Elsta þekkta læknisfræðilega heimild um ofvirkniröskun hjá börnum er frá breska lækninum George Still sem árið 1902 lýsti hópi 43 barna . Hegðun barnanna einkenndist af of mikilli virkni , erfiðleikum í einbeitingu og vandkvæðum við að hafa viðeigandi stjórn á hegðun sinni til að laga hana að siðareglum samfélagsins ( moral control of behaviour ) . Still lýsti því einnig að drengir væru mun fleiri en stúlkur í hópi ofvirku barnanna og hann áleit að í sumum tilvikum stafaði fyrirbærið af heilaskaða á fósturskeiði eða eftir fæðingu , en í öðrum tilfellum væri líklegast um að ræða erfðabundna tilhneigingu til hömlulítillar hegðunar ( 1 ) . Áhugi Bandaríkjamanna á ofvirkniröskun er rakinn til heilabólgufaraldurs sem geisaði í landinu á árunum 1917 - 1918 . Í fari margra þeirra barna sem lifðu af komu fram einkenni í hegðun og hugsun sem virtist mega rekja til sjúkdómsins . Einkum var lýst einbeitingarskorti og eirðarleysi , skertri stjórn virkni og hvata , og truflunum á vitsmunasviðinu , ekki síst í minni . Út frá athugunum á þessum börnum mótaðist hugmyndin um heilaskaðaða barnið sem síðan endurspeglaðist á sjötta og sjöunda áratugi aldarinnar í hugtökunum vægur heilaskaði og væg truflun á heilastarfi ( Minimal Brain Damage , Minimal Brain Dysfunction , MBD ) . Einkenni þessarar röskunar á heilastarfi voru talin margvísleg , bæði í hegðun sem og í vitsmunum og á tilfinningasviðinu . Eins og í fyrri lýsingum fól röskunin í sér einbeitingarerfiðleika , ofvirkni og hvatvísi , en einnig námserfiðleika , slaka samhæfingu hreyfinga , árásargirni og miklar sveiflur í tilfinningalífi . Undir lok sjötta áratugarins urðu þær gagnrýniraddir æ háværari sem töldu MBD hugtakið of vítt og ósérhæft og gagnrýndu jafnframt að greindur væri heilaskaði þó sjaldnast væri unnt að sýna fram á það með beinum athugunum á miðtaugakerfi . Á sama tíma beindist athyglin í ríkara mæli að hreyfiofvirkni barnanna ( 2 ) og fram kom hugtakið Hyperactive child syndrome . Annan mikilvægan áfanga í þróun þekkingarinnar má telja rannsóknir Virginia Douglas við McGill háskólann í Kanada á fyrri hluta áttunda áratugarins ( 1 ) sem vörpuðu ljósi á mikilvægi athyglisbrests ( attention deficit ) meðal einkenna ofvirku barnanna . Um 1980 má segja að í meginatriðum sé mótaður sá skilningur á ofvirkni sem enn er ríkjandi í dag , sem er að heilkennið samanstandi af þremur meginflokkum einkenna , það er einkennum athyglisbrests , hreyfiofvirkni og hvatvísi . Í þriðju útgáfu DSM greiningarkerfisins ( 3 ) er fyrirbærinu valið heitið athyglisbrestur með ofvirkni ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder , ADHD ) . Rannsóknir seinustu ára hafa reyndar rennt stoðum undir þá hugmynd að réttara sé að líta svo á að um sé að ræða tvo einkennaflokka , einkenni athyglisbrests og einkenni hreyfiofvirkni / hvatvísi . Ýmsir fræðimenn á sviðinu hafa leitt líkum að því að rannsóknir muni sýna fram á að athyglisbrestur sé sérstök röskun , aðskilin frá hreyfiofvirkni / hvatvísi ( 1 ) . Sjúkdómsgreining á ofvirkniröskun byggist á nákvæmri sjúkrasögu , en hegðunarmatskvarðar og taugasálfræðileg