26 FIMMTUDAGUR 9. NÓVEMBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ LISTIR Skærur í skógi KVIKMYNÐIR Regnboginn , Borgar - bíó Akurcyri Leyaivopnið it ir Leikstjóri og liandritshöfundur Jannik Hastrup . Tónlist Hilmar Örn Hilmarason , Egill Ólafsson o.fl . Þýð - andi texta Ólafur Haukur Símonar - son . Leikstjóri íslenskrar talsetning - ar Þórhallur Sigurðsson . Helstu leik - radd ir Jóhann Sigurðarson , Örn Arnason , Magnús Ólafsson , Krist - björg Kjt'Id , Ólafía Hrðnn Jónsdó t tir , Alfrún Örnólfsdóttir . ís - leusk / þýsk / dönsk . 1995 . í meginatriðum standa að baki þessarar nýju teiknimyndar sömu aðilar og að Fuglastríðinu f Lum - bruskógi , þó hafa íslenskir aðilar bæst í hóp listamanna og framleið - enda svo það er ekki út í hött að tala um Leynivopnið sem fyrstu „ íslensku " teiknimyndina í fullri lengd . Sögusviðið er frumskógur í hita - beltinu og persónurnar eru tvær apafjölskyldur sem eru í eilífum skærum og bera hvor aðra hinum verstu sökum . Ýfingarnar ná ekki til ungapanna , Hektors og Elviru , sem koma hvort úr sinni fjölskyld - unni . Þau bjóða þeim eldri birginn og upphefjast nú ástarraunir sem enda , sem betur fer , á hamingju - samari nótum en hjá Rómeó og Júlíu . Þá fléttast inn í myndina leitin að leynivopninu ógurlega sem verður bitbein fjölskyldnanna . Það ætti ekki að koma á óvart að Leynivopnið héfur sama yfir - bragð og Fuglastríðið , þar sem teiknivinnan er að mestu leyti í höndum sömu listamanrianna . Persónurnar eru skýrar og margar hverjar skemmtilegar . Myndin sækir á sömu mið og Disney , gerð með fjölskylduna , einkum , börnin , í huga . Það fer því ekki hjá því að maður beri hana saman við verk teiknimyndarisans í vestri og er sá samanburður Evrópu - mönnunum ekki beint í hag , enda hefur Disneyveldið sent frá sér hvert snilldarverkið á fætur öðru á undanförnum árum . Gamanið er stórkarlalegra en við eigum að venjast í slíkum myndum , bæði hvað snertir texta og teikningar . Hér sjáum við topplausar apynjur og á minipilsum . Ápakallana á ei - h'fu brennivínsbrambolti , slafrandi í sig rótáfengri kókosmjólk . Hressileikinn er kostur myndar - innar , hippaleg ádeilan á græðgi og nágrannaerjur vegur hinsvegar ekki þungt . Landsliðið í talsetn - ingu á góðan dag . Sæbjörn Valdimarsson MRrlldHII UUH ( í ! LlLíC fyrir börn og unglinga Sterkir - vandaðir - fallegir * * & * Berti meðtas Lokaðuf renn'rt ^ 5 Utin Rautt Blátt Fjólubl . Grænt Stærðir . 120 - 170 Verðfrá 7.900 S ? o O0 L E I G A ÚTIVISTARBOÐ við Umferðarmiðstöðina , símar 551 9800 og 551 3072 v * * » Fullorðins - gallar frá kr. 9.950 X Virkt húsameistarans UST OG HÖNNUN Kjarvalsstaðir HÚSAGERÐARLIST / SKIPULAG Einar Sveinsson . Opið alla daga frá 14 - 18 . OKtóber-desember . Aðgangur 300 krónur . ÞAÐ er mikilvæg sýning á lífs - verki Einars Sveinssonar , arkitekts og húsameistara Reykjavíkur , sem sett hefur verið upp á göngum og í miðrými Kjarvaísstaða . Það er um leið samanlögð saga embættisins , því hann tók við starfinu í upphafí ferils síns árið 1934 , er hann var ráðinn til að vinna að skipulagi og öðrum húsameistarastörfum fyrir bæinn frá 1 marz , og það var lagt niður að honum látnum 1973 . Sýningin hefur sérstakt vægi , vegna þess að umræða um húsagerð - arlist og skipulag hefur verið í minnsta lagi hér á landi og er löngu komið mál , að það sem gert hefur verið í uppbyggingu Stór-Reykjavík - ursvæðisins og þéttbýliskjarna landsbyggðarinnar sé tekið til gagn - rýninnar meðferðar . Hér hafa opin - berar byggingar og skipulag hverfa oftar verið pólitískt þrætumál , en að hreyft væri við kjarna málsins , sem er sjálf hönnun bygginganna og mótun skipulagsins . Einnig er löngu kominn tími til að gagnrýnin hugsun , rökfræði og umræða um sjónlistir séu tekin upp sem námsfag við grunn - og framhaldsskóla . Menn hika við að viðra skoðanir sínar á þessum málum og þá einkum ef viðkomandi eru starfandi