30 LESBOK StOBÖUNBLABSENS Tómasarríma Páls á Hjálmssöðum . P & ll á Hjálmsstöðum , eins og hann er jafnan nefndur , er fædd - ur 12. febr . 1873 á Hjálmsstöðum í Laugardal . Voru foreldrar nans Guðmundur Pálsson og Gróa Jó ) is - dóttir . Hefir Páll dvalið allan sínn aJd - itr á HjálmsstÖðum , fyrst með for - eldrum sínum , en síðar bóndi þar . Páll á Hjálmsstöðum . Hann lærði ekkert í æsku utan hinn vanalega lærdóm undir ferm - ingu ; ólst upp við þröngan kost , var að upplagi mjög bókhneigður , en hefir löngum haft lítinn tíma til lesturs . Hann liefir frá því á unga aldri látið fjúka í kviðling - um við og við , en ekkert gefið sig ao öðru leyti við kveðskap , sem hann hafði þó allmikla tilhneig - ingu 61 . Þó verða stökur hans ekki lijeraðsfleygar fyr en um og eftir aldamót . En þá fer svo , er smellnar stökur fljúga um sveitir , að ferill þeirra er rakinn heim til „ skáldsins á Hjálmsstöðum , " enda hefir Páll á Hjálmsstöðum um ald - arfjorðung staSið fremstur þeirra Sunnlendinga , er lagt hafa rækt við hina gömlu og góðkunnu íþrótt alþýðunnar : hagmælskuna . Ekki er það fyr en á síðustu árum að Páll hefir haldið vísum sínum saman og fram að 1910 mun hann ekkert hafa skrifað af því , sem hann orti . Það hefir jafnan verið siður hans að yrkja af munni fram ; var hvorttveggja að hann orti jafnan við st'arf sitt og þá ekki tími til að festa vís - urnar á blað , enda leit hann svo á lengi vel , að vísnagerð þessi væri áheyrendum „ til hugarhægðar " en sjálfum honum „ hvorki til lofs nje frægðar . " En eftir 1910 verður breyting á þessu . Þá urðu aðrir til þess að rita niður alt sem þá varð grafið upp af kveðskap hans og kom þá að góðu haldi frábært minni Páls , því að fjölda rímna - fiokka um óskyld efni þuldi hann upp úr sjer , sem aldrei höfðu kom - ist á blað . En ekki var laust við að Páli þætti þetta undarlegt í fyrstu og óþarft að vera að skjal - festa slíkt , sem vanalega hafði ver - ið kveðið til stundargamans í kátra drenpja hóp , ýmist í rjettum , kaupstað eða lestaferðum , á meðan Bakkus hvatti til dáða og ekki þraut á veigaglösunum . Þó fór svo að Páli varð ljúft að hrista íir pokahorninu og kom þá margt i leitirnar , en eflaust hefir annað eins glatast og gleymst . Lítið hefir sjest eftir Pál á prenti , þó hefir Morgnnblaðið hirt sumar stókur hans . En hitt er al - kunnugt , að stökur hans og j'msir rímnaflokkar hafa nú á síðustu árum flogið víða , og eiga ýmsir margt af slíku í handritum . Eitt af því , sem Páll hefir látið einna fyrst frá sjer fara og alþýða hefir tekið mestu ástfóstri við , er Tóma « arríma sú , er hjer birtist . Enda má hún að ýmsu leyti merki - leg heita . Hún er brot úr menn - ingarsögu ( þjóðarinnar um það leyti , sem gamlir og góðir siðir verða að víkja fyrir öðrum nýjum , sem mentunin og framfarabrutlið telja betri og hagkvæmari . Tómasar ríma . Kveðin veturinn 1907 . Skamdegis við skertan dag skemta blaðaskræður ; um Tómas skal því byrja brag , Brattholti , sem ræður . Bygð hans stendur fjörðum fjær f jalls með brekkum hærri , í Árnesþingi enginn bær er kaupstöðum fjærri . Voru fróni finnast á fegri Varla st'aðír " ; Þar rjeð Gullfoss gígju slá gegnum aldaraðir . Iðu skrúðið löður ljóst lífgar gljúfra tómin , fossins hvassa bylgju brjóst , brimar þrumu hljóminn . Fyrir glófext fossins tröll fram , sem kraftur þvingar , liafa boðið handarmjöll honum Englendingar . En ei sig kærði um gullið grand , greitt af þeirra lúkum , vildi heldur verja land valds og maurapúkum - Um iitbúnað og áhöld hans jeg vil nokkuð skHfa : þessa góða merkismanns mætti saga lifa . Hans eru fákar tíu og tveir , tamdir vel , óstaðir ; ársins tíðir allar þeir eru selspikaðir . Degi hverjum ekki er í kaupstað að slóra ; en þegar að heimanferð í fer ferð hann gerir stóra . Taglhársbeisli ei slakt nje sleipt slöngvar klár á veginn , járnmjel hart í högld er greypt haglega báðum megin . í klökkum hreindýrshornið er , hvar í byrðin togar . Skriðufells úr skógi hjer skornir flestir bogar . Er á hverjum hraustum jór — hef jeg það í minni — melreiðingur mikill og stór magnaður af skinni . Hver er sylgja úr horni hörð , hvergi er líkist glingri ; oddabrugðin idlargjörð ofin á sjálfs hans fingri . Hans eru tæki traust í ferð , af tryggu efni skorin : öll eru reipi af ólum gerð , elt og lýsisborin . Geymir vörur vatnsheldur , yelunnian bg þveginn