Tilgangur : Að kanna hversu algengar persónuleikaraskanir væru á meðal einstaklinga á mismunandi aldri á Stór-Reykjavíkursvæðinu . Persónuleikaprófið DIP-Q var notað til að meta persónuleikaröskun . Af þeim sem voru með persónuleikaröskun samkvæmt DSM-kerfinu höfðu 67% fleiri en eina röskun en samkvæmt ICD - kerfinu 80% . Á meðal kvenna var algengasta persónuleikaröskunin hliðrunarpersónuleikaröskun og var algengust hjá konum fæddum 1931 . Á undanförnum áratugum hafa sjúkdómsgreiningar í geðlæknisfræði orðið nákvæmari og einnig greiningin á hverju því geðástandi sem truflað getur lífsgæði . Það varð til þess að gera persónuleikaröskunum * hærra undir höfði við útkomu DSM-III en áður hafði verið . En þar er persónuleikaröskunargreiningin flokkuð næst á eftir ásnum með geðsjúkdómagreiningum . Þar sem tölfræðilegar upplýsingar eru mikilvægur grunnur við skipulagningu meðferðarúrræða og við mat á umfangi vandans , ákváðu höfundar að kanna tíðni persónuleikaraskana meðal ákveðinna aldurshópa Íslendinga . Rannsóknin var hluti af umfangsmeiri rannsókn höfunda á tíðni geðsjúkdóma á Íslandi . Okkur er ekki kunnugt um að áður hafi farið fram rannsókn meðal almennings er varðar umfang persónuleikaraskana . Árið 1997 var þó rannsökuð tíðni persónuleikaraskana meðal sjúklinga á geðdeild Landspítalans . 2 Tilgangur rannsóknar okkar var að meta tíðni persónuleikaraskana á Stór-Reykjavíkursvæðinu meðal fólks á þremur aldursbilum . Vonandi gefur þessi rannsókn vísbendingu um hvernig stöðunni á Íslandi er háttað og hvernig hún er í samanburði við nágrannaþjóðir okkar . * Orðið persónuleikaröskun er notað í stað persónuröskunar í greininni Efniviður og aðferðir Hafinn var undirbúningur að rannsókninni árið 2005 . Leitað var til Vísindasiðanefndar sem gaf leyfi til rannsóknarinnar ( 05 - 035 - S1 ) og hún tilkynnt til Persónuverndar ( S2400 / 2005 ) . Söfnun gagna hófst í ágúst 2005 og lauk í júní 2007 . Rannsóknin var unnin á þann hátt að tekið var úrtak úr þjóðskrá sem talið var nægjanlegt til að standa undir tilgangi rannsóknarinnar . Valdir voru þrír hópar 300 einstaklinga , fæddra árin 1931 , 1951 og 1971 . Alls voru í úrtakinu 900 manns sem þjónustuaðilar Hagstofunnar völdu af handahófi úr þjóðskrá . Tillit var tekið til kynjahlutfalls . Allir í úrtakinu höfðu íslenskt ríkisfang og voru búsettir á Stór-Reykjavíkursvæðinu ( Reykjavík , Seltjarnarnes , Kópavogur , Hafnarfjörður , Garða-bær og Mosfellsbær ) . Haft var samband við þá sem lentu í úrtakinu og þeim sent kynningarbréf þar sem greint var frá því að hringt yrði í þá og þeir beðnir að taka þátt í könnuninni . Síðan var haft samband við þá sem náðist í , þeim boðið að mæta til fundar við samstarfsfólk rannsóknarinnar og til að svara spurningalistum við það tækifæri . Mælingar fóru fram á starfsstöð rannsóknarinnar og í prófamiðstöð sálfræðinga á geðdeild Landspítala . Þrír spurn-ingalistar voru lagðir fyrir : 1 . Spurningalisti með spurningum um almennt heilsufar og þátttöku í fyrri geðheilsurannsóknum . 