Türk Eğitim Derneğinin (TED) düşünce kuruluşu TEDMEM, öğretmen adayları için KPSS yerine, öğretmen yetiştirme programlarının içerikleriyle uyumlu beceri ve yetkinliklerinin değerlendirilebileceği yeni bir yazılı sınav geliştirilmesini önerdi.
TEDMEM tarafından, "Öğretmenlerin Mesleğe Seçim Süreçlerinde Planlanan Düzenlemelerle İlgili TEDMEM Görüşü" başlıklı bir rapor yayınlandı. Raporda, mevcut öğretmen seçme sistemi ele alındı ve mülakatla ilgili yapılması planlanan düzenlemelere ilişkin önerilere yer verildi.
Türkiye'de çok sayıda öğrencinin öğretmen yetiştirme programlarına katıldığı, en iyi adayları seçmek için farklı değerlendirme yöntemlerinin kullanıldığı belirtilen raporda, "Pedagojik formasyonla, seçmeli derslerle öğretmen olabilmenin yolunu kolaylaştıran ve nitelik kaygısı taşımayan uygulamalar, atama bekleyen öğretmen adayı sayısını artırarak her geçen gün derinleşen bir arz-talep uçurumu meydana getirmektedir." değerlendirmesinde bulunuldu.
İlgili makamlardan güncel öğretmen ihtiyacının 68 bin olduğu yönündeki açıklamaların hatırlatıldığı raporda, şu bilgiler paylaşıldı:
"Eğitim/eğitim bilimleri fakültelerinden 2023 yılında 40 bin 778 öğretmen adayı mezun olmuştur. Bu fakültelerde 2023-2024 eğitim öğretim yılında eğitime devam eden öğrenci sayısı 199 bin 431'dir. KPSS Eğitim Bilimleri oturumuna giren aday sayısı 2023 yılında 572 bin 19 olmuştur. YÖK'ün, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 20 Şubat 2014 tarihli ve 9 sayılı Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esaslarının ekinde yer alan öğretmen yetiştiren fakülteler dışında formasyon eğitimi alınabilen alanlardaki fakültelerdeki öğrencilere örgün eğitim ve öğretim süresi içinde pedagojik formasyon eğitimi verilmesi kararı da yüz binlerce potansiyel öğretmen adayının daha sisteme katılması anlamına gelmektedir. 2023 yılında Bakanlık kadrolarından ayrılan öğretmen sayısı 23 bin 670 olmuştur."
Raporda, öğretmen yetiştirmede izlenen politikaların öğretmen adayı havuzunun büyüklüğü ve arz-talep dengesini dikkate alarak geliştirildiğini söylemenin mümkün olmayacağı görüşüne yer verildi.
Beceri ve yetkinliklerin değerlendirileceği yeni yazılı sınav önerisi
TEDMEM'in raporunda, Türkiye'de nitelikli öğretmen seçimine ilişkin önerilerde bulunuldu.
Nitelikli öğretmenleri sisteme dahil edebilmek için çoklu değerlendirme yöntemlerinin gerekli olduğu vurgulanan raporda, şunlar kaydedildi:
"Öğretmen yetiştirme süreci, ülkenin öğretmen ihtiyacı ile uyumlu hale getirilmeli. Öğretmen ihtiyacı projeksiyonlarından bağımsız bir şekilde ve çok sayıda öğretmen adayı yetiştirilmesinin ülke için sonuçlarının ekonomik ve sosyolojik etkileri detaylı bir şekilde analiz edilmeli ve öğretmen yetiştirme süreci en temel varsayımdan başlanarak nitelikli öğretmen yetiştirme hedefi üzerinden yeniden yapılandırılmalı.
Pedagojik formasyon eğitimi, öğretmen yetiştirmek üzere açılmış yükseköğretim programı bulunmayan alanlarda öğretmen ihtiyacının karşılanmasını sağlamanın dışında kesinlikle bir seçenek olarak görülmemeli. Eğitim/eğitim bilimleri fakültelerinin kontenjanları öğretmen ihtiyacı doğrultusunda gözden geçirilmeli. Öğretmen yetiştiren yükseköğretim programlarına öğrenci kabulü genel olarak üniversiteye öğrenci seçme ve kabul süreçlerinden farklılaştırılmalı.
