Úr Tímariti Máls og menningar 4. hefti 2010 Ágæta samkoma , það er kærkomið tækifæri að ræða við ykkur um Sigurð Nordal á þessum degi , svo hugstæður sem hann hefur verið mér allt frá unglingsárum . Rithöfundurinn Sigurður Nordal , að sjálfsögðu , og þá á ég ekki aðeins við höfund Fornra ásta sem vöktu með ungum manni hrif þess eðlis að hann fýsti að framkalla þau sjálfur – sá reyndar að annar hafði gert það áður – að Álfur og Dísa í Fornum ástum höfðu gengið í endurnýjun lífdaga sem Steinn og Diljá í Vefaranum mikla frá Kasmír . Skáldið já , en ekki síður skáldið í fræðimanninum . Í því sambandi væri vert að staldra við og fagna hve við höfum átt vel skrifandi fræðimenn um dagana , ég nefni , auk Sigurðar , nafna hans Þórarinsson í jarðfræði , Kristján Eldjárn í fornleifafræði , Björn Þorsteinsson í sagnfræði og Þorstein Gylfason í heimspeki , svo aðeins sé dvalið við nokkra sem látnir eru . Það var Sigurður sem hafði orðið , þetta var bókmenntasaga beint í æð með aðaláherslu á hinu flókna sambandi Davíðs Stefánssonar og Halldórs Kiljan og engu síður snúnu sambandi Sigurðar við þá báða . Ég hef sjaldan upplifað jafn bókstaflega orðasambandið „ að vera allur ein eyru “ . En í miðjum klíðum gekk Dagur Sigurðarson í salinn og að loknum venjulegum ávarpsorðum : „ hér kem ÉG “ , sá hann eins og skot hvar feitt var á stykkinu , vatt sér að Sigurði og sagði hátt og snjallt að Sigurði væri nær að fara að skrifa um sig , þ.e. Dag , í stað þess að hanga á kaffihúsum . Þar með fór það . Þetta hefur sennilega verið árið 1966 , Sigurður þá áttræður , vitnið nítján . Og nú eru þeir allir farnir , blessuð sé minning þeirra . Undri er það líkast hvað ævin líður skjótt og alltaf jafn skrítið hvað okkur er ósýnt um að skynja hraðann , ætli það sé ekki svipað og með hraða jarðar , lyginni líkast að hún skuli snúast á 300 km hraða á sekúndu . Eða er það mínútu ? Allavega , hún snýst . Memento mori , lét hershöfðinginn þræl sinn hvísla að sér með jöfnu bili þegar hann fór í sigurgöngu um Rómaborg eftir frækinn sigur . Skólafélagi minn einn þýddi orðskviðinn : „ Mundu að þú átt að skemmta þér “ , og ályktaði þá út frá dönsku sögninni „ at more sig “ . En það kom auðvitað út á eitt , svo fjarri sem dauðinn er ungu fólki . Sagði ekki Freud einhvers staðar að persónulegur dauði væri sú hugsun sem maðurinn næði síst utan um , að í hvern mann væri svo að segja forritað hugboð um undantekningu þegar að honum kæmi . Sem hljómar nógu undarlega úr því að það muni vera það eina sem er víst . En stundum getur manni fundist að það sem einusinni á annað borð var haldið áfram út í það óendanlega , geti allavega endurtekið sig aftur og aftur . Var ekki að koma út ný bók eftir Þórberg Þórðarson í síðasta mánuði og skemmst að minnast þess að síðast í fyrra birtist Sigurður Nordal okkur ljóslifandi í Mynd af Ragnari í Smára þar sem hann var svo að segja búinn til úr eigin bréfum . [ 1 ] Oft sóttu á sjálfan mig tímaflöktandi hugsanir þar sem ég sat niður í kjallara Þjóðarbókhlöðunnar með dagbækur Þóru Vigfúsdóttur milli handanna , fólkið , mannlífið sem lifnaði á síðunum var svo raunverulegt að mér komu ítrekað í hug ljóðlínur Steins Steinars : „ Hvort er ég heldur hann sem eftir lifir , eða hinn sem dó ? “ Meðal annars skaut afmælisbarnið í dag iðulega upp kolli , til dæmis á sumardaginn fyrsta árið 1940 : „ … Nordal er alveg búinn að vinna hjarta mitt . Öryggi hans og festa gagnvart Máli og menningu er þannig að mér finnst , minnsta kosti eins og sakir standa , öllu vera óhætt í hans höndum … “ Og 14. maí sama ár er hún að lesa formála Sigurðar að Píslarsögu Jóns Magnússonar : „ Allt sem Nordal skrifar snertir mann , er vekjandi og opnar ný útsýni og það er eitthvað unaðslegt andrúmsloft yfir öllu því sem sá maður snertir á … “ Í byrjun árs 1943 halda þau Þóra og Kristinn boð sem hófst kl. hálf fjögur um daginn og lauk kl. 5 um nóttina , og Þóra skrifar daginn eftir : „ Sigurður Nordal var vel kátur , las upp kvæði eftir Kiljan , Þorberg og Tómas . Okkur kom saman um að þessi setning hjá Tómasi „ við hefðum getað vakað lengur og verið betri hvert við annað “ væri eitthvað það sannasta og bezta sem hann hefði sagt . “ Og verður að teljast hraustlega mælt daginn eftir boð sem hafði staðið í 13 og ½ klukkustund . „ Allt sem hann skrifar snertir mann , “ skrifar Þóra . Og það er einmitt lóðið . Í Menntó lásum við Völuspá í útgáfu og með skýringum Sigurðar . Ég fletti lúnu eintaki til gamans í gær og sá að ég hafði á nokkrum stöðum ekki getað stillt mig og krotað athugasemdir út á spássíuna , til dæmis „ út í hött ! “ þar sem Sigurður var að enda við að lifa sig svo inn í Ólaf Tryggvason að hann réttlætti hryðjuverk hans við kristniboðið með því að hann hefði í raun viljað fórnarlömbunum vel . Eða með orðum Sigurðar : „ En hafi Ólafur trúað , að þetta væru síðustu forvöð að bjarga löndum sínum frá heiðindómi og helvíti , er það ekki lítil afsökun , gerir manninn skiljanlegri og hugþekkari . “ [ 2 ] En á öðrum stöðum hef ég látið nægja að skrifa „ Sigurður ! “ . Og verður að teljast vel af sér vikið að geta látið ungling rífast við sig út af túlkun á 1000 ára gömlu kvæði . Ég má líka til með að minnast á Skiptar skoðanir , fallegt lítið kver sem kom út á vegum Menningarsjóðs , blessuð sé minning hans , árið 1960 , fylgt úr hlaði af Hannesi Péturssyni skáldi . Tíðindi bókarinnar fólust raunar í sjálfum titlinum , svo sjaldgæft að Íslendingar geti „ skipst á skoðunum “ . Að skipta um skoðun jafngildir að „ missa andlitið “ og skýrist sennilega af innikróun okkar hér í fámenninu . Í stærri samhengjum stórþjóðanna eru menn miklu frjálsari gagnvart sjálfi sínu , tvær þrjár húslengdir frá heimili þínu og það veit enginn hver þú ert , þú gætir verið hver sem er . Við aftur á móti erum svo að segja aðeins til í einu eintaki , það er ekki öðru til að dreifa , þess vegna missum við andlitið ef við skiptum um skoðun og þess vegna getum við aldrei gengist við mistökum okkar , hvað þá beðist afsökunar . En úr því að ég er á nótum persónulegrar upprifjunar má ég ekki láta undir höfuð leggjast að geta um þýðingu Nordals á Varnarræðu Sókratesar frá 1927 sem Hið íslenska bókmenntafélag gaf út árið 1973 í Síðustu dögum Sókratesar , né heldur orðræðuna sem Sigurður lék sér að því að semja í anda Sókratesar í spjalli við útvarpshlustendur um Líf og dauða á útmánuðum 1940 ( ég las hana í útgáfu AB frá árinu 1966 ) , og náði hápunkti í frásögninni af „ Ferðinni sem aldrei var farin “ þar sem heimspekikeisarinn Markús Árelíus grípur óvænt inn í líf föðurleysingjans og verðandi auðnuleysingjans Luciusar , og var svo haganlega smíðuð að menn álitu að Sigurður hefði kopí-peistað hana úr fornklassísku verki . Er