Í undanförnum tveimur tölublöðum Læknablaðsins hefur verið fjallað um lög um sjúklingatryggingu en þau taka gildi um áramótin . Sigmar Ármannsson , lögfræðingur og framkvæmdastjóri Sambands íslenskra tryggingafélaga er viðmælandi blaðsins að þessu sinni . Tryggingafélögin eru nú sem óðast að undirbúa trygginguna sem allir læknar og sjúkrastofnanir verða að útvega sér fyrir áramótin . Reglugerð sú er einkum varðar tryggingafélögin var tilbúin í október og gefin út lok þess mánaðar . Læknar og tryggingafélög hafa fundað sín á milli og námsstefnur og fundir verið haldin vegna málsins . Sigmar var fyrst spurður hvort tryggingafélögin hafi þurft að takast á við margt nýtt í kjölfar nýju laganna . ,, Það eru ekki aðeins vátryggingafélögin sem eru að setja sér reglur í kjölfar nýju laganna . Allt sem vátryggingafélögin eru að takast á við , til dæmis varðandi bótaskyldu og bótasvið sjúklingatryggingarinnar , þarf Tryggingastofnun ríkisins líka að glíma við . Báðir aðilar gera upp málin eftir sömu lögum , reglum og aðferðum . Við sjáum það strax að bótaskyldan samkvæmt sjúklingatryggingunni er afar rík . Tjónin eru gerð upp á grundvelli skaðabótalaga sem sett voru upphaflega árið 1993 . Ef um er að ræða varanlegar afleiðingar þarf að finna út svokallaðan varanlegan miska , sem er að mestu leyti læknisfræðilegt mat , en auk þess varanlega örorku sem er fjárhagslegt mat . Þar er reynt að meta hver áhrifin af skaðanum eru á tekjuöflunarhæfni einstaklingsins í framtíðinni . Þetta er sá rammi sem báðir aðilar , vátryggingafélögin og Tryggingastofnun eiga að vinna eftir . Íslenskir vátryggingamenn eru hundvanir að fást við uppgjör tjóna á grundvelli ábyrgðartrygginga , skaðabótalaga og skaðabótaréttar . Við höfum verið að fást við það frá upphafi vega . Það sem meðal annars er nýtt nú er að Tryggingastofnun á að fara að gera upp tjón á grundvelli skaðabótalaga . " Ýmsir sjálfstætt starfandi læknar eru með tryggingar nú þegar . Duga þær eða er þetta viðbót við þær tryggingar sem fyrir eru ? ,, Það er rétt að allmargir læknar eru með svokallaðar frjálsar ábyrgðartryggingar . Tilgangur þeirra er að bæta tjón sem vátryggingartaki veldur öðrum og ber skaðabótaábyrgð á . Það eru ekki endilega öll tjón , því til að stofnist til skaðabótaskyldu þarf að vera fyrir það sem á lagamáli er kallað sök , það er að segja gáleysi , einfalt eða stórfellt eða ásetningur . Með sjúklingatryggingunni öðlast sjúklingur bótarétt án þess að nokkur sök sé til staðar . Það nefnist á máli lögfræðinnar ábyrgð án sakar . Þannig að þegar af þessari ástæðu sjáum við að gildissvið þessarar lögboðnu vátryggingar og frjálsu ábyrgðartryggingarinnar fellur ekki saman að þessu leyti . Það sem gerir málið enn snúnara er að í lögum um sjúklingatryggingu eru takmarkanir á fjárhæðum , bæði 50 þúsund króna gólf og fimm milljón króna þak . Ef um er að ræða líkamstjón og ætla má að það nái ekki 50 þúsund krónum fellur það ekki undir sjúklingatrygginuna , ekki heldur tjón sem er umfram fimm milljónir . Það þarf ekki að vera mjög reikningsglöggur til að sjá að þessi fjárhæð mun í mörgum tilfellum engan veginn