60 MORGUNBLAÐIÐ , ÞRIÐJUDAGUR 19. APRÍL 1988 Um húsnæðismál * t Onnur grein eftirJúlíus Sólnes í fyrri grein um húsnæðismál var fjallað um ýmsar hugmyndir okkar þingmanna Borgaraflokksins í hús - næðismálum og sagt frá tillögum okkar um nýtt húsnæðislánakerfi , sem við höfum lagt fram á Alþingi . í nóvember sl. lögðu þingmenn Borgaraflokksins í efri deild , þeir Júlíus Sólnes og Guðmundur Ágústsson , fram frumvarp til laga um sjálfstæðar húsnæðislánastofn - anir eða húsbanka . Þeim er aðallega ætlað að veita lán til þeirra hús - byggjenda og íbúðarkaupenda , sem standa traustum fótum í kerfinu , þ.e. eiga skuldlitlar íbúðir fyrir . Þessir aðilar þurfa að sjájfsögðu að eiga aðgang að hagstæðum langtímaveðlánum , en geta greitt markaðsvexti . Eins og kom fram í fyrri greininni er óraunhæft að ætlast til þéss , að bankakerfið taki að sér að veita þessum aðilum langtímaveðlán . Það hefur allt öðru hlutverki að gegna í íslenzku efna - hagslífi . Hins vegar gerum við ráð fyrir , að bankakerfið ásamt lífeyris - sjóðunum og hagsmunasamtökum launþega og atvinnurekendans taki höndum saman um að koma á fót sérstökum húsnæðislánastofnunum eða húsbönkum til að leysa þetta verk . Um 60% þeirra , sem sækjast eft - ir lánum vegna íbúðarkaupa eða bygginga á hinum almenna fast - eignamarkaði , eru ýmist að stækka við sig eða minnka við sig eða breyta til vegna búsetuskipta af ýmsum orsökum . Þessi hópur þarf ekki á opinberri aðstoð að halda , en verður að geta leitað til ein - hverrar lánastofnunar , sem er reiðubúin að sinna honum . Hins vegar ætti ríkisvaldið , þ.e. hús - næðisstofnun að einbeita sér að því að hjálpa þeim , sem eru hjálpar þurfi , í stað þess að burðast með allan húsnæðislánamarkaðinn . Húsnæðisstofnun á eingöngu að sinna þeim , sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð , öryrkjum , öldruðum , lágtekjufólki , námsfólki og öðrum , sem þurfa á aðstoð að halda . Þetta eru um 40% þeirra , sem eru á fasteignamarkaðinum . Væri það ólíkt auðveldara verkefni fyrir húsnæðisstofnun að sinna þessum hópum eingöngu . Úm húsbanka Það form sjálfstæðra húsnæðis - lánastofnanna , sem við leggjum til að verði komið á fói , er byggt á ævagömlum hugmyndum Friðriks mikla Prússakonungs , sem hann setti fram í stjórnartíð sinni til að auðvelda borgarastéttinni að eign - ast eigið húsnæði . Friðrik mikli skildi það vel , að þjóð , sem býr við öryggi í húsnæðismálum , starfar og vinnur betur . Fyrstu húsnæðis - lánastofnanirnar komu til sögunnar í Þýzkalandi um miðbik átjándu aldar . Danir tóku þessar hugmynd - ir til sín og gerðu tilraun til þess að koma upp húsnæðislánastofnun í Danmörku seint á átjándu öld . Það var þó ekki fyrr en um miðbik síðustu aldar , að húsnæðislána - stofnanir , þar sem lántakendur mynda með sér félagsskap til að fara með og ábyrgjast sameiginlega öll útlán stofnunarinnar og erujafn - framt félagar í henni . í seinni tíð hefur þó verið heimilt , að hús - bankar séu reknir í formi hlutafé - lags án þessarar samábyrgðar . Er gert ráð fyrir báðum þessum mögu - leikum í tillögum okkar . Húsbankarnir fjármagna útlán sín með útgáfu sérstakra húsbréfa ( obliogationer ) , sem þeir hafa einkarétt til að gefa út og selja á frjálsum peningamörkuðum . í raun - inni er um að ræða venjulégt skuldabréf eða spariskírteini , sem húsbankinn býður til sölu í sam - keppni á fjármagnsmarkaðnum . Ef húsbréfin eru fullkomlega traust og áreiðanleg í líkingu við verð - tryggð spariskfrteini ríkisins ætti ekki að vera vandkvæði á því að selja þau á hagstæðu verði fyrir stofnunina , þannig að nægt fjár - magn verði til