ekki örugglega verið að lesa hana í efri bekkjum grunnskólans ? Þar ætti hún svo sannarlega heima ásamt með Hamskiptum Kafka . En helst og fremst er það Íslensk menning sem gagntók mig og sem ég hef sótt í yfirskriftina á þessu spjalli í dag , svohljóðandi : „ Ef ég gæti ekki elskað þessa þjóð , eins og hún var nú og hafði verið á öllum öldum , með kostum hennar og göllum ( og það var allt annað en elska gallana sjálfa ) , fannst mér ég vera ættjarðarlaus , ekkert hafa að verja , engin skilyrði til varna . … Ég varð að spyrja þess alveg hreinskilnislega , hvort Íslendingar væru ógæfuþjóð og ógæfa að vera fæddur meðal þeirra . “ [ 3 ] Ég minnist enn tilfinninganna sem þessar línur vöktu með mér þegar ég las þær fyrst , svo óvenjulegt að fræðimaður gerðist jafn persónulegur , legði sjálfan sig svo að segja að veði . Þjóðin hefur orðið fyrir áfalli , einn þáttur í þeim óförum var ógrunduð og kjánaleg söguskoðun og því sýnist mörgum lækningin felast í því að afbyggja eða vinda ofan af öllu sem okkur var áður talið til gildis , að henda íslenskri menningu út með baðvatninu . En látum vera þótt einhverjir landar okkar hafi verið og séu enn að verða sér til skammar í útlöndum , samanber þegar landslið Íslands í handbolta keppti á Evrópumóti í Vín síðastliðið sumar og við máttum ítrekað horfa upp á landa með bjánaleg kýrhorn upp úr hausnum æpandi framan í sjónvarpsvélarnar : „ We are the Vikings ! “ Væri ekki nær að álíta að það væri hér sem hnífurinn stæði í kúnni , vöntun á sjálfsmynd , skorti á sögu . Stundum er talað um sjónvarpið sem spegil þjóðarinnar . Og öll vitum við hvað mynd okkar í spegli er samofin sjálfsmynd okkar . En hvernig væri komið fyrir þeim einstaklingi sem í hvert sinn sem hann liti í spegil sæi andlit einhvers annars ? Eða hefði yfir svo lítilli spegilflís að ráða að hann sæi ekki nema brot af sjálfum sér , nasavæng eða hluta af augabrún ? Eða sjálfan sig eins og hann var þegar hann var tíu ára ? Eða útrásina ef því er að skipta . Hér erum við álíka illa stödd og herflokkurinn sem segir frá í texta eftir Miroslav Holub sem þurfti að rata um Alpafjöll eftir korti af Pyreneafjöllum , sem slampaðist að vísu af í því tilfelli , en auðvelt að sjá hvernig hefði getað farið verr . [ 4 ] Íslendingar sjá ekki sjálfa sig , þar af leiðandi hafa þeir óljósa hugmynd um hverjir þeir eru og hvar þeir eru staddir . Til dæmis kemur vel til greina , því ekki það , að 300 þúsund manna þjóð taki á sig fjárhagsskuldbindingar gagnvart 600 milljónum manna . Og þess vegna heyrir maður dögum oftar setningar á borð við : „ Úr því Íslendingar geta fjárfest í útlöndum , því skyldu útlendingar ekki geta fjárfest á Íslandi ? “ Þetta var vandi höfundar á borð við Jean-Paul Sartre á sinni tíð sem vildi ná til alþýðunnar með gagnrýni sína á borgarastéttina , en var aðeins lesinn af þeirri sömu borgarastétt . Þegar allt kom fyrir ekki afklæddist hann jakkafötum , klæddist rúllukragapeysu og hóf að selja Verkalýðsblaðið á götum úti , en var kannski aldrei fjær því að ná til verkalýðsins en þá . Þarna eru rof og gjár sem tungumálið náði aldrei að brúa , m.a. vegna þess að þessi rof og gjár voru í sjálfu tungumálinu . Það hefði verið furðuleg vindmyllubarátta ef íslenskur höfundur hefði tekið upp þetta merki , segjum Halldór eða Þórbergur , sem þó voru um margt samherjar Sartres í róttækum