í ein - hverjum geira sjónlista og mun það vera af ótta við að það geti komið þeim illa , sem er því miður oftar en ekki raunin . Slíkt stangast þó á við lýðræðishugtakið og almenn mann - réttindi , sem teljast þeim meiri og heilbrigðari , sem opnara og óþving - aðra líf er í umræðunum . Tímabil Einars Sveinssonar og samverkamanna hans markar með fáum undantekningum svipmestu uppbyggingu borgarkjarnans á þess - ari öíd og á ég þá við borgarrýmið áður en útborgir , svo sem Breiðholt og Árbæjarhverfí , risu . Það er svo alveg borðleggjandi , sem fram kem - ur í inngangsorðum Guðrúnar Jóns - dóttur í sýningarskrá : „ ... Fáir ein - staklingar hafa átt stærri þátt í mótun Reykjavíkur . Með húsum sín - um og hugmyndum hefur hann sett svip á bæinn og listræn sérkenni verka hans eru í huga margra orðin samgróin hluti af ásýnd Reykjavík - ur . Þrátt fyrir mikilvægt framlag sitt til byggingar - og skipulagsmála i höfuðborginni naut Einar Sveins - son sjaldnast sannmælis fyrir verk sín á lifanda lífi . Ekki síst vegna þess ber að fagna því tækifæri sem hér gefst til að skoða og meta ævi - starf hans í nýju ljósi ... " Við þetta má bæta , að ekki ein - asta hefur Einar Sveinsson engan veginn notið sannmælis í lifandi lífi , heldur hefur öllu frekar förlast fyrir þekkingu á byggingarsögunni þau 23 ár , sem liðin eru frá andláti hans , og má það varða veginn um mikil - vægi skilvirks upplýsingaflæðis . Einar var umdeildur og oftar en ekki ómaklega að honum vegið , eins og verða víll f einangruðu þjóðfé - lagi , og kom hér til flæði nýstrauma víða að úr heiminum og sú nýjunga - girni sem einatt er einkenni fámenni - skjarna . Rýnirinn , sem álla tíð hefur haft mikinn áhuga á húsagerðarlist , við - urkennir fúslega fáfræði sina og að hafa verið einn þeirra er mátu Einar ekki að verðleikum , en hvar átti að leita tæmandi og óvilhallra upplýs - inga í ljósi þess , að sýningin á Kjarv - alsstöðum er hin fyrsta er sinnir því hlutverki ? Víst má deila um verk Einars , því honum voru mislagðar hendur , en í ljósi brautryðjandastarfsins megum við frekar þakka fyrir að mistökin urðu ekki fleiri og grófari . Megin - máli skiptir , að fram kemur að hér DÆMI um „ funksjónalisma " - Freyjugata 43 , íbúðarhús Sigurðar Jóhannsonar , 1933 . var um að ræða gagnmenntaðan arkitekt , samviskusaman og vandað - an verkmann , sem gekk heill að hverju starfi , trúr sannfæringu sinni . Þá var Einar barn síns tíma , sem svo endurspeglast í verkum hans , og ég er vel minnugur þess er sum hverfin , sem hann skipulagði , voru að rísa upp eitt af öðru og töldust mikil hvörf í íslenzkri húsagerð og skipulagi . Einar er fyrstur íslenzkra arki - tekta til að sækja menntun til þýska - lands , en lokapróf tók hann frá tækniskólanum í Darmstadt 1934 , sem sýnir hve fagið er ungt og hve ósanngjarnt er að kveða upp ógrund - aða áfellisdóma . Gleymum ekki , að sköpunarverk heims - kunnra meistara , borg - arkjarnar og jafnvel heilu borgirnar , hafa ekki staðist væntingar og minnumst þess , að sumir voru dýrkaðir sem nýskaparar á lif - andi Iífi . Hér gengu vís - indin trúlega of langt , en maðurinn gleymdist . Ekki lifðu þessir menn í litlum þröngsýnum þjóðfélögum , þar sem hver króna var talin til opinberra fram - kvæmda . Lokaverkefni Einars ber vott um mjög trausta grunn - menntun , enda hefur komið fram , að hús sem hann teiknaði hafa yfirleitt staðist tímans tönn betur en flestra annarra og hann hafði ýmis áhugamál fram yfir sjálfa skólamenntunina , sem framkvæmdir hans nutu blessunar - lega góðs af . Þá ber að athuga fyrir hvaða fólk verið var að teikna hús og hanna hverfi , í h'ósi þess hve Einari var í mun að beina sólarljósinu inn í hí - býli þess í sólarlitlu landi og á tímum er tæring var enn landlæg . Fólkið , sem flutti í þessar íbúðir lét það verða sitt fyrsta verk að útiloka sól - arljósið með þykkum gluggatjöldum , helst margföldum ( ! ) , og er sú ár - átta enn við líði . Þá voru menn ekki eins meðvitaðir um hætturnar af hinu beina sólarljósi og þá einkum í jafn tæru ómettuðu lofti og hér á norðurhjaranum . Fleygbogaskerm - ar , sem veita birtu inn í hús en úti - loka beina sólargeisla , voru og naumast.farnir að ryðja sér rúms . Þá gerðu menn sér trauðla grein fyrir , að áhrif sólargeisla í gegnum gler eru snöggtum önnur en undir beru lofti og beinlínis hættuleg . Ennfremur ber að vísa til og minna á , að fólkið , sem streymdi úr strjál - býlinu þar sem kynslóðir höfðu lifað mann fram af manni í þúsund ár , var mjög í mun að búa sér og ein - angrað frá öðrum . Má hér vísa til furðulegs ástands í ýmsum íbúðarb - lokkum , sem helst minnir á andrúm - ið í smáþorpum . Búi einhyer í blokk í útlandinu er ekki óalgengt , að blá - ókunnugt fólk sé farið að kasta vin - samlega á hann kveðju í stiga - göngunum eftir 2 - 3 daga , en eftir 20 - 30 ára búsetu í Reykjavík getur verið að örfáir íbúanna heilsist inn - byrðis og einungis 10 - 20 einstakl - ingar í 60 íbúða blokk mæti á aðal - fundi þar sem teknar eru mikilvægar Einar Sveinsson arkitekt ( 1906 - 1973 ) . ákvarðanir , sem alla varða . Og þá skal engan undra þó furðulegheit og gikksháttur nái að festa rætur . Það skiptir líka máli , að fólki , sem tímabundið hefur lifað og starfað í fjölbýlishúsum og skólum , sem Einar Sveinsson hannaði , hefur yfírleitt liðið merkilega vel og ýmsir viðmæl - endur mínir , sem komnir eru yfir miðjan aldur , eiga ljúfar minningar af andrúminu þar . Þó að kennarar hafi sett út á of litlar skólastofur og að ekki var tekið tillit til sér - kennslu við hönnun þeirra . Einar skildi uppeldisgildi listar i umhverf - inu , eins og skólabyggingar hans bera vott um og einstakter , að Jó - hann Briem var falið að mála all - mörg málverk fyrir Laugarnesskólann og fékk í því skyni 5 ára leyfi frá kennslu á full - um launum . Hafa menn sjaldan fjárfest betur , en hitt er svo annað mál , að ekki var gert ráð fyrir þessum mynd - um í upphafi og brjóst - hár panell sker þær í sundur fyrir miðju . Ekki get ég tekið undir þá skoðun Einars og fleiri arkitekta tfm - anna , að ekki ætti að taka tillit til fyrra bygg - ingarlags né íslenzkrar náttúru og mjög tel ég misráðið að þekja ytra byrði húsa skeljasandi . Vel viðhaldin bárujárnshús hafa sannað sig , en hins vegar verða hús með skeljasandi eitthvað svo gömul og lúin með árunum og mjög ber á steypuskemmdum , sem þó eru síður sök arkitektanna . Hins vegar skal litið til þess , að Einar Sveinsson var einn þeirra er innleiddu fegursta anga „ funksjónalismans " og Bauhaus - stefnunnar á íslandi og eftir hann liggja afar stílhrein einbýlishús . Ýms - ar opinberar byggingar teljast og mjög vel hannaðar , umhverfi þeirra einnig , má hér vísa til Heilsuverndar - stöðvarinnar við Snorrabraut . Hins vegar má mjög finna að staðsetningu annarra , sem í sumum tilvikum er næsta neyðarleg , svo sem Skúlatún 2 . Þá má benda á líkan „ konstrúk - sjón " af uppbyggingu turns Heilsu - yerndarstöðvarinnar á sýningunni , sem er augnayndi á við vel formað - ann skúlptúr og minnir eitt augna - blik á Vladimir Tatlin . Rýnirinn er afar veikur fyrir turnum og hvolfþök - um í borgarkjörnum , sem lyfta undir andann . Tilgangur þessarar umfjöllunar er öðru fremur að vekja til umhugs - unar og mikilvægt er að allir þeir , sem láta sig sjónlistir varða , taki við sér og skundi á Kjarvalsstaði . Trú - lega mun þá fara fyrir mörgum eins og rýninum , sem ólst upp með flest - ar þessar hönnunarframkvæmdir Einars Sveinssonar í beinu sjónmáli , en er nú snöggtum fróðari um lífs - verk hans . í tilefni framkvæmdarinnar hefur verið gefin út innihaldrík sýningar - skrá og er textagerð hennar til eftir - breytni um skilvirkni og hlutlægm , en hana hefur annast Pétur H. Ár - mannson . Ættu sem flestir að nálg - ast hana , skoða og lesa vel . Bragi Ásgeirsson