Tilgangur : Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna blóðhlutanotkun við gerviliðaaðgerðir á mjöðmum sem framkvæmdar voru á eins árs tímabili frá 1. júlí 1998 til 1. júlí 1999 á Landspítalanum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur . Efniviður og aðferðir : Rannsóknin var afturskyggn . Safnað var gögnum úr sjúkraskrám 129 sjúklinga með slitgigt í mjöðm , sem gengust undir gerviliðaaðgerð á umræddu tímabili . Niðurstöður : Eitt hundrað tuttugu og níu sjúklingar , 51 karl og 78 konur tóku þátt í rannsókninni . Meðalaldur var 70 ár . Fimmtíu og fimm prósent sjúklinga lentu í ASA-flokki II , 23% í ASA I , 21% í ASA III og 1% í ASA IV . Flestar aðgerðanna eða 9% voru framkvæmdar í mænudeyfingu , 5% í mænu - og utanbastsdeyfingu , 3% í svæfingu og 2% í mænudeyfingu og svæfingu . Blóðrauðagildi við innlögn var að meðaltali 137 g / l og 109 g / l við útskrift . Meðalblæðing í aðgerð var 995 ml . Marktækur munur var á blæðingu eftir því hvaða gerviliðategund var notuð . Ekki var marktækur munur á blæðingu eftir því hvort sjúklingar tóku magnýl eða önnur NSAID-lyf fyrir aðgerð . Sjötíu og fjögur prósent sjúklinganna fengu blóðgjöf ýmist í aðgerð eða eftir aðgerð , á vöknun eða legudeild . Að meðaltali voru gefnar 2,0 einingar af rauðkornaþykkni . Eftir því sem heildarblæðing var meiri voru gefnar fleiri einingar af rauðkornaþykkni . Kyn og aldur höfðu engin marktæk áhrif á blóðgjöf . Meðallegutími sjúklinga var 6,9 dagar . Ekki var munur á legutíma sjúklinga eftir því hvort þeir fengu blóðgjöf eða ekki . Sjúklingar með hjarta - og æðasjúkdóma lágu að meðaltali einum degi lengur inni en hinir . Ályktanir : Sjötíu og fjögur prósent sjúklinga sem fóru í gerviliðaaðgerð á mjöðm á Landspítalanum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur fengu blóðgjöf . Þetta er talsvert hærra hlutfall en sambærilegar erlendar rannsóknir síðustu ára sýna . Í dag er mikil áhersla lögð á að takmarka notkun blóðhluta við aðgerðir . Ítarlegri rannsóknir eru nauðsynlegar til að ná því markmiði hjá þessum sjúklingahópi . Tilgangur : Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna blóðhlutanotkun við gerviliðaaðgerðir á hnjám sem framkvæmdar voru á eins árs tímabili frá 1. júlí 1998 til 1. júlí 1999 á Landspítalanum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur . Efniviður og aðferðir : Rannsóknin var afturskyggn . Safnað var gögnum úr sjúkraskrám 116 sjúklinga með slitgigt í hnjám , sem gengust undir gerviliðaaðgerð á umræddu tímabili . Niðurstöður : Eitt hundrað og sextán sjúklingar , 33 karlar og 83 konur tóku þátt í rannsókninni . Meðalaldur var 70 ár . Sextíu og átta prósent sjúklinga lentu í ASA-flokki II , 21% í ASA III og 11% í ASA I. Flestar aðgerðanna eða 62% voru gerðar í mænu - og utanbastsdeyfingu , 28% einungis í mænudeyfingu , 7% einungis í utanbastsdeyfingu og 3% í svæfingu . Blóðrauðagildi við innlögn var að meðaltali 140 g / l og 108 g / l við útskrift . Meðalblæðing í aðgerð var 980 ml . Marktækur munur var á blæðingu eftir því hvaða gerviliðategund var notuð . Ekki var marktækur munur á blæðingu eftir því hvort sjúklingar tóku magnýl eða önnur NSAID-lyf fyrir aðgerð . Sextíu og sex prósent sjúklinganna fengu blóðgjöf ýmist á vöknun eða legudeild . Að meðaltali voru gefnar 1,6 einingar af rauðkornaþykkni . Tilhneiging var til þess að gefa meira rauðkornaþykkni eftir því sem blæðing var meiri . Kyn og aldur höfðu engin marktæk áhrif á blóðgjöf . Meðallegutími sjúklinga var 7,6 dagar . Ekki var munur á legutíma sjúklinga eftir því hvort þeir fengu blóðgjöf eða ekki . Ályktun : Sextíu og sex prósent sjúklinga sem fóru í gerviliðaaðgerð á mjöðm á Landspítalanum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur fengu blóðgjöf . Þetta er talsvert hærra hlutfall en sambærilegar erlendar rannsóknir síðustu ára sýna . Í dag er mikil áhersla lögð á að takmarka notkun blóðhluta við aðgerðir . Ítarlegri rannsóknir eru nauðsynlegar til að ná því markmiði hjá þessum sjúklingahópi Inngangur : Draumar við svæfingar hafa þekkst um áratuga skeið . Tíðni þessara draumfara er háð tegund svæfingalyfja sem notuð eru . Þekkt er að ketamín veldur martraðardraumum í og eftir svæfingu og takmarkar það verulega notkun þess við svæfingar fullorðinna . Með tilkomu própófóls sem innleiðslu - og svæfingarlyfs jókst mjög tíðni ánægjulegra drauma . Á síðari árum hafa komið fram innöndunarlyf með minni fituleysanleika en fyrri kynslóðir þeirra . Þau eru því skjótvirkari og sjúklingar vakna fyrr úr svæfingu en áður var . Eitt þessara lyfja er sevóflúran . Könnuð var tíðni draumfara og efni þeirra við sevóflúransvæfingu hjá dagdeildarsjúklingum . Efniviður og aðferðir : Þrjú hundruð og átta sjúklingar voru með í rannsókninni , 305 konur og þrír karlar . Allir voru meðhöndlaðir fyrir svæfingu með verkja - og ógleðistílum . Svæfing var innleidd með própófóli 2 mg / kg , fentanýli 1 - 2mg / kg . Svæfingu var síðan viðhaldið með súrefni / glaðlofti og sevóflúrani 1,5 - 3% . Notaður var kokmaski og hringrásarkerfi með CO2 - eyði . Þegar sjúklingur vaknaði úr svæfingu var hann spurður um draumfarir . Væri svarið jákvætt var hann spurður hvort draumurinn hefði verið ánægjulegur , martröð eða hvorugt . Spurninginn var síðan endurtekin við útskrift . Niðurstöður : Eitt hundrað og sjö sjúklinga ( 35% ) dreymdi í svæfingunni . Í 87 tilvikum ( 81% ) var um ánægjudrauma að ræða . Í 17 tilvikum ( 16% ) var um hvorugt að ræða en þrír ( 3% ) sögðust hafa haft martröð meðan á svæfingu stóð . Við útskrift einni til þremur klukkustundum eftir vöknun minntust 43 sjúklingar ( 14% ) þess að hafa dreymt meðan á svæfingu stóð , en fæstir gátu kallað fram drauminn . Enginn munur var á aldri , tegund aðgerða eða aðgerðarlengd milli þeirra sem dreymdi og hinna sem ekki dreymdi . Ályktanir : Í þessari könnun er tíðni draumfara við sevóflúran 34,7% . Gerðar hafa verið kannanir á tíðni draumfara við notkun própófóls og enflúrans og reyndust þær vera 60% og 11% . Hærri tíðni draumfara við sevóflúran en enflúran mætti hugsanlega skýra í minni fituleysanleika þess og því að lyfið rýkur fyrr úr sjúklingi og hann dvelur lengur í drauma-REM fasa í vöknunar . Hins vegar ber þess að geta að própófól , gefið við innleiðslu svæfingar , getur hafa haft áhrif á tíðni draumfara meðan á aðgerð stóð . Úr því verður ekki skorið nema með ítarlegri svefnrannsóknum . Gísli Vigfússon , Oddur Fjalldal , Ástríður Jóhannesdóttir , Jón Sigurðsson Inngangur : Forsenda góðs árangurs í læknisfræði er virkt eftirlit með árangri meðferðar . Með því móti safnast reynsla og þekking sem leiðir til bættrar þjónustu við sjúklinga , styttir legutíma , fækkar fylgikvillum og lækkar kostnað við heilbrigðisþjónustu . Um fimm ára skeið hefur svæfingadeildin boðið upp á utanbastsverkjameðferð við stærri aðgerðir á handlækningadeild Landspítalans . Á sérstakt eftirlitsblað hafa verið skráð lífsmörk sjúklingsins , árangur verkjameðferðar , hreyfimat , fylgikvillar og ástæður meðferðarloka . Tilgangur þessarar rannsóknar var að kanna hvort virkt eftirlit á ofangreindu fimm ára tímabili hefði leitt til breyttrar staðsetningar utanbastsleggjar við mismunandi aðgerðir , bættrar hreyfigetu sjúklinga og færri tæknilegra vandamála á legudeildum . Efniviður og aðferðir : Eitt þúsund sjö hundurð og fjórir sjúklingar voru í úttektinni . Af eftirlitsblöðum var skert hreyfigeta samkvæmt kvarða Bromage frá 0 - 3 metin fyrir hvert ár . Lega leggjar frá Th3 - L 5 