Tiflis geçtiğimiz Çarşamba gününden bu yana karışık yine. Gerekçe parlamentodan geçmesi olası bir yasa. Yasa kabul edilirse, fonlarının %20'sinden fazlasını yurtdışından alan her STK veya medya kuruluşunun "yabancı bir gücün çıkarlarını gözeten kuruluş" olarak kayıt yaptırması gerekecek. Hükümet bu önlemin, kuruluşları fonları konusunda daha "şeffaf" olmaya zorlamayı amaçladığını iddia ediyor. Ancak göstericilere göre bu metin, Moskova'nın muhalif sesleri bastırmak için kullandığı Rus mevzuatından açıkça esinlenmiş.
BATININ MALUM MEDYASI İŞBAŞINDA
Financial Times, seçimler öncesinde iktidardaki Gürcü Rüyası partisinin bu yasayı "muhalefeti kontrol etmenin ve parlamentodaki çoğunluğunu koruma şansını en üst düzeye çıkarmanın bir yolu olarak gördüğünü" belirtiyor. BBC'nin Güney Kafkasya muhabiri Rayhan Demytrie ise "pek çok Gürcü'nün bu metnin Gürcistan'ı AB'ye üye olma yolundan saptıracağından korktuğunu" belirtiyor. Ekip Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ‘ nin açıklaması ile tamamlanıyor. Kendisi olayları "derin bir endişe" ile takip ettiğini belirterek, "şiddeti" kınadı ve Tiflis'e AB'ye yönelik "rotasını koruması" çağrısında bulundu.
CUMHURBAŞKANI VETO ETSE DE
Bütün mesele aslında şu satırlarda gizli; ‘Metnin hala üçüncü okumadan geçmesi gerekiyor ve iktidar partisiyle anlaşmazlık içinde olan Cumhurbaşkanı Salome Zurabishvili'nin metni veto etmesi bekleniyor. Ancak Gürcü Rüyası, onu geçersiz kılacak yeterli oya sahip’
FOREIGN POLICY DE GÖREV BAŞINDA
Amerikalı güvenlik uzmanı Luke Coffey, Foreign Policy dergisinin internet sitesinde yayınlanan makalesinde; ‘Gürcü Rüyası'nın kontrolünü kaybettiği bir dönemde, Moskova'nın müdahale etme ihtimali yüksek, özellikle de bu kitlesel gösteriler hükümeti düşürürse, ki Kremlin'in saplantılı vizyonunda bu [...] Batı'nın komplocu işareti olarak görülecektir". Güvenlik (!) uzmanı şöyle devam ediyor; ‘Eğer bir Rus işgali senaryosunun gerçekçi olmadığını düşünüyorsanız, bunun nedeni son yıllarda neler yaşanmış olabileceğine dikkat etmemiş olmanızdır. Moskova "Ağustos 2020'de çalınan seçimlerin ardından başlayan kitlesel protestoların ardından Belarus diktatörü Alexander Lukashenko'nun desteklenmesine yardım etti. Ocak 2022'de Rusya, birkaç gün süren siyasi şiddetin ardından düzeni sağlamak için Kazakistan'da askeri bir müdahaleye öncülük etti. Rusya'nın 2014'teki ilk Ukrayna işgali ise Rusya yanlısı bir cumhurbaşkanını deviren Maya devriminin ardından gerçekleşti. Dolayısıyla Rusya'nın Gürcistan'da harekete geçmeyeceğini düşünmek için hiçbir neden yok’.
