Hunsun yfirvalda á ofbeldi í nánum samböndum í forsjár - og umgengnismálum hefur leitt til þess að börnum er stefnt í alvarlega ofbeldishættu , jafnvel lífshættu . Þetta segja forsvarskonur hreyfingarinnar Líf án ofbeldis , sem stendur fyrir undirskriftarsöfnun í október þar sem þess er krafist að íslensk yfirvöld virði skuldbindingar sínar til að standa vörð um mannréttindi þolenda heimilisofbeldis og kynferðisofbeldis . Hunsun yfirvalda á ofbeldi í nánum samböndum í forsjár - og umgengnismálum hefur leitt til þess að börnum er stefnt í alvarlega ofbeldishættu , jafnvel lífshættu . Þetta segja forsvarskonur hreyfingarinnar Líf án ofbeldis , sem stendur fyrir undirskriftarsöfnun í október þar sem þess er krafist að íslensk yfirvöld virði skuldbindingar sínar til að standa vörð um mannréttindi þolenda heimilisofbeldis og kynferðisofbeldis . Vilja tryggja börnum líf án ofbeldisÞær Gabríela B. Ernudóttir og Sigrún Sif Jóelsdóttir tilheyra hópnum Líf án ofbeldis , sem berst fyrir því að börnum sé tryggð vernd gegn ofbeldi föður í réttarákvörðun um líf þeirra í forsjár - og umgengnismálum . Mynd : Davíð Þór Í nýlegu svari frá Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur dómsmálaráðherra , við fyrirspurn Andrésar Inga Jónssonar þingmanns , um skráningu á heimilisofbeldi hjá lögregluembættum kemur meðal annars fram að af þeim konum sem myrtar voru á Íslandi á árunum 1999 – 2018 var helmingur þeirra drepinn af maka eða fyrrverandi maka . Í 9% tilvika þar sem karlar voru drepnir var gerandinn maki eða fyrrum maki . Þessar tölur eiga sér samsvörun í þeim raunveruleika sem birtist meðal annars í alþjóðarannsóknum árið 2017 þar sem kemur fram að meira en helmingur allra þeirra kvenna sem myrtar voru á heimsvísu ( 58% ) voru drepnar af maka eða af fjölskyldumeðlim . Um það bil 82% þeirra sem myrt eru í nánu sambandi á heimsvísu eru konur . Konur eru í aukinni ofbeldishættu þegar þær reyna að losa sig úr ofbeldissamböndum og ofbeldismenn nýta sér tiltækar aðferðir til að ná höggþunga á þolendur og viðhalda ógnarstjórnun . Skelfilegustu dæmin um þetta eru þegar menn myrða börnin sín í þessum tilgangi . Börn mæðra sem flýja úr ofbeldissamböndum eru í stóraukinni ofbeldishættu . Hættan á barnamorði föður er mest þegar móðirin slítur sambandinu . Hins vegar heyrir það til undantekninga að mæður drepi börn sín til að hefna sín á barnsfeðrum sínum . Ekki þarf að leita langt út fyrir landsteinana til að finna mál sem enduðu með hefndarmorðum feðra á börnum sínum . Ofbeldi fullkomnað með morði Á árunum 1980 – 2015 voru 125 börn í Danmörku myrt af foreldrum sínum . Morðingjarnir voru feður í 75% tilvika . Erlendar rannsóknir á morðum þar sem foreldrar hafa myrt börn sín marka skýran kynjamun á ástæðum og aðdraganda að barnamorði . Mæður sem drepa eru líklegri til að hafa myrt yngri börn en feður og vera sjálfar ungar , einstæðar með fleiri en eitt barn og í slæmri félagslegri stöðu . Þær eru einnig mun líklegri en feður til að hafa verið í geðrofi þegar morð var framið . Feður drepa oftar í hefndarskyni , beita harkalegra ofbeldi við morðin og hafa oftast beitt börnin ofbeldi áður en morðið er framið . Stutt leit á vefnum um dönsk börn sem hafa verið myrt af foreldrum sínum birtir einmitt þetta mynstur . TV 2 í Danmörku fjallaði nýlega um morð feðra á börnum sínum . Þar kemur fram að í langflestum tilfellum hefur ofbeldismaðurinn hótað lífláti eða sjálfsvígi áður en morðið er framið . Í umfjöllun kemur fram að menn