Föstudagur 25. nóvember 1994 Andblær fer hægan í húsi einu vib Hverfisgötu búa nokkrir ungir menn , sem eiga þaö sameiginlegt aö fást viö bók - menntir . Ahugi þeirra á þessari ibju beinist ekki eingöngu aö sköpun eigin verka , heldur hafa þeir í meira en ár stabib fyrir upp - lestrarkvóldum á heimili sínu . í hverri viku , eba þar um bil , fá þeir einhvern rithöfund til ab lesa úr verkum sínum . Ab lestri loknum er spjallab um verk vibkomandi höfundar , hina margumtölubu „ stöbu bókmenntanna " og annab sem hugurinn girnist . Þegar hafa um fimmtíu höf - undar flutt verk sín á þessum samkomum , sem þeir félagar kalla Andblæ ab Málstöbum . Yfir - leitt eru þessir rithöfundar ungir og óþekktir af flestum . Óneitan - lega er þetta bæbi skemmtilegt og fræbandi andsvar gegn öllu því skrumi , sem nú um stundir er á góbri leib meb ab gera bók - menntaumræbu á íslandi ab einu allsherjar rugli , þar sem allt snýst um auglýsingar , m.ö.o. peninga . Sú tíb er ab mestu libin , þegar menn töldu þab einhverju skipta hvab skrifab stób í skáldverkum . Meira ab segja eru nöfn rithöf - unda á leib út úr bókmenntaum - ræbunni . Nú er þab myndpeina , sem meginmáli skiptir . I sam - ræmi vib þetta eru stöndugustu bókaútgefendur landsins farnir ab sýna landslýb „ höfunda sína " í sjónvarpsauglýsingum . Þar birtast þeir okkur svo yfirmáta gáfulegir og upphafnir í framan , ab lýbum skal ljóst vera hvílíkir hugsubir og SPJALL PJETUR HAFSTEIN LÁRUSSON andans jöfrar þar eru á ferb . Því mibur nær þetta ferbalag oft ekki lengra en umhverfis naflann á „ snillingunum " . En þab er önnur saga og heldur raunaleg . En svo aftur sé vikib ab þeim ágætu mönnum sem rába húsum á Málstöbum , þá hafa þeir nú í fé - lagi vib nokkra sálufélaga sína byrjab útgáfu bókmenntatíma - rits , sem vitanlega ber heitib And - blær . Ekki er þab ætlun mín ab setja mig í stellingar gagnrýnanda . En þar sem ég hef átt nokkurn þátt í útgáfu bókmenntatímarita , get ég ekki annab en glabst yfir því ab loks skuli komib slíkt rit , sem fyrst og fremst virbist eiga ab vera vettvangur ungra rithöfunda . Slíkt hefur ekki gerst í hátt í tvo áratugi , eba síban tímaritib Lyst - ræninginn var og hét . Svona „ kjúklingarit " hafa ótví - ræba kosti , bæbi fyrir þá höfunda sem þar birta efni og eins fyrir hina sem fylgjast vilja meb hugs - anlegum vaxtarbroddum bók - menntanna . Hinum ungu höf - undum gefst færi á ab birta efni , sem fer víbar en bækur óþekktra höfunda . Auk þess má ætla ab tímarit , sem þeir bera sjálfir ábyrgb á , geti aukib sjálfsgagnrýni þeirra — svona meb tíb o § tíma , a.m.k . Hver veit nema vib Islend - ingar eignumst þá aftur rithöf - undastétt , sem álítur hib ritaba orb mikilvægara skjámyndum af snoppufríbum markabspennum . Þótt ég hafi fyrr í þessu spjalli sagt ab ég ætlabi ekki ab setja mig í stellingar gagnrýnanda , pá get ég ekki stillt mig um ab láta þess getib ab sumt af því efni , sem birt - ist í fyrsta tölublabi Andblæs , hefbi ab skablausu mátt dvelja lengur í skúffum skapara sinna . Eigi ab síbur má vænta þess ab þetta tímarit eigi eftir ab færa bókmenntaunnendum ferskan andblæ þegar fram líba stundir . ¦ Ágætir framsóknarmenn . Af aug - ljósum ástæbum hef ég hvorki málfrelsi né tillögurétt á komandi flokksþingi ykkar , og gríp því til þess rábs að skrifa ykkur opið bréf . Og vil ég þakka forrábamönnum Tímans þann velvflja ab gera mér þab kleift . Erihdi bréfsins er ab leita sem jafnabarmabur liðsinnis sam - vinnumanna til ab slíta lífskjara - fjötrana af bændum og rjúfa þá niburjöfnun eymdarinnar , sem þeim er úthlutað meb núverandi og fyrirsjáanlegum framleiðslu - kvótum . Vissulega hafa flokkar okkar víða ratað á langri vegferð , en bak við allt það veraldarvolk og tíðum ágreining um dægurmál þá rís sú staðreynd , að jafnabarstefn - an og samvinnustefnan eru greinar af sama meibi . Og þab er sama rit - hönd á stofnsamningi beggja flokkanna og þab svífur sami andi yfir hugmyndafræbi þeirra og Opið bréf til flokksþings Framsóknarflokksins markmibum . Því bib ég ykkur framsóknar - menn að taka til umfjöllunar á flokksþingi ykkar þá hugmynd sem fram kom í landbúnaðarstefnu okkar jafnaðarmanna árið 1986 að taka upp búsetustyrki . Þeir kæmu þá í stab framleibslukvóta og bein - greiðslna , sem nú eru . Hugmyndafræðin á bak við bú - setustyrki er sú , að þeir séu ekki framleiöslutengdir , heldur séu þeir greiddir á félagslegum forsendum . Hvernig bóndinn nýtir svo sína jörð , hvort hann framleiöir lítið , mikið eða ekkert , það verður hans eigib mál . Til að ákvarða upphæðir slíkra búsetustyrkja í hverju tilviki , þá gætu stjórnvöld haft tíl hliðsjónar skýrslur um ársverk á hverju búi , og skiptir þá ekki máli hvernig bú - greinar blandast þar saman , t.d. kartöflur , blóm , hænsn , svín , sauð - fé eða kýr . Viö getum hugsað okk - ur , til að auðvelda umræðuna , aö búsetustyrkur næmi sem svarar einni mil.ljón króna á ársverk . Þá yrðu útgjöld ríkissjóðs til landbún - aðar nánast óbreytt , en ávinningur bænda og neytenda afar mikill . Fyrir neytendur hefði slík breyting í för með sér að verö á landbúnað - arafurðum færðist að heimsmark - aðsverði án þess að sú verðlækkun raskaði afkomu bænda . Fyrir bændur hefði slík breyting í för meb sér ab þeir gætu hagað búr - ekstri sínum aö eigin vild . Og enn meira um vert er , að slíkur frjáls búrekstur gerir bændum kleift ab hasla sér völl á erlendum mörkub - um . Þeir geta boðib hagkvæm verð á heimsmarkaöi , sem síban myndu smám saman hækka eftir því sem varan ynni sér sess sem hágæba hollustuafurb . Ég hef rætt þessa hugmynd vib æði marga og vel virta framsóknar - menn . Þeim hefur flestum þótt hún athyglisverð og ýmsir álitið að í henni gæti legið leiöin úr þeirri sjálfheldu og því svelti , sem núver - andi kvótakerfi er . En orð eru til alls fyrst , og því djarfari og bylting - arkenndari sem hugmyndir eru , því lengri tíma þurfa þær ab fá í umræbu . Ég biö ykkur því að taka hugmynd þessa til umfjöllunar á komandi flokksþingi ykkar . Ég rök - styð þá beiðni mína með fyrri vís - an í sameiginlegan uppruna flokka okkar , og að vel sé við hæfi að rót - tæk umræða um lausn á vanda bænda fari fyrst fram í röðum okk - ar . samvinnu - og jafnaðarmanna . Að endingu óska ég svo flokksþingi ykkar velfarnaðar í störfum . Birgir Dýrfjörð , þinglóðs Alþýðuflokksins Stórvirkjanir I. Meb mörgum smávirkjunum