Löggjafarvald - ráðuneyti - enn um vítamín Mikið er um að vera á alþingi um þessar mundir eins og jafnan þegar dregur að jólum . Skipulag þingstarfa er meira og betra en áður , og nú er tekinn frá tími , sem eingöngu er varið til nefndastarfa , en á fundum nefndanna og á vegum þeirra er mesta starfið unnið á alþingi . Umræðurnar í þingsalnum , sem fara fram fyrir opnum tjöldum , eru aðeins toppurinn á ísjakanum , ef þannig má að orði komast . Í vikunni tók ég þátt í fundi með mönnum , sem líta á alþingi úr fjarlægð , og þar kom fram það mat , ef menn litu til löggjafarvaldsins annars vegar og framkvæmdavaldsins hins vegar , virtist sem svo , að alþingi hefði greinilega undirtökin og forystu . Minntist ég þess þá , sem var almennt viðhorf , þegar ég stundaði laganám á sjöunda áratugnum , að alþingi væri ekki annað en afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdavaldið , úr stjórnarráðinu kæmu menn með einskonar fyrirmæli til alþingis , og þar sætu þægir þjónar valdsins og greiddu atkvæði eins og embættismannavaldið vildi . Sagðist ég þess vegna undrandi á að heyra þetta mat nú á tímum , að alþingi hefði meira en náð sínum hlut og hefði í raun undirtökin . Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar , að alþingi og stjórnarráðið ættu að beita sér fyrir fræðilegri úttekt á sögu og þróun þingræðis á Íslandi til að leggja mat á samskipti þings og framkvæmdavalds . Næsta ár kemur út saga kristni á Íslandi og hefur alþingi staðið að baki þess mikla starfs , sem þar hefur verið unnið . Þá er verið að leggja drög að því , að saga Stjórnarráðs Íslands frá 1964 til 2004 verði rituð , það er frá þeim tíma , sem fjallað er um í hinu mikla riti Agnars Kl. Jónssonar . Er stefnt að því , að þessi saga verði skrifuð fyrir 100 ára afmæli stjórnarráðsins í febrúar árið 2004 . Með hliðsjón af mörgu , sem slegið er fram um starfshætti innan stjórnarráðsins og samskipti framkvæmdavalds og alþingis , er brýn þörf á því að fyrir liggi sem gleggstar upplýsingar um þetta efni . Skrýtið er til dæmis , ef menn telja það af hinu illa , að hugmyndir að löggjöf eða tillögur um efni hennar , komi frá mönnum utan stjórnarráðsins , eða þingmenn fái sérfróða menn til að aðstoða sig við gerð frumvarpa og tillagna . Störf stjórnmálamanna snúast einmitt um að bregðast við hugmyndum , hlusta á þá , sem hafa eitthvað nýtt fram að færa og finna leiðir til að koma því í framkvæmd , ef opinber afskipti eru nauðsynleg . Í þjóðfélagi , þar sem slík samskipti þróast og dafna , eru meiri líkur á að nýir hlutir gerist , en þar sem menn sitja og bíða eftir að alráðum stjórnarherrum detti eitthvað nýtt í hug . Vilji menn kynna sér slík þjóðfélög eiga þeir að líta til Stalíns , Hitlers , Maós og Kastrós nú á tímum . Þessir einræðisherrar setja þá einfaldlega í fangelsi , sem hreyfa nýjum hugmyndum , falli þær ekki að þeirra eigin skoðunum . Á þeim fáu árum , sem ég hef setið á alþingi , hefur jafnt og þétt verið búið betur að þingmönnum í því skyni að auðvelda þeim að fjalla um flókin viðfangsefni . Val í þingnefndir er með þeim hætti , að í sumum þeirra hafa sömu menn setið í mörg kjörtímabil og þess vegna aflað sér mikillar þekkingar á viðkomandi málaflokki . Þingmenn eru því hvorki eins háðir