Hvað er Salutogenesis ? – svarið fæst á Læknadögum Hefðbundin læknisfræði byggist á meinafræðilegri nálgun þar sem grafist er fyrir um orsakir sjúkdóma . Þekking um sjúkdómsvald er nýtt til að laga ( lækna ) skaða og í besta falli fyrirbyggja sjúkdóma . Þetta hefur skilað ótrúlegum framförum en bent hefur verið á að með fylgi sú tilhneiging að sjá einstakling sem frískan eða veikan og ekkert þar á milli . Einnig að nálgunin sé fagmiðuð ; styrkurinn fagmannsins , veikleikinn sjúklingsins og afleiðingin í versta falli að sjúklingur verði óvirkur og telji sig eiga heimtingu á lækningu . Vanvirkni í eigin bataferli er ekki síst alvarleg þegar fengist er við lífsstílssjúkdóma og þá flóknu blöndu einkenna af sálrænum , tilfinningalegum , félagslegum , líkamlegum og tilvistarlegum toga sem margir leita hjálpar við . Aron Antonovsky ( 1923 - 1994 ) var félagsfræðingur sem rannsakaði streitu sem áhrifaþátt heilsu og varð upptekinn af þeim sem héldu heilsu þó aðrir veiktust af sama álagi . Hann leitaði skýringanna , það er uppruna góðrar líðanar og heilsu og skilgreindi þrjár meginstoðir þar að baki . Í fyrsta lagi Sense Of Coherence ( SOC ) sem kalla mætti tilfinningu fyrir samhengi og tilgangi hluta . Hann taldi sterkt SOC byggja á möguleikanum til að skilja , ráða við og finna tilgang í vanda og viðfangsefnum . Í öðru lagi Generalised Resistance Resources ( GRR ) sem eru alls kyns viðnámsþættir , efnislegir , huglægir , meðfæddir og áunnir ( menntun , erfðir , að tilheyra ( partnership ) eða ekki , efnahagur , atvinna / atvinnuleysi ) . Í þriðja lagi taldi hann heilsu vera línulegt ferli , allt frá mjög lítilli til mjög góðrar heilsu , í stað þess að sjá fólk annað tveggja frískt eða sjúkt . Hann skóp hugmyndafræðina Salutogenesis ( þýðingu vantar ) , byggða á SOC , GRR og línulegri sýn á heilsu . Orðið er samsett úr salus ( heilsa ) og genesis ( uppruni ) . Spurt er um styrk , möguleika og líðan einstaklings í stað veikleika hans , takmarkana og sjúkdóma og leitað er styrkleika sem búa í sjúklingi , umhverfi hans og aðstæðum og ekki síður hæfileikum og möguleikum hans til að nýta þá , sér til bættrar líðunar og heilsu . Antonovsky taldi þetta hagnýtt og í dag renna rannsóknir stoðum undir það . 1 Hann lagði ofuráherslu á að þessi sýn / nálgun hvorki gæti né mætti koma í stað hefðbundinnar nálgunar , heldur fengist nýtt sjónarhorn ef spurt væri hvað veldur heilsu og vellíðan samhliða því að spyrja hvað veldur sjúkdómi . Aðalsmerki salutogenesis er að gert er ráð fyrir og byggt á því að í manneskjunni sjálfri búi miklir möguleikar til að bæta líðan sína og þar með virkni í eigin bata . Samhliða er rík áhersla á ráðgjafar - og leiðbeinandahlutverk fagaðilans ekki síður en meðferðarhlutverkið . Hollendingar hafa meðal annars á grunni Salutogenesis þróað það sem þeir kalla Positive Health , sem Elínborg Bárðardóttir heimilislæknir kynnir hér í blaðinu . Hvort Salutogenesis og Positive Health gætu með öðru hentað vel til að mæta bylgju lífsstílssjúkdóma og draga úr mikilli lyfjanotkun finnast mér áleitnar spurningar . Kannski fást svör við þeim og fleiri spurningum á málþinginu Salutogenesis – Positive Health þar sem rædd er ný nálgun og ný sýn á heilsu og Félag íslenskra heimilislækna stendur fyrir föstudaginn 24. janúar næstkomandi á Læknadögum .