66 SUNNUDAGUR 17. DESEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ bókarkafli S amúel Jónsson í Selárdal varð frægur fyrir listaverk sem hann gerði í Brautar - holti . Hér segir Sigurjón Einarsson frá kynnum sínum af Samúel . Á síðustu árum mínum í Arnar - firði settist að við ströndina í Sel - árdal maður sem um sumt minnti á þá Magnús Sveinsson og Reinald Kristjánsson þótt annarrar gerðar væri . Þessi maður var Samúel Jóns - son . Harka hans við sjálfan sig og harðfylgið , sem bauð öllu birginn þegar stefnt var að settu marki , voru eins hjá þeim öllum . Munurinn á þessum þrem mönnum var hins veg - ar sá að þeir Magnús og Reinald kunnu allvel að fara fyrir liði en Samúel var listrænn einfari . Hann fæddist árið 1884 á Horni í Mosdal í Arnarfirði , sonur giftra vinnuhjúa þar . Á ómálga aldri barst hann yfir í Selárdal og var í nokkur ár hjá Jóni Ólafssyni á Neðrabæ . Innan við tíu ára aldur var hann kominn á prestssetrið í dalnum , til séra Lárusar Benediktssonar , og ólst þar upp . Sjálfur komst Samúel reyndar svo að orði að hann hefði ekki alist þar upp , heldur ? kvalist þar upp ? . Um 1910 var Samúel far - inn að hokra á koti einu í Selárdal sem nefnt var Fossá og var móðir hans , Guðríður Guðmundsdóttir , þá fyrir framan hjá honum . Seinna bjó hann um skeið á Neðri-Uppsölum í Selárdal með ráðskonu sinni , Salóme Jónu Samúelsdóttur , en þaðan flutt - ust þau árið 1927 að Krossadal , ysta bæ við norðanverðan Tálknafjörð . Þar bjó Samúel í tuttugu ár en kom aftur í Selárdal árið 1947 og settist þá að í Brautarholti en það býli hafði Jón Kristmundsson reist á melnum þegar hann gerðist félagi Kristjáns Reinaldssonar í útgerðinni á Hinrik . Samúel fór snemma að mála myndir og fást við tréskurð Sú saga var alkunn í Ketildölum að þegar hann fyrrum var í Selárdal hefði hann aldamótaárið 1900 smíðað litlar líkkistur og raðað þeim upp á hill - unni fyrir ofan rúm sitt . Séra Lárus komst að þessu og tók kisturnar og brenndi þær en slíkt féll unga lista - manninum afar þungt . Síðar þótti þessi smíði fyrirboði um mannskaða - veðrið sem þetta haust skall á í Arn - arfirði og áður hefur verið greint frá . Þegar Samúel var í Krossadal var hann þegar farinn að skera út kistla og mála myndir fyrir fólk . Við þann starfa undi hann allar stundir en sveitungunum þótti hann búskussi og jafnvel vinnufælinn . Eftir að hann kom að Brautarholti og var farinn að njóta ellistyrksins taldi hann sér alla vegi færa á braut listarinnar og gat loks gefið þessari gáfu sinni lausan taum . Þar kom að hann málaði altaristöflu og vildi gefa kirkjunni í Selárdal en sóknar - nefndin hafnaði gjöfinni . Samúel greip þá til sinna ráða og tók að reisa kirkju í Brautarholti , sína eigin kirkju yfir altaristöfluna . Kirkjunni kom hann upp og setti á turninn laukspíru sem minnir á hina gullnu turna austurkirkjunnar og ættaðir eru frá Býsans . Auk kirkjunnar reisti Samúel safnahús rétt hjá henni og byggði við íbúðarhúsið . Eitt sérkennilegasta listaverk hans er eftirlíking af ljónagosbrunninum við Alhambrahöllina í borginni Granada á Spáni . Þetta furðuverk , sem stend - ur á sjávargrundinni í nánd við kirkjuna mun Samúel hafa gert eftir ljósmynd frá Alhambra er hann sá í bók um Spán úr bókaflokknum Lönd og lýðir . Byggð nær hjálparlaust Öll eru þessi mannvirki Samúels byggð úr steinsteypu og nær alltaf stóð hann einn að verki ? vildi enga hjálp þiggja . Verkin eru því byggð með hans eigin höndum , án þeirra tækja og tóla sem nú eru í boði . Verkfæri þessa meistara voru aðeins sporjárn , hnífur og hefill , hamar og sög , fata og skófla . Allan sand og alla möl í steypuna bar hann á eigin herðum úr fjörunni upp á grundina . Hann vildi aldrei þiggja hest og kerru sem bóndinn í Selárdal , Ragn - ar Kristófersson , bauðst til að lána honum . Og margan dag var kapp öldungsins slíkt við byggingar og sköpun að hann unni sér hvorki svefns né matar . Eitt verka Samúels var líkan af Péturskirkjunni í Róm , gert úr tré , og stóð það lengi í safnahúsi hans í Brautarholti . Nú