2 . Persónuleikaprófið DIP-Q 3 , 4 í íslenskri þýðingu 5 sem samanstendur af 141 spurningu sem einstaklingurinn svarar sjálfur og eru svörin notuð til að greina persónuleikaröskun , samkvæmt flokkun ICD - 106 og DSM-IV . 7 Svarandi er einnig beðinn um að meta getu sína á kvarða um almenna virkni ( GAF * * ) og er svarið notað við úrvinnslu listans . Prófið greinir allar persónuleikaraskanir í ICD - 10 og DSM-IV . Prófið hefur verið notað í fjölda rannsókna til að greina persónuleikaraskanir , 3 , 8 , 9 þótt það hafi vissulega annmarka þar sem það byggir á svörum einstaklingsins en ekki klínísku mati . Áreiðanleiki prófsins sem skimunarpróf hefur verið rannsakaður bæði í almennu og klínísku þýði og hefur prófið verið talið greina persónuleikaröskun viðunandi vel . 4 , 8 , 10 , 11 3 . Greiningarviðtalið CIDI 12 í íslenskri þýðingu 13 er staðlað umfangsmikið geðgreiningarviðtal og hefur verið notað við fjölda rannsókna á Íslandi . 14 - 18 Allir þátttakendur voru hvattir til að svara öllum listunum . Ekki verður fjallað um niðurstöður CIDI listans hér . Niðurstöður Eftir að búið var að draga tölu brottfallinna frá upphaflega úrtakinu , minnkaði raunúrtakið úr þeim 900 sem það var upphaflega , niður í 805 einstaklinga ( tafla I ) . Í töflu I má einnig sjá þann fjölda af hverjum árgangi sem tók þátt í rannsókninni . Nokkrir þátttakenda reyndust ófærir um að svara einhverjum hluta spurningalistanna eða slepptu því að svara lykilspurningum . Þetta leiddi til þess að örlítill mismunur er á fjölda þeirra sem tóku þátt í rannsókninni ( tafla I ) og þeirra sem svöruðu DIP-Q listanum ( töflur III -VI ) . Heiti raskana sem hér eru notuð byggja annars vegar á íslenskum DSM-lýsingum 19 og hins vegar á ICD lýsingum 6 ; þó með þeirri nafnabreytingu sem nefnd var í innganginum . Vegna áralangrar og algengrar notkunar á DSM-greiningum í klínísku starfi hérlendis og þar sem þær eru algengar í bandarískum fræði - og handbókum sem hér er stuðst við eru niðurstöður rannsóknarinnar birtar í töflum sem sýna bæði ICD - og DSM-greiningarnar samhliða . Í rannsókn okkar voru þrír árgangar prófaðir : einstaklingar fæddir 1931 , 1951 og 1971 . Algengistölur persónuleikaraskana samkvæmt DSM-kerfinu 7 annars vegar og ICD-kerfinu 6 hins vegar er að finna í töflum III-V . Hver einstaklingur getur haft fleiri en eina persónuleikaröskun í töflunum . Samkvæmt DSM-kerfinu var algengasta röskun hjá þessum hópi í heild persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar ( 9% ) og einnig hjá konum sérstaklega ( 9,4% ) . Hjá körlum voru geðklofalík röskun og persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar jafnalgengar ( 8,7% ) ( tafla III ) . Næstalgengasta röskun hjá báðum kynjunum samanlagt var persónuleikaröskun geðklofagerðar ( 6% ) . Samkvæmt ICD-kerfinu var algengasta persónuleikaröskun í hópnum persónuleikaröskun geðklofagerðar ( 9% ) . Meðal kvenna var hliðrunarpersónuleikaröskun algengust ( 10,9% ) , en persónuleikaröskun geðklofagerðar meðal karla ( 8,7% ) . Næstalgengasta röskun fyrir hópinn í heild var persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar ( 8,3% ) . Samkvæmt DSM-kerfinu var algengasta persónuleikaröskun hjá þeim