Margt hefur verið ritað um gjaldeyrishöftin , skaðsemi þeirra , kosti og galla . Agnar Tómas Möller skrifar um afnám hafta , erlendar fjárfestingar og ávinning eignadreifingar . Hvað bíður handan haftanna ? Margt hefur verið ritað um gjaldeyrishöftin , skaðsemi þeirra , kosti og galla . Hvað sem því líður ætti þó að vera ljóst að tími haftanna er senn liðinn þar sem engar haldbærar ástæður réttlæta lengur að þeim sé viðhaldið . Frá ársbyrjun 2014 hefur Seðlabankinn keypt nettó gjaldeyri fyrir um 396 milljarða króna sem hefur leitt til stækkandi gjaldeyrisforða sem í dag nemur um 635 milljörðum . Þar af eru um 313 milljarðar óskuldsettir . Séu aðrar erlendar eignir Seðlabankans og ríkissjóðs teknir með hækkar óskuldsetti hluti gjaldeyrisforðans um 66 milljarða og nemur um 379 milljörðum króna . Samningar vegna uppgjöra þrotabúa gömlu bankanna munu gera nettó skuldastöðu þjóðarinnar öfundsverða meðal flestra vestrænna ríkja . Að auki viðheldur Seðlabankinn raunvöxtum háum ( virkir vextir seðlabankans að frádreginni 12 mánaða verðbólgu ) og eru raunvextir hér á landi þeir langhæstu meðal G 20 ríkja ( um 4% í dag ) . Eftir hverju er beðið ? Þetta samspil hagstæðra vaxta og aukins efnahagslegs styrks mun eflaust halda áfram að laða erlent fjármagn til Íslands , líkt og raunin hefur verið undanfarið ár og jafnframt halda aftur af útflæði fjármagns . Á sama tíma hefur bandaríski seðlabankinn til að mynda lagt upp með að halda raunvöxtum í núll prósent , þrátt fyrir að efnahagslífið hafi náð sér ágætlega á strik og slær það , ásamt miklum óróa og lækkun hrávöruverðs , tóninn fyrir áframhaldandi lága raunvexti í flestum öðrum þróuðum hagkerfum . Það er því umhugsunarvert að enn skuli vera beðið með afléttingu hafta og að ekki liggi enn ljóst fyrir hvenær þeim verði aflétt . Ljóst er að gjaldeyrisforðinn í dag dugar vel fyrir öllum aflandskrónum og því engin gild eða rökræn ástæða fyrir því að útflæði fjár frá innlendum aðilum , annara en lífeyrissjóða , sé ekki þegar hafið . Þrátt fyrir það verður vart öðru trúað en að á vor - eða sumarmánuðum 2016 muni innlendir fjárfestar í fyrsta skipti frá 2008 geta fjárfest í umtalsverðum mæli á erlendum fjármálamörkuðum . Hvers vegna að fjárfesta erlendis ? Nokkuð sterkar væntingar hafa verið styrkingu krónunnar á næstu misserum . Jafnvel þótt gengi krónu héldist óbreytt næstu ár myndi það leiða til þess að raungengi á mælikvarða launa mundi að öllum líkindum lenda á svipuðum slóðum og árið 2007 . Auk þess höfum við undanfarið í raun búið við „ útflæðishöft “ , þar sem fjármagni er einungis hleypt inn í hagkerfið og því er styrking krónunnar á sama tíma að einhverju leyti óraunsæ . Í slíku samhengi er einmitt mikilvægt að horfa á verðmæti áhættudreifingar . Harry Markowitz , upphafsmaður fræða um hagkvæma eignadreifingu ( eða „ modern portfolio theory “ ) sagði á sínum tíma að eignadreifing væri eini fríi hádegisverður fjármálafræðanna . Fyrir íslenska fjárfesta gæti það átt sérstaklega vel við í ljósi þess að bæði er hér fljótandi og sögulega mjög sveiflukenndur gjaldmiðill , samhliða sjálfstæðri peningamálastefnu , sem leiðir til sveiflukennds hagvaxtar og vaxtastigs . Því er fylgni milli ávöxtunar innlendra og erlendra eigna í krónum talið tiltölulega lág , sem gefur til kynna að ábati af áhættudreifingu erlendis sé sérlega skynsamlegur fyrir íslenska fjárfesta . Taka má einfalt dæmi af tveimur eignum , innlendum skuldabréfum og erlendum hlutabréfum og skoða hvaða áhættudreifingu það gefur að blanda þeim saman , í þessu tilviki skuldabréfavísitölu GAMMA og SP500 