Í Morgunblaðinu í dag , 19. nóvember , birtist fróðleg grein eftir Ólaf Þ. Stephensen , aðstoðarritstjóra blaðsins , um áhuga Norðmanna á þróun öryggismála á Norður-Atlantshafi með vísan til þess annars vegar , að Keflavíkurstöðinni hafi verið lokað , og hins vegar að sjóflutningar á gasi og olíu frá Barentshafi til Norður-Ameríku munu stóraukast á næstu árum . Undrast norskir viðmælendur Ólafs , hve Bandaríkjamenn virðast áhugalitlir um þessa þróun en öryggi á siglingaleiðinni ræðst meðal annars á þeim viðbúnaði , sem er á Íslandi . Þá vekja Norðmenn máls á því , að ekki sé um hernaðarógn að ræða en að tryggja öryggi á mikilvægum siglingaleiðum sé öðrum þræði hernaðarlegt viðfangsefni auk þess sem hernaðarleg návist á slóðum sem þessum hafi sjálfstætt gildi án tillits til þess , hvort unnt sé að benda á eina sérstaka ógn . Þegar ég les um þessi viðhorf Norðmanna , koma mér í hug sjónarmið , sem settu svip á samstarf okkar Íslendinga og Norðmanna á fyrstu árum áttunda áratugarins . Þá gerðu norskir sérfræðingar og stjórnvöld sér grein fyrir því , að breyting yrði á þróun öryggismála á Norður-Atlantshafi vegna uppbyggingar og útþenslu sovéska flotans og flughersins . Þeim var einnig ljóst , að ekki yrðu aðrir til að vekja máls á þessum breytingum en þeir , sem hefðu beinna hagsmuna að gæta , það er Norðmenn og Íslendingar . Á þessum árum var hér við völd vinstri stjórn undir forsæti Ólafs Jóhannessonar . Hún hafði á stefnuskrá sinni , að varnarliðið hyrfi af landi brott . Olli þessi stefna Norðmönnum og ríkisstjórnum annarra norrænna landa áhyggjum , en íslenska ríkisstjórnin tók því síður en svo vel , að norrænu ríkisstjórnirnar viðruðu áhyggjur sínar og taldi um óviðurkvæmileg afskipti af innanríkismálum að ræða . Sá tími er liðinn og í Morgunblaðinu í dag tala norskir embættismenn af óvenjumikilli hreinskilni um áhuga sinn á þróun íslenskra öryggismála og um nauðsyn samstarfs ríkjanna . Fyrir rúmum þremur áratugum komu þrír starfsmenn Norsku utanríkismálastofnunarinnar ( NUPI ) Johan Jörgen Holst , síðar varnarmálaráðherra og utanríkisráðherra , Anders Sjaastad , síðar varnarmálaráðherra , og John Kristen Skogan , en til hans er enn vitnað sem fræðimanns í Morgunblaðinu í dag , hingað til lands til að kynna sér aðstæður og stofna til samstarfs . Ég var á þessum árum tekinn til við að fjalla um varnar - og öryggismál og tókust góð kynni með mér og þeim þremenningum , sem hafa haldist síðan en Johan Jörgen er látinn , langt um aldur fram . Johan Jörgen var forystumaður í þessum hópi og ávann sér virðingu um heim allan fyrir rannsóknir í öryggismálum og kynningu á þeim hagsmunum , sem huga þyrfti að á Norður-Atlantshafi og síðar á mun víðtækara sviði varnar - og afvopnunarmála . Voru þær ófáar ráðstefnunar , sem efnt var til um þróun öryggismála í okkar heimshluta , og við gáfum einnig saman út bækur um efnið . Í stuttu máli reyndist greining Norðmanna og okkar , sem með þeim störfuðu , á þróun mála rétt . Hernaðarlegt mikilvægi GIUK-hliðsins svonefnda , það er hafsvæðanna frá Grænlandi um Ísland og Færeyjar til Skotlands , jókst jafnt og þétt í áranna rás og viðbúnaður NATO og Bandaríkjanna hér á landi og á hafinu varð sífellt öflugri og má segja , að árið 1985 hafi hámarki verið náð . Þarna var um hernaðarlega ógn að ræða . Þegar rætt er um breytingar nú á tímum er litið til þess , hve mikið af ónýttum gas - og olíulindum heims er að finna í Barentshafi bæði á yfirráðasvæði Norðmanna og Rússa . Á tímum kalda stríðsins var þegjandi samkomulag um það milli Norðmanna og nágranna þeirra í Rússlandi , að NATO-herafli héldi sig ávallt í nokkur hundruð kílómetra fjarlægð frá rússnesku landamærunum og hernaðarumsvif Norðmanna væru í lágmarki á þessum slóðum , þótt þeir byggju sig að sjálfsögðu undir að verja land sitt allt frá Kirkenes í austri – megin varnarlínan var hins vegar dregin við Bardufoss . Í Morgunblaðinu í dag