sem myrða börn sín eru oftast með truflun í persónuleika sem einkennist af því að þeir upphefja sjálfa sig á kostnað annarra og hafa tilhneigingu til að valta yfir aðra til að fá sínu framgengt . Þeir eru hins vegar oft góðir í því að fela ofbeldishegðun sína fyrir fólki þegar þeim hentar og koma gjarnan vel fyrir . Menn með þessi persónuleikaeinkenni líta ekki á börnin sem einstaklinga með eigin þarfir , skoðanir og tilfinningar , heldur sem einhvers konar stjórntæki eða jafnvel sem framlengingu á sjálfsmynd sinni . Þegar aðdragandi barnamorða er skoðaður má vel greina ýmiskonar viðvörunarmerki en í mörgum tilvikum hefur samfélagið kosið að líta kerfisbundið framhjá þeim og þar með að bregðast þessum börnum . Feður drepa oftar í hefndarskyni , beita harkalegra ofbeldi við morðin og hafa oftast beitt börnin ofbeldi áður en morðið er framið . Í viðtali sem birtist í The Guardian þann 10. október síðastliðinn lýsir Davina James-Hanman , sem barist hefur fyrir vernd þolenda heimilisofbeldis í Bretlandi um langt skeið , meðal annars reynslu sinni úr samtölum við menn sem hafa myrt kærustur , barnsmæður eða eiginkonur . Hún lýsir morðingjunum sem viðkunnanlegum og þeir komi gjarnan vel fyrir , en það er að hennar mati einmitt þannig sem þeir hafi komist upp með að beita konur ofbeldi . Menn sem sakfelldir eru fyrir að drepa maka eða fyrrum maka séu vanalega í mikilli vörn og afneitun gagnvart ábyrgð á verknaðinum og sækjast eftir samþykki á því að konan hafi á einhvern hátt kallað það yfir sig að missa lífið . Í Bretlandi eru karlmenn í yfirgnæfandi meirihluta þeirra sem drepa maka eða fyrrum maka og tíðni slíkra morða er að meðaltali þrjú á viku . Aðildarríki Sameinuðu þjóðanna bregðast þolendum heimilisofbeldis í skilnaðarmálum Alþjóðasamfélagið telur endurtekið mynstur í réttarákvörðun þjóðríkja um forsjá og umgengni áhyggjuefni þar sem ofbeldi gegn konum í nánum samböndum sé ekki gefið nauðsynlegt vægi . Hópur sérfræðinga um kvenréttindi á vegum Sameinuðu þjóðanna ályktaði um stöðuna og kynnti yfirlýsingu um efnið á ráðstefnu á vegum Evrópuráðsins ( e. Council of Europe ) þann 24. maí síðastliðinn í Strasbourg í Frakklandi . Þar kom fram að hegðunarmynstur réttarkerfa afhjúpuðu undirliggjandi mismunun gegn konum og hvernig skaðlegar staðalímyndir um konur eru notaðar gegn þeim í málum barna þeirra . Áréttað var við aðildarríki að halda þyrfti fast í meginreglu um bestu hagsmuni barnsins en einnig að verulega þurfi að rétta hlut kvenna í forsjár - og umgengnismálum sem oftar en ekki er mætt með vantrausti þegar þær greina frá ofbeldi . Þá er það gagnrýnt að þrátt fyrir sögu föður um ofbeldi gegn móður og þar með aukna ofbeldishættu fyrir barn sé ofbeldissögu sjaldnast gefið vægi í réttarákvörðun aðildarríkja um umgengni og forsjá barna . Mál Jessicu Lenahan og dætra hennar þriggja sem bjuggu í Colorado-fylki Bandaríkjanna og höfðu flúið heimilisofbeldi er álitið fordæmisgefandi í þessu samhengi . Árið 1999 nam faðir börnin á brott og myrti þau . Dómari hafði fyrr sama ár úrskurðað manninn í nálgunarbann gagnvart móður og börnum vegna sögu um heimilisofbeldi . Kvöldið sem faðirinn nam börnin á brott hringdi Jessica níu sinnum í lögregluna , tilkynnti um brot á nálgunarbanni og lýsti áhyggjum sínum af fyrirætlan barnsföðurins . Lögreglan brást ekki við áhyggjum Jessicu og brottnámið endaði með því að faðirinn hóf skothríð á lögreglustöðina í Castle Rock og var skotinn til bana af lögreglunni . Börnin þrjú