sem voru í þessum aldurshópi persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar ( 8% ) ; bæði hjá konum ( 5,8% ) og körlum ( 10,9% ) ( tafla IV ) . Næstalgengasta röskun fyrir bæði kynin samtals var aðsóknarpersónuleikaröskun ( 5,3% ) . Samkvæmt ICD-kerfinu er algengasta persónuleikaröskun í þessum aldurshópi í heild persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar ( 11% ) en hún var algengust hjá báðum kynjum . Hún var til staðar hjá 9,1% kvenna og 12,5% karla ( tafla IV ) . Næstalgengasta röskun fyrir bæði kynin var persónuleikaröskun geðklofagerðar ( 8,7% ) . Samkvæmt DSM-kerfinu er algengasta persónuleikaröskunin á meðal þeirra sem voru í þessum aldurshópi , þegar bæði kynin voru talin saman , hambrigðapersónuleikaröskun og hliðrunarpersónuleikaröskun , en báðar þessar raskanir voru jafnalgengar , eða 6,2% ( tafla V ) . Á meðal kvenna var algengasta röskunin hliðrunarpersónuleikaröskun ( 7,1% ) en á meðal karla voru hambrigða - og andfélagsleg persónuleikaröskun jafnalgengar ( 8,3% ) . Næstalgengust fyrir bæði kynin saman , var persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar ( 4,7% ) . Samkvæmt ICD-kerfinu var algengasta persónuleikaröskun í heildarhópnum persónuleikaröskun geðklofagerðar ( 9,2% ) . Meðal kvenna voru persónuraskanir geðklofagerðar og þráhyggju - og áráttugerðar jafnalgengar ( 6,2% ) en á meðal karla var persónuleikaröskun geðklofagerðar algengust ( 13,3% ) . Næstalgengasta röskun fyrir bæði kynin í ICD - kerfinu var geðklofalík persónuleikaröskun ( 6,2% ) . Fjöldi þeirra sem höfðu verið með eina eða fleiri greiningu samkvæmt DSM-kerfinu var 46 eða 11,1% , en samkvæmt ICD - kerfinu 50 eða 12,1% . Í línuriti 1 má sjá hversu algengt það var að einstaklingur væri með eina eða fleiri persónuleikaraskanir í kerfunum tveimur . Í DSM-kerfinu er algengara að einstaklingur sé með eina greiningu og svo fari þeim fækkandi sem eru með fleiri . En í ICD - kerfinu er algengara að einstaklingur sé með eina , þrjár , fjórar eða fimm greiningar og svo dragi úr fjöldanum ( línurit I ) . Í töflu VII má sjá hversu algengar persónuleikaraskanir eru í stighækkandi röð . Fram kemur að þær geta verið misalgengar eftir kerfum . Samkvæmt DSM-kerfinu eru 67% þeirra sem hafa einhverja röskun með fleiri en eina . Sambærilegar tölur úr ICD - kerfinu eru 80% . Umræða Tíðni þeirra sem eru með persónuleikaröskun á Íslandi ( 11% ) er sambærileg við þá sem hún er í Osló , Mains ( tafla VI ) og víðar í Evrópu . 2 , 20 Fjöldi þeirra sem metnir eru með einhverja persónuleika - röskun í nokkrum stórum rannsóknum sem gerðar hafa verið meðal almennings í Bandaríkjunu , er einnig á svipuðu róli og sá sem fram kom hérlendis ( tafla VI ) . Í niðurstöðum úr bandarísku NESARC 24 og NCS25 rannsóknunum kemur fram að tíðni persónuleikaraskana liggi á bilinu 9 - 15% þar í landi . Sú greining sem er hvað algengust meðal hópsins í heild er persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar . En sú niðurstaða er í góðu samræmi við aðrar sem hafa komið fram undanfarin ár . Í íslenskri rannsókn sem gerð var á meðal legusjúklinga á geðdeild Landspítala árið 19872 reyndist persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar hins vegar næstalgengust . Algengasta röskun var hambrigðapersónuleikaröskun . Þótt persónuleikaröskun þráhyggju - og áráttugerðar hafi verið algeng í báðum greiningarkerfishópunum ( ICD og DSM ) reyndist hambrigðapersónuleikaröskun algengari en aðrar hjá þeim sem lögðust inn á geðdeildir Landspítala á ofannefndu rannsóknartímabili . 