Karl Andersen sérfræðingur í hjartalækningum hefur tekið þátt í mörgum klínískum lyfjarann-sóknum og þekkir rannsóknarumhverfið mjög vel . Karl segir það rétt að upp hafi komið álitamál varðandi tryggingar sjúklinga í lyfjarannsóknum á Landspítala . „ Á tímabili var krafa vísinda-siðanefndar að spítalinn skyldi kaupa ábyrgðar-tryggingu vegna klínískra rannsókna hjá viður-kenndu tryggingafélagi . Útgangspunkturinn var sá að þátttakendur í vísindarannsókn ættu ekki að þurfa að leita réttar síns með lögfræðiaðstoð ef um meintilvik væri að ræða . Spítalinn ber hins vegar fulla ábyrgð á þeim sjúklingum sem til hans leita og hefur alltaf gert það án þess að kaupa tryggingar . Aðilar voru þó fyllilega sammála um að vernda réttarstöðu sjúklinganna . Þetta mál leystist farsællega með samráði Landspítala , ráðuneytis og vísindasiðanefndar og mér vitan-lega hefur þetta ekki verið þröskuldur í vegi lyfjarannsókna enda hafa verið gerðar fjölmargar klínískar lyfjarannsóknir með góðum árangri innan Landspítala . “ Karl segir að lyfjafyrirtækin hafi verið mjög mismunandi virk á sviði klínískra lyfjarannsókna á Íslandi . „ Flest lyfjafyrirtækin eru í raun aðeins útibú frá stærri skrifstofum í nágrannalöndunum . Það er misjafnt hvað þessar erlendu skrifstofur hafa mikinn áhuga á að setja upp rannsóknar-setur á Íslandi . Því fylgir aukinn kostnaður vegna ferðalaga hingað til lands , sendingar rannsóknargagna og fleira . Það sem við bjóðum á móti er vel þjálfað starfsfólk , hágæða vinna þannig að lítið er um lausa enda , gagnasöfnun gengur hratt fyrir sig og almennt er hér jákvætt rannsóknarumhverfi . Það hefur skapast mikil þekking á framkvæmd klínískra lyfarannsókna , bæði innan Landspítala og hjá einkafyrirtækjum eins og Læknasetrinu og Encode og þessi fyrirtæki skila vinnu á heimsmælikvarða . Við höfum þannig getið okkur gott orð erlendis og þannig náð að tryggja áframhaldandi samstarf . Nokkur lyfjafyrirtæki hafa verið mjög virk í lyfjarannsóknum þó að nokkuð hafi dregið úr fjölda þeirra á undanförnum árum . Ég vil þó alls ekki taka undir að klínískar lyfjarannsóknir séu liðin tíð hérlendis og nefni því til stuðnings að á næsta ári er að fara af stað stór rannsókn á hjartabilun sem mun standa í þrjú til fjögur ár . “ Karl nefnir fleiri atriði sem hafa áhrif á áhuga lyfjafyrirtækjanna á lyfjarannsóknum og fjárhagslegt svigrúm þeirra hérlendis . „ Gengissveiflur hafa augljóslega áhrif á það hvort það verði hagkvæmt fyrir erlend lyfjafyrirtæki að leita hingað um rannsóknarsamstarf . Í núverandi árferði ætti það að teljast hagstætt og við teljum að í þessu felist ákveðin sóknarfæri . Tekjur sem fást af samstarfi við lyfjafyrirtæki geta til dæmis nýst til að fjármagna rannsóknarsjóði spítalans og stuðla þannig að fjármögnun sjálfstæðra rannsóknarverkefna . “ Samskipti lækna og lyfjafyrirtækja virðast vera eilífðarmál og snúast um siðferði , peninga og vísindalegt sjálfstæði . „ Samskipti lyfjafyrirtækja og lækna eru vandmeðfarin ; þau eru undir sífelldri smásjá og um þau gilda strangar siðareglur . Þetta á reyndar ekki eingöngu við lyfjafyrirtækin heldur einnig framleiðendur alls kyns lækningatækja . Læknar þurfa að gæta sín í þessum samskiptum og vita hvar hætturnar liggja . Lyfjafyrirtækin eru leiðandi í því að þróa ný lyf og nýjar með-ferðarleiðir við fjölmörgum sjúkdómum . Að baki þessum rannsóknum liggur oft áratuga