MORGUNBLAÐID FIMMTUDAGUR 23. MAÍ 1991 29 stilltar s - imálum ur úr ríkissjóði á þessu ári . Þá er í áætlun ráðuneytisins ekki reiknað með að sérstök lánveiting til Hús - næðisstofnunar gjaldfalli á ríkissjóð heldur er hún bókuð sem lán . Hér eru því engin áhöld um skuld - bindingarnar sem slíkar heldur ein - göngu um bókfærsluna og saman - burð við fjárlög . Nú um nokkurt skeið hefur reyndar verið unnið að því að samræma þessi bókfærsluat - riði í samvinnu helstu stofnana á þessu sviði og verður því verki lokið innan tíðar . Heildarlánsfjárþörf opinberra aðila . Samkvæmt endurskoðaðri áætlun fjármálaráðuneytisins er lánsfjárhalli ríkissjóðs og annarra opinberra aðila nú talinn stefna mun hærra en áður var áætlað , eða í rúm - lega 34 milljarða króna á árinu mið - að við þegar teknar ákvarðanir og áform . Þetta er tæplega 11 milljörð - um króna meira en gert var ráð fyr - ir um síðustu áramót . Þar af má rekja rúmlega 7 milljarða til A-hluta ríkissjóðs . Aðhaldsaðgerðir . Sú þróun sem hér hefur verið lýst bendir til þess að slaknað hafi á stjórn efnahags - mála að undanförnu . Það er alveg ljóst að innléndi peningamarkaðurinn ber engan veginn lánsfjárþörf hins opinbera hvort sem miðað er við upphafleg áform eða endurskoðaða áætlun . Jafnframt mun aukin erlend lántaka eða yfirdráttur í Seðlabanka leiða til þenslu og stefna markmiðum um jafnvægi í efnahagslífinu í tvísýnu . Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að grípa til sérstakra viðnámsaðgerða með tvíþættu markmiði . Annars veg - ar að skapa skilyrði til aukins inn - lends sparnaðar og þar með minnka þenslu innanlands . Hins vegar að skera niður útgjöld og lánveitingar ríkissjóðs og annarra opinberra aðila og draga þannig úr lánsfjárþörfinni . Aðgerðirnar eru í aðalatriðum þríþættar . f fyrsta lagi á sviði vaxta - mála . Hér er bæði um að ræða tíma - bundna vaxtahækkun á ríkisverð - bréfum og samræmingu á vöxtum í húsnæðiskerfinu . Jafnframt verður unnið að því að gera vaxtaákvörðun á ríkisverðbréfum sveigjanlegri . Þá er stefnt að því að takmarka heimild - ir ríkissjóðs til yfirdráttar í Seðla - banka . I öðru lagi verður beitt mun meira aðhaldi í ríkisbúskapnum en verið hefur , bæði með því að herða eftirlit með innheimtu tekna og út - gjöldum ríkissjóðs . I þriðja lagi hefur ríkisstjórnin ákveðið að lækka út - gjöld og falla frá ýmsum lántöku - áformum sem blöstu við þegar hún tók við völdum . Talið er að þessar aðgerðir geti dregið úr lánsfjárþörfinni um allt að 6 milljörðum króna þegar á þessu ári . Þar með er dregið úr hættunni á áframhaldandi óstöðugleika í efna - hagslífinu . 2 . Framvindan fyrstu fjóra mánuðina 1 . Afkoman Aukinn halli ríkissjóðs . Afkoma ríkissjóðs var talsvert lakari fyrstu fjóra mánuði þessa árs en á sama tíma í fyrra . Frávikin frá síðasta ári eru tvenns konar . Annars vegar meiri lánsfjárhalli ríkissjóðs , hins vegar aukinn yfirdráttur í Seðla - banka . Eins og fram kemur í með - fylgjandi töflu er lánsfjárhalli ríkis - sjóðs rúmlega 2 milljörðum króna meiri nú í apríllok en á sama tíma í fyrra . Þetta stafar fyrst og fremst af 1,5 milljarða króna lánafyrir - Viðskilnaður síðustu ríkisstjórnar Lónsfjórhalli skv. fjórlögum ótti að vera 5,9 milljarðar en verður skv. nýju mati fjármálaráðuneytis ^ ^ J | 13,1 milljarður Rekstrarhallinn skv. f jórlögum ótti oð vera [ ^ ^ | 4 flmilljarður en verður skv. nýju mati f jármólaróðuneytis I Í 9A mill Rikisendurskoðun telur lánsfjórhalla verða ^ 114,6 og rekstrarhalía ríkissjóðs verða 12,2 milljarða L Heildarlánsfjórþörf opinberra aðila var talin verðo l _ _ _ _ ^ ^ 24 milljarðar en skv. nýju