Það var greinilegur baráttuandi í fundarsal Læknafélagsins þegar saman voru komnir yfir 70 manns víða að úr heilbrigðis - og menntakerfinu og atvinnulífinu til að sitja tóbaksvarnaþing Læknafélags Íslands . Fyrir þingið hafði undirbúningsnefnd sent frá sér tæpitungulausa yfirlýsingu um drápseðli tóbaksins og kostnað heilbrigðiskerfisins og fjölmiðlar gripu þetta á lofti og gerði Morgunblaðið þetta að aðalfrétt á forsíðu daginn fyrir þingið . Líklega var áhrifamesta nálgun tóbaksvarnaþingsins fólgin í skýrum skilaboðum byggðum á beinhörðum staðreyndum . Sá tími er löngu liðinn að ræða þurfi hversu skaðlegar reykingar séu og hvort ástæða sé til að takmarka þær enn frekar . Staðreyndirnar tala sínu máli . Það er ekki eftir neinu að bíða . Ögmundur ávarpar tóbaksvarnaþingið . Fram hafði komið að kostnaður samfélagsins vegna reykinga nemur um 30 milljörðum árlega en tekjur af sölu tóbaks eru 7 milljarðar . Ögmundur Jónasson heilbrigðisráðherra flutti opnunarræðu þingsins og vitnaði í frétt Morgunblaðsins og rakti tölfræði sem fram hafði komið . Hann kvaðst vilja taka undir orð Læknafélags Íslands um skaðsemi reykinga og tíundaði að á ári hverju deyja um 400 manns af völdum reykinga , tífalt fleiri en deyja samanlagt af slysförum á landinu árlega . Hann kvaðst ekki vilja vera jafnróttækur og Læknafélagið og banna reykingar alfarið en minnti á að tillögur um bann við reykingum á veitingastöðum hafi þótt róttækar á sínum tíma . „ Ég held að fáir deili um það núna að það hafi verið jákvætt skref . “ Ögmundur varpaði fram þeirri spurningu hvað sígarettupakkinn þyrfti að kosta til að salan stæði alfarið undir kostnaði heilbrigðiskerfisins við sjúkdóma af völdum reykinga . Þeirri spurningu var svarað af síðari ræðumönnum og raunverð sígarettupakkans sagt þurfa að vera 3000 krónur . „ Þætti það vera fölsun á neysluvísitölunni ef ég legði til að áður en tóbakið yrði hækkað í verði þá yrði því kippt útúr vísitölugrunninum . Þetta þarf samfélagið að ræða , þetta þarf Alþingi að ræða og þetta þarf ríkisstjórnin að ræða og ég ætla að sjá til þess að svo verði gert , “ sagði Ögmundur Jónasson heilbrigðisráðherra . Í kjölfar ráðherrans sigldu síðan fimm læknar með sameiginlegt erindi þar sem útlistað var á sláandi hátt hvernig reykingatengdir sjúkdómar snerta allar sérgreinar læknisfræðinnar . Fyrstur lýsti Sigurður Böðvarsson krabbameinslæknir áhrifum reykinga á hin ýmsu krabbamein og benti á að reykingar orsaki yfir 90% af lungnakrabbameinum . „ Þó er ekki nema einn af hverjum fjórum reykingamönnum sem deyja úr lungnakrabbameini . Þrír af hverjum fjórum deyja úr öðrum sjúkdómum sem reykingarnar valda . “ Sigurður vísaði í rannsóknir í Bandaríkjunum sem umreiknaðar fyrir íslenskar aðstæður benda til þess að nær 40 manns deyi árlega vegna óbeinna reykinga . „ Hvers eiga þeir að gjalda ? “ Stefán Þorvaldsson lungnalæknir ræddi um langvinna lungnasjúkdóma sem reykingar valda og hvernig reykingar eyðileggja berkjur og pípur í lungunum og valda því að loftskipti verða hægari en ella og geta hreinlega endað með því að reykingamaðurinn kafnar úr súrefnisleysi . Ekki glæsilegar horfur það . Heimilislækningafrömuðirnir Sigurbjörn Sveinsson og Jóhann Ágúst Sigurðsson . Karl Andersen hjartalæknir var ómyrkur í máli og benti á að um þriðjungur þeirra sem deyja úr reykingum deyr ótímabærum dauða , fyrir aldur fram . Hann sagði ennfremur að um 80% þeirra sem kæmu í hjartaþræðingu væri fólk sem annaðhvort reykti eða hefði reykt . „ Þó er ekki nema fimmti hluti þjóðarinnar sem reykir . Í Bandaríkjunum deyja þrefalt fleiri úr reykingum en allur sá fjöldi sem deyr af öðrum ástæðum en sjúkdómum ( non-medical ) . Það eru dauðsföll vegna glæpa , slysa , náttúruhamfara , eldsvoða og þess háttar . “ Karl sagði tölfræðina skýra . „ Þrjátíu og fimm ára gamall maður sem reykir ekki á 81% möguleika á að ná 75 ára aldri . Sá sem reykir á 58% möguleika á að ná sama aldri . Þeir sem hætta eiga hins vegar möguleika á að vinna þennan mun upp og ná sömu lífslíkum , “ sagði Karl . Eflaust léttir einhverjum reykingamanni við það og hugsar með sér að málinu sé bjargað með því að hætta að reykja tímanlega . Þar stendur hins vegar hnífurinn í kúnni því í máli Magnúsar Jóhannssonar prófessors kom nefnilega fram að líkurnar á því að geta hætt reykingum eru hverfandi ; aðeins 2 - 4% þeirra sem hætta að reykja eru enn reyklausir ári síðar . Þetta eru reyndar þeir sem hætta af eigin rammleik því líkurnar á árangri aukast eftir því sem meiri aðstoðar við að hætta er leitað . Magnús færði sterk rök fyrir því að nikótín ætti að flokka sem lyf og / eða fíkniefni þar sem það væri meira vanabindandi en heróín , kókaín og áfengi , einnig meira bráðdrepandi en þessi þrjú efni og líkurnar á að geta hætt notkun þess væru umtalsvert minni en hjá þeim sem háðir eru heróíni , kókaíni eða áfengi . „ Ef nikótín kæmi fram í dag yrði það umsvifalaust bannað bæði sem eitur og ávanabindandi efni . “ Magnús benti ennfremur á að miðað við veikindi og dauðsföll kæmist ekkert fíkniefni með tærnar þar sem nikótín hefði hælana . „ Nikótín er langhættulegasta fíkniefni sem við þekkjum . “ Enginn er frjáls fíkill Valgerður Rúnarsdóttir , sérfræðingur í fíknsjúkdómum , tók upp þennan þráð og rakti hversu erfitt væri fyrir nikótínista að hætta . „ Reykingar eru stærsta mögulega fyrirbyggjandi ástæða fyrir dauðsföllum á Vesturlöndum . Fyrir utan peningaaustur tóbaksframleiðenda í markaðssetningu er það fíknin sjálf sem viðheldur reykingum . Hún er undirrótin að þeim gríðarlega félagslega , efnahagslega og heilsufarslega vanda sem stafar af reykingum . “ Valgerður vitnaði í ungan dreng sem vissi upp á hár hvað væri verst við reykingar : það væri svo erfitt að hætta . „ Þetta er aðalatriðið . En það er samt ekki nóg að vita þetta því unga fólkið byrjar samt að reykja og einnig þrátt fyrir alla tölfræði um hversu margir deyja fyrir sjötugt vegna reykinga . Sá sem byrjar að reykja 15 ára er ekki með áætlun í kollinum um að reykja næstu 30 árin . Það sem er mikilvægast er að gera tóbak dýrt og sjaldgæft . Það er öruggasta leiðin til að koma í veg fyrir að ungt fólk byrji að reykja . Fíknin er svo yfirþyrmandi að öll fögur fyrirheit falla í skuggann af henni . “ Jón Steinar Jónsson heimilislæknir Garðabæ , Sigurður Böðvarsson krabbameinslæknir og Mikael Clausen barnalæknir voru í hópi þeirra lækna sem ræddu um áhrif reykinga á allar sérgreinar læknisfræðinnar . Það kom skýrt fram í máli Valgerðar að tóbaksfíkn stenst öll viðmið fíknfræðanna og enginn þarf að velkjast í vafa um að nikótín er vanabindandi fíkniefni . Ástríður Stefánsdóttir flutti í lokin fyrirlestur á heimspekilegum nótum þar sem hún fjallaði um hinn frjálsa vilja og hvort einstaklingurinn væri ekki frjáls að því að velja hvort hann reykti eða ekki . Það væri hans mál hvort hann kysi að eyðileggja heilsu sína og einskis annars . Hún kvað hins vegar vel mega setja spurningamerki við þá fullyrðingu að sá sem er á valdi nikótínfíknar sé frjáls . Á sama hátt megi spyrja hvort unglingur í grunnskóla sé fyllilega frjáls að því að ákveða hvort hann byrji að reykja eða ekki ef hann upplifir mikinn þrýsting frá vinum og umhverfi . Að loknum frábærlega fróðlegum og skeleggum fyrirlestrum var þingfulltrúum skipt í fjóra vinnuhópa sem fínpússuðu ályktanir þingsins sem undirbúningsnefnd tók að sér að ganga frá til birtingar . Þær verða ekki raktar hér en er að finna í heild sinni á heimasíðu Læknafélagsins , www.lis.is Þess má að lokum geta að efnt var til tókbaksvarnaþingsins þar sem aðalfundur Læknafélags Íslands 2008 fól stjórn félagsins að standa að tóbaksvarnaþingi . Undirbúningsnefndin var að mestu skipuð meðlimum úr stjórn LÍ en ýmsir fleiri lögðu verkefninu lið . Haft var á orði í lok þingsins að vel mætti hugsa sér að halda annað þing innan fárra ára til að meta árangurinn .