segir Espen Barth Eide , aðstoðarvarnarmálaráðherra Noregs , að Norðmenn telji nauðsynlegt að halda úti herafla á Barentshafi : „ Við teljum að hernaðarlegrar nærveru sé þörf , ekki af því að menn óttist stríð , heldur þurfi menn að hafa öfluga möguleika á eftirliti og að hafa sýnilegar varnir . “ Og síðar segir hann : „ Það þýðir að við munum fjúga meira og sigla meira á norðursvæðunum og herinn mun æfa meira í Norður-Noregi en verið hefur . “ Kjetil Skogrand , aðstoðarutanríkisráðherra Noregs , segir , að með vaxandi umferð skipa á norðurslóðum sé þörf á herafla þar til að koma í veg fyrir , að hættuástand geti skapast , aukin nærvera herafla auki stöðugleika . Sverre Diesen , hershöfðingi og yfirmaður norska hersins , segir Norðmenn hafa mikinn áhuga á að sýna bæði getu og vilja til að styrkja Ísland „ hernaðarlega ef aðstæður krefjast þess . Við erum að tala um einstakar ferðir flugvéla og æfingar , bæði hvað varðar orrustuflugvélar og eftirlitsflugvélar . Við höfum nægt svigrúm til þess . “ Norðmenn eru að láta smíða fimm hátæknivæddar freigátur á Spáni , þeir ætla að kaupa 48 langdrægar orrustuþotur á næstu árum , þeir eru að endurnýja flota sex Orion-kafbátaleitarflugvéla , ætla að styrkja leyniþjónustuna og efla landhelgisgæslu sína . Ég sá það ekki í Morgunblaðinu , að minnst væri á kaup Norðmanna á 10 nýjum þyrlum til leitar - og björgunarstarfa , en við Íslendingar höfum stofnað til samstarfs við þá um það verkefni . Af lestri greinarinnar í Morgunblaðinu verður sú ályktun dregin , að Norðmenn hafi markað sér skýra stefnu varðandi hernaðarlegan viðbúnað á norðurslóðum og þeir telji æskilegt og raunar óhjákvæmilegt , að hafa Ísland inni í þeirri mynd eins og jafnan áður . Jafnframt finnst þeim einkennilegt , að Bandaríkjastjórn skuli ekki átta sig á þróuninni og þeirri breytingu , sem er að verða með vaxandi skipaumferð . Þegar aðstoðarvarnarmálaráðherrann er spurður nánar um samstarfið við Íslendinga segir hann : „ Íslendingar þurfa sjálfir að skilgreina heima fyrir við hvað er að fást og við viljum mjög gjarnan taka þátt í að skiptast á vangaveltum og upplýsingum en þið verðið að hafa forystuna . Okkar afstaða er sú að við væntum þess að Íslendingar taki málið upp og erum jákvæðir gagnvart því . “ Hann telur ekkert vit í því að ætla að byggja hér upp íslenskan flugher . Ólafur Þ. Stephensen segir : „ Og hvað þyrftu Íslendingar að leggja á móti ef Norðmenn sæju að einhverju leyti um loftvarnir Íslands og eftirlit á hafsvæðinu milli landanna ? Það liggur beint við að velta fyrir sér hvort efling Landhelgisgæzlunnar gæti komið þar á móti og hún tekið virkari þátt í samstarfi við norsku strandgæzluna . Landhelgisgæzlan er þar að auki sú stofnun tengd öryggis - og varnarmálum sem sennilega er mest pólitísk samstaða innanlands á Íslandi um að styrkja , mun meiri en t.d. sérsveitir eða greiningardeildir á vegum Ríkislögreglustjóraembættisins eins og nýlegar umræður sýna . “ Hér vaknar sú spurning , hvort höfundi textans sé virkilega ekki kunnugt um öll þau áform , sem eru að komast á framkvæmdastig um stóreflingu Landhelgisgæslu Íslands , það er með smíði á nýju varðskipi , kaupum á nýrri flugvél og þremur þyrlum . Þá voru samþykkt ný lög um landhelgisgæsluna á þessu ári , til að hún gæti betur tekist á við ný verkefni , auk þess sem höfuðstöðvar hennar hafa verið fluttar og hún tekið á sig aukin verkefni í björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð með rekstri vaktstöðvar siglinga . Það þarf ekkert að ræða um það í viðtengingarhætti , hvort efla eigi Landhelgisgæslu Íslands . Ákvarðanir hafa þegar verið teknar um það og gæslan á náið og gott samstarf við Norðmenn eins og aðrar þjóðir , sem láta sig öryggismál á Norður-Atlantshafi varða . Ég er viss um , að kynning á starfsemi og þróun gæslunnar á alþjóðlegri ráðstefnu um öryggi á siglingaleiðum á Norður-Atlantshafi , sem dóms - og kirkjumálaráðuneytið