2 Mynd 1 . Í ritinu kemur fram sá fjöldi persónuleika röskunargreininga sem hver einstaklingur er með . Nokkur mismunur er á fjölda greininga eftir því um hvort greiningarkerfi er að ræða . Fjöldinn er sýndur í prósentum samkvæmt ICD-kerfinu annars vegar og DSM-kerfinu hins vegar . Ófullnægjandi mælitæki hafa skapað vandamál við að greina persónuleikaröskun . Hægt er að styðjast við formleg greiningarskilmerki greiningarkerfanna en gott getur verið að styðja niðurstöðurnar eða að fá hugmynd um útbreiðslu raskana með notkun skjótvirkra og áreiðanlegra greiningartækja . Þau próf og spurningalistar sem í boði hafa verið undanfarin ár hafa verið af ýmsum gerðum . Það hafa verið langir spurningalistar með 300 - 400 spurningum , ýmiss konar stöðluð greiningarviðtöl og styttri skimunarlistar . Stuðst hefur verið við misjöfn greiningartæki í rannsóknum og ekki hefur enn komið fram eitthvert eitt greiningartæki sem flestir halla sér að . DIP-Q-listinn sem varð fyrir valinu í þessari rannsókn er handhægur sænskur listi , tiltölulega stuttur ( 140 staðhæfingar ) og hefur notkun hans farið vaxandi í Evrópu og Bandaríkjunum . Hann þótti því tilvalið mælitæki til skimunar . Þar að auki hafði hann verið vandlega þýddur og staðfærður af höfundi við íslenskar aðstæður . Helsti annmarki þeirrar aðferðar sem notuð er í rannsókn okkar er að stuðst er við greiningartæki en ekki klíníska athugun . Þar sem kostnaður við klínískt mat og skoðun í umfangsmikilli rannsókn sem þessari yrði okkur ofviða er DIP-Q góð lausn . Niðurstöður okkar eru ekki frábrugðnar þeim sem birtar hafa verið annars staðar eins og komið hefur fram hér að ofan , og benda þær til þess að tíðnitölur byggðar á greiningum DIP-Q-listans virðist ekki sýna ofmat á tíðni persónuleikaraskana hér á landi . Þýðið sem rannsakað var bjó á Stór-Reykjavíkursvæðinu þar sem meira en helmingur þjóðarinnar býr um þessar mundir . Erfitt er að segja hvort persónuleikaraskanir séu algengari eða sjaldgæfari á þessu svæði en annars staðar á landinu . Þó kom fram í eldri rannsókn höfunda , sem tók til alls landsins og fjallaði um tíðni geðsjúkdóma á Íslandi , 14 að mjög lítill mismunur var á tíðni geðsjúkdóma eftir því hvort einstaklingur bjó í þéttbýli eða strjálbýli . Í þeirri rannsókn var einnig fjallað um ákveðna persónuleikaröskun ( andfélagslegrar gerðar ) og reyndist enginn tölfræðilegur munur á fjölda með þá greiningu eftir búsetu . Erni Ólafssyni tölfræðingi er þökkuð aðstoð við tölfræðiútreikninga í rannsókninni , Gyðu Kristinsdóttur , Hrafnhildi Reynisdóttur BA og Svandísi Ottósdóttir fyrir söfnun gagna , og Tómasi K. Bernhardssyni og Unu Rúnarsdóttur fyrir innslátt .