Tímalengd sem tekur eistun að vaxa úr 4 ml í 12 ml ( T 4 -T 12 ) var 2,21 ár . Kynþróun og kynþroski er samhangandi ferli sem hefst snemma á fósturskeiði . Á kynþroskaárum verða hraðar breytingar á ytri kyneinkennum og líkamsvexti . Þær verða fyrir tilstilli flókinna breytinga á hormónastarfsemi , einkum kynhormóna beggja kynja . Margar rannsóknir sem gerðar hafa verið á vexti og þroska ungmenna á síðustu áratugum hafa sýnt fram á verulegan breytileika bæði hvað snertir tímasetningu ytri kynþroskaeinkenna og þann hraða sem kynþroskatímabilið tekur ( 1,2 ) . Tvenns konar aðferðir hafa aðallega verið notaðar til rannsókna á kynþroska unglinga . Í fyrsta lagi langtímarannsóknir ( longitudinal ) þar sem fylgst er með sömu einstaklingum til fjölda ára með nákvæmum , endurteknum mælingum og skoðunum . Í öðru lagi þverskurðarrannsóknir ( crosssectional ) þar sem tekið er valið úrtak og mikill fjöldi barna og unglinga skoðaður á tiltölulega stuttum tíma . Til er fjöldi rannsókna á hæðar - og þyngdarvexti barna og unglinga frá ýmsum þjóðlöndum heims . Flestar þeirra eru þverskurðarrannsóknir . Í fáum þessara rannsókna var framkvæmd samtímis skoðun og rannsókn á ytri kynþroskaeinkennum unglinganna enda er sú rannsóknaraðferð mun umfangsmeiri og erfiðari í framkvæmd . Allmargar rannsóknir , einkum hinar þekktu langtímarannsóknir Tanners og fleiri , hafa kortlagt kynþroskaferlið og þær ytri líkamsbreytingar sem verða hjá unglingum á kynþroskaaldrinum ( 1,3 ) . Aðrar þekktar langtímarannsóknir á vexti og kynþroska hafa verið framkvæmdar meðal annars af Prader og félögum í Zürich í Sviss ( 4,5 ) og Taranger og félögum í Svíþjóð ( 6 ) . Þverskurðarrannsóknir á kynþroskaeinkennum hafa til dæmis verið framkvæmdar í Hollandi af J.C. Van Wiringen og félögum ( 7 ) og í Bandaríkjum Norður-Ameríku af Harlan og félögum ( 8,9 ) . Hér er lýst þverskurðarrannsókn á kynþroska íslenskra pilta en rannsóknin var hluti af umfangsmikilli þverskurðarrannsókn á vexti og þroska íslenskra ungmenna . Rannsóknin var hluti af stærri og umfangsmeiri rannsókn þar sem nemendur í grunnskólum og framhaldsskólum víðs vegar um landið voru skoðaðir . Aðaltilgangur rannsóknarinnar var að meta vöxt og þroska íslenskra barna ( 10,11 ) . Í upphafi var valinn úrtakshópur barna af höfuðborgarsvæðinu á aldrinum 6 - 16 ára . Samkvæmt tölfræðilegum ráðleggingum var hópurinn valinn þannig að skólabörn fædd fjórða dag hvers mánaðar , það er fyrsta , fimmta , níunda , þrettánda og svo framvegis , voru beðin um að taka þátt í rannsókninni . Utan höfuðborgarsvæðisins var úrtakshópurinn valinn á nokkuð annan hátt . Þar voru valdir ákveðnir grunnskólar og framhaldsskólar í öllum landsfjórðungum og allir nemendur viðkomandi skóla rannsakaðir . Útilokuð frá rannsókninni voru börn og unglingar með líkamlegar fatlanir eða langvinna sjúkdóma , sem hugsanlega gætu haft áhrif á vöxt þeirra eða þroska . Tölvunefnd samþykkti að úrtakshópurinn yrði valinn úr þjóðskrá . Rannsóknin fór fram í samráði við landlækni og var samþykkt af siðaráði landlæknisembættisins . Fengið var leyfi skólayfirvalda til að rannsóknin færi fram í húsnæði skólanna og skólahjúkrunarfræðingar viðkomandi skóla veittu aðstoð við undirbúning og framkvæmd rannsóknarinnar . Foreldrar veittu skriflegt leyfi fyrir þátttöku barna sinna í rannsókninni . Allar mælingar og skoðanir voru framkvæmdar af höfundum þessarar greinar , sem allir eru barnalæknar . Framkvæmd var almenn líkamsskoðun auk þess sem mæld var þyngd og hæð barnanna , sitjandi og standandi . Mæld var þykkt húðfellinga á upphandlegg og baki . Leitað var upplýsinga um fæðingarþyngd , fjölda systkina og röð barnsins í hópi systkina , hvort barnið var fleirburi , fjölskyldustærð , aldur foreldra og störf . Í heilsufarssögu komu fram upplýsingar um uppruna barnsins ( þjóðerni / kynþátt ) , langvinna sjúkdóma og sjúkrahúslegur . Fimm stig kynháravaxtar voru metin samkvæmt aðferð Tanners ( 1 ) . Stærð eistna var metin í millilítrum rúmmáls samkvæmt eistnamæli ( orchidometer ) Praders ( 12 ) . Að auki voru framkvæmdar nákvæmar mælingar á sitjandi og standandi hæð , þyngd , höfuðummáli og húðfitulagi . Tölulegar niðurstöður voru skráðar í tölvuforritinu FileMaker Pro . Í því forriti voru reiknuð meðaltöl og staðalfrávik . Hvert aldursár var skilgreint þannig að öll börn fædd frá og með -0,50 ár til og með +0,49 ár voru reiknuð saman í einum hópi . Dæmi : Til 12 ára drengja töldust þeir drengir sem voru 11,50 ára til og með 12,49 ára . Ekki var tekið tillit til búsetu við útreikninga á niðurstöðum þessa hluta rannsóknarinnar , en tölfræðilegur munur fannst ekki á vexti barna af höfuðborgarsvæðinu borið saman við börn af landsbyggðinni ( 10 ) . Í rannsókninni tóku þátt samtals 5626 börn og unglingar , þar af 2751 drengur , og var það meira en 95% af úrtakshópnum . Tafla I sýnir stigreiningu kynhára drengja samkvæmt flokkun Tanners . Meðalaldur drengja með kynhárastig 2 ( PH 2 ) , var 12,74 ár ( staðalfrávik 1,37 ár ) . Fyrir stig 5 ( PH 5 ) var meðalaldur 15,17 ár ( staðalfrávik 0,8 ár ) . Meðaltímalengd milli PH 2 og PH 5 var 2,43 ár . Tafla II sýnir aldursdreifingu drengjanna miðað við stiggreiningu kynhára samkvæmt Tanner . Taflan sýnir meðal annars að hjá 859 drengjum innan 10 ára aldurs fannst kynháravöxtur aðeins í átta tilfellum og kynháraþroski stig 5 fannst aðeins hjá fimm drengjum innan 14 ára aldurs . Tafla III sýnir rúmmál eistna í millilítrum miðað við aldur . Meðalaldur drengja með eistu að stærð 4 ml var 11,89 ár ( staðalfrávik 1,08 ár ) , en miðað er við að eistnastærð 4 ml marki upphaf kynþroska drengja . Meðalaldur drengja með 12 ml eistnarúmmál var 14,10 ár ( staðalfrávik 0,97 ár ) , en 12 ml hafa verið talin neðri mörk eðlilegrar stærðar eistna hjá fullorðnum körlum . Tafla IV sýnir aldursdreifingu drengjanna miðað við rúmmál eistna . Af 1158 drengjum innan 11 ára aldurs höfðu aðeins sjö náð 4 ml eistnastærð . Tafla V sýnir samanburð íslensku rannsóknarinnar við erlendar niðurstöður . Þar kemur fram tímasetning kynþroskaeinkenna drengja í nokkrum löndum Evrópu . Tölurnar sýna meðalaldur í árum . Skilgreining á