Markmið laganna . auðvelda umgengni og kynni almennings af náttúru landsins og menningarminjum sem henni tengjast og efla þekkingu og fræðslu um náttúruna , c . að standa vörð um og efla vistkerfi landsins svo eðli þeirra , gerð og virkni sé tryggð til framtíðar , c . að varðveita skipulega heildarmynd af jarðfræðilegum ferlum og fyrirbærum sem gefa samfellt yfirlit um jarðsögu landsins , b . Lög þessi gilda á íslensku landi og í landhelgi og efnahagslögsögu , sbr. 1. og 3. gr. laga um landhelgi , efnahagslögsögu og landgrunn , nr. 41 / 1979 , þar á meðal hafsbotninum . Í lögum þessum merkir : 1 . Ágeng framandi lífvera : Framandi lífvera sem veldur eða líklegt er að valdi rýrnun líffræðilegrar fjölbreytni . 6 . 8 . Jarðfræðileg fjölbreytni : Breytileiki jarðfræðilegra fyrirbæra , jarðvegs og landmótunar , ferla og myndana . Líffræðileg fjölbreytni : Breytileiki meðal lifandi vera á öllum skipulagsstigum lífs , þar á meðal í vistkerfum á landi , í sjó og í ferskvatni . 15 . 17 . Óbyggðir : Landsvæði þar sem fólk hefur ekki fasta búsetu og þar sem mannvirki eru ekki til staðar eða eru lítt áberandi . 1 ) 21 . Tegund : Ákveðinn hópur lífvera sem afmarkaður er samkvæmt líffræðilegum viðmiðum . 25. [ Vegur : Til vega samkvæmt lögum þessum teljast þjóðvegir , sveitarfélagsvegir og einkavegir , svo sem þeir eru skilgreindir í vegalögum . Afmarka má þéttbýli með öðrum hætti í aðalskipulagi sveitarfélags . ] 6. gr . Við setningu stjórnvaldsfyrirmæla og töku ákvarðana sem áhrif hafa á náttúruna skulu stjórnvöld taka mið af þeim meginreglum og sjónarmiðum sem fram koma í 8. – 11. gr . Krafan um þekkingu skal vera í samræmi við eðli ákvörðunar og væntanleg áhrif hennar á náttúruna . Mat á heildarálagi . 12. gr . 13. gr . Umhverfisstofnun fer m.a. með eftirlit með framkvæmd laganna , veitir leyfi og umsagnir samkvæmt ákvæðum laganna , annast umsjón og rekstur náttúruverndarsvæða , ber ábyrgð á gerð [ stjórnunar - og verndaráætlana ] 1 ) fyrir friðlýst svæði , sinnir fræðslu og veitir ráðherra ráðgjöf um náttúruverndarmál . [ Náttúrustofum er heimilt að annast einstök verkefni á sviði náttúruverndar , svo sem fræðslu , vöktun og eftirlit , í samræmi við samninga sem ráðherra er heimilt að gera skv. 10. gr. laga nr. 60 / 1992 , um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur . Sveitarstjórn ákveður fjölda nefndarmanna . Sveitarfélög geta haft samvinnu við nágrannasveitarfélög um starfrækslu náttúruverndarnefnda . Náttúruverndarnefndir skulu veita Umhverfisstofnun yfirlit yfir störf sín með skýrslu í lok hvers árs . Ráðherra skipar ráðgjafarnefnd náttúruminjaskrár til fimm ára í senn . Það ráðuneyti sem fer með umhverfismál annast umsýslu vegna starfs nefndarinnar . Ráðherra skipar formann nefndarinnar án tilnefningar . Náttúrufræðistofnun Íslands annast umsýslu vegna starfs fagráðsins . Seta á þinginu er ólaunuð , en hlutaðeigandi aðilar greiða kostnað fulltrúa . Almenningi er heimil för um landið og dvöl þar í lögmætum tilgangi . Sérstök aðgát skal höfð í nánd við búsmala , selalátur , varplönd fugla , veiðisvæði og veiðistaði . Mönnum er heimilt , án sérstaks leyfis landeiganda eða rétthafa , að fara gangandi , á skíðum , skautum og óvélknúnum sleðum eða á annan sambærilegan hátt um óræktað land og dveljast þar . Þegar farið er á reiðhjólum um landið skal fylgt vegum og skipulögðum reiðhjólastígum eins og kostur er . Á ferð um hálendi og önnur lítt gróin svæði skulu menn hafa tiltækt nægilegt aðflutt fóður fyrir hross sín . Umferð um vötn . [ Við alfaraleið í byggð er heimilt , sbr. þó 2. málsl. 