Helstu vandamál eftir aðgerð eru endurtekin kviðslit og langvarandi verkir en með notkun neta og betri aðgerðartækni hefur tíðni endurtekinna kviðslita lækkað umtalsvert . Í þessari yfirlitsgrein er fjallað um tíðni , orsakir og meðferð nárakviðslita með áherslu á nýjungar í skurðmeðferð . Barst til blaðsins 2. apríl 2019 , samþykkt til birtingar 13. ágúst 2019 . Nárahaular ( groin hernia ) eru algengust kviðslita og valda útbungun á nárasvæði en geta auk þess valdið verkjum og jafnvel garnastíflu . Greinin byggir á nýjustu heimildum , þar á meðal nýlegum íslenskum rannsóknum . Kviðslit er útbungun á lífhimnu , lífhimnufitu eða kviðarholslíffæri í gegnum meðfædd eða áunnin göt á kviðveggnum . Algengustu kviðslitin eru nárahaular , naflakviðslit og kviðslit í öri . 14 Hliðlæg nárakviðslit eru algengust hjá börnum og körlum upp að þrítugu en eftir sextugt eru miðlæg kviðslit algengari . 18 Einnig eru einstaklingar sem skortir hvata sem krosstengja kollagen og auka þannig styrk þess í aukinni hættu á að fá hliðlæg nárakviðslit . 17 Nánustu ættingar sjúklinga sem greinst hafa með kviðslit eru einnig í aukinni áhættu á að fá kviðslit sem bendir til að erfðagalli sé að hluta til orsakavaldur . Nýleg rannsókn sýndi að stökkbreytingar í fjórum genum , sem hafa með kollagensamsetningu og -niðurbrot að gera , voru algengari í sýnum frá sjúklingum með nárakviðslit . Oftast hverfur fyrirferðin þegar sjúklingurinn leggst á bakið þar sem innihaldið í haulnum rennur aftur inn í kviðarholið . 24 Þegar það gerist ekki er talað um innklemmdan nárahaul og er það sjaldnast brátt ástand en getur þó valdið garnastíflu . Þá eru einkennin hviðukenndir kviðverkir , þaninn kviður , ógleði , uppköst og hægðatregða . Við það eykst þrýstingurinn í görninni sem aftur veldur skerðingu á slagæðablóðflæði til líffærisins og hættu á drepi . Líkur á kreppuhaul eru taldar vera á bilinu 0,3 - 2,8% á ári fyrir nárakviðslit en er allt að 45% á ári fyrir læriskviðslit 2 og er dánarhlutfall sjúklinga með kreppuhaul allt að 30% . Hjá körlum er farið með fingur upp í gegnum pung að ytri hringnum ( mynd 2 ) . 24 Jafnframt er þreifað eftir eymslum í eistum og fyrirferðum . Ómskoðun krefst þjálfunar og er næmið á bilinu 29 - 86% og sértækni 90 - 96% . Við kviðslit sést skuggaefni renna út í kviðslitið á hefðbundinni röntgenmynd af kvið . 32 Þetta er bæði næm og sértæk rannsókn ( 91% og 83% ) en þar sem gat getur komið á garnir er aðeins gripið til hennar þegar aðrar rannsóknir hafa verið reyndar . 30 Mismunagreiningar eru sýndar í töflu II og má skipta þeim gróflega í þrennt : i ) fyrirferð í nára , ii ) fyrirferð í pung og iii ) verk á nárasvæði án fyrirferðar . Endaþarmsskoðun er því mikilvæg hjá karlkyns sjúklingum til að útiloka blöðruhálskirtilsbólgu en hjá konum geta bólgur í eggjaleiðurum og framfall á legi valdið verkjum á nárasvæði . 24 Stoðkerfistengdir kvillar eru einnig algengar ástæður verkja án fyrirferðar hjá báðum kynjum , sérstaklega sinabólga í vöðvum grindarbotns og mjaðmasvæðis . Þetta þykir hins vegar ekki jafn góð meðferð og skurðaðgerð og fyrirbyggir síður kreppuhaul . 