próf gegna einnig mikilvægu hlutverki ( 4 ) . Tafla I sýnir helstu atriðin í greiningarvinnu vegna barns sem er grunað um ofvirkniröskun . Megineinkennin eru á sviði athyglisbrests , hvatvísi og hreyfiofvirkni . Einkennin koma fram við mismunandi aðstæður , svo sem heima og í skóla . Talsverður munur var áður á greiningarskilmerkjum ofvirkniröskunar samkvæmt Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni ( WHO ) sem gefur út ICD - 10 ( 5 ) greiningarkerfið og bandarísku geðlæknasamtökunum ( APA ) sem gefa út DSM-IV kerfið ( 6 ) . Síðustu útgáfurnar eru þó líkari en áður var . Samkvæmt ICD - 10 þurfa einkenni að vera fyrir hendi á öllum þessum sviðum til að greind sé ofvirkniröskun ( hyperkinetic disorder ) . Samsvarandi greiningarflokkur í DSM-IV er ADHD Combined Type , en auk þessa aðalgreiningarflokks gerir DSM-IV kerfið ráð fyrir tveimur undirflokkum ; annars vegar flokki þar sem einkenni athyglisbrests eru ráðandi og hins vegar flokki þar sem einkenni hreyfiofvirkni / hvatvísi eru ráðandi . Bæði kerfin leggja áherslu á að áreiðanlegar upplýsingar komi fram um að hamlandi einkenni séu til staðar við að minnsta kosti tvennar aðstæður og að einkenni séu komin fram fyrir sjö ára aldur . Í ICD - 10 er forgangsröðun þannig að kvíðaraskanir , lyndisraskanir og gagntækar þroskaraskanir útiloka ofvirkniröskun , en í DSM-IV kerfinu er gert ráð fyrir að þessar fylgiraskanir geti verið fyrir hendi jafnframt athyglisbresti með eða án hreyfiofvirkni . Algengitölur eru því mismunandi eftir því við hvaða greiningarskilmerki er miðað ( 7 ) . Tafla II sýnir greiningarskilmerki samkvæmt DSM-IV greiningarkerfinu . Sérstök greiningarviðtöl eru víða notuð til greiningar ( 4 ) . Við göngudeild barna - og unglingageðdeildar Landspítala Dalbraut er viðtal tekið við foreldra barnsins . Viðtalið byggir á greiningarskilmerkjum DSM-IV og er hannað af Barkley og félögum við University of Massachusetts Medical Center ( 8 ) . Af hálfu ofvirkniteymis hafa verið gerðar breytingar á viðtalinu , sniðnar að ICD - 10 greiningarkerfinu . Helstu hegðunarmatskvarðar sem notaðir eru við greiningu á ofvirkniröskun hér á landi eru Ofvirknikvarðinn ( 9 ) , kvarðinn Hegðun á heimili ( 10 ) og Spurningalisti yfir atferli barna og unglinga á aldrinum 4 - 16 ára ( 11 ) . Að hluta eru til íslenskar viðmiðunartölur fyrir kvarðana ( 12 ) , en þar sem þær skortir hefur verið stuðst við erlend normalgildi . Taugasálfræðileg próf eru gagnleg við að meta ýmis frávik í taugaþroska sem oft eru fylgifiskar ofvirkniröskunar ( 13,14 ) . Á Norðurlöndum hefur hugtakið DAMP ( deficits of attention , motor control and perception ) verið áberandi í umfjöllun um börn með ofvirkniröskun og á Íslandi hefur hugtakið misþroski stundum verið notað sem samheiti þessa hugtaks . Samkvæmt rannsóknum C . Gillberg prófessors í Gautaborg er veruleg skörun milli DAMP og athyglisbrests með ofvirkni ( 15 ) . Öll börn sem greinast með DAMP hafa miðlungs eða alvarleg einkenni athyglisbrests og helmingur þeirra fullnægir greiningarskilmerkjum ofvirkniröskunar . Börn með DAMP hafa að auki röskun í