Skilgreindar verða , í víðu samráði og með reglubundnu millibili , meiriháttar samfélagslegar áskoranir sem Ísland stendur frammi fyrir og unnið markvisst að því að takast á við þær . Ábyrgð : Vísinda - og tækniráð Nánari lýsing Lagt er til að unnið verði að því að skilgreina samfélagslegar áskoranir og að til þess verði nýttar aðferðir sem reynst hafa vel í nágrannaríkjum okkar , t.d. með því að efna til umræðna og samráðs um áherslur . Á grundvelli vinnunnar verði skilgreind 3 – 5 áherslusvið þar sem eflt verður þverfaglegt samstarf um rannsóknir og nýsköpun , með þátttöku háskóla , rannsóknarstofnana og fyrirtækja . Dæmi um slík áherslusvið frá nágrannaríkjum okkar eru hafið , loftslagsbreytingar , samfélagsþátttaka og lýðræði , umhverfisvænar borgir og ný tækni . Markmiðið er að efla forgangsröðun um fjárfestingu í rannsóknum og nýsköpun , m.a. í gegnum Markáætlun og Innviðasjóð , og samræma betur alþjóðlegt samstarf stjórnvalda um rannsóknir og nýsköpun á evrópskum og norrænum vettvangi . Að auki verður lögð áhersla á að efla stöðu íslenskrar tungu í tölvum og tækni ( sjá aðgerð 2 ) . Mikilvægur hluti aðgerðarinnar er að virkja almenning og hagsmunaaðila til samráðs um hvaða áskoranir Ísland stendur frammi fyrir á næstu áratugum og hvernig fjárfesta skuli í rannsóknum og nýsköpun til að efla möguleika samfélagsins til að takast á við þær . Kostir slíks samráðs felast í því að efla samfélagslega tengingu rannsóknarog nýsköpunarstarfs og að auka vitund almennings um hlutverk vísinda , tækni og nýsköpunar í samfélaginu . Vert er að hafa í huga að skilgreining á áherslum á sviði vísinda og nýsköpunar koma ekki í staðinn fyrir eða velta úr sessi opinni fjármögnun sem fyrst og fremst byggir á jafningjamati ( þ.e. án áherslna ) , eins og þeirri sem fer í gegnum Rannsóknasjóð . Þvert á móti er mikilvægt að slíkar fjármögnunarleiðir vinni saman til að efla rannsóknar - og nýsköpunarumhverfið . Gert er ráð fyrir að samfélagslegar áskoranir verði skilgreindar með reglubundnum hætti á þriggja til fimm ára fresti . Auglýst verður markáætlun til þriggja ára til að efla stöðu íslenskrar tungu í tölvum og tækni . Ábyrgð : Vísinda - og tækniráð í samstarfi við mennta - og menningarmálaráðuneyti . Nánari lýsing Mikilvægt er að hlúa að menningararfleið Íslendinga og möguleikum fólks til þátttöku í samfélagi þar sem tækni skipar stóran sess . Íslenska málsvæðið er lítið og því nauðsynlegt að huga að stöðu íslenskunnar í heimi tækninnar á tímum þegar samskipti við og í gegnum tæki og tölvur verða æ veigameiri þáttur daglegs lífs . Á síðustu árum hefur talmálsstýring tölva með svokölluðum talgervlum og talgreinum aukist og er líklegt að þróun á þessu sviði verði hröð á næstu árum . Það skiptir miklu máli fyrir þróun tungumálsins , málvitund vaxandi kynslóða og til að jafna aðgang fólks að tækni að tryggja að íslenska verði lifandi tungumál í samskiptum með atbeina tækni . Til þess að tryggja sess íslensks máls og samræma tækni tungumáli okkar þarf að fjárfesta í rannsóknum á máltöku og íslensku , tengslum tæknivæðingar og málsins , máltækni og tengdum viðfangsefnum . Nauðsynlegt er að vinna markvisst að þróun aðferða til að gera möguleg og auðveld samskipti við nýja tækni á íslensku , þ.m.t. að framtíðartækni „ skilji “ og „ tjái sig “ á íslensku . Í þessu