MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. DESEMBER 2006 43 menning SÍMI 5452500 : : : WWW.SINFONIA.ISFyrsti konsert er frír íboðiFLGroupogSinfóníuhljómsveitarinnar 21. aldarinnar FIMMTUDAGINN 7. DESEMBER KL. 19.30 ? UPPSELT LAUGARDAGINN 9. DESEMBER KL. 17.00 ? LAUSSÆTI Hljómsveitarstjóri : : : Jonas Alber Einsöngvari : : : Denyce Graves hátíðartónleikar í háskólabíói Denyce Graves , mezzosópran , er ein mest spennandi söngstjarna heims um þessar mundir og því mikið fagnaðarefni að hún skuli koma fram á tvennum tón - leikum með Sinfóníuhljómsveit Íslands . Efnisskrá tónleikannaíHáskólabíóiervíðfeðmogspennandi , enda Graves fjölhæfur og frábær flytjandi . Söngstjarna T V Æ R M A G N A Ð A R ! Antony Beevor lýsir hér af nærfærni og list gangi innrásarinnar í Þýskaland úr austri og þeim mannlegu örlögum og hörmungum sem hún hafði í för með sér . Þegar hinn frægi flugkappi og einangrunarsinni Charles A. Lindbergh vann stórsigur á Franklin Roosevelt í forsetakosningunum 1940 greip óttinn um sig á hverju einasta gyðingaheimili í Bandaríkjunum . BÆKUR SEM ÞÚ VERÐUR AÐ LESA SAMSÆRIÐ GEGN BANDARÍKJUNUMFALL BERLÍNAR 1945 Þ að var fyrst um aldamótin 1900 að glæpasögur fóru að teljast til viðurkennds flokks innan bókmenntanna . Mörg af fyrri verkum Edgars Allans Poe teljast jafnan til upphafsrita á þess - um vettvangi . Upphaf vinsælda glæpasagnanna eru þó jafnan eign - uð Sherlock nokkrum Holmes , hug - arfóstri Arthur Conan Doyles . Sög - urnar um Holmes öðluðust upphaflega vinsældir , eins og margar aðrar , þegar mánaðarlegar sögur af störfum hans voru birtar í Strand-tímaritinu í Bretlandi . Vin - sældir Holmes voru svo miklar að þegar Doyle drap söguhetju sína í bókinni The Final Problem urðu viðbrögð lesenda og tilboð útgef - enda um fleiri sögur svo yf - irgengileg að Doyle neyddist til að vekja Holmes upp frá dauðum . Fjölgun og auknar vinsældir glæpasagnanna héldust svo í hend - ur við aukningu á prentuðu efni , bókum og blöðum , fyrir almenning í bæði í Bandaríkjunum og Bret - landi , sem síðan breiddist út til annarra landa Evrópu . L 50098 L 50098 L 50098 F yrsta íslenska glæpasagan er jafnan talin vera ? íslenskur Sherlock Holmes ? sem kom út árið 1910 , að sögn Katrínar Jak - obsdóttur íslenskufræðings . ? Það er smásaga eftir Jóhann Magnús Bjarnason en sú fyrsta í fullri lengd er Húsið í Norðurá eftir Guðbrand Jónsson og hún kom út árið 1926 . ? Katrín segir þá þróun hafa verið í glæpasagnaritun hér á landi að við séum stöðugt að sveigja okkur í átt til Skandinavíu . ? Það er að segja þessar raunsæju glæpasögur þar sem tekist er á við ýmis samfélagsmál . Einnig er mikil áhersla á einkalíf aðalpersónunnar sem oftast er lögreglumaður , ? seg - ir Katrín . Hún segir glæpasöguna jafn - framt vera í stöðugum vexti hér á landi . ? Þetta hófst eiginlega árið 1997 þegar Arnaldur Indriðason gaf út sína fyrstu bók og einnig Stella Blómkvist . Þetta fór úr því að vera jaðargrein innan bókmenntanna sem þótti frekar hallærisleg yfir í að vera viðurkennd bókmennta - grein og svo vinsæl að mörgum þykir eflaust nóg um , ? segir Katrín og hlær . Hún segir það eðlilega þróun að glæpasögur séu í auknum mæli farnar að rata upp á hvíta