Óli Björn Kárason formaður efnahags - og viðskiptanefndar : Fyrir áhugafólk um ríkissjóð er alltaf áhugavert að fylgjast með afgreiðslu fjárlaga . Að þessu sinni var þó fremur dauft yfir allri umræðunni og hið sama má segja um tvö mikilvæg tekju - og skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar . Allt sigldi þetta fremur rólega og átakalítið í gegnum þingið . Ég er ekki viss um að slíkt sé gott – ekki fyrir ríkisstjórn eða stjórnarandstöðuna og alls ekki fyrir skattgreiðendur , sem njóta yfirleitt ekki mikils skjóls í aðdraganda jóla . Fyrir þann sem hér skrifar var á margan hátt erfitt að afgreiða fjárlög með þeim hætti sem gert var . Þótt staðan í efnahagsmálum sé góð – öfundsverð í augum flestra annarra þjóða – verður ekki um það deilt að útgjöld hafa aukist gríðarlega á síðustu árum . Aukningin á sér í mörgu eðlilegar skýringar en augljóst er að það hefur slaknað á kröfum sem gera verður um hagkvæma ráðstöfun sameiginlegra fjármuna . Varla er hægt að komast að annarri niðurstöðu en að vandi ríkissjóðs liggi ekki í skorti á fjármagni heldur í því með hvaða hætti fjármunirnir eru nýttir . Gríðarleg aukning útgjalda Meirihluti fjárlaganefndar dregur fram í nefndaráliti að frá 2017 til komandi árs hafi útgjöld ríkissjóðs hækkað um 158 milljarða sem er 18,9% að raungildi . Mesta aukningin hefur verið til velferðarmála ; heilbrigðiskerfisins , tryggingakerfisins og fjölskyldumála . Þá er mikil og skynsamleg aukning í fjárfestingum , ekki síst í vegamálum . Samkvæmt fjárlögum sem samþykkt voru áður en nóvember var úti munu ríkisútgjöld nema að meðaltali rúmlega 19 milljörðum króna í hverri einustu viku komandi árs – alls rétt tæpum eitt þúsund milljörðum í heild . Eins og svo oft áður voru ekki allir sáttir við að útgjöld ykjust ekki enn meira . Samfylkingin var á kunnuglegum slóðum við afgreiðslu fjárlaga : Útgjöld skal auka . Fulltrúi flokksins í fjárlaganefnd lagði til 18,5 milljarða aukningu og undirstrikaði þar með góðmennsku sína . Flokkur fólksins bauð enn betur . Auka skyldi útgjöld um 39 milljarða frá frumvarpi – sem er fimm milljörðum hærri fjárhæð en framlög til allra framhaldsskóla landsins . Yfirboð af þessu tagi eru fylgifiskar fjárlagagerðar og að líkindum ekki til annars en „ heimabrúks “ . Jafnvel fjölmiðlar eru hættir að veita þeim mikla eftirtekt . En þrátt fyrir mikla aukningu útgjalda er hægt að gleðjast yfir því að tekist hefur að tryggja verulega skattalækkun til einstaklinga . Í nefndaráliti meirihluta efnahags - og viðskiptanefndar vegna breytinga á lögum um tekjuskatt kemur fram að á næsta ári lækki tekjuskattur einstaklinga um 5,5 milljarða og 21 milljarð árið 2021 . Gangi áformin eftir er ljóst að uppsöfnuð lækkun tekjuskatts einstaklinga er um 31,6 milljarðar króna á kjörtímabili ríkisstjórnarinnar . Hitt skal játað að nokkur skuggi fellur á þessa verulegu skattalækkun . Skattþrepum verður fjölgað að nýju í þrjú . Þetta þýðir að verið er að flækja skattkerfið að nýju , þvert á það sem ég hef barist fyrir . Markmið breytinganna er að tryggja að tekjulægstu hóparnir njóti hlutfallslega meiri ávinnings af skattalækkuninni