Odatv’ye yaptığı 22.04.2024 günlü açıklamada, “İşçiler ocak ayında aldığı ücreti iki ay sonra vergi kesintisi nedeniyle alamıyor. Bununla ilgili bir düzenlemeye ihtiyaç var. (…) Sene başında alınan 20 bin lira, sene sonunda 16 bin liraya düşüyor.” ifadelerini kullandı. Bursa’da düzenlenen mitingde de ana tema “Vergide adalet” idi.
Malum enflasyonun ücret gelirlerini erittiği bir dönemden geçiyoruz. Lakin bu kez yalnız paranın satın alma gücü düşmüyor; ücretlilerin eline geçen para, tutar olarak da azalıyor. Birincisini enflasyon, ikincisini ise vergi tarifesi yapıyor. Özetle enflasyonun ücret gelirlerinin satın alma gücünü azalttığı bir ortamda vergi tarifesi ise fiziksel tutarını azaltıyor. Enflasyonu biliyoruz peki vergi tarifesi bunu nasıl yapıyor?
Bizim ülkemizde gelir vergisi artan oranlı bir tarifeye göre alınıyor. Birçok çeşidi olan artan oranlı tarifenin, “dilim türü” ülkemizde uygulanıyor. Bu usulde vergi matrahı olan gelir, dilim adı verilen kısımlara ayrılır ve artan oranlı tarifedeki oranlardan her biri sadece karşılık geldiği dilime uygulanır. Matrahın bütününe ait vergi tutarı, bu suretle, her bir dilim için bulunan vergi tutarları toplanarak hesaplanıyor.
Tarifenin 2024 takvim yılı gelirlerine uygulanacak şekli şöyle:
110 000 liraya kadar yüzde 15
230.000 TL'nin 110.000 TL'si için 16.500 TL, fazlası 20
580.000 TL'nin 230.000 TL'si için 40.500 TL (ücret gelirlerinde 870.000 TL'nin 230.000 TL'si için 40.500 TL), fazlası yüzde 27
3000.000 TL'nin 580.000 TL'si için 135.000 TL (ücret gelirlerinde 3.000.000 TL'nin 870.000 TL'si için 213.300 TL), fazlası yüzde 35
3.000.000 TL'den fazlasının 3.000.000 TL'si için 982.000 TL (ücret gelirlerinde 3.000.000 TL'den fazlasının 3.000.000 TL'si için 958.800 TL), fazlası 40
ÜCRET NET OLARAK BELİRLENMİŞSE TARİFENİN YÜKÜ İŞVERENDE
Bu tarifenin uygulanması için öncelikle ücretin net veya brüt olarak belirlenmesi gerekiyor. Ücret net olarak belirlenmişse, geliri elde eden, her durumda aynı ücreti alacağı için artan oranlı vergilendirmede etkilenmez. Bu durumda artan oranlı tarifenin yükünü işveren çeker. Bu ise ücretin tam olarak gösterilmemesi gibi bir durum yaratabiliyor.
BRÜT BELİRLENMİŞSE TARİFENİN YÜKÜ İŞÇİDE
Ücret, brüt olarak belirlenmişse ücretlinin eline yılın ilk aylarına göre son aylarda daha az para geçer. Brüt ücrete yılın ilk aylarında tarifenin düşük oranları uygulanıyor. Brüt ücret değişmediği halde kümülatif olarak dikkate alındığından sonraki aylarda ele geçen ücret tutar olarak azalıyor.
Brüt ücret uygulaması daha çok sendikalı işçiler yönünden ve toplu sözleşmelerde uygulandığı dikkate alınırsa söz konusu olan büyük çaplı işletmelerdir. Demek ki toplu sözleşme de olsa ücretin brüt olarak belirlenmesi işçi yararına olmuyor. Sendikalarımızı işverenlerin fendinde koruyacak vergi tekniğini, hukukunu ve felsefesini bilen müşavirlere ihtiyaç duyuluyor.
İTİRAZ DİLİMLERİN ENFLASYON ORANINDA ARTMAMASINA
Bu arada tarifedeki tutarların brüt olarak belirlendiğini belirtelim. Bunun önemi şu: Ücretlinin eline geçen net tutarlara yaklaşık %30 bir ilave ile brüt ücrete ulaşılır. Böyle olunca tarifedeki tutaralar yüksek gürünse de net ücreti 30 bin liranın üzerinde olan bir çalışan altı ay sonra yüzde 27 olan üçüncü dilime, bir süre sonra da yüzde 35 olan dördüncü dilimde vergilendiriliyor. Özetle brüt ücret aynı olduğu ve artmadığı halde ücretlinin eline sonraki aylarda daha az para geçince çok iyi sözleşme yaptıklarına inanan işçi sendikalarından itiraz geliyor. İtiraz dilimlerin enflasyonun çok gerisinde arttırıldığı yönünde. Bu konudaki çalışmalar maalesef dilimlerin enflasyonun çok gerisinde artırıldığını çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.
GÜYA ÜCRETLİLER LEHİNE DÜZENLENEN BİR TARİFE
Tarifedeki üçüncü dilimle birlikte bu tarifenin yükünü çeken ve en yüksek tutarları ödeyen ücretlilerin parantez içerisine alındığını okuyoruz. Burada ücretliler lehine bir düzenleme var. Rakamlara vurursak, 2024 yılında brüt ücret 3 milyona ulaştığında dahi ücretliler lehine avantaj topu topuna (982.000 - 958.800 =) 24.000,-TL olarak gerçekleşiyor.
Ücretlilere 3 milyonluk bir ücret koşullarında 24 bin lira avantaj sağlayan tarife, KOBİ’lerde noksan beyana neden olabiliyor, büyük işletmeler ise vergiyi işçiye yüklemekle sorunu çözüyor. Grup şirketler ise, ücreti birden fazla işveren tarafından ödenmiş göstererek artan oranlı tarifenin yükü ve riskini ücretli üzerine kaydırabiliyorlar.
TARİFE ANAYASA MAHKEMESİ KARARINA AYKIRI
Bu tarife, Anayasa Mahkemesinin 15.10.2009 gün ve E.2006/95, K.2009/144 sayılı kararına aykırı. Tarifenin, Yüksek Mahkemenin kararı ışığında “sosyal hukuk devleti” ve "mali güce göre vergi ödeme” ilkesine aykırılığı ile nereye yakıştığı ayrı bir yazının konusu.
Odatv.com