Á dögunum birtust hugleiðingar Kára Stefánssonar , forstjóra Íslenskrar erfðagreiningar , um möguleg verðmæti sem skapast við veiðar á makríl . Forstjórinn er glöggur maður og þekktur fyrir framúrskarandi rannsóknir . Í þessum hugleiðingum hefur honum hins vegar illa brugðist bogalistin . Hann hrasar um niðurstöðu án nokkurrar rannsóknar og brigslar heilli atvinnugrein um lögbrot ýmiss konar . Það mátti búast við öðru . Ekki einn heimsmarkaður Hugleiðingar Kára byggja á skýrslu Verðlagsstofu skiptaverðs , sem birt var í sumar og bar þá niðurstöðu með sér að mikill verðmunur væri á makríl á Íslandi og í Noregi . Kári staðhæfir síðan að verðið í Noregi miðist við „ heimsmarkaðsverð “ , eins og hann orðar það , en verðið á Íslandi taki mið af einhverju allt öðru . Þessi staðhæfing stenst enga skoðun . Hér virðist Kári telja að makríll sé stöðluð hrávara , líkt og olíutunna . Því fer hins vegar fjarri . Fjöldi mismunandi afurða makríls er seldur til manneldis og verð þeirra er misjafnt . Makríll kann til dæmis að vera heilfrystur , hausskorinn eða flakaður . Þá er hann mismunandi að gæðum og stærð eftir til dæmis árstíma og veiðisvæðum . Þá fer eitthvað af makríl til bræðslu . Verð tekur mið af öllum þessum þáttum og kann því að vera mjög misjafnt eftir afurð og gæðum . Sá makríll sem er bestur að gæðum er jafnan heilfrystur . Því sem næst allur makríll Norðmanna er heilfrystur , en sú afurð gefur hæst verð . Þegar makríll gengur í íslenska lögsögu hentar hann oft illa til heilfrystingar . Sem dæmi má nefna , að þegar makríll gengur hingað í veiðanlegu magni yfir sumarmánuðina er vöxtur hans hraður og mikil laus fita er í holdinu . Það gerir hann því sem næst ótækan til manneldis . Aflameðhöndlun , veiðarfæri og sjólag hafa einnig áhrif á gæði . Hér þarf aukinheldur að hafa í huga að Norðmenn hafa veitt makríl í áratugi , en skipulagðar veiðar á makríl hér við land hófust ekki að neinu ráði fyrr en í kringum árið 2010 . Norðmenn búa því við þann munað að hafa aðgang að makríl af meiri gæðum en Íslendingar , auk þess sem þeir hafa verulegt forskot í veiðireynslu og markaðssetningu á þessari fisktegund . Þetta hefur eðli máls samkvæmt áhrif á verð makrílafurða . Verðmætasti markaður fyrir makrílafurðir er Japan . Af þeim makríl sem fluttur var inn til Japan árið 2018 , samkvæmt japönskum tollyfirvöldum , komu um 85% frá Noregi . Innan við 2% komu frá Íslandi . Japanir þekkja vel norskan makríl og hafa átt viðskipti með hann í áratugi . Norskur makríll er því fyrsta val og fyrir hann eru Japanir tilbúnir að greiða töluvert hærra verð , jafnvel 25 - 35% hærra en fyrir þann íslenska . Að þessu sögðu , er augljóslega rangt að staðhæfa um eitt heimsmarkaðsverð og láta svo að því liggja að verðmæti makríls hér á landi ráðist af ólögmætum athöfnum íslenskra fyrirtækja . Gæði makrílsins , afurðir , markaðir og áratuga markaðsstarf eru allt þættir sem vinna með Norðmönnum . Í þessu felst meðal annars áskorun íslenskra fyrirtækja . Hráefnisverð Sé litið til hráefnisverðs í frystingu í Noregi árið 2018 og það borið saman við afurðaverð í frystingu þar í landi , þá kemur í ljós að hráefnishlutfall var 94% . Á mannamáli þýðir þetta að vinnsla í Noregi þarf að nota 94% af tekjum sínum til þess að kaupa makríl af útgerð . Eftir standa þá aðeins 6% til þess að greiða allan annan kostnað sem fellur til í vinnslu , líkt og laun , orku , löndun , umbúðir , geymslukostnað og sölukostnað . Öllum má vera ljóst að engar rekstrarlegar forsendur standa undir slíkum rekstri . Á þessa augljósu meinbugi hefur raunar verið bent af hálfu sérfræðinga endurskoðunarskrifstofunnar PWC í Noregi í nýlegri skýrslu undir heitinu Sjömatbarometeret 2019 . Mikilvægt er að hafa þetta samhengi í