Hér er Þórbergur að sjálfsögðu að segja frá aðdraganda þess að hann skrifaði Íslenzkan aðal sem kom út árið 1938 og var fyrsta " bókmenntaverk " hans frá því að Bréf til Láru kom út árið 1924 . Flestir hafa hallast að því að kalla verkið sjálfsævisögu með skáldlegu sniði . Það má skoða frá nokkrum sjónarhornum . Elskan " er aldrei nafngreind í bókunum en hún leigir sér herbergi í Bergshúsi og kemur frá Bæ í Hrútafirði . Ein stúlka , Arndís Jónsdóttir , átti hug hans í heil fimm ár , þó að samband þeirra yrði aldrei náið . Þórbergur skiptir bréfinu niður í sjö kafla og nefnist fimmti kafli ( sem er stystur ) " Kvenfólkið " . Hann hljóðar svona : Ég get verið fáorður um það . Tvær stúlkur komu hingað í húsið í haust og eru hér til vistar í vetur . Önnur þeirra er systir Önnu sem hér var í fyrra ; hin er norðan úr Hrútafirði . Báðar eru þær laglegar vel , einkum hrútfirska kvinnan ; hún er líka bráðskynsöm . Læt eg svo úttalað um það ( 63 ) . Ekki er hægt að ráða af þessu bréfi að Þórbergur sé beinlínis kolfallinn fyrir stúlkunni þótt honum finnst hún lagleg vel og bráðskynsöm . Næsta bréf er dagsett 27. janúar 1912 og þar segir m.a. : " Af mér er það frekast að segja að mér líður vel . - En eigi get eg þó neitað því , að tilkomulítið er lífið og oft er skuggalegt í sálu minni . Næsta bréf er dagsett tæplega mánuði síðar , 23. febrúar 1912 , og þá dregur loksins til tíðinda í meintum samdrætti þeirra Þórbergs og Arndísar . Eitt af því sem hann segir þar frá er kvæði sem birst hafði í Ísafold eftir mann sem kallaði sig H. Hamar . Kvæðið hafði vakið umtal , sérstaklega fyrir það sem Þórbergur nefnir " hógvært klám " , " en það geta kvensniftirnar eigi þolað sóma síns vegna !! " segir hann í bréfinu ( 76 ) . Í Íslenzkum aðli er Þórbergur nefnilega öðrum þræði að gera grín að - eða að skopstæla - slíkar ástarsögur , eins og vikið verður að síðar . Næsta bréf til Þorleifs er dagsett 11. apríl 1912 . Síðasta bréfið til Þorleifs er dagsett 6. maí 1912 og er það skemmst frá því að segja að þar er ekki minnst á Arndísi né annað kvenfólk . Umrædd bréf eru skrifuð á því tímabili sem Þórbergur á , ef trúa á Íslenskum aðli , að hafa verið að farast úr ást á Arndísi Jónsdóttur , " elskunni sinni " . Hann hefur þá farið ansi leynt með þær tilfinningar í persónulegum sendibréfum . Í ljós kemur líka að sjálfur hápunktur frásagnarinnar - framhjágangan - átti sér aldrei stað . Hrifning hans á Arndísi kom fram í þögulli tilbeiðslu . Skopstælingin er einnig aðaleinkenni á " hinni " meginfrásögninni sem fram fer í verkinu , þ.e. frásögninni af skáldbræðrunum . Það sem ég tel að hafi vakað fyrir Þórbergi öðrum þræði var að skrifa ástarsögu sem hefði drætti dæmigerðrar rómantískrar frásagnar um leið og hún hæðist að og skopstælir einmitt slíkar frásagnir . Og allt er þetta óborganlega fyndið . Er Íslenzkur aðall skáldverk ? Er Íslenzkur aðall þá skáldsaga ? Í skáldævisögunni falla saman skáldsagan og ævisagan , þættir frá báðum þessum bókmenntategundum eru ofnir saman í eina nýstárlega heild . Ef við veltum fyrir okkur skilgreiningum á skáldsögunni annars vegar og ævisögunni hins vegar - og því hvað það sé sem helst aðgreinir þessar tvær bókmenntategundir - þá held ég að það sé óhætt að fullyrða að afstaðan til sannleikans hljóti að vera ráðandi þáttur . Höfundar skáldsagna geta því leyft sér að " hafa það sem skemmtilegra reynist " ef þeim sýnist svo . Hitt er svo að sjálfsögðu annað mál hvort nokkurn tíma sé mögulegt að endurskapa í frásögn sannleikann eða veruleikann eins og hann var . Hið skáldlega ríkir ofar staðreyndinni . Þórbergur lætur að því liggja að Árni sé sjálfur höfundur ævisögunnar og gerir lítið úr eigin hlutverki sem skrásetjara frásagnarinnar . Þegar verkið er greint kemur hins vegar glögglega í ljós handbragð Þórbergs í stíl , frásagnarmáta og uppbyggingu textans . Í minningarorðum sem Þórbergur skrifaði um séra Árna og birti í Þjóðviljanum 13. febrúar 1948 er að finna eftirfarandi klausu sem segja má að lýsi í hnotskurn fagurfræðilegu viðmiði Þórbergs Þórðarsonar . Þess vegna kemur snillingurinn fram fyrir hlustendur sína saklaus í framan eins og nýfæddur kálfur . Þetta er upphaf og endir hinnar sönnu listar . Er Íslenzkur aðall skopstæling á rómantískri ástarsögu ? Hér að ofan vitnaði ég í orð Þórbergs um að hann hefði hugsað með sér að sennilega mætti gera bók um ævintýri þeirra skáldbræðranna á Akureyri og Siglufirði árið 1912 . En " í henni varð svo elskan mín aðaluppistaðan , " segir hann síðan . Höfundurinn er eitt mesta meinhorn