hrökkva til . Lítum við til skaðabótalaganna er ljóst að tjón getur hlaupið á tugum milljóna króna . Það er því alveg greinilegt að þessari löggjöf er ætlað að tryggja öllum neytendum vissa lágmarksvernd . Það getur hins vegar reynt á frjálsu ábyrgðartrygginguna bæði hvað varðar tjón sem er undir fimmtíu þúsund krónum og umfram fimm milljónirnar . Hugsanlegt er einnig , að tilvik , sem falla utan bótasviðs sjúklingatryggingarinnar , falli á hinn bóginn undir ábyrgðartrygginguna . Ábyrgðartryggingin er því bráðnauðsynleg og kannski enn nauðsynlegri nú en fyrr vegna þess að fólk hefur meiri vitund um rétt sinn en áður . Við höfum séð vaxandi ásókn í Karvelstrygginguna ( samanber lög nr. 74 / 1989 ) sem veittu sjúklingum nokkurn rétt til bóta . Ég veit heldur ekki betur en Heilbrigðis - og tryggingamálaráðuneytið ætli að vekja sérstaka athygli á lögunum . Það mun fjölga málum verulega . Þeir sjálfstætt starfandi læknar sem ekki hafa fengið sér ábyrgðartryggingu þyrftu að kippa því snarlega í liðinn . Menn reiða væntanlega ekki svo glatt fram tugi milljóna króna , en það geta þeir þurft að gera ef sjúklingur heldur áfram með mál sem er bótaskylt umfram fimm milljón króna þakið . Þetta munu læknar sjálfir vera best hæfir til að meta í samráði við vátryggjendur sína . " Hvað með lækna sem starfa saman ? ,, Í reglugerð með lögunum er gert ráð fyrir því í 5. gr. að ef fleiri en tveir heilbrigðisstarfsmenn starfa saman geti þeir borið óskipta bótaábyrgð á störfum hvers annars . Þá hækka vátryggingarfjárhæðir um 10% fyrir hvern starfsmann umfram einn . Þetta er þó háð því að þeir gefi yfirlýsingu um ábyrgð sína gagnvart störfum hvers annars . Hliðstæð ákvæði eru til í lögum og reglugerðum varðandi starfsábyrgð annarra stétta . Ég hef þó trú á því að meðal heilbrigðisstétta , rétt eins og í öðrum greinum , verði þetta heimildarákvæði fremur lítið notað , enda getur það verið afar íþyngjandi fyrir hlutaðeigandi . " Þú nefnir starfsábyrgð annarra stétta , eru það margar stéttir sem eru í sambærilegri stöðu og læknar ? ,, Ýmsum háskólamenntuðum stéttum svo sem endurskoðendum , lögmönnum , arkitektum og verkfræðingum , sem árita uppdrætti fyrir byggingar , hefur á undanförnum árum verið gert með lögum að taka sér svokallaðar starfsábyrgðartryggingar . Við getum sagt að sú þróun hafi nú staðið í um fimm til tíu ár . Þar er bótarétturinn æði ríkur . Verði til dæmis endurskoðandanum á mistök og viðskiptavinurinn fyrir fjárhagslegu tjóni , þá á hann bótarétt úr þessari vátryggingu . Með sjúklingatryggingunni er verið að lögbjóða eins konar starfsábyrgðartryggingu , sem tryggir neytendum sem eiga samskipti við heilbrigðisstéttir , lágmarksneytendavernd . En sjúklingatryggingin er eflaust mun flóknari í framkvæmd en ýmsar aðrar tryggingar , þó þær geti verið snúnar líka , og þar af leiðandi verður hún dýrari fyrir þær sakir . Fimmtíu þúsund króna gólfið skapar ákveðið vandamál svo að einfalt dæmi sé tekið . Við sem fáumst við vátryggingar vitum að það getur kostað meira en fimmtíu þúsund krónur að sannreyna að viðkomandi eigi bótarétt úr tryggingunni , eða eigi hann