Á síðustu árum og áratugum hafa fornleifarannsóknir skilað okkur merkum gripum , sem oft hafa veitt okkur nýja og spennandi sýn inn í fortíðina . Má þar m.a. benda á nokkrar stórar rannsóknir eins og á Bessastöðum , Gásum , Hólum , Skálholti og Skriðuklaustri , þar sem leifar mörg þúsund forngripa hafa fundist . Ein af þessum stóru og áhugaverðu fornleifarannsóknum fór fram á Stóruborg undir Eyjafjöllum á árunum 1978 - 1990 , þar sem fornleifafræðingar undir stjórn Mjallar Snæsdóttur , grófu upp bæjarhólinn í kapphlaupi við hafið , sem var að brjóta hann niður . Árið 1980 fannst þar dálítil fjöl sem í gagnagrunninum Sarpi hefur skráningarnúmerið 1980 - 121 - 379 . Fjölin er hvorki úr verðmætum málmi , fagurlega útskorin eða óvenju forn . Fáir forngripir hafa samt hreyft jafn mikið við ímyndunarafli manna . Fjölin er 35 cm löng , 19,5 cm breið og 4 cm þykk , mjókkar í annann endann og er með greinilegu andlitslagi . Tvö göt hafa verið boruð þar sem augun eiga að vera og einnig hefur verið borað og skorið út gat fyrir munninn . Markað hefur verið fyrir nefinu með grunnum skorum . Sex naglar hafa verið reknir inn í hliðar fjalarinnar og líklega hafa þeir verið notaðir til þess að festa hár og skegg við grímuna , eða eitthvað annað , svo að hægt væri að bera hana fyrir andliti . Engin vafi virðist því leika á að þetta er trégríma og á hún sér enga aðra hliðstæðu hér á landi . Þegar hún birtist fornleifafræðingunum í jarðveginum , þótti þeim hún helst minna á afrískar dansgrímur . Notkun grímunnar er óviss , en ýmsar tilgátur hafa verið settar fram um tilgang hennar . M.a. að hún hafi verið gerð sem leikfang handa börnum , eða að hún hafi verið notuð við einhvers konar fjölkyngi - eða galdraathafnir . Þá hefur þeirri tilgátu einnig verið varpað fram að gríman hafi verið borin við forna jólaleiki , af púkanum sem fylgdi heilögum Nikulási . Sennilegast má þó ætla að gríman hafi verið notuð við forna dansa eða leiki , þar sem einhver þátttakenda klæddist gervi og bar grímu . Hver sem notkunin hefur verið er gríman mikilúðleg og skemmtilegur gripur sem gefur okkur dálitla innsýn í horfinn hugmyndaheim , sem í dag er hægt að túlka með margvíslegum hætti . Um aldur grímunnar er það að segja að hún fannst í mannvistarlögum sem eru vart eldri en frá um 1600 , þannig að gríman er því sennilega frá 17. öld . Mun þetta vera elsta andlitsgríma sem fundist hefur á Norðurlöndum . Guðmundur Ólafsson . 1990 . Jólakötturinn og uppruni hans . Í Árbók hins íslenzka fornleifafélags 1989 . Bls. 111 - 120 . Reykjavík : Hið íslenzka fornleifafélag . Jón Árnason . 1954 . Íslenzkar þjóðsögur og ævintýri I. Reykjavík . Jón Samsonarson . 1964 . Kvæði og dansleikir I. Reykjavík . Mjöll Snæsdóttir . 1990 . Andlitsmynd frá Stóruborg undir Eyjafjöllum . Í Yrkja . Afmælisrit til Vigdísar Finnbogadóttur 15. apríl 1990 . Bls. 169 - 171 . Ritstj. Heimir Pálsson , Jónas Kristjánsson , Njörður P. Njarðvík og Sigríður Th. Erlendsdóttir . Reykjavík : Iðunn . Mjöll Snæsdóttir . 1991 . Stóraborg . Fornleifarannsókn 1978 - 1990 , Sýningarskrá . Reykjavík : Þjóðminjasafn Íslands .