útlána hverju sinni . Þar sem útlán húsbankans byggja algerlega á sölu húsnæðisbréfanna , verður að vera jöfnuður milli útgáfu og sölu húsbréfa og útlána . Fyrir hvert nýtt útlán þarf að gefa út og selja húsbréf . Oftast er þetta gert á þann veg , að röð húsnæðisbréfa er sett á markað með reglulegu millibili ( blokemission ) og lánsum - sóknir afgreiddar í takt við útgáfu bréfanna . Þó er jafnalgengt hjá dönsku húsbönkunum , að húsbréfin séu seid frá degi til dags og lánsum - sóknir afgreiddar á sama hátt . Bið - raðir eftir húsnæðislánum er óþekkt t fyrirbrigði í Danmörku . Lánsum - sókn er oft afgreidd og lánið veitt inann viku frá þvi að hún barst . Dönsku húsbréfin njóta mikils trausts meðal almennings . Algengt er að gefa börnum húsbréf í skírnar - og fermingargjafir . Það eru þó fyrst og fremst bankar og tryggingarfélög , sem geyma lausafé sitt í húsbréfum . Húsbréfín eru auglýst til sölu í öllum bönkum og peningastofnunum . Gengi þeirra , þ.e. söluverð og raunvextir , er skráð á viðskiptasíðum dagblað - anna á hverjum degi . Ef óheppileg þróun söluverðs húsbréfa er fyrir - sjáanleg kemur danski seðlabank - inn yfírleitt til aðstoðar og kaupir húsbréf í miklu magni . I seinni tíð hefur bankakerfið í Evrópu í æ ríkara mæli farið inn á bein tölvuviðskipti . Þetta hefur gert nauðsynlegt að skilgreina og heim - ila svokölluð rafeindabréf ( elektron - iske obligationer ) . Rafeindahúsbréf eru aðeins til í tölvukerfi verðbréfa - miðstöðvarinnar , stórbankanna , tryggingarfélaga og verðbréfasala svo dæmi séu nefnd . Þau ganga kaupum og sölum á venjulegan hátt , en eru aldrei skráð á pappír . Hlutlaus verðbréfámiðstöð fylgist með öllum slíkum tilfærslum og skráir þær . Þannig er hægt að selja eða kaupa mikið magn af húsbréf - um á svipstundu . Þegar falast er eftir húsnæði sér fasteignasalinn venjulegast um lánsumsóknina fyrir kaupandann . Flestar fasteignasölur hafa samn - inga um beina tengingu við tölvu - kerfi húsnæðislánastofnananna . Þegar lánið er tilbúið , að viku eða hálfum mánuði liðnum , skrifar lán - takandinn undir veðskuldabréf fyrir öllu láninu handa stofnuninni . Stofnunin útvegar sjálf fjármagn til lánveitingarinnar með sölu hús - bréfa , sem í sjálfu sér kemur lántak - andanum ekkert við . Áður var þó algengara , að lántakandinn yrði sjálfur að selja húsbréfín , sem stofnunin afhenti honum við mót - tökú veðskuldabréfsins . Þannig er stofnunin óháð utanaðkomandi fjár - magni , sem þyrfti að leggja til hennar á beinan hátt . Július Sólnes „ Á meðan íslenzka hús - næðislánakerfið er komið í þrot og óaf - greiddar lánsumsóknir hrannast upp , gengur húsnæðislánakerfið ná - grannaþjóðanna snurðulaust . Það sem meira er , að þar er komin afgangsgeta . Kerfið hefur umfram - fjármagn , sem þarf að koma einhvers staðar fyrir . " Lánskjör í tillögum Borgaraflokksins er gert ráð fyrir , að tilraun verði gerð til þess að brjótast út úr myrkviðum lánskjaravísitölunnar . Lánskjara - vísitalan hefur haft óbæriiegar af - leiðingar fyrir allt efnahagslíf landsmanna . Hún hefur komið fleiri manns á vonarvöl og lagt mörg atvinnufyrirtæki í rúst . Misgengis - hópurinn , sem varð að þola stór - hækkun lánskjaravísitölu umfram kaupgjaldsvísitölu á árunum 1983 - ' 84 hefur enn ekki fengið leið - réttingu sinna mála hvað hús - næðislánin áhrærir . Lánskjaravísi - talan virkar með þeim hætti , að óeðlilegir þættir svo sem hækkun matvöru virka á hana . Ef kaffi hækkar í Brazilíu hækka skuldir íbúðareigenda . Ef framfærslusvísi - talan hækkar um 2 stig hækka skuldir landsmanna við húsnæðis - lánakerfíð um einn milljarð króna . A þeim átta árum , sem eru liðin síðan lánskjaravísitalan var tekin í notkun , hefur hún rúmlega nítján - faldazt . Byggingarvísitalan hefur rúmlega sautjánfaldazt . Á sama tíma hefur verðgildi Bandaríkjadoll - ars ellefufaldazt og dönsku krón - unnar tífaldazt . Maður , sem hefur fengið að taka danskt húsnæðislán í júní 1979 , skuldaði nú miklu minna en sá , sem hefði tekið jafn - hátt íslenzt húsnæðislán með sömu afborgunarskilmálum . I töflu 1 er sýnd þróun láns - kjaravísitölu , byggingarvísitölu , kaupgjaldsvísitölu og launavísitölu tímabilið 1979 til marz 1988 , en lánskjaravísitalan var fyrst skráð í júní 1979 . Tölurnar eru júnítölur hvers árs . Sjá töflu á næstu síðú . Kaupgjaldsvísitalan sýnir mjög vel hverrtig launafólki hefur reitt af í verðbólgubálinu , þar sem láns - kjörin eru stillt eftir verðbólgunni , en launin ekki . Enda urðu menn * sammála um að taka hana úr sam * bandi í ágúst 1986 . Þróun launavísi - tölunnar , en mjög er umdeild hvort hún sýnir rétta mynd af afkomu launafólks , er ekki mikið hagstæð - ara . Hún sýnir , að launafólk getur vart búizt við því að verða ofan á í baráttunni við lánskjaravísitöluna . Ekkert bendir til þess , að kaupgjald á íslandi muni nokkru sinni geta haldið í við lánskjaravísitöluha . Það gekk ekki í mesta góðæri , sem landsmenn hafa búið við . Varla gengur það betur þegar aftur harðnar í ári . Ef nauðsynlegt reyn - ist að verðtryggja húsnæðislán virð - ist skynsamlegra að binda þau við byggingarvísitöluna , sem sam - kvæmt töflu 1 sýnir betri aðlögun að launavísitölu . I tillögum Borgaraflokksins er því einungis gert ráð fyrir , að heim - ilt sé að verðtryggja lán , en jafn - framt bent á aðra valkosti . Ná - grannaþjóðirnar hafa ekki nema að litlu leyti farið inn á þá braut að verðtryggja lán . Eru þau þá tengd við byggingarvísitölu eða kaup - gjaldsvísitölu . Yfírleitt er fólk ráðið frá því að taka slík lán og fremur hvatt til að taka venjulega skulda - bréfalán með afföllum . Vísitölu - bundin lán eru talin koma helzt til greina , þar sem hægt er að tengja rekstur fasteignar við sömu vísitölu . Þannig má hugsa sér að nota visi - tölubundin lán til byggingar leigu - íbúðar , þar sem húsaleigan fylgir sömu vísitölu . Opið bréf til fjár - málaráðuneytisins Hreinsið til í eigin húsi eftírHrannar Jónsson kvæma til að draga úr rekstrar - kostnaði fjármálaráðuneytisins . Á síðum dagblaðanna síðustu vikur hefur mátt sjá auglýsingar frá fjármálaráðuneytinu þar sem fólk er beðið um tillögur um hvern - ig megi spara í ríkisrekstrinum . Ég veit ekki hvort þessar auglýs - ingar eiga að sýna fram á aukna ábyrgð hjá ykkur sem ráðstáfa fé skattborgara eða hvort þarna séu á ferðinni merki um stóraukna kímnigáfu ykkar , því varla haldið þið að fólk sé það vitlaust að taka þetta alvarlega — ég og félagar mínir í Flokki mannsins höldum ekki . Byrjið að hreinsa til í eigin húsi Ykkur væri nær áð byrja á því að hreinsa til í eigin húsi áður en þið biðjið um tillögur um hvernig væri best að flikka uppá nágrennið . Með þessu er átt við að fullt af ein - földum aðgerðum er hægt að fram - Hættið að moka peningum í auglýsingar I fyrsta lagi væri heillaráð að hætta að nota sjóði þjóðarinnar í heilsíðuauglýsingar . Það liggur við að fjármálaráðuneytið sé farið að auglýsa meira en Coca Cola , og þá er mikið sagt . Hætt er við að hin ráðuneytin fari að taka þennan ósið upp eftir ykkur . Hinn Alþýðuflokks - ráðherrann , þessi í viðskiptaráðu - neytinu , er þegar byrjaður . Ef önn - ur ráðuneyti fylgja í kjölfarið verða öll blöð uppfuíl af auglýsingum frá ríkinu og held ég að þá fari