Mývatn varð til þegar Laxárhraun eldra stíflaði farveg Laxár fyrir um 3800 árum . Þetta vatn er auðugt af steinefnum og er ein meginundirstaða frjóseminnar í Mývatni . Með aðstoð sólarbirtunnar , sem er óvenju mikil á þessu svæði , verður ríkulegur vöxtur kísilþörunga í vatninu en á þeim lifa svo mýlirfur og krabbadýr sem eru mikilsverð áta fugla og fiska . Mývatn er nægilega stórt og vatnsendurnýjun þess mátulega hæg til að lífríki blómstri þrátt fyrir að vera í 278 m hæð yfir sjávarmáli . Þarna eru höfuðból húsandar og straumandar og urriðaveiði er ein sú besta í heimi . Bitmýslirfur sía efnin úr árvatninu og eru mikilvægasta ætið í ánni . Húsönd er einkennisfugl Mývatns og Laxár . Einnig er nokkurt varp í fjárhúsum og hlöðum , m.a. í hreiðurkössum sem sérstaklega hafa verið útbúnir fyrir fuglana . Þetta eru hrafnsönd og gargönd . Allar íslenskar tegundir vatnafugla , fyrir utan brandönd , verpa við Mývatn og Laxá . Skúföndin er algengust en duggönd , rauðhöfðaönd , urtönd og toppönd eru einnig algengar . Hettumáfar og kríur eru algengar og flestallar tegundir vaðfugla , spörfugla og ránfugla finnast á svæðinu . Rjúpur eru einkar algengar og allmörg fálkapör verpa þar , fáein brandugluhjón og nokkrir smyrlar . Bleikja er sá fiskur sem mest veiðist af í Mývatni en urriði veiðist þar einnig . Bændur stunda netaveiði í Mývatni sumar og vetur og ganga einnig á dorg síðla vetrar , en í Laxá eru seld stangveiðileyfi .