samhæfingu hreyfinga sem í meginatriðum samsvarar því sem í ICD - 10 er skilgreint sem sértæk samhæfingarröskun ( specific developmental coordination disorder ) . Flöktandi einbeiting , mikil virkni og hvatvísi eru oft til staðar hjá börnum á leikskólaaldri og greining ofvirkniröskunar því oft erfið ( 16 ) . Í framskyggnri rannsókn Palfrey og félaga var niðurstaðan að grunur um ofvirkniröskun væri einungis fyrir hendi hjá 3% barna undir 14 mánaða aldri . Á milli 14 og 29 mánaða aldurs var niðurstaðan hins vegar 13% ( 17 ) . Í þroskasögu kemur oft fram að mæður lýsa því að á meðgöngu hafi ofvirka barnið sparkað óvenjumikið og hreyft sig . Um þriggja til fjögurra ára aldurinn eru hreyfiofvirkni / hvatvísieinkennin orðin nokkuð skýr í því formi sem þeim er lýst í greiningarskilmerkjum . Athyglisbrestseinkennin virðast koma fram heldur seinna eða um fimm til sjö ára aldurinn ( 18 ) . Mikilvægt er að greining á ofvirkniröskun sé aldrei sett á grunni meðferðarsvörunar einnar því lyfjameðferð getur einnig haft áhrif á einbeitingu hjá börnum sem ekki greinast með ofvirkniröskun ( 19 ) . Rannsóknir á algengi ofvirkniröskunar , sem eingöngu byggjast á tíðni einkenna sem metin eru með einkennamatskvörðum , hafa venjulega sýnt tiltölulega háar tölur um algengi ( 20 - 22 ) . Íslensk athugun á algengi með þessari aðferð sýnir þó lægri tölur eða 5,8% samkvæmt mati kennara og 4,7% samkvæmt mati foreldra sex og átta ára barna í Reykjavík ( 12 ) . Tiltölulega háar algengitölur úr rannsóknum af þessu tagi stafa af því að einungis er miðað við fjölda einkenna , en ekki önnur greiningarskilyrði svo sem byrjunaraldur eða skerta aðlögun vegna einkennanna . Í rannsóknum sem byggjast á greiningarviðtölum og ítarlegri matsaðferðum og taka tillit til allra skilmerkja greiningarkerfanna eru niðurstöður á tvo vegu . Bandarískar rannsóknir sem byggjast á DSM-IV sýna algengitölur á bilinu 3 - 5% meðal barna á grunnskólaaldri ( 4 ) . Rannsóknir sem miða við skilmerki ICD - 10 sýna hins vegar algengi á bilinu 1 - 2% ( 23 ) . Þó að ofvirkniröskun komi fyrir í öllum stéttum hafa vissar rannsóknir sýnt fram á áhrif félagslegra þátta í algengi ofvirkniröskunar . Hins vegar hafa þessar sömu rannsóknir sýnt að sé tekið tillit til fylgiraskana , eins og hegðunarröskunar , hverfur þessi munur . Áststæðan er að hegðunarröskun er algengari í hópum sem eiga við félagslega erfiðleika að stríða og þeim börnum því oftar vísað til meðferðar ( 24,25 ) . Ofvirkniröskun er algengari meðal drengja og er meðaltal faraldsfræðilegra rannsókna 3,4 : 1 ( 24,25 ) . Þó er talið að þessi munur fari minnkandi með hækkandi aldri vegna þess að hreyfiofvirkni - og hvatvísieinkenni ásamt hegðunartruflunum eru meira áberandi meðal yngri drengja en stúlkna ( 23 ) . Arfgengi er mjög mikilvægur þáttur í meingerð ofvirkni en það hefur endurtekið komið fram í tvíbura - , ættleiðingar - og fjölskyldurannsóknum . Algengi ofvirkniröskunar meðal fyrstu gráðu ættingja hefur sýnt sig vera fimm - til sexföld og mun hærri meðal eineggja en tvíeggja tvíbura ( 26,27 ) . Á síðari árum hafa sameindarannsóknir einkum