ekki , nái upphæðin ekki tilskyldu lágmarki . Framkvæmdin , það er uppgjör líkamstjóna , er flókið og vandasamt verk . Við þurfum að leita á náðir margra sérfræðinga , fyrst og fremst lækna sjálfra . Við þurfum læknisvottorð af ýmsum toga , mat og matsgerðir sem eru viðamiklar og kostnaðarsamar . Ef litið er á lögmanninn eða endurskoðandann er ljóst að starfsábyrgðartrygging þeirra tekur ekki til líkamstjóns . " Verður þá ekki tilhneiging til að ætla að bætur nái alltaf tilskyldu lágmarki ? ,, Vátryggjendur verða að halda sig við laganna hljóðan . Við verðum að sníða skilmálana og bótasviðið nákvæmlega eftir því sem við teljum að lögin ætlist til . Mér skilst að margar af þeim kvörtunum sem koma inn á borð landlæknis séu ekki varðandi bein tjón heldur frekar vegna eins konar samskiptavandamála , til dæmis skorts á upplýsingum , að málum hafi ekki verið vísað í réttan farveg eða að fólki sé eitthvað misboðið . Fæst af þessu veldur fólki fjárhagstjóni . Það sem mótar iðgjöldin í vátryggingum almennt er fyrst og fremst tjónakostnaðurinn . Við getum ekki verið með hentistefnu varðandi tjónin . Slíkt kæmi þá niður á vátryggingartakanum í formi hærri iðgjalda . Ákvörðun iðgjalds er að sjálfsögðu í höndum hvers vátryggingafélags fyrir sig . Ýmsir verða þó að koma sameiginlega að því að móta skilmálana og þar með bótasvið sjúklingatryggingarinnar . Mörg álitaefni eiga svo eftir að koma upp á næstu árum eins og gengur , þegar um er að ræða nýja lögboðna vátryggingu . " Nú hefur reynsla frá Danmörku sýnt að nokkuð hliðstæð trygging þar í landi fór fremur hægt af stað . Býst þú við því að svo verði einnig hér á landi ? ,, Við rennum auðvitað mjög blint í sjóinn . Upplýsingar varðandi tíðni tjóna hér á landi , eðli þeirra og fjárhagslegt umfang eru af mjög skornum skammti . Við reynum að sjálfsögðu að afla okkur upplýsinga erlendis frá eftir því sem unnt er . Engan veginn er þó gefið að þær upplýsingar falli að íslenskum raunveruleika eða íslensku lagaumhverfi . Í Danmörku taka lögin til að mynda fyrst og fremst til stofnana í eigu hins opinbera en einkarekin læknisþjónusta stendur utan ramma laganna . Ég er reyndar nokkuð viss um að framkvæmd laganna fer ekki hægt í gang . Við erum að hluta búin að taka út upphitunartímabilið á meðan Karvelslögin voru í gildi . " ,, Að flestu leyti er þessi löggjöf auðvitað mjög góð út frá sjónarhóli neytandans . Honum er tryggður lágmarksréttur og getur sótt frekari rétt eftir öðrum leiðum , sé slíkur réttur fyrir hendi . En þessi löggjöf er einnig allgóð góð fyrir lækna og heilbrigðisstofnanir . Á vissan hátt er tekinn frá þeim kaleikur . Með lögunum er því nefnilega slegið föstu að hafi atvik gerst , sem fellur undir lögin um sjúklingatryggingu , skapi það sjúklingi ótvíræðan bótarétt . Í því efni skiptir ekki máli , hvort um sök einhvers hafi verið að ræða eða ekki . Þá þarf ekki að grufla meira í því og læknirinn ekki að leggjast í einhverja hörkuvörn , reyna að bera af sér sakir og taka jafnvel afstöðu gegn sjúklingi sínum . Að þessu leyti held ég að læknar geti litið á lögin sem nokkra réttarbót fyrir sig einnig . "