1 Mikil eldvirkni hefur verið í Kerlingarfjöllum á síðustu jökul - og hlýskeiðum ísaldar . Bendir það til þess að gosin hafi náð upp úr jöklinum . Ekki er hægt að sjá að sprungusveimur tengist megineldstöðinni . Einn slíkur , með stefnu til norðausturs , er til dæmis sunnan þeirra , við Litla-Leppi og Rauðkolla . Megineldstöðin í Kerlingarfjöllum er um 140 ferkílómetrar að flatarmáli , og er þá miðað við það sem kalla mætti óðal eldstöðvarinnar og markast af súrum og ísúrum gosmyndunum . Efst í hægra horni myndar sér í Blágnípujökul . Austuröskjuna mætti kalla aðalöskjuna , því að hún er bæði stærri og greinilegri en hin vestari . Brotið markast víða af stalli , allt að 200 metra háum . Það kemur glögglega fram vestan og sunnan Kerlingarfjalla og markar norður - og vesturhliðar Neðri-Hveradala . Um upprunalega dýpt öskjunnar er erfitt að dæma , en vart hefur hún verið undir 250 metrum . Mjög lítil skjálftavirkni er í Kerlingarfjöllum andstætt Hofsjökli . Í gagnabanka jarðskjálftadeildar Veðurstofu Íslands eru aðeins skráðir fjórir smáskjálftar á síðustu tíu árum . Fjöllin hafa orðið til við gos undir jökli á síðasta og næstsíðasta jökulskeiði ísaldar Kísilríkar gosmyndanir fylla eystri öskjuna að mestu . Vestasti hluti hennar , þar sem Hveradalir eru nú , fylltist þó ekki af gosmyndunum . Innviðir fyllingarinnar sjást víða í giljum . Að lokum hefur hún skorið djúpt skarð í þröskuldinn eða öskjurimann sem áður hélt uppi öskjuvatninu . Þá gat áin farið að rjúfa sundur öskjufyllinguna sjálfa . Hveravirknin á svæðinu hefur hraðað rofinu með því að sjóða sundur jarðlögin og breyta þeim í linan og skriðgjarnan leir . Kerlingarfjöll . Könnun og kortlagning háhitasvæðis . Eldur í norðri . Afmælisrit helgað Sigurði Þórarinssyni sjötugum 8. janúar 1982 . Sögufélag , Reykjavík , 221 - 239. 4 Troðgos eru hraungos þar sem bergkvikan er það seig að hún hrúgast upp yfir gosopinu , en breiðir ekki mikið úr sér . Steinunn Kristjánsdóttir er prófessor í fornleifafræði við Sagnfræði - og heimspekideild Háskóla Íslands . Helstu rannsóknasvið hennar eru miðaldafornleifafræði , norræn fornleifafræði , kirkjusaga , klausturfornleifafræði , kynjafornleifafræði , þróun húsagerða og miðlun vísindalegrar þekkingar .