Fimmtudfagur 26. maí 1960 MORCUNBLAÐ 1 Ð 13 Strákarnir í 3. bekk of menntaðir til FYRIR gest og gangandi vekur það nokkra furðu , þeg - ar komið er inn í anddyri hraðfrystihúss Haraldar Böðvarssonar & Co. á Akra - nesi , að sjá málverk á veggj - unum . Það mun sennilega einsdæmi að anddyri hrað - frystihúss sé prýtt á þennan hátt . Eftir að hafa glápt á Veturliða og rýnt í nokkra fransmenn , skálmum við upp á loft og hittum fyrir Stur - laug Böðvarsson á skrifstofu Fiskpakkarnir tilbúnír til frystingar . sinni . Erindið er að skoða fisk og spjalla um fisk . Efst í huganum eru þær miklu umræður , sem að undan - förnu hafa farið fram um bátafiskinn og þá fyrst og fremst netafisk . Þegar ég kom til Akraness lá flutningaskip þar við bryggju og var að lesta refa - og minka - fóður , sem sent er út hraðfryst frá fyrirtæki Haraldar Böðvars - sonar & Co . Ég byrja því á því að spyrja Sturlaug ofurlítið um þessa framleiðslu fyrirtækisins . Nýting úrgangsins — Það fer að sjálfsögðu nokk - uð eftir verkunaraðferðum á hverjum tíma , hve mikill úr gangur er úr fiskinum , segir Sturlaugur . Einnig er mismun andi slóg í honum eftir þvi hvort hann er í loðnu eða ekki Getur þetta breytzt frá 12% upp í 20% af heildarmagni fisksins . Það er algengt að á loðnutím - anum , þ. e. a . s . þegar fiskurinn liggur í smásíld , er slóg mun meira en venjulega og þarf því að henda miklu af því , sem nýt - ist ekki . Þegar fiskur er verk - aður í salt , er úrgangurinn , bein og slóg , 25 — 30% , en þegar fisk - urinn er hraðfrystur er úrgang - urinn allt upp í 70 — 75% . Gefur því auga leið , að þegar nýta skal úrganginn , sem er svona stór hluti af fiskmagninu , verður að hugleiða , hvaða möguleikar eru á sölu hans . Yfirleitt er úrgang - urinn unninn í fiskimjöl og þeg - ar fiskurinn er tekinn til flök - unar , verða % þess aflamagns , sem á land berst , unnið sem fiskimjöl . Nú er svo komið , að fiskimjöl hefur mjög fallið í verði á heimsmarkaðnum . Þess vegna hefir útgerð Haraldar Böðvarssonar & Co. dregið úr hraðfrystingu en beint vinnsl - unni meira yfir í saltfiskverkun og skreiðarverkun . Með þessu vinnst ekki einasta það að fiski - mjölsframleiðslan minnkar , held ur skapast möguleikar fyrir frystihúsið til hraðfrystingar úr - gangsins , en þannig er hann nú í hærra verði á heimsmarkaði , sem refa og minkafóður , heldur en í formi fiskimjöls . Þegar fiskúrgangurinn er notaður í fiskimjöl má vera í honum sem svarar 15% af slógi , en sé það meira verður mjölið of feitt . Aftur á móti þegar fiskúrgang - urinn er hraðfrystur sem refa - og minkafóður , má ekkert slóg vera í honum , aðeins beinin og það sem þeim fylgir . Notkun úrgangs til manneldis Talið berst nú að notkun fisk - úrgangsins til manneldis . Stur - vmna firði hafa í félagi unnið að til - raunum með gerð þessa efnis . Þeir telja sig nú hafa leyst vandann . Unnið hefir verið að tilraununum í 10 ár samfleytt bæði norður á Siglufirði og eins hér á Akranesi . Ef vel tekst til með vinnslu þessa efnis mun verðmæti framleiðslu þess ár - lega nema nokkrum milljónum króna . Næst tökum við okkur göngu - ferð um fiskiðjuverið . Komum við niður í fiskmóttökuna og er þar unnið að flokkun fisksins og rögun , eins og sjómennirnir nefna það . Skammt frá fiskhaugunum er heljarmikil hakkavél í gangi óg við hana vinna nokkrir menn . Það er einmitt hér , sem refa - fóðrið er framleitt . Beinin og úr - gangurinn er hökkuð saman og síðan er kássan tekin og sett í pönnur , sem síðan er rennt inn í frysti og þar verður kássan að harðfrosinni hellu , sem síðan er flutt út í kæliskipi . Litið inn í hraðfrystihús Haraldar Böðvarssonar & Co. á Akranesi laugur segir , að í Kanada sé hveiti oft blandað sem svarar 10 — 15% af fiskimjöli . Þetta er gert til þess að bæta eggjahvítu - efnum í hveitið . Þá eru bæði svil og gall nýtt í verðmæta framleiðslu . Má þar nefna , að fyrir fáum árum var úr gallinu framleitt gigtarmeðal , sem selt var háu verði . Þá má ekki gleyma þvi , að þorskhrognin eru notuð til framleiðslu á kavíar í Svíþjóð . Öllum er okkur ljóst , hve kinnfiskur og gellur eru ljúfur og gómsætur matur . Nú er í at - hugun , hvort ekki má nýta þetta hvort tveggja betur en gert hef - ur verið til þessa , en gífurlegt magn hefur farið í súginn með því . Perlur úr síldarhreistri Á borðinu fyrir framan Stur - laug Böðvarsson stendur lítið glas með silfurlituðum vökva . Vökvi þessi er unninn úr sild - ar hreistri og er notaður til perlugerðar . Þetta efni er mjög verðmætt og fást 5 — 600 krónur fyrir hvert kg . þess . Þeir Stur - laugur og Aage Schiöth á Siglu - „ Svaka gaman " Við íshúsið eru 13 eða 14 strák - ar og vinna að því að ferma bíla með refafóðri , en einmitt þenn - an dag er verið að taka það til útflutnings . Strákarnir eru að sjá um fermingu . Þeir hafa feng - ið frí í skólanum til þess að vinna sér inn ofurlitla vasa - peninga og leysa jafnframt af hendi einkar þarft verk , því verkamenn voru engir ttiltækir til þess að vinna að útskipun . — Já þetta er svaka gaman , maður . Helmingi meira gaman en vera í skólanum . Við erum í 1. bekk C , segja strákarnir er við leggjum fyrir þá nokkrar spurn ingar . Strákarnir hafa frétt að vinna eigi fram á kvöldið , því upp - skipun verði ekki lokið á venju legum hættutíma . — Sturlaugur , fáum við ekki vinnu líka í kvöld ? , kalla þeir á eftir framkvæmdarstjóranum . — Ha , er það ekki Sturlaug - ur ? — Jú , jú , strákar mínir , anzar Sturlaugur Böðvarsson brosandi . — Þeir hafa ekki á móti því að fá eftirvinnu . Annars eru ekki Tekið á móti saltfiskpökkum niðri i lest . allir strákarnir í gagnfræðaskól - anum jafn gírugir í vinnu . Þeir eru orðnir svo miklir skólamenn , þegar þeir eru komnir upp í 3. bekk , að þeir nenna því ekki . Annars má geta þess að strák - arnir fá gott kaup . 16 ára fá þeir fullt kaup kr. 20,67 , 15 ára 18,58 , 14 ára 16,15 og er það sama kaup og kvenfólkið hefir , 13 ára 14,19 og 12 ára 11,64 . — Strákar um fermingu eru því ekki lengi að vinna sér fyrir bókarskruddu eða bíómiða . Við höldum áfram út í annað fiskmóttökuhús þar sem unnið er að aðgerð og aflinn tekinn til verkunar í salt og skreið . Við hittum Sigurð Gíslason yfir - verkstjóra úti við og Sturlaugur segir honum að strákarnir séu ólmir í að fá eftirvinnu . Sigurð - ur segir að stærðin á skreiðar - fiskinum sé um 70 cm. frá haus , sem sagt stærri en málfiskur var að gömlu máli , en hann var 18 tommur eða um 45 cm . In case of any complaint . . Eftir hádegið fer ég með leið - sögn verkstjórans í frystihúsinu , Rafns Péturssonar , um fiskflök - unarsalina , því nú fýsir mig að kynnast fráganginum á hinum margumrædda freðfiski okkar . Við komum fyrst inn í sal þar sem stúlkur vinna í röðum við að hreinsa og pakka flökin . Tryggvi Björnsson hefir eftirlit með því starfi . Hann skoðar nákvæmlega um 3% af framleiðslunni , gerir „ stikkprufur " , sem kallað er . Skýrsla er svo gerð um þessa skoðun og athugasemdir bornar fram við þær stúlkur , sem ekki hafa vandað verkið nógu vel . Það er sem sé númer á hverju vinnuborði , sem sett er í pakk - ana og því hægt að rekja óvönd - uð vinnubrögð beint til þess , sem verkið hefir unnið . Skýrsl - an sýnir hvað skoðað er . Það Skólastrákar i vinnit : — Helmingi meira gaman að vinna en vera í skólanum . er lykt , los í fiski , litur , snyrt - ing , utanaðkomandi óhreinindi , bein , ormar , stærð flaka , röng pökkun . Ég tók eitt dæmi upp úr skýrslunni , sem sýndi að 1 4 pökkum , sem teknir höfðu ver - ið til skoðunar var eitt bein og tveir ormar . Ég skoða einn miða sem látinn er í pakkana . Á hon - um stendur : I case of any complaint please quote these serial letters and number : S. H. Plant 12 og neðst í horninu stendur talan 9 . Þetta er því kvörtunarmiði fyrir kaupand - ann . Frystihúsnúmerið er 12 og borðið þar sem pökkunin hefir farið fram er nr. 9 . Fyrirkomulag þetta var tekið upp fyrir einu ári . Það skapar vissulega aukna vinnu , en jafn - framt aðhald fyrir frystihúsið og gefur einkar fróðlegar upp - lýsingar . Það er mismunandi hve miklir gallar mega finnast í pakkningunni og fer það eftir því hvernig hún er . Skemmd flök Ég bið um að fá að sjá greini - lega gölluð flök , sem sýna t . d. að fiskurinn hafi verið dauður í netunum , eða ekki blóðgaður nógu snemma eftir að hann kom í bátinn . Það er sent niður í fiskmóttökuna og sóttir þangað tveir fiskar í úrkastið og þeir flakaðir . Annar sýnir greinilega að fiskurinn hefir verið dauður í netinu . Það er komið los í flak - ið við magann og það er rautt á litinn og sézt það vel við gegn - umlýsingu . Hitt flakið er stinn - ara , ekkert los í því , og sýnir aðeins að fiskurinn hefir verið blóðgaður of seint eftir að hann kom upp í bátinn . Að sjálfsögðu getur líka verið að fiskurinn hafi verið nýdauður er hann var dreginn . Loks fæ ég svo að skoða gallalaust flak og er þar mikill munur á . Við að sjá þetta hlýtur öllum að vera ljós hve gífurleg - ur munur getur verið á því hvernig fiskurinn er með farinn í bátunum og hvaða veiðiaðferð er notuð við öflun hans . Bafn sýnir mér nú hvernig unnið er að því að flokka fisk - inn , sem fara á til frystingar . I hrúgunni , sem kastað hefir verið úr , sjáum við margan fisk - inn kraminn , uggar eru rauðir , ennfremur kinnar og rauður lit - ur sést hér og hvar undir roði . Þessi fiskur er allur ónothæfur til flókunar . Hann er því tek - inn til annarar verkunar , mis - munandi eftir því í hve góðu standi hann er . Allur fiskur , sem tvísýnn þykir er tekin frá , því reynist hann ónothæfur , eftir að búið er að flaka hann , er ekk - ert hægt að gera við hann ann - að en hakka hann í refafóður . Framh . á bls. 17 .