samhengi er mikilvægt að huga að þáttum eins og áhrifum tækni á máltöku og málvitund barna , þróun námsefnis í íslensku og áhrifum tækni á tungumálið . Í aðgerðinni felst að hluti af áherslum Markáætlunar á sviði vísinda og tækni fyrir árin 2018 – 2021 verði tunga og tækni . Upplýsingar veitir Ásdís Jónsdóttir , sérfræðingur í forsætisráðuneytinu , [ email protected ] Staða í desember 2019 Ekki tókst að hefja vinnu við verkefnið á tímabili stefnunnar . Verkefnið mun halda áfram inn í næstu stefnu ráðsins 2020 - 2022 . Verkefnið Gerð verður áætlun um miðlun vísinda og tækni frá háskólum og rannsóknarstofnunum til almennings , allra skólastiga og stjórnvalda , og henni hrint í framkvæmd . Ábyrgð : Vísinda - og tækniráð Nánari lýsing Mikilvægt er að niðurstöður vísindastarfs og nýsköpunar séu nýttar til hagsbóta fyrir íslenskt samfélag og að sterkt vísindasamfélag sé hluti af framtíðarsýn íslenskra stjórnvalda . Miðlun rannsókna , tækni og nýsköpunar er því meginforsenda stuðnings við að efla þekkingarstarfsemi í háskólum og atvinnulífinu . Efla þarf fjölbreytta miðlun um vísindi og tækni ( t.d. í ritum , á vefsíðum , samfélagsmiðlum og í fjölmiðlum ) til að auka skilning á rannsóknum og nýsköpun og mikilvægi þeirra fyrir samfélagið , bæði meðal almennings og stefnumótandi aðila . Í aðgerðinni felst að Vísinda - og tækniráð , háskólar , rannsóknarstofnanir , ráðuneyti og fulltrúar vinni saman að gerð áætlunar um hvernig efla megi skilning á rannsóknarog nýsköpunarstarfi og tækniþróun í samfélaginu . Áætluninni fylgi tímasettar og kostnaðarmetnar aðgerðir sem hrint verði í framkvæmd á árunum 2018 – 2020 með víðtækri aðkomu stjórnvalda , háskóla , rannsóknarstofnana og fyrirtækja . Samkvæmt nýjustu tölum OECD er fjármögnun á hvern nemanda í íslenskum háskólum sambærileg því sem gerist að jafnaði hjá ríkjum OECD . Unnið er að því að skipa starfshóp og mun vinna hans tengjast aðgerð 5 . Verkefni Gæði og skilvirkni háskólastarfs verða aukin , meðal annars með því að efla fjármögnun með það að markmiði að hún nái meðaltali OECD árið 2020 og Norðurlanda árið 2025 . Ábyrgð : Mennta - og menningarmálaráðuneyti . Nánari lýsing Öflugir háskólar styðja við þekkingarstarfsemi víðs vegar í samfélaginu , mennta og þjálfa fagfólk til starfa , leggja rækt við menningu og lýðræðislega umræðu og stuðla að nýsköpun . Háskólar flytja enn fremur nýja þekkingu , tækni og aðferðir hingað til lands í gegnum erlent samstarf . Í aðgerðinni felst að áfram er stefnt að því að ná meðalfjármögnun OECD og síðar Norðurlanda á hvern háskólanema innan tiltekins tíma . Samhliða , og sem hluti af því átaki , mun starfshópur mennta - og menningarmálaráðuneytis og vísindanefndar Vísinda - og tækniráðs skoða háskólakerfið með það að markmiði að leggja fram tillögur til ráðherra um hvernig megi auka gæði háskólastarfs , hagkvæmni og skilvirkni . Tekið verður mið af þróun erlendis og af úttektum sem unnar hafa verið á kerfinu hér á landi undanfarin ár . Grænbók um fjárveitingar til háskóla liggur fyrir í drögum til birtingar í vefgátt stjórnarráðsins . Henni er ætlað að vera grundvöllur samráðs um breytingar á reglum nr. 646 / 1999 um fjárveitingar til háskóla ( reiknilíkan háskóla ) . Samráð mun fara fram á árinu 2020 . Verkefnið Reiknilíkan háskóla verður endurskoðað með það fyrir