Heilbrigðisþjónusta , rekstrarform , kostnaður og misrétti Samanburður milli landa Árangur heilbrigðisþjónustunnar Bróðurpartur umræðunnar um heilbrigðisþjónustu fjalla um kostnað en aðeins örlítið brot um árangur þjónustunnar . Á Íslandi erum við ekki á flæðiskeri stödd í þessum málum . Við búum við lægsta ungbarnadauða í heimi og lengstar ævilíkur karla og konur eru í öðru til þriðja sæti ( 1 ) . Rétt er að hafa í huga að fleiri áhrifaþættir koma hér við sögu ; við erum með tekjuhæstu þjóðum í heimi , almenn lífskjör , fjölskylduumhverfi og fleira . Lítum á meðferðarárangur vel skilgreindra sjúkdóma . Fyrir milligöngu landlæknis hefur Ísland tekið þátt í Monica-rannsókn í allmörg ár . Hjartavernd sinnir þessari alþjóðlegu rannsókn ( 25 þjóðir ) og þar er meðal annars könnuð tíðni kransæðasjúkdóma í nokkrum borgum og nágrenni þeirra , aðgengi sjúklinga að sjúkrahúsum og árangur meðferðar ( 2 ) . Heilbrigðisþjónusta er að mestu rekin fyrir samfélagslegan kostnað í þessum löndum ( 80 - 85% ) en læknar og sumt annað heilbrigðisstarfsfólk fá nokkurn aukasnúð fyrir verkin ( tafla I , ( 3 - 8 ) ) . Kostnaður á íbúa ( fee for services ) var 2000 - 3400 dollarar á ári , það er 7,3 - 9,6% af vergri landsframleiðslu . Einkarekstur nam um 5 - 15% af heildarkostnaði en nokkrum prósentum hærri í Finnlandi ( 4 ) . Jafnræði var milli kynja er varðar aðgengi á sjúkrahúsum og meðferðarárangur , jafnvel konum í vil . Í Danmörku og Bretlandi er kostnaður við heilsugæslu ókeypis og tilvísunar krafist fyrir aðgengi að sérfræðingum . Besta aðgengi er á Íslandi og árangur læknismeðferðar er með því besta þrátt fyrir að hlutfallslega starfi færra heilbrigðisstarfsfólk á bráðasjúkrahúsum hér en í nágrannalöndunum ( 5 ) . Meginorsök góðs árangurs er líklega sú að læknar og annað heilbrigðisstarfsfólk sækja langa framhaldsmenntun á góðum stofnunum erlendis . Of mikið vinnuálag er á sérdeildum svo að lítið má útaf bregða . Í Kanada greiða fylkin 70% af kostnaði við þjónustuna ( skattar ) , um 30% af kostnaði fellur undir einkatryggingafélög ( tafla II , ( 8 - 9 ) ) . Sjúkrahúsin eru ekki gróðarekin ( non profit ) . Kostnaðurinn er rúmlega 10% af vergri landsframleiðslu . Í Bandaríkjunum er 70% af íbúum tryggðir með einkatryggingum . Medicare er fjármagnað af launþegum og fylkjum og nær til fatlaðra . Medicaid er greitt af fylkjum og nær til fátækra sem eru um 19% af íbúum . Samkvæmt opinberum skýrslum er um 84% af íbúu tryggðir en misvel ( flestir hjá einkatryggingum ) en 16% eru ótryggðir þar eru fjölmennastar láglaunakonur og meðal annarra einstæðar mæður og fólk með ótrygga vinnu . Kostnaður á íbúa í Bandaríkjunum er um 5200 dollarar á íbúa , það er 50 - 100% hærri en á Norðurlöndunum en stjórnunarkostnaður vegur mjög þungt í Bandaríkjunum , heildarkostnaður 14,6% af vergri landsframleiðslu 2002 . Bandaríkin hafa verið í fararbroddi varðandi tæknilegar nýjungar í hjartalækningum og á öðrum sviðum læknisfræðinnar og má líklega rekja nokkurn hluta hins háa kostnaðar til þess . Niðurstaða Monica-rannsóknin nær ekki til nema einstakra borga og segir því ekki alla söguna en gefur ákveðnar vísbendingar um aðgengi og árangur þjónustu í viðkomandi landi . Aðgengi sjúklinga að þjónustu og árangur lækninga er yfirleitt bestur á Norðurlöndum , sérstaklega er varðar konur , nema í Danmörku , og stenst vel samanburð við Bandaríkin þrátt fyrir 50 - 100% minni kostnað . Í fyrrgreindum löndum er yfirleitt jafnræði í þjónustu milli kynja en svo er ekki í Stanford í Bandaríkjunum . Í Bandaríkjunum eru um 38 milljónir manna ótryggðir og auk þess margir illa tryggðir . Komið hefur í ljós að ótryggðir gangast marktækt sjaldnar undir hjartaþræðingar en tryggðir ( 10 ) . Einnig hefur komið í ljós að bráðainnlagnir á sjúkrahús erum færri á 1000 íbúa í Bandaríkjunum og legutíminn styttri en á Norðurlöndum ( 11 ) . Sjálfsagt má leita fleiri skýringa á þessum mismun . Aðgengi og jafnræði milli kynja virðist vera best þar sem hið opinbera ( almannatryggingar ) hefur sterka stöðu í rekstri heilbrigðisþjónustunnar , jafnvel með samningum við verktaka . Okkur er ekki kunnugt um að áður hafi verið bent á kynjamisrétti er getur fylgt einkareknu tryggingakerfi frekar en samfélagsþjónustu í heilbrigðisþjónustunni . Þakkir til Vilmundar Guðnasonar forstöðumanns fyrir yfirlestur og ábendingar .