BU LUKE COFFEY KİM ACABA; İNGİLTERE’ DE BAKANLARA DANIŞMAN ABD ORDUSU’NDA MADALYALI SUBAY
Biyografisine bakmak yeterli… Luke Coffey Hudson Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacıdır. Hudson'daki çalışmaları, Avrupa, Avrasya, NATO ve transatlantik ilişkilere odaklanarak ulusal güvenlik ve dış politikayı analiz etmektedir. Coffey daha önce 2015-2022 yılları arasında Heritage Vakfı'nda (Washington, DC merkezli kamu politikalarına yönelik araştırmalarıyla bilinen muhafazakâr düşünce kuruluşu. Ronald Reagan'ın başkanlığı sırasında muhafazakâr harekette öncü bir rol üstlendi)
Dış Politika Çalışmaları Merkezi'nin direktörlüğünü yürütmüş. 2012-2015 yılları arasında Heritage'da Margaret Thatcher bursiyeri olarak görev yapmış ve Amerika Birleşik Devletleri ile Birleşik Krallık arasındaki ilişkilere ve NATO ile Avrupa Birliği'nin transatlantik ve Avrasya güvenliğindeki rolüne odaklanmıştır. Coffey, Heritage'a katılmadan önce İngiltere Savunma Bakanlığı'nda dönemin İngiltere Savunma Bakanı Liam Fox'un kıdemli özel danışmanı olarak görev yapmıştır. Coffey, üst düzey İngiliz bakanlara danışmanlık yapmak üzere başbakan tarafından bu göreve atanan ilk İngiltere vatandaşı olmayan kişiydi. Görevleri arasında transatlantik güvenlik, NATO, Orta Doğu ve Afganistan ile ilgili olarak İngiliz savunma politikasının şekillendirilmesine yardımcı olmak da vardı. Coffey daha önce Avam Kamarası'nda Muhafazakâr Parti'nin savunma ve güvenlik konularında danışmanı olarak çalışmıştır. Güvenlik ve savunma konularında politika girişimlerinin geliştirilmesine ve uygulanmasına yardımcı olmuş, özellikle de partinin 2010 seçim bildirgesinin savunma bölümünün taslağını hazırlamıştır. İngiliz siyasetindeki çalışmaları, ABD'de orduda subay olarak görev yapmasını takip etmiştir.Tüm zamanını denizaşırı aktif görevde geçirmiş ve Ordunun Güney Avrupa Görev Gücü ile İtalya'da görev yapmıştır. Bay Coffey 2005 yılında bir yıl süreyle Afganistan'da görev yapmış ve Bronz Yıldız ile ödüllendirilmiştir.’ diyor siyasi biyografisi. Ve şöyle bitiyor; ‘ Coffey'in yorum ve analizleri geniş çapta yayınlanmış ve ABD ve denizaşırı ülkelerdeki prestijli medya kuruluşları tarafından televizyon ve radyo röportajları yapılmıştır.
BU HABERİ DUYURAN ÖZGÜR RADYO; BİZ ONU SOĞUK SAVAŞTAN BİLİRİZ
Gürcistan’ daki olayları ilk duyuran ; ‘"Plastik mermi, göz yaşartıcı gaz, biber gazı ve tazyikli su". Radio Free Europe-Radio Liberty, 1 Mayıs Çarşamba akşamı göstericilerle Gürcü polisi arasında yaşanan şiddetli çatışmaların başkent Tiflis'i bir kez daha sarstığını bildirmiş. ABD Kongresi tarafından 1950 yılında kurulmuş bir radyo ağı. Soğuk Savaş döneminde CİA tarafından ‘anti komünist’ progpaganda için Sosyalist Blok ülkelerine yönelik kullanılmış. Bugün de ‘renkli devrimleri’n peşinde.
BBC MUHABİRİ; BİZ KOMÜNİZMDEN NE ÇEKTİK
Gürcistan ile ilgili haberi yapan muhabir Rayhan Dmytrie’ nin de ilginç (!) bir öyküsü var. Kendi facebook hesabında şöyle anlatmış;
“Merhaba, benim adım Rayhan Demytrie, BBC'nin Güney Kafkasya ve Orta Asya muhabiriyim. Özbekistan'ın Taşkent şehrinde doğdum. O zamanlar Sovyetler Birliği'nin bir parçasıydı, bu yüzden pek çok çocuk gibi ben de "Büyükbaba Lenin" hakkındaki şiirleri ve onun komünizm altında tüm çocuklar için nasıl parlak bir gelecek dilediğini ezbere öğrenerek büyüdüm.
Özbekistan 1991'de bağımsızlığını kazandığında, boş dükkanları ve şeker ve sabun almak için uzun kuyrukları hatırlıyorum. Gerçek paramız bile yoktu, sahte piyango biletine benzeyen kuponlar kullanıyorduk.
19 yaşında Taşkent'teki ilk bağımsız radyo istasyonlarından birinde radyo DJ'i olarak işe girdim. Bu istasyon BBC Dünya Servisi programlarını yeniden yayınlamaya başladı. Ama uzun sürmedi. Sansürcüler tarafından kapatıldı. BBC bölge muhabiri olduğumda, kendi ülkem hariç tüm "-istanlardan" haber yaptım. Oraya gidip kendimi ve ailemi riske atmadan özgürce haber yapmak çok tehlikeli hale gelmişti.
