1. gr. laganna orðast svo : Einstaklingur er sjálfráða og fjárráða 18 ára , nema sviptur sé sjálfræði eða fjárræði . Sá sem er sjálfráða og fjárráða er lögráða . Lög þessi öðlast þegar gildi . Greinargerð . Samkvæmt þessu frumvarpi er sjálfræðisaldurinn hækkaður úr 16 árum í 18 . Í 1. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1989 , sem Ísland fullgilti árið 1992 , segir : „ Börn eru allt fólk í heiminum yngra en 18 ára . “ Skv. 1. gr. laga um vernd barna og ungmenna , nr. 58 / 1992 , eru íslensk börn einstaklingar innan 16 ára aldurs en 16 – 18 ára einstaklingar kallast ungmenni . Í vinnuverndarlögunum er barn einstaklingur innan 16 ára aldurs , en ungmenni eru unglingar á aldrinum 16 og 17 ára , sbr. 60. gr. laga nr. 46 / 1980 , um aðbúnað , hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum , og 1. gr. laga nr. 61 / 1990 , um breytingar á þeim lögum . Þessi aðgreining og frávikið frá barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna skýrast að hluta til af því að samkvæmt núgildandi lögræðislögum , nr. 68 / 1984 , verða íslensk börn sjálfráða 16 ára en fjárráða og lögráða 18 ára . Í 13. gr. barnalaga , nr. 20 / 1992 , segir hins vegar að framfærsluskyldu ljúki er barn verður 18 ára . Þetta sýnir að í íslenskum lögum er ekki samræmi í því hvort að hugtakið barn nær til 18 ára aldurs , eins og í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna , eða aðeins til 16 ára aldurs . Til samanburðar má benda á að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins um vinnuvernd barna og ungmenna ( ESB 94 / 33 ) merkir ungmenni einstaklingur undir 18 ára aldri , barn merkir einstaklingur sem er undir 15 ára aldri eða í skyldunámi og unglingur merkir einstaklingur sem er minnst 15 ára en hefur ekki náð 18 ára aldri og er ekki lengur í skyldunámi . Mismunandi skólaskyldualdur í Evrópusambandinu hefur því áhrif á hve lengi börn kallast börn og hugtakið unglingur hefur lagalega skilgreiningu sem skarast við hugtakið ungmenni . Í langflestum nágrannalanda okkar er sjálfræðisaldurinn nú 18 ár . Eftir lok miðalda var sjálfræðisaldur annars staðar á Norðurlöndunum hækkaður úr 12 árum í 25 og á seinni hluta 19. aldar var hann lækkaður í 21 ár . Á árunum 1968 – 76 var sjálfræðisaldurinn á Norðurlöndum og í Englandi lækkaður úr 21 ári í 18 ár . Í Bandaríkjunum verða einstaklingar sjálfráða 18 ára . Það er löngu orðið tímabært að mati flutningsmanna að sjálfræðisaldurinn á Íslandi verði hækkaður í 18 ár , til samræmis við það sem tíðkast í nágrannalöndunum . Sjálfræðisaldur hefur haldist óbreyttur á Íslandi síðan árið 1281 , þegar Jónsbók var lögfest . Síðan hafa þjóðfélagsaðstæður breyst mikið , ekki síst á undanförnum áratugum . Um leið hefur staða ungmenna innan fjölskyldunnar einnig breyst . Í fyrstu lögræðislögunum sem sett voru hér á landi árið 1917 var 16 ára sjálfræðisaldrinum haldið og samkvæmt núgildandi lögræðislögum frá árinu 1985 er enn miðað við 16 ár . Ungmenni eru nú háðari foreldrum sínum efnahagslega en áður var raunin , með auknum kröfum um menntun og færni í nútímasamfélagi . Lengri skólaganga hefur almennt þýtt að ungmenni verða að treysta á að foreldrar sjái fyrir þeim lengur en áður tíðkaðist . Einnig hefur aukið atvinnuleysi á undanförnum árum gert það að verkum að atvinnuleysi meðal ungmenna hefur aukist verulega . Fjöldi þeirra sem eru á atvinnuleysisskrá á aldrinum 15 – 19 ára hefur rúmlega tífaldast á árunum 1987 – 94 , þ.e. fjölgað úr 44 í 531 . Þetta hefur haft þær afleiðingar að möguleikar barna og ungmenna til að standa á eigin fótum og vera efnahagslega sjálfstæð hafa minnkað . Hækkun sjálfræðisaldurs í 18 ár kemur til móts við þessar breytingar og tryggir réttarstöðu ungmenna á aldrinum 16 – 18 ára . Auk þess að samræma íslenska löggjöf og nágrannalandanna á þessu sviði og koma til móts við þjóðfélagsbreytingar eru helstu rök fyrir þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til