íslenskra bókmennta og það sem hann hafði mesta unun af að skopstæla voru verk " rómantískra jarmara og lýriskra vælukjóa " samtímans , eins og hann kemst að orði í skýringunum við eigið kvæði " Til hypothetista " í Eddu Þórbergs Þórðarsonar . Kvæðið er knúð fram að viðbjóðslegri klígu og velgju við öllum þeirrar tíðar Huldum , huldumeyjum og Sólveigum , ljósenglum , gígjum og prinsessum , krýningum og konungaslotum , krystallshöllum og smalakkofum , kotbæjum , marmarasúlum , kvöldroðum , birkilautum , smálækjarsprænum o . Til hypothetista er víðáttumikil náttúrustemning , þar sem allt hið væmna og hátíðlega er gert afkáralegt og hlægilegt . Þar eru rottur látnar kvaka um ástir á greinum trjánna í stað þess að láta saklausa fugla syngja töfrandi ljúflingslög um ódauðleika hinnar einu sönnu ástar . Það er sama hvar borið er niður í verkum Þórbergs - alls staðar ríkir skopstælingin á rómantíkinni ofar hverri kröfu . Það ætti að nægja að minna á fræga senu í Bréfi til Láru þar sem sögumaður sest niður á hækjur sér og skítur eftir að hafa rómað náttúrufegurðina sem mætir honum á gönguferðinni úr Ísafjarðardjúpi suður að Breiðafirði . Haft er fyrir satt að þegar Þórbergur Þórðarson hleypti heimdraganum frá Hala í Suðursveit 18 ára gamall árið 1906 hafi hann kunnað utanbókar öll kvæði Jónasar Hallgrímssonar og Bjarna Thorarenssen og lungann af kveðskap Gríms Thomsen . Það er því með öðrum orðum hinn mikil áhrifavaldur hans í æsku og á unglingsárum , rómantíkin , sem hann ræðst gegn með skopið og háðið að vopni þegar hann byrjar að skrifa . Hinn íslenski Don Kíkóti ? Í eftirfarandi klausu úr Íslenzkum aðli má sjá mann sem minnir ekki svo lítið á Don Kíkóta sem heldur ríðandi á baki Rosinante - sem hann taldi sér trú um að væri glæsimeri en var í raun gömul jálktrunta - á fund elskunnar sinnar , Dúlsineu . Riddarinn hér er sögumaður Íslenzks aðals sem hugsar til elskunnar sinnar í Hrútafirði : Þegar sólin stóð beint yfir litla bænum , þar sem augun hennar litu ljós þessa heims í fysta sinn , reið ég úr hlaði á Þóroddsstöðum á skáldaðri jálktruntu , gamalli og latri , blóðlötustu skepnu , sem ég hef nokkurntíma komið á bak . En hvað hendur hennar eru hvítar ! Hver var að hvísla : Líttu út um gluggann ? Þá er eins og sagt sé við hana : Sjáðu manninn , sem er að koma þarna niður fjallið ! Hún horfir upp í fjallið og sér manninn vera að koma . Nei , hvort er sem mér sýnist ! Hún hendir lýsudúknum og heklunálinni á kommóðuna og þýtur niður stigann og hrópar , án þess að taka minnstu vitund eftir , hvort nokkur heyri til hennar : - Nei , haldið ekki hann Þórbergur sé að koma ! - En hvað ég er fegin , að þú skulir nú vera kominn hingað aftur , elsku hjartans bezti vinur minn ! Nú skiljum við aldrei framar , aldrei , aldrei . Skiljum aldrei framar ! Ég sté riddaralega upp á jálkinn og sneri baki að fjallinu . Svo byrjaði nuddið til fyrirheitna landsins . Venjulega renna viðfangsefnin viðstöðulaust upp fyrir hugskotssjónum mínum eins og árstraumur , ósjálfrátt og í réttri röð og reglu . Þá var gaman að líta út í baðstofugluggann eða standa hjá einhverjum úti á stéttinni og horfa á þetta fallega skáldverk , sem alltaf skín fyrir innri augum mínum , þegar ég heyri nefnda Tunglskinssónötu eftir Beethoven . Mér er eintal sálarinnar óþrotlegur auður . Þessi spegilgljáandi , æskubjörtu svell voru heillandi og sköpuðu ýmsa nýja leiki . Hefur nokkurn tíma verið uppi Íslendingur sem er eins eðlilegur í sér og ég Hjónabandið er samábyrgð tveggja andlegra öreiga . Það sagði stundum á morgnana : ,, Nú er blessuð sólin komin upp . " Og ég held það hafi líka verið svolítill ásetningur í því um Guði þóknanlega breytni þann daginn . Þótt ég tali margt um ágæti verka minna , hefi ég alltaf skoðað mig aumasta smælingjann meðal hinna smæstu , mesta heimskingjann meðal hinna heimsku , versta syndarann meðal hinna breysku . Áttir og vegalengdir , það var það fyrsta sem ég man til að mig langaði að vita með vísindalegri nákvæmni . Andlegi dauðinn hefst með værð , sívaxandi stemningasljóleik , hugsjónahruni og ást á sveitalífi . Íslenskur aðall Sá sem veitir mannkyninu fegurð er mikill velgerðarmaður þess . Eina stolt mitt er vizkan . Ekkert í ríki hennar breytti eins mikið um útlit eftir veðri og lofti . Ég er einn af mestu ritsnillingum , sem ritað hafa íslenska tungu . Þegar ástfanginn er kvæntur sinni elskuðu , hættir hann smá saman að tilbiðja í henni sálina , vegna þess að hann er farinn að þekkja hana . Gestir í dag : ... Gestir þennan mánuð : ... Gestir á þessu ári : ...