Þjóðólfur , 23. júní 1883 , 35. árg. , 25. tbl. , forsíða : Um samgöngumál og vegagjörðir Eftir alþingismann Sighvat Árnason Það er orðið lýðnum ljóst , að framfaraþjóðirnar leggja langmest kapp á það , að geta haft sem allra fljótust og best samskipti hverjar við aðrar . Þetta sýna þær og í verkinu með því að þær leggja fram ógrynni fjár árlega til ýmsra fyrirtækja t.d. gufumagnsins á sjó og landi , járnbrauta , fréttaþráða , skurðgrafta gegnum löndin , brúargjörða og fleira , svo allt mögulegt lifandi og dautt , fréttir og flutningar geti verið á fljúgandi ferð ríkja og landa í milli . Það er nú oft venja meðal vor , þegar um nýmæli er að ræða , að vitna þá til framfaraþjóðanna , hvernig þær hafa hitt eða þetta , sem er eðlilegt og rétt , því allir hljóta að sjá , að þeim fleygir fram bæði vísindalega og verklega og til allrar menningar yfir höfuð ; því skyldum vér þá ekki vilja hafa þessar þjóðir oss til fyrirmyndar í einu og öðru , er að framförum lýtur ? Að vísu erum vér veikir og vanburða og getum litlu afkastað í samanburði við aðrar þjóðir , en þegar litið er á liðinn tíma , og allt og allt , sem hann hefir haft í för með sér , þá er auðsætt , að ekki verður heldur mikið af oss heimtað í samanburði við þær , og að framfarir vorar geta ekki komist í neinn samjöfnuð við framfarir þeirra . En til þess að geta sem fyrst náð þeirri framför , sem oss er auðið , þá ríður mest af öllu á , að gá vel og vandlega að því , sem einkum stendur fyrir þjóðþrifum vorum eða hvers héraðs út af fyrir sig ; róa síðan öllum árum að því að hrinda slíku í lag , byrja síðan á því , sem þá liggur næst , og svo koll af kolli . Það dugar ekki að ætla sér að gjöra allt í senn , því þá er hætt við , að ekki verði neitt úr neinu , eins og reynslan svo þráfaldlega sýnir . Til þess að mikill auður verði afllaus og að engu , þarf eigi annað , en að skipta honum í marga staði , fyrir því væri fásinni að brytja það litla fé , sem vér höfum í sundur , svo að afl þeirra hluta , er gjöra skal , yrði að engu . Eins og áður er á vikið , hlýtur að blasa fyrir hvers manns auga , að framfaraþjóðirnar leggja nú mest kapp á , að gjöra öll viðskipti og verslun sem greiðast og best , og það má fullyrða að þetta er fyrsta mál á dagskrá um allan hinn menntaða heim . Það er að vísu vel meint af Alþingi , að leggja fé til jarðabóta og búnaðareflingar ; en eitt er þarflegt og annað nauðsynlegt . Vér þurfum að bæta búnað vorn , það er satt , en að því ætti að gá , að því gagnlegri sem góður landbúnaður er , því heldur þarf maður fyrst og fremst að ryðja sér braut að honum áður en maður fer að keppast við hann sjálfan . Hver maður hlýtur fyrst og fremst að hugsa um að geta fært sér í nyt ágóðann af vinnu sinni , áður en hann fer að vinna ; því engum heilvita manni gæti komið til hugar , að vinna fyrir því kaupi , sem hann sér að hann getur ekki fært sér í nyt . Að kosta á ný eða leggja fé til landbúnaðarins , er ekki fyrsta mál landbúnaðarhéraðanna , heldur næst því fyrsta , með minni meiningu . Fyrsta velferðarmál landbúnaðarsveitanna er : að geta bæði fljótt og með sem minnstum tilkostnaði fært sér í nyt arðinn af búnaðinum , og eru vegagjörðirnar skilyrðið fyrir því ; eins og þilskipaútgjörðin er hið fyrsta velferðarmál í sjávarsveitunum , því þar er vegurinn lagður . Þingið og þjóðin ætti að yfirvega þetta mál betur en gjört hefir verið , og láta eigi þá minkun