İslam hukukunda haram ve helal kavramları net bir şekilde tanımlanmıştır. Haram, Allah tarafından kesin olarak yasaklanmış olan ve işlenmesi büyük günah sayılan fiilleri kapsar. Helal ise Allah tarafından izin verilen ve işlenmesinde herhangi bir sakınca bulunmayan fiilleri kapsar. Tahrimen ve ve ve tenzihen kavramları da burada karşımıza çıkar. Tahrimen ve Tenzihen mekruh ne demek, ne anlama gelir, haram ile farkı ne gibi sorular ise çokça araştırma konusu olmakla beraber çoğu bireyin ilgisini çeker.
İslam hukukunda mekruh, yapılmaması tavsiye edilen, hoş karşılanmayan ancak yapıldığında günah sayılmayan davranışlar için kullanılan bir terimdir. Mekruh, İslam hukukunda (fıkıh) yasaklama derecesi bakımından haramdan sonra gelir. Mekruh davranışlar, Allah'ın hoşnut olmadığı, fakat kesin bir yasak konulmamış olan fiillerdir.
Mekruh kavramı, Müslümanların günlük yaşamlarında daha dikkatli olmalarını sağlamak için konulmuş bir derecelendirmedir. Bu kavram, ibadetlerin ve günlük davranışların Allah'ın rızasına uygun şekilde yerine getirilmesine yardımcı olur. Mekruh fiillerden kaçınmak, kişinin manevi derecesini yükseltir ve Allah'a olan bağlılığını pekiştirir.
Tahrimen mekruh, harama yakın olan, yapıldığında büyük bir günah işlenmiş olmasa da terk edilmesi şiddetle tavsiye edilen davranışlardır. Tahrimen mekruh olan bir davranış, yapılması halinde kişinin cezalandırılacağı bir fiil olmayabilir, ancak bu tür fiiller dinen ciddi şekilde sakıncalı kabul edilir.
Örnekler:
Namaz esnasında kadınların altın veya ipek kullanması.
Namazı vakti geçtikten sonra kılmak (vaktinde kılmamak).
Tenzihen mekruh, yapılması hoş karşılanmayan ama yapılması durumunda kişinin cezalandırılmayacağı, yani dinen yasak olmayan ancak terk edilmesi tavsiye edilen davranışlardır. Tenzihen mekruh davranışlar, dinen hoş görülmeyen fakat yapılmasının herhangi bir günah veya cezaya yol açmadığı fiillerdir.
Örnekler:
Yemeğe başlamadan önce tuz yerine başka bir şey almak.
Abdest alırken fazla su kullanmak (israf etmek).
Haram, İslam hukukunda kesinlikle yasaklanmış olan, yapılması durumunda günah kazanılan ve ceza gerektiren fiillerdir. Haram olan bir davranış, Allah tarafından açıkça yasaklanmış ve Kur'an ya da Sünnet ile sabitlenmiş olan fiillerdir. Haramın yapılması, ahirette cezayı gerektiren bir suçtur.
Haram ve mekruh arasındaki farklar:
Kesinlik: Haram, kesin bir yasaklamayı ifade ederken, mekruh, hoş görülmeyen ancak kesin olarak yasaklanmamış davranışları kapsar.
Günah ve Ceza: Haram olan bir fiilin yapılması günah ve cezayı gerektirirken, mekruh olan fiillerde bu durum yoktur. Ancak tahrimen mekruh olan fiiller, harama yakın olduğundan, yapıldığında manevi sorumluluk daha fazladır.
Dinen Sakıncalılık Derecesi: Haram, dinen en sakıncalı olan fiilleri ifade ederken, tahrimen mekruh harama yakın, tenzihen mekruh ise daha az sakıncalı fiilleri ifade eder.