Gumbaz-o'tqazning ko'tarilib chiquvchi shakli bor, u tepaligida yumshoqlik bilan o'tkirlashadi va u chiroqchaga o'xshaydi. Bunday gumbazlar ko'pincha Rossiya, Turkiya, Hindiston va Yaqin Sharqda qo'llaniladi. Bunday shakldagi gumbazlar ko'pincha rus pravoslav cherkovi ibodatxonalarini qurishda ishlatiladi. Rusdagi eng qadimgi tosh cherkovlar bizantiya (parsel) uslubidagi gumbazlarga ega bo'lsa-da, keyinchalik ular deyarli to'liq gumbaz-lukofkalar bilan almashtirildi. Bunday gumbazlar asosga qaraganda katta diametrga ega bo'lib, u davonaga o'rnatilgan bo'lib, ularning balandligi odatda kenglikdan oshadi. Garchi bunday gumbaz turiga ega bo'lgan eng qadimgi qurilmalar XVI asrga tegishli bo'lsa-da, eski xronikalar illyustratsiyalari ular XIII asrning oxiriga qadar paydo bo'lganligini ko'rsatadi. Chodirlar singari, gumbazlar ham dastlab faqat yog'ochdan yasalgan cherkovlarda ishlatilgan va keyinchalik toshdan qurilgan me'morchilikda qo'llanilgan. Lekin u holda ham ular yog'och yoki metalldan tayyorlanib, tosh trubka ga o'rnatilardi. Ortodoks cherkovlarining gumbazlariga ixtisoslashgan mashhur muhandis-me'moriy Sergey Nikolayevich Padykov ((5) (19221993) edi, u gumbazni loyihalashtirgan va AQShda 44 ta cherkovni qurish va rekonstruksiya qilishda ishtirok etgan.
Ilk bor qaysi qurilish elementida chiroqcha shakliga o'xshash gumbaz o'rnatilgan?
tosh trubka