Qadimda ong odatda xayr va xudo bilan bog'liq bo'lgan. Aristotel (Xudolikni o'z-o'zidan o'ylash sifatida belgilagan  τής νοήσεως νοήσις) va stoiklar (dunyo aql-idrokini o'rganganlar) aqlli fikrlash mutlaq qiymat ni tan olgandan so'ng, shubhali reaktsiya neoplatonizmda (qidirib o'tish) hal qilindi, bu aqlli va aqliy faoliyatni ikkinchi o'ringa qo'ydi va oliy ahamiyatni ob'ektiv  tomonidan aqlli yaxshilik yoki befarq bo'lmagan Birlik uchun, sub'ekt tomonidan esa aqlli zavq (έχστασις) uchun tan oldi. Xristianlik an'anasi aqlni ilohiylik bilan bog'lamaydi, ilohiylikka yaqinlashish uchun aqlni emas, balki gunohdan qochishni talab qiladi, bunday nuqtai nazar umumiy tan olingan o'rta asrlar farqida (sholastika) aqlni tabiiy nur (lux naturae) va oliy ilohiy yoki inoyatli, ma'rifat (illummatio divina s. lux gratiae) deb ataladi. Shu bilan birga, Kliment Aleksandriy, Buyuk Vasiliy, Grigoriy Niss va boshqa patriistika vakillari Xudoning tasviri inson aqli bilan bog'liq deb o'rgatishgan ().
Stoiklar (dunyoviy ongni o'rganganlar) aqlli fikrlashda nimani ko'rishgan?
mutlaq qiymat