TtMINX . þriðjiidagtmi 12. marz 1946 43. blaH Þri 3$ udaaur 12. marz Vanskilin í markaðs - málunum Það er nú svo komið , að bæði Áki Jakobsson og Þjóðviliinn hafa neyðst til að játa , að ríkis - stjórnin hafi fullkomlega brugð - izt því einu aðalloforði „ plöt - unnar " að vinna eftir beztu getu að öflun nýrra markaða . í umræðum í neðri deild í fyrra - dag játaði Áki , að ekki hefði verið „ unnið nógu rösklega að þessum málum " og ekki væri „ nóg að hafa tvo menn í mark - aðsleit " á sama tíma' og heill her af mönnum væri í ýmiskon - ar snattferðum erlendis . Fáum dögum áður ( 6. þ. m. ) hafði Þjóðviljinn játað í forustugrein , að markaðsöflunin gengi „ allt - of slælega " og verzlunarmenn kvarti undan því , að „ ekki séu einu sinni til verzlunarsamning - ar við löndin , sem þeir geti verzlað við " og gæti . því verzl - unin við þau ekki hafizt . Þessum játningum Áka Jak - obssonaí - og Þjóðviljans er vit - anlega ætlað að breiða yfir sleifarlagið í markaðsmálunum , eins og föng eru á . Sannleikur - inn er sá , að ekki er hægt að hugsa sér óafsakanlegra að - gerðaleysi en það , sem þar hef - ir átt sér stað . í stað þess að hefjast handa um viðskipta - samninga strax og stríðinu lauk , hafa enn ekki verið gerðir samningar nema við tvö lönd , Finnland og Tékkóslóvakíu . Fyrir áramótin var ekki énn bú - ið að gera út neina markaðs - leitarmenn af hálfu stjórnar - innar til Frakklands , Sviss , Belg - íu eða Hollands , svo að nokkur liklegustu viðskiptalöndin á meginlandinu séu nefnd . Eina sendiförin fyrir áramótin var för Eiriars Olgeirssonar , er hann fór til Austur-Evrópu , en hann fór sem „ persónulegur erindreki forsætisráðherrans " , " sem minn - isstætt er . Enginn árangur * er enn kunnur af því ferðalagi , nema sá helzt , að Þjóðviljinn er nú venju fremur herskár í garð helztu viðskiptaþjóðarinn - ar , Breta ? og má auðveldlega rekja þræði þeirrar ritmennsku í austurveg . En ekki munu þau áhrif bæta fyrir fisksölunni . Á sama tima og íslenzka rík - isstjórnin sat þannig auðum höndum í markaðsöflunarmál - unum hafa helztu samkeppnis - þjóðirnar , eins og Norðmenn , úti öll spjót í þeim efnum . Niður - staðan verður vitanlega sú , að íslendingar verða alls staðar á eftir . Enn minni áhuga hefir stjórn - in þó haft fyrir þvi að hefja viðræður við sjálfar samkeppn - isþjóðirnar , og þá sérstaklega Nprðmenn , — um að forðast ýmsa , óheilbrigða samkeppni eins og þá , sem átti sér stað fyr - ir stríðið , þegar fiskveiðiþjóð - irnar buðu verðið niður hver fyrir annarri . Þannig hefir ríkisstjórnin vanrækt næstum því eins full - komlega og hugsast getur það grundvallaratriði nýsköpunar - innar að afla nýrra markaða , en vitanlega er það til lítils að vera að efla skipastólinn og fisk - framleiðsluna , þegar aðrir eru búnir að bola okkur af mörkuð - unum . Má gleggst á þessu marka , hve alvörulaust allt tal stjórnarflokkanna um „ nýsköp - un " er og hve lítið þeir hafa reynt til að efna hin fögru lof - orð sín um hana . í Magnússon , Eyhildarholti : Horft um öxl Þriðjji hluti . Hér að framan hefir verið bent á