ráðgjöf embættismanna úr stjórnarrráðinu og ella væri né eru þeir jafnháðir slíkri ráðgjöf og áður , því að starfslið alþingis stundar sjálfstæða upplýsingasöfnun og mat fyrir nefndirnar . Engar sérstakar reglur gilda um það , hvernig unnið er að smíði lagafrumvarpa á vegum ráðherra eða ráðuneyta . Hafa menn frjálsar hendur í því efni . Stundum eru skipaðar nefndir , sem vinna að því að semja frumvarp um ákveðið efni . Stundum eru það embættismenn , sem semja frumvörp . Stundum fær ráðherra eða ráðuneyti mann utan ráðuneytisins til að semja frumvarp . Hef ég valið allar þessar leiðir sem menntamálaráðherra og hafa þær hver um sig skilað góðum árangri . Sé unnið að frumvarpi , sem snertir hagsmuni margra , hef ég til dæmis valið þann kost að láta semja það innan ráðuneytisins eða með aðstoð manna utan þess og síðan kynnt hinn fullbúna texta fyrir þeim , sem málið snertir mest . Gefið þeim færi á að gera athugasemdir og síðan gjarnan efnt til fundar , þar sem farið er yfir málið lið fyrir lið . Slík yfirferð er einungis fyrsta nálaraugað , sem frumvörp fara um , áður en þau verða að lögum . Menntamálaráðuneytið er eitt mannflesta ráðuneytið og þar búa margir yfir mikilli þekkingu á þeim málaflokkum , sem um er að ræða . Undanfarin ár hafa starfsmenn ráðuneytisins sýnt frumkvæði , sem hefur orðið öðrum fyrirmynd . Ráðuneytið var fyrst til að móta eigin stefnu um nýtingu upplýsingatækninnar á starfssviði sínu . Menntamálaráðuneytið var í fararbroddi , þegar unnið var að því að koma málaskránni svonefndu í gagnið , það er tölvuvæddri skjalaskráningu og eftirliti með gangi og afgreiðslu . Er mikill áhugi á þróunarstarfi á þessu sviði innan ráðuneytisins . Góð rækt hefur verið lögð við heimasíðu ráðuneytisins og þar er unnt að finna meira af upplýsingum en almennt sést á slíkum síðum íslenskra ráðuneyta , vefslóðin er www.mrn.stjr.is . Ráðuneytið hefur rutt brautina í gerð samninga við stofnanir á starfssviði sínu um nýtingu opinberra fjármuna , svonefnda árangursstjórnunarsamninga . Þá hefur öllu íslenska skólakerfinu verið búinn nýr starfsrammi á undanförnum árum og gífurlegt þróunarstarf verið unnið undir forystu ráðuneytisins . Hver sá , sem kynnir sér starf ráðuneytisins , hlýtur að komast að þeirri niðurstöðu , að þar taki starfsmenn á málum af miklum metnaði . Í síðasta pistli mínum hér á vefsíðunni sagði ég stuttlega frá samskiptum mínum við Lyfjaeftirlit ríkisins vegna óska um að fá að kaupa hér á landi vítamínið VM - 75 frá bandaríska fyrirtækinu Solgar . Þessi frásögn varð tilefni frétta í tveimur dagblöðum Degi og DV , sem birtust báðar fimmtudaginn 9. desember . Þar er rætt við Guðrúnu S. Eyjólfsdóttur , forstöðumann Lyfjaerftirlits ríkisins , sem lýsir undrun sinni yfir því , að ég skuli hafa hreyft þessu máli hér á síðunni , sérstaklega vegna þess , að hún og samstarfsmenn hennar hafi verið svo barnalegir að halda , að þeir hefðu gefið mér endanlegt svar í bréfi , sem þeir sendu mér 26. maí 1998 . Ég myndi spyrja þá frekar , ef mér þætti svarið ófullnægjandi . Nauðsynlegt er vegna þessara umræðna að bæta við fyrri frásögn , því að málinu lauk ekki 26. maí 1998 . Eftir að bréfið frá 26. maí barst mér , en þar sagðist Lyfjaerftirlitið aldrei hafa fengið þetta vítamín til