KPSS'nin yerine, üniversite mezunu olmalarına rağmen öğretmen adaylarının genel kültür ve genel yetenek alanlarında başarılarını değerlendirmeyi amaçlamayan, öğretmen yetiştirme programlarının içerikleriyle uyumlu beceri ve yetkinlikleri değerlendirecek bir yazılı sınav geliştirilmeli. Çocuklarımızı emanet ettiğimiz öğretmenlerin öğretmenliğe uygunluk, alan bilgisi, pedagojik alan bilgisi, sınıf yönetimi becerileri, iletişim becerileri, insana ve öğrenmeye yönelik tutumları mesleğe seçim süreçlerinin bir aşamasında objektif kriterler üzerinden mülakatla değerlendirilmeli."
Öğretmen adaylarına, MEB uygulamalarını güncel takip etme vurgusu
Raporda, öğretmen adaylarının Milli Eğitim Bakanlığının uygulamalarını takibinden hem öğretmelerin hem de sertifika aldıkları yetiştirme programlarının sorumlu olduğu vurgulandı.
Öğretmenlerin güncel uygulamaları takip etmesinin önemine değinilen raporda, Bakanlığın güncel uygulamalarını takip etmeyen öğretmen adaylarının, fakülte ve programlardan diploma ya da sertifika almalarının önüne geçilmesi gerektiği ifade edildi.
"Adayların, hazırlıklı bir şekilde mülakata gelmesi sağlanabilir"
Raporda, öğretmen atamalarında uygulanan mülakatla ilgili yapılması planlanan öneriler de yer aldı.
Hesap verilebilirliğin sağlanması amacıyla mülakat süreçlerinin kamera kaydına alınması gerektiği belirtilen raporda, komisyonların denetlenmesi ve güvenlik açıklarının oluşması durumunda uygulanacak yaptırımların belirlenmesine yönelik mekanizmaların oluşturulmasına işaret edildi.
Raporda, öğretmen adaylarının doğru değerlendirilmesinde mülakat sırasındaki ders anlatımının önemine dikkat çekilerek, şu değerlendirmelerde bulunuldu:
"Ders planlaması yapılamadan gerçekleştirilen 'demo' derslerin, bilgi aktarımına dayalı geleneksel yöntemlerle sonuçlanma olasılığı yüksektir. Bu da yıllardır mücadelesi verilen öğretmen merkezli yaklaşımdan öğrenci merkezli yaklaşıma geçilmesini hedefleyen paradigmatik dönüşümü sekteye uğratabilir. 'Demo' ders anlatımı bazı öğretim branşları için ek zorluklar içerebilir. Bu risklerin bir kısmını bertaraf etmek için mülakata davet edilen tüm adaylarla branş bazında hazırlanan, standart değerlendirme süreçlerinin sağlanabileceği kazanım listeleri paylaşılıp, adayların seçtikleri kazanımlar için hazırlıklı bir şekilde mülakata gelmesi ve bu hazırlık üzerinden değerlendirilmeleri sağlanabilir."
"Değerlendiricilerin gerekli yetkinlikleri edinmeleri sağlanmalı"
TEDMEM'in raporunda, mülakatla ilgili yapılması planlanan düzenlemelere ilişkin önerilerde, mülakatta görevli komisyona da değinildi.
Buna göre, etkili bir mülakat mekanizması geliştirebilmek için mülakattaki komisyonda yer alacak uzman öğretmenler ve başöğretmenlerin değerlendirme yetkinliklerinin geliştirilmesine ve değerlendirme sürecinde sorumlulukların titizlikle tanımlanmasına ihtiyaç olduğuna işaret edildi.
Raporda, "Değerlendiricilerin özelliklerinin ve yetkinliklerinin belirli eğitimlerden geçerek gerekli yetkinlikleri edinmeleri sağlanmalıdır. Sonuçların kişisel görüşten ziyade nesnel değerlendirmeleri yansıtabilmesi için de bu derecelendirmelerin karşılığı olan tanımlara ilişkin bilgilendirici yönergelerin hazırlanması önemlidir." ifadeleri kullanıldı.
Raporda, öğretmen adaylarının farklı illerde ve merkezlerde birbirinden bağımsız komisyonlarca yapılan mülakatların sonucunda, Türkiye genelinde sıralanmasının teknik olarak mümkün olmayacağı kaydedildi. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak il bazında boş kadro ilanı, il bazında tercih ve il bazında değerlendirme yapılması yoluyla her ilin kendi içinde mülakat sonuçlarının eşdeğerliğinin artırılmasının sağlanabileceği belirtildi.