1. mgr. 18. gr. , að tjalda hefðbundnum viðlegutjöldum til einnar nætur á óræktuðu landi , sé tjaldsvæði ekki í næsta nágrenni , en leita skal leyfis landeiganda eða annars rétthafa áður en tjaldað er nærri bústöðum manna eða bæ og ætíð ef um fleiri en þrjú tjöld er að ræða eða ef tjaldað er til fleiri en einnar nætur . ] 1 ) L. 109 / 2015 , 10. gr. 23. gr . 24. gr . Umhverfisstofnun getur í verndarskyni , að fenginni tillögu hlutaðeigandi sveitarfélags , [ Landgræðslunnar ] 1 ) eða landeiganda eða að eigin frumkvæði , takmarkað umferð eða lokað svæðum í óbyggðum ef hætta er á verulegu tjóni af völdum ágangs á svæði . 2 ) 1 ) L. 155 / 2018 , 28. gr. 2 ) L. 109 / 2015 , 11. gr. [ 25. gr. a.Takmörkun umferðar vegna ágangs . Takmörkunin eða lokunin skal að jafnaði ekki standa lengur en tvær vikur en ef nauðsyn krefur er heimilt að framlengja hana , að fenginni staðfestingu ráðherra . Þegar girða þarf yfir forna þjóðleið eða skipulagðan göngu - , hjólreiða - eða reiðstíg skal sá sem girðir hafa þar hlið á girðingu . Í þjóðlendum er öllum heimilt að tína ber , sveppi , fjallagrös og jurtir og einnig skeldýr og söl , þang , þara og annan fjörugróður í fjörum . [ Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð ákvæði um tínslu berja , sveppa , fjallagrasa , jurta og fjörugróðurs í atvinnuskyni , m.a. reglur um sjálfbæra nýtingu , og að tilkynna skuli Náttúrufræðistofnun Íslands um magn og tegund þess sem tínt er og tínslustað . Skylt er hverjum þeim sem ferðast um að gæta ýtrustu varkárni í meðferð elds og eldunartækja . Eiganda lands eða rétthafa er óheimilt að hindra almenning í að njóta þeirra réttinda sem mælt er fyrir um í þessum kafla . Umhverfisstofnun skal hafa samráð við byggingarfulltrúa viðkomandi sveitarfélags vegna aðgerða sem einnig kunna að falla undir valdsvið hans . Framkvæmdir samkvæmt þessari grein eru háðar samþykki eiganda eða rétthafa lands . Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega . Heimilt er , ef nauðsyn krefur og með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar , að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna starfa við viðhald skála og neyðarskýla og vegna kvikmyndagerðar , enda sé ekki unnt að vinna viðkomandi störf á annan hátt . ] Heimilt er að binda undanþáguna skilyrðum til að draga úr óæskilegum áhrifum á náttúruna . Vegagerðin skal halda skrá í stafrænum kortagrunni um vegi aðra en þjóðvegi í náttúru Íslands þar sem umferð vélknúinna ökutækja er heimil , sbr. 2. mgr. 7. gr. vegalaga , nr. 80 / 2007 . Við gerð skrárinnar skulu sveitarfélög hafa samráð við Umhverfisstofnun eða önnur stjórnvöld þjóðgarða ef við á , Vegagerðina , [ Landgræðsluna ] , 1 ) Landmælingar Íslands , samtök útivistarfélaga , náttúru - og umhverfisverndarsamtök , Bændasamtök Íslands og Samtök ferðaþjónustunnar . Ráðherra kveður í reglugerð 2 ) nánar á um gerð og birtingu skrár yfir vegi í náttúru Íslands samkvæmt þessari grein . Verði útgefendur ekki við áskorun stofnunarinnar innan tilskilins frests er henni heimilt að beita dagsektum í þessu skyni , sbr. 3. mgr. 87. gr. ] 3 ) 1 ) L. 155 / 2018 , 28. gr. 2 ) Rg. 260 / 2018 . Náttúruminjaskrá . 