huga . Fiskveiðistjórnunarkerfi Íslendinga og Norðmanna eru ólík að þessu leyti og það hefur tvímælalaust áhrif á verðlagningu makríls upp úr sjó . Það má leyfa sér að efast um það að við Íslendingar höfum áhuga á því að veikja öflugar fiskvinnslur hér á landi . Að fyrrgreindu virtu er enginn fótur fyrir því að sjómenn , sveitarfélög eða samfélagið beri skarðan hlut frá borði , líkt og Kári hefur áhyggjur af . Að því er sjómenn sérstaklega varðar , þá leiðir samanburður á launum sjómanna við uppsjávarveiðar í Noregi og á Íslandi í ljós að þau eru áþekk . Árið 2018 voru laun háseta á uppsjávarskipi að meðaltali um 130.000 kr. á hvern dag á sjó . Að jafnaði eru sjódagar háseta um 100 á ári , en hina 265 dagana er hann í landi . Hásetahlutur á uppsjávarskipi hér á landi árið 2018 var því um 13.000.000 kr. að meðaltali , en við þá fjárhæð bætast meðal annars lífeyrissjóðsgreiðslur . Allt opið Það kann að koma einhverjum á óvart , en verðlagning við uppsjávarveiðar er ekkert leyndarmál . Samkvæmt kjarasamningum fá forystumenn sjómanna í úrskurðarnefnd kynningu frá útgerðum á markaðs - og verðforsendum í aðdraganda hverrar vertíðar . Þegar veiðar síðan hefjast er trúnaðarmanni áhafnar hvers skips heimilt samkvæmt kjarasamningi að rýna öll gögn sem liggja til grundvallar söluverði á makríl , þ.m.t. alla sölusamninga . Þessu til viðbótar senda útgerðir upplýsingar um magn , verð , framleiðsluafurðir , gæði o.fl. vikulega til opinberrar stofnunar , Verðlagsstofu skiptaverðs , sem hefur það hlutverk að rýna upplýsingarnar og bera saman á milli útgerða . Víki verð einnar útgerðar í verulegum atriðum frá því sem algengast er við sambærilega ráðstöfun , þá getur Verðlagsstofa skiptaverðs skotið málinu til úrskurðarnefndar sjómanna og útvegsmanna . Sú nefnd getur þá úrskurðað um hvort hlutaðeigandi útgerð beri að leiðrétta verðið . Verðlagsstofu skiptaverðs eru engin takmörk sett varðandi heimildir til öflunar gagna og upplýsinga frá uppsjávarfyrirtækjum . Sú mynd sem Kári dregur upp af einhvers konar gjafagerningum til erlendra fyrirtækja í eigu útgerðanna fær ekki staðist . Nú hefur sú sem þetta ritar ekki upplýsingar um einstök viðskipti allra uppsjávarfyrirtækja , en þessi heimsmynd sem Kári teiknar af heilli atvinnugrein er röng . Í fyrsta lagi gilda skýr lagaákvæði um armslengd í verðlagningu á milli tengdra aðila . Í öðru lagi hlýtur sú kenning að vera æði langsótt , að í heila atvinnugrein skipist aðeins óheiðarlegt fólk sem hafi samráð um það hvernig það háttar sölu á afurðum sínum og á hvaða verðum . Ætli starfsmenn sem hafa aðkomu að sölu á makrílafurðum frá Íslandi skipti ekki tugum . Heilbrigð skynsemi segir að starfsmenn fyrirtækja , hvort heldur í sjávarútvegi eða erfðavísindum , vinni að jafnaði og yfirleitt af heilindum . Mikilvægi rannsókna Vegna hugleiðinga sinna kallar Kári eftir því að Alþingi hefji rannsókn þessara mála . Framhjá því verður hins vegar ekki litið að öll þau brigsl um sjávarútveg sem Kári ber fram varða háttsemi sem er þegar ólögmæt . Af þeim sökum hefur Alþingi ekkert hlutverk . Hafi eitthvert fyrirtæki í sjávarútvegi orðið bert að peningaþvætti , landráðum , skattsvikum eða þjófnaði , þá er það hlutaðeigandi eftirlitsaðila að taka slík mál til rannsóknar standi til þess rökstuddur grunur . Blessunarlega hefur löggjafinn þar sinnt sínu hlutverki og fest bann við slíkri háttsemi í lög . Ég leyfi mér að fagna því að Kári og aðrir láti sig málefni sjávarútvegs varða . Samtalið hlýtur alltaf að auka skilning . Eins og Kári þekkir verður kenning í læknavísindum að byggja á rannsóknum , tilraunum eða kerfisbundnum athugunum . Það hlýtur að mega gera þá kröfu til Kára að hann viðhafi sömu aðferðafræði í orðræðunni um samfélagsmál .