og hreyfigeta var metin fyrir hvert ár . Staðsetning leggjar og tegund aðgerðar var könnuð . Ástæður meðferðarloka voru skoðaðar út frá því hversu oft leggur hafði dottið í sundur eða dregist út . Niðurstöður : Skerðing hreyfigetu við efri kviðarholsaðgerðir ( 129 sjúklingar ) fór úr 7,6% á árinu 1996 í 0% árið 2000 , sama þróun varð við neðri kviðarholsaðgerðir ( 548 sjúklingar ) : 16,9% á móti 4,6% , brjóstholsaðgerðir ( 235 sjúklingar ) : 3,9% á móti 0% , útæðaaðgerðir ( 223 sjúklingar ) : 53,8% á móti 40% , bæklunaraðgerðir ( 367 sjúklingar ) 51,7% á móti 20,7% og þvagfæraaðgerðir ( 138 sjúklingar ) úr 18,7% í 3,1% á árinu 2000 . Á ofangreindu fimm ára tímabili fækkaði mjög staðsetningu leggjar neðan L 2 ( úr 84 í 11 ) og þar með skertri hreyfigetu . Þessi fækkun átti sér stað fyrst og fremst við útæða - og bæklunaraðgerðir . Litlar breytingar urðu til bötnunar á ástæðum meðferðarloka út frá því að leggur datt út ( 6,2% á móti 8,3% ) og því að leggur datt í sundur ( 1,4% á móti 3,8% ) . Ályktanir : Virkt eftirlit og skráning á meðferðartíma er forsenda góðs árangurs læknismeðferðar . Skráningin gerir kleift að endurmeta meðferðina með reglulegu millibili , bæta hana og breyta henni . Ofangreindar niðurstöður sýna að virkt gæðaeftirlit hefur leitt til breyttrar staðsetningar utanbastsleggja á tímabilinu , fækkað fylgikvillum , minnkað hjúkrunarþyngd og bætt líðan sjúklinga . En lengi getur gott batnað og enn er þörf breyttrar tæknilegra útfærslna á að festa legg og hindra los á samskeytum hans . Inngangur : Góð verkjameðferð eftir aðgerðir eykur andlega og líkamlega vellíðan sjúklinga , minnkar hættu á lungna - og hjartafylgikvillum , styttir sjúkrahúslegu og lækkar heilbrigðiskostnað . Undanfarin tvö ár hefur utanbastsverkjameðferð með ropívakaíni verið beytt til verkjastillingar við aðgerðir á kvennadeild Landspítala Hringbraut . Tilgangur könnunar var að meta árangur og fylgikvilla meðferðarinnar . Efniviður og aðferðir : Eitt hundrað fjörutíu og sex sjúklingar voru með í úttektinni á aldrinum 14 - 83 ára ( 51,4 ár ) . Skráð var á eftirlitsblaði árangur og fylgikvillar verkjameðferðar . Við matið var notast við kvarða 1 - 10 , þar sem VAS innan við 3 ( Visual Analog Scale ) taldist ásættanleg verkjastilling . Verkir voru metnir í hvíld og við hreyfingu eftir aðgerð . Lagður var utanbastsleggur á viðeigandi verkjasvæði og gefið 0,5% búkaín auk 0,1 mg fentanýls . Sjúklingur var síðan svæfður . Eftir aðgerð fékk sjúklingur í sídreypi ropívakaín 0,2% 4 - 8 ml / klst. til næsta dags . Niðurstöður : Dreypihraði var 4 - 8 ml / klukkustund ( 4,9 ml / klst. meðal ) . Í hvíld töldust 13 sjúklingar ( 8,9% ) hafa meðalslæma verki VAS ( 5 - 6 ) og 11 sjúklingar ( 7,5% ) hafa slæma verki . Við hreyfingu voru 15 sjúklingar ( 10,2% ) með meðalsterka verki og 17 sjúklingar ( 11,6% ) með slæma verki . Sjúklingar með slæma verki þurftu á aukaskammti verkjalyfja að halda auk þess sem dreypi var hækkað . Fjörutíu og sex ( 31,5% ) sjúklingar höfðu væga hindrun á hreyfigetu ( Bromage kvarði 1 ) . Fjórir ( 2,7% ) sjúklingar höfðu verulega skerta hreyfigetu ( Bromage 2 ) . Tuttugu og fimm ( 17,1% ) sjúklingar kvörtuðu yfir vægri ógleði og átta ( 5,4% ) sjúklingar voru með slæma ógleði og uppköst . Hjá 17 ( 11,6% ) sjúklingum var vægur kláði til staðar og einn sjúklingur þurfti meðhöndlun vegna kláða . Þrír sjúklingar kvörtuðu undan dofa í fótum . Ályktanir : Um 80% sjúklinga voru verkjalausir eftir aðgerð og héldust verkjalitlir til næsta dags þegar dreypi var tekið niður og önnur meðferð hafin . Þrátt fyrir að um 20% sjúklinga hefðu meðalsterka til sterka verki var í flestum tilfellum hægt að bæta þar um með því að hækka dreypi og gefa aukaskammt af verkjalyfjum . Miðað við hefðbundna verkjalyfjameðferð sem notuð var fyrir tíma ropívakaíns í utanbast hefur þessi meðferð gjörbreytt líðan sjúklinga og létt hjúkrunarþyngd þeirra . Inngangur : Síðan ljóst varð að endurteknar halótansvæfingar gætu valdið lifrarbólgu hafa öll önnur innöndunarlyf til svæfinga verið rannsökuð ítarlega með tilliti til áhrifa þeirra á lifur . Ekkert bendir enn til þess að sevóflúran valdi lifrarskemmdum . Efniviður og aðferðir : Stúlka var svæfð 37 sinnum á tæplega átta vikna tímabili . Eftir innleiðslu með própófóli í æð var svæfingu haldið við með innöndun sevóflúrans . Blóðsýni voru tekin fimm sinnum á tímabilinu ( á degi 1 , 15 , 26 , 47 og 54 ) . Gerðar voru mælingar á bílírúbíni og eftirtöldum ensímum : ALP , ASAT , GGT , LD og CK . Inngangur : Alvarlegasti fylgikvilli meðgöngueitrunar er krampi ( eclampsia ) sem er ein algengasta orsök fyrir sjúkdómum og dauðsföllum hjá bæði mæðrum og nýburum í heiminum í dag . Magnesíumsúlfat er kjörlyf sem fyrirbyggjandi meðferð við krömpum en hefur lítið verið notað í Evrópu þar til á síðustu árum . Markviss meðferð með magnesíum byrjaði á fæðingadeild Landspítalans árið 1996 en fram að því var díazepam kjörlyf við fæðingarkrömpum . Efniviður og aðferðir : Fæðingadeild Landspítala Hringbraut sér um meðferð á alvarlegum meðgöngueitrunum fyrir allt landið . Þar eru 2800 fæðingar árlega . Í rannsókninni var farið yfir allar fæðingaskýrslur kvenna með alvarlega meðgöngueitrun á tímabilinu 1. janúar 1997 - 31. desember 1998 . Greining á alvarlegri meðgöngueitrun byggist á blóðþrýstingi yfir 160 / 110 að minnsta kosti tvímælt , 5 g prótín í þvagi á sólarhring . Tregur þvagútskilnaður undir 400 ml á sólarhring . Höfuðverkur og / eða sjóntruflanir , verkir um ofanverðan kvið sem ekki láta undan meðferð sýrubindandi lyfja , lungnabjúgu , blámi , skert lifrarstarfsemi , blóðflögufæð undir 100.000 . Þegar greining liggur fyrir eru lögð drög að fæðingu og meðferð hafin með magnesíumsúlfati . Notast er við Zuspan protocol : Gefinn er hleðsluskammtur 4 g í æð og í framhaldi af því sídreypi 2 g / klst . Sermisgildi mæld á sex klukkustunda fresti . Æskileg gildi 1,6 - 3,3 mmól / L ( 4 - 8 mg / dL ) . Sívöktun eins og á gjörgæslu . Meðferð haldið áfram þar til 24 klukkustundum eftir fæðingu . Niðurstöður : Tíðni alvarlegrar meðgöngueitrunar var 1,1% eða í 61 af 5569 fæðingum . Upplýsingar fengust frá 58 sjúklingum . Tveir sjúklingar fengu krampa fyrir komu á sjúkrahús sem er 1 : 2785 fæðingum . Meðalaldur var 26 ár ( 17 - 41 ár ) meðalmeðgöngulengd 35 vikur + fjórir dagar ( 25 vikur sex dagar - 41 vika sex dagar ) og meðalfæðingarþyngd var 2502 g ( 560-4650 g ) , 60% sjúklinga fengu magnesíummeðferð og engin fékk krampa eftir að meðferð hófst . Meðferðarlengd var að meðaltali 29 klukkustundir ( 10 - 57 stundir ) . Enginn fékk magnesíumeitrun . Sextíu prósent sjúklinga höfðu blóðþrýsting yfir 160 / 110 og meðalprótínleki var 3,9 g á sólarhring , 15,5% fengu HELLP heilkenni , 6,5% fengu lungnabjúg , 76% voru frumbyrjur og 43 fóru í keisaraskurð . Fimmtíu og níu börn fæddust ( þar af einir tvíburar ) helmingur fullbura , þriðjungur eftir meðgöngu skemmri en 34 vikur og eitt barn fæddist andvana . Dánarhlutfall barna í þessum hópi reiknaðist 17 : 1000 . Ályktanir : Eingöngu 60% kvenna með alvarlega meðgöngueitrun fengu kjörmeðferð með magesíumsúlfati . Þetta sýnir innbyggða tregðu gegn breytingum þrátt fyrir kennslu og fundi fyrir starfsfólki . Við munum stefna að magnesíummeðferð fyrir allar konur með alvarlega meðgöngueitrun . Inngangur : Halótan var tekið í notkun hérlendis árið 1960 . Hér á landi sem erlendis tók það fljótt stöðu eters sem mest notaða innöndunarlyfið til svæfinga . Síðan komu fleiri lyf