Með guðfræði sinni veitti Lúther hjálpræðiskerfi kirkjunnar nýjan grundvöll . Niðurstaða Lúthers er ótvíræð , annaðhvort er maðurinn skilgreindur af veruleika lögmálsins eða fagnaðarerindisins . Foreldrar hans tilheyrðu millistétt þess tíma og veittu honum gott uppeldi á þeirra tíma mælikvarða . Árið 1507 tekur Lúther prestvígslu og er frá og með 1512 prófessor í ritskýringu við háskólann í Wittenberg . 5 Greinarnar leystu úr læðingi miklar deilur um aflátið og þann grundvöll sem Rómarkirkja vildi byggja hjálpræðiskerfi sitt á . Lúther lenti fljótlega í andstöðu við yfirmenn innan rómversku kirkjunnar og var krafinn um að afturkalla kenningar sínar . Það gerði hann þó ekki . Eftir þessa atburði neyddist Lúther til að taka fyrir og gagnrýna æ fleiri þætti í hjálpræðiskenningu kirkjunnar sem vörðuðu hreinsunareldinn , sálumessur , dýrkun helgra manna , einlífi klerka , óskeikulleika páfa og svo framvegis . 8 Þetta hafði þær afleiðingar að Lúther var stefnt 1521 á ríkisþing það sem Karl keisari V. hélt í Worms . Á þinginu var honum skipað að taka allt aftur sem hann hafði sagt , en þá féllu hin frægu orð Lúthers : Verði ég ekki sannfærður með vitnisburði ritningarinnar og skýrum rökum — því að ég trúi hvorki páfa né kirkjuþingum , þar sem fullvíst er , að þeim hefur oft skjátlast og þau andmælt sjálfum sér , — þá fæ ég ekki staðist þau ritningarrök , sem ég hef vísað til . 11 Í þessum orðum endurspeglast nýr skilningur á stöðu mannsins frammi fyrir Guði og heiminum . Hann gjörbreytir afstöðu manna til hlutverks og samspils skynsemi og trúar , veraldlegs og kirkjulegs valds . Þar dvaldi hann í níu mánuði og þýddi Nýja testamentið úr grísku yfir á þýsku . Hún telst eitt af þrekvirkjunum í sögu biblíuþýðinga . Hann bað presta að lifa grandvarlega , iðka vísindi og kenna í söfnuðum sínum . Árið sem menn vilja staðsetja þessa breytingu í guðfræði hans er í kringum 1530 . Í nýrri rannsóknum hefur verið bent á , að þennan áherslumun beri ekki að leita í persónu Lúthers og guðfræði , heldur í þeirri breyttu stöðu sem skapaðist eftir Ágsborgarfundinn 1530 , þar eð eftir hann varð mönnum ljóst að sættir myndu ekki nást . Guðfræðilegur ágreiningur leiddi til æ meiri munar á kirkjudeildum . Lögmál og fagnaðarerindi Til þess að gera grein fyrir guðfræði Marteins Lúthers er nauðsynlegt að þekkja til kenningarinnar um lögmál og fagnaðarerindi : Veruleikinn er reglubundinn , það er að segja heiminum er haldið saman af náttúrulögmálum og siðalögmálum sem gilda í samskiptum manna . Þegar þessi lögmál eru látin standa eins og þau koma fyrir er talað um „ fyrstu notkun lögmálsins “ . Í þessu samhengi er talað um „ aðra notkun lögmálsins “ en þegar maðurinn er bundinn lögmálinu á þennan hátt verða samviskuspurningar hans að hreinum vítiskvölum . Nauðsynlegt er að greina skýrt á milli fyrstu og annarrar notkunar lögmálsins vegna þess að í reynslu mannsins er enginn slíkur greinarmunur . Aðgreining fyrstu og annarrar notkunar lögmálsins er einungis möguleg fyrir boðun fagnaðarerindisins . Samspil fyrstu notkunar lögmálsins og fagnaðarerindisins snýr að ytri veruleika mannsins eða uppbyggingu samfélagsins og almennum reglum þess . Það kemur þannig í veg fyrir að menn tengi saman tilvistarlegan vanda ( sem önnur notkun lögmálsins lýkur upp fyrir manninum ) við byggingu veruleikans sem snýr að fyrstu notkun lögmálsins . Martin Brecht , Martin Luther Sein Weg zur Reformation 1483 – 1521 , 1. bindi , 2. útg. , Stuttgart 1983 , 187 – 215 . Sigurjón Baldur Hafsteinsson er prófessor í safnafræði við Félags - og mannvísindadeild Háskóla Íslands . Rannsóknir Sigurjóns Baldurs hafa meðal annars snúið að viðhorfi Íslendinga til dauða og sorgar , en þau viðhorf eru tengd félagspólitískum breytingum sem orðið hafa á Íslandi á undanförnum þrjátíu árum .