„ Heimilislækningar eru fjölbreyttar , krefjandi og spennandi “ segir Alma Eir Svavarsdóttir kennslustjóri í sérnámi heimilislækninga „ Við byggjum á 25 ára reynslu af kennslu í heimilislækningum á Íslandi og við erum mjög stolt af því að geta sagt að skipulag sérnámsins sé mjög gott og standi jafnvel framar því sem er í boði í nágrannalöndunum , “ segir Alma Eir Svavarsdóttir kennslustjóri sérnáms í heimilislækningum . „ Það er gríðarlega mikilvægt að efla heimilislækningar á Íslandi og auka vægi þeirra í grunnámi læknisfræðinnar auk þeirrar áherslu sem leggja þarf á sérnámið , “ segir Alma Eir og bætir við að ef halda eigi í horfinu við eðlilega endurnýjun heimilislækna þurfi allt að helmingur hvers árgangs unglækna að leggja þetta sérnám fyrir sig . „ Það gerist hins vegar ekki nema heimilislækningar séu kynntar nægilega vel og snemma fyrir læknanemunum . Við þurfum að auka vægi heimilislækninga í læknadeild til að þetta megi verða . “ Með nýrri reglugerð um sérnám í læknisfræði sem tók gildi síðasta vor og var kynnt í 6. tbl . Læknablaðsins 2015 er einnig kveðið á um breytingar á samsetningu kandídatsárs þar sem tíminn á heilsugæslu verður fjórir til sex mánuðir í stað þriggja mánaða . Alma segir þetta munu eflaust hafa þau áhrif að fleiri kandídatar íhugi að leggja fyrir sig sérnám í heimilislækningum . „ Þegar þau sjá hvað þetta er ofboðslega fjölbreytt og skemmtilegt nám og starf . “ Alma rifjar upp að um nokkurra ára skeið eftir að héraðskyldan svokallaða lagðist af , hafi engin skylda verið að verja hluta kandídatsársins á heilsugæslustöð . „ Þetta var þannig til ársins 2000 og við erum enn að súpa seyðið af því hversu fáir læknar völdu heimilislækningar sem sérgrein á þessum árum . Þegar ég kom heim eftir sérnám árið 2000 voru tveir sérnámslæknar í heimilislækningum hér en nú eru þeir tæplega 40 . Við útskrifum núna 8 - 10 heimilislækna annað hvert ár en þyrftum að útskrifa ennþá fleiri ef við ætluðum að halda eðlilegri endurnýjun í stéttinni . “ Alma segir sérgreinina hafa breyst mikið á undanförnum árum . „ Það er því enn mikilvægara að kynna hana fyrir unga fólkinu okkar svo það átti sig á því hversu mikla möguleika hún býður uppá . Það er hægt að stunda rannsóknir og leggja fyrir sig undirsérgreinar á sviði héraðslækninga , eða taka viðbótarsérgrein í öldrun . Þetta er fjölbreyttasta sérnám sem hægt er að fara í en líka mjög erfitt og krefjandi . Það má segja að heimilislæknirinn fylgi skjólstæðingum sínum frá vöggu til grafar því hann sinnir mæðraeftirliti , ungbarnaeftirliti , börnum , unglingum , öldruðum og fólki með alvarlega langvinna sjúkdóma , það eru oft mjög flókin tilfelli þar sem vandamálin eru líkamleg , félagsleg og geðræn . Samskiptin við sjúklingana eru mjög mikil og náin og það eru alls ekki allir sem hafa það sem þarf í þetta . Aðrir sérgreinalæknar segja gjarnan að erfiðustu dagarnir þeirra séu göngudeildardagarnir en þannig eru allir dagar heimilislæknisins . Það er í rauninni ekki hægt að ætlast til þess að heimilislæknirinn sinni svona krefjandi starfi eingöngu og mikilvægt að geta boðið upp á aðra hluti með sem eru líka krefjandi en á annan hátt , eins og að kenna , sinna rannsóknum og öðru slíku . Það eykur