Shan sulolasidan (1766 yil) boshlab ko'plab sulolalarning an'anaviy e'tiqod tizimi. mil. avv. e.) hozirgi davrga qadar Shan-Di ((en) ((32) (so'zma-so'z oliy ajdod, odatda Xudo deb tarjima qilinadi) yoki Tian ((en) (osmon) ((51) ni hamma narsaga qodir kuch sifatida hurmat qilishga qaratilgan ((52). Bu e'tiqod tizimi Konfuciyanlik va Taoizmning rivojlanishi, Buddizm va Xristianlikning joriy etilishidan oldin edi. Osmon, monoteizmning o'ziga xos xususiyati bo'lgan, jismoniy emas, balki shaxslashtirilgan, qudratli mavjudot sifatida ko'rib chiqilgan. Konfutsiyning Lun yuy degan so'zlarida biz odamni butun umr davomida boshqaradigan, inson bilan shaxsiy munosabatlarni saqlaydigan, odamlar ezgulik va axloqni o'rganish uchun bajarishlari kerak bo'lgan vazifalarni qo'yadigan osmon haqidagi tasavvurlarni ko'ramiz. Biroq, bu e'tiqod chinakam monoteistik bo'lmagan, turli joylarda boshqa kichik xudolar va ruhlar mavjud bo'lib, ular Shan-Di bilan bir qatorda ibodat qilingan. Moizm kabi ba'zi bir oqimlarda monotheizmga yaqinlashish sezilarli, chunki kichik xudolar va qadimgi ruhlar Shan-Di irodasini to'liq bajaradilar (g'arbiy sivilizatsiyadagi farishtalarga o'xshash).
Qanday dinlar monoteizmdan oldin paydo bo'lgan?
Konfuciyanlik va Taoizmning rivojlanishi, Buddizm va Xristianlikning joriy etilishidan