beinst að breytileika í genum fyrir dópamín - DRD - 4 viðtakann og dópamínflutningsprótínið ( DAT 1 ) ( 28,29 ) . Auk þess sem ofvirkniröskun er algengari hjá einstaklingum með breytileika í DRD - 4 viðtakageninu virðast einkenni þeirra meiri . Á undanförnum áratugum hafa komið fram margar kenningar um líffræðilega orsakaþætti ofvirkniröskunar . Talið hefur verið að skemmd í basal ganglia heilans leiddi til taugalífefnafræðilegra frávika sem hefðu áhrif á dópamínframleiðslu í taugaendum ( 30 ) . Á síðari árum hefur ennfremur verið sýnt fram á afbrigðilega virkni á frontal og frontostriatal svæðum heilans bæði með taugagreiningu og taugasálfræðilegum aðferðum ( 31 - 33 ) . Með myndgreiningu sem bæði tekur til útlits og starfsemi kemur fram mismunur milli einstaklinga með ofvirkniröskun og viðmiðunarhóps ( 32,33 ) . Einnig hefur verið sýnt fram á við segulómun að stærð corpus callosum og caudatus er hlutfallslega minni en í viðmiðunarhópi ( 34,35 ) . Truflun í starfsemi katekólamína er talin meginorsök í meingerð ofvirkni ( 32 ) . Hefur meginathyglin beinst að dópamíni en ljóst er að noradrenalín sem myndast frá dópamíni kemur einnig inn í þetta ferli . Lyfjameðferð beinist því að þessum boðefnum ( 36,37 ) . Af meðferðaraðferðum í ofvirkni hefur lyfjameðferð lengst verið stunduð á markvissan máta og byggir á ítarlegustum rannsóknaniðurstöðum , en rannsóknir á áhrifum örvandi lyfja á ofvirknieinkenni hófust á árunum 1937 - 1941 ( 1 ) . Örvandi lyf eru í dag algengasta lyfjagerðin í meðferð ofvirkni . Þetta eru adrenhermandi lyf sem líkjast katekólamímum . Hér á landi eru í dag tvö slík lyf skráð . Ritalin eða metýlfenýdat er langmest notað . Áhrif þess koma fram innan 30 mínútna með hámarki eftir eina til þrjár klukkustundir og eru yfirleitt ekki merkjanleg eftir fimm klukkustundir ( 36 ) . Lyfið hefur áhrif á ofvirknieinkennin , bæði á sviði athyglisbrests og hreyfiofvirkni / hvatvísi ( 36 ) . Amfetamín er mun sjaldnar notað . Rannsóknir hafa endurtekið staðfest áhrif þessara lyfja en hjá allt að 30% barnanna hafa þau ekki tilætluð áhrif ( 38 ) . Aukaverkanir koma fram hjá 4 - 6% barnanna . Algengast er svefnleysi , lystarleysi , kviðverkir , höfuðverkur og pirringur ( 36,38 ) . Umdeildari eru vaxtarseinkunaráhrif ( 39 ) , tilkoma kækja ( 40 ) og versnun hegðunar ( symtom rebound ) þegar lyfin fara úr líkamanum ( 41 ) . Niðurstöður nýrri rannsókna hafa sýnt að lyfin hafa ekki áhrif á endanlegan beinvöxt ( 36 ) . Þar sem um amfetamínskyld lyf er að ræða má ætla að misnotkunarhætta sé til staðar ( 42 ) . Rannsóknir hafa hins vegar endurtekið sýnt að séu þessi lyf notuð í læknisfræðilegum skömmtum við meðferð ofvirkniröskunar leiða þau ekki til ávana eða misnotkunar heldur þvert á móti geti þau dregið úr vímuefnamisnotkun á unglingsárum ( 43 - 45 ) . Lyfjameðferð getur verið nauðsynleg hjá börnum á leikskólaaldri en mjög ung börn , sérstaklega undir þriggja ára aldri , virðast næmari fyrir aukaverkunum örvandi lyfja og því ber að gæta sérstakrar varúðar ( 16,46 ) . Næstalgengasti lyfjaflokkur í meðhöndlun ofvirkni eru þríhringlaga