einmitt á fjölbreytnina í starfinu . “ Samkvæmt nýju reglugerðinni er sérnámsgreinunum gert að leggja fram marklýsingu á náminu sem síðan er samþykkt af matsnefnd . Nefnd á að taka út kennslustöðvar og meta hæfi þeirra til að kenna og í henni sitja Reynir Tómas Geirsson , Elínborg Bárðardóttir og Leifur Bárðarson . „ Félag íslenskra heimilislækna þrýsti lengi á að þetta yrði að veruleika og við fögnum því mjög að þessi mikilvægi áfangi hafi náðst . FÍH hefur skipað nefnd sem á að vinna að því að taka út kennslustöðvar og þar miðum við við evrópska staðla Euract ( European Academy of Teachers in Gereral Practice / Family Medicine ) en þar gegndi ég formennsku um tíma . Við munum að sjálfsögðu vinna eftir fyrirmælum matsnefndarinnar um hvaða kröfur kennslustöðvarnar þurfa að uppfylla . “ Sérnámslæknar í heimilislækningum á góðri stund . Efsta röð frá vinstri : Gunnar Þór Geirsson , Þórunn Hannesdóttir , Anna Kristín Þórhallsdóttir , Ragnar Freyr Rúnarsson , Haukur Heiðar Hauksson , Guðbjartur Ólafsson og Sveinn Rúnar Sigurðsson . Miðjuröð frá vinstri : Fríða Guðný Birgisdóttir , Bjarki Steinn Trausta - son , Sigurbjörg Ólafsdóttir , Kristrún Erla Sigurðardóttir , Sunna Björk Björnsdóttir , Guðný Ásgeirsdóttir og Hanna Torp . Fremsta röð frá vinstri : Guðrún Ása Björnsdóttir , Fjölnir Guðmannsson , Julia Leschhorn , Ruth Auffenberg , Víóletta Ósk Hlöðversdóttir og Súsanna Ástvaldsdóttir . Sambærilegt því besta sem býðst Alma Eir segir sérnámið í heimilislækningum vel undirbúið fyrir þessar breytingar enda hafi fyrsta marklýsing í heimilislækningum þegar legið fyrir 1995 og verið uppfærð síðan , síðast árið 2008 . Marklýsingin var gefin út í sérstakri bók ásamt annarri , Hugmyndafræði heimilislækninga , sem Ólafur Mixa skrifaði . „ Við þurfum að endurrita marklýsinguna núna að nokkru leyti þar sem sérnámið hefur verið fjögur og hálft ár en verður nú 5 ár samkvæmt nýju reglugerðinni . Við þurfum einnig að rita nýja marklýsingu fyrir kandídatsárið þar sem tíminn á heilsugæslunni hefur lengst . Við byggjum á 25 ára reynslu af kennslu í heimilislækningum á Íslandi og við erum mjög stolt af því að geta sagt að skipulag sérnámsins sé mjög gott og standi jafnvel framar því sem er í boði í nágrannalöndunum . Uppbygging námsins er þannig í grunninn að námslæknirinn tekur þrjú ár á heilsugæslu og tvö ár á spítala . Námslæknirinn verður að sækja skipulagða kennslu , hann verður að hafa mentor og hann verður að standast ákveðin próf og gæðakröfur . “ Alma segir námið þannig byggt upp að námslæknirinn sæki tíma þar sem fer fram formleg kennsla kjarnafyrirlestra . Nemendur mæta undirbúnir og þetta er þriggja ára prógram þar sem fyrirlestrarnir taka til fjölmargra þátta sérgreinarinnar . Við förum yfir spurningar úr bandaríska heimilislæknaprófinu frá árinu áður og síðan er alltaf BALINT-fundur í lok kjarnakennslunnar . Balint var ungverskur geðlæknir sem rannsakaði ítarlega samskipti lækna og sjúklinga og það eru Katrín Fjeldsted og Þórdís Anna Oddsdóttir heimilislæknar sem leiðbeina á þessum fundum . Við förum síðan með alla hópa sérnámslækna til Oxford á svokallaða BALINT-helgi með breskum heimilislæknum og sérnámslæknum . Þetta er gríðarlega gagnlegt námskeið