Aðfararorð ( Íhugull lesandi hafi það í huga , að grein þessi er skrifuð , áður en gosið á Heimaey átti sér stað . Húsin , sem um er getið í greininni , eru nú mörg undir hrauni ) . Um miðja 16. öld hafði danska konungsvaldinu tekizt að útrýma að mestu leyti verzlun Englendinga við Eyjafólk . Þá var stofnað til algjörrar einokunarverzlunar í Eyjum . Til þess að tryggja sér tögl og hagldir , því að stundum létu Englendingar á sér kræla þrátt fyrir bönn og fyrirskipanir , þá bauð konungsvaldið að gera skyldi virki í Vestmannaeyjum og koma þar fyrir öflugum „ fallstykkjum . “ Það gerðist árið 1586 . Viðskipti Eyjafólks við enska á undanförnum áratugum og jafnvel öldum höfðu reynzt hin hagkvæmustu og til mikils hagræðis Eyjasjómönnum og stéttarbræðrum þeirra úr sveitum Suðurlandsins , sem lágu þá fjölmennir við í Eyjum á hverri vetrarvertíð , sérstaklega úr Rangárvalla - og Skaftafellssýslu hinni vestari . Um 1600 hafði konungsvaldið fengið nokkra reynslu af rekstri einokunarverzlunar í Vestmannaeyjum . Var þá afráðið að leiða hana í lög um allt land . Hún hafði reynzt konungsvaldinu og dönskum kaupmönnum hagstæð og gaf vonir um framhald á þeirri reynslu án þess að taka tillit til íslenzkra hagsmuna og íslenzka þjóðfélagsins í heild . Gróðavonin var þeim allt , þó að verzlunarhættir þessir reyndust niðurdrep íslenzku efnahags - og menningarlífi og tortíming mannlegra hvata til sjálfsbjargar . Næstu þrjár aldirnar var einokunarverzlunin í Vestmannaeyjum rekin ýmist af sjálfum kónginum , leppum hans eða dönskum kaupsýslumönnum . Það átti sér stað , að íslenzkur kaupmaður eða gróðahyggjumaður fékk aðstöðu til að reka einokunarverzlunina í Vestmannaeyjum á þessum þrem öldum , t.d. Jens kaupmaður Benediktsson , og bar ekki á því , að þeir reyndust mun betri en hinir . Sökum einangrunarinnar var verzlunarkúgunin ennþá tilfinnanlegri og grimmari í Vestmannaeyjum en víðast hvar annars staðar í landinu . Svo sem kunnugt er var einokunarverzlunin sjálf alls ráðandi um söluverð innfluttrar vöru og svo um verð á framleiðsluvörum landsmanna til sjós og lands , þrátt fyrir einhver málamyndarákvæði , sem þar um fjölluðu , sem auðvelt var að fara kringum og virða að vettugi . Þannig var íslenzku þjóðinni frá ári til árs og öld fram af öld skömmtuð hin efnalega afkoma og það í allra naumasta lagi . Ekkert vörumat átti sér stað í landinu , hvorki um innfluttar vörur né útfluttar afurðir . Öll samkeppni í verzlunarrekstri var hindruð með því , að einungis einn kaupmaður fékk leyfi til að reka verzlun á hverjum stað . Þetta , sem hér er sagt um einokunarverzlunina dönsku , á ekki hvað sízt við um einokunarverzlunina í Vestmannaeyjum , -Monopolhandelen på Vestpansöe i Island , eins og hún hét á dönsku máli . Og þó að það héti svo , að verzlunin væri gefin frjáls öllum þegnum Danakonungs samkv. lögum , sem tóku gildi 1. jan. 1788 , héldust nálega sömu verzlunarhættirnir a.m.k. í Vestmannaeyjum næstu 100 árin eða fram á síðustu ár 19. aldarinnar . En þá tók að rofa til . Samkvæmt lögunum til handa öllum þegnum Danakonungs um frjálsan verzlunarrekstur á Íslandi , var stofnað til verzlunarreksturs í Vestmannaeyjum á fyrri hluta 19. aldar við hlið hinnar gömlu og grónu einokunarverzlunar . ( Sjá greinina um Godthaabverzlunina hér í ritinu á bls. 167 ) . Undir miðja 19. öldina var svo stofnað til þriðju verzlunarinnar í Vestmannaeyjum , Júlíushaabverzlunarinnar . ( Sjá