fyrstu kynþroskaeinkennum " G - 2 " var notuð í hollensku rannsókninni sjá nánari umfjöllun í umræðu . Mynd 1 sýnir línurit yfir stærð eistna . Línuritið sýnir rúmmál í ml , miðað við aldur . Sýnd er meðaltalskúrfa með einu staðalfráviki . Mynd 2 sýnir fyrstu kynþroskaeinkenni drengja , það er eistu að rúmmáli 4 ml og kynhárastig 2 . Sýnd eru eitt og tvö staðalfrávik . Rannsókn sú er hér hefur verið lýst er um margt sérstæð . Flestar rannsóknir á kynþroska unglinga hafa verið hluti af langtímarannsóknum þar sem fylgst er með hópi barna á vaxtarskeiði . Rannsókn okkar nær til barna og unglinga á aldrinum 6 - 16 ára og jafnframt voru gerðar mælingar á vexti og fitudreifingu . Íslenska rannsóknin er einnig nokkuð sérstök að því leyti að fjórir sérfræðingar í barnalæknisfræði , allir með langa klíníska reynslu , framkvæmdu sjálfir mælingar og skoðanir á börnunum . Sérstaka gát þarf að hafa við skoðanir á viðkvæmum unglingum , en undantekningarlítið var samvinna mjög góð . Kynþroski íslenskra drengja hefst á aldrinum 9,70 - 14,10 ára , meðaltal 11,89 ár , og eru þá notuð tvö staðalfrávik frá meðaltali til að skilgreina eðlileg tímamörk . Niðurstöður íslensku rannsóknarinnar eru bornar saman við erlendar niðurstöður í töflu V. Þar sést að fyrstu kynþroskaeinkenni drengja í Englandi komu fram við 11,64 ára aldur , í Svíþjóð 1976 við 12,22 og í Zürich 1974 við 11,80 ára aldur ( 1 , 6,5 ) . Meðalaldur drengja með fyrsta vöxt kynhára ( PH 2 ) var í okkar rannsókn 12,74 ár . Sambærilegar niðurstöður úr ensku , sænsku og svissnesku rannsóknunum voru 13,44 , 12,52 og 12,20 ár . Áðurnefndar rannsóknir , sem hafa um langt bil verið notaðar til viðmiðunar um þroska unglinga voru þó allar framkvæmdar á nokkuð ólíka vegu og verður að gæta varúðar við samanburð rannsóknanna . Enska rannsóknin var til dæmis framkvæmd þannig að börnin voru ljósmynduð nakin og þroski metinn síðar . Vafalaust er sú aðferð orsök þess að kynháravöxtur greindist þá heldur síðar en í öðrum rannsóknum . Allar áðurnefndar rannsóknir eru langtímarannsóknir , en í slíkum rannsóknum er hver einstaklingur skoðaður endurtekið á löngu tímabili . Þverskurðarrannsókn gefur gott yfirlit yfir ástand eða stöðu á ákveðnum tímapunkti , en langtímarannsóknir meta breytileika milli einstaklinga og gefa betri upplýsingar um tengsl vaxtarhraða við mismunandi stig eða ytri einkenni kynþroska . Sú rannsókn , sem kemst líklega næst því að vera sambærileg við íslensku rannsóknina , er þverskurðarrannsókn Hollendinga á vexti barna frá 1985 , en þar voru einnig metin kynþroskaeinkenni ( 7 ) . Þó var ekki notuð aðferð Praders að meta stærð eistna með eistnamæli heldur var kynþroska skipt í svokölluð kynfærastig ( genital staging ) . Í hollensku rannsókninni var G - 2 skilgreint sem fyrsta merkjanleg stækkun á eistum og fyrstu sjáanlegar breytingar á húð pungsins . Samkvæmt því mati komu fyrstu kynþroskabreytingar drengja í Hollandi fram að meðaltali við 11,33 ára aldur , sem er heldur fyrr en annars staðar hefur verið lýst . ( tafla V ) Þessi niðurstaða er nokkuð