þunglyndislyf ( 47 ) . Fjöldi rannsókna hefur sýnt fram á virkni þessara lyfja ( 36 ) . Helstu aukaverkanirnar eru munnþurrkur , hægðatregða , hraður hjartsláttur , svefntruflanir og þyngdarbreyting . Talsverð umræða hefur verið vegna skyndidauða hjá nokkrum börnum sem fengu desipramín ( 48,49 ) en tilfellin eru hins vegar mjög fá og seinni rannsóknir hafa dregið þátt lyfjanna í dauðsföllunum í efa ( 50 ) . Mónóamínoxíðasa hemjarar hafa einnig verið notaðir . Notkun þeirra hefur hins vegar verið takmörkuð vegna alvarlegra aukaverkana . Þessi lyfjaflokkur er minna rannsakaður , en sýnt hefur verið fram á áhrif þessara lyfja í nokkrum rannsóknum ( 51,52 ) . Sérhæfðari mónóamínoxiðasa hemjarar hafa mun minni aukaverkanir og þolast yfirleitt vel . Algengustu aukaverkanirnar eru meltingarfæraeinkenni og höfuðverkur . Hér á landi er móklóbemíð skráð . Klónidín sem er alfa-adrenergur agónisti hefur einnig verkun við ofvirkni ( 53 ) . Ef lyfið er einungis gefið í lágum skömmtum eru áhrif þess á blóðþrýsting og púls væg en þreyta er hins vegar algeng . Gæta verður að hætta ekki gjöf lyfsins skyndilega ( 54,55 ) . Venlafaxín er lyf sem bæði hefur serótónín - og noradrenerga verkun . Lyfið er ekki mikið rannsakað í meðferð ofvirkniröskunar en nokkrar rannsóknir hafa sýnt marktæka verkun ( 56,57 ) . Geðrofslyf hafa væg áhrif á hegðunareinkenni en ekki á aðra þætti ofvirkniröskunar . Aukaverkanir , sérstaklega hætta á langtímafylgikvillum , hefur takmarkað notkun þeirra ( 58 ) . Önnur lyf sem hafa verið notuð en eru ekki á markaði á Íslandi eru gúanfacín og búprópríon . Ekki hefur verið sýnt fram á að þunglyndislyf sem hindra endurupptöku á serótóníni ( SSRI lyf ) hafi áhrif í meðferð ofvirkniröskunar ( 58 ) . Samsett lyfjameðferð hefur orðið æ algengari í meðferð ofvirkniröskunar ( 59 ) . Ýmsar ástæður liggja því til grundvallar , til dæmis ef ekki næst nægur árangur með einu lyfi eða til staðar er fylgiröskun sem þarfnast annars konar lyfjameðferðar . Vegna þess hve helmingunartími metýlfenýdats er stuttur getur stundum gagnast að gefa lyf með lengri helmingunartíma samhliða ( 54 ) . Margar tilraunir hafa verið gerðar til að hafa áhrif á ofvirknieinkenni með breyttu mataræði , svo sem fæði án litar - og rotvarnarefna og sykurs . Einnig hafa verið reyndir háir skammtar af vítamínum , steinefnum svo og ýmis svokölluð fæðubótarefni . Ekki liggja fyrir rannsóknir sem sýna fram á áhrif breytts mataræðis á einkenni ofvirkniröskunar ( 60 ) . Hvað varðar sálfélagslega ( psychosocial ) meðferð á ofvirkni byggja aðferðir atferlismótunar mest á rannsóknum á meðferðarárangri ( 14 , 61,62 ) . Stutt meðferð af þessu tagi breytir ekki atferli ofvirkra barna til langframa , heldur þarf að breyta uppeldisumhverfi barnsins þannig að uppeldisaðferðir byggist til lengri tíma á aðferðum atferlismótunar ( 8 ) . Þetta er gert meðal annars með því að halda svokölluð þjálfunarnámskeið fyrir foreldra þar sem foreldrum er kennt að beita viðeigandi uppeldisaðferðum , meðal annars umbunarkerfum . Kennarar þurfa á sama hátt að fá ráðgjöf og fræðslu um atferlismótunaraðferðir