Sadece tek bir başkan tanıyordum, acımasız bir otokrat olan İslam Kerimov. Onun 2016'daki ölümünden sonra, yeni liderlik altında Özbekistan'da gerçek değişimler olduğunu duymaya devam ettim. Geçtiğimiz Kasım ayında Semerkant'ta düzenlenen ekonomik forumu takip etmem için bir davet aldığımda bu fırsatı kaçırmadım.
Havada bir iyimserlik duygusu vardı. Taşkent'te yeni işletmelerin, mağazaların ve kafelerin açıldığını görmek beni mutlu etti. Daha fazla özgürlük ve daha az baskı ile işler hızlı ilerlemeye başladı. Özbekistan artık dinamik ve gelişmekte olan bir ülke, ama elbette büyük sistemik sorunlar devam ediyor. Ve ne yazık ki bazı şeyler hiç değişmedi.”
TÜRKİYE’DEKİ FONDŞ MEDYA TARTIŞMASI
Odatv, 21 Temmuz 2021 Çarşamba günü yayınladığı bir haberde, Amerika Birleşik Devletleri merkezli bir vakıf olan Chrest Foundation'un Türkiye'deki bazı medya ve sivil toplum kuruluşlarına hibe niteliğinde yüzbinlerce dolar fon sağladığını yazmış "Bu kuruluşların başında gazeteci Ruşen Çakır’ın kurduğu Medyascope adlı haber sitesinin olması dikkat çekti" demişti.
Haberde vakfın internet sitesinde yapılan hibeler hakkında kamuya açık olarak ilan edilen bilgilere dayanılarak Medyascope dışında Serbestiyet, 140 Journos ve P24'ün de aynı vakıftan kaynak aldığı kaydedildi.
Haberde adı geçen yayın kuruluşları ise konuyla ilgili açıklama yapmış değil, ama konu sosyal medyada hararetli bir tartışmaya yol açtı. Medyaya sağlanan farklı iç ve dış mali destek ve fonların yayın politikasına etkisi olup olmadığından, reklam gelirlerinin eşitsiz dağılımına, siyasi iktidarın medyaya yaklaşımına, okur desteğinin zayıflığına kadar birçok açıdan ele alındı.
ODATV HABERİNDE NE DENİYOR, BİLGİLER NEYE DAYANIYOR?
Odatv, ABD merkezli Chrest Foundation'un internet sitesinde yer alan açık bilgilere dayanan haberinde, Türkiye'de farklı projeler için destek verdiği kuruluşlar içerisinde en büyük desteğin, 6 yıl içerisinde 476bin dolar ile "Ruşen Çakır'ın başında bulunduğu Medyascope" yayın kuruluşuna gittiğini öne çıkarıyor.
Yine yıllar içerisinde aynı vakfın Serbestiyet internet sitesine yaklaşık 50 bin, 140 Journos medya kuruluşuna 60 bin ve Bağımsız Gazetecilik Platformu P24 sitesine de 124 bin dolar destek verdiği de kaydediliyor.
Bunun dışında yine vakfın internet sitesinde yer alan bilgilerden Türkiye'de destek verilen kültür, çevre, kadın, sağlık, sosyal araştırma odaklı diğer sivil toplum kuruluşları da, haberde sıralanıyor:
"Anadolu Kültür Derneği, Hrant Dink Vakfı, Filmmor Kadın Kooperatifi, Mezopotamya Vakfı, IKSV, Hafıza Merkezi, Sivil Sayfalar, Sabancı Üniversitesi, Mekanda Adalet Derneği, Mor Çatı Kadın Derneği, Ekonomi ve Dış Politikalar Merkezi (EDAM) ile TESEV, Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı (TAPV), Yurttaşlık Derneği ve Diyarbakır Siyasal ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü (DİSA)"
Yine vakfın verdiği bilgilerden yararlanılarak, bu vakfın 1999 yılında gazeteci ve yazar Jeff Jensen ve Lou Anne King Jensen tarafından Texas'da kurulduğu ve 2001 yılına kadar ABD'de dezavantajlı çocuklar, diyabet araştırmaları ve sosyal adalet odaklı girişimlere yönelik destekler sağladığı anlatılıyor.
Vakıf 2001 yılından itibaren uluslararası alanda da yardımlar sağlamaya başlıyor ve özellikle de Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarına hem mali hem teknolojik destek veriyor.