mati verður hún að óbreyttu I Heildarlánsfjórþörfin er því meiri en talið var , sem nemur 10 milljörðum 134 ar Svona kemur þenslan fram 4,5° / . Þjóðhaasstofnun telur , að viðskiptahallinn við útlönd geti oroið ( sem hlutfall gf landsfromleiðslu ) _ _ _ _ _ _ _ _ Arið 1989 vor viðskiptahaHinn Á fyrstu fjórum mánuðum ársinsl skuldbindinqar með samþykki Alþj samþykki Áíþingis , sem nema milljbrðum Fyrstu f jóra mónuði ársins hef ur almennur innf Itrtmngur aukist um _ J 20% 5% T binnkaði honn enásamatímaífyrrai Á fyrstu f jórum mánuðum þessa árs hefjir bílainnflutningur aukist um greiðslu ríkissjóðs við Byggingarsjóð ríkisins í upphafí þessa árs . í fyrra tókst að brúa lánsfjárþörf fyrstu mánuðina að verulegu leyti með sölu ríkisvíxla og spariskírteina . Á þessu ári hefur sala ríkisvíxla og spariskírteina hins vegar gengið treglega og innlausn verið langt umfram sölu nýrra . Þannig nam sala ríkisvíxla og spariskírteina í fyrra 3,8 milljörðum króna umfram inn - lausn , en í ár hefur dæmið snúist við þannig að nú . er 2,8 milljarða króna innlausn umfram sölu á nýjum bréfum . Viðsnúningur frá fyrra ári er um 6,6 milljarðar króna . Greiðslu - afkoma ríkissjóðs var því mun lakari nú í lok apríl en á sama tíma í fyrra . Frá síðustu áramótum hefur milljörðum króna samanborið við 27,4 milljarða króna árið 1990 . Hækkunin milli ára er 8,7% , en á sama tíma hefur verðlag hækkað um 6 - 7% . Samkvæmt því hafa innheimt - ar tekjur ríkissjóðs aukist um 2% að raungildi frá fyrra ári , heldur meira en reiknað var með . Innheimta beinna skatta jókst um 3,7% frá fyrra ára . Þetta er svipað og búist var við . Obeinir skattar hækkuðu mun meira milli ára , eða um 10,4% . Aukningin kemur fyrst og fremst fram í meiri tekjum af innflutningi , einkum bifreiða . Á • fyrstu fjórum mánuðum þessa árs voru fluttir inn rúmlega 3.600 bílar samanborið við 2.200 bíla í sömu mánuðum 1990 . Þetta er langt um - Afkoma ríkissjóðs janúar — apríl 1990 og 1991 Greiðslugrunnur 1990 1991 Breyting m.kr. m.kr. 90 - 91 m.kr. % Tekjur ................................................ Gjöld .................................................. Rekstrarhalli ...................................... Lánveitingar , nettó ............................. Lánsfjárhalli , þ.e. hrein lánsfjárþörf Lántökur alls , nettó ............................ þar af ríkisvíxlar ................................. — spariskírteini .................................. — önnurlán ........................................ Greiðsluafkoma ................................. þar af staðan gagnvart Seðlabanka .... 27.446 30.271 +2.825 +3.235 -i - 6.060 3.150 3.605 158 +613 +2.910 29.829 35.353 +5.524 +2.564 +8.088 +1.151 +2.626 +182 1.657 +9.239 2.383 5.082 +2.699 671 +2.028 +4.301 +6.231 +340 2.270 +6.329 8,7 16,8 . 3.085 +9.050 +5.965 - greiðsluafkoman versnað um 9,2 milljarða króna og hefur ríkissjóður orðið að mæta lánsfjárþörfinni með yfirdrætti í Seðlabanka . 2 . Tekjur ríkissjóðs Fyrstu fjóra mánuði ársins námu innheimtar tekjur ríkissjóðs 29,8 fram það sem gert var ráð fyrir i tekjuáætlun fjárlaga . Aukningar gætir einnig í innheimtu annarra innflutningsgjalda . Þessi þróun end - urspeglar aukna innflutningseftir - spurn á fyrstu mánuðum ársins sem gæti numið allt að 20% að raungildi samanborið við síðasta ár . Þetta ætlar ríkisstjórnin að gera : Hækka vexfi af spariskírteinum _ _ _ _ _ _ I 6,0% 37,9% Hækka vexti gf húsnæðislánum úr I. eMriMa . : ............ _ . _ . : _ . _ . . ,, ..... JSÆl ^ B * * 5% 14,9% * ft Niðurskun Lántbkuheimild.r rík ' ss / oás < t . Hafnarframkvæmdir vegna loðnubrests * ? % ? sÉ ^ % 3K " " tf _ . I - - - - - - - - - - - - - - telOOmHljóniT — Tjónabætur vegno óveðurs [ ^ Z * « 3100 milljónir Lánasjóður islenskra námsmanna skorinn niður I 1300 milliónir Framlog til vegamála _ _ _ _ _ _ _ _ Heilbrigðiskerfið Hætt við lántökur Hætt við lántöku vegna úreldingar loðnuverk I • " ' • " 3 200 milljónir Lóntaka Byggðastofnunar lækkuð um I — „ ^ ^ _ _ _ ^ lantaka Landsvirkjunar hgj 500 milljónir sywffr ^ ^ ^ Lækkun lóntöku Londsvirkjunar þýðir : 400 Hækkun fyrir neitendur að hluta og ... Landsvirkjun herðir sultarólina að hluta Þessar uðgerðir þýða að lánsfiárhallinn minnkar . . ur 13 milljörðum í j milljarða Innheimtar tekjur janúar-apríl 1990 og 1991 Greiðslugrunnur 1990 1991 Brcyting m.kr. m.kr. % Tekju-ogeignarskattar ...... ! .............................. 5.575 5.783 3,7 Einstaklingar ...................................................... 4.461 4.653 4,3 Fyrirtæki ............................................................ 1.114 1.130 1,4 Óbeinir skattar ................................................... 20.307 22.412 10,4 Innflutningsgjöld ................................................ 2.253 2.790 23,8 Virðisaukaskattur .............................................. 11.328 12.045 6,3 HagnaðurÁTVR ................................................ 1.500 1.650 10,0 Launa-ogtryggingagjöld ................................... 2.411 2.575 6,8 Bifreiðagjöld ....................................................... 1.561 2.011 28,8 Aðrirskattar ......................................................... 1.254 1.341 6,9 Aðrartekjur ....................................................... 1.564 1.634 4,5 Vaxtatekjur ........................................................ 1.389 1.197 -s - 13,8 Arðgreiðsluro.fl ................................................. 175 437 149,7 Heildartekjurríkissjóðs ..................................... 27.446 29.829 8,7 Það sem af er ári hefur innheimta virðisaukaskatts verið svipuð og búist var við þegar á heildina er lit - ið . Þetta segir þó ekki alla söguna . Þannig var innheimta virðisauka - skatts í tolli mun meiri fyrstu fjóra mánuði ársins en reiknað var með . Tölur fyrir fyrri hluta maímánaðar benda til svipaðrar þróunar . Þetta er í takt við þær vísbendingar sem inn - heimta almennra innflutningsgjalda gefur . Á móti vegur að innheimtur virðisaukaskattur af almennri veltu var minni en áætlað var þrátt fyrir greinileg merki um aukin umsvif í þjóðarbúskapnum undanfarna mán - uði . Meginskýringin er sú að frá - dráttur vegna innskatts , þ.e. endur - greidds virðisaukaskatts af aðföng - um og fjárfestingum í atvinnu - rekstri , virðist hafa aukist mun meira en útskattur , þ.e. endanlegur virðis - aukaskattur af eiginlegri veltu . Þetta gæti bent til vaxandi fjárfestinga í atvinnulífinu sem meðal annars birt - ist í auknum innflutningi atvinnubif - reiða . Innheimta bifreiðagjajda hefur aukist talsvert milli ára . Ástæðan er fyrst og fremst ákvörðun stjórnvalda í tengslum við febrúarsamningana á síðasta ári að fresta gjalddaga bif - reiðagjalds um þrjá mánuði . Við það urðu tekjur ríkissjóðs af bifreiða - gjöldum á fyrri hluta árs 1990 minni en áætlað var sem var síðan unnið upp á síðari hluta ársins . Þá hefur innheimta bensíngjalds og þunga - skatts , en það eru markaðir tekju - stofnar til vegagerðar , verið heldur betri undanfarna mánuði en áætlað hafði verið . Eins og búist var við hafa tekjur af vöxtum dregist talsvert saman frá fyrra ári vegna lækkandi vaxtastigs , eða um fimmtung að raungildi . Á móti vegur bókfærður hagnaður af sölu fasteigna að fjárhæð rumlega SJÁ SÍÐU 31