Niðurstöður : Raunútgjöld heimila vegna heilbrigðismála jukust um 29% frá 1998 til 2006 . Endurskoða þyrfti tryggingavernd í heilbrigðiskerfinu og huga sérstaklega að öryrkjum , fólki utan vinnumarkaðar , lágtekjufólki og ungu fólki . Undanfarna áratugi hefur heildarkostnaður við heilbrigðisþjónustu vaxið víðast hvar á Vesturlöndum , hvort sem miðað er við kostnað á mann á föstu verðlagi eða hlutfall kostnaðar af landsframleiðslu . Síðustu ár hefur hægt á kostnaðaraukningu flestra vestrænna heilbrigðiskerfa þótt kostnaðurinn aukist áfram í langflestum þeirra . 1 Opinber útgjöld vestrænna ríkja vegna heilbrigðismála hafa aukist síðustu áratugi þótt almennt hafi dregið úr opinberum vexti síðustu ár . Hið opinbera ber þó áfram langstærstan hluta heilbrigðisútgjaldanna í flestum ríkjanna og í öllum nema tveimur ( Bandaríkjunum og Mexíkó ) stendur hið opinbera undir meirihluta kostnaðarins . 1 Vaxandi hlutur heilbrigðismála í opinberum útgjöldum hefur víða torveldað stjórnvöldum að ná jafnvægi í rekstri hins opinbera . Meðal annars hefur verið brugðist við með auknu aðhaldi í fjárveitingum til heilbrigðisstofnana , takmörkun á framboði þjónustu ( til dæmis rekstri biðlista ) , einkavæðingu , endurskoðun á greiðsluþátttöku hins opinbera og aukinni þátttöku sjúklinga í kostnaði við heilbrigðisþjónustuna . 2 Aðhaldsaðgerðir stjórnvalda eru meðal ástæðna þess að bein heilbrigðisútgjöld heimilanna hafa aukist innan margra vestrænna ríkja . 1 , 2 Því hafa vaknað spurningar um hvort aðgengi að heilbrigðisþjónustunni sé í reynd jafnt eða hvort vaxandi ójafnaðar gæti í þjónustunni . Erlendar rannsóknir benda til að aukin bein útgjöld vegna heilbrigðisþjónustu og skert tryggingavernd fækki læknaheimsóknum og spítalainnlögnum . 3 - 5 Á Íslandi hefur hlutfall heilbrigðisútgjalda af vergri landsframleiðslu hækkað síðustu áratugi , en lækkaði þó frá 2000 til 2006 , einkum vegna aukinnar landsframleiðslu . Árið 2006 námu heildarútgjöld til heilbrigðismála á Íslandi 9,1% af vergri landsframleiðslu og var Ísland í 10. - 11. sæti OECD-ríkja . Sama ár nam hlutfall hins opinbera í heilbrigðisútgjöldum á Íslandi 82% og var Ísland í sjötta sæti OECD-ríkjanna í opinberu hlutfalli heilbrigðisútgjalda . 1 Íslenska heilbrigðiskerfið er að grunni til félagslegt kerfi ( socialized health system ) . Meginmarkmið slíkra kerfa er að þegnarnir hafi jafnan og greiðan aðgang að þjónustunni . 6 , 7 Í lögum um heilbrigðisþjónustu á Íslandi segir meðal annars í fyrstu grein að markmiðið sé að „ allir landsmenn eigi kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri , líkamlegri og félagslegri heilbrigði “ . 8 Þá segir í íslenskri heilbrigðisáætlun til ársins 2010 að samstaða sé um það hér á landi „ að heilbrigðisþjónustan sé að mestu leyti kostuð af almannafé . Bein útgjöld einstaklinga megi aldrei vera það mikil að þau komi í veg fyrir að fólk leiti sér nauðsynlegrar heilbrigðisþjónustu . “ 9 Opinberar tölur hérlendis leiða í ljós að bein útgjöld einstaklinga og heimila vegna heilbrigðismála hafa aukist verulega að raungildi undanfarin ár . 