SOSYAL MEDYADA NELER KONUŞULDU?
Odatv haberinin yayınlanmasından sonra konu sosyal medyada hararetli tartışmalara yol açtı.
Haberde adı geçen yayın kuruluşlarından doğrudan bir açıklama gelmezken bir çok gazeteci konuya farklı boyutlarıyla yaklaştılar.
Sabah gazetesi köşe yazarı Hilal Kaplan "Bunun sadece bir kaynaktan aldıkları fon olduğunu belirtmekte fayda var. Özgür basın bunu da yazın" diyerek Odatv haberini paylaşanlardandı.
Medyascope yayınlarına da katılan gazeteci Kadri Gürsel Türkiye’de bağımsız medyanın, iktidarın reklam ambargoları karşısında fon desteği bulmadan yaşayamayacağı açık iken, Medyascopetv fon desteği aldığı kuruluşları sitesinde zaten ilan etmiş iken '#Medyascope’a bu saldırı neden şimdi?' diye sormak lazım" dedi.
ABD'den Medyascope dahil çeşitli medya kuruluşlarına haber yapan gazeteci Gönül Tol, medyanın finansmanına uluslararası örnekler verdi ve "Medyascope gibi toplumsal yönelimli, kar amacı gütmeyen, kamu yararı gözeten platformlar Türkiye gibi ülkeler için hayati öneme sahip. Dünyanın her yerinde bu tür platformlar şahsi bağışlarla ve vakıfların verdiği fonlarla finanse ediliyor. Amerika’nın PBS, NPR gibi en tarafsız en saygıdeğer medya kuruluşları bu şekilde finanse ediliyor ve tam da bu sebeple CNN gibi, Foxnews gibi yanlı yayınlardan uzaklar. Medyascope hepimiz için bir nefes oldu" dedi.
Örgütlü suç şebekeleriyle ilgili haberleri ve kitabıyla tanınan serbest gazeteci Cengiz Erdinç ise fonların dağıtımı şeffaf olmadığı ve yayın politikalarını etkilediği durumlarda sorgulanabileceğini ancak Medyascope'un böyle bir örnek olmadığını yazdı.
Erdinç genel olarak medya eleştirisi de içeren tweet zincirinde "Gazetecilik de haber de pahalı bir iştir... Tekelleşmeyi, patron medyasını, 'bedava haberi', medyanın gücünü ve bağımsızlığını sadece okurlarından izleyiciden alabileceğini konuşmadıkça havanda su döveceğiz" dedikten sonra özetle şöyle sürdürdü:
"Medyascope, patreon (okuyucu katkısı sağlayan bir sistem) ve reklam gelirleriyle ayakta kalmayı deniyor. Ancak 'bedava haber' çağında bu çok zor. Üstelik Türkiye'de elektronik medyanın statüsünü tanımamakta ısrar eden bir iktidar döneminde.
"Gazeteciliğin büyük sorunu 'yandaş medya', ya da gazetecilik dışında güç ve etki beklentileri olan patronluk sistemi. Fakat bunun dışında dijitalleşme ve bedava haber sayesinde okur gelirinden mahrum kalma da büyük bir sorun.
"Yazılı medya döneminde doğru formül yüzde 60 okur, yüzde 40 reklam geliriydi. Bunun reklama doğru bükülmesiyle ilk problemler başladı. Artık okur gelirinin esamesi okunmuyor.
"Bağımsızlık sadece sözle değil, şeffaflıkla ve demokratik işleyişle, sendika hakkıyla vs. kanıtlanır. Hala 'genel yayın müdürü' klişesini aşamayan, hiyerarşiye karşı içsel bir muhabir/editör bağımsızlığı geliştiremeyen yapılar, muhalif de olsalar bu dönüşümü de beceremeyecektir.
"Fon medyasıyla ilgili asıl tartışma belirli bir 'çizginin' gözetilmesi, ağırlıkla liberal gruplar arasında, şeffaf ve açık ölçülerle değil, kapalı ölçülerle dağıtılması, etkinliğinin denetlenmemesi, deyim yerindeyse 'fon ticaretine' olanak sağlanması.
"Bu noktada Medyascope, gelirlerini şeffaf olarak duyuran, çoğulcu, okur geliriyle ayakta durmanın adımlarını atan bir medya. Eleştirilebilir, tartışılabilir ama Türkiye'de bağımsız gazeteciliğe en yakın model."
Odatv.com