lengur eftir sig liggja , bæði að neita sumum sýslum um fé til brúargjörðar yfir stórar ár , sem halda þeim í kút og kreppu hvað verslun og viðskipti snertir , og styrkja þær eigi til þess konar fyrirtækja , sem þeim sjálfum eru ókleyf af eigin rammleik , því slíkt er skaðlegt og hróplegt afturhald , og gá betur að því , en áður hefir verið gjört , að fé það , sem lagt er til vegagjörða , verði ekki að engu fyrir vankunnáttu þeirra manna , sem að vegagjörðunum vinna . Já , það er sorglegt að vita til þess , að varið skuli hafa verið mörgum hundruðum og þúsundum króna til ónýtra vegagjörða , sem er auðsjáanlega afleiðing af vankunnáttu á því verki , og ætti slíkt að vera hvatning fyrir þjóðina að afla sér upplýsinga og nákvæmrar þekkingar í þeirri verkfræði , sem að vega - og brúagjörðum lýtur , svo fé það , sem í vegina væri lagt , træðist ekki jafnóðum ofan í forina og yrði að engu , eins og á sumum stöðum hefur átt sér stað . Það lítur svo út , að í sumum sýslum , að minnsta kosti , séu ekki til þeir menn , sem beri skyn á vegagjörð eða sé trúandi fyrir vegagjörð ; reynslan sýnir það , t.d. vegagjörðin á Svínahrauni , sem búið var að verja til allt að 2.000 kr. , en sem hefir verið og er ófær , ef skúr kemur úr lofti , og orðin alveg ónýt eins og er , þar sem alls engra þeirra skilyrða var gætt við þá vegagjörð , sem með þurfa , til að gjöra þrautgóðan veg . Vegagjörðin sjálf sýnir ljóslega , að þeir sem hafa unnið að henni eða verið trúað fyrir henni frá upphafi til enda , hafa ekki borið neitt skyn á þá vegagjörð sem voru landi hagar . Þessu til sönnunar vil ég taka fram aðal skilyrðin fyrir þrautgóðri vegagjörð , og miða við þá staði , þar sem grjót er nægilegt til eins og t.d. í Svínahrauni . 1 . Að velja stórt grjót í hliðarnar á veginum , þar sem honum er hleypt upp , og grafa undirstöðuna niður , þar sem jarðvegurinn er laus , sléttskorða steinana og rígfesta þá hvorn við annan . Þetta hefir ekki verið gjört í Svínahrauni , heldur látið óvalið og smátt grjót í hliðarnar og raðað svo lauslega ofan á mosann og moldina . Það þolir ekki sauðarfót auk heldur hestsfót . 2 . Að sléttflóra veginn , þar sem grjótið er nóg að klípa hann vandlega , svo allt sé rígskorðað . Þetta hefir ekki verið gjört á Svínahrauni , heldur hrúgað upp í veginn grjóti , eins og þegar menn moka mold í vegg , og borin síðan mold ofan á , þetta hefir síðan vaðist og vafist hvað innan um annað , moldin og grjótið , eftir hverja skúr og gjört þetta hrákasmíði ófært mönnum og skepnum . 3 . Að bera næga möl á vegagjörðina . Þetta hefir ekki verið gjört á Svínahrauni , og er þó möl þar við báða enda vegagjörðarinnar . Þessi vegagjörð á Svínahrauni , Hellisheiðarvegurinn , sem líka er mjög illa af hendi leystur , ýmsar vegagjörðir í Árnessýslu og víðar , ættu að vera mönnum nóg dæmi til að sjá , að vegagjörðir hér á landi eru handónýtar og minna en einskis virði nema áðurtaldra orsaka sé gætt , eftir því sem við má koma . Þar sem ekki er grjót til að sléttflóra með , þar verður að hafa næga möl ofan á veginn , annars er allt ónýtt ; en sé möl ekki til , þá verður að búa hana til . Fínn sandur er ónýtur ofan á veginn , sömuleiðis mold og tyrfing . Reynslan sýnir , að menn þeir kunna ekki til vegagjörða , sem þó eru að ljá sig til þeirra fyrir ærna peninga eða eru svo hroðvirkir og ótrúir sínum yfirmönnum , og sjáflum sér , að þeir hugsa ekki um annað en