Átjánda öldin er ein af merkustu öldum Íslandssögunnar . Hún er eins og viti , lýsir bæði fram og aftur í sögu þjóðarinnar og einnig til umheimsins því alþjóðlegir straumar höfðu þá djúptæk áhrif á framvindu mála á Íslandi . Við sem nú lifum á Íslandi eigum erfitt með að hugsa okkur þjóðfélag án framfara . Framþróun er einkenni heilbrigðs samfélags en ef við skyggnumst aftur í tímann , til fyrstu ára 18. aldar , blasir við efnahagslegt hrun , algjör stöðnun í mannlífi og atvinnuvegum : Engin jarðrækt , engin garðrækt , hreysi þar sem áður voru blómleg býli , hungrað og klæðlítið fólk , illa haldnar skepnur , engin heilsugæsla , léleg dómgæsla , afdönkuð kvikfjárrækt , fiskveiðar í lamasessi . Í þessu samfélagi er viðvarandi atvinnuleysi , mikill fjöldi manna sem hvergi á kost á vistráðningu ; förumenn og flakkarar og flestir þeirra á góðum vinnualdri . Og þjóðinni fjölgar ekki . Henni fækkar . Þetta er sjúkt samfélag . Ekki er ofmælt að danskir kaupmenn hafi ráðið lögum og lofum í landinu á þessum tíma og þetta var án vafa hræðilegasta tímabilið í verslunarsögu landsins . Þar við bættust mikil harðindi , hafís allt í kringum landið , meira að segja inni á Faxaflóa . Upplýsingin svonefnda ( öðru nafni skynsemis - eða fræðslustefna ) breiddist um Vestur-Evrópu um miðbik 18. aldar . Hún fól í sér óbilandi trú á framfarir og ótakmarkaða möguleika mannsins til þess að hafa áhrif á líf sitt og samfélag . Á þessum tíma komust upplýsingarmenn til valda í Danmörku og það leiddi til margskonar endurreisnartilrauna hér á landi . Og Íslendingar eignuðust sjálfir sína eigin upplýsingarmenn sem voru ástríðufullir umbótasinnar og létu sér fátt mannlegt óviðkomandi : Skúli Magnússon , Jón Eiríksson , Magnús Stephensen , Stefán Thorarensen o . fl . Hér segir frá þeim og öllu því sem gerði það að verkum að síðari hluti 18. aldar varð einn merkasti umbrotatími í sögu þjóðarinnar .