heilsa 24 MIÐVIKUDAGUR 13. DESEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ Eftir Jóhönnu Ingvarsdóttur join@mbl.is H ægar bylgjur djúpsvefns styrkja minnið , samkvæmt niðurstöðum mastersverkefnis Höllu Helga - dóttur í sálfræði . Niðurstöður hennar birtust nýlega í nýjasta tölublaði fræðiritsins Nature . Verkefnið vann Halla ásamt samstarfsmönnum sínum við Há - skólann í Lübeck í Þýskalandi undir leiðsögn Jans Borns , prófessors við tauga - og innkirtla - fræðistofnun skólans . Niðurstöður Höllu út - skýra með nýjum hætti hvernig minni styrkist í svefni . Rannsóknin þykir staðfesta að góður svefn sé mikilvægur , ekki einungis til að hvíla líkama og huga heldur einnig til að viðhalda og styrkja það sem við höfum lært yfir daginn . ? Svefn og minni hefur verið rannsakað mikið á síðustu árum og hefur athyglinni m.a. verið beint að áhrifum mismunandi svefnstiga á ólík - ar tegundir af minni . Tilgangur rannsókn - arinnar var að útskýra hvað það er í svefninum sem styrkir minnið og kenningin er sú að hægu heilabylgjurnar séu þar í lykilhlutverki , ? segir Halla í samtali við Daglegt líf . Rannsóknin , sem fór fram í háskólanum í Lübeck , gekk út á það að auka djúpsvefn hjá þátttakendum með vægri raförvun á höfuð . ? Rafstraumurinn var með sömu tíðni og hægar bylgjur djúpsvefns og með honum tókst okkur að dýpka svefninn . Þetta hefur ekki verið gert áður svo vitað sé . Ef hægt væri að þróa svona tæki fyrir almenning myndi það eflaust hjálpa mörgum sem ekki fá nægilegan djúpsvefn . Þetta er þó aðeins fyrsta tilraun enda hafa áhrif raförvunar á heilann ekki verið rann - sökuð til hlítar . Við lögðum fyrir hin ýmsu minnispróf og fundum út að árangur úr minn - isprófum , sem mæla meðvitað minni , var betri eftir nótt með auknum djúpsvefni en eftir venjulegan nætursvefn . Hægar heilabylgjur djúpsvefns eiga samkvæmt þessu stóran þátt í að styrkja minnið yfir nótt , ? segir Halla . Mjög spennandi viðfangsefni Djúpsvefn er ástand þar sem vöðvar eru mjög slakir , púlsinn hægur og blóðþrýstingur og líkamshiti lágur . Djúpsvefn er aðallega til staðar fyrstu fjóra tíma nætur , en djúpsvefn , draumsvefn og léttur svefn skiptast á nokkrum sinnum á nóttu . Samkvæmt rannsókninni er mikilvægt að ná góðum svefni að minnsta kosti fyrri part nætur til að viðhalda og styrkja það sem við höfum lært yfir daginn . ? Djúpsvefn er mikilvægur fyrir minnið þótt ég vilji ekki gera lítið úr öðrum svefnstigum , þau hafa líka sitt hlutverk . Það er svo margt sem við vitum ekki um svefninn og einmitt það gerir svefninn að spennandi viðfangsefni til rann - sókna . Rannsóknir á rottum hafa sýnt að svefn er lífsnauðsynlegur . Það hlýtur hins vegar að vera eitthvað meira á bak við svefninn en bara hvíld . Ég vona að rannsóknin geti fært okkur hænusk - refi nær lausninni á ráðgátunni um svefninn , en það er enn langt í það að við skiljum svefninn og heilastarfsemi okkar til fulls , ? segir Halla . Svefninn er enn stór ráðgáta Halla starfar nú hjá fyrirtækinu Mentis cura , sem stundar rannsóknir með heila - línuritum . Hún er nú um stundir að fást við rannsóknir á ofvirkni og athyglisbresti í sam - starfi við BUGL . Borin eru saman heila - línurit krakka , sem greindir hafa verið með sjúkdóminn , og viðmiðunarhóps auk þess sem skoðuð eru áhrif rítalíns á heilalínuritið . ? Með þessu vonumst við í framtíðinni til að geta búið til nýtt greiningartæki fyrir sjúk - dóminn og til að geta sagt fyrir um það hvernig barn svarar meðferð með rítalíni með hjálp heilalínurita , ? segir Halla , sem auk þessa vinnur við svefnrannsóknir á Landspít - alanum við að greina svefnraskanir . ? Á lungnadeildinni fer fram mjög gott starf , bæði við meðferðir og rannsóknir á alls kyns svefnsjúkdómum , aðallega þó kæfi - svefni . Því miður hafa yfirlæknirinn , Þór - arinn Gíslason , og hans starfslið ekki undan við að taka á móti fólki með svefnvandamál og biðlistar eru langir . Tækni og þekkingu ætti ekki að vanta því á Íslandi hafa verið þróuð og framleidd tæki til rannsókna á svefni sem eru meðal þeirra bestu í heim - inum í dag . Þetta hefur gefið okkur ákveðið forskot og Íslendingar hafa vakið mikla at - hygli erlendis fyrir rannsóknir á svefni og svefnvandamálum á umliðnum árum . Heil - brigðiskerfið ætti að nýta