37 Hjá ungum og hraustum karlmönnum með einkennalaus nárakviðslit hafa áhrif þess að bíða með aðgerð verið rannsökuð 38,39 og niðurstöðurnar sýna að árlega þurftu 20% þeirra sem fóru ekki í aðgerð að gangast undir aðgerð vegna einkenna 39 og eftir tæplega 8 ár höfðu 72% þeirra gengist undir aðgerð . Sjúklingum með kreppuhaul eru yfirleitt gefin verkjastillandi og róandi lyf og síðan er reynt að ýta innihaldi haulsins aftur inn í kviðarholið . Tegundir aðgerða á síðustu öld voru margar en vandamálið var há tíðni endurtekinna kviðslita í flestum rannsóknum eða frá 7 og upp í 27% . Hluti þessara breytinga fólst í aukinni skráningu og gæðaeftirliti sem síðar varð Sænski nárakviðslitsgagnagrunnurinn ( Svenska bråckregistret 5 ) . Við Lichtenstein-aðgerð er gerður láréttur náraskurður niður að sinafelli external oblique vöðvans ( sjá mynd 3A ) og það opnað í gegnum ytri hring náragangsins . Sekkurinn er fjarlægður og stórt nælonnet saumað við nárabandið með samfelldum saumi frá lífbeininu miðlægt í átt að mjaðmakambinum hliðlægt . Ekki er mælt með því að festa netið nema við stór kviðslit eða kviðslit beggja vegna . 46 Í töflu III er yfirlit yfir helstu skurðaðgerðir sem beitt er við nárakviðsliti í dag og hverjir kostir þeirra og gallar eru . Við endurtekið kviðslit er mælt með að nota aðra aðferð en við fyrstu aðgerðina , það er holsjáraðgerð ef fyrri aðgerð var gerð opin og öfugt . 5 Einnig má gera aðgerðirnar í mænudeyfingu með góðum árangri . 47 Eftir aðgerðina er mælst til þess að sjúklingar forðist áreynslu og lyfti ekki þungu í tvær til þrjár vikur eftir aðgerð . Oft nægir að gefa sýklalyf til að uppræta sýkinguna en ef um dýpri sýkingu er að ræða getur þurft að opna skurðsárið og jafnvel skilja það eftir opið . Þetta á sérstaklega við þegar net sýkjast en þá getur þurft margra vikna meðferð með sýklalyfjum í æð en sjaldgæft er að fjarlægja þurfi netið . 5 , 12,52 Árangur mismunandi netaðgerða er frekar áþekkur en fjöldi slembirannsókna hefur sýnt fram á svipaða tíðni endurtekinna kviðslita eftir Lichtenstein - og TEP-aðgerð ( sjá töflu V ) , eða í kringum 1,2 - 2,4% . 54 Eftir enduraðgerðir er tíðni langvinnra verkja enn hærri . Dofi á aðgerðarsvæði er vel þekktur eftir opnar aðgerðir en þarfnast yfirleitt ekki sérstakrar meðferðar . Langvarandi verkir eða brennandi tilfinning benda hins vegar til taugahvotar vegna áverka eða klemmu á taug . Þannig er hægt að fylgja eftir árangri aðgerðanna og tryggja betur gæði meðferðarinnar . 5,43 Sambærilegir og enn stærri gagnagrunnar á meginlandi Evrópu eru Herniamed og European Registry of Abdominal Wall Hernias ( EuraHS ) . Lokaorð Nárakviðslit eru algeng vandamál og mikilvægt að rétt sé staðið að greiningu og meðferð . Flestum með einkennagefandi nárakviðslit ber að ráðleggja skurðaðgerð og þá sérstaklega konum með læriskviðslit og öldruðum þar sem þessir hópar eru í aukinni hættu á að fá alvarlega fylgikvilla eins og kreppuhaul og garnastíflu .