nokkur dæmi , af handa - hófi , um nýsköpun ríkisstjórn - arinnar á ýmsum sviðum . Að sjálfsögðu vantar mikið á , að allt sé til tínt . Og viljandi hefir verið gengið fram hjá öllum til - munum ríkisstjórnarinnar til nýsköpunar á vettvangi land - búnaðarmála . En þar er raunar ekki af svo litlu að taka , og skulu nú rakin nokkur dæmi . Segja má , að nýsköpun ríkis - stjórnarinnar , sú er landbún - aðinn varðar , hafi verið með tvennum hætti helzt — og að vísu hvorugum góðum . Annars vegar hefir stjórnin haft forustu um að stinga svefnþorn eða sálga flestum hinum þýðingar - mestu landbúnaðarmálum , " er fyrir Alþingi hafa legið í henn - ar tíð ( áburðarverksmiðja , jarð - ræktarlög , - framleiðsluráð o . fl. ) , en skaðskemma ^ önnur ( búnað - armálasjóður ) . Hins vegar hefir hún hrisst fram úr erminni lagaboð og ákvæði , sem öllu öðru fremur varða hag og af - komu hvers einasta bónda í landinu , en eru þann veg úr garði ger , að hlotið hafa _ _ for - dæming og fyrirlitning íslenzkr - ar . bændastéttár , — nema ef til vill örfárra , tröllriðinna íhalds-kommúnista — og raun - ar allra réttsýnna manna , hvar í flokk eða stétt , sem standa . Ég gat þess áður , að Sjálf - stæðisfl . hefði orðið að gera „ hreint " fyrir sínum dyrum og skipta um sannfæringu . Að öðrum kosti átti hann þess enga völ , að komast í rúm til kommúnista og fá að hvila við hlið þeirra uppi í stjórnarsæng - inni . Báðir hafa viljað troða aumingja Alþýðuflokknum til fóta . — Svo hispurslaust gekk Þeir nienn , sem bera fyrst og fremst ábyrgð á umræddu að - gerðaleysi , eru utanríkismála - ráðherrann og atvinnumálaráð - herrann . Slóðaskapur utanrík - ismálaráðherrans er svo alkunn - ur , að hann kemur reyndar eng - um á óvart , því að segja má að allt , sem við kemur utanríkis - málunum , sé þessu sama merki brennt , enda berast þjóðinni fréttirnar um sum þeirra fyrst úr tyrknesku eða rússnsku útr varpi . Hins vegar munu ýmsir hafa vonazt eftir ötulli fram - komu atvinnumálaráðherrans , eftir allt glamur kommúnista um þessi mál , en á framkomu hans er sú skýring , að hann og aðrir flokksbræður hans höfðu tröllatrú á nýjum mörkuðum í Austur-Evrópu , -og Þjóðviljinn lét því oft í ljós í sumar , að ekkert gerði til þó að brezku og amerísku markaðirnir töpuðust að mestu . Það væri hægt að selja fiskinn til Póllands og Rússlands . Ekkert mátti því gera fyrr en búið var að kynn - ast viðhorfinu í þessum löndum og það tók sinn tima . Slóða - skapur Ólafs og Austur-Evrópu - trú Áka eru höfuðorsakir að - gerðaleysisins í markaðsöflun - armálunum . Þetta aðgerðaleysi er nú þegar orðið þjóðinni dýrt og á þó eft - ir að reynast henni dýrara . En umbætur gerast þar engar , nema þjóðin í næstu kosning - um losi sig við for'ustu þeirra Ólafs og Áka í þessum málum sem öðrum . Sjálfstæðisflokkurinn frá öllum sínum fyrri staðhæfingum um dýrtíðar - og fjármál , um at - vinnumál , um áhuga á landbún - aðarmálum , um svo margt og margt fleira , að fimm af þing - mönnum flokksins treystust ekki til að vera með í að taka þvílíka „ kollsteypu " , -eins og Gísli Sveinsson