Gumbaz-o'tqazning ko'tarilib chiquvchi shakli bor, u tepaligida yumshoqlik bilan o'tkirlashadi va u chiroqchaga o'xshaydi. Bunday gumbazlar ko'pincha Rossiya, Turkiya, Hindiston va Yaqin Sharqda qo'llaniladi. Bunday shakldagi gumbazlar ko'pincha rus pravoslav cherkovi ibodatxonalarini qurishda ishlatiladi. Rusdagi eng qadimgi tosh cherkovlar bizantiya (parsel) uslubidagi gumbazlarga ega bo'lsa-da, keyinchalik ular deyarli to'liq gumbaz-lukofkalar bilan almashtirildi. Bunday gumbazlar asosga qaraganda katta diametrga ega bo'lib, u davonaga o'rnatilgan bo'lib, ularning balandligi odatda kenglikdan oshadi. Garchi ushbu gumbaz turidagi eng qadimgi saqlanib qolgan binolar XVI asrga tegishli bo'lsa-da, eski xronikalar rasmlari ular XIII asrning oxiriga qadar paydo bo'lganligini ko'rsatadi. Chodirlar singari, gumbazlar ham dastlab faqat yog'ochdan yasalgan cherkovlarda ishlatilgan va keyinchalik toshdan qurilgan me'morchilikda qo'llanilgan. Ammo ular hamon yog'och yoki metalldan yasalgan va tosh tamburga o'rnatilgan. Ortodoks cherkovlarining gumbazlariga ixtisoslashgan mashhur muhandis-me'moriy Sergey Nikolayevich Padykov ((5) (19221993) edi, u gumbazni loyihalashtirgan va AQShda 44 ta cherkovni qurish va rekonstruksiya qilishda ishtirok etgan.
Ilk chiroqchaga o'xshash gumbazlar qaysi asrda paydo bo'lgan?
XVI