Húmor er ódýr og laus við aukaverkanir . Rætt við Stein Tyrdal húmorritstjóra norska læknablaðsins Húmor og heilsa var yfirskrift á námskeiði sem haldið var í byrjun nóvember á vegum Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands . Þar voru flutt mörg lærð erindi um hlutverk kímni og húmors í störfum heilbrigðisstétta og gerður góður rómur að . Einn þeirra sem erindi fluttu á námskeiðinu var norski bæklunarskurðlæknirinn Stein Tyrdal en hann ber titilinn " humorredaktør " á tímariti Norska læknafélagsins , auk þess að vera forseti samtakanna Nordisk selskab for medisinsk humor . Blaðamaður Læknablaðsins hitti Stein Tyrdal að máli milli erinda og bar undir hann þá sögu sem hann hafði heyrt að hann hefði eiginlega ráðið sig sjálfur til starfa við tímarit norskra lækna . " Þetta gerðist þannig að ég fékk nokkuð alvarlegan lungnasjúkdóm og hafði verið settur á stóran skammt af steralyfjum . Við það hætti ég að sofa og átti rétt eins á hættu að það færi að styttast í þessu hjá mér . Þá ákvað ég að koma tvennu í verk sem ég hafði trassað lengi . Í fyrsta lagi hóf ég framleiðslu á nýrri tegund af felguskrúfum sem eru merktar " Uppi að framan ; niðri að framan " og svo framvegis . Það hafði alltaf farið í taugarnar á mér að hafa þessar skrúfur ómerktar . Ég fékk svo styrk frá norsku byggðastofnuninni til að stofna fyrirtæki um þessa uppfinningu mína . Hitt var að sækja um starf húmorritstjóra á norska læknablaðinu . Ég hafði tekið eftir því að þegar læknar hittust sögðu þeir gjarnan sögur úr starfinu . Þennan menningarkima vildi ég opna og sýna öðrum . Mér fannst þetta eiga erindi í tímarit norskra lækna og bauðst til þess að ritstýra föstum dálki í ritinu um húmor . Vaninn á blaðinu er sá að bregðast við hugmyndum um nýja fastaþætti með því að humma þá fram af sér þar til viðkomandi missir áhugann en að þessu sinni brá Magne Nylenna ritstjóri hart við þegar hann fékk bréfið frá mér , bauð mér í mat og þrem dögum eftir að ég sendi bréfið var ég ráðinn . Það sem ég held að hafi ráðið úrslitum um að ég fékk starfið var að ég skrifaði í umsóknarbréfið að ef ég fengi starfið myndi ég örugglega skemmta mér vel en ef ekki þá hefði ég skemmt mér vel . Ég get því með góðri samvisku gefið atvinnulausum það ráð að sækja um störf sem ekki eru til og hafa því ekki verið auglýst . Þá þurfa þeir ekki að óttast samkeppnina . " Þetta var fyrir fimm árum en frá ársbyrjun 1998 hefur þátturinn Leger på tvers verið fastagestur á síðum norska læknablaðsins sem kemur út á 10 daga fresti . En hvernig hafa lesendur brugðist við ? " Viðbrögðin hafa verið afskaplega jákvæð . Ég óttaðist í fyrstu að nú myndi ég endanlega eyðileggja mannorð mitt með því að halda úti þætti með eintómu bulli og kjaftæði . Hver myndi treysta einhverjum brandarakalli til að skera sig upp ? En þeim fjölgar stöðugt sem segja mér að dálkurinn minn sé það fyrsta sem þeir lesa í blaðinu . Ég fæ stöðugan straum af sögum frá kollegum og nú á ég alltaf hálfs árs skammt af þeim í tölvunni minni . Ég þarf því ekki lengur að byggja eingöngu á þeim sögum sem ég kann . " - Færðu aldrei viðbrögð á þá lund að nóg sé nú að þurfa að sýna sjúklingum fyllstu kurteisi þótt menn þurfi ekki að vera fyndnir líka ? " Nei , við þurfum ekki endilega að vera fyndnir . Rannsóknir sýna að sjúklingar vilja framar öllu fá rétta meðhöndlun . En þeir vilja gjarnan eiga góð samskipti við lækninn og það gerist ef menn eru manneskjulegir . Húmor er hluti af mannlegum samskiptum enda hlær fólk og hefur það gott þegar samskiptin eru góð . Það þurfa læknar að hafa í huga , til dæmis þegar þeir eru að gantast við ritarann á stofunni . Þá hættir þeim við að skrúfa fyrir gamanið þegar sjúklingurinn birtist og þar með finnst honum verið að halda sér utan við . Að sjálfsögðu eiga læknar ekki að leika trúð eða reyta af sér