orðaði það , — ekki þegar í stað a . m. k . , og töldu sig andvíga ríkisstjórn - inni . Og þó að einn þessara manna , eða öllu heldur tveir , hafi eigi getað unað því til lang - frama , að láta fyrirberast í for - sælunni , og því aftur hnigið í Abrahams skaut , þá mun þetta frávik hinna fyrrverandi 5 - menninga í minnum haft sem óyggjandi vitnisburður um þann sögulega atburð , er Sjálfstæðis - flokkurinn féll með kommún - istum . VI . Sá fjandskapur , sem ríkis - stjórnin með meirihluta Alþing - is aftan í sér — sýndi bænda - stétt landsins þegar í öndverðu , varð æ augljósari og magnaðri , er á leið , unz hámarki var náð með bráðabirgðalögunum um búnaðarráð . — Með sáttmála sex-manna - nefndarinnar og ákvörðuninni um árlegan útreikning Hagstof - unnar á vísitölu landbúnaðar , var kveðið á um það i aðaldrátt - um , hvert verð skyldi á búvör - um hverju sinni , svo að í réttum hlutföllum væri við vinnulaun . — Þannig , að hvorir um sig bæru svipað úr býtum , bændur og verkamenn . Nú vissi ríkisstjórnin mæta - vel , að enda þótt bændur hefðu , haustið 1944 , gefið eftir 9.4% þess afurðaverðs , er þeim bar að fá , — í trausti þess að aðrar stéttir sýndu svipaðan þegn - skap — , þá kom þeim aldrei til hugar , að sú eftirgjöf gilti nema það eina ár . Og allra sízt gat slíkt komið til mála , þegar sleg - ið var á útrétta hönd bændanna , tilraun þeirra - til allsherjar lækkunar á verðbólgunni fyrir - litin , þegnskapur þeirra hunds - aður . Stjórnin vissi , að þegar af þessari ástæðu , þ. e. vegna eft - irgjafarinnar í fyrra , átti af - urðaverðið í haustr að réttu lagi að hækka um 9.4% . En ríkis - stjórnin vissi meira . Hún vissi , að á árinu , sem léið , hafði kaup - gjald hækkað , tilkos ^ naður hækkað , vísitala framfærslu - kostnaðar hækkað — og þá hlaut að sjálfsögðu verðlags - vísitala landbúnaðar einnig að hækka , sennilega ekki öllu minna en í fyrra , eins og líka síðar kom á daginn , er lokið var útreikningi Hagstofunnar . Væri nú'bændum sýnt fullt réttlæti , miðað við aðra , eins og löggjaf - inn á síhum tíma hafði ætlazt til , mátti því búast við að verð á búvöru yrði að hækka um allt að því % , eða upp undir 20% frá í fyrra . En til hvers hefði það leitt , að bændur fengju það verð fyr - ir vöru sína , það verkakaup , er þeim að réttu lagi - bar ? Vafa - laust hefði það leitt til þess að framfærsluvísitalan hefði farið í eða yfir 300 stig . Og þrátt fyrir hina ný-uppdubbuðu blessun dýrtíðarinnar var það undir hælinn lagt , þegar öllu var á botninn hvolft , að nýsköpunar - tæknin endist atvinnuvegunum til að fá risið undir þvíllkum þunga . Að vísu er það hugsan - leg leið , að greiða dýrtíðina nið - ur með svo ríflegum neytenda - styrk , að vísitala framfærslu - kostnaðar hækkaði lítt eða ekki . En til þess þurfti mikið fé . Og þrátt fyrir allan brennivíns - og bílagróða var fé ekki fyrir hendi . Til að afla þess hefði þurft nýjan veltuskatt , sem var fullbölvað , — eða þá nýjan stóreigna - og hátekjuskatt . Og það var en'nþá verra í augum þessarar ágætu ríkisstjórnar , sem að tveim þriðju hlutum