sem beita má í skólastofum ( 62 ) . Jafnframt er talið mikilvægt að foreldrar , kennarar og eftir atvikum barnið sjálft , fái fræðslu um athyglisbrest með ofvirkni , einkenni , orsakir , horfur og meðferðaraðferðir ( 14 ) . Ýmis önnur meðferðarúrræði hafa verið reynd , svo sem hugræn meðferð og félagshæfniþjálfun , en rannsóknir hafa ekki sýnt fram á árangur þessara aðferða þótt þær virðist geta gert nokkurt gagn ef þær eru notaðar samhliða öflugri atferlismótun ( 60 ) . Rannsóknir benda ekki til þess að hefðbundin samtalsmeðferð eða leikmeðferð hafi áhrif á einkenni ofvirkniröskunar ( 60 ) . Geðrænar fylgiraskanir eru mjög algengar meðal barna með ofvirkniröskun . Í veigamikilli faraldsfræðilegri rannsókn Szatmari og félaga reyndust 44% með eina geðræna fylgiröskun , 32% tvær og 11% þrjár ( 24 ) . Hafa rannsóknir frá Massachusetts General Hospital sýnt algengi lyndisraskana ( affective disorder ) vera 20 - 36% og 27 - 30% greinast með kvíðaraskanir ( 63 - 65 ) . Börn með ofvirkniröskun eiga oft við veruleg hegðunarvandkvæði að etja . Í niðurstöðum rannsókna hefur komið fram að 54 - 67% uppfylla greiningarskilmerki mótþróaþrjóskuröskunar ( oppositional defiant disorder ) og 20 - 56% barna og 44 - 50% unglinga greiningarskilmerki alvarlegrar hegðunarröskunar ( 66,67 ) . Meðalgreindarvísitala í hópum barna með ofvirkniröskun fellur innan sviðs meðalgreindar en er heldur lægri en hópa sem ekki eiga við ofvirkniröskun að stríða ( 16 ) . Þó að námserfiðleikar séu algengir meðal barna með ofvirkniröskun eru niðurstöður rannsókna nokkuð mismunandi eða frá 10 - 92% ( 68,69 ) sem að hluta til skýrist af mismunandi greiningarskilmerkjum . Rannsóknir síðustu ára sýna að allt að 50 - 80% barna með ofvirkniröskun eiga enn við hamlandi einkenni að stríða á fullorðinsárum ( 70,45 ) . Einkennamyndin breytist þannig að hreyfiofvirknin minnkar en önnur frávik eru hins vegar oft viðvarandi , til dæmis skipulagserfiðleikar , dagdraumar , gleymni , óstundvísi og einbeitingarerfiðleikar ( 71 ) . Fjölmörg greiningartæki hafa verið þróuð til að auðvelda greiningu ofvirkniröskunar hjá fullorðnum en margt getur torveldað greiningarferlið . Til dæmis er erfiðleikum bundið að fá áreiðanlega sögu um einkenni í barnæsku hjá fullorðnum einstaklingi . Aðrir geðsjúkdómar sem oft eru samfara ofvirkniröskun gera mismunagreiningu einnig erfiða . Í grundvallaratriðum byggir þó greining ofvirkniröskunar hjá fullorðnum á sömu atriðum og hjá börnum . Þannig er nauðsynlegt að taka nákvæma sjúkrasögu og styðjast við staðlaða einkennamatskvarða . Sálfræðipróf eru ekki nauðsynleg en geta verið gagnleg með sama hætti og hjá börnum . Lyfjameðferð við ofvirkniröskun hjá fullorðnum er mun minna rannsökuð en hjá börnum og árangur ekki fyllilega sambærilegur . Einungis fáar samanburðarrannsóknir á verkun örvandi lyfja hjá fullorðnum með ofvirkniröskun hafa verið gerðar ( 72 ) . Í þessum rannsóknum er meðferðarsvörun mun breytilegri en hjá börnum eða frá 25 - 78% . Önnur ofvirkniröskunarlyf hafa enn minna verið rannsökuð , þó fyrst og fremst noradrenerg þunglyndislyf en einnig þar er