tjaldið . ? Áður las fólk reyfara en horfir nú í auknum mæli á sjónvarpsþætti með svipuðum söguþræði . Að mörgu leyti hentar bíómynda - og sjónvarpsformið söguþræði glæpa - sagna mjög vel . Það hefur tekist mjög vel til , eins og til dæmis í til - felli Mýrarinnar , ? segir Katrín . L 50098 L 50098 L 50098 N ú virðast bæði innlendir og er - lendir framleiðendur hafa áhuga á að tryggja sér réttinn á ís - lenskum glæpasögum . Framleiðslu - fyrirtækið UFA Fernseproduktion GmbH hefur keypt réttinn til gerð - ar sjónvarpsmyndar og sjónvarps - þátta byggðra á sögunni Morðið í hæstarétti eftir hina dularfullu Stellu Blómkvist . Þá hefur þýski kvikmyndaframleiðandinn Ziegler Film tryggt sér kvikmyndaréttinn á Þriðja tákninu eftir Yrsu Sigurð - ardóttur . En hvernig skyldi þessu ferli háttað , þegar útgefin glæpasaga verður að kvikmyndahandriti ? Þegar blaðamaður hafði sam - band við Yrsu sagði hún það víst mismunandi hversu mikið höf - undur væri með í þróun handrits eftir að réttur sagna þeirra hefur verið seldur . Í sínu tilfelli hefði sér virst staða rithöfundarins af - skaplega lítil . ? Ég veit að sumir setja það inn í samningana að þeir vilji hafa puttana í handritinu . Það er hins vegar svo mikið að gera hjá mér að ef ég hefði sett eitthvað inn í samning , væri það að ég kæmi ekki nálægt því , ? sagði Yrsa . Pétur Már Ólafsson hjá bóka - forlaginu Veröld , sem sá um samn - inga fyrir hönd Yrsu , segir þýska fyrirtækið Ziegler Film hafa tryggt sér framleiðslurétt á Þriðja tákn - inu í tvö ár . ? Ef framleiðandi nýtir sér ekki réttinn innan þessara tveggja ára fellur rétturinn aftur til höfund - arins , ? segir Pétur Már en bætir við að hann telji frestinn þó yf - irleitt vera lengri en tvö ár og allt upp í fimm ár hér á landi . Pétur segir höfunda og útgef - anda hafa lítið sem ekkert um þró - unina og útkomuna að segja þegar rétturinn hefur verið seldur . ? Þetta er annar miðill . Þó að höf - undurinn komi að handritinu að einhverju leyti er það alltaf fram - leiðandinn sem ræður hvernig út - koman verður , ? segir Pétur . Pétur Már er sammála Katrínu að aukning í framleiðslu á glæpa - myndum haldist í hendur við auk - inn áhuga á glæpasögunum . ? Einnig hafa íslenskar glæpasög - ur vakið mikla athygli erlendis og því eðlilegt að framleiðendur ytra sperri eyrun . Líkt og með nýjustu bók Yrsu þá bitust fimm þýsk út - gáfufyrirtæki um útgáfuréttinn á henni óútgefinni . Þegar bitist er um óútgefið efni eftir óþekktan höfund spyrst það út og við erum enn að fá fyrirspurnir frá áhuga - sömum kvikmyndaframleið - endum , ? segir Pétur . L 50098 L 50098 L 50098 S umir velta kannski fyrir sér hvers vegna eftirspurnin er jafn mikil um að gera bækur eftir sögum sem margir hafa lesið og þekkja sögulokin . ? Er það bara ekki þannig að menn eru alltaf að leita eftir góð - um sögum , ? veltir Pétur fyrir sér . ? Framleiðendur telja sjálfsagt að þeir geti sett söguna fram á þann hátt að hún veki athygli áhorfenda . Mér sýnist Mýrin nú aldeilis hafa lukkast vel þó svo að menn hafi vit - að hver framdi glæpinn . Það er þá annað í sögunni sem menn langar að sjá á tjaldi . ? L 50098 L 50098 L 50098 A f innlendum vettvangi má nefna að Baltasar Kormákur