Flaug frá Kaupmannahöfn til Kænugarðs ( Kiev ) höfuðborgar Úkraínu klukkan 09.15 með SAS . Flugferðin tók um tvær klukkustundir . Nokkur röð var við passaskoðun á flugvellinum . Öllum var skylt að fylla út skrásetningarblað en greinilega skipti engu , hvað var skrifað á það . Sá , sem skoðaði passann minn , gat örugglega ekki lesið það , sem ég skrifaði en vildi samt , að ég fyllti út alla reiti . Fulltrúi frá ATA-ráðstefnunni – Atlantic Treaty Association – tók á móti okkur , ráðstefnugestum með flugvélinni frá Kaupmannahöfn . Að komast fljúgandi til Kænugarðs er ókleift að einum degi frá Íslandi , að minnsta kosti á þessum árstíma . Á ráðstefnugestum skildist mér , að fleiri hefðu ekki komist í einum áfanga frá heimavelli . Frá Brussel er til dæmis unnt að komast í gegnum München , Prag eða Kaupmannahöfn . Yfirbragðið á flugvellinum og kringum hann var dæmigert fyrir fyrrverandi ráðstjórnarríki . Breyting frá því tíma kommúnismans birtist þó í glæsilegum bifreiðum . Norðmaður búsettur í borginni sagði mér , að á götum Kænugarðs væru fleiri glæsivagnar en í Ósló . Strætisvagninn , sem flutti okkur inn í borgina frá flugvellinum , var hins vegar ekki lystikerra . Breiðgata virðist þráðbein 16 km frá flugvellinum inn til borgarinnar . Þar má aka á 130 km hraða og mun það vera eina hraðbrautin í landinu . Við fórum ekki svo hratt en komumst á leiðarenda til hótelanna á um 40 mínútum . Hótelin heita Rus og President og voru glæsihótel á tíma ráðstjórnarinnar . Stefán Einar Stefánsson , formaður Varðbergs , kom síðdegis til borgarinnar frá Póllandi , þar sem hann hafði verið á vegum Háskólans í Reykjavík og flutt fyrirlestra við háskólann í Katovitse . Síðdegis hittum við Stefán Einar Konstyantyn Malovanyy , ræðismann Íslands , Kateryna Pereviazko , aðstoðarkonu hans og túlk . Þau sýndu okkur útibú Bank of Lviv í borginni , en Margeir Pétursson og félag hans er eigandi bankans . Höfuðstöðvar hans eru í borginni Lviv við vesturlandamæri Úkraínu . Við fórum einnig í skrifstofu ræðismannsins . Aðalfundur ATA hófst klukkan 09.00 í hótel Rus og stjórnaði Karl Lamers , forseti samtakanna , fundinum . Hann er kristilegur þingmaður frá Heidelberg í Þýskalandi og sagðist nýkominn úr harðri kosningabaráttu . Fyrir fjórum árum hefði hann unnið með rúmlega 500 atkvæðum en að þessu sinni með rúmlega 10.000 atkvæðum , svo að hann var ánægður með stöðu sína . Lamers er einnig virkur í þingmannasamtökum NATO og er þar formaður pólitísku nefndarinnar . hann var kjörinn forseti ATA á ársfundinum í Berlín 2008 . Lamers hefur meðal annars barist fyrir því , að efnt verði til NATO-dags í NATO-ríkjunum og samstarfsríkjum þeirra eins og t.d. Úkraínu og tóku gestgjafar okkar í Kænugarði hugmynd Lamers mjög vel . 42 félög eiga aðild að ATA og í kosningunum á ársfundinum greiddu 37 atkvæði . Lamers vill , að ATA láti meira að sér kveða á Miðjarðarhafssvæðinu . Í umræðum um tillögu hans kom í ljós , að ýmsir krefjast að vera þar í forystu og ekki er allt sem sýnist í því efni . Sameiginleg niðurstaða náðist þó að lokum . Samtök um vestræna samvinnu hafa átt aðild að þessum samtökum frá stofnun sinni 1958 . Ársfundur ATA var haldinn árið 1982 á Íslandi og enn eru menn í hópnum , sem minnast komu sinnar til Íslands af því tilefni . Næsti ársfundur verður í Albaníu að ári . Að loknum aðalfundinum hófst síðan 55. ársfundur