stjórnmálaskoðunum . Ástæðuna orðar Sigurður Nordal í grein sem ber yfirskriftina „ Málfrelsi “ frá árinu 1926 . „ … Íslenskan er eina mál , svo að ég viti til , sem hefur það tvennt til síns ágætis : að vera ræktað menningarmál og óskipt eign allrar þjóðarinnar . Hér á landi eru engar mállýskur , engin stéttamál , ekkert almúgamál , ekkert skrílmál … “ [ 5 ] Á stundum getur manni fundist að þessi sérstaða sé núorðið hálfgert feimnismál , svipað og tvíhöfða kálfur eða sjöfættur hestur . Eða það beri helst ekki að láta það fara hátt . Ósjálfrátt er maður farinn að finna fyrir innri ritskoðun varðandi allt sem kann að sérkenna okkur . Er til dæmis leyfilegt , eins og Adam frá Brimum á 11. öld og Vilhjálmur kardínáli af Sabína á þeirri 13. , að undrast að Íslendingar skyldu á tíma þegar öll lönd Evrópu lutu kóngi stjórna sér sjálfir með hliðsjón af einum saman lögum , og það án framkvæmdavalds , það er að segja með eintómum orðum ? Og þetta fyrirkomulag hélt í rúm 300 ár sem verður að teljast nokkuð góð ending þegar mannasetningar eru annars vegar . Er of langt gengið að undrast og fagna því langa samhengi sem íslensk tunga færir okkur , að við skulum geta komist í milliliðalaust samband við hugsanir og hugarheim forfeðra okkar þúsund ár aftur í tímann – sem er jú einstætt á evrópsku menningarsvæði , að minnsta kosti ? Áhrifamiklir kenningasmiðir lifa í og hugsa út frá aðstæðum sem eru rígstéttbundnar að því er varðar tungumálið . Samanber franska málheimspekinginn Roland Barthes sem við inntöku sína í hina virðulegu menntastofnun Collège de France árið 1977 flutti ávarp þar sem hann lýsti því yfir að tungumálið væri fasískt . Eða orðrétt : „ Tungumálið er hvorki afturhaldssamt né framfarasinnað ; það er einfaldlega fasískt ; því fasismi er ekki að koma í veg fyrir að menn tali heldur að neyða þá tilað tala … “ [ 6 ] Þegar við síðan ætlum að beita þessari nálgun á íslenskar aðstæður getur okkur fundist við standa með stjörnuskrúfjárn andspænis skrúfu með þverrifu . Og þá hefur maður stundum á tilfinningunni að það gæti verið fagnaðarefni ef hér gæti orðið þróun sem passaði betur við hugtökin , til dæmis um tungumálið og stéttlægni þess . En menn verða þá að fara aftur til 18. aldar og hitta Magnús Stephensen að máli sem vissulega lifði og hrærðist í tungumáli sem var kirfilega bundið yfirstétt embættismanna . Málið er bara að það var gerð menningarbylting á dögum Fjölnismanna og málið sem við tölum er mun nær því máli sem vinnukona föður Magnúsar talaði , Ingibjörg Jónsdóttir , menn beri saman Eftirmæli átjándu aldar eftir sama Magnús og Húsfreyjuna á Bessastöðum , sendibréf Ingibjargar til bróður síns , Gríms Jónssonar . Það sérkennir sögu okkar að hún er ekki í sama mæli og venjulegast er um þjóðarsögur samin í réttlætingarskyni fyrir völdum yfirstéttar . Þvert á móti , sú embættismannayfirstétt sem ríkti hér nærfellt í sjö aldir aðhylltist allt aðra sögu . Í hennar hugarheimi táknaði 1262 ekki ilpunkt heldur hápunkt , á undan var villimennskan , á eftir var siðvæðingin með konungsvaldi og embættismannastiga , umboðum og regluverki . Þetta var þeirra saga . Með upprisu íslenskrar alþýðu í kjölfar sjálfstæðisbaráttu er á ný tengt við upphafið , landnámið , sögurnar með svo róttækum hætti að sjálf íslenskan tekur hamskiptum , mál - og stíllega er styttra á milli Sveinbjarnar Egilssonar