krónurnar . Yfirstjórninni , sem í raun og veru ber ábyrgðina af öllu saman , er vorkunn ; hún gjörir óefað sitt besta til í vali þeirra manna , sem verkið er falið á hendur , og í vali þeirra manna , sem eiga að dæma um , hvernig það er af hendi leyst 1 . Verkstjórinn vinnur verkið , úttektarmennirnir skoða verkið og segja það vel af hendi leyst , og þá er auðvitað að yfirstjórnin verður eigi ásökuð , þótt allt reynist ónýtt , og öllu fénu eytt til einskis , eins og hefir áður átt sér stað um áminnsta vegagjörð . Það er nú vitaskuld , að ekki dugar að ásaka um orðinn hlut , og svo er um þetta , en slíkt ætti að kenna mönnum , bæði æðri og lægri , Alþingi og yfirstjórn , að láta sér þessi víti að varnaði verða , og kynna sér betur þetta mál , en gjört hefir verið , leggja meiri stund á það og alúð , en gjört hefir verið , meira kapp af forsjá en verið hefir o.s.frv. , þá munu menn komast að raun um , að mest af öllu ríður á því , að kunna að búa til þrautavegi ; þar næst er að leggja fé til vegagjörðanna , en fyr ekki . Aðeins þá menn ætti því hér eftir að ráða til vegagjörða , sem hafa staðið fyrir vorum bestu vegagjörðum ; og í öðru lagi að styrkja nokkra menn sem fyrst til þess , að kynna sér erlendis þá verkfræði , sem að veggjörðum og brúagjörðum lýtur , svo að þetta velferðarmál standi ekki lengur á því , að ekki séu til menn , sem trúandi sé fyrir vegagjörðum . Engin héruð landsins eru eins illa stödd og Skaftafells - , Rangárvalla - og að nokkru leyti Árnessýsla , hvað samgöngur og aðdrætti snertir , en sem engin not geta haft af strandsiglingunum , og sem hafa þær mestu torfærur , sem eru á landinu , til yfirferðar , nfl . Þjórsá og Ölfusá . Þessar sýslur leggja þó sinn skerf til strandsiglinganna , en mega sitja með sárt ennið , hvað afnotin snertir . Engum ríður því meir á vega - og brúargjörðum , en þessum sýslum , og þeim er engin framavon fyrr en brýrnar eru fengnar og vegirnir lagðir , sem eiga að renna á eftir brúnum . En það er óvíst og á engum fæti byggt , að ætla þessum sýslum að bera kostnaðinn af brúnum af eigin rammleik , því þeim er það ókleyft og þær komast aldrei á með því móti . Alþingi á að hlaupa hér undir bagga ; það hefir lykilinn að framförum þessara sýslna og þær eiga hátíðlega heimtingu á því , að lagt sé nægilegt fé til þessara fyrirtækja úr landssjóði . Þegar litið er á Alþingishúsið , Möðruvallaskólann , strandferðirnar , og á allt það fé , sem veitt hefir verið hingað og þangað , og hvergi sér stað , og það fé , sem enn er fyrir hendi , má sjá , að mikið má gjöra og er þegar búið að gjöra á stuttum tíma , og því virðist það eigi ósanngjörn krafa af sýslum þessum , að fá fé til þessa , þegar litið er á , hvað gjört hefir verið fyrir hinar sýslur landsins , og þegar litið er á hið fyrirliggjandi fé . Hin innlenda yfirstjórn landsins hefir verið málinu hlynnt og hin útlenda einnig , svo yfirstjórnin í heild sinni verður ekki ásökuð í því efni , nema ef vera skyldi fyrir það , að hún hefir eigi gjört málið að sínu eigin máli , því það hefði hún átt og það ætti hún að gjöra , því það riðið að líkindum þann baggamun , sem hingað til hefir verið á málinu . Það er því vonandi , að Alþingi og yfirstjórn landsins láti nú til sín taka í máli þessu , sem heilum sveitum og sýslum er nálega lífsspursmál . 