12 SUNNUDAGUR 17. DESEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ Morgunblaðið / Kristinn Dr. Herdís Þorgeirsdóttir , prófessor í stjórnskipunarrétti og mannréttindum við lagadeild Háskólans á Bifröst . sviðum þar sem hagsmunir barna eru í húfi . Við leggjum of mikið á börnin okkar og það má segja að oft nýtum við okk - ur okkar eigin réttindi á kostnað þeirra . Það er réttur þeirra að alast upp innan fjölskyldu , við hamingju , ást og skilning , til þess að persónuleiki þeirra geti mótast á heilsteyptan og jákvæðan hátt . Sumpart er afstaða okkar til barna eins og afstaða stjórnvalda fyrr á öldum til þegna áður en hug - myndir um jafnrétti allra fyrir lögum og réttarríki voru út - breiddar . Tilhneigingin er að líta á þau sem annars flokks af því að þau eru háð okkur um afkomu sína . Börn þurfa sér - staka vernd þar sem þau eru berskjaldaðri en fullorðnir fyr - ir ranglæti heimsins . Barnasáttmálanum er ætlað að tryggja þau réttindi sem börn þurfa til þess að þroskast , án þess að líða hungur , fátækt , vanrækslu eða ofbeldi en samningurinn felur einnig í sér þá nýju sýn að börn séu jafn mikilvæg fjöl - skyldu og samfélagi og aðrir og hafi réttindi og skyldur í samræmi við aldur og þroska , ? segir Herdís . ? Samkeppnishæf ? börn Í fimmtu umfjöllun Morgunblaðsins um spurninguna hvort Ísland sé barnvænt samfélag , sem birtist 26. nóvember síð - astliðinn , benti Sigrún Júlíusdóttir prófessor í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands á , að fræðimenn víða um heim tengi sið - rof og sundrungu í samfélaginu æ oftar fjölskyldunni og uppeldisskilyrðum . Hún sagði einnig að þegar samfélagsleg upplausn ríkir og börn sjá fullorðna ýmist vera gerendur eða þolendur í ofbeldi og grimmdarverkum í þeim mæli sem þau dynja nú yfir , gleymist ekki aðeins að vernda börnin heldur miðlum við þeim þá óbærilega spilltum menningararfi sem þau munu ekki eiga annars úrkosta en bera áfram , í af - skiptaleysi eða hatri . Um þetta atriði segir Herdís Þorgeirsdóttir prófessor : ? Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna gengur út frá því að það sé í verkahring okkar að undirbúa börnin til að lifa sjálfstæðu lífi innan samfélagsins og ala þau upp í anda frið - ar , virðingar , umburðarlyndis , frelsis , jafnréttis og sam - stöðu . Tjáningarfrelsi barna er öðrum þræði réttur þeirra til að vera upplýst um það sem skiptir þau máli og varðar hagsmuni þeirra . Það er áberandi í samtímanum að margir foreldrar , það er að segja meðal ríkari þjóða , leggja ofur - kapp á ala upp ? samkeppnishæf ? börn þar sem lögð er áhersla á tómstundir , íþróttir og tónlistarnám en minna á hin gildin sem þó koma til með að skipta sköpum . ? Herdís segir , að mitt í hnattvæðingunni , alþjóðlegu við - skiptaumhverfi og markaðs - og neysluhyggju sé mannrétt - indavitundin að vakna þar sem afstaðan til réttarríkisins sé sú að það sé einnig tæki til að ná fram stjórnmálalegu , fé - lagslegu og efnahagslegu réttlæti . ? Áherslan á frelsi ein - staklings sem er arfur frá frönsku stjórnarbyltingunni hefur haldist en jafnframt þróast með nýjum víddum efnahags - legra og félagslegra réttinda . Framkvæmdastjórn Evrópu - sambandsins hefur tilnefnt árið 2007 sem ár jafnra tækifæra fyrir alla , til þess að vekja fólk til vitundar um réttindi sín , ? segir hún . Önnur sýn kvenna Herdís hefur verið varaforseti Evrópusamtaka kvenlög - fræðinga , EWLA , frá árinu 2005 og fyrr á þessu ári samdi hún yfirlýsingu fyrir hönd samtakanna um Vegvísi Evrópu - sambandsins til jafnréttis 2006 ? 