12 MORGUNBLAÐIÐ , ÞRIÐJUDAGUR 18. OKTÓBER 1977 St. Jósefsspítalinn Landakoti ^ F * * 3 skóli var settur á stofn . Má segja , að siðari helming 19. aldar hafi spitalamálin staðið i þófi . Læknar sóttu á , en valdstjórnin sat á höndum sér . Hóflega skulum vér nútíma - menn áfellast ráðamenn þeirrar tíðar . Þjóðin var örsnauð og eng - inn skilningur á því , að læknis - verk gætu skilað arði í beinhörð - um peningum með færri veik - indadögum , aukinni starfsorku og lengdri æfi vinnandi manna . Arið 1901 var svo komið , að fyrir Alþingi lá frumvarp um landsspitala með 24 rúmum og var áætlaður kostnaður 100 þús - und krónur . Ekki voru þingmenn á eitt sáttir . Þá barst þeim bréf frá St. Jósefssystrum . Buðust þær til þess að , reisa spítala' með 35 rúm - um . Skyldi öllum læknum heimilt að stunda þar sjúklinga . Ættu all - ir að eiga þar athvarf án tillits til trúarskoðana og ekkert myndi gert til þess að hafa áhrif á sjúkl - ingana í þeim efnum . En því var þetta sagt skýrum orðum , að margir óttuðust þá pápísku . Skyldi spitalinn vera að öllum búnaði eftir kröfum tímans og gerður í samráði við kennara læknaskólans en þeim heimil kennsluaðstaða þar . Á móti þyrfti að koma 60 þúsund króna lán frá landssjóði með 6% vöxtum á ^ ári til 28 ára og 3000 króna árlegur rekstrarstyrkur til jafnlangs tíma . Eelldi nú Alþingi Jandsspít - alafrumvarpið . Ejárlaganefnd neðri deildar var þess fýsandi , að lánið yrði veitt og lagði raunar til , að rekstrarstyrk - ur til St. Jósefssystra yrði hækk - aður í 4000 krónur á ári . En Alþingi felldi bæði lán og styrk . Samt létu systurnar ekki hug - fallast . Hefur þá komið í góðar þarfir fjársöfnun paters Jóns Sveinssonar , sem fyrr var nefnd . Þegar Oddfellowar gáfu spitalann í Laugarnesi höfðu safnast 30 þús - und frankar og runnu þeir nú til Landakotsspítala . Hefur Nonni verið þarfur landi sinu um fleira en landkynningu . A útmánuðum 1902 hófst bygging spítalans . Var hornsteinn lagður 26. apríl , en svo hratt gekk verkið fram , að þ. 16. október var sjúkrahúsið vígt . Hafði þó fyrsti sjúklingurinn komið hálfum öðr - um mánuði fyrr . Var það 33 ára gömul kona , sem kom þ. 1. sept - ember og fór heim þ. 15. október sama ár . Næsti sjúklingur kom 3. september . Það var 37 ára karl - Ræða dr. Bjarna Jónssonar yfirlæknis Herra forseti Islands , virðulega forsetafrú . Góðir gestir . Ef þú sinnir þvi smáa eins og það væri stórt , mun þér hlotnast sú náð að ráða því stóra eins og það væri smátt . A þessum 16. degi októbermán - aðar minnumst vér þess , að á þeim degi fyrir 75 árum var vigð - ur spítali í Landakoti . Systur af reglu heilags Jósefs reistu þann spítala og ráku fram að árslokum næstliðnum og enn hafa þær að nokkru hönd i bagga . Þáttur systranna í heilbrigðis - málum íslendinga er stór . Enn hefur enginn hópur af jafnri stærð lagt eins mikið af mörkum til spítalareksturs á þessu landi . Vantar þar mikið á og verður það afrek væntanlega seint jafnað . Það er upphaf þessa máls , að 1896 komu fjórar reglusystur til Reykjavikur f þeim tilgangi að sinna sjúkum . Þær lögðu frá Kaupinhöfn þ. 