augum að styðja betur við gæði í háskólastarfi . Ábyrgð : mennta - og menningarmálaráðuneyti . Nánari lýsing Mikilvægur þáttur í að efla gæði háskólastarfs er að endurskoða reiknilíkan háskóla svo það megi styðja betur við gæði sambærileg þeim sem best gerast í nágrannalöndunum . Greina þarf hvort verðflokkar reiknilíkansins endurspegli raunverulegan kostnað við kennslu miðað við gæðakröfur sem gerðar eru við háskóla í þeim löndum sem við berum okkur saman við . Í núverandi fyrirkomulagi er hvati til að fjölga nemendum fremur en huga að gæðum . Ljóst er að kostnaður við kennslu er ekki línulega háður fjölda nemenda heldur fer hann eftir stærð námsbrautar , þörf á húsnæði og búnaði , þörf á fjölbreytni í námskeiðum , þörf á mannskap við kennslu , og fleiru . Núverandi 15 16 reiknilíkan skapar hvata fyrir háskólana til að fækka námskeiðum , einfalda þau og stækka , fremur en að auka gæði og fjölbreytni þeirrar menntunar sem nemendum stendur til boða . Nýtt reiknilíkan þarf að hvetja til þess að leggja áherslu á gæði náms fremur en hámarka fjölda nemenda með sem minnstum tilkostnaði . Í endurskoðuninni þarf að líta til þess hvernig efla megi starfs - og vettvangsnám , þar með talið fagháskólanám . Í aðgerðinni felst að starfshópur verður settur á laggirnar á árinu 2017 . Vegna þess hve verkefnið er viðamikið er gert ráð fyrir að innleiða þurfi breytingarnar í þrepum . Gert er ráð fyrir að breytingar verði að fullu innleiddar á fjárlögum 2022 . Vísinda - og tækniráð leggur mat á niðurstöður sérfræðingahóps um mannafla - og færnispár á íslenskum vinnumarkaði . Ábyrgð : Vísinda - og tækniráð Nánari lýsing Meirihluti Evrópuríkja greinir með reglubundnum hætti færni - og mannaflaþörf á vinnumarkaði . Þótt ómögulegt sé að spá með vissu um framtíðina er ljóst að mat á ólíkum sviðsmyndum gerir samfélaginu kleift að undirbúa og gera ráðstafanir með meiri vissu en ella . Örari tækniþróun og samfélagslegar breytingar gera það að verkum að ríki þurfa að vera betur undirbúin og meðvituð um ólíkar sviðsmyndir til að geta bætt lífskjör , aukið samkeppnishæfni og skapað tækifæri fyrir samfélag . Af þeim sökum er áríðandi að námsmenn , stofnanir , fyrirtæki og samfélagið hafi góðar upplýsingar tiltækar við stefnumótun og ákvörðunartöku , hvort sem er við námsval eða til uppbyggingar í menntakerfinu eða atvinnulífinu . Sérfræðingahópur sem starfar á vegum Velferðarráðuneytisins stefnir vinnur að nú úttekt á þeim færnispám sem gerðar eru í nágrannaríkjum og mun skila niðurstöðum fyrir lok árs 2017 . Vísinda - og tækniráð styður vinnuna og mun leggja mat á niðurstöður hópsins . Úttekt á skattalegu umhverfi rannsókna og nýsköpunar Upplýsingar veitir Katrín Anna Guðmundsdóttir , sérfræðingur í fjármála - og efnahagsráðuneytinu , [ email protected ] Staða í desember 2019 Fjármála - og efnahagsráðherra mun kynna lokaskýrslu á fundi Vísinda - og tækniráðs þann 5. desember 2019 . Verkefnið Gerð verði úttekt á skattalegu umhverfi rannsókna og nýsköpunar á Íslandi , mat lagt á áhrif nýlegra lagabreytinga og unnar tillögur um hvernig megi þróa umhverfið áfram í átt að því sem best þekkist í nágrannalöndunum . Ábyrgð : Fjármála - og efnahagsráðuneytið Nánari lýsing Umtalsverðar breytingar voru samþykktar í júní 2016 á ýmsum lögum til að styðja