1 ) 2. [ Framkvæmdaáætlun um friðlýsingar og friðun . ] 1 ) L. 109 / 2015 , 16. gr. 34. gr . Við valið skal taka mið af markmiðsákvæðum 1. – 3. gr . hvers konar minjum brýnast er að bæta í net verndarsvæða hverju sinni , c . hvort vistgerðin er í útrýmingarhættu eða yfirvofandi hættu samkvæmt útgefnum válistum , d. hvort verulegur hluti útbreiðslusvæðis vistgerðarinnar í Evrópu eða á heimsvísu er á Íslandi . Ráðherra felur Umhverfisstofnun að meta nauðsynlegar verndarráðstafanir á svæðum sem til greina kemur að setja á framkvæmdaáætlun og kostnað við þær . Tillagan skal auglýst í dagblaði sem gefið er út á landsvísu og í Lögbirtingablaðinu og jafnframt á heimasíðu ráðuneytisins og Umhverfisstofnunar . Skal umsagnarfrestur vera jafnlangur og getið er í auglýsingu um tillöguna . Ráðherra getur í reglugerð sett nánari fyrirmæli um náttúruminjaskrá , m.a. um efni greinargerðar , birtingu skrárinnar og endurskoðun . 1 ) Ráðherra er heimilt að kveða á um tímabundið bann við framkvæmdum eða nýtingu sem skaðað getur verndargildi náttúruminja sem teknar eru á framkvæmdaáætlun ( B-hluta ) . 1 ) Skylt er að afla framkvæmdaleyfis , eða eftir atvikum byggingarleyfis , sbr. skipulagslög og lög um mannvirki , vegna framkvæmda sem hafa í för með sér slíka röskun . Að öðru leyti gilda um forkaupsréttinn ákvæði jarðalaga . Til að stuðla að markmiðum laga þessara getur ráðherra friðlýst landsvæði , einstakar náttúrumyndanir , náttúruminjar í hafi , vatnasvæði og heildstæð vatnakerfi í samræmi við ákvæði þessa kafla , sbr. og VIII. kafla … 1 ) . Áður skulu friðlýsingaráformin þó kynnt í samræmi við 2. og 3. mgr. 36. gr . Leita skal samráðs við Hafrannsóknastofnun við undirbúning friðlýsingar í hafi og við Minjastofnun Íslands við undirbúning friðlýsingar landslagsverndarsvæðis á grundvelli menningarlegs gildis . 1 ) Slíka samninga er einnig heimilt að gera við sveitarfélög og náttúru - og umhverfisverndarsamtök . Efni auglýsingar um friðlýsingu . Innan þeirra marka sem hverjum friðlýsingarflokki eru sett getur ráðherra í auglýsingu kveðið nánar á um takmarkanir sem leiðir af friðlýsingunni , m.a. á umferðarrétti , notkun veiðiréttar og framkvæmdum . Undanþága frá ákvæðum friðlýsingar . Heimilt er að binda heimild til undanþágu skilyrðum sem þykja nauðsynleg til að draga úr neikvæðum áhrifum framkvæmdarinnar á verndargildi minjanna . Ráðherra getur að beiðni hlutaðeigandi ákveðið að framlengja frestinn . 44. gr . Leita skal umsagnar Náttúrufræðistofnunar Íslands , Umhverfisstofnunar , viðkomandi náttúruverndarnefndar , náttúruverndarsamtaka og eftir atvikum annarra fagstofnana . 45. gr . … 1 ) 1 ) L. 109 / 2015 , 23. gr. 46. gr . Friðlýsa má sem þjóðgarða stór náttúrusvæði sem eru lítt snortin og hafa að geyma sérstætt eða dæmigert lífríki , jarðminjar og / eða landslag . Landsvæði þjóðgarða skulu vera í ríkiseign nema sérstakar ástæður mæli með öðru og um það náist samkomulag milli ráðherra og landeigenda . 