lauk nýverið við Mýrina hans Arn - aldar og kvikmyndagerðin Zik Zak hefur keypt réttinn að Skipinu eftir Stefán Mána . ? Það er alltaf samið um réttinn til ákveðið margra ára , yfirleitt þriggja ára . Höfundurinn fær svo greiddar ákveðna upphæð á ári , einskonar raðgreiðslur af fyr - irfram umsamdri upphæð , ? sagði Stefán Máni í samtali við Morg - unblaðið um málið . ? Segjum sem svo að í upphafi sé samið um eina milljón króna til höf - undar . Hann fær þá 100 þúsund krónur á ári í 3 ár fyrir réttinn að bókinni og fari myndin í fram - leiðslu að þeim tíma loknum fær höfundurinn greiddar hinar eft - irstandandi 700 þúsund krónur . Aðrar greiðslur , til dæmis hluti af ágóða , eru svo samningsatriði manna á milli . ? Hann segir kvikmyndaframleið - endur yfirleitt ráða mestu um handritsgerð og annað eftir að rétturinn hefur verið seldur . Zik Zak keypti jafnframt réttinn að fyrri bók Stefáns Mána , Svartur á leik , og þá hafi Stefán sjálfur verið byrjaður á handritsgerðinni . Hann segist þó ekki ætla hafa hönd í bagga með gerð Skipsins , nema kannski að vera mönnum innan handar , enda sérfróður um söguna . Aðspurður um hvort rithöfundar hræðist ekki að leggja sköp - unarverk sín í hendur annarra með þessum hætti svarar Stefán Máni : ? Það voru fleiri um hituna hjá mér í bæði skiptin og maður velur ein - faldlega aðila sem maður getur treyst og virðast hafa sömu hug - myndir og maður sjálfur um út - komuna . Ég hef þó þá varnagla í mínum samningum að ég get tekið nafnið mitt út finnist mér myndin ekkert tengjast mínu verki . ? En hverja telur Stefán ástæðu þess að kvikmyndaframleiðendur leita í auknum mæli til útgefinna bóka . ? Það er mikil gróska í kvik - myndagerðinni og þarna sjá menn tilbúnar sögur sem hentar kannski vel til að færa yfir á hvíta tjaldið . Þó það sé gróska í kvikmyndagerð - inni eru nefnilega ekki margir hér á landi sem eru vanir að skrifa kvikmyndahandrit frá grunni , ? segir Stefán Máni . Hann bætir við að trúlega verði erlendur handritshöfundur fenginn til að skrifa Skipið og telur jafn - framt að myndin verði jafnvel gerð að mestu leyti erlendis . L 50098 L 50098 L 50098 A ð ofantöldu má telja aukningu í framleiðslu mynda byggðra á glæpasögum sjálfsagt framhald á þeirri velgengni sem slíkar bækur hafa átt að fagna síðustu ár . Sams konar þróun hefur átt sér stað í ná - grannalöndunum , þó að margar myndanna hafi orðið sjónvarps - myndir frekar en bíómyndir . Inn - lend framleiðsla fyrir sjónvarp virðist því miður ekki enn burðug til að standa að slíkri framleiðslu . Það stendur þó vonandi til bóta með áformum um aukin fjár - framlög ríkisins til Sjónvarpsins til innlendrar dagskrárgerðar . Allavega er hægt að fullyrða með nokkru öryggi að myndir byggðar á glæpasögum séu komn - ar til að vera á Íslandi og eigi vafa - lítið eftir að fjölga á næstu miss - erum . Glæpasögur á hvíta tjaldið » ? Þetta fór úr því að vera jaðargrein innan bókmenntanna sem þótti frekar hallærisleg yfir í að verða viðurkennd bókmenntagrein og svo vinsæl að mörgum þykir eflaust nóg um . ? Eftir glæpasögu ? Mér sýnist Mýrin nú aldeilis hafa lukkast vel þó svo að menn hafi vitað hver framdi glæpinn . ? birta@mbl.is AF LISTUM Birta Björnsdóttir