Að undanförnu hefur farið fram talsverð umræða um kosti og galla einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu . Þessi mál voru kynnt með ágætum og rædd á aðalfundi Læknafélags Íslands á Ísafirði á liðnu hausti , ritstjórnargreinar hafa birst í Morgunblaðinu , fyrirspurnir hafa verið lagðar fram um málið á Alþingi og nokkrir læknar hafa verið kallaðir fyrir heilbrigðisnefnd Alþingis til viðræðna . Síðast en ekki síst er mikill og vaxandi áhugi hjá læknum um nýjungar í rekstrarformum í öllum tegundum heilbrigðisþjónustu : innan heilsugæslu , á læknastofum og við rekstur sjúkrahúsa . Mjög er tímabært að hefja þessa umræðu fyrir alvöru . Um er að ræða stórmál sem þarfnast víðtækrar umræðu og athugunar frá mörgum hliðum . Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að umræða fari fram um rétt sjúklinga til heilbrigðisþjónustu og almannatrygginga og hvaða áhrif það hafi í framtíðinni , ef fram koma nýjungar í rekstrarformum í heilbrigðisþjónustu , þar sem sjúklingar taka aukinn þátt í að greiða fyrir þjónustuna eða greiða hana að fullu . Þegar hagræðing og sparnaður í heilbrigðisþjónustu innan almannatryggingakerfisins eru orðin mikil dregst þjónustan , sem í boði er , saman eða með öðrum orðum sagt , eykst ekki í takt við þörf . Ljóst að læknar munu vilja stuðla að sem bestri þjónustu við sjúklinga og að önnur meðferðartilboð hljóti að koma fram og fólk muni leita eftir þeim . Ýmsar spurningar , bæði félagslegar og á sviði stjórnmála vakna . Er til dæmis rétt eða rangt að maður sem er óvinnufær vegna sjúkdóms og bíður aðgerðar greiði sjálfur fyrir aðgerð hjá einkarekinni aðgerðastofu í stað þess að bíða á biðlista ríkisrekna sjúkrahússins ? Er í lagi að fyrirtækið sem hann vinnur hjá sjái sér hag í að greiða fyrir aðgerð á mikilvægum starfsmanni sem annars væri lengi frá vinnu ? Vaxandi eftirspurn er nú eftir heimilislæknum í Reykjavík . Virðist sem hún sé mun meiri en framboðið . Þeir sem vilja skýra þetta með breyttu launakerfi heilsugæslulækna þekkja lítið til þessara mála því heilsugæslan í Reykjavík er ekki fullþróuð og það vantar heilsugæslustöð í sum borgarhverfi og margar stöðvar eru fullnýttar . Í sumum hverfum er hátt hlutfall aldraðra sem þurfa mikla þjónustu . Ungar barnafjölskyldur , fólk sem ef til vill hefur flust nýlega til stórborgarsvæðisins og nýir notendur heilsugæslunnar , það er fólk sem ekki hefur verið í þörf fyrir að leita læknis áður og hefur ekki skráð sig hjá heimilislækni , er í miklum vandræðum við að fá þjónustu . Hvert á þetta fólk að snúa sér ? Til greina kemur að einstakir sérfræðingar í heimilislækningum opni eigin læknastofur með litlum tilkostnaði í stjórnun og veiti þessa þjónustu . Spyrja má þá sem gagnrýna þetta hvort gilda eigi önnur lögmál um samkeppni í frumheilsugæslu en á öðrum sviðum heilbrigðisþjónustu . Gerðir hafa verið þjónustusamningar um öldrunarþjónustu og samningar við einkafyrirtæki sem ekki hafa faglega reynslu af heilbrigðismálum um rekstur dvalarheimila fyrir aldraða . Það má túlka sem fordæmi um einkarekstur í frumheilsugæslu , en umönnun aldraðra tilheyrir oft heilsugæslunni í öðrum löndum og telst með þeim þáttum þjónustunnar sem við viljum öll hafa jafnan rétt á að njóta . Í öðru lagi er mikilvægt er að skoða ný form í rekstri og veitingu