hafa verk Samúels lengi legið undir skemmdum en á allra síðustu árum hefur þó verið hafist handa að bjarga ljónabrunn - inum og kirkjunni ? þökk sé Ólafi Gíslasyni , bónda á Neðrabæ , sem hefur verið allra manna ötulastur að vekja áhuga á þessum sérstæða listamanni og heiðra minningu hans . Með móður minni og Samúel var mjög kært og hún óspör á að bregða fyrir hann skildi þegar sveitungarnir voru að hæða hann og spotta . Þessa vináttu galt hann henni þegar hann færði henni málverk sitt af Sauð - lauksdal og hafði einnig smíðað rammann . Ég minnist þess að eitt sinn er Samúel hélt sýningu hér syðra fór ég með foreldrum mínum á hana og var vel fagnað . ? Koma margir til að skoða ? spurði mamma . ? Homm , sei , sei ? en það var talsháttur hans væri honum mikið niðri fyrir . ? Homm , sei , sei , Kjarval kom í gær . Hann spurði mig hvað þessi mynd kostaði og benti á landslagsmynd á veggn - um . Hún væri dýr væri hún eftir þig , sagði ég . Þá hló Kjarval , fannst þetta víst gott svar , og hélt áfram að svipast um í salnum . ? Byggt í Brautarholti Samúel Jónsson og Sigurjón Einarsson í Brautarholti í Selárdal árið 1961 . Í bakgrunni má sjá smíði þessa listræna einfara . Undir hamrastáli Sigurjón Einarsson var lengi prestur á Kirkju - bæjarklaustri , en hann hefur víða komið við og fór m.a. í þingframboð fyrir sósíalista og hlaut þá í Morgunblaðinu viðurnefnið ? rúbluprestur ? . Í bók - inni Undir hamrastáli segir hann frá lífshlaupi sínu . Undir hamrastáli , Uppvaxtarsaga og mannlífsmyndir úr Arnarfirði nefnast endurminningar Sigurjóns Einars - sonar . Bókin kemur út hjá Máli og menningu og er 407 síður með nafnaskrá . R agna missti tvö barna sinna í snjóflóðum . Bjarki sonur hennar lést í snjó - flóði í Óshlíð í mars 1989 . Flestir misstíga sig einhvern tím - ann í lífinu og oft er það vegna áfeng - is . Bella glímdi við óreglu á tímabili , Garðar Smári neytti áfengis í hófi en sú neysla var þyrnir í augum Rögnu sem óttaðist að Bakkus myndi af - vegaleiða hann . Bjarki átti það sam - merkt með móður sinni að forðast óreglu . Stefnufesta einkenndi líf hans . Vélar voru stærsta áhugamálið og hann lauk meistaranámi í vél - virkjun . Hann stofnaði ungur fjöl - skyldu . Konan hans , Vilborg Arnars - dóttir , var frá Hvítadal í Dalasýslu , og þau eignuðust tvö börn , Ragnar og Sindra . Ragna og Bjarki höfðu rætt það sín í milli að hann kæmi innan tíð - ar og tæki við búinu og vorið 1989 var afráðið að hann kæmi alkominn að Laugabóli . Ragna hlakkaði til þess að losna frá amstrinu . Hún var orðin 64 ára og hafði búið á Laugabóli í næst - um þrjátíu ár og tími kominn til að aðrir tækju við . Það var henni líka mikilvægt að jörðin héldist í ættinni . Bjarki heimsótti hana 18. febrúar og dvaldi daglangt . Það urðu fagnaðar - fundir og þau ræddu um fyrirhugaða heimkomu hans að Laugabóli . Ákveð - ið var að byggja hús skammt neðan við laugina þar sem Bjarki myndi búa ásamt Vilborgu og sonunum tveimur . Húsið skyldi heita Hlíðarkot . Að vanda hjálpaði Bjarki móður sinni við að gefa kindunum . Þegar þau kvöddust um kvöldið bað Ragna Bjarka lengstra orða að fara varlega á Óshlíðinni þar sem hann fór um daglega á leið sinni til vinnu frá Bol - ungarvík til Ísafjarðar . Snjó hafði kyngt niður og Ragna óttaðist fátt meira en snjóflóðin sem engu eirðu . Ragna svaf illa aðfaranótt 8. mars 1989 . Hana dreymdi föður sinn og svo tvo gráa fugla sem sátu á bæjarþak - inu . Hún áttaði sig ekki á tegundinni og hafði aldrei séð fugla sem líktust þessum . Í draumnum horfði hún á fuglana taka sig á loft og fljúga áleiðis út Djúpið . Draumurinn var henni í fersku minni þegar hún vaknaði og það voru eins og ónot í henni . Hún hafði ekki verið lengi á fótum þegar skerandi símhringing rauf þögnina . Hún gekk að símanum og tók hikandi upp tólið . Bella var í símanum og Ragna heyrði strax að hún var grát - andi . ? Hann Bjarki er horfinn , ? stundi Bella upp á milli ekkasoganna . Séra Jakob Hjálmarsson , prestur á Ísafirði , hafði hringt í Bellu sem var að vinna í frystihúsi