Yerelin yatırım kredisi
Cevdet YILMAZ*
31 Mart seçim sonuçları hemen herkesin şaşırdığı bir sonuç doğurdu. 14 Mayıs’ta beklenen sonuç gecikmeli olarak 31 Mart sürprizi olarak karşımıza çıktı. Seçim öncesi anketlerinde büyükşehirlerde beklenen muhalefetin başarısı tüm Anadolu’ya yayıldı. Anketlerin de ön göremediği bu sonuçların sebebi hemen herkesin gündemindeydi. Oysa Türkiye ne zamandır ekonomik kriz ve sonuçlarıyla bunalmış durumda. Yanlış ekonomik politikaların yanı sıra Çin modeli olarak da anılan yeni doğrunun da doğru uygulanmayışı, dere geçilirken bu “doğrudan” vazgeçilmesi tek adam keyfiyetinin sonuçlarının ne kadar ağır olabileceğini gösterdi. Ülkede çoktandır anlatılmaya çalışılan kriz ve yoksulluk meselesi “reel gelire” yansıyınca seçimin kaybedilmesinde büyük rol oynadı. Aslında bu sonuç muhalefet açısından nicedir bekleniyordu fakat görülen o ki halkın iktidara açtığı kredi oldukça toleranslı. Bu tolerans pazar alışverişi yapılamayacak seviyeye gelene kadar yargıdan, yürütmeye yaşamın her alanına yansıyan tüm olumsuzlukları amiyane tabirle görmezden gelecek kadar yüksek. Gelgelelim ekonomik kriz mevcut sistemin yöntemleri uygulanmadıkça daha da derinleşti, son ekonomi politikası da “talebin kısılması” yönünde planlandı. Çözüm halkın talebini kısmakta arandı, aranıyor.
Azalan alım gücü ve artan vergi yüklerinin yanı sıra daha iyi hizmet almak isteyenler için eğitimde özel okulların ücretleri, sağlıkta tamamlayıcı sağlık sigortası gibi ek yükler hayatımızın bir parçası oldu. Hane bütçesi daraldı. Orta sınıf yok oldu, yoksullar çoğaldı. Sonuç olarak, 31 Mart seçimi başta emekliler de olmak üzere, milli ekonomiden payını alamayanların rövanşı olarak sonuçlandı. Erdoğan’ın “Ne olursa olsun, hangi hatayı yaparsa yapsın her seçimi kazanır” efsanesi yıkıldı.
OTOKRASİ NE DOĞURUR?
Erdoğan’ın merkezi hükümet ile belediyeler aynı partiden olmazsa hizmet gelmez resti topal ördek resti gibi kabul görmedi. Dahası önümüzdeki günlerde bu durum iki temel olguyu da karşımıza getirecek. Bunlardan ilki, Erdoğan’ın dediği gibi merkezi hükümetin belediyeler üzerinde büyük projelerin finansmanı için hazinenin dış borç garantörlüğünde onayların verilmemesinin yanı sıra ekonomik krizin belediye bütçelerinde yaratacağı açık örnek olarak verilebilir. Maalesef ülkenin yarattığı ekonomik değeri, sermaye birikimini müsrif evlat gibi yemek sağa, girdiği bu çıkmazla baş etmek sola düştü. El dar, senelerdir betona değil üretime odaklanmalı diyenlere rağmen suni bir harcama ekonomisi yaratıldıktan sonra yetki alanı ekonomi olmayan belediyelerin etkin hizmet sunumu düne göre hayli güç. Tam da bu noktada bütçenin verimli kullanılması zorunluluğu doğuyor.
Kent kaynaklarının etkin bir şekilde paylaştırılması, toplumun her kesiminin ortak yararının gözetilmesi işleyen demokrasinin en temel ilkelerindeyken, kamunun bütçesinin kamudan esirgendiği bir yapı günümüz toplumunda ne kadar desteklenebilir? Muhtaç olana yardımın ötesinde muhtaçlığın ortadan kalkması için bölgesel politikalar geliştirmek, sistematik bir yoksullukla sistematik bir mücadele doğurmaz mı? Tüm bu sorunların çözümü sorunun tam da kaynağı olan otokrasiden bekleme gibi bir yanılgıya düşmek zaman kaybıdır.