ATA í hátíðarsal hótel President . Á þeim tíma sem árfundurinn var settur var enginn utanríkisráðherra í Kiev , svo að aðstoðarutanríkisráðherra tók til máls af hálfu stjórnvalda í landinu auk þess sem sýnt var ávarp forseta landsins á myndbandi , en hann var sjálfur staddur erlendis . Stjórnmál í Úkraínu eru flókin og torskilin . Síðar í frásögn minni héðan ætla ég að reyna að bregða ljósi á þau . Deginum lauk með móttöku í sendiráði Bandaríkjanna í Kænugarði . Ársfundur ATA stóð allan daginn og fram á kvöld . Umræður snerust um þróun alþjóðamála frá sjónarhóli NATO . Bandalagið hefur tekið miklum breytingum og er enn að breytast . Á leiðtogafundi þess í Strassborg / Kehl tilefni af 60 ára afmælinu sl. vor var ákveðið að endurskoða meginmarkmið eða heildarstefnu bandalagsins ( strategic concept ) og virkja sem flesta í því skyni . Ætlunin er að endurskoðuninni ljúki fyrir leiðtogafund NATO í Lissabon á næsta ári . Sérstökum hópi sérfræðinga ( expert group ) undir formennsku Madeleine Albright , fyrrverandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna , hefur verið falið að stofna til samráðs og funda um málið í einstökum ríkjum og leggja tillögur fyrir Anders Fogh Rasmussen , framkvæmdastjóra NATO . Efnir sérfræðinganefndin meðal annars til funda í fjórum NATO-ríkjum , þar á meðal í Noregi í janúar 2010 . Ekki hefur verið kynnt opinberlega hvernig íslensk stjórnvöld ætla að standa að mótun stefnu Íslands í málinu . Óhjákvæmilegt er að þau komi að sjónarmiðum , sem taka mið af íslenskum hagsmunum . Innan ríkisstjórnarinnar eru menn ekki sammála um afstöðuna til NATO frekar en annað . Spyrja má , hvort vinstri-grænir muni knýja á um að koma friðlýsingarsjónamiðum sínum á framfæri við þessa nýju stefmörkun NATO . Hvað segir formaður utanríkismálanefndar alþingis um málið ? Ætlar hann að taka það til umræðu á vettvangi nefndarinnar ? Þótt Ísland ráði ekki yfir herafla , eiga Íslendingar að sjálfsögðu að láta sig heildarstefnu NATO varða . Hitt er einnig ljóst , að landvarnir í orðsins fyllstu merkingu , það „ territorial defence “ , eru á undanhaldi fyrir annars konar vörnum . Að þessu leyti hefur bilið milli Íslands sem ríkis án eigin herafla og annarra ríkja minnkað og framlag Íslands með störfum landhelgisgæslu , lögreglu , rekstri flugvalla , hjúkrunarstörfum eða öðrum borgaralegum störfum hefur fengið nýtt og meira gildi en áður . Í þessu ljósi á Ísland hiklaust að láta að sér kveða , þegar heildarstefna NATO er endurskoðuð . Afgani ávarpaði ATA-fundinn og greindi frá þróun mála í heimalandi sínu . Hann taldi myndina of dökka í fjölmiðlum , þótt vissulega væri við mikinn vanda að etja , væri margt á réttri leið . Mestu skipti að auðvelda Afgönum að breyta þjóðfélagi sínu , opna það og veita borgurunum meira svigrúm til að lifa í friði . Hann sagði , að ekki þyrfti að undra , að lögreglumenn eða hermenn með um 80 dollara í mánaðarlaun reyndu að afla sér annarra tekna , þegar húsaleiga væri milli 200 og 300 dollarar á mánuði . Hið sama ætti við um embættismenn með 100 dollara í laun á mánuði . Spilling innan opinbera kerfisins mundi hverfa með betra efnahagsástandi . Efnt var sérstaks fundar um samskipti Rússlands og Úkraínu og þróun mála í Rússlandi . Á leiðatogafundi NATO í Búkarest fyrir nokkrum árum var samþykkt að bjóða Úkraínu velkomna í bandalagið , þegar Úkraínumenn vildu . Í Úkraínu eru 60% íbúanna andvígir NATO-aðild . Bandalagið hefur þá mynd í huga fólks að vera árásarbandalag , ekki sé unnt að ræða um hernaðarbandalag í þeim anda , að það sé aðeins til varnar . Þetta er sama mynd og Rússar gera sér af bandalaginu . Hafi skoðanir af þessu tagi átti við rök að styðjast á tíma kalda stríðsins , eru þær út í hött nú á tímum . Á ATA-fundinum var hvað eftir annað ítrekað , að þriðja ríki ætti ekki að hlutast til um ákvörðun þjóðar , hvort hún vildi ganga í NATO eða ekki . Með þessu var vísað til ítrekaðra yfirlýsinga rússneskra ráðamanna um , að Úkraína eigi ekkert erindi í NATO og aðild landsins væri ögrun við Rússa . Forsetakosningar verða í Úkraínu í janúar og hvarvetna má þegar sjá auglýsingaskilti til kynningar á helstu frambjóðendum . Allt bendir til þess , að forsetinn Viktor Yushsjenko , tapi , hvort forsætisráðherrann , Yulia Tymoshenko , eða fulltrúi þess flokks , sem vill eiga náið samstarf við Rússa , Viktor Yanukovystj , nær kjöri er óvíst . Hvarvetna má sjá áróðursskilti með orðunum : Þeir brjóta niður ! Hún er að störfum ! Hún er Úkraína . „ Hún “ er hér Yulia Tymoshenko . Andstæðingar hennar gerðu gys að þessum auglýsingum með gagnáróðri . Þá fóru stuðningsmenn hennar af stað og hótuðu málaferlum til að stöðva þá neikvæðu herferð , en breyttum um stefnu , þegar bent var á að bannið endurspeglaði aðeins einræðishneigð forsætisráðherrans . ( Hér á landi hafa menn kynnst því hjá Steingrími J. Sigfússyni , að hann unir því illa , að gert sé grín að sér í kosningabaráttu . ) Víst er , að samband Úkraínu og Rússlands hvílir eins og mara á Úkraínumönnum . Um mikla gagnkvæma hagsmuni er að ræða en einnig mörg óleyst erfið vandamál , eins og að draga landamæri . Meðal annars er deilt um yfirráð á Krímskaga , sem Krútsjóff „ gaf “ Úkraínumönnum á sínum tíma . Úkraínustjórn heimilaði Rússum að halda úti flota sínum frá Svartahafshöfninni Sevastopol , þaðan var herskipum beitt gegn Georgíu fyrir ári . Óttast margir , að Rússar færi sig upp á skaftið á Krímskaga með sömu rökum og gegn Georgíu , að þar séu margir Rússar og rússneskum stjórnvöldum sé skylt að gæta hagsmuna þeirra og öryggis . Úkraínska er náskyld rússnesku , álíka skyld og færeyska íslensku , segja kunnáttumenn . Margir Úkraínumenn vinna í Rússlandi og fjölskyldubönd skapa sérstakan vanda , þegar rætt er um skil milli landanna . Innan Úkraínu eru viðhorf ólík eftir því hvort menn búa í vesturhluta landsins eða austurhlutanum . Þeir , sem líta á sig sem Úkraínumenn er mikið í mun að lögð sé rækt við tungu þeirra og litið á rússnesku sem annað tungumál en ekki jafnháa sem ríkistungu í Úkraínu . Bandaríkjamenn reyna að þræða einstigi á milli Rússa og Úkraínumanna . Bandaríkjamenn muna áreiðanlega , hve illa Úkraínumenn tóku því , þegar George Bush eldri , Bandaríkjaforseti , átti stutta viðdvöl í Kænugarði á heimleið frá Moskvu í þann mund , sem Sovétríkin voru að hrynja , og líkti Úkraínu við Kaliforníu innan Bandaríkjanna . Var það talið til marks um algjört skilningsleysi Bandaríkjastjórnar á sjálfstæðisþrá Úkraínumanna , þótt þeir hefðu lotið erlendu valdi um margar aldir . Þeir sætti sig ekki við að vera líkt við ríki innan Bandaríkjanna . Á ATA-fundinum kom fram skilningur á því , að Barack Obama og stjórn hans vildi tryggja eldflaugavarnir á annan veg en með stöðvum í Tékklandi og