fundust látin í bíl hans . Í máli Lenahan gegn ríkinu í hæstarétti fjallaði mannréttindaráð ( e. Inter-American Commission on Human Rights , IACHR ) um skyldu Bandaríkjanna í heimilisofbeldismálum , um skyldu ríkisins til að vernda þolendur og tengsl ofbeldis gegn konum í nánum samböndum við ofbeldi á börnum í skilnaðarmálum . Í ágúst árið 2011 komst ráðið að þeirri niðurstöðu að fulltrúar ríkisins hefðu brugðist skyldu sinni gagnvart Lenahan og alfarið brugðist í að gæta réttar barnanna í skilnaðarmálinu . Málið er fordæmisgefandi fyrir önnur þjóðríki og er þetta í fyrsta sinn í sögunni sem mannréttindamál gegn bandarískum yfirvöldum fellur þolendum heimilisofbeldis í vil . Fleiri gagnrýnisraddir hafa heyrst frá alþjóðasamfélaginu . Árið 2013 gagnrýndi nefnd á vegum Evrópuþingsins ( e.The European Parliament's Committee on Petitions ) lagaframkvæmd danskra yfirvalda í fjölskyldurétti harðlega , eftir athugun , þar sem kom í ljós að mæður voru í stóraukinni hættu á að sæta refsivist fyrir að vernda börn sín frá feðrum sem beittu þau ofbeldi . Nefndin gagnrýndi að börn væru þvinguð af stjórnvöldum í umgengni eða jafnvel fulla forsjá feðra sem beittu börnin kynferðisofbeldi eða öðru ofbeldi . Árið 2016 sendu Sameinuðu þjóðirnar frá sér harða gagnrýni á forsjárlög Dana vegna þvingunar barna inn í ofbeldishættu en einnig á grunni Kvennasáttmálans ( e. CEDAW Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women ) þar sem sýnt þótti að í löggjöfinni fælist hörð mismunun gegn konum . Verndari barns líklegri til að fara í fangelsi en ofbeldismaðurinn Flestar þær mæður sem voru fangelsaðar í Danmörku fyrir að hindra umgengni við föður fyrsta árið eftir að lögin um jafna foreldraábyrgð ( e. Parental responsibility Act ) tóku gildi árið 2007 , hafa í dag fullan forsjárrétt . Börnin hitta ekki feður sína vegna þess að yfirvöldum þykir sýnt að það sé börnunum fyrir bestu . Árið 2013 var gerð rannsókn hjá Syddansk Universitet meðal mæðra sem höfðu þolað ofbeldi og eltihrellingu af hálfu barnsföður . Af 200 mæðrum höfðu 7 setið í fangelsi fyrir að vernda börn sín . Á árunum 2013 - 2014 höfnuðu aðrar sjö mæður , af þeim mæðrum í rannsókninni sem voru þolendur ofbeldis og eltihrellingar , í fangelsi fyrir að vernda börn sín . Undir lögunum um jafna foreldraábyrgð ( 2007 ) hafa dönsk yfirvöld heimild til að setja móður í fangelsi í allt að 6 mánuði þegar hún neitar að senda barn í umgengni við föður án aðkomu dómara eða dómsúrskurðarnefndar . Ofbeldismaður telst aftur á móti saklaus þar til sekt er sönnuð í réttarkerfinu og umgengni er ekki stöðvuð til að fyrirbyggja ofbeldi gegn barni þar sem höfuðregla laganna er að börn eigi jafnan rétt til samveru með báðum foreldrum . Niðurstaða rannsóknarinnar var sú að 7% af 200 konum sem höfðu verið beittar ofbeldi enduðu í fangelsi . Dómur fellur í 0,1% sifjaspellsmála . Þetta þýðir að móðir sem verndar barn frá ofbeldi er 70 sinnum líklegri til að fara í fangelsi en faðir sem beitir barnið ofbeldi . Tíminn leiddi í ljós að áhyggjur mæðranna sem settar voru í fangelsi áttu fullan rétt á sér . Móðir sem verndar barn frá ofbeldi er 70 sinnum líklegri til að fara í fangelsi en faðir sem beitir barnið ofbeldi . Ein þessara mæðra sem sat í dönsku fangelsi er okkur vel kunnug en það er Hjördís Svan sem afplánaði 18 mánaða dóm fyrir að sækja börnin sín til föður . Hjördís hefur í dag fulla forsjá yfir börnunum sem faðirinn samþykkti gegn því að móðirin gæti aldrei krafist peninga