30 UMRÆÐAN MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. JÚNÍ 2011 Bók mín Rosabaugur yfir Íslandi hefur hlotið góðar viðtökur og er uppseld hjá útgefanda . Við undirbúning 2. prentunar sá ég mér til leiðinda fáeinar villur , einkum stafa - eða frágangsvillur . Verst þótti mér að við lokafrágang bókarinnar , við heimildavinnu um dóm hæstaréttar 5. júní 2008 , urðu mér á þau leiðu mistök að segja Jón Ásgeir Jóhannesson sakfelldan fyrir fjárdrátt . Með því vakti alls ekki fyrir mér að gera á hlut hans og bið ég hann afsökunar á mistök - unum . Jón Ásgeir hlaut dóm sam - kvæmt 15. ákærulið fyrir meiri háttar bókhaldsbrot samkvæmt 2. mgr. 262 gr. almennra hegning - arlaga en var sýknaður að öðru leyti af ákæruliðum 2 til 17 . Hann hlaut engan dóm samkvæmt 19. ákærulið eins og skilja má af texta mínum á bls. 368 . Þetta leiðrétti ég hér með og mun einnig gera í 2. prentun bókar minnar sem vænt - anleg er á markað innan skamms . Ég þakka lesendum áhuga þeirra á bókinni og góð orð um hana . Bið ég þá velvirðingar á þeim villum sem hér eru nefndar . Björn Bjarnason Rosabaugur Höfundur er fyrrverandi ráðherra . ? Í umræðu um svo - kallað ? læknadóp ? hefur borið á for - dómum gagnvart fíkn og orð eins og ? fíkill ? notað á niðurlægjandi hátt . Hafa ber í huga að fíkn á oftast rætur sínar að rekja til þess að fólki líður illa og hefur ekki í önnur hús að venda en lyf ( lögleg eða ólögleg ) til að gera lífið bærilegt . Að tala sig frá breytingu Kenningin um að allir sem eru í neyslu séu í ? afneitun ? stenst ekki nánari skoðun . Margir vilja þó ekki viðurkenna fíknina út á við fyrr en allt er komið í þrot , vegna þess að fólk óttast ? fíklastimpilinn ? . Ef þú vilt fá einhvern til að tala af ein - lægni um neyslu og fíkn , er hlut - drægni og fordæming eitthvað sem ber að forðast . Þú tekur ef til vill eftir einhverju sem bendir til fíkn - ar hjá vini þínum , sjúklingi , maka eða barni . En ef þú byrjar á að segja að hann / hún eigi við vanda - mál að stríða , tekurðu afstöðu með ? hér er vandamál sem þarf að breyta ? - hlið málsins . Þú kallar á ? þetta er sko ekkert vandamál ? - andstöðu frá þeim sem þú talar við . Því meira sem þú rökstyður þína hlið málsins þeim mun meira ver hinn aðilinn hina hliðina . Þetta er kunnuglegt handrit . Fólk sem sett er í þessa stöðu getur bókstaflega talað sig frá því að breytast . Stimpilgildran Sumir trúa því að það sé mjög mikilvægt fyrir þann fíkna að við - urkenna og sætta sig við greiningu ráðgjafans ( ? þú ert alkóhólisti , ?? þú ert í afneitun , ?? þú ert fíkill , ? o.s.frv. ) . Af því að svona stimplar hafa neikvæða merkingu ætti það ekki að koma neinum á óvart að fólk með sæmilega sjálfsvirðingu streitist á móti . Engar rannsóknir benda til þess að það geri nokkurt gagn fyrir fólk að sætta sig við stimpil eins og ? alkóhólisti ? . Það er oft undirliggjandi ? valdabarátta ? í svona stimpladeilum þar sem ráð - gjafi leitast við að sýna vald sitt og sérfræðilega þekkingu . Hjá fjöl - skyldumeðlimum getur stimpill leitt til fordómafullra samskipta . Fyrir suma , gæti jafnvel bara lítil tilvísun í ? vandamál þitt með ?? leitt til óþægilegrar tilfinningar um það að vera kominn í gildru . Sama gildir um samskipti lækna og við - skiptavina þeirra . Stimpill er hlut - drægni , sem kemur í veg fyrir já - kvæða samræðu . Það er vel hægt að skoða vandamál í kjölinn án þess að fólk fái á sig stimpla sem