10 , 11 Jafnframt benda innlendar niðurstöður til að bein kostnaðarhlutdeild sjúklinga bitni á aðgengi að þjónustunni . Í rannsókn meðal fullorðinna Íslendinga kom í ljós að kostnaður var önnur algengasta ástæða þess að fólk frestaði læknisheimsókn sem það taldi þörf á ( 32% allra frestana ) . Jafnframt kom í ljós að það voru einkum yngra fólk , einhleypir og fráskildir , og tekjulágt fólk sem frestaði eða felldi niður ferð til læknis af kostnaðarástæðum . 12 Í annarri innlendri rannsókn kom fram að heildarútgjöld fjölskyldna vegna heilbrigðismála á níu mánaða tímabili og hlutfall þessara útgjalda af fjölskyldutekjum ( útgjaldabyrði ) tengdust aukinni frestun læknisþjónustu mánuðina á eftir . Nánari athugun leiddi í ljós að útgjaldabyrðin hafði meiri áhrif á frestun læknisþjónustu en sjálf upphæð útgjaldanna . 13 Samkvæmt þessum niðurstöðum virðist ekki hafa tekist sem skyldi að tryggja almenningi á Íslandi jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustunni eins og lög og heilbrigðisáætlun kveða á um , meðal annars vegna beins kostnaðar sjúklinga . Í rannsókn á útgjöldum íslenskra heimila vegna heilbrigðisþjónustu 1998 kom meðal annars í ljós að mest krónutöluútgjöld var að finna hjá fólki á miðjum aldri ( 45 - 54 ára ) , giftum og sambúðarfólki , foreldrum ungra barna , stórum heimilum , fólki í fullu starfi og fólki með háskólamenntun og háar tekjur . Þegar aftur á móti var litið til kostnaðarbyrði ( heilbrigðisútgjalda í hlutfalli við heimilistekjur ) skáru konur , eldra fólk og yngra fólk , fólk utan vinnumarkaðar , atvinnulausir og lágtekjufólk sig úr . 14 Tilgangur þessarar rannsóknar er að kanna útgjöld og útgjaldabyrði íslenskra heimila vegna heilbrigðisþjónustu . Sérstaklega er skoðað hver þróun útgjaldanna hefur verið frá 1998 til 2006 . Þá er einnig athugaður útgjaldamunur eftir samfélagshópum ( aldri , kynferði , foreldra - , atvinnu - og námsstöðu , heimilisstærð , búsetu , menntun , heimilistekjum , langvinnum veikindum og örorku ) og hvort hópamunur hafi breyst á umræddu tímabili . Efniviður og aðferðir Byggt er á gögnum úr tveimur heilbrigðiskönnunum . Annars vegar er landskönnunin Heilbrigði og lífskjör Íslendinga frá hausti 199812 og hins vegar landskönnunin Heilbrigði og aðstæður Íslendinga frá hausti 2006 . 15 Úrtak beggja kannana var dregið með tilviljunaraðferð úr hópi íslenskra ríkisborgara í þjóðskrá á aldrinum 18 - 75 ára . Báðar voru póstkannanir og byggðu á svonefndri Heildaraðferð . 16 , 17 Aðferðin felst í því að spurningalisti er sendur út allt að þrisvar sinnum á sjö vikna tímabili . Að auki er sent út ítrekunar - og þakkarkort viku eftir fyrstu útsendingu spurningalista . Í framhaldi af síðustu útsendingu spurningalista er hringt í alla sem ekki hafa skilað lista eða neitað þátttöku . Heimtur í fyrri könnuninni voru 69% , en 60% í þeirri síðari . Tölvunefnd , síðar Persónuvernd , auk Vísindasiðanefndar veittu leyfi fyrir framkvæmd kannananna . Lýðfræðileg samsetning svarendahóps og þýðis var mjög áþekk í báðum könnunum , nema hvað svörun var hærri meðal kvenna en karla og íbúa á landsbyggðinni en íbúa á höfuðborgarsvæðinu . Niðurstöður beggja kannana voru því vegnar eftir búsetu og kynferði svo þær gæfu betri mynd af þýðinu . 