af hans hálfu ef dæturnar vanhagaði um eitthvað . Börnin hafa nú sjálf skrifað Alþingi umsögn við frumvarp Sjálfstæðisflokksins um að tálmun á umgengni verði gerð refisverð þar sem þær lýsa því hvernig móðir þeirra gerði allt til að forða þeim frá ofbeldi . Það voru íslensk barnaverndaryfirvöld sem tryggðu aðkomu ríkisins að því að börn Hjördísar Svan voru sótt árið 2012 af fimm einkennisklæddum lögreglumönnum , víkingasveit og lögreglustjóra í hátíðarbúningi á grunni gamallar aðfararbeiðni , og flutt með valdi til föður sem hafði í síðustu samveru veitt barni sínu áverka eins og staðfest var af læknum . Íslensk barnaverndaryfirvöld voru með gögn í höndum um ofbeldið en gripu ekki til neinna ráðstafana í samræmi við það heldur sendu börnin með bréf til danskra yfirvalda um að þyrfti að skoða ofbeldið þar ytra , sem var aldrei gert . Þáverandi forstöðumaður Barnaverndarstofu tryggði aðkomu íslenskra barnaverndaryfirvalda að því að þessu var framfylgt gagnvart börnunum sem voru í íslenskri lögsögu og alfarið upp á íslenska barnavernd og vernd stjórnvalda komin . Íslensk barnaverndaryfirvöld brugðust í að tryggja vernd barnanna gegn ofbeldi . Íslensk yfirvöld á skjön við lög Í nýlegu viðtali við Heiðu Björg Pálmadóttur , forstjóra Barnaverndarstofu , við Stundina segir hún meðal annars að dæmdur barnaníðingur sem brotið hafi gegn öðru barni en því sem nú er á heimili hans sé ekki endilega álitinn hættulegur barninu á heimilinu . Þar segir hún einnig að grunnskylda barnaverndar sé að styðja einstaklinga í sínu uppeldishlutverki þannig að þeir geti verið með börnin áfram og að það sé stjórnarskrárbundinn réttur sem einnig er bundinn í mannréttindasáttmálann . Þessi skoðun lýsir ekki skilningi almennings á tilgangi barnaverndar og er heldur ekki í samræmi við orðalag núgildandi barnalaga um ákvörðun um inntak forsjár og umgengni . Í lögum sem samþykkt hafa verið á Íslandi eru grundvallarmannréttindi barna um að vera vernduð frá ofbeldi í forgangi umfram réttindi foreldra til umgengni við barn sitt . Í barnalögum , nr. 76 / 2003 , var vægi ofbeldis aukið við ákvörðun forsjár og umgengni . Samanber 34. og 47. gr. laganna þar sem lögfest var að við ákvörðun um forsjá eða umgengni beri að líta til þess hvort hætta sé á að barnið , foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi verið eða muni verða beitt ofbeldi . Þetta þýðir að við ákvarðanir um líf barna er það barnið sem á að njóta vafans um ofbeldishættu . „ Saklaus uns sekt er sönnuð “ á ekki við í málum barna og engin krafa er gerð um að menn séu dæmdir fyrir ofbeldi til þess að hagsmunir barna séu varðir . Samkvæmt núgildandi barnalögum ber að taka tillit til gagna og vitnisburða sem sýna fram á að ofbeldi hafi átt sér stað eða geti átt sér stað . „ Saklaus uns sekt er sönnuð “ á ekki við í málum barna . Í viðtali í Mannlega þættinum á Rás 1 þann 15. október síðastliðinn segir forstjóri Barnaverndarstofu : „ Um leið og við horfum fram á það að samhliða ásökun um ofbeldi liggur fyrir að það eru deilur milli foreldra um samskipti við barnið þá er orðið mjög erfitt að fá botn í það hvað er í raunhæft í ásökunum um ofbeldi og sérfræðingarnir í Barnahúsi til dæmis hafa talað mikið um það að það sé mjög erfitt að fá í rauninni hið rétta fram í skýrslutökum á börnum eða rannsóknarviðtölum þegar liggur fyrir að til dæmis annað foreldrið hefur verið útilokað frá samskiptum við barnið í einhvern tíma . “ Þetta viðhorf lýsir alvarlegri hlutdrægni forsvarskonu