14. júlí og tóku land hér þ. 24. sama mánaðar . Stunduðu þær heimahjúkrun framan af og mun hafa verið ofar - lega í huga þeirra að hjálpa holds - veikum . Rennir það stoðum undir þá skoðun , að á sama ári kom pater Jón Sveinsson , S.J. , af stað fjársöfnun með ávarpi í frakk - neskum blöðum og skyldi fénu varið til byggingar spítala fyrir holdsveika á Islandi . En þó þær byrjuðu á heimahjúkrun gálu þær fljótlega skotið skjólshúsi yf - ír sjúklinga en þó aðeins að sumri til . 1859 komu hingað til lands tveir prestar til þess að vera sálnahirð - ar franskra sjómanna , sem voru margir hér við land . Keypti ka - þólska kirkjan þá Landakotsejgn - ina og árið eftir reisti séra Bern - hard þar kapellu . Dvaldist hann stutt en séra Baldvin var hér í 15 ár . Kapellan , lágreist hús , var not - uð til tíðahalds fram eftir ári 1897 en þá var byggð stærri kirkja austar í túninu og stóð hún þar þangað til 1929 , að steinkirkjan reis , sem nú stendur á Landakots - hæð . Þá var gamla kapellan rifin en kirkjan frá 1897 flutt á grunn hennar og er nú æfingahús Iþróttafélags Reykjavíkur . A Antoniusdag 1897 — það gæti verið 13. jiiní — skrifar séra Jo - hannes Frederiksen : „ En ny Kirke er snart under Tag her í Reykjavík og den gamla Kirke er nödtörftigt indrettet til Sommer - hospital " . Hafa þá systurnar verið byrjaðar á spitalarekstri fyrir 80 árum þó í smáum stíl væri . Áætlanir systranna um smiði holdsveikraspítala urðu að engu , því danskir Oddfellowar urðu fyrri til og gáfu landinu spítala , sem reistur var í Laugarnesi 1898 og stóð þar þangað til hann brann á stríðsárunum í höndum setuliðs - ins . Systurnar lögðu ekki hendur í skaut , þó holdsveikir þyrftu ekki þeirra hjálp . Spítalamálin í þóf i Spítalamál landsins voru í ólestri og höfðu aldrei komist á neinn rekspöl , þótt læknar hefðu uppt raddir um þörf fyrir spítala og þörfin fyrir kennsluspítala yrði brýn eftir 1876 þegar lækna - maður . Hann dó / spítalanum 9. febrúar 1903 . Til ársloka 1902 komu í spítalann 37 sjúklingar en legudagar voru 1110 . Arið 1911 , þegar Háskólinn var stofnaður komu 682 sjúklingar í spítalann , en legudagar voru þá 17.893 . I fyrra — síðasta árið sem systurnar ráku sjúkrahúsið — voru lagðir inn 4530 sjúklingar og legudagar urðu 64.495 . Systurnar stóðu við loforð sín og ríflega , þó ekki væri þeim rétt hönd af yfirvöldum . Uppkominn rúmaði spitalinn 40 sjúklinga eða nærri 15% meira en þær höfðu nefnt í upphafi . Ber samtíma heimildum saman um , að húsið væri hið besta , búnaður allur með ágætum og systrunum til sóma . Kostaði 80 þúsund kr . Kostnaður við bygginguna var 80 þúsund krónur eða 2000 krón - ur á sjúkrarúm , en í frumvarpi því , sem lá fyrir Alþingi árið áður var kostnaður á rúm við landsspit - ala áætlaður rúmlega 4000 kr . En það var ekki nóg að byggja hús . í þessu húsi átti að hafa um hönd störf , sem kröfðust mikils hreínlætis og þá um leið mikils vatns . Reykjavík bjð á þeim tímuni viö vatnsskort . Vatnsbólin voru brunnar á við og dreif og margir vatnslitlir svo vatn í þeim þvarr í þurrkum og í frosti . Var talið , að 18 lítrar