telst vera verkamannastjórn ! Nei . Hér var ekki um marga' Vegi að velja . Vegurinn var auk heldur aðeins einn : Bændum verður að blæða . Bændur eru þolinmóðir . Þeir eru seinjjreyttir til vandræða . Þeir gera ekki verkföll . Og þeir eru líklega flestir andvígir stjórninni . — Hversvegna ekki að leggja þyngstu byrðar dýrtíð - arinnar á þeirra herðar — til þess að geta haldið öllu gang - andi enn um sinn ? En hér varð að hafa hraðan á . Reynslan af nýsköpunar - stjórninni hafði ýtt við bænd - um . Þeir voru nú loks farnir að undirbúa allsherjarsamtök sín í milli , — stéttarsamtök . Mark - miðið vitaskuld hið sama og hjá Alþýðusambandi ísl. og Banda - lagi starfsmanna ríkis og bæja : Kjarabætur og verndun hvers konar stéttarhagsmuna . Ekkert liklegra , en að þessi bændasam - tök gætu orðið úrig viðskiptis í verðlagsmálunum . Þau mundu vafalaiist halda fast á óskoruð - um rétti bænda , ef aðstöðu hefðu til . - ¦ • ( Framhald á 4. síðu ) . • Radd'ír nagran.nan.na í Degi 28. f.birtist ritstjórnargrein í tilefni af seinustu skrifum nasistans og Kengáluriddarans Páls Kolku , þar segir á þessa léið : „ Fyrir bæjarstjórnarkosningar var rætt um það hérna í blaðinu , í sam - bandi við valdatöku Skjaldborgar - innar í Sjálfstæðisflokknum í bæn - um , að menn hefðu vænzt þess ,, að það myndi ekki þykja of hörð refs - ing til handa einræðissinnunum íslenzku , þótt þeir væru „ dæmdir úr leik " í pólitísku lífi þjóðarinar , „ en héldu öllu sínu aö öðru leyti . " Engum mun detta í hug , að heimta sams konar dóma yfir þeim og nú væru kveðnir upp yfir skoðana - bræðrum þeirra með öðrum þjóðum' , þótt forlögin — en ekki fríviljinn — hefði forðað þeim frá því að op - inbera innræti sitt svo sem efni stóðu til . Þessi orð hér í blaðinu hafa orðið til þess að opinbera ennþá áþreifanlegar en áður þá staðreynd , að hin gamla hernaðar - tækni ofbeldismannanna á sér enn - þá trausta áhangendur og fylgis - • menn , sem ætla að þessi ormsins list — að kenna öðrum það , sem þeir sjálfir vilja gera — geti grímu - klætt andlit þeirra og innræti og gert þá að dýrðlegum verndurum lýðræðisins og „ f jöreggs " þjóðarinn - ar . Slíkir menn kunna ekki þá auð - mýkt að beygja sig fyrir dómi reynslunnar yfir einræðisstefnun - um , heldur vilja ólmir brjótast áfram til valda og metorða a . m k . meðan nokkur flokkur , sem kennir sig við lýðræði , gerist svo lítilsigld - ur að veita þeim rúm og brautar - gengi og jafnvel hampa þeim sem miklum spámönnum lýðræðisins og boðberum orðsins . Dæmi um þetta eru kunn úr bæjarstjórnarkosning - unum hér og þó einkum af framsókn Kengáluriddarans frá Blönduósi um síður Morgunblaðsins . Þessi þjóðkunni riddari er ennþá á ferðinni 23. . þ. m. og beitir þar hinni gamalkunnu hernaðarlist : Framsóknarmenn eru að ala þjóðina upp „ með skrílskrifum , sem eru hálfu verri en glæpamyndir kvik - myndahúsanna , " segir þar . Til þess noti þeir menn eins og ritstj. Dags , sem hafi krafizt líflátsdóms yfir . þessum virðulega embættismanni ! Svö slæmur er þessi ritstjóri þegar orðinn , að hann „ fœr vatn í munn - inn , þegar hann