og Snorra Sturlusonar en Sveinbjarnar Egilssonar og Magnúsar Stephensen , sem þó bjuggu undir sama þaki . Víst er auðvelt og hefur margsinnis verið gert að tiltaka dæmin um ávexti hinnar stéttlausu íslensku tungu . Hvernig alþýðufólk sem hafði verið kvalið upp í fátækt og naut lítillar sem engrar formlegrar skólagöngu skilaði verkum sem standast alla heimsins mælikvarða : Guðmundur Böðvarsson , Tryggvi Emilsson , Málfríður Einarsdóttir … og reyndar væri freistandi að bæta við vinnukonu Nordalshjónanna í sendiherratíð Sigurðar í Kaupmannahöfn , Steinunni Eyjólfsdóttur . Af frásögn að dæma sem hún birti í TMM árið 1984 ( „ 19 ára í vist hjá Sigurði Nordal “ ) er ekki annað að sjá en hún skrifi hábókmenntalegan texta . En mig langar að dvelja við annað dæmi sem er að finna í verkinu Lífshættir í Reykjavík 1930 – 1940 eftir Sigurð Gylfa Magnússon , gefið út af Menningarsjóði árið 1985 . Þar er m.a. rakin saga Ragnars Jónssonar verkamanns , sem fæddur var árið 1912 , Reykvíkingur í marga ættliði , sonur einstæðrar verkakonu sem þurfti að láta frá sér systkini Ragnars tvö af fátæktarsökum . Drengurinn elst upp í mestu slömmum borgarinnar , Bjarnaborg og Pólunum , er alfarið á eigin vegum á meðan móðir hans slítur sér út við ræstingar og þvotta , selur blöð , ræður sig í sveit , vinnur sem sendisveinn og loks verkamaður . Þau hjón komast í skuld við hið opinbera , lögtaksmenn mæta á vettvang , en það er ekki neitt að hafa nema borðstofuborðið sem gjaldheimtumenn eiga í mestu brösum með að koma út um dyrnar og bregða þá á það ráð að brjóta af því lappirnar og eyðileggja . Síðan kemur blessað stríðið sem öllu breytir og sagan fær farsælan endi og Ragnar fasta stöðu sem baðvörður við Austurbæjarskólann . [ 7 ] Spurning sem vaknar : af hverju bognaði maðurinn ekki og brotnaði við svo harðneskjuleg kjör ? Af hverju varð hann ekki óreglumaður og aumingi ? Við því er varla einhlítt svar , en skyldi tungumálið hafa átt þar einhvern þátt ? Málið sem hann talar merkir hann ekki á neinn hátt , hvorki orðfæri né framburður , og það sem meira er : útilokar hann ekki frá því sem er hugsað og ort . Í grein sem dóttir hans ritar að honum látnum , hann átti þá fáa mánuði í áttrætt , upplýsir hún að hann hafi lifað og hrærst í fróðleik og bókmenntum , að Tómas Guðmundsson hafi verið uppáhaldsskáldið hans . Sæjum við í anda verkakonuson kvalinn upp í slömmum Lundúna með T.S. Eliot á vörunum eða sambærilegan franskan handgenginn ljóðum Pauls Éluard ? Kannski er þetta mesta verðmæti íslenskrar menningar . Sem er aldrei í eitt skipti fyrir öll , sem á alltaf í vök að verjast eins og allt sem lifir , en það bæri vott um sjálfsofnæmi á háu stigi að skeyta ekki um það , grafa jafnvel vísvitandi undan því . Skáldið Steinn Steinarr segir frá því á einum stað að hann hafi barn spurt fóstru sína hvað orðið menning þýddi . Og hún svarað : „ Það er rímorð , drengur minn , sem þeir nota fyrir sunnan til þess að ríma á móti þrenningunni . Þrenning , menning … “ . [ 8 ] Annar höfundur tekur hugtakið til kostanna í bráðskemmtilegri bók sem nýlega kom út hér í borg , Dýrin í Saigon eftir myndlistarmanninn og rithöfundinn Sigurð Guðmundsson . Í löngun sinni til að upplifa mannlíf án máls og menningar afræður hann að fara til borgar þar sem hann er með öllu ókunnur og mállaus , fyrir valinu verður Saigon í Víetnam . Á hótelinu þar sem hann býr kynnist hann ræstingastúlkunni og á nuddstofunni þar sem hann mætir morgun hvern í nudd á hann í samskiptum við nuddstúlkuna . Og upplifir þá að þessi orðlausu og ógildishlöðnu samskipti veita honum ríkulegri fullnægju en hefðbundin samskipti með tungumáli og allri þeirri sjálfsafgreiðslu sem þeim eru samfara . Þrátt fyrir málleysið tekst honum að stofna til kynna sem eru bæði innihaldsrík og falleg – vel að merkja án þess að vera kynferðisleg . [ 9 ] Nú myndi einhver kannski segja að þessi stelling höfundarins bæri vott um gamalkunna afstöðu nýlenduherrans . Eða spyrja hvort það sem hann skynjar sem milliliðalaust samband sé til komið vegna þess að hann er ekki læs á þá menningu sem vinkonur hans eru óhjákvæmilega hluti af . En tilraun hans er held ég mun víðtækari , djúpristari . Nefnilega þráin eftir upprunaástandinu , dvölinni í Paradís þegar lífið var sjálfsagt og sjálfsprottið , tilfinning sem styrkist enn af því að höfundur rýfur reglulega frásögnina frá Saigon með sendibréfum til móður sinnar látinnar , þ.e. aldingarðsins frá því við nutum allsnægta í hlýju og öruggu skjóli móðurkviðarins . Þetta er hárbeitt og frumleg menningargagnrýni hjá Sigurði og minnir á Rousseau sem sagði „ Allt er gott frá hendi Skaparans , allt spillist í meðförum mannanna … “ En hann bætti líka við að úr því sem komið væri gæfist ekki önnur leið en menningarinnar , ósiðvæddur maður væri eins og „ teinungur sem af tilviljun hefði sprottið upp á miðju stræti “ og umferðin myndi valta yfir og kremja . Hve það hlýtur að tala til allra aldursskeiða , ekki síst þeirra yngstu . Að hugsa sér þetta upphaf : fóstbræður sem koma hvor á sínu skipi , annar heiðinn , hinn trúlaus . Voru þeir ekki í fullum rétti að drepa kúgara sinn og flýja ? Engar smá spurningar ! Og svo hin makalausa leit Karla og Vífils að öndvegissúlum Ingólfs , sem ef marka má Landnámu hefur staðið í á þriðja ár . Og nú koma öndvegissúlurnar í leitirnar og Karli lætur orðin alkunnu falla : „ Til lítils höfum við farið um gróðursæl héruð ef við eigum að byggja útnes þetta . “ Frjó rannsóknarspurning . Hvert gátu þau farið ? Hvert á land sem var . Einhverntímann seinna eru menn Ingólfs að byggja skála þar sem nú er skíðaskáli KR á Skálafelli og sjá þá reyk leggja upp þar sem nú heitir Þingvallavatn . Karli kemur ekki meira við sögu en Vífill fær frelsi og Vífilsstaði þar sem núna er IKEA . Hugsið ykkur hvað þessi frumsaga vekur upp margar spurningar og tengingar og að þetta skuli jafnframt vera upphafið á sögu okkar . Hér með læt ég sjónvarpinu þetta efni eftir í staðinn á móti Curious George , Pauline Penelope og Jimmy Two Shoes . Sigurður Nordal sá sjónvarpið fyrir . Í grein frá árinu 1931 horfir hann til framtíðar og segir : „ Þá verða víst viðtækin orðin svo fullkomin , að áheyrendur sjá líka ræðumanninn fyrir framan sig . Þá og ekki fyrr , má búast við , að útvarpið hafi rutt sér til þess rúms , sem það á skilið að skipa , hafi sýnt , hvað það getur og getur ekki . “ [ 10 ] Svo mörg voru þau orð . Aftur á móti eru hugmyndir Sigurðar í uppeldismálum fjærstar því sem kom á daginn , enda til komnar þegar 80% landsmanna bjuggu í mismunandi einangruðum sveitum þar sem börnin lærðu allt sem til lífsbaráttunnar þurfti með einni saman þátttöku í bústörfum og fengu í kaupbæti þá menningu sem þjóðin hafði