12 , 15 Til að meta kostnað vegna heilbrigðisþjónustu var spurt : Hver áætlar þú að sé samanlagður kostnaður vegna notkunar þinnar og heimilismanna þinna ( svo sem maka , barna og foreldra á heimili þínu ) á eftirfarandi þáttum það sem af er þessu ári ( 1998 eða 2006 ) ? a ) Komur til lækna , komur á göngu - og slysadeild og bráðamóttöku , húsvitjanir lækna ( ekki lyf ) , b ) Lyf samkvæmt lyfseðli , c ) Lyf án lyfseðils , d ) Tannlæknisþjónusta , e ) Sjúkraþjálfun , f ) Sálfræðiþjónusta , g ) Hjálpartæki ( svo sem hækjur , hjólastóll , hálskragi , spelkur , gerviútlimur ) , h ) Gleraugu ( kaup á nýjum eða viðhald ) , i ) Heyrnartæki ( kaup á nýjum eða viðhald ) , j ) Sjúkra - og hjúkrunarvörur ( til dæmis sjúkrakassi , plástur , teygjubindi , mælar af ýmsu tagi , bleyjur fyrir fullorðna ) , k ) Óhefðbundin heilbrigðisþjónusta ( svo sem hnykklæknar , svæðanudd , náttúrulyf og -lækningar , huglækningar , nálastungur , jóga ) , l ) Sjúkraflutningar ( þessi liður var einungis með í könnuninni frá 2006 ) . Rannsóknin kannaði tengsl útgjaldaliða við eftirfarandi breytur : Kynferði , aldur , hjú-skaparstöðu ( gift ( ur ) / í sambúð , í föstu sambandi / einhleyp ( ur ) , fráskilin ( n ) , ekkja / ekkill ) , foreldrastöðu ( barn 5 ára eða yngra , ekki barn 5 ára eða yngra ) , fjölda heimilismanna , atvinnustöðu ( ekki í starfi , hlutastarf , fullt starf ) , námsstöðu ( í skóla , ekki í skóla ) , atvinnuleysi ( atvinnulaus nú , ekki atvinnulaus nú ) , búsetu ( höfuðborgarsvæði , landsbyggð ) , menntun ( grunnskóla - , gagnfræða - eða landspróf , sérskóla - eða stúdentspróf , háskóla-stigspróf ) , heimilistekjur ( árstekjur í krónum árið 2005 ) , örorku ( 75% ) og langvinna sjúkdóma / kvilla ( svarendur gáfu upp hvort þeir hefðu haft einhvern af 48 langvinnum sjúkdómum og kvillum , og hvort læknir hefði staðfest það , svo sem astma , þrálát húðútbrot , háan blóðþrýsting , heilablóðfall , krabbamein í lungum , sykursýki , þrálátan verk í mjóbaki og alkóhólisma ) . Við úrvinnslu gagna var notast við tölfræðifor-ritið SPSS . Útgjaldatölur hvers heimilis voru reiknaðar á ársgrundvelli samkvæmt formúlunni Y = ( X / k-l ) * 365 , þar sem Y eru framreiknuð ársútgjöld , X eru útgjöldin til þess dags þegar spurningalista er svarað , k er raðnúmer dagsins ( frá áramótum ) þegar viðkomandi spurningalisti er móttekinn og l er áætlaður dagafjöldi milli útfyllingar og móttöku lista ( l er áætlað þrír dagar ef listi er móttekinn á mánudegi , en annars tveir dagar ) . 