49. gr . Landslagsverndarsvæði . Ef um er að ræða svæði þar sem hefðbundnar nytjar eru forsenda fyrir því að varðveita einkenni landslagsins skal friðlýsingin jafnframt miða að því að tryggja að þeim verði haldið við . Viðmið um friðlýsingu slíkra svæða skal vera að þau séu stór , að mestu leyti náttúruleg en hluti þeirra nýttur á sjálfbæran hátt . Fólkvangar . Friðlýsingin felur í sér að orkuvinnsla er óheimil á viðkomandi svæði . Heimilt er ráðherra að friðlýsa heil vatnakerfi , þar á meðal lindasvæði og lítt snortin og ómiðluð vatnasvið . Í ljósi annarra breytinga á IX. kafla á greinin ekki lengur heima í þeim kafla . Friðun getur náð til landsins alls eða til afmarkaðra landsvæða eða hafsvæða . Að fenginni tillögu Náttúrufræðistofnunar Íslands getur ráðherra gefið út auglýsingu í samræmi við 1. mgr. en áður skulu friðunaráformin þó kynnt í samræmi við 2. og 3. mgr. 36. gr . Við ákvarðanatöku skv. 2. mgr. skal leggja áherslu á mikilvægi framkvæmdastaðarins með tilliti til útbreiðslu og verndarstöðu vistkerfisins , vistgerðarinnar eða tegundarinnar í heild og hvort fullnægjandi vernd náist með því að vernda eða byggja upp aðra staði þar sem vistkerfið , vistgerðina eða tegundina er að finna . Ráðherra skal leita umsagnar Umhverfisstofnunar , Náttúrufræðistofnunar Íslands og viðkomandi náttúruverndarnefndar um umsókn um undanþágu . Heimilt er Umhverfisstofnun að semja við einstaka landeigendur eða rétthafa [ lands eða sveitarfélög ] 1 ) um að þeir taki þátt í umönnun friðaðs vistkerfis , vistgerðar eða tegundar með því að annast tilteknar aðgerðir gegn þóknun . Óheimilt er að nema brott eða losa steingervinga af fundarstað . [ sérstæðir eða vistfræðilega mikilvægir birkiskógar og leifar þeirra þar sem eru m.a. gömul tré ] . Áður en leyfi er veitt skal leyfisveitandi leita umsagnar [ Umhverfisstofnunar ] 1 ) og viðkomandi náttúruverndarnefndar nema fyrir liggi staðfest aðalskipulag og samþykkt deiliskipulag þar sem umsagnir skv. 1. og 2. mgr. 68. gr. liggja fyrir . [ Stofnanirnar skulu birta skrárnar , auk þess sem þær eru birtar sem viðauki við náttúruminjaskrá . ] Innflutningur lifandi framandi lífvera . Óheimilt er að veita leyfi ef ástæða er til að ætla að innflutningurinn [ eða dreifingin ] 1 ) ógni eða hafi veruleg áhrif á líffræðilega fjölbreytni . Ráðherra setur í reglugerð nánari fyrirmæli um innflutning [ og dreifingu ] 1 ) framandi tegunda , þar á meðal um áhættumat og um þau sjónarmið sem leggja skal til grundvallar við mat á því hvort leyfi skv. 1. mgr. skuli veitt , svo og um störf sérfræðinganefndar skv. 4. mgr . Ráðherra getur að fengnum tillögum sérfræðinganefndarinnar ákveðið í reglugerð að banna innflutning [ og dreifingu ] 1 ) tiltekinna framandi tegunda og skal hann birta þar skrá yfir þær . Sá sem stundar starfsemi sem getur haft í för með sér að til landsins berist óviljandi lifandi framandi lífverur , eða að þær dreifist út í náttúruna , skal grípa til ráðstafana sem sanngjarnt er að ætlast til í því skyni að koma í veg fyrir innflutning þeirra og dreifingu . Aðgerðir vegna ágengra framandi lífvera . XII. kafli . Framkvæmdaáætlun náttúruminjaskrár er bindandi við gerð skipulagsáætlana . Við hönnun vega , virkjana , verksmiðja og annarra mannvirkja skal þess gætt að þau falli sem best að svipmóti lands . 