2011 . ? Í Evrópusambandinu er rík sú krafa að konum sé fjölgað í stjórnum fyrirtækja , í fjölmiðlum og í áhrifastöðum í samfélaginu öllu , ekki síst vegna þess að þær endurspegla aðra hagsmuni og sýn á veruleikann en karlar . Ástæður þess að Evrópusambandið hvetur ríki til þess að rétta hlut kvenna með sértækum að - gerðum er öðrum þræði krafa markaðarins , því mismunun hefur áhrif á vellíðan í starfi , samræmingu vinnu og heim - ilislífs og barneignir svo dæmi séu nefnd . Evrópa er að deyja út því margar konur treysta sér ekki til að axla meg - inþungann af heimilishaldi og atvinnu og vera mismunað í stað þess að vera umbunað fyrir að axla tvöfalda ábyrgð , sem er alkunn staðreynd . Ef brot - ið er á réttindum eins , er brotið á réttindum fleiri . Samræm - ing vinnu og fjölskylduábyrgðar þjónar þörfum viðskiptalífs - ins og markaðarins rétt eins og krafan um aukinn hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja . Hver fimm ár sem við bíðum eru stór hluti af þroskasögu hvers barns , ætlum við að bíða eftir heilli kynslóð áður en við leiðréttum kjör mæðra þeirra ? Jafnréttissjónarmiðin þjóna þörfum barna . Þess vegna er krafa í lögum um að öll fyrirtæki af vissri stærð - argráðu setji sér jafnréttisáætlanir , en þær hafa ekkert að segja nema eftirfylgni sé markviss . Lögin gera kröfu um raunverulegt launajafnrétti og virka stefnumótun á sviði samræmingar fjölskylduábyrgðar og atvinnulífs en það er enginn akkur í slíkum jafnréttisáætlunum ef þær eru aðeins fíkjublað fyrirtækjanna til að hylja nekt sína á þessu sviði gagnvart lagalegum skuldbindingum . ? Berskjölduð fyrir fátækt Fjölskyldumynstur er að breytast og mörg börn alast upp hjá einu foreldri . Það þarf að tryggja að þessu eina foreldri sé gert kleift að sinna þörfum barnsins á sem víðtækastan hátt , segir Herdís ennfremur . ? Börn eru berskjaldaðri fyrir fátækt en nokkur annar þjóðfélagshópur og þrátt fyrir al - þjóðlegan samning um réttindi þeirra og aukna vitund um mikilvægi þess að þeirra sé gætt , er hag þeirra hvergi nærri borgið . Börn þjást vegna fátæktar , heimilisleysis , ofbeldis og vanrækslu en fátækt er sá jarðvegur sem ofbeldi sprettur oft úr og helst þá gjarnan í hendur við vímuefna - og áfeng - isneyslu . Vaxandi efnamunur í samfélaginu kemur harðast niður á börnum þegar til lengri tíma er litið . Það eru ótal mörg börn í íslensku samfélagi sem búa við allt önnur kjör en skólasystkin þeirra . Þau fá hvorki tækifæri til að stunda íþróttir né tónlistarnám , fá enga hjálp við heimalærdóm , þar sem einstætt foreldri vinnur oft lengri vinnudag , og mörg þeirra komast hvorki til tannlæknis né læknis , eiga ekki hlý föt eða kuldaskó , fá ekki grænmeti eða ávexti , vítamín