af vatni kæmu á mann á dag og þætti það lítið nú og eins þó litið sé til þess , að þvottur fór í laugar . En meira var ekki að hafa . Varð því að gera spítalanum vatnsból . Knud Ziemsen , ungur verkfræðingur , sem síðar varð borgarstjóri , taldi að fá mætti vatn ef brunnur væri grafinn við spítalann , en sá brunnur þyrfti aó vera 22 metra djúpur . Jafnframt spítalabyggingunni var tekið til við brunngröftinn . Þegar komið var niður 4 metra var komið á klöpp . Voru sprengd göng í gegn - um klöppina með dynamiti . Klöppin sýndist endalaus og gekk sprengiefnið til þurrðar . Leit út fyrir , að brunngröfturinn myndi stöðvazt langa hrið eins og sam - göngum var þá háttað við útlönd . Þá spurðist , að Lefoliiverslun á Eyrarbakka ætti dynamit og lét hún það falt . En enginn fékkst til þess að sækja dynamitið af ótta við , að það springi við hristinginn á leiðinni : „ Eftir mikla eftir - gangsmuni fékkst þó einhver í þessa Bjarmalandsreisu og vitan - lega kom hann jafnheill að austan og hann hafði farið " , segir Knud Ziemsen . Þegar komið var niður á 22 metra dýpi fór að seytla inn vatn , en þegar holan var orðin 24 metra djúp streymdi í hana vatn , bragðlaust og blátært . Var þetta besti og vatnsmesti brunnur bæj - arins . Gat spítalinn miðlað Stýri - mannaskólanum og einu húsi við Stýrimannastig af nægtum sínum . Með mestu mannvirkjum Séra Schreiber , prestur í Landakoti , stjórnaði brunngreftr - inum . Hann fór sjálfur niður i brunninn — var fluttur fram og aftur í tunnu — og kom fyrir hverju sprengjuhylki , ,, en það er hinn mesti lífsháski , ef ekki er höfð nóg aðgæsla " , stendur i ísa - fold 18. október 1902 . Segir Knud Ziemsen , að brunn - urinn sé fyrsta stórvirkið hér í bæ , sem dynamit var notað við og hafi hann á sfnum tíma tvimæla - laust verið með mestu mannvirkj - um , sem gerð höfðu verió í Reykjavik . Þegar nú vatnið var fengið , þurfti að koma skolpi í burtu . Víðast í bænum var því veitt i vilpur eða skvett í hlaðvarpann , en ekki þótti hlýða að'gera slíkt hér . Var þvi lagt holræsi til sjáv - ar , þar sem nú er Ægisgata og er það fyrsta holræsið i þessum bæ . Segir Vilmundur Jónsson , land - læknir , að bærinn hafi lánað 2600 kr. til þeirra framkvæmda . Svo myndarlega var að því staðið , að það er enn notað og tekur við frárennsli frá þeirri byggð , sem risið hefur á túnunum norðan spítalans . Var þá ekki einasta , að systurn - ar væru forgöngumenn um spit - alabyggingu með þeim myndar - brag , að allir undruðust sem sáu , heldur voru þær lika brautryðj - endur í hollustuháttum og hrein - læti með vatnsleiðslu inn í spítal - ann og skolpleiðslu frá honum . Stækkun hafin 1933 Spítalinn varð brátt of lítill . Var þá horfið að því ráði að taka herbergi starfsfólks fyrir sjúkra - stofur . 1911 voru rúmin orðin 60 en 1931 voru þau 70. 