71. gr . Við hönnun slíkra auglýsinga skal þess gætt að þær falli sem best að svipmóti lands . Vöktun og eftirlit . Stofnunin getur haft samstarf við aðra aðila um vöktun . Í eftirlitshlutverki Umhverfisstofnunar felst m.a. : a . Sérstakt eftirlit með framkvæmdum . Þar skal m.a. kveðið á um umfang opinbers eftirlits og ákvörðun eftirlitsgjalda sem taka mið af innra eftirliti þeirra fyrirtækja sem eftirlitið beinist að . Í samningnum skal m.a. kveðið á um greiðslur fyrir eftirlitið , menntun eftirlitsmanna , skýrslugerð og annað sem máli skiptir . Upplýsingaskylda og aðgangur . Yfirumsjón og ábyrgð á eftirliti . Á náttúruverndarsvæðum starfa landverðir og eftir atvikum aðrir starfsmenn . Landverðir annast daglegan rekstur og umsjón , eftir atvikum í samræmi við [ stjórnunar - og verndaráætlun ] , 1 ) sbr. 81. gr. , sinna fræðslu og fara með eftirlit , sbr. 84. gr . Upphæð gjalds má ekki vera hærri en sá kostnaður sem hlýst af námskeiðshaldi og vinnu vegna próftöku . Ráðherra setur gjaldskrá að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar og skal hún birt í B-deild Stjórnartíðinda . Tillaga að [ stjórnunar - og verndaráætlun ] 1 ) skal liggja fyrir innan 12 mánaða frá gildistöku friðlýsingar . [ Stjórnunar - og verndaráætlun ] 1 ) skal endurskoða eftir því sem tilefni er til . Þjóðgarðsvörður ræður annað starfsfólk þjóðgarðsins , þar á meðal landverði , og skipuleggur starf þess . Sveitarfélög sem standa að stofnun fólkvangs annast umsjón hans og rekstur og bera af því allan kostnað að því leyti sem ekki koma til framlög úr ríkissjóði . Þegar um er að ræða atriði sem hafa sérstakan kostnað í för með sér fer þó um atkvæðisrétt eftir greiðsluhlutföllum aðila , sbr. 1. mgr. 84. gr . Umsjón falin öðrum . Heimilt er að fela umsjónaraðila skv. 1. mgr. eftirlit skv. 84. gr. á umsjónarsvæðinu og skal þá í samningi kveðið nánar á um eftirlitið , valdheimildir og upplýsingagjöf til Umhverfisstofnunar . Hafa skal samstarf við náttúrustofur um rekstur gestastofa þegar við á . Áskorun , fyrirmæli um úrbætur , dagsektir o.fl . Ákvæði þessarar málsgreinar gilda ekki um umhverfistjón sem fellur undir lög um umhverfisábyrgð . Kostnað má innheimta með fjárnámi . Ef um er að ræða framkvæmd sem er framkvæmdaleyfis - eða byggingarleyfisskyld skal Umhverfisstofnun hafa samráð við skipulagsfulltrúa eða byggingarfulltrúa viðkomandi sveitarfélags áður en heimildinni er beitt . 89. gr . 90. gr . hann brýtur ákvæði … 1 ) 1. mgr. 28. gr. , 31. gr. , 4. mgr. 38. gr. , 62. gr. , 71. gr. eða 72. gr. eða stjórnvaldsfyrirmæli sett á grundvelli þeirra . Refsiábyrgð stjórnvalda er bundin sömu skilyrðum , enda hafi verið framið brot skv. 1. eða 2. mgr. í starfsemi sem telst vera sambærileg starfsemi einkaaðila . 1 ) L. 109 / 2015 , 34. gr. XVI. kafli . Um aðild , kærufrest , málsmeðferð og annað sem varðar kæruna fer samkvæmt lögum um úrskurðarnefnd umhverfis - og auðlindamála . Gjaldtaka . Eigi síðar en í ágúst ár hvert skal Umhverfisstofnun leggja fyrir ráðherra til staðfestingar skrá yfir gjöld skv. 2. mgr. sem stofnunin hyggst innheimta næsta ár á eftir . Hlutverk náttúruverndarsjóðs er að stuðla að náttúruvernd og umönnun friðaðra og friðlýstra náttúruminja og auka fræðslu um náttúruvernd og náttúrufar . Ef atkvæði í stjórn falla jafnt hefur formaður oddaatkvæði . 94. gr . Augl. 433 / 1993 . Rg. 583 / 2000 , sbr. 651 / 2010 , 398 / 2011 og 505 / 2011 . Augl. 663 / 2002 . Augl. 480 / 2006 , sbr. augl. 319 / 2011 . Augl. 395 / 2009 . Augl. 265 / 2011 . Augl. 296 / 2012 . Ráðherra skal eigi síðar en [ 2017 ] 1 ) leggja fyrir Alþingi í fyrsta sinn þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun , sbr. 13. gr . 1 ) 4 . Skilyrði fyrir akstri á slíkum vegum er að aksturinn falli að skilyrðum 3. mgr. 32. gr . 1 ) 1 ) L. 109 / 2015 , 37. gr. 2 ) L. 109 / 2015 , 3. gr .