en aðrir hópar . Þessu markmiði hefði hins vegar verið hægt að ná með því að innleiða flatan tekjuskatt með stiglækkandi persónuafslætti eftir því sem tekjur hækka . ( Ég gerði grein fyrir nýju tekjuskattskerfi m.a. á síðum Morgunblaðsins 24. janúar 2018 ) . Flatur tekjuskattur með stiglækkandi persónuafslætti þjónar betur markmiði sínu en margþrepa skattkerfi sem tekur við á nýju ári . Það er einfaldara og staða láglaunastétta og millitekjuhópa er sterkari . Ýtt er undir fólk í stað þess að berja það niður með háum jaðarsköttum með tilheyrandi tekjutengingum og hærra skattþrepi . Ekki skiptir minna máli að flatur tekjuskattur , eins og ég hef talað fyrir , er líklegri til að hemja skattaglaða stjórnmálamenn . Það verður pólitískt erfiðara fyrir þá sem líta á skattgreiðendur sem hlaðborð fyrir ríkissjóð að hækka skattprósentuna sem allir þurfa að greiða en þegar skattprósentan er misjöfn eftir tekjum . Ég vona að fórnarkostnaðurinn ( flóknara skattkerfi ) við að tryggja verulega lækkun tekjuskatts einstaklinga reynist ekki of mikill þegar upp verður staðið . Afleiðing góðrar stöðu ? Tilþrifalítil umræða um fjárlög og umfangsmiklar kerfisbreytingar á tekjuskattskerfinu eru ef til vill afleiðing af góðri stöðu í efnahagsmálum , þrátt fyrir áföll – gjaldþrot WOW og loðnubrest . Við slíkar aðstæður getur lífið í stjórnarandstöðu verið erfitt , jafnvel svo óbærileg að ekki er talin ástæða til að skila inn nefndarálitum um helstu tekjufrumvörp ríkisstjórnarinnar . Eitt helsta markmið hagstjórnar er að búa svo um hnútana að hagkerfi geti tekist á við það óvænta , ekki síst efnahagslega erfiðleika . Íslenska þjóðarbúið hefur siglt í gegnum alvarleg áföll síðustu mánuði og flest bendir til að þegar á næsta ári taki efnahagslífið við sér . OECD spáir 1,6% hagvexti á næsta ári og 2,6% árið 2021 . Stjórnvöldum hefur því tekist ágætlega að ná markmiðum hagstjórnar . Þar skiptir samspil peningastjórnar og ríkisfjármála ekki síst máli . Samkvæmt bráðabirgðayfirliti Seðlabankans námu erlendar eignir þjóðarbúsins 3.870 milljörðum í lok september en skuldir 3.156 milljörðum . Hrein staða við útlönd var því jákvæð um 714 milljarða eða 24,5% af vergri landsframleiðslu . Staðan hefur aldrei verið betri og sýnir þann styrk sem íslenskt samfélag býr yfir . Verðbólga er lág og vextir hafa ekki verið lægri . Í fyrsta skipti í áratugi eru óverðtryggð fasteignalán raunhæfur kostur fyrir launafólk . Lífskjarasamningar almenna vinnumarkaðarins hafa lagt grunn að frekari kjarabótum . Frá 2011 hefur launavísitalan hækkað um 78% en neysluverðsvísitalan aðeins um 28% . Meirihluti fjárlaganefndar fullyrðir að hér sé um einsdæmi að ræða í hagsögu landsins , þ.e. að laun hækki svona mikið umfram verðlag yfir margra ára tímabil . Stjórnarandstaða sem stendur frammi fyrir þessum efnahagslegu staðreyndum er ekki í öfundsverðri stöðu . Hitt er svo annað að þótt stjórnarandstaðan eigi erfitt með að kljást við umfangsmestu mál ríkisstjórnarinnar – fjárlög og tekju - og skattafrumvörp – gerir það starf stjórnarþingmanns ekki léttara . Greinin birtist í Morgunblaðinu 5. desember 2019 .