ferjað yfir djúp aldanna . Hallbjörn Halldórsson , prentmeistari , gerir góðlátlegt grín að uppeldishugmyndum Sigurðar í grein sem hann skrifaði árið 1927 og segir frá fyrirlestri sem Nordal hafði þá nýverið haldið þar sem „ hann tók til dæmis og samanburðar pilt úr Öræfunum og strák úr Mosfellssveitinni og sýndi , hversu jöklar og sandar , fárviðri og hættur , vegleysur og vatnsföll stæla sálarkrafta piltsins úr Öræfunum og þroska vit hans og karlmennsku , en strákurinn úr Mosfellssveitinni verður sofandi sauður fyrir áhrif brúa og vega , lögbundinnar umferðar og bifreiðaskrölts og svo nágrennisins við hina syndum spilltu Babýlon Íslands , Reykjavík , þar sem engin hætta stælir vitsmunina , því að strákurinn úr Mosfellssveitinni veit , að bifreiðunum má ekki aka ofan á hann . “ [ 11 ] En á fremsta bekk munu hafa setið saman tveir ungir menn , Halldór Laxness úr Moskó og Þórbergur Þórðarson úr Suðursveit . Málið var Hallbirni reyndar líka skylt þar sem hann var ættaður úr Mosfellssveitinni . Aftur á móti er í fullu gildi stefnuskráin sem Sigurður orðaði á fæðingardegi og fæðingarstað Jóns Sigurðssonar , sjálfan lýðveldisdaginn 17. júní 1944 , að Rafnseyri við Arnarfjörð . Fyrst víkur hann að sjálfu afmælisbarninu og setur fram þá athyglisverðu kenningu að Jón Sigurðsson hafi verið fyrsti Íslendingurinn sem lánaðist . „ En Jón fékk að lifa , þroskast , starfa , beita sér af alefli , vinna ótvíræða sigra . Engir örðugleikar buguðu kjark hans , hann örvænti aldrei , smækkaði hvorki sjálfur né slakaði á kröfum sínum til þjóðarinnar og fyrir þjóðina , þótt hann kæmi ekki öllu fram . Hann skildi löndum sínum eftir ófölskvaðar framtíðarhugsjónir , þar sem hina raunverulegu framsókn þraut . Það var orðið annað og meira að vera Íslendingur , þegar hann hafði runnið skeið sitt á enda , en það var , þegar hann kom til sögunnar . “ Óumdeildur og óskoraður öldungur að ævilokum árið 1974 , árið sem Íslendingar héldu upp á 1100 ára búsetu þjóðarinnar í landinu . Og vonandi að svarið við spurningunni hvort Íslendingar væru ógæfuþjóð og ógæfa að vera fæddur á meðal þeirra hafi þá legið í augum uppi . Undir lok ræðu sinnar segir Sigurður og læt ég það jafnframt vera lokaorð mín : „ Hvert býli , hver uppblásinn og vanræktur blettur biður um betri aðhlynningu eftir þúsund ára arðrán . Jafnvel sjórinn biður um vernd og ræktun , ef hann á að halda áfram að vera bjargargjafi og auðsuppspretta . … Hvert barn , sem fæðist og oss er falið til forsjár , biður um tækifæri til þess að þroskast samkvæmt hæfileikum sínum og fá að neyta krafta sinna í réttlátu og samstilltu þjóðfélagi , þar sem enginn smælingi er fyrir borð borinn , hver óbreyttur liðsmaður gerir skyldu sína eftir bestu vitund og hver sá , sem þykist kallaður eða kvaddur er til forystu telur það eitt frama sinn og gæfu að vinna Íslandi því dyggilegar sem honum er meira veitt … “ . [ 12 ] Fyrirlestur fluttur á fæðingardegi Sigurðar Nordal , 14. september 2010 , í Norræna húsinu . Tilvísanir Jón Karl Helgason , Mynd af Ragnari í Smára , Bjartur MMIX . Völuspá , Sigurður Nordal gaf út , Helgafell 1952 , önnur prentun , bls. 183 . Sigurður Nordal , Íslensk menning , Mál og menning 1942 , bls. 22 – 23 . Miroslav Holub , Þankabrot leirdúfukarrans , í þýðingu Þorgeirs Þorgeirsonar , Leshús 1988 . Sigurður Nordal , Samhengi og samtíð III , bls. 200 .