grein um hana í ritinu á bls. 172 ) . Brátt keypti gamla einokunarverzlunin hana þrátt fyrir ákvæði laganna um það , að sami maður mætti ekki eiga eða reka nema eina verzlun á sama staðnum . Einokunarkaupmaðurinn hafði jafnan ráð undir rifi hverju til að fara í kringum þau lagaákvæði . Hann keypti sér lepp , sem hann trúði vel og var honum dyggilega „ undirgefinn . “ Látið var heita svo , að hann ætti fyrirtækið . Þannig gat aðalkaupmaðurinn verið einráður um vöruverð allt , þrátt fyrir lög og reglur . Um þessar þrjár verzlanir í Vestmannaeyjum kemst Sigfús M. Johnsen svo að orði í Vestmannaeyjasögu sinni : „ Þótt verzlununum að vísu fjölgaði og nokkur samkeppni hæfist , hafði það samt lítið að segja , því að kaupmenn hliðruðu til hver fyrir öðrum og höfðu samtök sín á milli . “ „ Birtir yfir breiðum ... “ Svo sem kunnugt er , þá voru það Þingeyingar fyrstir Íslendinga , sem gerðu uppreisn svo að um munaði gegn heljarfjötrum einokunarverzlunarinnar , gegn undirokun og kúgun verzlunaraflanna þar í sýslu . Þeir efndu til eigin verzlunarsamtaka , stofnuðu samvinnufélag gegn einokunarverzluninni á Húsavík og í Þingeyjarsýslu árið 1882 . Þá var , sem kunnugt er , Kaupfélag Þingeyinga stofnað . Þegar fregnir um þennan manndóm , þessa dáð hinna þingeysku Íslendinga , spurðist út , „ fór hitamagn um önd “ ýmissa landsmanna . Þetta var þá hægt að gera , þrátt fyrir alla eymdina , allan fjárskortinn . En til þess þurfti dáð , óvenjulegt hugrekki , dyggð og drengskap , og þó umfram allt fórnarlund , rétt hugarfar , réttan skilning á þörfum þjóðar í nauð , félagslyndi , þroska . Mannrækt hafði átt sér stað á þingeyskum heimilum um langan aldur . Þarna birtust ávextirnir alþjóð . Þetta samvinnuframtak þingeysku bændanna og búaliða þeirra vakti fjölmarga landsmenn til íhugunar um verzlunarmálin í landinu . Sumsstaðar hugsuðu einstaklingar sér til hreyfings , vildu reyna að efna til einhverra verzlunarsamtaka til þess að höggva þó að ekki væri nema eilítið skarð í einokunarmúrinn . Og þannig hugsaði brautryðjandinn á þessu hagsmunasviði í Vestmannaeyjum . Brautin rudd — Brotið blað Árið 1885 eða þrem árum eftir stofnun Kaupfélags Þingeyinga , efndi íslenzkur einstaklingur til verzlunarreksturs í Vestmannaeyjum . Þessi maður var Gísli bóndi og útgerðarmaður Stefánsson í Hlíðarhúsi . Hann var sonur Stefáns bónda og stúdents Ólafssonar í Selkoti undir Eyjafjöllum , gullsmiðs Jónssonar í Selkoti . Gísli kaupmaður Stefánsson í Hlíðarhúsi , kona hans frú Soffía Andersdóttir frá Stakkagerði og börn . Hlíðarhús í Vestmannaeyjum , þar sem Gísli Stefánsson rak verzlun sína frá 1885 - 1903 . Hús þetta stendur enn . Gísli Stefánsson í Hlíðarhúsi var greindur maður og athugull , atorkusamur og sækinn , enda hafði skóli lífsins verið honum býsna erfiður og stælt kjark hans og þor , en jafnframt verið honum gjöfull á ýmsa lund , eftir að hann missti föður sinn 12 ára gamall . Gísli Stefánsson rak verzlun sína í Eyjum af gætni og hagsýni , enda var fjárhagsgetan lítil . Viðskiptatraust hafði hann mikið og fór vel með það . Það var honum hálfur höfuðstóll eins og fleirum fyrr og síðar . Stundum efndi hann til verzlunarsamtaka með bændum í Eyjum með því móti að gefa þeim kost á að panta vörur hjá sér , sérstaklega matvörur og greiða þær við kostnaðarverði . Þetta framtak hans var vel séð og sannaði Eyjafólki , hversu bæta mátti verzlunarhætti alla og kjör fólksins