Póllandi , hins vegar hefði verið staðið ákaflega klaufalega að því að kynna ákvörðunina . Minntu ummæli manna á fundinum um það á orð , sem féllu , þegar Bandaríkjamenn kynntu brottför varnarliðs síns frá Íslandi . Þróun mála innan Rússlands er á þann veg um þessar mundir , að líklegt er , að stjórnvöld þar vilji vingast við Vesturlönd en frá 2005 hafi þau fylgt óvildarstefnu . Hver er ástæðan ? Jú , elítan í Rússlandi á undir högg að sækja vegna fjárhagsvandræða ríkisins , sem endurspeglast meðal annars í því að verð hlutabréfa hefur lækkað um 75% í kauphöllinni í Moskvu . Að ímynda sér eins og einhverjir gerðu fyrir viku , að rússneska ríkið hefði burði til að veita íslenska ríkinu lán , endurspeglar í besta falli þekkingarleysi . Fyrr á þessu ári hafði Dmitri Pankin , aðstoðarfjármálaráðherra Rússa , sagt , að Rússar gætu ekki veit þetta lán núna , kannski seinna . Rússar eiga fullt í fangi með að bjarga sjálfum sér . Einn ræðumanna á ATA-fundinum sagði , að fram eftir tíunda áratug síðustu aldar hefðu menn ef til vill getað gert sér rökstuddar vonir um , að Rússar vildu laga sig að samstarfi við Vesturlönd með því að taka upp lýðræðislega stjórnarhætti . Sá tími væri því miður liðinn og utan Rússlands yrðu menn að átta sig á því og umgangast Rússa í samræmi við það . Fram kom , að áhyggjur rússnesku elítunnar af þróun mála í Úkraínu ætti rætur að rekja til þess , að hún óttaðist , að festi lýðræði þar rætur og þróaðist með vaxandi þátttöku allrar þjóðarinnar í stjórn eigin mála , færðist lýðræðisbylgjan nær Moskvu og hún væri rússnesku elítunni jafnvel enn hættulegri en peningaskorturinn . Fréttir bárust um , að Barack Obama hefði fengið friðarverðlaun Nóbels . Vakti hún undrun , fleiri spurningar en svör . Þennan dag var farið í skoðunarferð um Kænugarð en í borginni búa um 5 milljónir manna af 47 milljónum íbúa Úkraínu . Saga borgarinnar hefst með kristnitöku árið 989 og hefur þar örugglega gætt áhrifa frá Ólafi Tryggvasyni , sem sendi menn til austurs og vesturs til að boða kristna trú . Heimildir eru til um ferðir Leifs Eiríkssonar til Grænlands og Vínlands og hafa fundist minjar um Eirík rauða og hans fólk á Grænlandi og víkinga á Nýfundnalandi . Hið sama verður ekki ekki sagt um víkingaferðir til Kænugarðs , þótt vitað sé að Þorvaldur víðförli hafi verið þar á ferð . Konstyantyn Malovanyy , ræðismaður , hefur mikinn áhuga á þessu máli og sömu sögu er að segja um Margeir Pétursson . Hafa þeir ýtt undir fræðilegar rannsóknir til að finna staðfestingu á ferðum Þorvalds í Kænugarði og nágrenni hans . Vafalaust finnast slíkar heimildir en leiðsögumenn láta víkingaferða til Kænugarðs einskis getið þegar þeir segja frá Jaróslav hinum vitra og kristnitökunni . Í hjarta Kænugarðs er Sofíu-kirkjan , sem staðið hefur allt frá 11. öld og skemmdist ekki í síðari heimsstyrjöldinni . Hefur hún verið sett á heimsminjaskrá UNESCO en í henni er að finna gröf Jaróslavs hins vitra . Skammt frá Sofíu-kirkjunni er Mikaels-kirkja . Vegna yfirbragðs hennar mætti ætla , að hún væri einnig aldagömul , en þegar betur er að gáð var hún reist fyrir níu árum . Þar stóð áður kirkja , sem kommúnistar eyðilögðu , því að þeir ætluðu að reisa þar byggingu sjálfum sér til dýrðar . Úti við ána Dnjepr er mikill helgistaður , gamalt klaustur , sem reist er var í tenglsum við hella á árbakkanum , þar sem munkar bjuggu