14 Meðaltals - og prósentutöflur voru settar upp til að kanna meðalútgjöld vegna þjónustuþátta , og hlutfall útgjalda af heimilistekjum . Hópamunur á útgjöldum var metinn með t-prófi þegar hópar voru tveir og F-prófi þegar hópar voru þrír eða fleiri . Niðurstöður Bein heildarútgjöld heimilis vegna heilbrigðismála árið 2006 voru mjög breytileg . Lægst voru þau 0 krónur , en hæst rúmar 402.000 krónur ( staðalfrávik : 67.600 ) . Útgjöldin jukust að raungildi um 29% á tímabilinu frá 1998 til 2006 , úr tæpum 82.000 að meðaltali í tæp 106.000 . Ef óhefðbundin heilbrigðisþjónusta er undanskilin jukust raunútgjöld heimilanna um tæp 27% á tímabilinu ( úr 79.000 í 100.000 ) . Jafnframt hækkaði kostnaðarbyrði heimila ( heilbrigðisútgjöld í hlutfalli við heildartekjur heimilis ) úr 1,82% að meðaltali árið 1998 í 2,52% árið 2006 . Heilbrigðisútgjöldin 2006 samsvöruðu tæplega 39.000 krónum á hvern heimilismann að meðaltali ef allt er meðtalið , en tæplega 37.000 ef óhefðbundin heilbrigðisþjónusta er undanskilin . Nánar tiltekið námu meðalútgjöld 2006 vegna læknisþjónustu 16.778 krónum á heimili ( 6064 krónum á heimilismann ) , lyfseðilskyldra lyfja 20.314 krónum á heimili ( 7737 krónum á heimilismann ) , tannlæknisþjónustu 26.840 krónum á heimili ( 9467 krónum á heimilismann ) , sjúkraþjálfunar 6284 krónum á heimili ( 2234 krónum á heimilismann ) , og sálfræðiþjónustu 2633 krónum á heimili ( 996 krónum á heimilismann ) . Samkvæmt töflu I varð raunaukning í öllum liðum heilbrigðisútgjalda heimilanna á tímabilinu , langmest í sálfræðiþjónustu ( 120% ) og óhefðbundinni heilbrigðisþjónustu ( 104% ) , en raunaukning var einnig mikil í sjúkraþjálfun ( 49% ) og lyfjum án lyfseðils ( 43% ) . Minnst var raunaukning heilbrigðisútgjalda heimilanna í tannlæknisþjónustu ( 15% ) . Þá sýnir tafla I að innbyrðis hlutdeild útgjaldaliða breyttist lítið milli 1998 og 2006 . Þó varð lyfjakostnaður stærsti útgjaldaliður heimilanna 2006 ( en var í öðru sæti 1998 ) , en tannlæknakostnaður lenti í öðru sæti 2006 ( var í fyrsta sæti 1998 ) . Tafla II sýnir hvernig ársútgjöld heimila vegna heilbrigðismála skiptust eftir helstu útgjaldaliðum og hópum árið 2006 . Taflan sýnir meðal annars að tannlæknakostnaður var hæstur hjá 45 - 54 ára og lægstur meðal 65 ára og eldri . 55 - 64 ára höfðu hæst útgjöld vegna lyfja . Giftir / sambúðarfólk höfðu hæst heimilisútgjöld hjúskaparstétta í öllum útgjaldaliðum , en ekkjufólk hafði lægst útgjöld . Samband var milli fjölda heimilismanna og heimilisútgjalda í flestum útgjaldaliðum . Heimili skólafólks vörðu minna fé í lyf og læknisþjónustu en önnur heimili . Heimili atvinnulausra vörðu mun minna fé í tannlækningar og tæki og lyfjabúðarvörur en önnur heimili . Heimili háskólamenntaðra vörðu meira fé í tannlækningar en önnur heimili og hátekjuheimili vörðu meira fé í tannlækningar , lyf , tæki og lyfjabúðarvörur og læknisþjónustu . Tafla III sýnir heildarútgjöld vegna heilbrigðis-mála á ársgrundvelli 2006 eftir hópum ( að undan-skilinni óhefðbundinni heilbrigðisþjónustu ) . Taflan sýnir mest heimilisútgjöld hjá fólki á aldrinum 45 - 