vinna . Lyfjafyrirtækin leita til lækna um að framkvæma klínískar rannsóknir á lyfjunum en það er forsenda þess að þau fáist samþykkt af lyfjastofnun og markaðssett . Það er ekkert launungarmál hvers vegna lyfjafyrirtækin vilja framkvæma þessar rannsóknir . Það er til að geta selt lyfin og á endanum hagnast á því . En á móti má segja að án þessara rannsókna hefðu orðið litlar framfarir í meðferð margra sjúkdóma sem við teljum sjálfsagt að meðferð sé til við í dag . Ég nefni sem dæmi blóðþynningarlyf við kransæðastíflu , þunglyndislyf og sýklalyf . Þetta eru framfarir sem hafa leitt til bættra lífsgæða og dregið úr dánartíðni í sumum tilfellum . Rannsóknirnar eru því forsenda framfara og þess vegna hagsmunamál bæði lækna , lyfjafyrirtækja og almennings . Við læknarnir gegnum hins vegar lykilhlutverki bæði gagnvart lyfjaframleiðendunum en ekki síður gagnvart skjólstæðingum okkar , sjúklingunum . Okkur ber skylda til að sjá til þess að rannsóknarspurningarnar séu þess eðlis að þær dragi ekki taum lyfjafyrirtækisins . Við verðum að tryggja að fagleg sjónarmið séu framar markaðssjónarmiðum og að það sé tryggt að neikvæðar niðurstöður af rannsóknum verði birtar ekki síður en þær jákvæðu . Við verðum að gæta þess að sjálfstæði okkar og fagmennska séu ávallt hafin yfir allan vafa . Þessu hefur verið lýst sem dansi okkar læknanna við broddgölt . Að geta stigið réttu sporin án þess að stinga okkur . Af þessu ástæðum vilja sumir læknar ekki undir neinum kringumstæðum eiga nein samskipti við lyfjafyrirtæki . Ég tel hins vegar að ávinningurinn af góðu samstarfi við lyfjafyrirtæki sé margfaldur og í rauninni er engin ástæða til að ætla annað en þau geti verið með eðlilegum hætti og í samræmi við allar gildandi reglur . Það skiptir verulegu máli hvernig staðið er að greiðslum fyrir rannsóknarvinnu og mikilvægt að læknirinn sé ekki fjárhagslega háður tekjum af lyfjafyrirtækinu . Þetta er yfirleitt gert með samstarfssamningi milli lyfjafyrirtækisins og vinnuveitanda lækn-isins , sjúkrahúss eða heilsugæslu , þar sem greiðslur ganga til vinnuveitandans , og hann veitir lækninum síðan svigrúm til að vinna að rannsókninni í vinnutíma . Afgangur ef einhver verður rennur til rannsóknarsjóðs til að fjármagna eigin rannsóknir læknis eða viðhaldsmenntunar hans . “ Aðspurður um hvers virði það sé fyrir íslenska lækna að taka þátt í klínískum lyfjarannsóknum segir Karl svarið ótvírætt . „ Stórar fjölþjóðlegar rannsóknir eru yfirleitt leiddar af fremstu vís-indamönnum heims í viðkomandi grein . Það er mikill ávinningur fyrir okkur íslensku læknana að taka þátt í slíku samstarfi . Þannig komumst við í tæri við nýjustu framfarir í hverri grein og þetta hefur mikið gildi í símenntun lækna . Um leið skapast persónuleg kynni og samskipti við einstaklinga sem njóta alþjóðlegrar viðurkenningar erlendis . Slík tengslamyndun hefur oft komið íslenskum sjúklingum til góða við úrlausn klínískra vandamála . Hér uppi á Íslandi er alltaf hætta á því að einangrast faglega og mikilvægt að grípa tækifærin sem bjóðast til að viðhalda tengslunum út í heim þar sem flestir íslenskir læknar hafa fengið sérfræðimenntun sína . “ „ Ég vil alls ekki taka undir að klínískar lyfjarannsóknir séu liðin tíð hérlendis og nefni því til stuðnings að á næsta ári er að fara af stað stór rannsókn á hjartabilun sem mun standa í 3 - 4 ár , ” segir Karl Andersen hjartalæknir .