til sögunnar og notkun halótans fór minnkandi . Var það að lokum tekið af skrá á Íslandi í september 2000 . Frá sögulegu sjónarmiði kann það að hafa þýðingu í framtíðinni að gera úttekt á notkun innöndunarlyfja á aldamótaári og líta sérstaklega á stöðu halótans . Efniviður og aðferðir : Spurningalisti var sendur öllum ( 45 ) starfandi svæfingalæknum á Íslandi , einnig fjórum ( 4 ) landsbyggðarsjúkrahúsum , þótt ekki væru þar svæfingalæknar í starfi . Auk spurninga um innöndunarlyf var spurt um notkun tveggja innleiðslulyfja í æð . Spurningum svöruðu 46 ( 94% ) . Niðurstöður : Notkun halótans : mikil 3% , stundum 5% , sjaldan 20% , aldrei 72% . Notkun sevóflúrans : mjög mikil 54% , mikil 28% , stundum 9% , aldrei 9% . Innöndunarlyf til innleiðslu svæfingar hjá börnum : halótan 7% , sevóflúran 86% , ísóflúran 8% . Viðhald svæfingar hjá börnum : halótan 7% , sevóflúran 82% , ísóflúran 12% . Innöndunarlyf fullorðinna : halótan 2% , sevóflúran 65% , ísóflúran 27% , enflúran 3% . Notkun glaðlofts : oftast 87% , oft 4% , stundum 7% . Æskileg innöndunarlyf samkvæmt könnunni eru : halótan 9% , enflúran 11% , ísóflúran 70% , sevóflúran 96% , desflúran 9% . Notkun pentótals : mikil 2% , stundum 9% , sjaldan 57% , aldrei 33% . Notkun própófóls : mjög mikil 83% , mikil 17% . Inngangur : Margs konar taugasköðum er lýst hjá mæðrum við fæðingar . Orsök þessara skaða getur verið þrýstingur af fæðingunni sjálfri á taug ( ar ) , lega konunnar í fæðingu eða deyfingar . Tilgangur eftirfarandi rannsóknar var að kanna tíðni og orsakir taugaskaða í neðri útlimum við fæðingar hjá mæðrum á fæðingadeild Landspítalans á tveggja ára tímabili , 1998 - 2000 . Efniviður og aðferð : Á rannsóknartímanum fæddu 5902 konur á fæðingadeild Landspítalans . Af þeim fengu 2645 utanbast - og / eða mænuvökvadeyfingu . Til að meta tíðni taugaskaða var farið yfir skráðar sjúkdómsgreiningar á álitsbeiðnum til taugalækna frá kvennadeild Landspítalans og valdar út mæður með sjúkdómsgreiningar sem gáfu til kynna að um taugaskaða í neðri útlimum gæti verið að ræða við fæðingu . Þessar mæður voru 12 . Símasamband var haft við þær allar og sjö komu til viðtals og skoðunar . Orsök taugaskaða var ákvörðuð eftir ítarlega athugun höfunda á þáttum sem tengdust bæði fæðingu og deyfingu þegar það átti við . Niðurstöður : Ellefu mæður voru taldar hafa orðið fyrir taugaskaða við fæðingu . Hjá sex mæðrum var um þrýstingsskaða að ræða , hjá fjórum þessara var fæðingin sjálf talin orsök en hjá tveimur var legu og stöðu móður við fæðinguna um kennt . Í tveimur tilvikum var deyfing talin orsök taugaskaðans . Í báðum tilvikum var utanbastsdeyfing reynd tvisvar en ekki talin takast nægilega vel og því lögð mænudeyfing . Báðar konurnar fengu endurtekin rótarskot við lögn mænudeyfingar . Í tveimur tilvikum reyndist ekki unnt að skera úr um hlut deyfingar og fæðingar . Hjá einni móður var brjósklos orsök . Allar mæðurnar , utan ein , fengu utanbasts - eða mænudeyfingu við fæðinguna . Heildartíðni taugaskaða við fæðingar var 11 á 5902 eða 1,9 á 1000 . Tíðni taugaskaða vegna fæðingarinnar sjálfrar var 4 á 5902 eða 0,7 á 1000 fæðingar . Tíðni taugaskaða við utanbasts - og mænudeyfingar var 2 á 2645 eða 0,8 á 1000 fæðingar . Ályktanir : Taugaskaðar eru sjaldgæfur en alvarlegur fylgikvilli fæðinga . Erlendar rannsóknir hafa sýnt að tíðni taugaskaða við fæðingar er um 1,89 á 1000 fæðingar . Við utanbasts - og mænuvökvadeyfingar er tíðnin á bilinu 0,2 - 3,6 á 1000 fæðingar . Niðurstöður okkar gefa svipaðar tíðnitölur . Utanbasts - og mænuvökvadeyfingar tengdust í rannsókn okkar öðrum þáttum sem vitað er að geta valdið taugasköðum hjá mæðrum . Því er ekki hægt með óyggjandi hætti að álykta að utanbasts - eða mænuvökvadeyfing