1933 var byrjað á viðbyggingu við spítal - ann , eftir teikningu Sigurðar Guðmundssonar . Erum vér stödd . í því húsi nií og var þessi salur kapella systranna . A hausti 1935 var þeirri byggingu lokið og rúm - aði hún 30 sjúklinga . Auk þess var í húsinu Röntgendeild og vist - arverur systra . Enn var þar eld - hiis í kjallara og birgðageymslur , þvotlahús , straustofa og sauma - stofa svo og stofur fyrir ljóslækn - ingar og matstofa systra . Var fyrsti sjúklingurinn vistaður þar 22. september , en næsta dag voru oll rúm fuilskipuð . Eftir þessa viöbót var hægt að nýta ibúðir systra , sem verið höfðu í rishæð gamla hússins , fyrir sjúklinga og bættust þar við 20 rúm . Arið 1950 var bætt við 18 sjúkrarúmum i vesturálmu . Hafði verið reft yfir flatt þak á húsinu og fengu systurnar íbúð þar , en híbýli þeirra á 2. hæð voru tekin fyrir sjúkrastofur . 1960 vartekin í not barnadeild á 3. hæó þessarar sömu bygging - ar . Höfðu áður verið þar íbúðir starfsfólks . A ofanverðu ári 1956 var enn tekið til við byggingar og byrjað á austurálmu spitalans , sem koma skyldi í stað timburhússins gamla . Að þessu sinni var ekki ætiun að fjölga sjúkrarúmum . Systurnar höfðu lofað því 1902 að byggja spítala í samræmi við kröfur tímans . Þær efndu það og höfðu lengst af haldið í horfinu við auknar kröfur . En nú var svo komið , að starfsemi spítalans var biiin að sprengja utan af sér stakkinn og auk þess lá eldhættan i gamla timburhúsinu eins og mara á stjórn spitalans . Nýbyggingin kom í gagnið í áföngum . Var fyrst flutt i sjúkra - deiid á 1. hað í janúar 1962 . Var siðan smáflutt úr gamla spítalan - | um eftir því sem fram vatt inn - réttingu nýja hússins og síðast var flutt í skurðstofur i marz 1963 . Þegar gamla húsið hafði verið rifið var reist einnar hæðar bygging á hluta af gamla hússtæð - inu og eru þar skrifstofur og aðal - inngangur . Því var lokið á jöla - föstu 1966 . Nú eru 180 sjúkrarúm í spítalanum . Það tók áratug að fullgera þessa byggingu . Hún var teiknuð af Einari Sveinssyni og Gunnari Olafssyni en Gunnar féll frá áður en byggingin var komin á rekspöl . Við stórhýsi af þessu tægi koma ætíð upp mörg vandaniál , sem þarf að leysa jafnótt og byggingin gengur fram . Allt mæddi það á Einari Sveinssyni . Það var mikil fyrirhöfn og stórar fjárhæðir , sem hann sparaði systrunum . Og launin , sem hann tók fyrir alla þessa vinnu voru ekki nema nafn - ið tómt . Án hans hefði spitala - byggingin orðið systrunum enn þyngri róður . Enn þrengir að Nú fannst öllum , bæði læknum og systrum , að nóg væri olnboga - rúm og myndi verða svo nokkuð lengi . Svo mikil voru viðbrigðin að komast úr spennitreyjunni . En það var stutt gaman . Spitala - vinna hefur breytst svo á undan - förnum áratugum að er með ólíkindum . Stoðdeildir aukast og stækka og þurfa orðið meira rúm í nýtísku spítala en sjúkradeildir . Ekkert lát er á þeirri þróun . Elfur timans streymir fram óstöðvandi . Aukning rannsóknastofuvinnu hefur aukist svo , að ekki verður líkt við annað en sprengingu . Má geta þess , að 1936 þegar ég byrj - aði mina læknisæfi í þessu húsi voru rannsóknastofustörf unnin af kandidat með annarri vinnu og sama máli gegndi um Landspit - ala , sem þá hafði starfað í hálfan tug ára . Nú vinna á rannsókna - stofum Landakotsspitala 33 menn allan daginn . Og þó annað þætti hlýða þá um lengd vinnudags en nú er títt og þó sjúkrarúm séu