Frosta á Súðavík og sagt henni þessi hörmulegu tíð - indi . Presturinn bað Bellu jafnframt um að hringja í móður sína og til - kynna henni um örlög sonarins . Bella stundi upp að snjóflóð hefði fallið í Óshlíð og hrifið með sér Bjarka og annan ungan mann , Skarphéðin Rún - ar . Þeirra var leitað . Ragna vissi strax að þetta væru endalokin hjá Bjarka . Hún kvaddi Bellu og settist niður með sáran sting fyrir brjóstinu . Í fyrsta sinn á lífsleiðinni vildi hún ekki lengur lifa . Þungt högg Skömmu eftir símtalið frá Bellu hringdi Lilja Sölvadóttir , fósturmóðir Vilborgar , konu Bjarka . Hún sagði Rögnu hvað hafði gerst um morg - uninn . Bjarki hafði verið á leið til vinnu á Ísafirði frá Bolungarvík . Skömmu eftir að hann lagði af stað ók hann fram á fólk sem hafði fest bíl sinn . Hann hjálpaði því að losa hann og ók svo áfram áleiðis til Ísafjarðar . Þegar hann var að koma inn á Óshlíð - ina kom hann að snjóflóði sem hafði lokað veginum . Lögreglumennirnir Jónmundur Kjartansson og Skarp - héðinn voru þar fyrir . Bjarki ræddi við þá og þeir Skarphéðinn ákváðu að ganga upp á flóðið til að kanna stærð þess og aðstæður en Jónmundur sat eftir í bílnum . Þá dundi ógæfan yfir og annað flóð féll og hreif mennina með sér . Ragna var sem lömuð allan daginn og var varla með réttu ráði . Ó , guð minn góður , Bjarki minn elskulegur er týndur . Hann lenti í snjóflóði á Ós - hlíð . Þetta er þungt högg . Þetta afber ég aldrei . Ég vil deyja líka , skrifaði Ragna í dagbókina sína 8. mars . Ég næ ekki andanum , ég er stjörf og í einu orði sagt veik . Ég er að kafna í mínum eigin tilfinningum . Litli fallegi fuglinn settist hérna á þakið á bænum og flaug svo í austurátt milli 7 og hálf átta . Þetta hefur verið Bjarki minn elskulegur að kveðja hana mömmu sína , bætti hún við . Rúna á Birnustöðum kom til henn - ar til að votta henni samúð sína og Sigurjón á Hrafnabjörgum kom um kvöldið . Nágrannarnir vissu hve gríð - arlegt höggið var og þeir reyndu allt til að létta Rögnu lífið . Hún fékk reglulega fréttir af leit - inni að Bjarka en ætíð sömu tíðindin , hann fannst ekki . Eldri sonur hans , Ragnar , var fimm ára og sá yngri , Sindri , rétt tæplega eins árs þegar ógæfan dundi yfir . Svartnættið í huga Rögnu var al - gjört og henni varð ekki svefnsamt um nóttina . Daginn eftir kom Sirrý , systir hennar á Strandseljum , til að vera hjá henni . Það var Rögnu ómet - anlegur styrkur . Þrátt fyrir bugandi sorgina hélt Ragna til verka sinna í fjárhúsunum . Hún sinnti skepnunum eins og í leiðslu . Úti var hörkufrost en Ragna fann ekki fyrir því . Til þess var hún of dofin . Þremur dögum eftir slysið á Óshlíðinni fannst lík Skarphéðins . Ragna vonaði innilega að Bjarki fyndist líka . Börnin hennar , Smári og Bella , komu ásamt barnabörnunum Petreu og Ragnari að Laugabóli . Ragnar litli skildi auðvitað ekki hvað hafði gerst fremur en Petrea . Það var ómetanlegur styrkur á sorgarstund að hafa þau hjá sér . Ragna spurði stöðugt í þögulli kvöl um ástæður þess að Bjarki þurfti að fara en ekki hún sem átti að baki langt líf . Hún fékk engin svör . Bella og Smári fóru heim nokkrum dögum síðar ásamt Ragnari litla . Pet - rea varð eftir hjá ömmu sinni . Rögnu varð hugsað til þess hve mikill gim - steinn þessi sjö ára stúlka var í lífi hennar . Hún vildi hjálpa til við öll verk og létta ömmu sinni lífið . Rögnu fannst sem Petrea hefði bjargað henni frá því að missa vitið . Einn daginn féll snjóflóð ofan í vík skammt utan við Hamarinn á Óshlíð . Ekki tókst að loka víkinni nógu tím - anlega með neti til að fyrirbyggja að lík Bjarka bærist á haf út . Það rann upp fyrir Rögnu að sonur hennar myndi aldrei finnast . Kvenskörungurinn á Laugabóli Ragna Aðalsteins - dóttir , bóndi á Lauga - bóli við Djúp , hefur mátt þola átök og um - brot . Ljósið í Djúpinu er saga hennar . Reynir Traustason skráði . Mæðgin Ragna og Bjarki yngsta barn hennar . Ljósið í Djúpinu , Örlagasaga Rögnu Aðalsteinsdóttur á Laugabóli , eftir Reyni Traustason kemur út hjá Vöku - Helgafelli og er 184 síður .