auki áhættuna á taugaskaða þótt það verði að teljast líklegt og vert að vera á varðbergi gagnvart hugsanlegum fylgikvillum sem upp geta komið við vissar kringumstæður í fæðingunni . TIVA - forrituð vinnslukerfi fyrir fjögur svæfingalyf : própófól ( fjögur forrit ) , fentanýl ( fjögur forrit ) , remifentaníl ( sex forrit ) og ketamín ( fjögur forrit ) , ásamt 70 kg viðmiðun . Öll eru þau gerð fyrir IVAC ® - sprautudælur ( TIVA og TIVA / TCI frá Alaris' Medical Systems ) , sem rúma 24 slík forrit , en auk a ) TIVA-gjafamáta eru í þeim b ) TCI-gjafamáti fyrir Diprivan ® og svo venjulegur c ) ml - eða rúmmáls-gjafamáti , sem ekki þarf að forrita . Í TCI-kerfi eru sett inn bæði aldur og þyngd sjúklinga en aðeins þyngd sjúklinga í TIVA-kerfunum . Þar eru jafnframt fimm höfuðatriði , auk tegunda og stærð sprautna : 1 ) styrkur blöndu svæfingalyfja , 2 ) innleiðslumagn svæfingalyfja , 3 ) tími á innleiðslugjöf , 4 ) viðhaldsgjöf og 5 ) bólusgjöf . Öllum þessum atriðum er auðvelt að breyta þegar forritið er staðfest , áður en hægt er að hefja gjöf . Það er samt einstaklega þægilegt að hafa tilbúin nokkur mismunandi forrit fyrir hvert lyf , þegar lítill tími er á milli aðgerða á annasömum skurðstofum . Þá er valið það forrit sem henta þykir og treyst er á , en ekki hannað á ný hverju sinni , sem auðveldar villur . Síðari fjórum þáttunum má líka breyta eftir að hafist er handa , til dæmis að stöðva innleiðslugjöf eða aðlaga viðhaldsgjöf . Að sjálfsögðu verður að velja kerfi og blöndur , sem í hverju tilviki taka tillit til hagkvæmnisjónarmiða , þar á meðal kostnaðar . Dælan gefur ætíð upp á skjánum hve miklu búið er að dæla , bæði ml og mg , og hve langur tími er uns sprautan tæmist miðað við núverandi gjöf , með tveggja mínútna viðvörun að lokatæmingu . Í minni sprautudæla geymast allar síðari færslur , en þær eldri hverfa . Hægt er að fletta upp magni svæfingalyfs sem gefið var , einnig eftir að slökkt var á dælu . TCI-kerfið tekur einungis ákveðnar forfylltar 50 ml sprautur frá AstraZeneca með 1% eða 2% blöndum af Diprivan ® , en einnig er afar hentugt að nota þær í TIVA-kerfunum , en þar er annars hægt að nota 5 , 10 , 20 , 30 , 50 og 100 ml sprautur af 11 tegundum . Öll þessi fjögur lyf er hægt að nota ein sér sem " mono-anestheticum " í miskröftugum forritum ( með O2 og með / án N2O ) í ákveðnum tilvikum , en í vægari forritunum sem kvalastillandi ( analgetic ) , óminnis ( amnestic ) eða sefandi ( sedative ) ( með O2 ) . Langoftast eru þau þó samtvinnuð , þar sem eitt meginlyf er notað eftir einhverju áðurtöldu forriti og ýmis önnur þá með í bólusgjöfum . Eða gefa tvö lyf samhliða eftir vægari forritunum , til dæmis remifentaníl og própófól þar sem nýttir eru eiginleikar beggja um hraða innleiðslu , stöðug blóðföll og skjóta uppvöknun , og þá jafnframt hugsað um kvalastillandi og svæfandi ( hypnotic ) þætti svæfinga . Miklir kostir eru við notkun þessara nákvæmnigjafaforrita , sem auðvelda á margan hátt að stilla inn innleiðslu og dýpt svæfinga , ásamt uppvöknunartíma og áframhaldandi verkjameðferð . Best er svo auðvitað að hafa BIS-vaktara eða AEP-vaktara til að meta áhrif í heila . Inngangur : A. Fyrir hálfri öld var súxametón tekið í notkun , en það var fyrsta vöðvaslakandi lyfið sem notað var við svæfingar . Síðan þá hafa nokkur önnur vöðvaslakandi lyf komið á markað , en súxametón er þó enn í notkun . B. Hryggdeyfingar ( mænuvökvadeyfingar og utanbastsdeyfingar ) hafa verið notaðar í stórum stíl síðustu áratugi og hlutfallslega virðist notkun þeirra aukast . Hins vegar fer armflækjudeyfingum sennilega fækkandi . Efniviður og aðferðir : Spurningalisti var sendur öllum ( 45 ) starfandi svæfingalæknum á Íslandi , einnig fjórum ( fjórum ) landsbyggðarsjúkrahúsum , þótt ekki væru þar svæfingalæknar í starfi . Spurningum svöruðu 46 ( 94% ) . Niðurstöður : Notkun súxametóns : mikil 9% , stundum 37% , sjaldan 46% , aldrei 7% . Önnur vöðvaslakandi lyf mest notuð : vecuronium 9% , rocuronium 87% , atracurium 2% . Æskileg vöðvaslakandi lyf : suxametón 91% , pancuronium 41% , vecuronium 33% , rocuronium 83% , atracurium 26% , cisatracurium 35% , mivacurium 4% , rapacurium 7% . Notkun mænuvökvadeyfinga : mjög mikil 15% , mikil 54% , stundum 15% , sjaldan 4% , aldrei 13% . Staðdeyfilyf : lídókaín 1 / 41 , 2% , búpívakaín 40 / 41 , 98% . Notkun utanbastsdeyfinga við skurðaðgerðir : mjög mikil 7% , mikil 43% , stundum 26% , sjaldan 9% , aldrei 15% . Lyf ( af 39 sem nota deyfinguna ) : lídókaín 5% , mepívakaín 8% , búpívakaín 65% , rópívakaín 22% . Notkun armflækjudeyfinga : mjög mikil 2% , mikil 15% , stundum 22% , sjaldan 48% , aldrei 13% . Ályktanir : Suxametón er talið nauðsynlegt lyf , þótt notkun þess sé ekki mikil . Vecuronium , sem var mjög mikið notað þar til fyrir tveimur til þremur árum , er nú lítið notað . Pancuronium , lyf áttunda og níunda áratugarins , er lítið notað , en margir vilja þó hafa það við hendina . Rocuronium er langmest notað allra vöðvaslakandi lyfja og talið besta vöðvaslakandi lyfið nú í byrjun nýrrar aldar . Utanbastsdeyfingar eru talsvert notaðar við skurðaðgerðir . Mænuvökvadeyfingar hins vegar mun meira og staðdeyfilyf númer eitt er búpívakaín . Armflækjudeyfing skipar áfram ákveðinn sess í svæfingalæknisfræðinni , þótt meira en helmingur svæfingalækna noti þessa deyfingu sjaldan eða aldrei . Saga : Þrjátíu og þriggja ára karlmaður veikist með hita , hálsríg , ógleði og uppköstum . Hann beið í fimm daga með að leita sér læknishjálpar og þá í gegnum síma . Daginn eftir versnaði honum hratt og var orðinn gulur . Fór þá hraða leið frá heilsugæslustöð til gjörgæslu með stuttri viðkomu á lyfjadeild . Við komu á gjörgæslu var sjúklingur með alvarleg blóðeitrunareinkenni , í nýrnabilun , mjög brengluð lifrarpróf , saltbúskapur raskaður , með blóðflögufæð og var í byrjandi öndunarbilun . Sett var barkarenna og sjúklingur lagður í öndunarvél tveimur dögum seinna vegna versnandi öndunarbilunar . Enn tveimur dögum seinna er fyrirhugað að skipta um barkarennu vegna stíflu en þá vellur upp blóðlitaður gröftur frá hálskirtlabeði . Tölvusneiðmynd og ómun leiða síðan í ljós bólgu í koki , stíflu í innri hóstarbláæð ( v . jugularis interna ) og margar ígerðir í lungum . Blóðræktun leiðir í ljós þrjár tegundir sýkla : Streptococcus milleri , Bacteroides fragilis og að auki gram-neikvæðan loftfælinn staf sem ekki hefur enn fengist nákvæm greining á . Með almennri stuðningsmeðferð og sýklalyfjum batnaði sjúklingi hægt en örugglega . Eftir fimm daga öndunarvélarmeðferð var barkarenna fjarlægð og fimm dögum síðar var sjúklingur útskrifaður á legudeild og til síns heima 17 dögum síðar án varanlegs meins . Umræða : Heilkenni Lemierres er greint á þríeykinu ígerð í hálsi , sýktur segi í hálsbláæð og sýkt meinvörp , sérstaklega í lungum . Orsökin er nánast alltaf sýkill sem kallast Fusobacterium necrophorum , sem er gram-neikvæður algerlega loftfælinn sýkill . Lemierre lýsir 20 tilfellum í Lancet 1936 með 90% dánartíðni . Fram að tímum sýklalyfja virðist þetta nokkuð vel þekktur sjúkdómur og þá sérstaklega vegna hárrar dánartíðni . Síðustu áratugi hefur sjúkdómurinn næstum horfið þó menn velti fyrir sér hvort greina megi aukningu þegar reynt er að draga úr notkun sýklalyfja . Í afturskyggnri rannsókn í Danmörku er tíðnin reiknuð 1 á 1.000.000 íbúa en þar telja menn að þetta sé vangreint . Horfurnar í dag eru mjög góðar ef réttri meðferð er beitt , það er opna ígerð , gefa sýklalyf og veita almenna stuðningsmeðferð . Inngangur : Notkun nátturuefna ( nátturulyfja , nátturuvara og fæðubótarefna ) hefur farið stöðugt vaxandi í Bandaríkjunum og Evrópu . Engar tölur eru til um það hér á landi en notkun þeirra gæti verið að aukast að sama skapi . Talið er að sala nátturuefna hafi numið hátt í fjórum milljörðum dollara eða liðlega 350 milljörðum íslenskra króna í Bandaríkjunum fyrir þremur árum . Fimmti hver maður þar í landi , sem notar hefðbundin lyf , notar einnig nátturuefni . Talið er að fleiri noti þessi efni en rannsóknir benda til . Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur viðurkennt notagildi og öryggi þessara efna sem hafa verið í notkun í aldaraðir hjá mörgum þjóðum . Þrátt fyrir það hefur litið verið rætt um auka - og eiturverkanir þessara efna og þá sérstaklega í sambandi við svæfingar og skurðaðgerðir . Efniviður : Meðal þessara efna eru ginseng , ginkgo biloba , efedra , hvítlaukur , engifer , freyspálmi , sólhattur , Jóhannesarjurt , baldrian og fleiri . Margar ábendingar eru til um notkun þessara efna , studdar vísindalegum rannsóknum . Í viðtölum lækna við sjúklinga er sjaldan spurt um notkun nátturuefna . Oft heldur sjúklingurinn að neysla þessara efna hafi engin skaðleg áhrif á líkamann og telur vera í lagi að taka þau með hefðbundnum lyfjum . Sum þessara efna hafa áhrif á blóðflögur og starfsemi þeirra . Neysla efnanna fyrir deyfingu og skurðaðgerð geta því haft alvarlegar afleiðingar vegna blæðingartilhneigingu . Þar að auki má nefna önnur áhrif svo sem hjartsláttartruflanir , lengingu á áhrifum svæfingalyfja og truflun á saltbúskap líkamans . Ályktanir : Í ljósi mikillar aukningar á notkun þessara efna er fræðsla um aukaverkanir og eiturverkanir brýn . Mikilvægt er ræða við sjúklinga um notkun nátturuefna fyrir skurðaðgerð . Félag bandarískra svæfingalækna hefur gefið út upplýsingabækling um þetta málefni . Mælt er með því að notkun nátturuefna sé hætt að minnsta kosti tveimur vikum fyrir skurðaðgerð . Inngangur : Við útöndun hefur verið hægt að sýna fram á aldursháða lokun smærri loftvega hjá fullorðnum við venjulega öndun ( tidal breathing ) . Þetta er þó stöðuháð , kemur fyrir í uppréttri stöðu við 66 ára aldur og liggjandi við 44 ára aldur . Þannig lokun verður hjá flestum fullorðnum sem eru svæfðir . Tíðni þessarar lokunar virðist aukast hjá yngri börnum . Ekki liggja fyrir upplýsingar um þessa lokun hjá börnum yngri en sex ára . Þetta á við um bæði svæfð og vakandi börn . Vegna eðlis rannsóknarinnar hefur ekki verið mögulegt að kanna þetta ástand hjá vakandi börnum yngri en sex ára og ekki liggja heldur fyrir upplýsingar um svæfð börn . Markmið : Markmið rannsóknarinnar var að kanna lokun smærri loftvega hjá svæfðum börnum . Efniviður og aðferðir : Tuttugu og eitt barn var rannsakað . Notuð var snefilgasaðferð . Í byrjun innöndunar frá -20 cmH 2O var snefilgasi sprautað inn í loftveg við barkaslöngu og lungun þanin upp í 20 / 30 cmH 2O þrýsting . Styrkur snefilgass var síðan mældur samhliða rúmmáli meðan útöndun átti sér stað og lauk henni við -20 cmH 2O . Skyndileg aukning í styrk snefilgass var túlkuð sem lokun smærri loftvega . Hvíldarrúmmál ( FRC ) var einnig mælt með snefilgasaðferð . Ef lokunin verður ofan svokallaðs hvíldarrúmmáls verður lokunin á því svæði þar sem venjuleg öndun fer fram . Niðurstaða : Fimm af 21 barni hafði lokun smærri loftvega ofan hvíldarrúmmáls þegar 20 cmH 2O innöndunarþrýstingur var notaður og átta af 11 við 30 cmH 2O innöndunarþrýstingur . Ekki var hægt að sýna fram á að lækkandi aldur yki líkur lokunar ofan hvíldarrúmmáls . Ályktanir : Lokun smærri loftvega virðist algeng hjá svæfðum börnum . Athyglisvert er að hærri innöndunarþrýstingur eykur á hættuna á lokun .