Pólskir ríkisborgarar hafa hjálpað mikið til við uppbyggingu atvinnulífs á Íslandi síðustu ár og eru þeir um 42% erlendra ríkisborgara í landinu en 66% þeirra sem nýtt hafa sér Evrópureglur til að þiggja íslenskar bætur meðan leita sér að vinnu erlendis . Áður en atvinnuleysi fór að aukast hér á landi hafði þeim sem nýta sér EES reglur til að vera á íslenskum atvinnuleysisbótum erlendis fjölgað hratt . Á sama tíma hefur þeim sem nýta sér samsvarandi rétt til að leita sér vinnu hér á landi um leið og þeir þiggja bætur frá erlendum ríkjum fækkað . Frá árinu 1994 hafa 1.458 nýtt sér þá heimild hér á landi , þar af eru 932 , eða 64% þeirra , danskir ríkisborgarar . Á móti hafa samtals 8.934 leyfi fyrir töku íslenskra bóta erlendis verið gefin út til ríkisborgara EES ríkja frá árinu 1994 . Þeim sem fá íslenskar atvinnuleysisbætur erlendis hefur fjölgað um 55% fyrstu 9 mánuði ársins miðað við allt árið í fyrra , eða í 978 miðað við 630 árið 2018 . Fjölgunin milli áranna 2017 og 2018 nam 50% , úr 420 í 630 , en milli áranna 2016 og 2017 stóð fjöldi þeirra nánast í stað . Skilyrðið fyrir töku íslenskra atvinnuleysisbóta erlendis er að verið sé að leita að vinnu erlendis , en jafnframt þarf viðkomandi að hafa verið atvinnulaus hér á landi í fjórar vikur áður en farið er út og ekki hafa hafnað atvinnutilboði . Fjölgun þeirra sem leituðu erlendis eftir atvinnu virðist hafa átt sér stað áður en atvinnuleysið tók við sér hér á landi , sem gæti skýrst af því að erlendir ríkisborgarar finni fyrst fyrir samdrættinum . Meðalatvinnuleysið fyrstu 6 mánuði þessa árs nam 4,2% , en á árin þrjú þar á undan hafði atvinnuleysið lækkað hratt , úr 3,0% að meðaltali árið 2016 í 2,8% árið 2017 og 2,7% í fyrra . Þrátt fyrir það fjölgaði erlendum ríkisborgurum hér á landi um 5,8% frá 1. desember í fyrra þangað til 1. júlí í ár . Fjölgun pólskra ríkisborgara , sem eru langstærsti hópurinn , nam 3,7% , og voru þeir þá 19.909 talsins hér á landi , eða ríflega 42,6% allra þeirra ríflega 46,7 þúsund erlendra ríkisborgara sem búa í landinu . Þó að réttur til atvinnuleysisbóta sé mjög mismunandi milli EES-landanna , og hvernig hann er áunninn sömuleiðis , þá veita Evrópureglur atvinnuleitendum heimild til að flytja réttindi á milli landa , með svokölluðu U1 vottorði . Í þeim tilvikum fer greiðslan fram í gegnum vinnumálastofnanir viðkomandi landa en að uppfylltum ákveðnum skilyrðum geta atvinnuleitendur fengið greiðslur frá því landi sem unnið var til réttindanna í þrjá mánuði , og fá þeir þá svokallað U2 vottorð . Af öllum U2 vottorðunum sem hafa verið gefin út hér á landi ( voru í öðru formi fyrir reglubreytingar 2012 ) hafa 3.770 þeirra verið gefin út til einstaklinga sem fóru til Póllands , eða ríflega 42% allra vottorðanna , sem rímar algerlega við hlutfall ríkisborgara frá því landi meðal erlendra ríkisborgara á Íslandi . Hins vegar hefur hlutfall pólskra ríkisborgara af þeim sem sækja þessi vottorð aukist mikið síðustu ár , samhliða fækkun Dana sem voru stærsti hópurinn framan af . Þannig hafa tvö af hverjum þremur vottorðanna , eða 66% þeirra , verið gefin út til pólskra ríkisborgara það sem af er ári og allt árið í fyrra , árið 2017 var hlutfallið 62% , 52% árið 2016 en á milli áranna 2009 til 2015 var hlutfallið um og undir helmingur flest öll árin . Gæti nálgast milljarð í ár Ekki kemur fram í gögnunum sem fengin voru frá Vinnumálastofnun hve lengi bæturnar eru þegnar . Grunnatvinnuleysisbætur hér á landi nema rétt tæplega 280 þúsund krónum á mánuði ( þær eru 70% tekjutengdar upp að 441 þúsund króna hámarki fyrstu þrjá mánuðina , utan fyrstu tveggja viknanna ) , og er mögulegt að fá þær í tvö og hálft ár eftir að hafa unnið fulla vinnu í eitt ár . Ef allir sem þegið hafa slíkar bætur erlendis fengju fullar bætur án tekjutengingar alla þrjá mánuðina næmi upphæðin fyrstu níu mánuði ársins tæplega 821 milljón íslenskra króna . Á sama tíma nema fullar atvinnuleysisbætur fyrir þá sem hafa unnið fulla vinnu í Póllandi milli 5 og 20 ár 847,80 zlotys , eða ríflega 27 þúsund krónum fyrstu þrjá mánuðina , en síðan lækkar það niður í 665,70 zlotys eða ríflega 21 þúsund krónur . Þeir sem unnið hafa lengur en 20 ár fá 20% álag , en þeir sem unnið hafa skemur en 5 ár fá einungis 80% af upphæðinni . Auk þessa ríflega tífallda munar milli bóta í löndunum þá má sjá að hér á landi námu meðallaun fullvinnandi launamanna 721 þúsund íslenskum krónum á síðasta ári samkvæmt tölum Hagstofunnar , meðan miðgildi launa var 632 þúsund krónur . Hins vegar námu meðallaun í Póllandi á öðrum ársfjórðungi þessa árs um 4839 zlotys , eða sem samsvarar ríflega 156 þúsund krónum . Það þýðir að þeir sem unnið hafa í eitt ár hér á landi geta fengið tæplega 39% af meðallaunum á Íslandi í atvinnuleysisbætur , eftir fyrstu þrjá tekjutengdu mánuðina , meðan í Póllandi er samsvarandi upphæð 532,60 zlotys eða 17.250 krónur , sem samsvarar 11% meðallauna þar í landi . Hins vegar nema byrjunarlaun samkvæmt kjarasamningum Eflingar , tæplega 284 þúsund krónum hér frá 1. apríl . Öfugt við hér á landi eru formleg lágmarkslaun í Póllandi og lofaði stjórnarflokkur landsins fyrir kosningarnar í haust að hækka þau úr 2.250 pólskum zlotys á mánuði , sem samsvarar tæplega 73 þúsund krónum í 4.000 zloty í árslok 2023 . Jóngeir H. Hlinason , hagfræðingur hjá Vinnumálastofnun , segir stofnunina hafa ýmsar leiðir til að fylgjast með því að þiggjendur íslenskra atvinnuleysisbóta séu staddir á landinu jafnvel þótt skráningin fari fram rafrænt . „ Að sjálfsögðu eru svo alltaf einhverjir sem fara oftar en einu sinni út í leit að vinnu , með bótarétt frá Íslandi , það er staðreynd sem við vitum af , en það er réttur sem fólk hefur að uppfylltum ákveðnum skilyrðum , “ segir Jóngeir spurður hvort það sé algengt að farið sé út á ný eftir að þriggja mánaða tímabilið er liðið . Til þess þarf viðkomandi hafa verið á Íslandi í 6 mánuði að lágmarki og unnið í það minnsta 3 af þeim . „ Síðan þarftu að vera komin aftur innan sjö virkra daga eftir þessa þrjá mánuði til þess að endurvekja rétt þinn hér . “