með samtökum og samvinnu . En kaupmaðurinn í Gísla Stefánssyni sá sér líka leik á borði . Með slíku hagsbótastarfi , pöntunarstarfinu , ávann hann sér traust og velvild fólksins og jók með því vörusölu sína og viðskipti á öðrum sviðum . Oft sigldi Gísli kaupmaður Stefánsson til útlanda , sérstaklega Bretlands , til þess að festa kaup á vörum til verzlunar sinnar eða gera hagstæð kaup á matvörum , sem pantaðar höfðu verið hjá honum sérstaklega . Um 1890 efndu Vestmannaeyingar til pöntunarstarfsemi til hagsbóta sér og heimilum sínum . Þá var það , sem Sigfús Árnason frá Vilborgarstöðum , organisti og formaður , stofnaði til pöntunarfélags með Eyjabændum . Öðru hvoru á undanförnum árum hafði verið efnt til slíkrar pöntunarstarfsemi í Eyjakauptúni með hagstæðum árangri . Sigfús Árnason frá Vilborgarstöðum í Eyjum , organisti , formaður á teinæringnum Auróru , póstmeistari , pöntunarstjóri og síðast næturvörður í kauptúninu . Hann er í næturvarðarbúningi á myndinni . Einnig seldi pöntunarfélag þetta undir forustu Sigfúsar Árnasonar afurðir Eyjabænda og reyndist þá verðið mjög hagstætt framleiðendunum . Sigfús M. Johnsen getur þessara verzlunarsamtaka í Vestmannaeyjasögu sinni . Þar fullyrðir hann , að pöntunarfélagið , sem jafnframt seldi afurðir fyrir bændur í Eyjum , hafi getað greitt þeim 46 krónur fyrir hvert skippund ( 160 kg ) af fullverkuðum fiski ( þorski ) . Á sama tíma greiddi einokunarkaupmaðurinn Eyjabændum 36 krónur fyrir skippundið af sömu afurðavöru . Þá getur höfundur þess , að olíutunnan hafi verið kr. 7,50 ódýrari hjá pöntunarfélagi bændanna en hjá einokunarkaupmanninum . Og þriggja krónu munur var á verði rúgmjölstunnunnar . Gísli kaupmaður Stefánsson annaðist þessa vörupöntunarstarfsemi Eyjamanna árið 1892 . Í janúarmánuði þetta ár fengu þessi pöntunarsamtök Eyjamanna mikla vörusendingu frá Englandi . Vöruverðið var svo lágt samanborið við ríkjandi vöruverð hjá einokunarkaupmanninum , að Eyjamenn undruðust stórum . SamanburðurSigurður hreppstjóri Sigurfinnsson skráir vöruverð þetta í fréttabréf sitt frá Eyjum , sem hann birti almenningi í landinu í blaðinu Fjallkonunni árið 1893 . Hér tek ég upp þann samanburð og fel Bliki mínu að geyma hann : Útsöluverð pöntunarfélagsins og svo einokunarverzlunarinnar : Ertur Tvíbökur Verð á 1. flokks þorski Þessar vörubirgðir entust Eyjamönnum fram á síðsumar þetta ár ( 1892 ) . Þá var efnt til nýrrar vörupöntunar fyrir atbeina Gísla kaupmanns Stefánssonar . En nú gerðust undarlegir hlutir ! Þessari vörupöntun Eyjamanna var aldrei sinnt . Og aldrei fékkst skýring á því fyrirbrigði . Staðreyndin var aðeins sú , að vörupöntunin fékkst ekki afgreidd , hvernig sem á var sótt og eftir leitað . Hver skyldi ástæðan hafa verið ? Hver skyldi hafa komið ár sinni þarna fyrir borð , svo að þessari sjálfsbjargarviðleitni Eyjamanna var komið fyrir kattarnef að því sinni ? Gísli kaupmaður Stefánsson rak einkaverzlun sína til aldurtilastundar árið 1903 . Mjög þótti hagstætt við hann að skipta og hann sjálfur góður viðskiptis . Hann mat menn ekki eftir klæðum eða efnahag . Eftir að verzlun hans tók að eflast , neyddist einokunarkaupmaðurinn til að taka tillit til vöruverðs hjá honum . Ég hef átt þess kost að bera saman vöruverð hjá kaupmönnum þessum , þegar leið fram undir aldamótin og hin smáa verzlun Gísla kaupmanns var orðin býsna stór á ýmsum sviðum , t . d. um vöruverðið . Áhrifa hennar gætir mjög í daglegu vöruverði í kauptúninu . Hér berum við saman verð hjá verzlunum þessum á nokkrum neyzluvörum undir aldamótin . 