lítið fyrir sparnaðinum , auk þess sem þetta þýðir að annaðhvort verða öll blöð full af auglýsingum frá ríkinu eða þau stækka um helming . Ekki vitum við heldur til þess að kjósend - ur hafi gefið ykkur umboð til þess að halda uppi einhverri auglýsinga - stofu milli kosninga . Og ef þetta eru ekki nægar ástæður þá má benda á það að ríkis - styrkur til pólitískra málgagna er nógu mikill , þó ekki komi til marg - ar heilsíðuauglýsingar upp á hvern dag . Hættið að nota opinber tæki til einkaerinda . • I öðru lagi myndi fjármálaráðu - neytið sýna gott fordæmi ef sjálfur fjármálaráðherra hætti að nota þyrlu landhelgisgæslunnar í einka - erindum . Burt með bruðlið í þriðja lagi gæti ríkissjóður gef - ið fordæmi með því að draga úr ýmiss konar bruðli , s.s. dýrum utan - landsferðum , óþarfa veisluhöldum og með því að selja nokkrar bifreið - ir , þ.á. m. ráðherrabifreið fjármála - ráðuneytisins . Það er til fullt af ódýrum en nægilega góðum bifreið - um . Hvar er annars bragginn góði ? Því ekki bara að kaupa nokkur stykki braggabifreiðar . 10% niðurskurður í öllum ráðuneytum I síðustu Alþingiskosningum lögðum við húmanistar fram ná - kvæma kostnaðaráætlun þar sem „ Hættið að fjármagna ríkisreksturinn með útgáfu skuldabréfa því sala á þeim stóreykur ' fjármagnskostnað í landinu og ýtir undir bruðl ríkisins . " fjallað var um sparnað í ríkis - rekstri . í henni var m.a. talað um 10% niðurskurð á hverju ráðuneyti fyrir sig . Rekstur ríkisins er eins og rekstur á hverju öðru fyrirtæki og það þætti lélegt fyrirtæki sem gæti ekki skorið niður 10% af kostn - aði . Þetta væri hægt með því að fara eftir okkar tillögu sem er að skera niður yfírbyggingu . Svo fátt eitt sé nefnt : Að fækka utanlands - ferðum opinberra starfsmanna , fá viðunandi fargjöld hjá íslensku ein - okunarflugfélögunum , fara ekki út í óþarfa byggingaframkvæmdir , auka hagkvæmni í rekstri og fjár - mögnun , skera niður óþarfa veislu - höld og hreint og beint banna vínveitingar í opinberum veislum ( vínveitingar eru mjög kostnaðar - samar fyrir utan að þær eru ekki mjög gott fordæmi þar sem ríkið á að berjast á móti víndrykkju ein - faldlega af heilbrigðisástæðum og heilbrigðisgeirinn er einn stærsti kostnaðarliðurinn ) . Er einhver alvara í þessu ? Allt þetta er lítill vandi að fram - kvæma ef viljinn er fyrir hendi . En við búumst ekki við því að ykkur sé mikil alvara með þessum auglýs - ingum því tilkostnaður fjármála - ráðuneytisins hefur stóraukist í tíð núverandi ríkisstjórnar þrátt fyrir falleg orð og tal um braggabíla . En ef ykkur skyldi þrátt fyrir allt vera einhver alvara og stóru orðin eru ekki bara hræsni þá höf - um við nokkrar tillögur í viðbót . Leggið niður staðgreiðslukerfí skatta sem hefur stóraukið útgjöld fjármálaráðuneytisins með öllu því apparati og auglýsingum sem eru í kringum það . Afnemið tekjuskatt - inn algjörlega og þar með stóran hluta af þeim kostnaði sem fjár - málaráðuneytið stendur undir . Ríkið hefur miklu meiri tekjur af óbeinum sköttum . Skattleggið bankana , tryggingafélögin og versl - unar - og skrifstofuhúsnæði . Burt með fjárlaghalla Hættið að fjármagna ríkisrekst - urinn með útgáfu skuldabréfa því sala á þeim stóreykur fjármagns - kostna ^ í landinu og ýtir undir bruðl ríkisins . I stað þess er miklu skyn - samlegra að leggja fjárlög fram án halla . Það er besta leiðin til að koma í veg fyrir að menn freistist til að eyða um efni fram og og seilast í vasa komandi kynslóða . Kerfisflokkar Eins og áður sagði efumst við um að þið munið framkvæma þess - ar hugmyndir . Ástæðan er sú að þið eruð kerfisflokkar og berið ekki