athyglisverð í ljósi þess að tímasetning fyrstu tíðablæðinga stúlkna ( menarche ) í Hollandi er sambærileg við það sem gerist hjá stúlkum á Norðurlöndum , þar á meðal á Íslandi ( 7 , 11,13 ) . Þannig verður að telja fremur ólíklegt að hollenskir drengir þroskist marktækt fyrr en norrænir . Neðri mörk eðlilegrar stærðar eistna hjá fullvöxnum körlum er talin vera 12 ml ( T 12 ) . Meðalaldur íslenskra drengja með eistu að stærð 12 ml var 14,10 ár ( 11,05 - 16,65 ) . Langtímarannsóknir hafa sýnt að vaxtarhraði pilta er mestur um 14 ára aldur ( 3 ) eða þegar rúmmál eistna er á bilinu 10 - 12 ml og PH stig 3 - 4 . Tímalengdin sem tók drengi að þroskast T 4 - T 12 var að meðaltali 2,21 ár . Meðaltími milli PH 2 og PH 4 var 1,89 ár . Þótt þverskurðarrannsókn gefi ekki nema óbeina möguleika til að meta vaxtarhraða , má ráða af niðurstöðum okkar að mesti vaxtarhraði íslenskra drengja sé við 14 ára aldurinn ( 10 ) . Meðalhæð pilta með T 4 var 150,8 cm ( staðalfrávik 7,0 ) og meðalhæð við T l 2 var 166,3 cm ( staðalfrávik 7,6 ) . Við T 20 var meðalhæð 175,9 cm ( staðalfrávik 6,9 ) . Kynþroski íslenskra drengja hefst ári síðar ( 1,05 ár ) en hjá stúlkum ( 11 ) sem er nánast sama niðurstaða og í hollensku rannsókninni . Aðrar rannsóknir hafa sýnt meiri mun milli upphafs kynþroska drengja og stúlkna ( 1 , 14,15 ) . Önnur ytri einkenni kynþroska hjá drengjum , en hér hafa verið nefnd eru mun síður fallin til marktækra samanburðarrannsókna . Í svissnesku langtímarannsókninni fannst til dæmis að meðalaldur drengja með fyrstu raddbreytingar ( mútur ) var 14,60 ár ( 5 ) . Mjög mikill breytileiki er þó í raddbreytingum drengja og erfitt að merkja hvænær þær byrja . Skakkebæk og félagar í Danmörku gerðu tilraunir til að meta fyrstu sæðisfrumuframleiðslu pilta ( spermarche ) og fundu að meðalaldur við fyrstu sæðisfrumuframleiðslu hjá dönskum piltum var 13,70 ár ( 11,70 - 15,00 ) ( 14 ) . Flestar rannsóknarniðurstöður benda til að kynþroski og vöxtur unglinga á Norðurlöndum og Vestur-Evrópu fylgi svipuðu ferli og að íslenskir drengir skeri sig ekki úr hvað varðar tímasetningu eða hraða kynþroska . Frávik í þroska geta oft verið einkenni um sjúkdóma og því er mikilvægt að gera sér grein fyrir eðlilegum mörkum kynþroska í hverju samfélagi . Með vaxandi flutningi fólks af ýmsum kynþáttum til landsins er nauðsynlegt að hafa í huga að verulegur munur er á upphafi kynþroska í hinum ýmsu heimshlutum . Til dæmis má nefna að á Norðurlöndum er algengast að finna ótímabæran kynþroska hjá stúlkum sem ættaðar eru frá Asíulöndum . Í samantekt hefur rannsókn okkar á líkamsþroska íslenskra drengja sýnt , eins og raunar hefur verið lýst í fyrri rannsóknum erlendis , að tímamörk eðlilegs kynþroska eru víð og ennfremur er mikill breytileiki í hraða kynþroskans milli einstaklinga . Mikilvægt er að þeir sem starfa að heilsugæslu barna geri sér grein fyrir þessum breytileika . Þannig má forðast óþarfa áhyggjur , ef þroskaeinkenni barnsins eru innan eðlilegra tímamarka , en jafnframt gera ráðstafanir til rannsókna þegar þess gerist þörf .