eða lýsi og jafnvel sjaldan heitan mat . Okkur blöskrar að horfa upp á sígaunamæður sem sitja með börn sín í fanginu dag - langt og betla í göturæsum stórborganna . Hvers eiga þau börn að gjalda ? Þau börn geta hæglega orðið skipulagðri glæpastarfsemi að bráð , þar sem eiturlyfjasalar sitja um hugsanlega neytendur strax í grunnskóla , að því er hermt er , ? segir hún . Engin lögsaga Samningar sem tryggja borgaraleg og stjórnmálaleg rétt - indi komu fram eftir síðari heimsstyrjöld og í kjölfar þeirra fylgdu samningar sem tryggja efnahagsleg og félagsleg rétt - indi . Herdís segir að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi ekki lögsögu hvað varðar efnahagsleg og félagsleg réttindi og því sé ekki hægt að sækja rétt sinn á grundvelli félagsmála - sáttmála Evrópu . ? En það er hins vegar alveg ljóst að sú at - hafnaskylda hvílir á stjórnvöldum að tryggja grunnréttindi barna , bæði efnahagsleg og félagsleg og það er einnig gert með því að tryggja réttindi þeirra sem ala önn fyrir þeim . ? Hún segir jafnframt , að samræming vinnu og heimilislífs verði ekki að veruleika nema konur séu með í ráðum : Það sé ekki nóg að vera með yfirlýsingar eða samninga sem eru ekki einu sinni dómtækir heldur þurfi að virkja sköp - unarkraft kvenna við stjórnvölinn í atvinnulífinu þannig að þeim markmiðum sem stefnt er að verði náð . Hlustum við ? Í október síðastliðnum kom út rit eftir Herdísi í al - þjóðlegri ritröð um ákvæði í Barnasáttmála Sameinuðu þjóð - anna , nánar tiltekið um 13. grein samningsins sem fjallar um tjáningarfrelsi barna . ? Við þurfum að tryggja að sjón - armið barna fái að njóta sín , að raddir þeirra , þarfir og hagsmunir séu hafðir að leiðarljósi , að ekki sé talað yfir hausamótunum á börnum , að þau séu höfð með í ráðum og spurð . Erum við virkilega að leggja við hlustir ? Eða heyrum við hvorki né sjáum af því að við erum öll að flýta okkur ? Ef til vill er kominn tími til að snúa aftur til sakleysisins á sama hátt og Rousseau sagði að við ættum að snúa aftur til nátt - úrunnar . Við erum flest á klafa gegndarlausrar verald - arhyggju og drögum börnin okkar með , eftir grýttri jörð og á ógnarhraða . Við berum öll ábyrgð , sama hvar við erum stödd . Öll horfumst við í augu við endalokin á einhverjum tímapunkti og þá munum við spyrja , var það virkilega þetta sem við vildum ?? Sú gagnrýni hefur komið fram að umfjöllun um langa vist - un barna , vinnu beggja foreldra utan heimilis og vaxandi til - finningalega vanrækslu sé öðrum þræði stefnt gegn konum og til þess fallin að auka samviskubit þeirra enn frekar . ? Síður en svo , ? segir Herdís . ? Það er verið að vekja at - hygli á því að vandinn sem við er að etja stafar meðal ann - ars af því að ekki er búið að útrýma kynbundinni mismunun í samfélaginu . Það eru sex meginþættir sem þarf að gefa gaum samkvæmt Vegvísi Evrópusambandsins 2006 ? 