Barnaverndarstofu í málum er varða ofbeldi á börnum , þar sem hún gefur í skyn að börn fráskilinna foreldra séu á einhvern hátt ótrúverðugri í frásögn sinni af ofbeldi en önnur börn . Hunsun yfirvalda á ofbeldi í nánum samböndum í forsjár - og umgengnismálum hefur leitt til þess að börnum er stefnt í alvarlega ofbeldishættu , jafnvel lífshættu . Í reynd gengur slík framkvæmd þvert á tilgang íslenskra laga og þvert á alla þá mannréttindasáttmála sem við höfum skuldbundið okkur til að fylgja . Ísland gagnrýnt fyrir að virða ekki mannréttindi barna Þann 26. apríl 2018 afhenti þáverandi félags - og jafnréttismálaráðherra , Ásmundur Einar Daðason , staðfestingarskjal um fullgildingu Íslands á samningi Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn heimilisofbeldi og ofbeldi á konum . Fullgilding samningsins af hálfu Íslands er í samræmi við efni stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og áherslur hennar í jafnréttismálum þar sem sérstaklega er fjallað um aðgerðir til að útrýma kynbundnu ofbeldi . Í V. kafla samningsins kveður á um eftirfarandi : 1 . Samningsaðilar skulu gera nauðsynlegar ráðstafanir , með lagasetningu eða öðrum hætti , til að tryggja að tekið sé tillit til ofbeldisbrota sem falla undir gildissvið samnings þessa við ákvörðun forsjár og umgengnisréttar við börn . 2 . Samningsaðilar skulu gera nauðsynlegar ráðstafanir , með lagasetningu eða öðrum hætti , til að tryggja að nýting umgengnis - eða forsjárréttinda stefni ekki réttindum og öryggi þolenda eða barna í hættu . Í skýrslu um svokallaðan barnaréttarstuðul ( e. Kids Rights Index ) sem meðal annars var deilt á Facebook-síðu utanríkisráðuneytisins þann 16. maí síðastliðinn , með orðunum „ hvergi í veröldinni er betra að vaxa úr grasi en á Íslandi samkvæmt barnaréttarvísitölunni Kids Rights Index “ eru öll aðildarlönd í útreikningi barnaréttarstuðuls , þar með talið Ísland , gagnrýnd sérstaklega fyrir að mannréttindagæslu barna í réttarákvörðun um líf þeirra sé verulega ábótavant . Þá er mælst til þess að dómarar og aðrir fulltrúar réttindagæslu barna fái sérstaka þjálfun og leiðsögn um hvernig hagsmuna barna er best gætt í ákvörðun um líf þeirra . Í skýrslunni kemur einnig fram að í öllum aðildarlöndum sé virðingu fyrir sjónarmiðum barna í ákvörðun sem varða hagi þeirra og líf einnig verulega ábótavant . Ítrekuð fjölmiðlaumfjöllun um umgengnis - og forsjármál þar sem börn eru þvinguð í umgengni við ofbeldismenn og barnaníðinga er merki um alvarlegar brotalamir í laga - og réttarframkvæmd um þessi mál . Hreyfingin Líf án ofbeldis stendur fyrir undirskriftarsöfnun í október þar sem þess er krafist að íslensk yfirvöld axli stjórnunarlega ábyrgð og fylgi þeim áherslum sem sammælst hefur verið um í íslenskum lögum og virði skuldbindingar sínar til að standa vörð um mannréttindi þolenda heimilisofbeldis og kynferðisofbeldis . Við megum teljast heppin að barn hafi ekki verið myrt í hefndarskyni á Íslandi , en þurfum við að bíða eftir því að það gerist til þess að börn séu raunverulega vernduð gegn ofbeldi á Íslandi ? Líf án ofbeldis minnir á að í athugasemdum með frumvarpi barnalaga kemur fram að líta verði á ofbeldi í víðum skilningi og gagnrýna hvernig mæðrum er gert ókleift að vernda börn gegn ofbeldi þegar þær eru ekki teknar trúanlegar og áhyggjur þeirra um ofbeldi eru notaðar gegn þeim í ákvörðun stjórnvalda , þrátt fyrir að fyrirliggjandi gögn sýni fram á ofbeldi gegn þeim og börnunum . Þetta samræmist ekki lögum .