við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja og smærri fyrirtækja í vexti sem flestar tóku gildi 1. janúar 2017 . Það á því eftir að koma í ljós hvaða árangri þær skila . Í megindráttum var um þríþættar breytingar að ræða . Í fyrsta lagi var tekinn upp sérstakur skattafsláttur fyrir erlenda sérfræðinga , í öðru lagi skattafsláttur vegna fjárfestinga í hlutabréfum lítilla og meðalstórra fyrirtækja og í þriðja lagi voru fjárhæðarmörk í lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki vegna rannsóknar - og þróunarkostnaðar hækkuð verulega Eðlilegt er að meta árangur þessara breytinga þegar nokkur reynsla er fengin af framkvæmd þeirra og leggja fram tillögur til lagfæringa ef ástæða verður til þess . Skipaður verður starfshópur á vegum fjármála - og efnahagsráðuneytis með þátttöku atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytis , mennta - og menningarmálaráðuneytis og fulltrúum úr nefndum Vísinda - og tækniráðs . Markmið hópsins er að vinna úttekt á skattalegu umhverfi rannsókna og nýsköpunar hér á landi og meta áhrif þeirra laga sem innihalda ákvæði um sérstakan stuðning við nýsköpunarfyrirtæki . Hópurinn skal einnig kynna sér stöðu málaflokksins í nágrannaríkjum Íslands og ef þurfa þykir leggja fram tillögur að því hvernig efla megi umhverfið hér á landi . Vinna hefst haustið 2018 og niðurstöður verða birtar þegar álagning tekjuskatts lögaðila fyrir rekstrarárið 2017 liggur fyrir . Lagt verður mat á stuðningskerfi atvinnulífs og stofnanaumhverfi með það að markmiði að skoða hvernig auka megi árangur og bæta samkeppnishæfni atvinnulífsins svo hún verði í takt við það sem best þekkist í nágrannalöndunum . Ábyrgð : atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytið . Nánari lýsing Standa þarf vörð um starfsumhverfi fyrir frumkvöðla , sprotafyrirtæki og nýsköpunarstarf á Íslandi og efla samkeppnishæfni þess . Mikilvægt er að stuðningur við frumkvöðla og sprotafyrirtæki verði markviss og árangursríkur . Boðið er upp á slíka þjónustu hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands , Rannís , atvinnuþróunarfélögum og Íslandsstofu . Leggja þarf áherslu á markvissari samvinnu þeirra stofnana og sjóða sem sinna stuðningi við frumkvöðla og nýsköpun . Samræma þarf þessa starfsemi og huga að aukinni skilvirkni . Einfalda þarf starfsumhverfi fyrir frumkvöðla og fyrirtæki sem stunda nýsköpun , bæta þarf aðgengi framúrskarandi nýsköpunarfyrirtækja að erlendum mörkuðum og styðja þau við alþjóðlega sókn . Bæta þarf íslenskt stoðkerfi frumkvöðla og nýsköpunar á grundvelli samanburðar við starfsumhverfi á Norðurlöndunum . Í aðgerðinni felst að stofnaður verður starfshópur á vegum atvinnuvega - og nýsköpunarráðuneytis , með þátttöku mennta - og menningarmálaráðuneytis , innanríkisráðuneytis og Vísinda - og tækniráðs , sem leiði úttekt á stuðningsumhverfi frumkvöðla og sprotafyrirtækja og leggi fram tillögur að umbótum . Upplýsingar veitir Ásdís Jónsdóttir , sérfræðingur hjá forsætisráðuneytinu , [ email protected ] Staða í desember 2019 Mennta - og menningarmálaráðuneyti hefur lokið undirbúningi vegvísis . Í honum fólst : gerð skýrslu um feril vegvísis , kortlagning á rannsóknarinnviðum á Íslandi , breyting á lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir nr. 3 / 2003 ( sérstök stjórn Innviðasjóðs ) og lög um samtök um evrópska