geta kallað fram óþarfa átök . Auð - vitað má fólk stimpla sig ef það vill . Til dæmis segja ? ég er alkó - hólisti ? . Reynslan hef - ur sýnt að slíkir stimplar hjálpa mörg - um séu þeir notaðir í réttu samhengi á réttu augnabliki , af réttum aðila . Það er sem sagt mikilvægt að stimpillinn komi frá þeim stimplaða á því augnabliki þegar hann / hún vill stimpla sig , en honum sé ekki troðið upp á fólk . Forðist ásakanir Í langflestum tilvikum er fólk meðvitað um hvaða áhrif neysla hefur á umhverfi þess enda koma slíkar áhyggjur mjög fljótlega fram í opnum og fordómalausum viðræðum við fólk sem er fíkið . Þá er hægt að skoða þær áhyggjur og virkja þær sem jákvætt afl til breytinga . Hins vegar er afar eðlilegt að fólk fari í vörn ef það er lamið í hausinn með ásökunum eins og t.d. : ? Þú gerir þér væntanlega grein fyrir því að þessi drykkja þín er á góðri leið með að eyði - leggja börnin þín ?? Í þeim til - vikum fer fólk í vörn og fer að telja sjálfu sér og andmæland - anum trú um að þetta sé nú alger vitleysa . Í stað þess að vera afl til jákvæðra breytinga verður þetta hemill á breytingar og í versta falli afl sem ýtir viðkomandi í öf - uga átt . Ferlið afneitun ? botn ? bati er lærð hegðun , ekki með - fædd . Jákvæð samræða Ég vil hvetja til jákvæðra sam - ræðna með það að markmiði að bjóða fólki hjálp til að ná tökum á lífinu áður en allt er komið í óefni ? áður en botninum er náð . Þú þvingar ekki hjálp upp á fólk sem er að glíma við fíkn . Faglegt sam - tal , þar sem borin er full virðing fyrir skoðunum og vilja þess sem talað er við , leiðir þó oftar en ekki til þess að fólk sem er háð efnum sem skaða það til lengdar , vill reyna að draga úr notkun þeirra . Öll berum við endanlega ábyrgð á eigin lífi og hver og einn veit best á hverju augnabliki lífsins hvaða hjálp hann / hún vill taka á móti . Jákvæð tilboð um stuðning eru sú leið sem ber að fara og þá á að forðast forræðishyggju , stimpla og fordóma . ? Fíklar ? eru líka fólk Eftir Ásgeir R. Helgason Ásgeir R. Helgason » Ef þú vilt fá einhvern til að tala af einlægni um neyslu og fíkn , er hlutdrægni og fordæm - ing eitthvað sem ber að forðast . Höfundur er dósent í sálfræði og lýðheilsufræði . Í söluferð til Hvíta - Rússlands hitti ég fyr - ir tilviljun ítalskan rauðvínsbónda , sem átti ásamt bræðrum sínum 200 hektara vínekrur á Norður - Ítalíu . Vínin hans eru afrakstur vínræktar forfeðra hans í marga ættliði og nú upp - skera bræðurnir það sem til var sáð um aldir . Rauðvínin eru meðal þeirra bestu á Ítalíu , margverðlaunuð og seld á allt að 460 evrur flaskan , jafnvirði 76.000 króna , á veitinga - húsum í New York . En verðmætin eru ekki bara í sjálfu víninu því bóndinn taldi að vínekrurnar væru í flokki verðmætustu svæða á Ítal - íu , enda gáfu þær ekki bara af sér góð rauðvín heldur tryggðu fyr - irtæki þeirra bræðra líka góða af - komu . Það var stoltur Ítali sem opnaði rauðvínsflösku af bestu sort , hellti í glasið mitt og útlistaði gæði víns - ins , sem vissulega var gott . Því miður hafði ég hvorki reynslu né þekkingu til að dæma vínið í sam - anburði við aðrar rauðvínsteg - undir . Í spjalli yfir vínglasi barst tal að Afríkuríkinu Simbabve , áður Ródesíu , þar sem Mugabe ræður nú ríkjum . Ítalinn sagði að Sim - babve og stór hluti Afríku væri án vafa gjöfulasta og verðmætasta landsvæði heims . Þar mætti rækta allt á milli himins og jarðar og í hans huga væri þar eitt