MAZERET YERİNE KOORDİNASYON
Siyasi iddia koymak mazeret kaldırmıyor. CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in Yerel Yönetimler Çalıştayı ve verdiği birçok mülakatta da üzerinde durduğu vatandaş muhalefete “ ihtiyaç kredisi değil yatırım kredisi” verdi söylemi oldukça yerinde bir tespit. Görülen o ki eğer kazanılan zafer vatandaş açısından sadece yerel seçime has bir davranışsa, haliyle genel seçimlerde hükümetin el değiştirmesi söz konusu olmayacak. Şimdilik elimizde yerelle geneli mukayese edecek bir veri yok fakat bu ihtimali görmemezlik siyasi miyopluk olur.
Erken seçim olmazsa önümüzdeki dört yıllık seçimsiz süreç toplumla daha iyi temas ve yatırım kredisini değerlendirmek için önemli bir fırsat. CHP ‘nin merkezi bir yapıyla yerel yöneticilerinin koordinasyonu ve denetimini sağlama niyeti genel seçim için ön hazırlık niteliği de taşıyor. Henüz nihai bir mekanizmadan söz edemesek de seçim zaferinin keyfi sürülürken bir yandan da kollar sıvanmış. Denetim ve koordinasyonun sağlandığı bir yapı, haritanın kırmızıya boyandığı yönetimlerde her yönetimin bir diğer yönetimle uyumlu çalışması yerel ve bölgesel ihtiyaçlara cevap verebilme kabiliyetini artıracaktır. Performans denetimi ve bunun sonucu belediyelerin karnelerinin oluşturulması, teknik ekibin eksikliğinin giderilmesi, faydası birden çok il ya da ilçeyi aşan hizmetlerin ortaklaştırılması, bu hizmetlerin finansmanının da ortaklaştırılması, başarılı hizmetlerin diğer bölgelere yayılması, etkin ve verimli deneyimlerin diğer belediyelere aktarılması gibi sonuçlar ancak bu yolla ortaya çıkacaktır. Elbette bu yapının koordinasyon, denetim, yol gösterme, dayanışma gibi hangi başlıkları ele alacağı ya da daha ön plana çıkaracağı da sonucu etkileyecektir.
ESKİ HÂLÂ YENİ
1970’li yıllara damgasını vuran, günümüzde bilhassa genç nesillerin hafızalarından silinen toplumcu belediyecilik örneklerinin yükseldiği yeni belediyecilik tecrübeleri güncel sorunlara ışık tutabilir mi?
Nurettin Sözen’den, Ahmet İsvan’a, Vedat Dolakay’dan, Ali Dinçer’e birçok belediye başkanlarının yarattığı çözüm odaklı, halka yakın belediyecilik örnekleriyle dolu bir tarih var geçmişimizde. Yine bu yıllarda olduğu gibi toplumun temel problemlerini yerinde tespit edip, akademik ve uzman kadrolarla çözümlere kavuşturulması, 31 Mart başarısını genel seçimlerde ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde başarıyı getirecektir.
OLMASI GEREKEN HEDEF: KENT YOKSULLUĞU
1950’li yılardan itibaren kırdan kente göçle beraber ortaya çıkan kent yoksulluğu, genellikle merdiven altı ya da kayıt dışı olarak tabir edilen sektörlerde istihdam imkânı bulan ve gece kondu mahallelerinde yaşan bir nüfus ortaya çıkarmıştır. Bu nüfusun sorunlarına çözüm yukarıda anılan CHP’li belediyeler tarafından merkezden kente değil, sokaktan kente doğru bir yapıyla ele alınarak çözülmüştür. Hukuki alt yapı ve kamusal hizmetin verimliliği tekrar ele alınmalıdır. Kreş, yaşlı bakım merkezleri, iyileştirme merkezleri, ulaşımın kolaylaştırılması, beceri geliştirme ve meslek kazandırma programları vb hizmetlerin düzenlenmesi ve hatta kurumsal bir yapı kazandırılması kısmi bir iyileşmeyle toplumun refahının artmasında rol oynayacaktır. Önümüzdeki günlerde bu tarz hizmetlerin belediyelerin asli kaynaklarıyla ve bizzat belediyeler tarafından yürütülmesi kent emekçilerinin piyasa koşullarına teslim edilmeyecek şekilde ele alınması gerekmektedir. Tekrar hatırlatmak gerekirse, bu tecrübe hafızamızda var ve sorunlar hâlâ güncel.
*Yenişehir Belediyesi CHP Meclis Üyesi