og fá - einum allstórum raforkuverum hafa ís - lendingar nú beislab um 800 - 900 MW afl eba innan vib 10% af vatnsorku sem tal - ib er hagkvæmt ab virkja . Enn minna er virkjab af jarbhita og langminnst af orku - framleibslu í þeim geira er nýtt til raf - orkuframelbslu . Húsahitun tekur kúfinn af jarbhitaorkuframleibslunni . Þab er því nóg til af óbeislabri orku til ab breyta í söluhæft form. II . Hvort sem menn telja rétt ab nýta íslenska raforku til orkufreks ibnabar inn - anlands ( í erlendum stóribjuverum ) eba til útflutnings um sæstreng , er ljóst ab orkulindir okkar eru vannýttar aublindir . Nýting þeirra kallar á mikla peninga til ab byggja orkuver og mannvirki þeim tengd . Nýtingin kallar líka á stórfelldar umhverfisbreytingar vegna bygginga , veitukerfis og margvíslegs rasks sem fylg - ir . Enn á eftir ab ljúka umræbu um þau mál . III . Vatnsvirkjanirnar eru umhverfis - vænar ab því íeyti ab orkan sjálf er „ hrein " og engin mengun verbur vib orkuframleibsluna . Orkuverin eru fremur fyrirferbarlítil og oft unnt ab koma þeim fyrir nebanjarbar ab stórum hluta . Þab eru helst línuvirki , en þó einkum uppi - UM - HVERFI Ari Trausti Cuðmundsson jarbeblisfræbingur Búrfellsvirkjun . stöbulón sem valda miklum umhverfis - breytingum . Enn er alllangt í ab jarb - strengir verbi notabir í stab línumastra og því verbur ab halda línum vib ábur not - abar reinar og þá helst meb jabri byggbar , en ekki yfir víberni sem eru mikilvæg aublind . Uppistöbulónin eru flest mjög stór og raska bæbi landslagi , lífríki og stabbundnu veburfari . Vib mat á þeim verbur ab gæta ýtrustu varkárni og muna ab þau verða ekki tæmd og færb til fyrri vegar nema á firnalöngum tíma . Líftími stórrar virkjunar er 50 - 100 ár og allsendis óvíst hvernig háttar í orkumálum fram - tíbar . Kostir og gallar 2 - 3 risalóna á Norb - austurhálendinu verbur ab meta í víbu samhengi . . IV . Háhitasvæbi henta til framleibslu raforku meb jarbgufu . Enn er Kröfluvirkj - un ekki fullnýtt vegna skorts á orkukaup - endum og Nesjavallavirkjun gæti fram - leitt góban skammt inn á landsnetib . Nokkur fleiri háhitasvæbi og meiri nýt - ing á umræddum svæbum gætu séb okk - ur fyrir mörg hundrub megawöttum . Reyndar eru mörg mengandi efni í guf - unni og frárennsli virkjananna , t.d. brennisteinssambönd og koldíoxíb . Guf - una er vart unnt ab hreinsa , en frárennsli má dæla um borholur ofan í jarbhita - geyminn á ný . Þótt orkuver og leibslur séu nokkub rúmfrek , er sá kostur ótví - ræbur ab ekki þarf stór uppistöbulón . Því mibur eru mörg helstu háhitasvæbin í jökulf jöllum landsins og því óabgengileg . En 5 - 7 gób svæbi eru þab ekki og ætti ab skoba þá kosti , jafnvel þótt hver kílówatt - stund fengin meb jarbhitaorku sé dýrari en sú serri fengin er meb vatnsorku . V. Náttúruvemd og orkuframleibsla verba ab fara saman á íslandi , ef nýting orku og landnýting eiga ab sjá okkur fyr - ir velferb . Hreint andrúmsloft , varbveisla sérstæbra svæba og gagnlegs lífríkis eru atribi sem eru jafn mikilvæg og ágóbinn af orkusólunni , sem okkur sárvantar . Umræba um mál þessi hefur lengi verib í skötulíki og manni sýnst sem nú þegar hafi mælendalista verib lokab .