Upplýsingar um lyf voru skráðar eftir lyfjakorti og viðtölum . Miðað við dreifbýlisbúa höfðu þéttbýlisbúar færri sjúkdómsgreiningar , meiri líkamlega færni , minni verki og færri þunglyndiseinkenni . Erlendar rannsóknir sýna að lyfjanotkun eldra fólks hefur aukist á síðustu áratugum . 5 Í kanadískri heimildasamantekt á niðurstöðum 26 rannsókna um lyfjanotkun eldra fólks sem bjó heima , reyndist ekki munur á lyfjanotkun eftir búsetu í dreifbýli eða þéttbýli . 8 Rannsóknin byggði á lyfjagagnagrunni landlæknisembættisins og leiddi í ljós að þótt rannsóknarþýðið ( 70 ára og eldri búsettir utan öldrunarstofnana ) væri aðeins 8,6% af heildarmannfjölda leysti þessi aldurshópur út tæplega þriðjung allra lyfjaávísana á árinu 2006 . Í þéttbýlinu var að jafnaði skemmra en 200 metrar milli húsa og íbúar svæðisins byggðu afkomu sína ekki á landbúnaði . Þátttakendur í dreifbýli bjuggu flestir á bóndabæjum og meirihlutinn lifði á landbúnaði . Fimmtán manns uppfylltu ekki skilyrði til þátttöku þar sem þeir höfðu flutt inn á stofnun , flutt af svæðinu eða gátu samkvæmt upplýsingum frá umönnunaraðila ekki tjáð sig munnlega . Þeir 235 sem þá voru eftir í úrtakinu voru beðnir að taka þátt , 151 úr þéttbýli og 85 úr dreifbýli . Þátttökuhlutfallið var 78% í þéttbýli ( n = 118 ) og 80% í dreifbýli ( n = 68 ) . Ekki reyndist vera marktækur munur á aldurssamsetningu og kynjahlutfalli þeirra sem þáðu og höfnuðu þátttöku . Gagnaöflun fór fram í júní til september árið 2004 . Þátttakendur gátu valið um að fá starfsmennina heim eða að mæta á tiltekinn rannsóknarstað í nágrenni heimilis síns . Upplýsingar um lyfjanotkun voru skráðar eftir lyfjakortum þátttakenda og nánari útskýringum frá hverjum og einum . Sérstök breyta var gerð fyrir þá lyfjaskammta sem ekki reyndist unnt að flokka samkvæmt ATC-kerfinu . Mat á líkamsvirkni aldraðra ( Physical Activity Scale for the Elderly , PASE ) 11 metur líkamlega áreynslu liðinnar viku við þjálfun , frístundaiðju og störf innan og utan heimilis . Gefin eru stig frá núll og óalgengt er að þau fari yfir 400 . Fleiri stig þýða meiri líkamlega áreynslu í daglegu lífi . Tímamælt upp og gakk próf ( Timed Up og Go = TUG ) er mat á grunnhreyfifærni þar sem lengri tími í sekúndum gefur vísbendingar um slakari hreyfifærni og minni sjálfsbjargargetu . 12 Bodily Pain scale er undirkvarði úr SF - 36 ( Short Form 36 - item health survey ) . Til að lýsa þátttakendum , aðstæðum þeirra og lyfjanotkun var reiknað meðaltal ( M ) , staðalfrávik ( sf ) og spönn fyrir allar samfelldar breytur og tíðni og hlutföll fyrir flokkabreytur . Þessar breytur voru bornar saman eftir búsetu með : t-prófi fyrir samfelldar breytur , Mann-Whitney U prófi fyrir raðbreytur og kí-kvaðratsprófi fyrir tvíkosta breytur . Við skimun gagna reyndust þessar breytur uppfylla skilyrði fyrir línulega og lógistíska fjölbreytuaðhvarfsgreiningu . Eitt fjölbreytulíkanið byggði á línulegri aðhvarfsgreiningu þar sem fjöldi lyfja var samfelld fylgibreyta . Ekki var munur á aldri eftir búsetu eða kyni . Í töflu I er frekari lýsing á þátttakendum í dreifbýli og þéttbýli , aðstæðum þeirra , fjölda lyfja og fjöllyfjanotkun . Ellefu prósent þátttakenda voru án lyfja , 48% prósent tóku eitt til fjögur lyf , 37% tóku inn fimm til níu lyf og 4% voru á 10 lyfjum eða fleiri . Að auki höfðu þéttbýlisbúar lengri skólagöngu að baki , töldu sig frekar hafa nægar ráðstöfunartekjur og bjuggu frekar einir . Þátttakendur tóku að meðaltali 3,9 lyf ( sf = 2,7 ) og fjöllyfjanotkun var til staðar hjá 41% þeirra . Fjöllyfjanotkun var til staðar hjá 38% karla og 44% kvenna ( p = 0,432 ) . Almennt var ekki marktækur munur á notkun lyfja úr ATC-flokkum eftir búsetu ( tafla II ) . Þó kom fram munur eftir búsetu meðal þeirra fáu sem notuðu augn - og eyrnalyf ( S-flokkur ) en þessi lyf voru algengari meðal dreifbýlisbúa ( n = 5 ) en þéttbýlisbúa ( n = 1 ) . Að auki tóku 29% kvenna vöðvasjúkdóma - og beinagrindarlyf ( M-flokkur ) á móti 17% karla ( p = 0,040 ) . Ekki reyndist marktækur munur á lyfjanotkun eftir aldurshópi eða kyni í öðrum lyfjaflokkum . Línuleg aðhvarfsgreining var notuð til að meta sjálfstæð tengsl fjölda lyfja sem þátttakendur notuðu við búsetu , aldur , kyn , vitræna getu , þunglyndiseinkenni , hreyfifærni , líkamlega áreynslu , verki og fjölda sjúkdómsgreininga . Lógistísk aðhvarfsgreining var notuð til að skoða líkurnar á fjöllyfjanotkun . Í líkaninu voru notaðar sömu níu frumbreyturnar og í línulegu aðhvarfsgreiningunni . Engin af breytunum níu jók marktækt líkurnar á notkun meltingarfæra - og efnaskiptalyfja ( A-flokkur ) ( pseudo R 2 = 0,05 ) . Að teknu tilliti til annarra breyta í hverju líkani fyrir sig , jukust líkurnar á ; 1 ) töku blóðlyfja ( B-flokkur ) með búsetu í þéttbýli , hærri aldri , að vera karl og hafa fleiri sjúkdómsgreiningar ( pseudo R 2 = 0,17 ) , 2 ) notkun hjarta - og æðasjúkdómalyfja ( C-flokkur ) með fjölda sjúkdómsgreininga ( pseudo R 2 = 0,17 ) og 3 ) notkun tauga - og geðlyfja ( N-flokkur ) með fleiri þunglyndiseinkennum og minni líkamlegri áreynslu í daglegu lífi ( pseudo R 2 = 0,25 ) . Umræða Niðurstöður rannsóknarinnar gefa mikilvægar upplýsingar um lyfjanotkun eldri Íslendinga sem búa heima og hvernig fjöldi lyfja , fjöllyfjanotkun og lyf úr mismunandi ATC-lyfjaflokkum tengjast búsetu . 1 Þar kemur ekki fram munur á lyfjanotkun eftir búsetu í dreifbýli eða þéttbýli og getur ástæðan fyrir því verið sú að oft er ekki tekið tillit til annarra áhrifaþátta en búsetu í greiningu gagna . 5 Um 11% þátttakenda voru án lyfja og er það samhljóma rannsókn frá Kanada 19 þar sem um 10% þátttakenda voru lyfjalausir þrátt fyrir hærri meðalaldur en í okkar rannsókn . Mikill munur er á niðurstöðum okkar , þar sem 46% kvenna og 29% karla notuðu tauga - og geðlyf , og niðurstöðum rannsóknar á algengi geðlyfjanotkunar ( ATC-flokkar N06 A , N05 A , N05B , N05C ) út frá lyfjagagnagrunni landlæknisembættisins . Þó jókst fjöllyfjanotkun hjá eldri aldurshópnum og samræmist það finnskum rannsóknarniðurstöðum þar sem lyfjanotkun aldraðra jókst að meðaltali frá 4,0 lyfjum upp í 5,6 lyf á fimm ára tímabili . Þar má fyrst nefna smæð úrtaks sem takmarkaði hversu marga áhrifaþætti var mögulegt að skoða í fjölbreytuaðhvarfsgreiningum . Í finnskri rannsókn 22 þar sem skráning geðlyfja ( ATC-flokkar N06 A , N05 A , N05B , N05C ) í lyfjagagnagrunni var borin saman við lyfjakort eldra fólks kom fram að upplýsingarnar voru mjög sambærilegar , sérstaklega ef ekki leið of langt frá útleysingu lyfs . Í okkar rannsókn voru öll lyf N-flokksins talin , en ekki bara geðlyfin . Þá metur rannsóknin ekki meðferðarheldni með tilliti til lyfjanotkunar . Þátttakendur virtust þó almennt meðvitaðir um hvaða lyf þeir notuðu og í hvaða skömmtun . Öll lyf voru skráð , jafnvel tímabundin notkun ( eins og sýklalyf ) . Mikilvægar vísbendingar um fjölbreytta áhrifaþætti lyfjanotkunar komu fram , en leita þarf útskýringa á svæðisbundnum mun á lyfjanotkun og nýta við gæðamat á þjónustu við eldra fólk í dreifbýli og þéttbýli . Til dæmis er vert að huga að geðlyfjanotkun eftir landsvæðum , þar sem fyrri íslenskar rannsóknir hafa sýnt mun almennari geðlyfjanotkun eldra fólks en hér kom fram .