sér þetta betur og leggja meira í meðferðir á svefnvandamálum því þótt svefninn sé enn stór ráðgáta er víst að svefnleysi veldur okkur heilsutjóni og mik - illi vanlíðan , ? segir Halla að lokum . Djúpsvefninn styrkir minnið Morgunblaðið / Ásdís Rannsóknarefni Það er svo margt sem við vitum ekki um svefninn og það gerir hann að spennandi viðfangsefni til rannsókna . Morgunblaðið / ÞÖK Djúpsvefn Hægar heilabylgjur djúpsvefns eiga stóran þátt í að styrkja minnið yfir nótt , segir Halla Helgadóttir . E nn einu sinni er komið að því að blessuð jól - in , með öllu sínu tilstandi , nálgast óðfluga . Fyrir mörgum eru jólin kærkomin hvíld frá hversdagsleikanum . Tilhlökkun um jólaljósin , skreytingar , að gleðjast með sínum nánustu , borða góðan mat , taka upp gjafir sem gefnar eru af heil - um hug , fara í heimsóknir og hlýða á jólamessu . Sumir gleyma sér þó í kapphlaupinu um að gera jólin sem glæsilegust og uppruni þeirra virðist stundum hverfa í skarkala og græðgi . Auglýsingar dynja á fjölskyldum og erfitt getur verið að útskýra að ekki sé til fjármagn til að koma til móts við allar langanir barnanna , hvað þá hinna fullorðnu . Því miður breytist tilhlökkunin af þessum sökum stundum í kvíða , því að sumir hafa engan veginn efni á þeim glæsilegu dýru jólagjöfum sem auglýs - ingarnar segja að séu vinsælastar . Þá reynir á hug - vit hinna eldri til að gera hið besta úr aðstæðum og vera þess minnug að samkennd og góðar sam - verustundir eru það sem lifir hvað lengst í huga okkar . Jákvæður hugsunarháttur Mér er einnig hugsað til allra þeirra sem á þess - um árstíma berjast við erfiða sjúkdóma eða syrgja látinn ástvin og þora varla að leyfa sér að hlakka til . Það þarf hugrekki til að takast á við sorg og ræða við sína nánustu um líðan sína og stundum þarf faglega ráðgjöf . Þeir sem hafa misst heilsuna , ástvin eða jafnvel skilið við maka sinn þurfa að undirbúa jólin í breyttri mynd og þá þarf að hlúa sérstaklega að börnum í þessum fjölskyldum . Sýna að hinir fullorðnu ráði við aðstæður , hafi frumkvæði og jákvæðni til að bera og fá að heyra hvernig börnin myndu helst vilja hafa jólin . Börn hafa ávallt væntingar og það er okkar fullorðna fólksins að reyna að koma til móts við þarfir þeirra og fá þau til að sjá það jákvæða . Síðan eru aðrir sem fást við einmanakennd , eiga erfiðar minningar þar sem heimilislífið um jólin ein - kenndist kannski af rifrildi , drykkjuskap , pirringi , vonleysi og sektarkennd . Fyrir þessa einstaklinga geta jólin verið mjög erfiður tími . Þeir sem af ein - hverjum ástæðum búa við erfiðar minningar og tómleika geta samt ákveðið að búa til nýja hefð . Með jákvæðum hugsunarhætti er hægt að ákveða að það megi vera gaman á jólunum . En það kostar tíma , ákveðni og áhuga að vinna í þessari breytingu alveg eins og öðrum breytingum . Það er undir ein - staklingnum sjálfum komið að þora að hlúa að sjálf - um sér og sínum nánustu og þá einkum að börnum sínum . Börn elska foreldra sína og þyrstir í að vita að foreldrarnir séu að reyna að gera sitt besta og að þeir sýni börnum sínum hlýju og umhyggju þrátt fyrir erfiðleikana . Stundum er of erfitt heima og þá er mikilvægt að börn hafi stuðning ömmu og afa eða annarra náinna ættingja . Gleymum ekki að innihald jólanna er kærleikur og samvera . Gjafir sem gefnar eru af heilum hug eru dýrmætari en stórar dýrar gjafir sem gefnar eru í samkeppni um vinsældir eða áhrif . Það þarf að vanda sig í samskiptum við sína nánustu allt ár - ið , njóta þess að eiga þá sem við eigum að og muna að allir eru sérstakir og hafa einhverja kosti sem við getum notið með þeim . Verum meðvituð um okkur sjálf , nánustu fjöl - skyldu , vini og vinnufélaga . Njótum samverunnar . Hrós , bros og hvatning kostar lítið , en þú færð það margfalt til baka . Verum fyrirmynd fyrir börnin okkar og gefum þeim tíma , þau eiga það skilið . Gleðileg jól Hrós á aðventu Morgunblaðið / Árni Sæberg Jólaandinn Fyrir mörgum eru jólin kærkomin hvíld frá hversdagsleikanum , en sumir gleyma sér þó í kapphlaupinu um að gera jólin sem glæsilegust og uppruni þeirra virðist stundum hverfa í skarkala og græðgi . hollráð um heilsuna | landlæknisembættið Salbjörg Bjarnadóttir geðhjúkrunarfræðingur , verkefnastjóri Þjóðar gegn þunglyndi Landlæknisembættinu .