Það er rétt að rostungar ( Odobenus rosmarus L. ) hafa ekki haft fasta viðveru við Ísland um alllangt skeið ( margar aldir ) . Þau stöku dýr sem sjást hér öðru hvoru , um eitt dýr að jafnaði tíunda hvert ár miðað við síðustu 4 – 5 áratugi , eru flækingar , líklega mest frá Grænlandi . Þau hafa hér skamma dvöl og eru iðulega horfin innan mánaðar . Meginskýringin á því af hverju þessi flækingsdýr taka sér ekki bólfestu hér við land nú á tímum er líklega að hér er of hlýtt og það skortir ís , sem rostungarnir virðast vera töluvert háðir , að minnsta kosti yfir æxlunartímann og kelfingu . Þá er ekki ólíklegt að dýrunum standi ógn af manninum , en flestir rostungsstofnar hafa frá fornu fari fengið að kenna á ofveiðum og drápum fram úr hófi . Beinaleifar rostunga hafa fundist á um 230 stöðum á landinu , aðallega á Suðvesturlandi , Vesturlandi og Vestfjörðum . Einn algengasti fundarstaðurinn er á Snæfellsnesi þar sem þessi mynd er tekin . Þar kastast stundum á land í þungu brimróti tennur og hausar rostunga . Rostungshausinn á myndinni reyndist vera um 1300 ára gamall og nær 12 kg . Ljósmynd : Hilmar J. Malmquist . Spurningin sem lögð er fram er mjög áhugaverð og gefur til kynna að rostungar hafi áður fyrr lifað við Ísland . Um það hefur þó ríkt óvissa enda lítið um áreiðanleg gögn þar til nýverið að hópur vísindamanna frá Íslandi , Danmörku og Hollandi svipti hulunni af ráðgátunni . Hópurinn staðfesti í fyrsta skipti með erfðarannsóknum og aldursgreiningum á beinaleifum rostunga að á Íslandi lifði sérstakur rostungsstofn um nokkurra þúsunda ára skeið sem varð útdauður um og upp úr landnámi fyrir um 1100 árum . Gamlar beinaleifar rostunga finnast víða við strendur landsins , einkum þó á Vesturlandi , Vestfjörðum og Norðurlandi . Alls eru þekktir liðlega 220 náttúrlegir fundir beinaleifa og um tugur funda beinaleifa úr fornleifauppgreftri . Rostungar í látri við Svalbarða . Ljósmynd : Jóhann Óli Hilmarsson . Meginútbreiðsla á fundarstöðum beinaleifa rostunganna endurspeglar vel útbreiðslu á kjörlendi rostunga með tilliti til búsvæða og fæðu . Þetta á líka við um landfræðilega dreifingu á rostungsörnefnum og sögum af rostungum í fornritum . Á vestanverðu landinu og Vestfjörðum er mikið af aðgengilegu , skjólsömu strandsvæði og passlega djúpu sem hentar bæði sem látur og til fæðuöflunar . Í þessum landshlutum er einnig að finna meginútbreiðslu þriggja helstu fæðudýra rostunga , það er rataskeljar , smyrslings og krókskeljar . Þessar þrjár samlokutegundir hafa þrifist við Ísland í fleiri milljónir ára . Samanburður á erfðaefni hvatbera í beinaleifum rostunga frá Íslandi við DNA-raðir úr núlifandi rostungum og gömlum beinaleifum frá öðrum svæðum í Norður-Atlantshafi , sýnir að rostungarnir á Íslandi mynduðu sérstakan erfðafræðilegan stofn . Greining á aldri beinanna með geislakoli sýndu enn fremur að íslenski rostungsstofninn var hér allt frá því fyrir um 7000 árum f.Kr. fram til 1200 árum e.Kr. , en flest sýnanna voru frá því fyrir landnám . Rostungshaus úr fjöru á Ytri-Görðum , Snæfellsnesi . Heildarþyngd ca. 12 kg , þar af lengri skögultönn 1,7 kg og 57 cm og sú syttri 1,5 kg og 53 cm . Ljósmynd : Vigfús Birgisson fyrir Náttúruminjasafn Íslands . Líklegt er að veiðar á rostungum og verslun með afurðir þeirra , skögultennur , húðir og lýsi hafi átt þátt í útrýmingu dýranna , en þessar afurðir voru mikils metnar og afar eftirsóttar á landnáms - og þjóðveldisöld ( 870 – 1262 ) . Aðrir þættir , einkum hlýnandi loftslag , ísleysi og eldgos , gætu hafa ýtt undir útrýmingu tegundarinnar á Íslandi . Niðurstöður áðurnefndrar rannsóknar eru meðal fyrstu hugsanlegra dæma um ofnýtingu manna á sjávarlífverum . Niðurstöður rannsóknarinnar , sem Náttúruminjasafn Íslands átti frumkvæði að , voru birtar í september 2019 í vísindatímaritinu Molecular Biology and Evolution og ber greinin heitið Disappearance of Icelandic Walruses Coincided with Norse Settlement . Bjarni F. Einarsson . ( 2011 ) . Róum við í selin , rostungs út á melinn . Um rostunga við Íslandsstrendur . Í : Fjöruskeljar . Afmælisrit Til heiðurs Jónínu Hafsteinsdóttur sjötugri 29. mars 2011 ( bls. 31 - 52 ) . Reykjavík : Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum . Ævar Petersen . ( 1993 ) . Rostungar við Ísland að fornu og nýju . Í : Pál Hersteinsson & Sighvatur Gottormsson ( ritstjórar ) , Villt íslensk spendýr ( bls. 214 – 216 ) . Reykjavík : Hið íslenska náttúrufræðifélag og Landvernd . Bergsveinn Birgisson . ( 2016 ) . Leitin að svarta víkingnum . Reykjavík : Bjartur . Steinunn Kristjánsdóttir er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði - og heimspekideild Háskóla Íslands . Helstu rannsóknasvið hennar eru miðaldafornleifafræði , norræn fornleifafræði , kirkjusaga , klausturfornleifafræði , kynjafornleifafræði , þróun húsagerða og miðlun vísindalegrar þekkingar .