54 ára en minnst hjá elsta aldurshópnum ( 65 ára eða eldri ) . Meðal hjúskaparstétta voru heimilisútgjöld giftra / sambúðarfólks hæst , en ekkjufólks lægst . Þeir sem áttu barn fimm ára eða yngra höfðu lægri heimilisútgjöld en þeir sem ekki áttu svo ungt barn . Eins og við var að búast hækkuðu útgjöld vegna heilbrigðismála með fjölgun heimilismanna . Atvinnulausir höfðu lægri útgjöld en þeir sem ekki voru atvinnulausir . Af einstökum tekjuhópum vörðu heimili tekjulægsta hópsins minnstu fé , en tekjuhæsta hópsins mestu . Þá voru heimilisútgjöld langveikra og öryrkja umtalsvert hærri en annarra . Þegar heilbrigðisútgjöld heimila eru athuguð skiptir krónutalan ekki aðeins máli heldur ekki síður kostnaðarbyrðin , það er hlutfall útgjalda af heimilistekjum . Tafla III sýnir þetta hlutfall í einstökum hópum . Samkvæmt töflunni vörðu heimili kvenna meiru ( 2,89% ) af tekjum sínum til heilbrigðismála en heimili karla ( 2,21% ) . Þá vekur athygli hátt hlutfall heilbrigðisútgjalda af heimilistekjum yngsta fólksins ( 3,35% ) , og einnig fólks á aldrinum 65 ára og eldri ( 2,83% ) . Þá báru heimili einhleypra og fráskilinna meiri byrðar ( 3,18% og 3,06% ) en heimili annarra hjúskapar-hópa . Meðalstór heimili báru minni byrðar en lítil eða stór heimili . Heimili fólks utan vinnumarkaðar báru meiri byrðar ( 4,05% ) en heimili útivinnandi fólks . Heimili námsmanna vörðu einnig meiru af tekjum sínum til heilbrigðismála en önnur heimili . Heimili atvinnulausra báru hærra hlutfall heilbrigðisútgjalda ( 3,77% ) en heimili annarra . Þá báru heimili grunnskólamenntaðra meiri byrðar en heimili framhalds - og háskólamenntaðra . Þá vekja sérstaka athygli háar kostnaðarbyrðar lágtekjufólks vegna heilbrigðisþjónustu ( 4,80% ) samanborið við aðra tekjuhópa ( 2,09% og 1,37% ) . Loks sýnir tafla III að heimilisútgjöld langveikra ( 3,07% ) voru hærri en annarra , en þó sérstaklega öryrkja sem vörðu 6% af heildartekjum heimilis síns til heilbrigðismála . Samanburður á kostnaðarbyrði einstakra hópa ( heilbrigðisútgjöldum heimilis sem hlutfalls af heildartekjum heimilis ) milli áranna 1998 og 2006 leiðir almennt í ljós svipaðan mun milli hópa ( tölur árið 1998 eru ekki sýndar í töflu ) . Þó er rétt að nefna að kostnaðarbyrði yngra fólks ( 18 - 24 ára ) jókst mikið á tímabilinu , eða úr 2,50% af heimilistekjum 1998 í 3,35% 2006 . Hins vegar lækkaði kostnaðarbyrði eldra fólks ( 65 og eldri ) og ekkjufólks ( úr 3,14% og 4,22% árið 1998 í 2,83% og 2,14% árið 2006 ) . Þá höfðu barnaforeldrar marktækt hærri kostnaðarbyrði vegna heilbrigðismála en aðrir 1998 , en munurinn var ekki marktækur ( og raunar í gagnstæða átt ) 2006 . Kostnaðarbyrði námsmanna hækkaði á tímabilinu ( úr 2,40% í 3,12% ) og staða þeirra reyndist marktækt lakari en annarra 2006 . Sömuleiðis hækkaði kostnaðarbyrði atvinnulausra ( úr 3,28% í 3,77% ) . Þá báru grunnskólamenntaðir meiri kostnaðarbyrðar en aðrir menntunarhópar 2006 ( 3,09% ) , en 1998 var ekki marktækur munur á kostnaðarbyrði