hugsar um pólitíska andstœðinga sína sem olóðug lík , liggjándi í svaðinu og sundurtœtt af skotum aftökusveita . " Undir hand - leiðslu slikra manna sé fjöregg þjóðarinnar , lýðræði og sjálfstæði í hers höndum og flokkur , sem slíka menn hafi í þjónustu sinni í lýðræðisþjóðfélagi , sé óalandi og óferjandi öllum bjargráðum . Ekki þarf að orðlengja hvaða lífs - stefna hafi kennt Kolka lækiii svo „ mál að vanda , " eða hvaðan honum - muni komin þau hyggindi , að gera öðrum upp eigin hugsanir , því að þessi skilmerkilega lýslhg á sálar - ástandi , sem ekki kann önnur rök en ofbeldi og jafnvel líflát , er eng - an vegin gripin úr lausu lofti af hálfu þessa virðulega embættis - manns . Tildrög hennar má vissu - lega finna í gömlum minningum læknisins sjálfs , frá þeim tíma er hann tók sér fyrir hendur að ráð - leggja löndum sínum að „ festa upp " for-vígismenn lýðræðisflokkanna hér á landi , til þess að vita „ hvort það hefði ekki heilsusamleg áhrii á þá sem eftir lifðu . " Þetta taldi £ . l : urð - læknirinn nauðsynlega aðgerð til endurbóta á lýðræðisfyrirkomulag - inu , „ þar sem gamall , rótgróinn og daunillur óþverri safnast fyrir á eftir ár . " Ekki er vitað , að nokkur annar íslendingur hafi opinberlega , fyrr eða síðar , bent á þessa lækn - isaðferð , nema Páll Kolka einn , og er því ekki að véfengja sannleiks - gildi lýsingar hans á sliku hugar - ástandi , sem ' fær „ vatn í munninn " við tilhugsunina um brotthvarf andstæðingana . , • , Það er furðulegt , að maður , sem hefir látið slíkt út úr sér á opin - berum vettvangi og æ síðan vegur i hinn sama knérunn með ofstæki og mannhatri , skuli ætlast til þess , að yfirlýsingar hans um lýðræðis - ást séu teknar sem góð og gild vara . Ennþá furðulegra er , að mál - gagn , sem upp á síðkastið a . m. k . hefir státað mjög af einlægum áhuga fyrir velferð lýðræðisins , skuli veita slíkum riddara brautar - gengi og iafnvel hampa honum sem miklum spámanni í þeim vín - garði . Með þeim tilburðum er þeim lesendum blaðsins , sem hafa af veikum mætti reynt að leggja trún - að á lýðræðisskraf þess , sýnd svo megn fyrirlitninEU , að tæpast er hugsandi , að foringjalið Morgun - blaðsins sjálfs geri sér vonir um glæsilegan árangur af herferð , sem þannig er stofnað til . Enda er það mála sannast , að meðan Páll Kolka og Svavar Guðmundsson eru hafð - ir forríðarar í sókn íhaldsins á hendur samvinnufélögunum og Pramsóknarflokknum , þá er óþarfi fyrir Dag eða aðra málsvara sam - vinnuhreyfingarinnar að eyða þar mörgum orðum til andsvara . Hin gamla hernaðarlist Húnanna mun þeim að engu haldi koma í þeim viðskiptum . Ofstækið er letrað í slóð hessara riddara hvar sem þeir fara og hvenær sem þeir drepa nið - ur penna . " En athyglisvert má það vissulega þykja , að sjálfstæðisflokkurinn , sem sem telur sig lýðræðisflokk , skuli beita fyrir sig slíkum riddurum , það gefur sæmilega fulla ástæðu til að efast um heilindi flokksins í afstöðunni til lýð - ræðisins . Þorleifur Jónsson : Hákon Finnsson á Borgum Hinn aldni héraðshöfðingi , Þorleifur Jónsson á Hólum í Horna - firði , minnist