meðferðarárangur mjög breytilegur ( 72 ) . Nauðsynlegt er því að taka mið af þeirri staðreynd að rannsóknir á árangri lyfjameðferðar fullorðinna eru mun skemmra á veg komnar en hjá börnum . Svo sem áður er getið koma einkenni ofvirkniröskunar fram fyrir sjö ára aldur . Um 8 - 10 ára aldur fer oft heldur að draga úr hreyfiofvirkni en síður úr athyglisbrestseinkennum . Þessi minnkun einkenna er þó ekki meiri en svo að á unglingsárum hafa 70 - 80% enn einkenni í þeim mæli að þau séu hamlandi og í ósamræmi við aldur og þroska ( 70 ) . Cantwell ályktar í yfirlitsgrein að greina megi þrjá hópa einstaklinga með ofvirkniröskun sem fylgt hefur verið með rannsóknum fram á fullorðinsár . Þrjátíu af hundraði eru einkennalausir eða hafa ekki einkenni að því marki að valdi marktækri hömlun . Fjörutíu af hundraði hafa ofvirkniröskunareinkenni sem valda nokkurri starfrænni hömlun og eiga að auki við að etja nokkra erfiðleika í félagslegri og tilfinningalegri aðlögun . Í þriðja hópnum , sem telur 30% , eru einstaklingar sem hafa enn alvarlegri einkenni athyglisbrests með ofvirkni og jafnframt alvarlegar fylgiraskanir , svo sem áfengis - og fíkniefnamisnotkun og andfélagslega persónuleikaröskun ( 73 ) . Ofvirkniröskun er þó ekki ein og sér talin áhættuþáttur gagnvart áfengis - og fíkniefnamisnotkun en aukin tíðni fylgiraskana , einkum hegðunarröskunar veldur því að þessi börn eru í aukinni hættu ( 74 ) . Ný langsniðsrannsókn bendir til að á þrítugsaldri greinist 22% úr ofvirkum hópi með andfélagslega persónuleikaröskun , 28% með alvarlega geðlægð og 14% með jaðarpersónuleikaröskun ( 60 ) . Erfitt er að segja fyrir um forspárgildi einstakra þátta gagnvart langtímahorfum . Fjöldi einkenna , vitsmunaþroski og fylgiraskanir skipta máli . Geðrænir sjúkdómar hjá foreldrum og þjóðfélagsleg staða virðast einnig hafa áhrif . Enginn einn þáttur sker sig þó úr heldur virðist um samspil bæði líffræðilegra þátta og umhverfisþátta að ræða . Enn skortir langsniðsrannsóknir til að sýna fram á meðferðarárangur til lengri tíma . Þó sýnir nýleg rannsókn Gillbergs og félaga sem fylgdu hópi barna eftir í yfir eitt ár betri árangur Ritalins en lyfleysu ( 75 ) . Nýlega hafa verið að birtast niðurstöður nýrrar umfangsmikillar langsniðsrannsóknar frá N-Ameríku þar sem meðal annars er borinn saman árangur lyfjameðferðar og atferlismeðferðar þegar þeim er beitt einum sér og samtímis á 14 mánaða tímabili hjá sjö til níu ára börnum með ofvirkniröskun . Sýna þær betri árangur lyfjameðferðar en atferlismeðferðar en þegar til dæmis kvíðaraskanir og fjölskylduerfiðleikar bætast við er árangur bestur þegar bæði meðferðarformin eru notuð saman . Fyrir börn með ofvirkniröskun án hliðarkvilla getur lyfjameðferð því verið nægjanleg en atferlismeðferð gefur lakari en ásættanlegan árangur fyrir þá sem ekki vilja lyf ( 76 ) . Niðurstöður þessarar rannsóknar sem meðal annars voru kynntar á norrænni ráðstefnu um ofvirkni hér á landi síðastliðið haust hafa vakið mikla athygli . Slíkar rannsóknir eiga að vega þungt við skipulagningu á þjónustu við börn með ofvirkniröskun og fjölskyldur þeirra .