1899 . Á þessu ári var svo komið , að munur á útsöluverði hjá kaupmönnum þessum var sáralítill og stundum reyndist vöruverðið lægra hjá einokunarkaupmanninum gamla en Gísla kaupmanni . Þannig varð þróunin einnig um afurðaverðið . Árið 1901 var afurðaverðið orðið hið sama hjá báðum verzlununum eða eins og hér segir : Sundmagapundið Smáfiskur Vissulega vekur það athygli mína , að J. P. Bjarnasen „ factor “ eða verzlunarstjóri einokunarverzlunarinnar gömlu var efstur á lista yfir fasta viðskiptavini Gísla kaupmanns Stefánssonar um árabil , meðan mestu munaði um vöruverð hjá þessum verzlunum . Þar hefur „ factorinn “ séð sér leik á borði . Ég undrast hugrekki hans í þessum efnum og dáist að honum . Frú Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen frá Oddsstöðum í Eyjum , húsmóðir og kaupkona í Frydendal í Vestmannaeyjum . Þessa verzlun rak hún í stofu á neðri hæð íbúðarhúss síns , Frydendal , og seldi þar margskonar smávarning og álnavöru við hagstæðu verði . Elzti sonur hennar , Gísli Jóhannsson Johnsen , var móður sinni hægri hönd um verzlunarrekstur þennan . Þá þróaðist sú hugsun með honum , að hann skyldi efna sjálfur til verzlunarreksturs í Vestmannaeyjum svo fljótt sem hann fengi aldur til , en hann var þá tæplega tvítugur að aldri . Gísli Jóhannsson Johnsen frá Frydendal í Eyjum , þekktur kaupmaður og athafnamaður , sem braut á bak aftur einokunarverzlunina í kauptúninu eftir aldamótin svo að um munaði . Árið 1902 tókst svo þeim mæðginum , frú Sigríði Árnadóttur Johnsen í Frydendal og syni hennar Gísla Jóhannssyni Johnsen , að ná tangarhaldi á lóð Godthaabsverzlunarinnar eða Miðbúðarinnar , sem svo var oft kölluð , fá byggingu fyrir henni . Þá hafði þar ekki verið rekin verzlun nokkur ár . Danski einokunarkaupmaðurinn hafði keypt verzlunarhúsin og flutt þau austur í Vík í Mýrdal , þar sem hann stofnaði til verzlunarreksturs á síðasta tugi 19. aldarinnar . Þá voru einnig nokkur ár liðin , síðan einokunarkaupmaðurinn hafði lagt niður Júlíushaabverzlun sína á Tanganum . Fréttir tóku að berast Orð bárust til Eyja og fréttir af verzlunarsamtökum bænda , samvinnusamtökum víða um landið . Sum samtökin börðust í bökkum vegna þroskaleysis fólksins sjálfs . Önnur döfnuðu vel og urðu með tímanum sverð og skjöldur félagsmanna sinna og margra fleiri í hinni daglegu lífsbaráttu . Pöntunarfélög og kaupfélög fólksins í sveit og við sjó juku samtakamátt þess , bættu hag þess og efldu trú þess á eigin mátt og félagsþroska . Árið eftir að Gísli kaupmaður Stefánsson féll frá ( 1903 ) efndu nokkrir Eyjabændur til sameiginlegra vöruinnkaupa hjá kaupmönnunum tveim í kauptúninu , J. P. T. Bryde og Gísla J. Johnsen . Það voru bændurnir „ fyrir ofan Hraun “ , bændur í Ofanleitishverfinu . Þeir afhentu kaupmönnunum pöntunarlista sinn og æsktu þess , að þeir gerðu tilboð um verð vörunnar miðað við staðgreiðslu . Á þessum árum ( 1905 og 1906 ) beitti Sveinn Pálsson Scheving , bóndinn á Steinsstöðum þar í hverfinu , sér fyrir samtökum þessum . Bæði þessi ár naut Verzlun Gísla J. Johnsens þessara viðskipta , af því að hann bauð þeim vörurnar við lægsta verði . Og bændur töldu sig hafa mikinn hagnað af þessu framtaki sínu . Segja má með sanni , að aldrei hafi peningar sést manna á milli í Eyjum einokunaraldirnar . Allt voru það reikningsviðskipti . Vörukaup skráð til skuldar . Vinnulaun færð þar inn til tekna . Þyrfti maður að greiða skuld sína , var upphæðin færð út af reikningi hans hjá kaupmanninum og inn á reikning hins , sem greiðsluna fékk . Millifærsla , millifærsla og enn millifærsla . Hvernig fóru þá bændurnir að , þegar þeir þurftu að greiða pantaðar vörur út í hönd ? Þeir höfðu nánast nurlað saman aurum og krónum fyrir fugl og fiður , sem þeir seldu einstaklingum , sem greitt gátu smávegis utan milliskriftar í verzlun einokunarkaupmannsins . Og svo kom Sparisjóður Vestmannaeyja mörgum að liði , þó að lítið fjármagn hefði til umráða , en Eyjamenn stofnuðu hann 1893 , hinn eldri með því nafni . Hér birti ég skrá yfir vörukaup hvers bónda um sig , skrá yfir það fjármagn , sem hann keypti fyrir . Enn reitt til höggs Liðið er fram á fyrsta tug tuttugustu aldarinnar . Samvinnuhreyfingin hefur fest rætur víða í landinu til ómetanlegs hagræðis almenningi . Spurnir berast af sigrum hennar og samtakamætti víðsvegar að . Þær góðu fréttir efldu trú landsmanna á eigin mátt og sjálfsbjörg . Þær spurnir berast einnig til Vestmannaeyja . J.P.T. Bryde , kaupmaður , fæddist að Kornhól í Vestmannaeyjum 10. sept. 1831 . Þá var faðir hans , Niels Nikolai , þar verzlunarstjóri ( 1831 - 1838 ) . Áður var hann beykir í Höfðakaupstað á Skagaströnd . — J.P.T. Bryde gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum við fráfall föður síns 1879 . Þegar hann lézt árið 1910 , fékk frú Thore að sitja í óskiptu búi þar til verzlunin í Danska Garði var seld fyrirtækinu Duus í Reykjavík ( sjá grein hér í ritinu um Kf . Fram ) . — Þessi dönsku hjón þóttu á ýmsa lund hinar mestu sæmdarmanneskjur , hjálpsöm og tillitssöm við fátæka , þegar dregin er fjöður yfir ýmsa atburði varðandi verzlunarreksturinn , verzlunarhætti og gróðafíkn . Nokkrir Eyjabúa hugleiða hina breyttu tíma , hin breyttu viðhorf , og hinn hagfræðilega og hallkvæma árangur af pöntunarsamtökum bænda þar í byggð , sem Sigfús Árnason , organisti , og Gísli Stefánsson , kaupmaður , höfðu beitt sér fyrir . Var fólkið í Eyjum ekki enn vaxið því að feta í fótspor annarra landsmanna í framfara - og félagsmálum ? Jú , vissulega . Hin miklu vélbátakaup Eyjamanna á árunum 1906 - 1908 voru óhrekjandi sannanir þess . Þau sýndu og sönnuðu , að samvinnuhneigð og samvinnuandi byggi með Eyjabúum . Ekki færri en 200 Eyjamenn áttu saman þessa 35 vélbáta , sem þá þegar voru gerðir út frá Vestmannaeyjum . Víst var um það , að í Eyjum voru þá búsettir þeir félagshyggjumenn , sem leggja vildu mikið í sölurnar , fórna hugsun og starfsorku til eflingar hag alls almennings með því að beita sér fyrir samvinnusamtökum til ábata og hagræðis í hinu örtvaxandi viðskiptalífi með stóraukinni vélbátaútgerð frá ári til árs . Vissulega þurfti að vinna að mun hagstæðari kaupum á öllum útgerðarvörum og daglegum vöruþörfum heimilanna , þar sem allur þorri aðkomufólksins , vertíðarfólksins , bjó hjá húsbændum sínum og atvinnurekendum . Þá þurftu öll heimili útvegsbændanna að sjálfsögðu mikils með . Hins vegar var það svo afurðasalan , salan á þurrkuðum saltfiski , lýsi , sundmaga , hrognum o.fl. , sem til féllst og hæft var til sölu . Alveg sérstaklega voru það sameignarmenn eins vélbátsins , sem veltu því gaumgæfilega fyrir sér og íhuguðu vandlega , hvort ekki væri vert að stofna til varanlegra samvinnusamtaka í hinni örtvaxandi verstöð til þess að bæta