menntunarhópanna . Umræða Samkvæmt rannsókninni jukust raunútgjöld íslenskra heimila vegna heilbrigðismála um 29% á tímabilinu 1998 - 2006 og kostnaðarbyrði heimilanna jókst . Stærstu útgjaldaliðir 2006 voru lyf , tannlæknisþjónusta , tæki og lyfjabúðarvörur , og læknisþjónusta ( í þessari röð ) . Athygli vekur að hækkun raunútgjalda 1998 - 2006 var minnst í tannlæknisþjónustunni ( 15% ) . Engu að síður var hópamunur á heimilisútgjöldum 2006 mikill í tannlæknisþjónustunni , enda almenn tryggingavernd ekki fyrir hendi þar eins og í læknisþjónustunni . Mest heimilisútgjöld í krónum vegna heilbrigðismála var að finna hjá fólki á miðjum aldri ( 45 - 54 ára ) , giftum / sambúðarfólki , þeim sem ekki höfðu ung börn á framfæri , stórum fjölskyldum , þeim sem ekki voru atvinnulausir , fólki með háar tekjur , langveikum og öryrkjum . Þegar litið var til kostnaðarbyrði blasti við nokkuð önnur mynd . Mestar byrðar báru heimili kvenna , yngra og eldra fólks , einhleypra og fráskilinna , minni heimili , heimili fólks utan vinnumarkaðar og atvinnulausra , námsmanna , fólks með litla menntun og lágar tekjur , og heimili langveikra og öryrkja . Þessar niðurstöður eru hliðstæðar erlendum niðurstöðum . 18 - 21 Þyngstar kostnaðarbyrðar allra hópa báru heimili lágtekjufólks ( 4,80% ) og öryrkja ( 5,98% ) . Samanburður á kostnaðarbyrði heimila milli áranna 1998 og 2006 sýnir versnandi stöðu ungs fólks , skólafólks , atvinnulausra og fólks með minnsta menntun , en batnandi stöðu eldra fólks , ekkjufólks og barnaforeldra . Öðru hverju við áramót endurskoða heilbrigðisyfirvöld reglur um komugjöld sjúklinga , hámarkskostnað og afsláttarkort . Þar að auki endurskoða yfirvöld á ýmsum tímum reglur um greiðsluþátttöku sjúklinga vegna lyfseðilsskyldra lyfja , þjálfunar , tannlækninga , sjúkraflutninga og fleiri þátta . Um áramótin 2008 - 2009 urðu talsverðar hækkanir á komugjöldum einstaklinga til sérfræðinga og vegna rannsókna og aðgerða , auk þess sem tekið var upp nýtt 6000 króna innlagnargjald á sjúkrahús ( komugjöld á heilsugæslustöðvar og til heimilislækna á dagvinnutíma voru þó óbreytt ) . Breytingarnar voru umdeildar 22 , 23 og meðal fyrstu verka nýs heilbrigðisráðherra var að afnema innlagnargjaldið og tók ný gjaldskrá gildi strax 4. febrúar 2009 . Þetta dæmi undirstrikar að ákvarðanir stjórnvalda um greiðsluþátttöku sjúklinga eru hápólitískar , enda snerta þær grundvallarmarkmið um jafnan aðgang landsmanna að heilbrigðisþjónustunni . Færa má rök fyrir því að gjöld sjúklinga í íslenska heilbrigðiskerfinu séu komin á varasamt stig með hliðsjón af markmiðinu um jafnt aðgengi . Nýlegar rannsóknir hérlendis sýna að þeir sem hafa hærri krónutöluútgjöld vegna heilbrigðismála , og þó einkum þeir sem hafa hærra hlutfall heilbrigðisútgjalda af heimilistekjum , fresta frekar en aðrir læknisþjónustu þó þeir telji sig hafa þörf fyrir þjónustuna . 