Russo o'zining umumiy nuqtai nazariga ko'ra, rahmni aql bilan antagonizmga qo'yadi. Rahmdillik nafaqat aqldan va barcha fikrlardan oldinda turadi, balki aqlning rivojlanishi rahmdillikni susaytiradi va uni yo'q qilishi mumkin. Rahmdillik insonning o'zini azob chekayotgan shaxs bilan birlashtirish qobiliyatiga asoslangan; lekin bu qobiliyat, tabiiy holatda juda kuchli bo'lsa-da, insonda fikrlash qobiliyati rivojlangani va insoniyat aql-idrok rivojlanish davriga kirgani sayin torayib boradi (état de raisonnement). Aql-idrok xudbinlikni tug'diradi, fikrlash uni mustahkamlaydi; u odamni tashvishli va qayg'uli narsalardan ajratadi. Falsafa insonni o'ziga ajratadi; uning ta'siri ostida u azob chekayotgan odamni ko'rganda shivirlaydi: o'lgin, bilganingdek  men xavfsizman. Hayotning eng oliy qoidasiga aylangan, fikrlashdan ajralib chiqqan his-tuyg'u Russoda o'ziga-o'zi sajda qilish, o'zini o'zi sevadigan narsalarga aylanadi va hissiyotga - hissiylikka aylanadi. Shafqatli his-tuyg'ularga to'la inson yoki go'zal ruhga ega bo'lgan odam (belle âme  schöne Seele) yuqori axloqiy va ijtimoiy tipga aylanadi. Unga hamma narsa kechiriladi, undan hech narsa talab qilinmaydi, u boshqalardan yaxshiroq va yuqori, chunki harakatlar hech narsa emas, hamma narsa hissiyotlar bilan bog'liq, hissiyotlar esa buyukdir.
Russoga ko'ra, achinish qanday qilib antagonizmga kiradi?
aql bilan