sem allir láta mjög vel af . “ Hver sérnámslæknir hefur mentor eða handleiðara sem þarf að hafa lokið tilskilinni þjálfun í handleiðslu og við höldum námskeið fyrir handleiðara annað hvert ár . Handleiðarinn fylgist með framvindu námslæknisins , hittir hann reglulega og heldur utan um námsmöppu þar sem öll gögn eru geymd sem snerta námsframvinduna . Á hverju ári tekur sérnámslæknirinn bandaríska heimilislæknaprófið sem er eins konar stöðupróf og þannig sjáum við hvernig viðkomandi er að þroskast og þróast í námi sínu . Þá notum við mikið nokkrar tegundir af matsblöðum sem Gunnar Helgi Guðmundsson yfirlæknir í Efstaleiti hannaði en það gerir okkur enn frekar kleift að fylgjast með þroska og þróun námsins hjá hverjum og einum . Við erum stöðugt að fylgjast með og meta framvindu og frammistöðu . Matið er 360 gráður þar sem allir sem starfa með sérnámslækninum leggja sitt mat á vogarskálarnar . Handleiðarinn fer svo reglulega yfir þetta með sérnámslækninum og leiðbeinir um áherslur í framhaldi námsins með hliðsjón af þessu . Einu sinni á ári ritar handleiðarinn svo kennslustjóra sérnámsins bréf þar sem ítarlega er farið yfir framvinduna og hvar helstu veikleikar og styrkleikar námslæknisins liggja . Sérnámslæknirinn metur svo sjálfan sig árlega og á fundi með kennslustjóra fer hann yfir hvernig staðið er að náminu á sinni heilsugæslustöð . “ Krítísk hugsun , teymisvinna og kostnaðarvitund Stundaskrá sérnámsins er mjög ítarleg en Alma tekur þó sérstaklega fram að þetta sé starfsþjálfun en ekki kennsla í læknisfræði . „ Mikilvæg þjálfun fer fram á hverri heilsugæslustöð þar sem við kennum nálgun heimilislæknis við vandamálum skjólstæðinga okkar – hvetjum til krítískrar hugsunar og leggjum mikið upp úr teymisvinnu og samvinnu við aðrar fagstéttir sem við vinnum með . Við gerum miklar kröfur um kostnaðarvitund og að allar rannsóknir og lyfjaávísanir séu nauðsynlegar , nákvæmar og markvissar . Þjálfun í samtölum við sjúklinga fer fram með myndbandsupptökum þar sem sérfræðingur fer yfir viðtal sérnámslæknisins við sjúkling með fullu samþykki sjúklingsins að sjálfsögðu . “ Eftir 12 - 18 mánuði á heilsugæslunni fer sérnámslæknirinn út á spítala og kemur svo aftur inn á heilsugæsluna . „ Við sleppum ekki hendinni af sérnámslæknunum okkar þó þeir séu úti á spítala og þeir hitta sjúklinga sína áfram í tvo hálfa daga í mánuði á heilsugæslustöð og sækja áfram kjarnafyrirlestra . Einnig hittir sérnámslæknirinn handleiðarann sinn reglulega . Við förum í námsferðir með hópinn bæði innanlands og erlendis . Dæmi um námsferðir eru námskeið í dreifbýlislækningum á Egilsstöðum , heimsókn á bakmeðferðarklíníkina á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi , meðferð fólks úr hópslysum , náttúrulækningar á Heilsustofnuninni í Hveragerði og bráðalækningar á Akureyri . “ Ekki verður því annað séð en námið sé fjölbreytt og spennandi og Alma Eir segir varla hægt að leggja nægilega áherslu á hversu mikilvægt sé að beina ungu læknunum inn í sérnám í heimilislækningum . „ Þar verða allir að leggja hönd á plóginn og við erum alltof hógvær þegar kemur að því að auglýsa sérnámið okkar . Það er með því besta sem býðst og við eigum að vera ófeimin við að segja það . “