hlutabréfavísitöluna . Með því að nota gögn frá árinu 2003 * , með útreikningi á fylgni milli árlegrar ávöxtunar þessara eignaflokka í krónum , yrði vænt flökt ( „ áhætta “ ) safns skipt til helminga í báðum eignaflokkum einungis um 6% á meðan flökt skuldabréfanna er 5,4% en flökt hlutabréfanna mun hærra , eða um 11% ( mælt í krónum ) . Með öðrum orðum fæst safn með litlu hærra flökti en skuldabréfin , en með talsvert hærri væntri ávöxtun til lengri tíma ( þótt um forsendur ávöxtunar kunni að vera skiptar skoðanir ) . Bæta má svo við fleiri eignum til að fá enn betri eignadreifingu og í næsta dæmi var vísitölu 10 ára bandarískra ríkisskuldabréfa og evrópska hlutabréfa bætt við . Í stað sögulegrar ávöxtunar er gert ráð fyrir að ávöxtun innlendra skuldabréfa verði 6% til lengri tíma og innlend hlutabréf beri 5% áhættuálag ofan á skuldabréfavexti . Jafnframt að áhættuálag á erlendar eignir sé 3% til lengri tíma svo að ávöxtun erlendra skuldabréfa sé 3% og erlendra hlutabréfa sé 8% . Valið milli ávöxtunar og áhættu Út frá fylgni eignaflokkanna og væntri ávöxtun þeirra , má reikna svokallað „ framfall “ sem sýnir hæstu mögulegu ávöxtun safns fyrir gefna „ áhættu “ , mælt með staðalfráviki árlegrar ávöxtunar safnsins . Meðfylgjandi línurit sýnir samanburð á framfalli blandaða safnsins við íslenskt safn sem eingöngu er samansett úr ríkisskuldabréfum og hlutabréfum : Myndin sýnir að þegar fjárfestir færir sig frá innlendu safni ( brún lína ) í blandað safn ( græn lína ) , minnkar áhætta ( flökt ) safns um allt 6 prósentustig , t.d. ef fjárfestir miðar á 9% ávöxtun , sem er umtalsverð lækkun á áhættu . Ítreka verður þó að forsendur gera jafnframt ráð fyrir umtalsvert hærri ávöxtun innlendra eigna til lengri tíma , umreiknað í krónur , þ.a. ávöxtunarforsendur eru að því leyti innlendum eignum „ í vil “ . Þegar skoðuð er eignasamsetning safns sem á að skila á bilinu 8 - 9% ávöxtun , sést að hún inniheldur erlendar eignir á bilinu 50 - 70% sem sýnir hversu „ máttugur “ eignadreifingareiginleiki erlendra eigna er í samhengi við innlendar eignir ( safnið inniheldur svo eingöngu innlendar eignir þegar ávöxtunarviðmið nálgast ávöxtun innlendra hlutabréfa ) . Mikilvægt er að hafa í huga að ofangreind eignasöfn eru háð sögulegri fylgni eignaflokka og eru á engan hátt tillaga um eignasafn horft fram á veginn , því fylgni milli eignamarkaða getur verið mjög breytileg sem og hegðun og umhverfi fjámálamarkaða . Íslenskur fjármálamarkaður fyrir og eftir hrun er augljóst dæmi þar sem gjaldeyrishöft spila stórt hlutverk . Þótt fylgni erlendra hlutabréfa , evrópskra og bandarískra ( í krónum ) , við innlend hlutabréf sé að meðaltali neikvæð - í kringum mínus 30 - 40% yfir tímabilið 2003 - 2015 , getur fylgnin breyst nokkuð sé horft til styttri tímabila . Til dæmis hefur fylgni innlendra og evrópskra hlutabréfa verið nokkuð jákvæð frá árinu 2010 . Bætt áhættudreifing Framundan eru óvissutímar þar sem gjaldeyrishöftum verður aflétt og því ljóst að fylgni eignamarkaða hér heima og erlendis getur breyst hratt . Það breytir því þó ekki , að meðan fylgnin er talsvert undir einum , eru eignadreifingarkostirnir mjög sterkir . Því ættu fjárfestar að horfa á afléttingu hafta sem tækifæri til að koma betra jafnvægi á eignasöfn sín og bæta áhættudreifingu til lengri tíma , í stað þess að einblína á líkur á gengisstyrkingu krónunnar til skemmri tíma . * árinu 2008 er þó sleppt , það ýkir í raun niðurstöðuna og gera innlendar eignir enn sveiflukenndari Höfundur Agnar Tómas Möller sjóðsstjóri hjá GAMMA . - Greinin birtist í Morgunblaðinu 26. janúar 2016