hélt 2. nóvember sl. sýndi öllum , sem þar voru , að unnið er af miklum metnaði undir merkjum gæslunnar . Ég hef ekki orðið var við neinn ágreining hin síðari misseri um sérsveit lögreglunnar og nauðsyn þess að efla hana . Það var snemma árs 2004 , sem stjórnarandstæðingar undir forystu Helga Hjörvars , þingmanns Samfylkingarinnar , tóku rispu gegn stækkun sérsveitarinnar . Ég held , að nú vilji allir , að sérsveitin sé sem öflugust og best úr garði gerð . Um næstu áramót tekur greiningardeild til starfa hjá embætti ríkislögreglustjóra og var samstaða um það mál á þingi síðastliðið vor eftir stuttan hugaræsing hjá einstaka þingmönnum , þegar frumvarpið um deildina var lagt fram . Enn hefur hins vegar ekki náðst samkomulag um næsta skref til að efla greiningarstarf og áhættumat á vegum lögreglunnar , það er með greiningar - og öryggisþjónustu undir eftirliti þingnefndar . Að því máli er unnið . Mér þótti þessi stutti kafli um aðgerðir okkar sjálfra í þessari ágætu grein um viðhorf Norðmanna bera merki um hikið og vandaræðaganginn , sem setur enn alltof mikinn svip á umræður um íslensk öryggismál , þegar að því kemur , að ræða verkefni okkar sjálfra . Við höfum áratuga langa reynslu af því að ræða við aðra um það , hvað þeir kunni að vilja gera til að tryggja öryggi Íslands og hafsvæðanna umhverfis landið . Við höfum einnig áratuga reynslu af því að fara að síðan að rífast um það heima fyrir , hvort þetta ágæta fólk eigi að veita okkur þau ráð , sem það gerir , eða þá aðstoð , sem það býður . Hvers vegna spurði Morgunblaðið ekki Norðmennina , hvort Íslendingar þyrftu ekki að stofna her við núverandi aðstæður ? Spurningin er rökrétt í framhaldi af öllu , sem norsku stjórnmálamennirnir segja . Aðstoðarvarnarmálaráðherrann segir : „ Og það er eðlilegt að Íslendingar ræði hvað þeir geti lagt af mörkum . En það er alveg örugglega ekki að stofna flugher með tveimur flugvélum . “ Norðmennirnir voru ekki spurðir að því , hvort Íslendingar ættu að stofna her , af því að við höfum ekki sjálf burði til að ræða málið hér heima fyrir . Á opinberum vettvangi og meðal stjórnmálamanna hafa umræður um þennan þátt íslenskra varna aldrei komist af flissstiginu . Blaðamaðurinn vildi að sjálfsögðu ekki bera þá staðreynd á borð fyrir norska viðmælendur sína , enda hefðu þeir ekki skilið röksemdirnar – hefðu hljómað álíka einkennilega og bann við hundahaldi gerði á sínum tíma , lokun sjónvarps á fimmtudögum eða bann við að selja áfengt öl . Bannhelgi okkar sjálfra um þennan þátt íslenskra öryggismála , stendur umræðum um þau verulega fyrir þrifum . Við höfum enga þjálfun í að ræða eigin öryggismál af nokkurri alvöru , á meðan litið er fram hjá hernaðarlega þættinum og jafnvel látið eins og hann snerti þau ekki – hann sé mál Bandaríkjamanna , Norðmanna eða jafnvel Evrópusambandsins ! Valgerður Sverrisdóttir utanríkisráðherra flutti alþingi skýrslu um utanríkismál fimmtudaginn 16. nóvember og lauk ræðu sinni með þessum orðum : „ Meginstoð öryggis - og varnarstefnu Íslands er sem fyrr samkomulagið við Bandaríkin . Öryggis - og varnarstefnan er hins vegar sífelldum breytingum undirorpin og þarf stöðugt að vera í endurskoðun . Til skoðunar er í hvaða farveg beri að beina umræðunni til þess að hún nýtist til þeirrar stefnumótunar sem fer fram hjá stjórnvöldum . Færi vel á því að setja á fót utanríkis - og öryggismálasetur að fyrirmynd margra nágranna ríkja okkar . “ Um það er pólitísk samstaða að koma slíku setri á fót og skiptir þá miklu , hvernig til tekst og staðið sé að því á þann veg , að traust og tiltrú skapist innanlands og utan strax í upphafi . Ef slíkt setur fer af stað , án þess að þar sé tekist á við hernaðarleg viðfangsefni og hlut Íslands við lausn þeirra , yrði það ekki til þess að skapa trúverðugleika gagnvart öðrum þjóðum . Við verðum að þora að spyrja okkur sjálf spurninga um þessi efni , án þess að forðast kjarna málsins .