Antik Yunanca’da kırsal alan, şehrin dışı anlamlarına gelen Chora dilimize Kariye olarak geçmiş...
Kariye Kilisesi’nin bulunduğu alanın erken Hristiyanlık tarihi için önemli olduğu konusunda bazı antik kaynaklar mevcut.
Bu kaynaklardan 10. yüzyıl’da yaşamış Simeon Metaphrates’e göre İmparator Diokletian döneminde 298 yılında Nikomedia, yani bugünkü ismiyle İznik’teki büyük katliamda şehit olan Aziz Babylas ve 84 öğrencisinin mezarları 4. yy’ın başında bugünkü Kariye’nin olduğu alana nakledilmiş...
Bundan sonra Kariye’nin bulunduğu bu alan kutsal bir alan olarak kabul edilmiştir. 4. yy’da bu bölgede bir şapel inşa edilmiştir ancak kısa bir süre sonra yıkılmış...
İmparator Jüstinyen, harabe olan bu şapelin yerine 536 yılında bu alana manastır inşa ettirmiş.
557 yılında yıkılan bu yapı tekrar yapılmış ve 14. yy’a dayanan şimdiki yapı inşa edilene kadar 9, 11 ve 12. yy’da tahribatlarla tekrar tekrar inşa edilmiş...
Günümüzdeki yapı ise 14. yy’da Bizans İmparatoru II. Andronikos’un saray ve hazine görevlisi olan Theodoros Metokhites tarafından yaptırılmış.
Kariye 3 temel alandan oluşuyor: Dış Narteks, İç Narteks ve Naos (kutsal alan)
Ayrıca kilisenin batı tarafına mezar nişleri için ek şapel, yani Parekklesion eklenmiş...
Özellikle eski kiliselerde narteksler ve naos planı olmasının temel sebeplerinden birisi bu alanların pratik kullanım amaçları, seremoniler ve ritüellerden kaynaklanıyor.
Aynı zamanda Süleyman Tapınağı’nın 3 temel alanının (avlu, kutsal ve en kutsal alan) kullanım şekillerine de benziyor.
Bina’da Naos’ta bir, İç Narteks’te iki ve Parekklesion’da bir olmak üzere dört tane kubbe var.
Kilise’nin özellikle iç ve dış narteksleri büyük mozaiklerle bezeli...
Ana ibadet alanı olan Naos’ta üç önemli mozaik panel bulunuyor. Parekklesion denilen ek şapelde ise feskolar yer alıyor.
Naos’a gidiğinizde sağ tarafta karşınıza çıkan mozaik Bakire Meryem ve Bebek İsa’nın resmedildiği mozaik. Sol tarafımıza baktığımızda İsa Mesih figürü bulunuyor.
İç ve Dış nartekslerde kronolojik bir anlatım var.
Anlatım iç narteksten başlar. Dış narteksten iç nartekse girdiğinizde iki kubbe ve bu kubbelerde insan figürleri dikkat çeker.
Soldaki kubbenin merkezinde Theotokos (Bakire Meryem ve bebek İsa), sağdaki kubbenin merkezinde ise Pantokrator (evrenin efendisi İsa Mesih) figürler bulunuyor.
KARİYE CAMİİ
İstanbul’un Fatih Sultan Mehmet tarafından 1453 yılındaki fethinden sonra Osmanlılar binaya zarar vermedi.
Fatih Sultan Mehmet’in emriyle kiliselerdeki mozaikler, freskler korund ve camiye çevrilen binalardaki bu eserler sıvayla kapandı.
Osmanlılar ilk etapta Kariye Kilisesi’ni camiye çevirmedi.
Kariye, II. Beyazıd tarafından camiye çevrildi ve minare eklendi. Kilisenin etrafında manastıra ait diper binalar zaman içerisinde kayboldu.
29 Ağustos 1945 yılında Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararıyla Kariye Camii, Kariye Müzesi’ne çevrildi.
Sıvayla kapanmış olan mozaikler ve freskler açılarak ziyarete açıldı. 2020 yılında tekrar camiye dönüştürüldü.
Şimdi, Kar,ye Camii yeniden ibadete açılıyor.
79 yıl önce Bakanlar Kurulu kararıyla müzeye çevrilmişti.
Vakıflar Genel Müdürlüğü, kiliseden camiye, camiden müzeye, müzeden 2020 yılında tekrar camiye çevrilen Kariye Camii'nin 4 yıl süren restorasyonunun ardından ibadete açıldı.
Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 1945'te aldığı kararla 79 yıl önce müzeye çevrilen Kariye Camii, 2020 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilmişti.
Osmanlı döneminde kullanılan mihrabı elden geçirilen Kariye Camii, dış mekandaki restorasyonun tamamlanmasıyla ibadet için hazırlandı.