Miðhálendi Íslands . Mynd : Samband Íslenskra Sveitarfélaga . Miðhálendi Íslands hefur að geyma ein stærstu óbyggðu víðerni Evrópu og magnaða náttúru sem fáa lætur ósnortna . Með þjóðgarði verða til einstök tækifæri til að vernda þessi verðmæti , tryggja aðgengi útivistarfólks og sjálfbæra nýtingu auðlinda , auk þess sem aðdráttarafl þjóðgarðs skapar nærliggjandi byggðum tækifæri til gjöfullar atvinnusköpunar og býr til opinber störf heima í héraði . Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að stofna skuli þjóðgarð á miðhálendi Íslands , en allt frá árinu 2016 hefur verið unnið að þróun þessarar hugmyndar á vegum stjórnvalda í nánu samstarfi við fjölmarga hagsmunaaðila . Hvaða svæði nær þjóðgarðurinn yfir ? Drög að lagafrumvarpi um Hálendisþjóðgarð voru sett í samráðsgátt stjórnvalda fyrir jól . Frumvarpið byggir á viðamikilli vinnu nefndar sem í sátu fulltrúar allra þingflokka á Alþingi , Sambands íslenskra sveitarfélaga , umhverfis - og auðlindaráðuneytis og forsætisráðuneytis . Nefndin lagði til að mörk þjóðgarðsins miðist við landsvæði sem eru í sameign þjóðarinnar – það er þjóðlendur og svæði sem þegar eru friðlýst innan miðhálendisins . Um 30% af flatarmáli Íslands yrði þannig innan þjóðgarðsins . Um helmingur þess landsvæðis er nú þegar friðlýstur . Hvaða tækifæri felast í stofnun Hálendisþjóðgarðs ? Hálendisþjóðgarður yrði stærsti þjóðgarður í Evrópu og einstakur á heimsvísu . Hann myndi vernda ein stærstu óbyggðu víðerni álfunnar og afar sérstæða náttúru . Hálendisþjóðgarður yrði stærsta framlag Íslands til náttúruverndar í heiminum fram til þessa . Hálendisþjóðgarður hefur ekki í för með sér að miðhálendinu verði lokað eins og stundum er haldið fram . Eitt af markmiðum þjóðgarðsins er einmitt að auðvelda almenningi að kynnast og njóta náttúru miðhálendisins , menningu þess og sögu . Gert er ráð fyrir að endurheimt raskaðra vistkerfa verði eitt af markmiðum þjóðgarðsins og að m.a. verði unnið að henni í samvinnu og samstarfi við félög og sjálfboðaliða á viðkomandi svæðum , ekki síst bændur sem víða hafa unnið gott starf við landgræðslu á hálendinu . Hefðbundnar nytjar verða áfram leyfðar innan þjóðgarðsins , svo sem búfjárbeit , fuglaveiði , hreindýraveiði og veiði í ám og vötnum . Gerð er krafa um sjálfbæra nýtingu þessara auðlinda . Með þjóðgörðum fjölgar opinberum störfum á landsbyggðinni , en þjóðgarðar hafa líka mikið aðdráttarafl og geta þannig skilað efnahagslegum ávinningi . Rannsókn Hagfræðistofnunar HÍ á efnahagslegum áhrifum friðlýstra svæða á Íslandi , sem unnin var árið 2018 og tók til tólf ólíkra svæða á landinu , leiddi í ljós að fyrir hverja 1 krónu sem ríkið leggur til friðlýstra svæða skila sér að meðaltali 23 krónur til baka . Friðlýstu svæðin sem rannsökuð voru sköpuðu margvísleg störf , svo sem við skipulagðar ferðir , gistingu , akstur og veitingaþjónustu . Hvernig verður stjórnfyrirkomulagi þjóðgarðsins háttað ? Stjórnskipulag þjóðgarðsins felur í sér að ríki , sveitarfélög og hagaðilar koma sameiginlega að stefnumótun og stjórnun þjóðgarðsins . Í áðurnefndum drögum að lagafrumvarpi er gengið út frá að stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins verði dreift . Meirihluti stjórnarmanna verði kjörnir fulltrúar þeirra sveitarfélaga sem ná inn á miðhálendið og í stjórninni verði einnig fulltrúar ríkis , ferðaþjónustu , umhverfisverndar - og útivistarsamtaka og Bændasamtaka Íslands . Gert er ráð fyrir að þjóðgarðinum verði skipt upp í sex rekstrarsvæði og svokölluð umdæmisráð fari með stefnumótun hvers svæðis . Fulltrúar sveitarfélaga verða í meirihluta í umdæmisráðum og aðkoma heimafólks að stjórnun þjóðgarðsins er því rík . Ný stofnun , Þjóðgarðastofnun , myndi sinna daglegum rekstri og þjónusta svæðin . Gert er ráð fyrir að stjórnun og umsýsla þjóðgarðsins verði ekki í Reykjavík heldur dreift um rekstrarsvæðin og að þar verði starfsstöðvum komið upp . Hvað með skipulagsábyrgð sveitarfélaganna ? Með Hálendisþjóðgarði verður hægt að ná utan um skipulag miðhálendisins í heild sinni . Sveitarfélög munu eftir sem áður gefa út leyfi á borð við framkvæmdaleyfi og byggingaleyfi innan þjóðgarðsins . Skipulagsáætlanir sveitarfélaga munu þó verða bundnar af því sem fram kemur í stjórnunar - og verndaráætlun þjóðgarðsins en sveitarfélögin taka ríkan þátt í að vinna þá áætlun með setu sinni í umdæmisráðum og stjórn þjóðgarðsins . Þar eru fulltrúar þeirra í meirihluta . Hvað með virkjanir ? Virkjanir hafa verið bitbein stjórnmálanna og samfélagslegrar umræðu í langan tíma . Með frumvarpsdrögum um Hálendisþjóðgarð er lagt til að þær leikreglur sem Alþingi setti með lögum um vernd og orkunýtingu landsvæða ( öðru nafni rammaáætlun ) verði virtar , en einnig tekið tillit þeirra leikreglna sem þjóðgarður skapar . Hægt verði að meta þær virkjunarhugmyndir inni á miðhálendinu sem þegar hafa komið fram og eru til skoðunar í núverandi rammaáætlun . Hvort af þeim virkjunum verður ræðst hins vegar af strangari kröfum en samkvæmt núgildandi löggjöf , enda svæðin innan þjóðgarðs . M.a. verði horft til þess hvort virkjunarhugmynd sé á röskuðu eða óröskuðu svæði . Nýjar virkjunarhugmyndir verði hins vegar ekki teknar til skoðunar og þannig dregin lína í sandinn við þriðja áfanga rammaáætlunar . Hvað gerist næst ? Í vor mun ég mæla fyrir frumvarpi á Alþingi um Hálendisþjóðgarð . Þessa dagana er ég að kynna frumvarpsdrögin í kringum landið . Ég vonast til að sjá sem flesta , heyra ólík sjónarmið og ræða þau tækifæri sem þjóðgarður getur skapað fyrir náttúruvernd , útivist og byggðaþróun . Nánari upplýsingar um fundina má nálgast á vef umhverfis - og auðlindaráðuneytisins , uar.is . Að lokum vil ég óska ykkur gleði og gæfu á árinu sem nú er að hefjast . Guðmundur Ingi Guðbrandsson , umhverfis - og auðlindaráðherra