Dæmigerð ferjunarplasmíð hafa sjálf aðeins tvö gen en við genaferjun er skotið inn í þau DNA-bútum sem geta borið fleiri gen . Við innlimun gena í genaferjur nota menn svonefnd skerðiensím en það eru ensím sem bera kennsl á ákveðnar kirnaraðir í DNA-sameindum , oftast 4 eða 6 kirnapör , og klippa DNA keðjurnar í sundur innan þessara raða . Jafnframt er DNA úr litningum tegundarinnar , sem ferja skal gen úr , klippt með sama ensími . Fyrstu tilraunir til þess að ferja gen á plasmíðum voru gerðar á árunum 1983 - 1984 undir forystu bandarísku erfðafræðinganna Herberts Boyer og Stanleys Cohen . Nýjar og hentugri genaferjur voru útbúnar , fjöldi skeðiensíma með mismunandi sérvirkni var einangraður og aðferðir til að finna og greina gen voru bættar . Í fyrstu voru bakteríur nær eingöngu notaðar sem hýslar fyrir ferjuð gen , sérstaklega Escherichia coli . Útbúnar voru genaferjur sem hentuðu sérstaklega til tjáningar á genum úr fjarskyldum tegundum , svonefndar tjáningarferjur . En menn hafa einnig ferjað gen inn í frumur manna , dýra og plantna . Það eru einmitt slíkar ferjanir sem mest hafa verið til umræðu að undanförnu . Talsvert hefur verið gert af því að ferja gen inn í plöntufrumur í kynbótaskyni , til dæmis til þess að gera þær ónæmar fyrir áhrifum illgresiseyðandi efna , til að auka þol þeirra gegn sjúkdómum eða auka næringargildi þeirra . Þar stuðla gen T-DNA-bútsins að framleiðslu á efnasamböndum sem bakterían ein getur notfært sér . Þetta snjalla herbragð bakteríunnar hafa erfðafræðingar nýtt sér á þann hátt að geni , sem ferja á inn í plöntufrumu , er komið fyrir innan T-DNA-bútsins jafnframt því sem helstu gen hans er gerð óvirk og komið í veg fyrir æxlisvöxt . Ferjunaraðferðirnar eru mjög markvissar . Menn vita nákvæmlega hvaða gen eru ferjuð , hverjar prótínafurðir þeirra eru og hvaða hlutverki þær gegna . Reyndar er það að koma æ betur í ljós að flutningur á erfðaefni milli tegunda getur farið fram í náttúrunni . Ferjuðu genin eiga að starfa í hýsilfrumunum án þess að innlimast í litninga þeirra . Þau erfast ekki til næstu kynslóðar . Genalækningar sem þessar eru enn skammt á veg komnar enda hafa mörg ljón verið á veginum . Hið mikla viðfangsefni næstu áratuga verður að skilgreina til fulls hlutverk einstakra gena og prótínafurða þeirra . Enn fremur og ekki síður að komast til botns í stjórn gena á þroskunarferli manna , dýra og plantna úr okfrumu í fullvaxta einstakling . Rannsóknarævintýrinu sem hófst fyrir rösklega aldarfjórðungi er langt frá því að vera lokið . Ásta Bryndís Schram er lektor og kennsluþróunarstjóri við Heilbrigðisvísindasvið HÍ auk þess sem hún starfar við kennsluráðgjöf hjá Kennslumiðstöð . Meginviðfangsefni hennar í rannsóknum er áhugahvöt , sjálfsmynd , samsömun og samspil þessara þátta við kennsluaðferðir .