Þessu er ekki auðsvarað því að í spurningunni er fólgin önnur vandmeðfarin spurning : Hvað er kvikmyndaleikstjóri ? Það er alveg ljóst að þeir sem stýrðu kvikmyndatökuvélunum í fyrstu kvikmyndunum sem gerðar voru litu ekki á sig sem leikstjóra í þeirri merkingu sem við leggjum í orðið í dag . Þeir voru fyrst og fremst ljósmyndarar og / eða uppfinningamenn , á borð við Auguste og Louis Lumière-bræður í Frakklandi og W. K. L. Dickson , starfsmann Thomas Edisons , í Bandaríkjunum , sem voru einfaldlega að prufukeyra þau tækniundur sem þeir voru að þróa . En jafnvel þótt þessir einstaklingar hafi ekki litið á sig sem kvikmyndaleikstjóra mátti fljótt greina ólíkt handbragð á myndum þeirra . Það kemur skýrast fram með því að setja hlið við hlið raunsæi Lumière-bræðra og fantasíuheim landa þeirra Georges Méliès – þetta eru listamenn sem beita miðlinum með mjög ólíkum hætti . Í því ljósi mætti kannski kalla þá leikstjóra en viðmið þeirra eiga sér rætur í öðrum miðlum en kvikmyndum – ljósmyndum hjá Lumière-bræðrum en leikhúsinu og töfrabrögðum hjá Méliès . Þótt að þáttur hans í kvikmyndasögunni kunni að vera ofmetinn hlýtur Bandaríkjamaðurinn D. W. Griffith að teljast fyrsti óumdeildi kvikmyndaleikstjóri sögunnar . Hin fræga mynd hans The Birth of a Nation ( 1915 ) átti stóran þátt í hefja kvikmyndagerð til vegs og virðingar í líkingu við aðrar listir og var ljóslega stýrt af leikstjóra með einstaka sýn á kvikmyndamiðilinn . Í myndinni kom aftur á móti fram afar vafasöm hugmyndafræði . Ku Klux Klan samtökin voru hafin til skýjanna og til umfjöllunar var barátta þeirra gegn ímynduðum yfirgangi blökkumanna í suðurríkjum Bandaríkjanna . Griffith var forviða á gagnrýninni sem kynþáttapólitík myndarinnar hlaut og svaraði henni með einhverri metnaðarfyllstu mynd sem nokkru sinni hefur verið gerð , Intolerance ( 1916 ) . Í þeirri mynd er flakkað á milli fjögurra sögulegra tímabili í þematískri útleggingu á umburðarleysi . Leikstjórinn birtist því ekki aðeins í handbragði kvikmyndagerðarmannsins Griffith heldur einnig í því sem hann hefur að segja . Í kjölfar Griffith voru fjölmargir leikstjórar hafnir til vegs og virðingar bæði í Bandaríkjunum og Evrópu , til dæmis Cecil B. De Mille , Charlie Chaplin , Abel Gance , Fritz Lang og Sergei Eisenstein , og hefur í því sambandi verið rætt um gullöld þöglu myndarinnar . Með tilkomu talmyndarinnar undir lok þriðja áratugarins minnkaði frelsi kvikmyndaleikstjóra nokkuð og kvikmyndagerð tók meira mið af leikhúsi en áður . Óhætt er að segja að í engri annarri listgrein séu átök iðnaðar og einstaklinga jafn áberandi og í kvikmyndagerð . Sérstaklega þóttu kvikmyndir gerðar í Hollywood formúlukenndar og ólistrænar . Á þessu sjónarmiði varð nokkur breyting á 6. áratugnum fyrir tilstuðlan ungra franskra gagnrýnenda á borð við François Truffaut , Jean-Luc Godard , Claude Chabrol og Eric Rohmer sem fjölluðu um kvikmyndir í hinu virta tímariti Cahiers du cinéma og áttu síðar eftir að verða virtir og frægir leikstjórar . Sem gagnrýnendur hömpuðu þeir leikstjórum á borð við John Ford og Alfred Hitchcock sem ljáðu myndum sínum persónuleg einkenni jafnvel þótt að þeir störfuðu í Hollywood-iðnaðinum , og kölluðu þá „ auteurs “ eða kvikmyndahöfunda . Mörgum þykja þetta vera hinir eiginlegu kvikmyndaleikstjórar . Skör lægra skipuðu þeir leikstjórum mynda sem báru ekki sérstök einkenni höfundar síns jafnvel þótt myndirnar sjálfar gætu verið stórgóðar ( líkt og Casablanca í leikstjórn Michael Curtiz ) . Segja má að skilningur Truffaut og félaga á kvikmyndaleikstjóranum ráði ríkjum enn þann dag í dag . Allajafna lítum við á leikstjórann sem höfund kvikmyndar fremur en bæði framleiðanda ( jafnvel þegar hann fer með völdin ) og handritshöfund ( jafnvel þótt hann semji söguna sem kvikmynduð er ) . Það er þó full ástæða til að velta því fyrir sér hvort framlag leikstjórans í hefðbundinni kvikmyndaframleiðslu sé að einhverju leyti ofmetið . Er til að mynda svo mikill munur á kvikmyndum vinsælustu Hollywood-leikstjóranna og myndum við þekkja kennimark Michael Bay eða Steven Spielberg ef okkur væri ekki velkunnugt um að þeir væru leikstjórar mynda sinna sakir umfangsmikillar markaðssetningar ? Leikstjórar eru í dag orðnar stjörnur á borð við vinsælustu leikarana en ekki er víst að þeir hafi sömu yfirráð yfir myndum sínum og Griffith þegar hann gerði sínar þekktustu myndir fyrir rétt tæpri öld . François Truffaut , „ Ákveðin hneigð í franskri kvikmyndagerð , “ þýð . Guðrún Jóhannesdóttir , í Áfangar í kvikmyndafræðum , ritstj. Guðni Elísson . Reykjavík : Forlagið , 2003 . Steinunn Kristjánsdóttir er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði - og heimspekideild Háskóla Íslands . Helstu rannsóknasvið hennar eru miðaldafornleifafræði , norræn fornleifafræði , kirkjusaga , klausturfornleifafræði , kynjafornleifafræði , þróun húsagerða og miðlun vísindalegrar þekkingar .