brandara og alls ekki að beita fyndni til að laða að sér sjúklinga . En þeir eiga að vera opnir fyrir því sem er broslegt , jafnvel gálgahúmor ef þeim finnst það hæfa og þeir skynja að sjúklingurinn hefur þörf fyrir það . Þeir verða hins vegar að geta greint á milli ólíkra tegunda af húmor . Sum gamanmál geta brotið sjúklinginn niður meðan önnur byggja upp og styrkja . " - Þú sagðir í erindi þínu að heilbrigðisstarfsmönnum hætti til að svara ekki þegar sjúklingar bregða fyrir sig húmor og að læknar væru verstir með þetta . Eru læknar almennt húmorlausir ? " Nei , læknar eru almennt afskaplega skemmtilegir og með vel þroskað skopskyn . Hins vegar eru þeir svo uppteknir af læknaeiðnum sem mælir svo fyrir að þeir megi ekki á neinn hátt særa sjúklinginn . Húmor getur verið meiðandi ef honum er beitt af óvarkárni . Hann á það til að vera svartur og sé honum beitt ótæpilega getur sú hlið orðið ríkjandi . Menn verða að gæta þess að beita húmor á réttum tíma og í réttu samhengi , að öðrum kosti geta menn valdið fólki sársauka að nauðsynjalausu . Hafi menn ekki góða reynslu af því að beita húmor í samskiptum við sjúklinga er algengt að þeir bregðist við með því að halda honum utan við þau . Mér finnst rangt að bregðast þannig við . Í fyrsta lagi þola sjúklingar meira en við höldum , í öðru lagi hafa sjúklingar þörf fyrir að læknirinn bregðist við öllum hliðum þeirra en noti ekki bara illskiljanleg orð og síðast en ekki síst geta læknar ekki hagað sér eins og þeir séu hafnir yfir allar hefðir og venjur í mannlegum samskiptum . Þá brenna þeir út fyrir tímann . " - Í umræðum um húmor og heilsu er oft nefnt að húmor geti unnið gegn því að læknar brenni út , en eru einhverjar sannanir til fyrir því að húmor hafi lækningamátt ? " Af og til eru birtar niðurstöður rannsókna sem sýna að lífsglatt og jákvætt fólk hafi betri lífslíkur en þeir sem eru geðvondir og þverir . Vandinn við þessar rannsóknir er að þær eru ekki nógu margar og niðurstöðurnar misvísandi . Það er í sjálfu sér eðlilegt því allur kraftur rannsakenda fer í að rannsaka það sem gerir okkur veik og að finna svör við því . Við höfum ekki rannsakað hinn jákvæða kraft sem býr í manninum . Þetta sést ágætlega á lyfleysurannsóknum . Þær leiða í ljós að 30 - 80% af áhrifamætti lyfja felst í því að þau eru til , í táknrænu gildi þeirra . Ég skrifa oft út verkjalyf til sjúklinga minna en segi þeim síðan að leysa þau út og geyma þau í náttborðskúffunni . Þar verka þau best . Öryggistilfinningin sem fylgir því að eiga lyfin vís í skúffunni er mjög mikilvæg sjúklingnum . Þetta þurfa læknar að notfæra sér , rétt eins og húmorinn sem hefur svipuð áhrif og lyfleysa . Það má því segja að húmor hafi ekki bein og mælanleg líkamleg áhrif heldur sé áhrifamáttur hans fyrst og fremst félagslegur og sálrænn . " Þegar talið berst að læknahúmor sjá menn oftast fyrir sér lækninn að tala við sjúkling á stofu sinni . En hvað um húmor á sjúkrahúsum ? Þar eru aðstæður oft tvísýnar , sjúklingur og læknir á leið í aðgerð sem getur farið á ýmsa vegu . Er pláss fyrir húmor þar ? " Já , sé nokkurs staðar þörf fyrir húmor þá er það á sjúkrahúsunum . Við vitum að sjúklingar þjást oft af streitu þegar þeir koma á sjúkrahús , þeir eru kvíðnir og óöruggir . Við vitum líka að ef hægt er að draga úr streitu hjá sjúklingnum ganga skurðaðgerðir jafnan betur og alls kyns smávandamál verða ekki til trafala . Streita getur líka dregið úr krafti ónæmiskerfisins og kemur við sögu í allt að 70% sjúkdóma . Þess vegna er mikilvægt að beita öllum brögðum til að draga úr streitu og fá sjúklinginn til að slaka á . Þar kemur húmorinn að góðum notum því hann er eitt allra besta ráðið sem við höfum til að draga úr streitu . Hann hefur líka þá kosti að vera ódýr og að heita má laus við aukaverkanir , " sagði Stein Tyrdal húmorritstjóri frá Noregi .