13 Sérstaka athygli vekur kostnaðarbyrði öryrkja , lágtekjufólks , fólks utan vinnumarkaðar og ungs fólks . Með reglum um kostnað sjúklinga vegna læknishjálpar , tannlæknisþjónustu , lyfja og þjálfunar hefur verið lögð sérstök áhersla á að halda í skefjum kostnaði vegna þjónustu barna , lífeyrisþega ( aldraðra og öryrkja ) og hópa langveikra . Þörf virðist á heildstæðari tryggingaverndarstefnu . Þannig virðist sem tryggingavernd öryrkja sé alls ófullnægjandi ( þrátt fyrir gildandi almennar reglur ) og ástæða til að auka enn frekar vernd þessa hóps . Þá nýtur lágtekjufólk og fólk utan vinnumarkaðar ekki sömu tryggingaverndar og aldraðir og öryrkjar þrátt fyrir háa kostnaðarbyrði vegna heilbrigðisþjónustu . Sama er að segja um ungt fólk sem náð hefur 18 ára aldri . Full ástæða virðist til að endurskoða tryggingavernd þessara hópa við læknis - og tannlæknisþjónustu , þjálfun og lyfjakostnað . Jafnframt er þörf á að leiðrétta það misræmi að tryggingaverndin fer eftir því til hvaða starfsstéttar í sérfræðiþjónustu sjúklingar leita . Nægir þar að nefna misræmið í tryggingaverndinni þegar farið er til tannlæknis eða einhvers sérfræðilæknis , eða þegar farið er til sálfræðings eða geðlæknis . Þá er þörf á að endurskoða misræmi í tryggingavernd nauðsynlegra lyfseðilsskyldra lyfja , og nægir þar að nefna misræmið milli tryggingaverndar þeirra sem eru á hjartalyfjum og þurfa að standa undir hluta kostnaðar , og hinna sem taka krabbameinslyf sér að kostnaðarlausu . 24 Loks er full ástæða til að endurskoða gildandi reglur og framkvæmd varðandi endurgreiðslur samanlagðra heilbrigðisútgjalda heimila , en mjög fá heimili sækja um og fá slíkar endurgreiðslur . Stjórnvaldsákvarðanir er varða hækkanir á komugjöldum og öðrum þjónustukostnaði sjúklinga og takmarkanir á endurgreiðslu vegna lyfja eru iðulega teknar án þess að fram fari greining á áhrifum breyttrar skipanar , meðal annars með tilliti til kostnaðar sjúklinga og aðgengis að þjónustu . Þörf er á frekari rannsóknum hérlendis á heilbrigðisútgjöldum einstakra hópa ( svo sem aldurshópa , atvinnuhópa , tekjuhópa , langveikra og öryrkja ) eftir útgjaldaliðum og áhrifum útgjaldanna á notkun og aðgengi hópanna að heilbrigðisþjónustunni . Þá er þörf á því hérlendis að komið verði á laggirnar skipulegri söfnun og úrvinnslu gagna um veikindi og sjúkdóma , þjónustukostnað og þjónustunotkun , bæði almennt og í einstökum hópum , svo að rannsaka megi afleiðingar stjórnvaldsaðgerða og annarra áhrifaþátta og fylgjast með breytingum á kostnaði , þjónustunotkun og aðgengi að þjónustu yfir tíma . Þannig væri hægt að leggja traustari grundvöll en verið hefur undir heilbrigðismálaumræðu og stjórnvaldsaðgerðir í heilbrigðismálum hérlendis og leggja raunverulegt mat á hvort við nálgumst eða fjarlægjumst á hverjum tíma þau megin - markmið sem íslenska heilbrigðiskerfinu hafa verið sett . Heilbrigðiskannanirnar Heilbrigði og lífskjör Íslendinga og Heilbrigði og aðstæður Íslendinga hlutu styrki frá Rannsóknarráði Íslands ( Vísindasjóði / Rannsóknasjóði ) og Rannsóknasjóði Háskóla Íslands .