mesta gnægtaborð jarðarinnar . En því miður væri skipulag atvinnuvega og traust á stjórnarfari með þeim hætti að þjóðir Afríku brauðfæddu sig varla og stærstur hluti íbúa lifði við hungurmörk eða undir þeim . Gott dæmi má taka af því þegar Mugabe þjóðnýtti jarðir hvítra bænda í Simbabve fyrir um áratug og færði í hendur stuðningsmanna sinna til áframhaldandi búrekst - urs . Þorvaldur Gylfason , prófessor við HÍ og stjórnlagaþingmaður , lýsti þjóðnýtingu Mugabe á bú - jörðum í grein fyrir nokkrum ár - um og taldi að af þessu mætti draga lærdóm um hvernig fara myndi fyrir íslenskum útgerðarmönnum þegar nýtingarrétt - urinn yrði af þeim tekinn og færður þjóðinni til að upp - skera og njóta hinnar svokölluðu auðlinda - rentu ! Þjóðnýting og upp - stokkun í simbab - veskum landbúnaði hefur kallað algert hrun yfir atvinnu - greinina með skelfi - legum afleiðingum fyrir þjóðina alla . Vissulega er enn stundaður landbúnaður í Simbabve en með litlum árangri . Afrakstur búanna lélegur og afkoma bænda afar slæm . Simbabve var áður eitt af matarforðabúrum Afríku en brauðfæðir sig varla lengur . Ítalski rauðvínsbóndinn sagði að nú byði Mugabe hinum brott - hröktu bændum að snúa heim gegn því að fá afnotarétt jarða sinna til 20 ára . Enn sem komið væri hefðu engir þegið boðið , enda væru 20 ár alltof stuttur tími til að byggja bújarðirnar upp aftur upp og svo treysti enginn stjórnvöldum landsins . Simbabve er ekki bara frjósamt ræktarland . Þar eru líka víðlendar óbyggðir með hjarðir hjarta , antílópa , fíla og aðrar dýra - tegundir sem við höfum einungis séð í sjónvarpi . Ítalski rauðvínsbóndinn hafði ? keypt ? 30.000 hektara af óbyggð - arlandi fyrir ekki neitt , eins og hann orðaði það . Samtals höfðu Ítalinn og grannar hans girt af og friðað fyrir dýr merkurinnar og byggt upp hjarðir villidýra á um 250.000 hekturum óbyggðs lands á um áratug . Viðkoma dýranna hefði verið með ólíkindum og nú reikuðu þar um stórar hjarðir dýra sem Vesturlandabúar greiddu stórfé fyrir að koma og skoða eða veiða undir leiðsögn . Hófleg veiði væri líka mikilvæg , enda dýrastofnarnir stórir og þyldu slíkt vel . ? Af hverju hirða stjórnvöld ekki veiðilendurnar ?? spurði ég og fékk svarið : ? Þetta er eina uppspretta erlendra tekna og þeir þora ekki að hrifsa hana til sín , ekki enn . Um leið og stjórnvöld innleiða afr - ískt skipulagsleysi vita þau að ferða - og veiðimennirnir hverfa samstundis . Við bókum þessa ? eign okkar ? á núlli , enda ? keypt - um ? við hana fyrir lítið en þarna eru fólgin gríðarleg verðmæti í frekari uppbyggingu ef hirt verður um líkt og vínræktina okkar á Ítalíu fyrr og síðar . Þannig mætti skapa bæði okkur og Simbabve miklar tekjur . En við búumst við að einn góðan veðurdag muni Mu - gabe eða arftakar hans hirða af okkur löndin , bótalaust . Við tökum allt sem við getum út úr landinu og skiljum ekkert eftir . Við höld - um meira að segja að á landsvæð - inu okkar séu verðmætar námur en þorum ekki að rannsaka málið því við vitum að um leið og við finnum verðmæti þarna verður allt af okkur hirt . Þetta er sorglegt en staðreynd , ? sagði ítalski bóndinn sem þekkir sögu kynslóðanna við að þróa framleiðslu verðmætra vína . Ég játa að þrátt fyrir að vera hreifur af ítölsku gæðavíni lagði ég ekki í að útskýra fyrir Ítal - anum hvað væri að gerast á Ís - landi með hugmyndum um rík - isvæðingu sjávarútvegsins með tilheyrandi afleiðingum fyrir land og þjóð . Lesandi góður , getur þú ímynd - að þér upplitið á þeim ítalska ef ég hefði reynt að kynna honum hina íslensku fyrningarleið upp á ítalska vísu ? Nýtingarréttur vín - ræktenda af þeim tekinn og boð - inn upp á 5 , 10 eða 20 ára fresti . Án vafa hefði Ítalinn tekið af mér flöskuna í hvelli , enda talið líkleg - ast að skemmt vín væri sennileg - asta skýringin á fjarstæðutali við - mælanda síns af Íslandi . Ítalskt rauðvín , afrískt helsi og íslensk fyrning Eftir Sigurgeir B. Kristgeirsson » Þjóðnýting og uppstokkun í simbabveskum land - búnaði hefur kallað algert hrun yfir atvinnu - greinina með skelfi - legum afleiðingum fyrir þjóðina alla . Sigurgeir B. Kristgeirsson Höfundur er framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar hf. í Vestmannaeyjum Illa ígrunduð gjald - eyrisstefna Seðla - banka Íslands , ógn - vænleg staða Íbúðalánasjóðs , sífellt versnandi staða krón - unnar með tilheyr - andi eignaupptöku og hækkun verðtryggðra lána ásamt auknu at - vinnuleysi getur á skömmum tíma keyrt ríkissjóð og stóran hóp húseigenda í þrot . Svikin loforð stjórnmála - manna um afnám verðtryggingar og glórulaus eignaupptaka gætu leitt til þess að Íbúðalánasjóður gæti eignast þúsundir íbúða og ljóst er að ríkissjóður stendur ekki undir slíku fargi . Stór hluti þjóð - arinnar mun ? og er að tapa eign - arhlut sínum í eigin húsnæði og stendur uppi slyppur og snauður . Eins og staðan er í dag á Íbúða - lánasjóður 1.900 eignir sem marg - ar hafa verið sviknar út úr lands - mönnum með vafasömum útreikningum geng - istryggðra lána og vægast sagt vafasamri túlkun á dómi Hæsta - réttar , skuldurum í óhag . Forsætisráðherra sem hvatti til afnáms verðtryggingar hefur ekki staðið við stóru orðin og mallar eigna - upptakan áfram í skjóli stjórnvalda . Eru menn í ríkisstjórn Ís - lands kolblindir eða sjá þeir ekki að alltaf fjölgar lán - um sem ekki er borgað af og leggjast þessar skuldir með aukn - um þunga á ríkissjóð sem á end - anum getur ekki staðið við skuld - bindingar sínar . Gjaldeyrisstefna Seðlabankans er svo sér-kapítuli í öllum þessum darraðardansi og hvarflar að manni að stjórnendur þar á bæ átti sig ekki á þeirri stöðu sem ríkissjóður er kominn í . Ef ekkert verður að gert í þessum málum blasir hugsanlega við ann - að hrun sem mun leggja íslensku þjóðina á fjórar fætur með ævar - andi vantrú á Alþingi , stjórn - málamenn og æðstu stofnanir þjóðfélagsins , þar með taldir dóm - stólar . Það er ámælisvert að innláns - stofnanir þurfi að margreikna úr - skurð Hæstaréttar til að fá niður - stöðu sem er alltaf innlánsstofnun og bönkum í hag en skuldurum í óhag . Þarna ber Hagsmuna - samtökum heimilanna að grípa í taumana svo rækilega verði tekið eftir . Veruleikafirrtir fiðlusnill - ingar í fjármálaráðuneytinu eiga að stunda tónsmíðar . Skattlagn - ingu sem þessir nótnastaglarar hafa keppst við að troða upp á landann verður svarað með sam - drætti í neyslu og útkoman verður minni skattar í ríkissjóð . Skatta - hagfræði sem þessi er dæmd til að mistakast . Eina leiðin út úr ógöng - unum er að stoppa atvinnuleysið og einbeita sér að því að fjölga störfum , þessu verða stjórnvöld að gera sér grein fyrir . Er annað hrun innan seilingar ? Eftir Sigurjón Gunnarsson Sigurjón Gunnarsson » Vangaveltur og ábendingar um að annað hrun geti verið innan seilingar ef rík - isstjórnin breytir ekki um stefnu og áherslur . Höfundur er matreiðslumeistari .