Þorsteinn Másson hjá Arnarlaxi tók saman eftirfarandi hugleiðingu um þau tækifæri sem felast í sjókvíeldi á Íslandi . Ef við skoðum stöðuna eins og hún er í dag sjáum við að þó svo íslenskt laxeldi sé rétt að fara af stað er það strax farið að skila umtalsverðum tekjum inn í þjóðarbúið . Árið 2017 var framleiðslan um 10.000 tonn sem skilaði rúmlega 8 milljörðum í útflutningstekjur . Búið er ráðast í miklar fjárfestingar bæði fyrir austan og vestan vegna fyrirhugaðra uppbyggingar og öll stóru laxeldisfélögin komin af stað með framleiðslu . Laxeldi er tímafrekur bransi en það tekur ca 3 ár frá því að hrogn eru tekin í seiðastöð þangað til laxinn er tilbúin til afheftingar . Það er margt sem getur komið upp á eins og fyrirtækin hafa fengið að reyna en það má alltaf búast við ákveðnum vaxtaverkjum í byrjun en aðstæður til laxeldis í sjókvíum eru mjög góðar og horfurnar eru góðar . Ef við gefum okkur að framleiðslan verði komin í 70 þúsund tonn árið 2022 sem er það sem Hafrannsóknarstofnun segir að sé óhætt samkvæmt áhættumati breytist myndin allt verulega . Miðað við það er laxinn orðin ein mikilvægasta útflutningsgrein okkar þegar litið er til sjávarútvegs og miðað við verðin í dag gæti þessi framleiðsla skilað okkur skilað ca 50 milljörðum á ári . Og ef hægt væri að koma til móts við áhættumat Hafrannsóknarstofnunar með mótvægisaðgerðum væri hægt að framleiða hér yfir 100 þúsund tonn á árið . Hvar stöndum við í samanburði við aðrar laxeldisþjóðir ? Eins og sést á glærunni erum við samt afskaplega lítill fiskur í stórri tjörn . Við erum að framleiða rétt um 10.000 tonn sem er bara brot af þeim 2.3 milljónum tonna sem framleidd eru í heiminum af laxi og jafnvel þegar við erum komin í 70 - 100 þúsund tonna framleiðslu hér á Íslandi verðum við frekar smá í samanburði við stærstu framleiðsluþjóðir . Því þessar þjóðir , Noregur , Skotland og Færeyjar stefna líka allar á vöxt og aukna framleiðslu . Skotar stefna á að tvöfalda sína framleiðslu á komandi árum , Norðmenn ætla í 3 - 4 milljónir tonna fyrir árið 2050 og Færeyingar stefna á framleiðsluaukningu á næstu árum . Þannig að við Íslendingar munum alltaf vera að keppa við stóra framleiðendur sem hafa góðan aðgang að mörkuðum og geta komið laxinum á markað með minni tilkostnaði . Og hvað gera laxabændur þá ? Tækifærin okkar Þá komum við að spurningunni „ Hvernig ætlum við að staðsetja okkur á markaði “ Við vitum að við getum varla keppt á stærðar-hagkvæmis-grundvelli en þess má geta að stærsta laxeldisfyrirtæki í heimi , Marine Harvest framleiðir 380 þúsund tonn á ári , eitt fyrirtæki sem framleiðir það er margfalt það magn sem heimilt er að framleiða á öllu Íslandi . Við vitum að hér eru greidd góð laun , flutningur til og frá landinu er kostnaðarsamur og hér þarf að fylgja ströngum reglum þannig að við munum eiga erfitt með að keppa á lágmarksverðum . Þá verðum við sannfæra okkar viðskiptavini um að það sé þess virði að borga sanngjarn verð fyrir laxinn okkar en á hvaða forsendum ? Ætlum við að sannfæra viðskiptavini um að Arnarlax sé með bestu gæðin ? Ætlum við að segja að Austfirskur lax sé sá besti eða að vestfirskur lax sé framleiddur á umhverfisvænan hátt ? Eða getur verið að tækifærin okkar liggi í íslenskum upprunna með stuðningi aljóðlegra vottana . Ég mundi veðja á að eitthvað svoleiðis væri sennilega heppilegasta leiðin . Það er að segja unnið verði að því að íslenskur lax verði markaðsettur þannig að kaupendur séu tilbúnir að greiða hærra verð . Og þar geta laxa-bændur sótt í reynslu og þekkingu sem hefur orðið til í Íslandsstofu og í sjávarútvegsgeiranum sem opnar á tækifæri til að taka höndum saman , laxin og hvítfiskurinn og halda á að byggja á hreinleika , gæðum og gegnsæi . Hvað getur laxinn gert fyrir þorskinn ? Nú gæti einhver spurt . Hvað græðir hefðbundin sjávarútvegur á því að vinna með laxeldisfyrirtækjum . Til að svara því er hægt að líta til Noregs . Norskur laxeldisiðnaður hefur unnið þrekvirki þegar kemur að opnun markaða og kynningu á laxi . Sem dæmi má nefna að árið 1985 þekkist varla eldislax í Japan og var nánast óþekktur í sushigerð . En Norðmenn ákváðu að kynna lax og annað norskt sjávarfang í Japan , mættu á svæðið með meistarakokka , gæða hráefni og til að gera langa sögu stutta er lax eitt algengasta hráefni í sushi ( fyrir utan hrísgrjón ) En það var ekki bara Japan sem féll fyrir laxinum en þessi vinna skilaði sér í aukini sölu og vitund í löndunum í kring . Eitt af því sem gerði þessa sigurför mögulega var að norðmenn og fleiri laxaframleiðendur voru sniðug og flink þegar kom að vöruþróun . Og ef við hugsum aðeins um það þá eru til dæmis Öll betri morgunverðahlaðborð eru með reyktan lax á boðstólnum , Grafin lax er vinsæll forréttur um víða veröld og hægt er að fá laxasteik , laxaborgara , sushi , sashimi og aðra laxarétti í aðalrétt um allan heim . Þessi vinna Norðmanna hefur skilað sér í því að lax er einn þekktasti og eftirsóttasti fiskur í heimi . Ég má til með að segja ykkur frá því að kollegar mínir voru í Kína fyrir stuttu að kynna Íslenskan lax og það sem kom þeim að óvart var að þekktu nánast allir lax . En það voru margir sem höfðu aldrei heyrt um þorsk . Þannig að við íslendingar getum nýtt vitund og eftirspurn eftir laxinum til að koma okkar frábæra hvítfisk , sérstaklega þorskinum inn á nýja og jafnvel betur borgandi markaði . Við gætum styrkt stöðu okkar með því að bjóða viðskiptavinum upp á Ísland sem one-stop-shop . Þá er ég að meina að kaupendur gætu fengið hvítan og bleikan fisk , lax og þorsk hjá sama birgja , með þar sem okkar viðskiptavinir geta keypt hvítan og bleikan fisk af sama aðilanum með sama uppruna og á sömu forsendum . Og þær forsendur gætu verið hreinleiki , gæði og gegnsæi . Eitthvað sem við vitum að eru okkar styrkleikar . Hvað þarf til svo að þetta verði að veruleika ? Ef við horfum aftur til Noregs þá sjáum við að á síðustu árum hafa stóru laxeldisfyrirtækin verið að kaupa hvítfiskframleiðendur og nýta laxa-leiðina til að koma hvítfiskinum áfram . Eins og áður hefur komin fram hafa laxa-fyrirtækin verið dugleg í vöruþróun og komið afurðum sínum nær neytandanum og stækkað neytendahópinn . Hugsanlega er verið að horfa til þess sama með hvítfiskinn . Nú er ég ekki að segja að laxeldisfyrirtækin eigi að kaupa sjávarútvegsfyrirtæki eða öfugt heldur frekar að við tökum höndum saman , eldisfyrirtækin og hvefbundin sjávarútveur í að auka virði íslensk sjávarfangs á grunvelli uppruna . En fyrst þurfum við laxa-bændur að koma okkur saman um að kynna laxinn okkar sem íslenskan lax . Svo þurfum við að taka höndum saman með útgerðinni og stjórnvöldum og kynna fiskinn okkar , hvíta og bleika sem íslenska hágæða sjávarafurð . En það þarf líka að styrkja regluverk í kringum íslenskt laxeldi , skapa samkeppnishæft rekstarumhverfi og Stjórnvöld þurfa þannig að koma fram með skýra framtíðarsýn og stuðning þegar kemur að uppbyggingu á fiskeldi . En styrkleikar okkar liggja líka í öflugum tæknifyrirtækjum , Marel , Skagin 3X og fleiri fyrirtækjum sem byggst hafa upp í kringum sjávarútveginn og nýtast laxeldisbransanum . Þeir liggja í skapandi fólki , nýsköpun og þekkingu sem hefur skilað okkur miklum gæðum og snjöllum lausum . Og þegar allt þetta er tekið saman liggur ljóst fyrir að okkar helsti styrkleiki felst í því að við Íslendingar eigum góða sögu að segja þegar kemur að sjálfbærri og skynsamlegri nýtingu auðlinda okkar .