1 ) Slíkt verður naumast sagt , er hún lætur aðra eins ¿ ¿ og Halldór K. taka út vegi . Ritstj. Þjóðólfur , 23. júní 1883 , 35. árg. , 25. tbl. , forsíða : Um samgöngumál og vegagjörðir Eftir alþingismann Sighvat Árnason Það er orðið lýðnum ljóst , að framfaraþjóðirnar leggja langmest kapp á það , að geta haft sem allra fljótust og best samskipti hverjar við aðrar . Þetta sýna þær og í verkinu með því að þær leggja fram ógrynni fjár árlega til ýmsra fyrirtækja t.d. gufumagnsins á sjó og landi , járnbrauta , fréttaþráða , skurðgrafta gegnum löndin , brúargjörða og fleira , svo allt mögulegt lifandi og dautt , fréttir og flutningar geti verið á fljúgandi ferð ríkja og landa í milli . Það er nú oft venja meðal vor , þegar um nýmæli er að ræða , að vitna þá til framfaraþjóðanna , hvernig þær hafa hitt eða þetta , sem er eðlilegt og rétt , því allir hljóta að sjá , að þeim fleygir fram bæði vísindalega og verklega og til allrar menningar yfir höfuð ; því skyldum vér þá ekki vilja hafa þessar þjóðir oss til fyrirmyndar í einu og öðru , er að framförum lýtur ? Að vísu erum vér veikir og vanburða og getum litlu afkastað í samanburði við aðrar þjóðir , en þegar litið er á liðinn tíma , og allt og allt , sem hann hefir haft í för með sér , þá er auðsætt , að ekki verður heldur mikið af oss heimtað í samanburði við þær , og að framfarir vorar geta ekki komist í neinn samjöfnuð við framfarir þeirra . En til þess að geta sem fyrst náð þeirri framför , sem oss er auðið , þá ríður mest af öllu á , að gá vel og vandlega að því , sem einkum stendur fyrir þjóðþrifum vorum eða hvers héraðs út af fyrir sig ; róa síðan öllum árum að því að hrinda slíku í lag , byrja síðan á því , sem þá liggur næst , og svo koll af kolli . Það dugar ekki að ætla sér að gjöra allt í senn , því þá er hætt við , að ekki verði neitt úr neinu , eins og reynslan svo þráfaldlega sýnir . Til þess að mikill auður verði afllaus og að engu , þarf eigi annað , en að skipta honum í marga staði , fyrir því væri fásinni að brytja það litla fé , sem vér höfum í sundur , svo að afl þeirra hluta , er gjöra skal , yrði að engu . Eins og áður er á vikið , hlýtur að blasa fyrir hvers manns auga , að framfaraþjóðirnar leggja nú mest kapp á , að gjöra öll viðskipti og verslun sem greiðast og best , og það má fullyrða að þetta er fyrsta mál á dagskrá um allan hinn menntaða heim . Það er að vísu vel meint af Alþingi , að leggja fé til jarðabóta og búnaðareflingar ; en eitt er þarflegt og annað nauðsynlegt . Vér þurfum að bæta búnað vorn , það er satt , en að því ætti að gá , að því gagnlegri sem góður landbúnaður er , því heldur þarf maður fyrst og fremst að ryðja sér braut að honum áður en maður fer að keppast við hann sjálfan . Hver maður hlýtur fyrst og fremst að hugsa um að geta fært sér í nyt ágóðann af vinnu sinni , áður en hann fer að vinna ; því engum heilvita manni gæti komið til hugar , að vinna fyrir því kaupi , sem hann sér að hann getur ekki fært sér í nyt . Að kosta á ný eða leggja fé til landbúnaðarins , er ekki fyrsta mál landbúnaðarhéraðanna , heldur næst því fyrsta , með minni meiningu . Fyrsta velferðarmál landbúnaðarsveitanna er : að geta bæði fljótt og með sem minnstum tilkostnaði fært sér í nyt arðinn af búnaðinum , og eru vegagjörðirnar skilyrðið fyrir því ; eins og þilskipaútgjörðin er hið fyrsta velferðarmál í sjávarsveitunum , því þar er vegurinn lagður . Þingið og þjóðin ætti að yfirvega þetta mál betur en gjört hefir verið , og láta eigi þá minkun