Reykjanesskaginn er yngsti hluti Íslands en mjög eldbrunninn . 5 - 6 eldstöðvakerfi eru talin vera á skaganum eftir því hvort Hengilskerfið er talið með eða ekki . Hér er það ekki talið með því landfræðilega er miðja Hengilskerfisins fyrir utan Reykjanesskagann og að auki er Hengillinn mjög ólíkur öðrum eldstöðvakerfum á skaganum . Þessi fimm kerfi eru nátengd og það virðist gjarnan gjósa í þeim flestum í sömu hrinunum . Þau eru 1 . Reykjaneskerfið sem er vestast á skaganum , 2 . Svartsengi sem er norður af Grindavík , 3 . Fagradalsfjall sem er litlu austar , 4 . Krýsuvíkurkerfið , kennt við Krýsuvík , 5 . Brennisteinsfjallakerfið sem einnig er kennt við Bláfjöll . Öll fimm kerfin eiga það sameiginlegt að í þeim eru ekki megineldstöðvar og í þeim öllum kemur eingöngu upp basalt . Gosin eru gjarnan sprungugos og magn gosefna í hverju gosi að jafnaði lítið eða innan við hálfur rúmkílómetri . Þó eru undantekningar frá þessu eins og nokkrar stórar dyngjur á skaganum sýna vel . Eldstöðvakerfi raða sér svo til suðvesturs frá Reykjanesskaganum og vitað er um allmörg neðansjávargos á Reykjaneshrygg síðustu aldir . Reykjaneskerfið Vestasta eldstöðvakerfið á skaganum er Reykjaneskerfið . Nær það nokkurnveginn frá Reykjanestá að Grindavík og þaðan í norðaustur yfir skagann . Það nær einnig einhverja kílómetra í suðvestur á sjávarbotni og hafa margsinnis orði gos í sjó í kerfinu . Mikil goshrina gekk yfir kerfið á árunum 1211 - 1240 . Hófst þessi hrina með gosi í sjá skammt frá landi en síðan urðu allmörg gos á næstu árum á svipuðum slóðum , þ.e. í sjó skammt undan landi . Eitt hefur verið áberandi mest , árið 1226 og skilur eftir sig gjóskulag sem hefur nýst vel í gjóskulagarannsóknum á Suðvesturlandi . Heimildir eru fyrir þessu gosi í Oddaverjaannál og er þar talað um “ Sandfallsvetur á Íslandi ” . Gos urðu svo uppi á landi á næstu árum . Þessi gos eru nefnd einu nafni Reykjaneseldar . Síðan þá hefur kerfið ekki bært á sér frekar en önnur eldstöðvakerfi á skaganum hvað gos varðar en jarðskjálftar eru þar tíðir . Svartsengiskerfið , kennt við samnefnt háhitasvæði , var áður flokkað með Reykjaneskerfinu en þó þau séu um flest lík og nálægt hvort öðru þá eru þau flokkuð sem tvö aðskild kerfi nú . Þau fylgjast hinsvegar að hvað gos varðar og gýs í þeim báðum á svipuðum tíma . Þá rennur syðsti hluti kerfisins saman við Reykjaneskerfið vestan við Grindavík . Allmargar dyngjur eru í kerfinu sem er um 7 km. breytt og amk. 30 km. langt . Gossvæðin eru þó í suðurhluta kerfisins . Goshrina varð í kerfinu fyrir um 2000 - 2400 árum og rann þá m.a. svokallað Sundhnúkahraun ofan við Grindavík . Hluti Grindavíkur stendur á þessu hrauni . Einnig gaus í kerfinu samhliða Reykjaneseldum í kringum árið 1226 . Virðast þá hafa orðið í það minnsta þrjú gos , fremur lítil þó . Illahraun sem orkuverið í Svartsengi stendur á og er við Bláa Lónið rann í einu þessara gosa . Kerfið heitir eftir samnefndu fjalli á milli Svartsengis - og Krýsuvíkurkferfanna . Þetta er lítið kerfi og ólíkt hinum eldstöðvakerfunum á Reykjanesskaganum er það fremur lítt virkt hvað gos varðar , liklega hefur ekki orðið þar gos í um 6000 ár . Jarðskjálftar eru hinsvegar tíðir á svæðinu . Krýsuvíkurkerfið Kerfið var áður nefnt Trölladyngjukerfið eftir samnefndri dyngju í kerfinu . Réttara þykir þó að kenna það við helsta kennileiti kerfisins og það svæði í því þar sem er að finna vísi að megineldstöð . Það er sennilega ekki ofsögum sagt að segja að Krísuvíkurkerfið sé eitt hættulegasta eldstöðvakerfi landsins vegna nálægðar þess við höfuðborgarsvæðið . Nyrstu gossprungurnar eru rétt suðvestur af Hafnarfirði og hraun hefur amk. á tveimur stöðum runnið til sjávar örskammt vestan Hafnarfjarðar eftir landnám . Um árið 1150 – 1180 urðu veruleg eldsumbrot í kerfinu og opnuðust nokkrar gossprungur í þeirri hrinu . Hafa þessi eldgos verið nefnd Krísuvíkureldar . Hraun runnu þá til sjávar báðu megin við Reykjanesskagann . Þá varð gos við Sveifluháls um 1180 . Ekki virðist hinsvegar hafa gosið í kerfinu í Reykjaneseldunum á 13. öld þegar mikil goshrina gekk yfir vestar á Reykjanesskaganum . Brennisteinsfjallakerfið Syðsti hluti kerfisins er við Krísuvíkurbjarg og það teygir sig svo í norðaustur yfir Bláfjöll og inn á Mosfellsheiði . Líkt og í flestum eldstöðvakerfunum á skaganum urðu allmikil umbrot í kerfinu skömmu eftir landnám og reyndar öllu fyrr í Brennisteinsfjallakerfinu . Nokkur gos urðu líklega í tveimur megingoshrinum á svæðinu frá Bláfjöllum að Hellisheiði . Þessi gos urðu rétt fyrir og rétt eftir árþúsundin . Þekktast er gosið sem Kristnitökuhraunið rann í árið 1000 . Framtíðarhorfur á Reykjanesskaga Það verður ekki undan því komist að fjalla örlítið um hve hættulega nálægt byggð eldstöðvakerfin á Reykjanesskaganum eru . Eldvirknin er lotubundin og gengur yfir á um 800-1000 ára fresti og stendur þá yfir í nokkur hundruð ár . Nú eru nálægt 780 ár frá síðustu staðfestu gosum á skaganum og alveg ljóst að frekar fyrr en síðar munu verða eldgos og það sennilega nokkuð mörg á skaganum . Þessi gos eru ekki afkastamikil en þau eru mörg hver hraungos og geta eldsuppkomur orðið mjög nálægt byggð . Sérstaklega verður að telja hluta Hafnarfjarðar á hættusvæði hvað þetta varðar og einnig Grindavík . Það er því sérlega mikilvægt að fylgjast vel með öllum jarðskorpuhreyfingum á skaganum til að auka líkurnar á að hægt sé að segja til um gos með einhverjum fyrirvara og gera nauðsynlegar varúðarráðstafanir . Færslur á eldgos.is sem tengjast Reykjanesskaga :