rannsóknarinnviði ( ERIC ) nr. 66 / 2019 . Stjórn Innviðasjóðs sem skipuð var í september 2019 hefur tekið við framkvæmd verkefnisins og vinnur nú að því að vegvísir verði birtur á árinu 2020 . Unninn verður vegvísir um rannsóknarinnviði og alþjóðleg þátttaka í innviðum efld . Ábyrgð : stjórn Innviðasjóðs ( áður mennta - og menningarmálaráðuneytið ) . Nánari lýsing Í apríl 2017 gaf mennta - og menningarmálaráðuneytið út skýrsluna Uppbygging rannsóknarinnviða á Íslandi til framtíðar og er skýrslan afrakstur starfshóps á vegum Vísinda - og tækniráðs . Í henni er meðal annars gerð tillaga um að unnin verði stefna um rannsóknarinnviði og gerður vegvísir á grundvelli hennar . Ísland er eitt fárra landa Evrópu sem ekki hefur enn unnið slíkan vegvísi . Vegvísi má lýsa sem stefnumótandi áætlun um uppbyggingu rannsóknarinnviða sem unninn er í nánu samstarfi stjórnvalda og vísindasamfélagsins í því skyni að efla stefnumótun og bæta ákvarðanatöku um slíka innviði . Vegvísir um yrði því til þess að efla að markvissa ákvarðanatöku byggða á góðum upplýsingum , til að efla samstarf um innviði og nýta fé með skilvirkum hætti . Í aðgerðinni felst að mennta - og menningarmálaráðuneyti myndi starfshóp sem vinnur að undirbúningi á gerð vegvísis um rannsóknarinnviði hér á landi . Í skýrslunni sem vísað er til hér að ofan , má finna tillögur að ferli vegvísis . Þar er gert ráð fyrir að staða rannsóknarinnviða í landi verði kortlögð og að auglýst verði eftir tillögum að rannsóknarinnviðum frá vísindasamfélaginu . Að því loknu leggi stjórn Innviðasjóðs fram tillögu að forgangsröðun sem byggði bæði á almennum , fyrirframgefnum viðmiðum og stefnu stjórnvalda . Enn fremur er bent á að huga verði að því hvernig má auka þátttöku Íslands í alþjóðlegum rannsóknarinnviðum . Unnin verður stefna um opinn aðgang að gögnum . Ábyrgð : mennta - og menningarmálaráðuneytið . Nánari lýsing Á síðustu árum hefur gagnamagn sem verður til við rannsóknir aukist til muna . Á mörgum sviðum hefur markviss nýting gagna og tenging gagnasafna orðið mikilvæg uppspretta nýrrar þekkingar og nýsköpunar . Dæmi um þetta eru loftslagsfræði þar sem þekking á breytingum á náttúrunni byggir fyrst og fremst á gögnum sem verða til við reglubundnar mælingar yfir mjög langan tíma . Aukinn skilningur er á verðmæti 21 22 gagnasafna og tímaraða , bæði til að auka þekkingu og gæði þekkingar á náttúru , heilsu og samfélagi og einnig til að búa til nýjar vörur og þjónustu . Til að bregðast við þessari þróun hafa stjórnvöld í nágrannaríkjum Íslands í auknum mæli beint sjónum sínum að því hvernig megi tryggja að gögn sem safnað er fyrir opinbert fé nýtist samfélaginu til fulls . Því sjónarmiði að gagnasöfn séu almannagæði hefur vaxið fiskur um hrygg og í kjölfarið einnig ákalli eftir því að stjórnvöld tryggi opinn aðgang að þeim eftir því kostur er . Nýlega kom út á vegum NordForsk skýrsla þar sem fjallað er um stöðu opins aðgangs að gögnum á öllum Norðurlöndunum . 6 Í skýrslunni er bent á Norðurlöndin séu mislangt á veg komin í umræðu um opinn aðgang og innleiðingu á stefnu um hann . Líta má til Finnlands þar sem góður árangur hefur náðst á stuttum tíma . Í aðgerðinni felst að mennta - og menningarmálaráðuneyti móti starfshóp sem leggi fram tillögu að stefnu um opinn aðgang að rannsóknargögnum hér á landi .