lengur eftir sig liggja , bæði að neita sumum sýslum um fé til brúargjörðar yfir stórar ár , sem halda þeim í kút og kreppu hvað verslun og viðskipti snertir , og styrkja þær eigi til þess konar fyrirtækja , sem þeim sjálfum eru ókleyf af eigin rammleik , því slíkt er skaðlegt og hróplegt afturhald , og gá betur að því , en áður hefir verið gjört , að fé það , sem lagt er til vegagjörða , verði ekki að engu fyrir vankunnáttu þeirra manna , sem að vegagjörðunum vinna . Já , það er sorglegt að vita til þess , að varið skuli hafa verið mörgum hundruðum og þúsundum króna til ónýtra vegagjörða , sem er auðsjáanlega afleiðing af vankunnáttu á því verki , og ætti slíkt að vera hvatning fyrir þjóðina að afla sér upplýsinga og nákvæmrar þekkingar í þeirri verkfræði , sem að vega - og brúagjörðum lýtur , svo fé það , sem í vegina væri lagt , træðist ekki jafnóðum ofan í forina og yrði að engu , eins og á sumum stöðum hefur átt sér stað . Það lítur svo út , að í sumum sýslum , að minnsta kosti , séu ekki til þeir menn , sem beri skyn á vegagjörð eða sé trúandi fyrir vegagjörð ; reynslan sýnir það , t.d. vegagjörðin á Svínahrauni , sem búið var að verja til allt að 2.000 kr. , en sem hefir verið og er ófær , ef skúr kemur úr lofti , og orðin alveg ónýt eins og er , þar sem alls engra þeirra skilyrða var gætt við þá vegagjörð , sem með þurfa , til að gjöra þrautgóðan veg . Vegagjörðin sjálf sýnir ljóslega , að þeir sem hafa unnið að henni eða verið trúað fyrir henni frá upphafi til enda , hafa ekki borið neitt skyn á þá vegagjörð sem voru landi hagar . Þessu til sönnunar vil ég taka fram aðal skilyrðin fyrir þrautgóðri vegagjörð , og miða við þá staði , þar sem grjót er nægilegt til eins og t.d. í Svínahrauni . 1 . Að velja stórt grjót í hliðarnar á veginum , þar sem honum er hleypt upp , og grafa undirstöðuna niður , þar sem jarðvegurinn er laus , sléttskorða steinana og rígfesta þá hvorn við annan . Þetta hefir ekki verið gjört í Svínahrauni , heldur látið óvalið og smátt grjót í hliðarnar og raðað svo lauslega ofan á mosann og moldina . Það þolir ekki sauðarfót auk heldur hestsfót . 2 . Að sléttflóra veginn , þar sem grjótið er nóg að klípa hann vandlega , svo allt sé rígskorðað . Þetta hefir ekki verið gjört á Svínahrauni , heldur hrúgað upp í veginn grjóti , eins og þegar menn moka mold í vegg , og borin síðan mold ofan á , þetta hefir síðan vaðist og vafist hvað innan um annað , moldin og grjótið , eftir hverja skúr og gjört þetta hrákasmíði ófært mönnum og skepnum . 3 . Að bera næga möl á vegagjörðina . Þetta hefir ekki verið gjört á Svínahrauni , og er þó möl þar við báða enda vegagjörðarinnar . Þessi vegagjörð á Svínahrauni , Hellisheiðarvegurinn , sem líka er mjög illa af hendi leystur , ýmsar vegagjörðir í Árnessýslu og víðar , ættu að vera mönnum nóg dæmi til að sjá , að vegagjörðir hér á landi eru handónýtar og minna en einskis virði nema áðurtaldra orsaka sé gætt , eftir því sem við má koma . Þar sem ekki er grjót til að sléttflóra með , þar verður að hafa næga möl ofan á veginn , annars er allt ónýtt ; en sé möl ekki til , þá verður að búa hana til . Fínn sandur er ónýtur ofan á veginn , sömuleiðis mold og tyrfing . Reynslan sýnir , að menn þeir kunna ekki til vegagjörða , sem þó eru að ljá sig til þeirra fyrir ærna peninga eða eru svo hroðvirkir og ótrúir sínum yfirmönnum , og sjáflum sér , að þeir hugsa ekki um annað en