þrenns konar : Í fyrsta lagi skal vísað í 12. gr. lögræðislaga , nr. 68 / 1984 , en þar segir um sjálfráða mann : „ Sjálfráða maður ræður einn öðru en fé sínu , nema lög mæli sérstaklega fyrir á annan veg . “ Þessi lagagrein gerir foreldrum erfitt að halda 16 – 18 ára ungmennum heima , ef þau vilja flytja burt eða vera úti að nóttu til . Þetta er misskilið frelsi að mati flutningsmanna þegar ungmenni getur ekki unnið fyrir sér eða fengið vinnu . Því þykir eðlilegra að foreldrar beri ríkari ábyrgð en þá að framfæra ungmennið og geti komið í veg fyrir að það flytji eða dveljist langdvölum að heiman án samþykkis foreldra . Þetta mundi einnig auðvelda allt eftirlit með skólagöngu 16 – 18 ára ungmenna þar sem kennurum bæri að hafa annars konar samskipti við foreldra þessa aldurshóps ef sjálfræði kæmi ekki til fyrr en við 18 ára aldur . Með hækkun sjálfræðisaldurs er réttarstaða ungmenna gagnvart foreldrum sínum gerð mun skýrari . Foreldrar fá meira vald til þess að setja unglingum takmörk , svo sem um útivistartíma o.fl. sem getur skipt sköpum í viðleitni þjóðfélagsins til að sporna gegn „ unglingavandamálum “ , m.a. fíkniefnaneyslu og almennu agaleysi . Í öðru lagi segir um sjálfráða mann í 13. gr. sömu laga : „ Sjálfráða maður verður ekki vistaður í sjúkrahúsi gegn vilja sínum . “ Þetta hefur þær afleiðingar að meðferð á ungum fíkniefnaneytendum reynist erfiðari en ella þar sem ungmennin geta útskrifað sig sjálf án samþykkis foreldra nema til forræðissviptingar komi . Af þessum sökum mun sú lagabreyting sem hér er lögð til auðvelda meðferð á ungum fíkniefnaneytendum , enda hafa meðferðaraðilar mælt með henni . Í þriðja lagi öðlast ungt fólk á aldrinum 16 – 18 ára betri tryggingu fyrir því að geta verið í foreldrahúsum til a.m.k. 18 ára aldurs , enda gerist það æ erfiðara að standa á eigin fótum á þessum aldri . Þessi breytta réttarstaða ungs fólks ætti einnig að gera stöðu þeirra skýrari gagnvart þjónustu ríkis og sveitarfélaga , t.d. á skemmtanasviðinu og varðandi skatta . Ef um erfiðar heimilisaðstæður er að ræða tryggja lögin um vernd barna og ungmenna að barn eða ungmenni geti komist af heimili sé það talið því fyrir bestu . Að mati flutningsmanna er það sjálfstæð ákvörðun , óháð lagabreytingunni sem hér er lögð til , hvort hækkun sjálfræðisaldurs hefur áhrif á skráð atvinnuleysi 16 – 18 ára ungmenna , það að hafa persónufrádrátt frá 16 ára aldri eða á það hvort barnabætur skulu greiddar til 18 ára aldurs . Lögleiðing tilskipunar Evrópusambandsins um vinnuvernd barna og ungmenna getur skipt máli í þessu sambandi þar sem hið almenna bann tilskipunarinnar tekur til ráðningar barna 16 ára og yngri í vinnu . Vinnuverndarákvæði tilskipunarinnar eiga við einstaklinga undir 18 ára aldri . Flutningsmönnum frumvarpsins er ljóst að hækkun sjálfræðisaldurs hefur áhrif á merkingu annarra laga þar sem miðað er við að sjálfræðisaldurinn sé 16 ár . Í 29. gr. barnalaga , nr. 20 / 1992 , segir að barn eigi rétt á forsjá foreldra sinna uns það verður sjálfráða og eru þeir forsjárskyldir við það . Þrátt fyrir þetta lýkur framfærsluskyldu við barn ekki fyrr en við 18 ára aldur skv. 13. gr. sömu laga . Þetta sýnir fyrst og fremst innbyrðis ósamræmi og tvískinnung í gildandi lögum sem hyrfi með lagabreytingunni sem hér er lögð til . Önnur lög sem snerta sjálfræðisaldurinn eru almenn hegningarlög , nr. 19 / 1940 , lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir , nr. 25 / 1975 , og lög um skotvopn , sprengiefni og skotelda , nr. 46 / 1977 . Ekki þykir ástæða til að breyta þeim lögum þó að frumvarpið verði að lögum . Samantekið eru helstu rök fyrir þessari lagabreytingu þau að lögin taki mið af breyttum þjóðfélagsaðstæðum , séu í samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar , tryggi betur að ungt fólk búi við öryggi og aðhald foreldra til 18 ára aldurs og auðveldi meðferð á ungum fíkniefnaneytendum .