Um skémann og fleira sjóinn á bæði borð sitt á hvað , — manni virðist það sé líkast þvi að horfa á pílára í hjóli sem smýst . " 1 seinasta skipti sem húð - keipafloti Skrælingja kom , sló í bardaga og er sagt að Skræl - ingjar hafi þá notað valslöng - ur . Nú ber þess að miinnast , að valslöngur eru fyrirferðarmikl a ! r vigvélar , sem notaðar voru til þess að brjóta niður víggirð - ingar , með því að slöngva á þær þungum steinum . Hefir því að vonum þótt ófcrúlegt , að Skrælingjar hafi getað haft slíkar vígvélar , enda óhugs - andi að hægt sé að flytja þær á húðkeipum . En Vilhjálmur Stefánsson kemur einnig með skýringu á þessu : „ Hvorki íslendingar né Grænlendingar muniu hafa þekkt valslöngur nema af af - spurn , eða af munni vikinga og víðförulla manna svo sem Karlsefnis , er höfðu séð þær á ferðum sínum suður í Evrópu . En þótit valslöngur væru lítt kunnar , þá voru kasttré Skræl ingja alveg óþekkt . í æðisgeng - iimi orrustu taka menn tæplega vel eftir öllu , en nýjung mundi ekki fara fram hjá neinum , sér - staklega ef hún hefði orðið mannskæð . Nú voru tveir áf mönnum Karlsefnis drepnir með skotsteinum . — Það virðist liggja í augum uppi , að þá er Karlsefni fer að segja frá bar - daganum mörgum árum seinna á íslandi , þá hafi hann lýst kasttrjám Eskimóa sem htl um valslöngum eða handval - slöngum , eða eitthvað i þá átt - ina . Og þegar sagan hefir svo gengið mili manna , þá hafa kasttré Eskimóa hæglega get - að orðið að reglulegum val - slöngum " ( Greenland ) . — Þetta er auðskilið , því að þeg - ar lýsa skal fyrir mönnum ein - hverjum gripum , sem þeir hafa aldrei séð , þá er reynt að nefna eitthvað til samanburðar svo að þeir skilji betur . Að visu getur það stundum valdið hastarlegum misskilningi , eins og hér , og þar með fengið nið - urrifsmönnum sögunnar hættu - legra vopn í hendur en það , sem sagan var að segja írá . Þá er þess getið í sögunni , að er þeir Karlsefni voru á leið frá Hópi til Straumfjarðar , hafi þeir hitt Skrælingja , er höfðu með sér nesti í stokkum og var það „ dýramergur dreyra blandinn " . í > essu hefir ekki verið trúað , en Vilhjálmur Stefánsson segir : „ Ferðamenn hafa skyrt frá þvi um Eskimóa , og að vísu enga menn aðra í Ameríku , að þedr hafi þann sið að ná merg úr beinum sitórra dýra , er þeir veiða , og geyma hann í belgjurn eða ílát - um ( stokkum ) . Blóð siast smám samain úr mergnum við geymsl - una , og þegar opnað er hylk - ið , má þar líta kekki af merg syndandi í eldrauðu blóði , líkt' og kirsiber eða aðrir slíkir ávextir væri fljótandi í eigin safa " ( Greenland ) . — Hvernig hefði höfundur sögunnar mátt vita um þennan sið Skrælingja , ef sjonarvottur hefði e : gi sagt frá ? Hér er þá enn eitt dæmi um saranleiksgiidi sögunnar og það verður ekki rengt . Öllum heimildum ber saman um , að Eiríkur rauði hafi ekki verið ginnkeyptur fyrir kristn - inni . Þessa getur Snorri Sturluson einnig í Heims - kringlu og hefir þar eftir orð Eiríks sjálfs . Þegar menn voru að tala við hann um hve happa - drjúg heimferð Leifs hefði ver - ið og hann mætti með sanni nefna Leif heppna , svaraði Eirikur og sagði , „ að það væri samskulda , er Leifur hafði borgið skipsögn manna , og það er hann hafði flutt skémann - inn tii Grænlands " . Þetta er skemmtileg og merkileg frá - sögn , en þarfnast þó skýringa . Orðið „ samskulda " mun nú orðið fátíttt í málimu , eða að mestu horfið , en þó er það í orðabókum . Blöndal segir að það þýði „ að passa saman " , en Árni Böðvarsson segir að það þýði „ að standast á " eða „ vega hvort á móti öðru " . Um alda - mótin minnir mig að skýringin hafi verið : „ það etur hvort ann að upp " . Svar Eiríks lýsir þvi , að hann leggi að jöfnu happ og óhapp . En þar sem hann talaði um „ skématwiinn " þá virðist svo sem Snorra sjálíum hafi þótt þar skýringar þörf , því að menn muni ekki skilja nafnið . „ Það var pnesitur , " segir hann , og auðvitað presturinn , sem Óiafur Tryggvason hafði feng - ið Leifi til aðstoðar við krisitaii - boðið . Af skýringu Snorra virðlst mega ráða , að hann hafi talið að skémaður væri spott - nafn til handa prestinum , en hitt er óljóst hvort Sniorri hafi skilið nafnið , enda er það sýni - lega smíðað á Græmlandi . Það er nafnið „ Shaman " , sem Eiríkur hefir þýtt þainnig á sína vísu , og notað í niðurlæg - ingarskyni . Meðal hinna frumstæðu þjóða , sem um þessar mundir byggðu strandlengju Sibeiíu , og meðai Indíána ag Skræiingja í Norður-Ameríku , var æðsti maður á hverjum stað nefndur Shaman . Hann var ailt í senn , læfcnir , galdrameistari , œðsti prestur og veðurspámaður . Hann var sá , sem öilu stjórn - aði í sirau umhverfi og stóð fyr - ir öllum helgisiðum . Víða gekk þessi tign í arf frá föður til sonar , en sums staðar bentu yf - itrnáttúrlegar verur á hver ætti að tafca við , þegar einhver Sha - man féM frá . Auðsætt virðist , að . Eiríkur rauði hafi haft einhver kynni af Sharnan , enda þótt þess sé hvergi getið í sögunni . Þetta gerist árið 1000 , eða 15 árum eftir að landnám Grænlands hefst . Þá er talið að engir SkræMngjar hafi verið þar í iandi , og engar samgöngur voru eða höfðu verið við frum - byggja Norður-Ameríku . Hvað an hefir Eiríkur haft Shaman - nafnið og talið það eigia bezt við prestinn , vegna þess hlut - verks , sem Shamanar gegna í þjóðféliagi stou ? Ari fróði getur þess , þar sem hann segir frá landnámi Græn - lainds , að landnámisnieninirn - ir hafi fundið þar „ manna vist - ir bæði austur og vestur á landi og keipabrot og s.teiu - Framh . á bls. 16 Jónas Guðmundsson stýrimaður Ferða - ópera ofar skýjum Ég sit og finn skýin strjúkast mjúklega við fætur mér og lengst niðri grillir í jörðina , eins og smágert málverk . Ég er máttvana og ég get naumast hrært hendur mínar , sem liggja undir blýfargi margra mán - aða vinnu , sem verið hefur án allra tómstunda . — þrælastríðinu mikla ; maðurinn , sem barizt hafði ver - ið um , unz yfir lauk . Maðurinn við hliðina á mér sefur vært . Kannsiki er hann dáinn ? Nei hann er ekki dáinn , þvi ég heyri hjarta haras suða vinalega . Hann er með „ bögg " í hjartanu . Lítinn transistor , sem hjálpar hjartanu með rafmagini til að slá . Hamin er með eins konar stefnu - ljósarofa í hjartanu . Líka hann féll fyrir kúlnaregn - inu mikla frá ferðaskrifstofunum , sem staðið hefur síðan i vetur , og fölt andlit haras geymir alla löngu skuggana úr skammdegirau og snjófölina á kaldri jörðinni . Flugvélin rennur áfram gegraum nóttina , eins og einmana fugl . 1 löngum kviðnum er kvöldverður hennar : hundrað manneskjur með bleikar varir , sem ætia að láta heita sölina leika um hvít beinin og skrælnuð húðin mun verða dökkbrún og þykk aftur og hún mun ikna svo þekkilega af möndluolíunni . Flestir eru sofandi . Konan i sætirau fyrir framan mig er með hatt á höfðinu . Þetta er stór blómahattur , sem minnir mig á sítrónutré í fullum blóma . Þetta er mjög eðlilegt sítrórautré , erada verða engin blóm eins eðhleg og plastblóm og svo eru þau líka sterk - ari , og þau falla aldrei eins og túnvingullintn og sveifargrasið i hretviðrunum , sem gainga yfir löndiin , meðan sólin grípur and - aran . Maðurinin með stefnuljósarof ann í hjartanu hafði vaknað . — Erum við komnir , spurði hann þreytulega og hann þreif - aði eftir koníakirau sfeu ? — Nei . Við erum dánir , svar - aði ég . — Djöfuls tíma tekur þetta , og ég heyrði smellina i stefnu - ljósarofainium í hjarta hans greinilega . Hairan dreypti á koníak - inu og strauk svo sitrónu - blómunium á höfði konunn - ar varlega með vismum fingrunum , og svo spurði hanin mig hvort ég héldi , að blömin hefðu rætur niður í hðfuðið á konunni ? Langar , seigar rætur , sem flæktu sig inn í heila hennar og iílfæri . — Já . Líka rætur , eins og við . Ferðaskrifstofan minnir mig 6 LESBÓK MORGUNBLABSINS 1. október 1972