hér eins þekktasta bónda þessa lands , sem nú er fallinn í valinn , Hákonar á Borgum . Búskaparsaga hans , Saga smábýlis , var rit , sem á sínum tíma komst á varir hvers manns , er lét sig búnaðarmál einhverju skipta . Hákon fæddist 11. júlí 1874 , en andaðist 9. janúar 1946 . Skarð er ætíði fyrir skildi , þegar traustir stofnar og styrkar hetjur hverfa af sjónar - sviðinu . Tuttugu og fimm & r voru liðin frá því að Hákon kom í Nesjasveit og settist að búi á Borgum , sem nú er orð - inn landskunnur bær vegna Sögu smábýlis , sem Hákon samdi . Borgir eru eins og aðrar Bjarnarneshjáleigur hæg jörð og hafði fyrr meir allgóðar út - heysslægjur , einkum í Skógey , en lítið tún . Dálítið sérkenni - legt er það við Borgir , að það er eins og þær hafi eittytivert sér - stakt aðdráttarafl . Þar hafa húsum ráðið merkir menn og höfðingjar hver fram af öðrum um 60 ára bil . Árið 1886 kom Þorgrímur Þórðarson læknir hingað , fyrsti lærði læknirinn búsettur í héraðinu . H § nn sett - ist að í Borgum , byggði þa'r rúm - góðan timburbæ og gerðist góð - ur bóndi , og bætti það úr skák að hann hafði part úr Árnanesi undir . Árið 1905 flutti Þorgrím - ur þaðan til Keflavíkur . Guð - mundur Jónsson frá Hvammi í Lóni , nú stórbóndi í Nesi í Sel - vogi , keypti Borgir og Árnanes - partinn af Þorgrími . Hann hafði þár stórt fjárbú , vann töluvert að * umbótum og búnaðist vel . Þegar Guðmundur fluttist suð - ur í Grímsnes keypti Þórhallur Daníelsson kaupmaður Borgir af Guðmundi . Hafði þar útibú í 2 ár . 1920 kaupir Hákon jörðina af Þórhalli og réð þar húsum með - an heilsan til vannst . Merkismenn þeir , er fyrst bjuggu í Borgum og getið er um hér að framan , fluttu frá Borg - um og hófu störf annars staðar . Mörgum fannst jörðin of dýrt keypt . En aldrei mun það hafa hvarflað i huga Hákonar að selja'óðalið og flytja burt . Ég tel sennilegt , að þegar Hákon , nýkominn að Borgum um miðj - an maí 1920 , fór að litast um og sá hið algróna og fagra um - hverfi , þá hafi hann áreiðanlega hugsað á sömu lund og skáldið lætur Gunnar segja : „ Hér vil ég una ævi minnar daga , alla sem guð mér sendir . " Og það fór svo . Þarna fékk hann nægi - legt verksvið fyrir umbótaþrána . Hákon Finnsson á Borgum Þarna hóf hann ásamt konu sinni mikið starf og merkilegt og hélt því fram meðan heilsa og kraftar leyfðu , og hér enti hann ævi sína . Til þess að bæta og umskapa býlið , eins og Hákon hafði hugsað sér , þurfti góða þekk - ingu og . mikla . vinnu og táp . Þekkingar i jarðrækt hafði Hákon aflað sér í útlöndum og var þar flestum bændum fremri . Og undrun sætir hverju hann . fáliðaður og ekki vel heilsu - hraustur , afkastaði í jarðrækt og húsbyggingum . Hákon segist hafa búið sér til „ svipu . " En svipu þurfti hann enga á sjálf - an sig , sívinnandi - athafnamað - urinn . En satt er , hann bjó sér til áætlun , ekki aðeins til 5 eða 10 ára , heldur einkum áætlun um dagleg störf , og sú áætlun mátti ekki bregðast og brást ekki . Fyrst ræðst hann í um - bætur og útfærslu á túninu og í garðræktina í allstórum stíl . Þegar það er langt komið áleiðis , . J