2011 : að konur séu efnahagslega jafn sjálfstæðar og karlar , það er að heimur þeirra og barna þeirra hrynji til dæmis ekki við hjónaskilnað , aukinni samræmingu vinnu og fjölskyldulífs , aukinni þátttöku kvenna við stjórnvölinn í viðskiptalífinu og samfélaginu , útrýmingu á kynbundnu ofbeldi og staðal - ímyndum og útbreiðslu jafnréttissjónarmiða utan Evrópu , ? segir Herdís Þorgeirsdóttir prófessor að síðustu . » Samræming vinnu og heimilislífs verð - ur ekki að veruleika nema konur séu með í ráðum . Það þarf að virkja sköp - unarkraft kvenna við stjórnvölinn . Efnahagslegar aðstæður hér á landi eru með því besta sem gerist í heiminum . Í því tilliti hafa íslensk börn aldrei haft það betra . Þegar kemur að tilfinningalegu atlæti get - um við gert betur . Þetta kom m.a. fram í máli Ingibjargar Rafnar , um - boðsmanns barna , í fyrstu grein greinaflokksins ? Er Ísland barn - vænt samfélag ??? Heilt á litið held ég að við gæt - um bætt okkur hvað þetta varðar , sýnt börnum meiri virðingu og til - litssemi . Gefið þeim meiri tíma , ? sagði Ingibjörg . Birtist 24.9 2006 . MEIRI VIRÐINGU , TILLITSSEMI OG TÍMA Ef við viljum fjölga samverustund - um barna með foreldrum sínum þarf að huga að ástæðum foreldra fyrir því að vinna langan vinnudag , segir Guðný Eydal lektor í félagsráðgjöf . ? Samfélag okkar er að mínu mati mjög mikið byggt upp í kringum þarfir fullorðna fólksins og oft finnst mér eins og við tökum ekki einu sinni með í reikninginn hverjar þarf - ir barnanna okkar kunna að vera , ef við pældum í því væri kerfið hliðholl - ara þeim sem vilja bera meginþung - ann af umönnun barna sinna fyrstu árin , ? segir Eva María Jónsdóttir . Birtist 1.10.2006 . LANGUR VINNUDAGUR OG ÞARFIR FULLORÐINNA Sumir vilja meina að börn hafi sjald - an eða aldrei þjáðst af meiri depurð og að ástæðurnar séu meðal annars þær , að samfélagið þrýsti á þau að fullorðnast snemma . ? Lífklukka barnsins tifar í öðrum takti en klukka samfélagsins og uppeldi krefst tíma hvers lengd ætti að ráð - ast af tímaskilningi barnsins , ekki hinna fullorðnu , ? segir Baldur Krist - jánsson dósent í þroskasálfræði . ? Tilfinningaleg vanræksla barna virðist hafa færst í vöxt , ? segir Hrefna Ólafsdóttir félagsráðgjafi hjá BUGL . Birtist 8.10.2006 . TILFINNINGALEG VAN - RÆKSLA VIRÐIST VAXANDI Í könnun sem Capacent gerði fyrir Jafnréttisstofu kom fram að 90% foreldra finnst þeir stundum eða oft eiga erfitt með að samræma fjöl - skyldulíf og vinnu . Viðmælendur Morgunblaðsins í fjórðu greininni voru á einu máli um að stytting vinnutíma sé lykilatriði í þessu sam - bandi . ? Það er auðvitað margþvæld tugga en alveg jafn mikilvæg fyrir því , að vinnutíminn skiptir gíf - urlega miklu máli , ? sagði Halldór Grönvold , aðstoðarframkvæmda - stjóri ASÍ . Birtist 12.11 2006 . STYTTING VINNUTÍMA LYKILATRIÐI ? Það sem ég held að sé kannski vandamálið núna er þetta afskipta uppeldi þar sem öllum grunn - þörfum barna er sinnt og þeim veitt mjög mikið í veraldlegu tilliti , ? seg - ir séra Jóna Hrönn Bolladóttir . Sigrún Júlíusdóttir prófessor í fé - lagsráðgjöf segir að ný áreiti og ný - ir valkostir valdi stöðugri tog - streitu . ? Valið um það hvernig við verjum tímanum er augljósast þeg - ar það snertir náin tengsl ... Grund - vallarþörf barns er að finna nálægð og umhyggju í augnaráði for - eldris . ? Birtist 26.11.2006 . AFSKIPT UPPELDI OG TOGSTREITA UM TÍMA