krónurnar . Yfirstjórninni , sem í raun og veru ber ábyrgðina af öllu saman , er vorkunn ; hún gjörir óefað sitt besta til í vali þeirra manna , sem verkið er falið á hendur , og í vali þeirra manna , sem eiga að dæma um , hvernig það er af hendi leyst 1 . Verkstjórinn vinnur verkið , úttektarmennirnir skoða verkið og segja það vel af hendi leyst , og þá er auðvitað að yfirstjórnin verður eigi ásökuð , þótt allt reynist ónýtt , og öllu fénu eytt til einskis , eins og hefir áður átt sér stað um áminnsta vegagjörð . Það er nú vitaskuld , að ekki dugar að ásaka um orðinn hlut , og svo er um þetta , en slíkt ætti að kenna mönnum , bæði æðri og lægri , Alþingi og yfirstjórn , að láta sér þessi víti að varnaði verða , og kynna sér betur þetta mál , en gjört hefir verið , leggja meiri stund á það og alúð , en gjört hefir verið , meira kapp af forsjá en verið hefir o.s.frv. , þá munu menn komast að raun um , að mest af öllu ríður á því , að kunna að búa til þrautavegi ; þar næst er að leggja fé til vegagjörðanna , en fyr ekki . Aðeins þá menn ætti því hér eftir að ráða til vegagjörða , sem hafa staðið fyrir vorum bestu vegagjörðum ; og í öðru lagi að styrkja nokkra menn sem fyrst til þess , að kynna sér erlendis þá verkfræði , sem að veggjörðum og brúagjörðum lýtur , svo að þetta velferðarmál standi ekki lengur á því , að ekki séu til menn , sem trúandi sé fyrir vegagjörðum . Engin héruð landsins eru eins illa stödd og Skaftafells - , Rangárvalla - og að nokkru leyti Árnessýsla , hvað samgöngur og aðdrætti snertir , en sem engin not geta haft af strandsiglingunum , og sem hafa þær mestu torfærur , sem eru á landinu , til yfirferðar , nfl . Þjórsá og Ölfusá . Þessar sýslur leggja þó sinn skerf til strandsiglinganna , en mega sitja með sárt ennið , hvað afnotin snertir . Engum ríður því meir á vega - og brúargjörðum , en þessum sýslum , og þeim er engin framavon fyrr en brýrnar eru fengnar og vegirnir lagðir , sem eiga að renna á eftir brúnum . En það er óvíst og á engum fæti byggt , að ætla þessum sýslum að bera kostnaðinn af brúnum af eigin rammleik , því þeim er það ókleyft og þær komast aldrei á með því móti . Alþingi á að hlaupa hér undir bagga ; það hefir lykilinn að framförum þessara sýslna og þær eiga hátíðlega heimtingu á því , að lagt sé nægilegt fé til þessara fyrirtækja úr landssjóði . Þegar litið er á Alþingishúsið , Möðruvallaskólann , strandferðirnar , og á allt það fé , sem veitt hefir verið hingað og þangað , og hvergi sér stað , og það fé , sem enn er fyrir hendi , má sjá , að mikið má gjöra og er þegar búið að gjöra á stuttum tíma , og því virðist það eigi ósanngjörn krafa af sýslum þessum , að fá fé til þessa , þegar litið er á , hvað gjört hefir verið fyrir hinar sýslur landsins , og þegar litið er á hið fyrirliggjandi fé . Hin innlenda yfirstjórn landsins hefir verið málinu hlynnt og hin útlenda einnig , svo yfirstjórnin í heild sinni verður ekki ásökuð í því efni , nema ef vera skyldi fyrir það , að hún hefir eigi gjört málið að sínu eigin máli , því það hefði hún átt og það ætti hún að gjöra , því það riðið að líkindum þann baggamun , sem hingað til hefir verið á málinu . Það er því vonandi , að Alþingi og yfirstjórn landsins láti nú til sín taka í máli þessu , sem heilum sveitum og sýslum er nálega lífsspursmál . 1 ) Slíkt verður naumast sagt , er hún lætur aðra eins ¿ ¿ og Halldór K. taka út vegi . Ritstj.