Stundum hitti ég fólk á förnum vegi eða á samkomum , sem stöðvar mig og spyr " manstu eftir mér , þú varst einu sinni heimilislæknirinn okkar ? " . Að vísu gerist þetta æ sjaldnar en mér dettur í hug hversu mörgum heilsugæslulæknum á heilsugæslustöðvum fólk muni muna eftir , að 30 - 40 árum liðnum sem lækninum sínum . Framanaf árunum sem ég starfaði sem sérfræðingur og líka á næturvöktum , vissi fólk nánast alltaf hver var heimilislæknir þess , en á síðari árunum gerðist það æ algengara að það vissi ekki hver hann var . Ég veit ekki hver þróunin hefur verið á allra síðustu árum , en hef á tilfinningunni að færri og færri hafi hugmynd um , hver heimilislæknir þeirra sé þó flestir rati á næstu heilsugæslustöð . Þegar ég kom heim frá sérfræðinámi og réðst sem aðstoðalæknir á handlækningadeild Landspítalans , var mér gert það ljóst að ég gæti ekki lifað og brauðfætt fjölskylduna af föstu laununum sem þá voru í boði fyrir aðstoðalækna . Lausnin var að taka að sér heimilispraxís og svo vildi til að þá losnaði praxís Kristbjörns heitins Tryggvasonar sem var að verða yfirlæknir á nýstofnaðri barnadeild Landspítalans og bað hann mig að annast praxísinn , sem var allmikill . Þetta þýddi að full stofa af sjúklingum beið mín að loknum starfsdegi á spítalanum og ég verð að játa að tilhugsunin um hvað þar biði mín var á stundum kvíðablandin . Þetta fólk varð að afgreiða og að því loknu biðu vitjanirnar og þeim varð að ljúka . Að fresta einhverju til morguns þýddi aðeins að meira var að gera þann daginn . En smátt og smátt kynntist ég skjólstæðingum mínum , ekki aðeins persónunum heldur einnig persónulegum aðstæðum þeirra , gleði og sorgum . Það gerði starfið að sumu leyti léttara en í annan stað líka erfiðara , vegna þess að kynnin sköpuðu bæði samúð og andúð . Það gat verið erfitt að veita hlutlausa þjónustu . Líklega stóðst bókhaldið ekki nútímakröfur en það var spjaldskrá á stofunni og kompa í töskunni en taskan var stöðutákn heimilislæknisins í þann tíð . Skráning upplýsinga var í lágmarki enda var tölvan ekki komin en spjaldskráin gekk í arf til þess sem tók við praxísnum . Viðkvæmar persónuupplýsingar voru trúnaðarmál milli sjúklingsins og læknisins og sjaldnast skráðar , einkum ef þær tengdust sambandi sjúklingsins við nánustu ættingja eða ástvini . Grundvöllur sambandsins milli heimilislæknisins og sjúklinga hans var gagnkvæmt traust , meðal annars vegna persónulegra kynna . Jafnvel börnin þekktu heimilislækninn og treystu honum betur en einhverjum aðvífandi , þó sá bæri líka læknisheiti . Hvað hefur breyst eða hefur eitthvað breyst ? Á sambandið milli læknis og sjúklings hefur lagst ofurþungi skráningar á upplýsingum . Frjálsi og sjálfstæði heimilislæknirinn sem gat valið það sem hann skráði er að hverfa . Læknir sem ræður sig í þjónustu hins opinbera heilbrigðiskerfis ræður ekki hvaða upplýsingar hann skráir um sjúklinginn og hverju hann kýs að sleppa . Sjúklingurinn getur heldur ekki treyst því að upplýsingar sem hann vill halda milli sín og læknisins verði ekki afhentar þriðja aðila án vitundar hans . Því verður hollara bæði fyrir lækninn og sjúklinginn að halda sig í hæfilegri fjarlægð hvor frá öðrum , stóri bróðir er alls staðar á varðbergi . Því er nú leynt og ljóst reynt að útrýma sjálfstætt starfandi heimilislæknum . Stóri bróðir hefur ekki sömu tök á þeim og þeim sem starfa á stofnunum hins opinbera . Sjúklingaupplýsingar , jafnvel hinar allra viðkvæmustu og persónulegustu eru orðnar að verslunarvöru og samkvæmt lögmálum markaðarins , sem verða æ máttugri innan heilbrigðiskerfisins , má ekki rýra gildi vörunnar með því að hengja sig í úreltar siðareglur . En það er fleira sem hefur sem hefur breytt ímynd heimilislæknisins . Fyrr á árum var það nánast bundið skyldu að sinna sjúklingum samdægurs . Þarmeð var ekki sagt að lækning , nema bráðalækning , væri samdægursverkefni . Alloft var nauðsynlegt að láta sjúklingana koma aftur til að átta sig betur á vanda þeirra en biðlistamenning eins og hún tíðkast nú á heilsugæslustöðvum var ekki við hæfi . Svo voru það vitjanirnar . Um það hefur lengi verið deilt hvort vitjanir lækna á heimili sjúklinga þjóni einhverjum tilgangi og virðist sem hjúkrunarfræðingar frá heilsugæslustöðvum sinni sjúkravitjunum í vaxandi mæli . Þetta hefur eflaust sína kosti . Það er hægara fyrir lækni , sem er störfum hlaðinn við að skrá upplýsingar að sleppa við þessa skyldu en um leið tapast sá þáttur í samskiptum að kynnast á vettvangi sjúklingsins og það fannst mér oft býsna lærdómsríkt , þó erfitt kunni að vera að færa þann lærdóm í gagnagrunn . Þekking ein og sér , hversu víðtæk sem hún er , getur því aðeins orðið grundvöllur visku að reynsla fylgi með og í engri grein læknisfræði eins og heimilislækningum hefur reynsla af samskiptum við sjúklinga og þekking á umhverfi þeirra jafn mikla þýðingu bæði fyrir lækninn og sjúklinginn . Læknisfræðin stendur nú á krossgötum . Rannsóknarstörf ásamt skráningarskyldu verða æ fyrirferðarmeiri þættir í í fræðslu og starfi lækna og þar eru heimilislæknar ekki undantekning . Upplýsingaskráning fyrir opinbera aðila og tryggingafélög tekur meira og meira af tíma læknisins , en að sama skapi minnkar tíminn sem hann hefur til að sinna andlegum og líkamlegum þörfum sjúklinga sinna . Vera má að þetta sé það sem koma skal , en sé það raunin , er þá ekki kominn tími til að huga að því hvort á að smyrja eða stoppa upp síðasta heimilislækninn til að geyma hann í væntanlegu læknisfræðiminjasafni ?