og stunduðu bænir . Þetta svæði er einnig á heimsminjaskrá UNESCO en hið sama verður ekki sagt um stríðsminjasafn , sem stendur ekki langt frá og yfir því gnæfir riastytta úr stáli , Móðir jörð , sem reist var á Brezhnev-tímanum , árið 1981 . Vilja Úkraínumenn láta þess getið , að þessi óskapnaður hafi verið reistur , án þess að ákvörðunin hafi verið borin undir þjóðina . Á svæðinu eru minnismerki til heiðurs þeim , sem féllu í heimsstyrjöldinni síðari auk sérstaks safns um Afganistanstríðið . Við gengum niður götu , þar sem listamenn sýndu verk , þótt farið væri að kula . Kalla Úkraínumenn þetta Montmarte Kænugarðs til samanburðar við þann stað í París . Fylgdarmaður minn sagði að verðlag á myndum og munum væri langt umfram það , sem venjulegur Úkraínumaður gæti leyft sér . Ég hafði orð á því við hann , að hvergi hefði ég séð svo marga glæsibifreiðar , svo að eitthvað hefðu menn handa á milli , sem gætu ekið þeim . Við fórum ekki um Baby Yar , en þar myrtu nasistar tugi þúsunda gyðinga , eftir að þeir hernámu Kænugarð . Voru þeir reknir að jarðfalli í borginni , skotnir á barmi þess og síðan mokað yfir . Á tíma ráðstjórnarinnar , það er sovéttímanum , var um árabil þagað yfir þessum hörmungum en síðan rofnaði þagnarmúrinn . Skáldið Yevtúsjenkó orti ljóð um Baby Yar , sem fór um heimsbyggðina , og Dmitri Sjostakóvits samdi tónlist til minningar um þá , sem drepnir voru í Baby Yar . Fjöldi gyðinga bjó í Kænugarði með leyfi Rússakeisara , en hann vildi halda gyðingum frá Moskvu heimilaði þeim þess vegna að setjast að í Kænugarði . Um kvöldið fórum við í óperuna , gamalt , glæsilegt hús og sáum Ástardrykkinn eftir Donnizetti . Úr hótelgluggum mátti um klukkan 22.00 sjá rakettum skotið á loft . Við töldum víst , að þar væru menn að fagna sigri Úkraínumanna á Bretum í undanúrslitum heimsmeistarakeppninnar í knattspyrnu fyrr um kvöldið . Hitt kann einnig vel að vera , að einhverjir hafi ekki síður fagnað því , að Þjóðverjar höfðu betur en Rússar í þeirra leik . Laugardagurinn var bjartur en svalur í skugganum og andkaldur í morgunsárið . Það rigndi hins vegar mikið að morgni sunnudags , þegar við ókum út á flugvöll . Haustið komið var okkur sagt , en við undruðumst , hve veðráttan hafði verið fjölbreytt þessa fáu daga frá um 20 stiga hita að frostmarki . Brottförin gekk vel og SAS-vélin til Kaupmannahafnar lagði af stað á áætlun klukkan 13.15 . Í Kænugarði er blöðum dreift á ensku og gefa umræður í þeim til kynna , að hart sé tekist á í stjórnmálum og rætt opinskátt um menn og málefni . Ég hafði orð á þessu við útlending , búsettann í Kænugarði . Hann sagði hinar hörðu umræður ekki aðeins birtast í þessum blöðum , því að þær settu ekki síður svip á úkraínsk blöð og sjónvarpsumræður . Er það ekki til marks um , að lýðræði hafi fest rætur ? Í Rússlandi eru þeir myrtir , sem gagnrýna valdhafana . Dagarnir í Kænugarði voru fróðlegir og ánægjulegir . Að hafa fengið tækifæri til að fá smá nasasjón af stöðu mála með því að ræða við heimamenn sjálfa og heyra sjónarmið þeirra er ómetnalegt til skilnings á því , sem gerist næstu mánuði . Stjórnmál í Úkraínu verða mikið til umræðu utan landsins næstu mánuði , því að forsetakosningarnar og úrslit þeirra segja mikið um þróun mála í landinu sjálfu og ekki síður í Rússlandi . Hér því um að ræða mál , sem snertir framvindu evrópskra stjórnmála og alþjóðamála .