinn hluta ársins , nema rétt vestast . Þar reis borgin Mur - mansk , en norðurflotinn var stofnaður 1933 . Kom í ljós í síðari heimsstyrjöldinni , hversu mikil - vægt svæði þetta var . Nasistar lögðu undir sig Noreg og sendu her til Finnlands til að loka Rússa inni , en flotastyrkur Bandamanna dugði með geysilegum fórnum til að halda opinni siglingaleið frá íslandi til Murmansk . Árið 1954 höfðu Sovétríkin komið sér upp kjarnorkuvopnum og tóku fljótlega að koma þeim fyrir í káfbátum , sem urðu að hafa greiðan aðgang að opnu hafi . Rússar töldu sig þá umkringda af fjandsamlegum flotaveldum og tóku að auka herbúnað á Kóla - skaga iheð byggingú flotastöðva og flugvalla . Smám saman juku þeir skipakost sinn og gerðust flotaveldi um öll heimsins höf . Þeir eiga nú fjóra mikla flota , á Kyrrahafi , Svartahafí , Eystrasalti og norðurflotann , sem er þeirra stærstur og þýðingarmestur . Faðir sovéska flotans , S.G. Gorshkov aðmíraáll , segir í frægri bók sinni , að 75% af höfnum jarðarinnar séu við Atlantshaf og fari um þau 70% af öllum flutningum á sjó . Jafnframt herskipum hafa Sov - étríkin komið upp stórbrotnum fiskveiðiflota , sem hefur bæki - stöðvar á Kólaskaga , og einnig fjölda rannsóknarskipa og kaup - skipa , sem allt reiknast hluti af sjálfum flotanum og er látið þjóna hagsmunum ríkisins á sama hátt . Islendingar hafa séð mikið til fiskiflota Rússa , rannsóknarskipin hafa verið hér tíðir gestir og kaup - skip sjást oft , sérstaklega olíuskip . Herskipin sjást hins vegar sjaldn - ar , en hafa þó heimsótt Reykjavík . Loks koma sovéskar flugvélar inn á varnarsvæði íslands ( en utan 12 mflna landhelgi ) að jafnaði annan hvorn dag , og eru þá ýmist í könnunarflugi , æfingaflugi eða á leið til Kúbu . Enn nýjar herstöðvar Hin mikla uppbygging hervirkja á Kólaskaga hefur ekki farið leynt gegnum árin , og Bandaríkjamenn hafa ljósmyndað svæðið úr gervi - hnöttum síðan um 1960 . Síðustu árin haf a Norðmenn gert ítarlegar rannsóknir á Kólaskaga eftir myndum teknum úr Landsat - gervihnettinum . Hafa sérfræðing - ar norsku utanríkismálastofnunar - innar gert þessa athugun , aðallega þeir Tomas Ries og Johnny Schagui , sem er sunnarlega á skaganum , nærri veginum til Len - ingrad . Virðist lengd flugbrautar - innar vera um 4.600 metrar og gefur það vísbendingu um að þarna muni stærstu flugvélar , það er sprengjuflugvélar fyrir kjarn - orkuvopn , eiga að athafna sig . Þó var 21 flugvöllur fyrir , stærri en 1.600 metra brautir . Stærstur þeirra er Olenegorsk á miðjum skaganum , sem einnig hefur 4.600 metra brautir , tvær hlið við hlið . Þaðan koma að líkindum flestar langfleygu vélarnar , sem eru tíðum í grennd við ísland . Hinir mörgu flugvellir eru að sjálfsögðu mismunandi hvað gerð og verkefni snertir , sumir fyrir flugvélar flot - ans , aðrir fyrir orrustuvélar , og enn aðrir fyrir kjarnorkusprengju - flugvélar 36. flugflota Sovétríkj - anna . Augljós er sá tilgangur þessara mörgfu flugvalla , að þang - að megi skyndilega flytja mikinn liðsauka , ef atburðir krefjast þess — til sóknar eða varnar . Fyrstu árin voru kjarnorkuvopn nær eingöngu flutt í sprengjuflug - vélum , en síðan tóku eldflaugar af ýmsum gerðum við , fyrst á landi og síðan í kafbátum . Nú er svo komið , að bæði Bandaríkin og Sovétríkin telja sér nauðsyn að ráða yfir mörgum ólíkum leiðum til að koma þessum sprengjum á áfangastað , og eru bæði að koma sér upp nýjum og mjög fullkomn - um sprengjuflugvélum . Hafa fregnir borist af ýmsum gerðum undraflugvéla bæði vestanhafs og austan . Eru þetta ekki góð tíðindi fyrir Islendinga , því land okkar hefur margvíslega þýðing ^ u fyrir langfleygar flugvélar . Stórborgin Murmansk Höfuðstaður Kólaskaga er stór - borg ^ in Murmansk , sem óðum nálgast hálfa milljón íbúa , ef hún hefur það ekki þegar , séu hermenn og sjóliðar taldir með . Þar er kaup - skipa - og fiskihöfn og öll mann - virki héraðsstjórnar og menning - arseturs . Borgin stendur innarlega við langan fjörð , en út með firðin - um er Severmorsk , sem er hin eiginlega flotastöð . Þar er bæki - stöð norðurflotans og þar leggjast flest hin stærri herskip að landi , svo sem flugvélamóðurskip og hið fræga beitiskip Kirov . Utar við fjörðinn og vestan við hann enj aðalstöðvar kafbátaflotans , Pol - varnyy . Síðan er hver flotahöfnin við aðra vestur með vogfskorinni strönd , en kaupskip og fiskiskip sjást varla fyrr en í Petchenga , rétt við norsku landamærin . Sovétríkin hafa margar mis - munandi hernaðaráætlanir , sem miðast við ólík atvik , er gætu bo - rið að höndum ef til styrjaldar kæmi á einhvern hátt . Mestu máli skiptir , að verulegur hluti af kjarn - orkuvopnum þeirra er í kafbátum , sem hafa bækistöðvar á Kóla - skaga og felast í haf inu norðaustur af íslandi , um Grænlandshaf , Bar - entshaf og undir ís norðurskauts - ins . Sovétríkin leggja vafalaust meg ^ náherslu á að vernda þessa kafbáta , þar sem þeir geta orðið nauðvörn í kjarnorkustríði . Til að verja kafbátaflotann kunna þau í ófriði . að telja nauðsynlegt að leggja undir sig bækistöðvar á Svalbarða , í Norður-Noregi , á ís - landi og Grænlandsströnd . Önnur markmið Sovétríkjanna í stríði myndu verða að rjúfa sigl - ingaleiðir Vesturveldanna yfir Atlantshaf , og yrði þýðing íslands ekki minni í því samhengi . Bandaríkin og Atlantshafs - bandalagið hafa án efa einnig margar hernaðaráætlanir miðaðar við mismunandi aðstæður , sem kunna að skapast ef til ófriðar kemur . Ein hugmynd þeirra myndi verða að ráðast norður eftir Atl - antshafinu og reyna að granda sovésku kjarnorkukafbátunum , og yrðu það mikil átök . í þeirri stöðu má líta á ísland á neikvæðan hátt og spyrja , hvaða áhrif það hefði á NATÓ , ef það missti aðstöðuna á íslandi . Svarið við þeirri spurningu er einnig svar um það , hvers vegna vamarliðið er í landinu . Varnir íslands myndu verða hluti af hrikalegum hildarleik . Fáfróðir leikmenn , sem ekki þekkja hernaðaráform stórveld - anna , geta aðeins velt vöngum yfir því , sem kann að gerast , ef svo hörmulega fer að heimsstýrj - öld brýst út . Því miður virðist óhugsandi , að ísland gæti staðið utan við þau átök . Jafnvel á friðartímum snýst skákin um þá reiti , þar sem sterk - ustu mennirnir standa . Og svartur hefur teflt miklu liði á hægri væng sinn í nagrannalandi okkar , Kóla - skaga . Sú staða hlýtur að hafa megfináhrif á það , hvernig tekst að tryggja friðinn og semja um jafntefli í næstu framtíð . Höfundurersendiherra ogfyrr - verandiforsætisráðherra og utanríkisráðherra .