Alper Gezeravcı, AKP hükümetinin 55 milyon dolara satın aldığı biletle Axiom Mission 3 görevi dahilinde 19 Ocak'ta uzaya çıkan ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı oldu.
Çuvaş kökenli Sovyet kozmonot Andriyan Grigoryeviç Nikolayev'in uzaya ilk çıkan Türk unvanına sahip olmasına karşın, hükümet ve çeşitli basın kurumları tarafından Gezeravcı'nın "ilk Türk astronot" olduğuna dair yalana sıkça vurgu yapıldı.
Söz konusu iddianın yayılmasında büyük katkısı bulunan TRT'nin, yayınladığı bir belgesel ise kurumun bilinçli olarak yürüttüğü "ilk Türk astronot" propagandasını ortaya çıkardı. TRT geçtiğimiz yıllarda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin son kozmonotu olan Toktar Abubakirov hakkında "Uzay'da İlk Türk" başlıklı bir belgesel yayınlamış...
'İlk Türk astronot' yalanı hâlâ dolaşımda
AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2022'de gerçekleştirilen "Milli Uzay Programı"nın tanıtım toplantısında, 2023 yılının sonuna kadar "milli ve özgün hibrid roketle" Ay'a gidileceğini açıklamış, uzay programına ilişkin hedeflerin arasında bir Türk vatandaşını da uzaya göndermek olduğunu söylemişti.
Türkiye'nin "milli ve özgün" şekilde uzaya ya da Ay’a gitmesi mümkün olmayınca, AKP hükümeti 55 milyon dolar yani dönemin döviz kuruyla 1 milyar 655 milyon lira verip ABD Florida'da bulunan Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılacak Dragon kapsülünü taşıyacak olan Falcon 9 roketinden Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Alper Gezeravcı'ya bilet almıştı.
Konu kamuoyunda çeşitli tartışmalara neden oldu. Bu tartışmalardan birisi de Gezeravcı'nın ilk "Türk astronot" olacağına dair iddiaydı. Söz konusu iddiaya ilk kez Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın sitesinde yayımlanan haberde yer verildi. İddia, sonrasında sıkça AKP'li isimler, gazeteler ve televizyon kanallarında tekrar edildi.
Ancak uzay misyonu "milli ve özgün" olmadığı gibi, Gezeravcı da uzaya çıkan ilk Türk değildi. Gezeravcı, 55 milyon dolara alınan bilet sayesinde uzaya çıkan ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı oldu. Çünkü uzaya ilk çıkan Türk, Çuvaş kökenli Sovyet kozmonot Andriyan Grigoryeviç Nikolayev'di.
Nikolayev, ilk görevini 11 Ağustos 1962 yılında Vostok 3 ile gerçekleştirdi. Söz konusu misyonla, uzaydaki ilk çoklu uçuş gerçekleştirilmiş oldu. Nikolayev'in bir sonraki görevi ise Soyuz 8 ile gerçekleşti. Soyuz 6 ve Soyuz 7 ile birlikte üç araç ve yedi kozmonotun gerçekleştirdiği uçuşla birlikte tarihte ilk defa üç uzay aracı birlikte görev yaptı.
TRT'nin 'ilk Türk astronot' propagandası: Gezeravcı mı, Abubakirov mu?
Bahse konu iddia, ilk defa yalanlanmıyor. Ancak misyon sonrası Türkiye Uzay Ajansı yönetim kurulu üyesi olarak atanan ve 31 Mart'ta gerçekleştirilen yerel seçimler öncesinde il il dolaşarak AKP'ye oy isteyen Gezeravcı'nın "ilk Türk astronot" olduğuna dair iddia hâlâ dolaşımda.
Söz konusu iddianın yayılmasında büyük katkısı bulunan kurumların başında ise TRT geliyor. TRT'nin Gezeravcı'ya dair yayımladığı neredeyse her haberinin başlığında "ilk Türk astronot" ifadesi bulunurken, haber metinleri içinde de vurgu sıkça tekrarlanıyor.
Ancak TRT'nin geçtiğimiz yıllarda yayınladığı bir belgesel, kurumun bilinçli olarak yürüttüğü "ilk Türk astronot" propagandasını ortaya çıkardı.
TRT Avaz, 19 Eylül 2022 tarihinde "Uzay'da İlk Türk" isimli bir belgesel yayınladı. Belgeselde, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) 72’inci ve son kozmonotu olarak bilinen Toktar Abubakirov ve gerçekleştirdiği misyon işlendi.
Her ne kadar Abubakirov kozmonot, Gezeravcı ise "astronot" unvanına sahip olsa da söz konusu iki kavram da uzay çalışmalarına katılmak üzere eğitilen kişiler için kullanılıyor. Temeli Rusça ve İngilizceye dayanan bu iki kelimenin kökeni de Yunanca'dan gelmekte. Kozmonot kelimesinin "kosmos"dan (evren), astronot kelimesinin ise "ástron"dan (yıldız) türetildiği biliniyor.
Ulaştırma Bakanlığı da Abubakirov için tören düzenlemişti
Öte yandan Ulaştırma Bakanlığı da 2022 yılında Abubakirov için bir tören düzenlemişti. Yusuf Yavuz'un soL'da yayımlanan "Özal’dan Erdoğan’a Türk’ün uzayla imtihanı…" başlıklı yazısında törene ilişkin şu ifadelere yer verilmişti:
"PTT’nin 1986’da yaptığı '2000 Yılına Mektup' kampanyasında Bayram Kaya adlı bir vatandaş 'uzaya gidecek ilk Türk Astronota verilmek üzere' notuyla bir mektup yazmıştı. Ancak 2000 yılına gelindiğinde PTT binlerce mektubu sahiplerine ulaştırsa da henüz uzaya giden bir Türk Astronot bulunamayınca mektup ortada kaldı.
Ancak bir süre sonra soruna bir çözüm bulundu. Buna göre yıllar önce, '2000 yılında nasıl olsa bir Türk uzaya çıkar' inancıyla vatandaşın yazdığı mektubun Kazakistanlı Kozmonot Toktar Abubakirov’a verilmesi kararlaştırıldı. 2002 yılında mektup Türk yetkililer tarafından Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) 72’inci ve son kozmonotu olarak bilinen Toktar Abubakirov’a Ulaştırma Bakanlığında düzenlenen bir törenle verildi."