verzlunarhættina og tryggja útvegsbændum meiri hagnað af útgerðinni . Þessir Eyjamenn voru Sigurður skipstjóri og útgerðarmaður Sigurfinnsson og sameignarmaður hans , Árni Filippusson , gjaldkeri Ísfélags Vestmannaeyja og fyrrv. barnakennari í byggðarlaginu . Skipstjórinn sigldi sjálfur fyrsta vélbátnum heim til Eyja frá Danmörku . Það var vélbáturinn Knörr . ¹ ) Á hinu leitinu var svo Þorsteinn Jónsson , formaður og útvegsbóndi í Laufási , sem fékk vélbát sinn til Eyja fjórum dögum síðar eða 9. sept. 1905 . Hann var fluttur með skipi frá Frederikssund í Danmörku , þar sem hann var smíðaður . Það er sjálfsagt engin tilviljun , að sömu mennirnir , sem fyrstir sönnuðu meðfæddan manndóm sinn , hugrekki og dugnað með því að kaupa fyrstu vélbátana til Vestmannaeyja , beittu sér jafnframt fyrir samtökum útvegsbænda þar um hagstæðari verzlunarkjör með því að brjóta á bak aftur hið gamla einokunarvald með samvinnusamtökum fólksins . En dok var á um stofnun þessara samvinnusamtaka . Þurfti einokunarvaldið ef til vill enn einu sinni að lyfta svipunni og reiða til höggs til þess að brýna skapið og hvessa samvinnuviljann til framtaks ? Já , svo varð raunin á . Báðir hinir ríkjandi kaupmenn í Vestmannaeyjum , Johan P.T. Bryde og Gísli J. Johnsen , fluttu til Eyja einvörðungu þær birgðir af salti , sem þeim að jafnaði voru sjálfum nauðsynlegar í fisk og svo þeim útvegsbændum og hlutamönnum , sem skiptu einvörðungu við þá . En árin 1907 og 1908 brá nokkuð til breytingar í þessum efnum hjá einokunarkaupmanninum gamla . Verzlun J.P.T. Bryde flutti til Eyja mjög mikið salt haustið 1907 og svo á vertíð 1908 . Í fyrstu varð ekki ljóslega séð , hvað fyrir vakti um þennan mikla saltinnflutning . Þurfti að óttast þurrð á salti erlendis ? Í júlímánuði 1907 fékk gamla einokunarverzlunin gufuskipið Ísafold hlaðið salti til Eyja . Meginið af þeim birgðum skyldi geymast til næstu vetrarvertíðar . Þegar svo leið fram á vertíð 1908 átti Brydeverzlun von á tveim saltförmum til Eyja . Þá virtist Edinborgarverzlunin hafa orðið takmarkaðar saltbirgðir . Þá var það , sem svipunni var brugðið á loft , svo að kviknaði í skapi hinna dokandi samvinnuleiðtoga eða væntanlegra leiðtoga . Bryde kaupmaður hafði skrifað heim til Eyja frá bækistöð sinni í Kaupmannahöfn og boðið „ faktor “ sínum að tilkynna í Vestmannaeyjum , að einungis þeir útvegsbændur og hlutasjómenn í verstöðinni , sem vildu skuldbinda sig til að selja verzlun hans allan fisk sinn , þegar hann væri fullverkaður , fengju keypt salt í aflann hjá honum , aðrir ekki . Þetta boð einokunarkaupmannsins var gert Eyjamönnum ljóst með auglýsingu . Þær voru venjulega hengdar upp við kirkjudyr eða í anddyri Landakirkju , meðan ekkert blað var gefið út í kauptúninu . Nokkru síðar , eða 10. 4. ( 1908 ) , fékk Garðsverzlunin ( Brydeverzlunin ) einn saltfarminn enn . Og ellefu dögum síðar kom norska skipið Jæderen með 459 smálestir af salti til einokunarverzlunarinnar gömlu , Brydeverzlunarinnar . Enginn skyldi óttast þurrð á salti í Eyjum það árið , ef Eyjamenn vildu aðeins skuldbinda sig til þess að selja einokunarverzluninni fiskinn sinn , þegar hann væri orðinn vel þurr á stakkstæði , og þá auðvitað fyrir það verð , sem einokunarkaupmaðurinn sjálfur afréði . ¹ ) Báturinn náði til hafnar í Vestmannaeyjum síðari hluta dags 5. sept. 1905 í austan-suðaustan stormi eftir nokkra hrakninga á hafinu . ² ) Leiðr . ( Heimaslóð ) . II. hluti