heilbrigðisþjónustu vegna faglegrar þróunar í þeim starfsgreinum sem veita þjónustuna . Svo dæmi séu tekin hafa orðið miklar breytingar í aðgerðatækni sem eykur möguleika á aðgerðum án þess að innlagna á sjúkrahús sé þörf . Einnig hafa horfur sjúklinga með flókna sjúkdóma gjörbreyst sem eykur þörf á samfelldri sérfræðilæknisþjónustu til lengri tíma . Í þriðja lagi þarf að meta hvaða rekstrarform eru fjárhagslega hagkvæmust miðað við að veita bestu þjónustu . Margir hafa varað við rekstrarformum , sem eru kynnt sem sjálfstæður rekstur , en eru í raun miðstýrð og beinlínis hönnuð til að spara og draga úr þjónustu . Þetta á við um suma samninga sem eru til umræðu varðandi sjúkrahústengda þjónustu . Grundvallaratriði er að bæta kostnaðargreiningu í rekstri sjúkrahúsa , en hún er í dag mjög ófullkomin . Mikill vilji er til að bæta úr því . Kostnaðargreining er hins vegar mjög fullkomin í þeim hluta heilbrigðiskerfisins sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir fyrir og auðvelt að sjá til hvaða læknisverka fjármagnið rennur og hvað einstök verk kosta . Sérfræðilæknar í því kerfi hafa mikla reynslu af sjálfstæðum rekstri og hafa í áratugi veitt góða læknisþjónustu sem er eftirsótt . Læknarnir skipuleggja þar sína þjónustu sjálfir og kostnaður við stjórnun er hverfandi . Hætta er á að í rekstrarfyrirkomulagi , þar sem fagfólk kemur ekki að skipulagi mála , muni hinn faglegi þáttur skerðast . Því er mikilvægt fyrir lækna að ráða sínu nánasta umhverfi og skipuleggja á faglegan hátt . Að lokum þetta . Miklar sparnaðaraðgerðir í núverandi heilbrigðiskerfi leiða að lokum til samdráttar í heilbrigðisþjónustu . Sömu lögmál hljóta að gilda um heilbrigðisvandamál og aðra þætti mannlífsins . Fólkið í landinu mun verða í vaxandi þörf fyrir þjónustu og gera auknar kröfur um aðgengi og gæði og leita nýrra valkosta . Þetta er ekkert öðru vísi en ef svo væri þrengt að fjárveitingum til sinfóníuhljómsveitarinnar að til " samdráttar og hagræðingar " kæmi og fækka þyrfti fiðlum , aðeins væri efni á að hafa eina tegund af slagverki og þeim , sem vildu hlusta á hornin , væri bent á að mjög svipað væri að hlusta á básúnurnar . Líklegt er að fólkið sneri sér annað til að uppfylla þörfina fyrir að njóta tónlistar . Auðvitað er það hlutverk lækna að stuðla með öllum hætti að faglegri og aðgengilegri heilbrigðisþjónustu og mæta þörfinni með nýjungum í rekstrarformum . Læknafélag Reykjavíkur hefur í vetur gengist fyrir fræðslufundum fyrir almenning um ýmis heilsufarsvandamál . Hugmynd um slíka fræðslu kom fram á síðasta ári og voru fyrstu fundirnir haldnir síðastliðið haust í tengslum við 90 ára afmæli félagsins . Vöktu fundirnir athygli og ánægju og var þeim því haldið áfram í vetur . Fundirnir eru skipulagðir þannig að sérfræðingur heldur erindi um ákveðið heilsufarsvandamál og síðan er góður tími til fyrirspurna og umræðna . Þannig gefst almenningi tækifæri til að spyrja sérfræðinginn beint og taka þátt í umræðunni . Fundirnir verða með reglulegum hætti í vetur . Þeim sem áhuga hafa á að halda erindi er bent á að hafa samband við skrifstofu læknasamtakanna . Þegar hafa verið haldnir fundir um þunglyndi , heilabilun og önnur geðræn vandamál hjá öldruðum og um matarsýkingar , faraldra og framtíð . Áframhaldandi dagskrá vetrarins er kynnt hér í blaðinu .