skoðunar , beitti ég mér fyrir því , að nákvæm lýsing á efninu var send til eftirlitsins með bréfi dags. 3. júní 1998 . Síðan fékk ég afrit af svari til þess , sem efnið sendi , er svarbréfið dagsett 10. júlí 1998 , en þar segir , að vegna anna sé ekki unnt að gefa endanlegt svar fyrr en í ágúst 1998 , það er þetta svar , sem ég hef hins vegar aldrei séð . Þess vegna gat ég þess í pistli mínum , að ég teldi málinu ekki lokið . Ég hef sem sé verið í góðri trú um að Lyfjaeftirlit ríkisins væri enn að athuga , hvort ég mætti kaupa þetta vítamín hér á landi . Í bréfinu frá 10. júlí 1998 koma fram vangaveltur um , að það kunni að vera hættulegt að selja þetta efni hér vegna þess , að það sé of mikið af B-vítamíni í því og er þá tekið mið af ráðleggingum Manneldisráðs um B-vítamín magn og styrkleika . Ég hef ekki forsendur til að blanda mér í deilur um hæfilegan skammt af B-vítamíni og viðurkenni , að líklega fer ég ekki alltaf eftir því , sem Manneldisráð telur skynsamlegast . Mál þetta hefur borið á góma í samtölum mínum við fólk , eftir að fjölmiðlar fóru að segja frá þessum pistli mínum . Hef ég heyrt dæmi um margt , sem er bannað hér en leyft í öðrum löndum . Efnið Melantonin hefur meðal annars verið nefnt , en það er unnt að kaupa í öllum heilsubúðum í Bandaríkjunum og er meðal annars mælt með því til að vinna gegn áhrifum tímamunar á ferðalögum , margir taka það einnig til að auðvelda sér svefn . Þetta efni er víst stranglega bannað hér á landi og að sögn jafnvel erfiðara að fá það út á lyfseðil en sterk svefnlyf . Síst af öllu ætla ég að vanmeta störf Lyfjaerftirlitsins eða Manneldisráðs og annarra opinberra stofnana , sem eiga að vera okkur til trausts og halds á lífsgöngunni . Á hinn bóginn dreg ég í efa , að setja þurfi okkur Íslendingum strangari reglur í umgengni við fæðubótarefni en öðrum þjóðum eða banna okkur að kaupa í eigin landi slík efni , sem njóta alþjóðlegrar viðurkenningar . Raunar bar ég fram þau rök í bréfi mínu til Lyfjaeftirlitsins , að á sínum tíma , þegar ég var formaður utanríkismálanefndar , og vann að því að koma samningnum um aðild Íslands að evrópska efnahagssvæðinu í gegn á alþingi , kannaði ég sérstaklega , hvort við ættum ekki að sitja við sama borð og aðrar þjóðir á svæðinu með aðgang að náttúrulyfum . Var ég fullvissaður um , að svo væri . Til að verja þá stefnu sína að banna okkur Íslendingum aðgang að slíkum lyfjum hér , þótt hann sé heimilaður annars staðar , nefnir Lyfjaerftirlitið meðal annars í bréfi sínu frá 26. maí 1998 , að Finnar banni sölu á lýsi nema gegn lyfseðli . Sjá allir Íslendingar , hve vitlaus slík stefna er og síst af öllu til eftirbreytni að vera með sérvisku af þessu tagi , þegar um það er að ræða , að fólk leitar leiða til að rækta heilbrigði sitt og heilsu . Umræður á alþingi undanfarna daga , þegar síðasta hönd er lögð á fjárlagafrumvarp næsta árs , hafa að verulegu leyti snúist um útgjöld til heilbrigðismála . Eru allir á einu máli um , að óvinunandi sé að starfsemi á þessu sviði fari hvað eftir annað langt út fyrir lögbundin mörk . Ber að leita allra leiða til þess , mestu skiptir að sjálfsögðu að efla heilbrigði þjóðarinnar og draga úr þörf sem flestra til að þurfa á dýrri læknishjálp og sjúkravist að halda .