Açılışı Erdoğan yapacak! Kariye Camii ibadete açılıyor
Gündem Haberleri / Türkiye Gazetesi
Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyonu yapılan 201 eserin toplu açılış töreni, bugün Cumhurbaşkanlığı Beştepe Millet Kongre ve Kültür Merkezi'nde gerçekleştirilecek. Eserler arasında en dikkat çekeni Kariye Camii oldu. Cumhurbaşkanı açılışı canlı yayınla bağlanarak yapacak.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü, 6-12 Mayıs tarihleri arasındaki Vakıf Haftası'nı 201 eserin açılışıyla kutluyor. Eserler arasında 2020 yılında Ayasofya'yla birlikte camii hüviyeti geri verilen Kariye Camii dikkat çekiyor.
İstanbul'un Fatih ilçesinde Edirnekapı'da yer alan cami, eski Orta Çağ Rum Ortodoks kilisesinden camiye çevrilmişti.
BİZANS KULLANMIYORDU
536 Bizans imparatoru I. Justinianus döneminde yapıldığı rivayet edilen bina, ikonaklazma hareketi döneminde tahrip edildiği biliniyor.
Surlarının dışında olduğu için manastıra dönüştürülen yapının Rumca adı Hristou tis Khoras'dı. "Şehir dışı" manasına gelen ''Chora, Khora, Hora" isimleriyle anılıyordu.
Sur dışında olması sebebiyle atıl kalan ve bakımı yapılmayan bina, İstanbul'un fethi esnasında ve sonrasında kullanılmıyordu. Manastır ve müştemilatı zamanla yıkılmış geriye sadece kilisesi kalmıştı.
VAKIF HUKUKUNA UYGUN ŞEKİLDE İBADET KARARI
İslam hukukuna göre bir yer sulh ile fethedilirse mabetlerin statüsü anlaşmaya (ahidnameye) göredir. Ama o yer savaşla ile fethedilmişse buradaki mabetler ganimet olur. Sultan ister cami yapar, isterse başka bir iş için kullandırabilir.
Fatih Sultan Mehmed İstanbul'u fethettikten sonra Ayasofya da dahil bütün devlet binalarını tahrir memurlarına kaydettirdi.
Bu şekilde İstanbul'da kiliseden camiye çevrilen 19 bina bulunuyor.
Fetihten sonra ganimete dahil edilen kiliseler arasında bulunan Khora Kilisesi de 1511’de Sultan II. Bayezid’in veziriazamı Atik Ali Paşa tarafından camiye çevrildi. Artık Kenise Camii adıyla Atik Ali Paşa’nın Çemberlitaş’taki vakfına aitti.
OSMANLILAR OLMASAYDI YIKILACAKTI
Binanın cami yapılmasındaki sebeplerden biri de sahabe-i kiramdan ilk kuşatmaya katılanlardan Ebu Said el-Hudri’nin makamının burada olmasıydı. Caminin yanına bir medrese ve tekke inşa edildi.
Nakşi şeyhi olan Beşir Ağa tarafından bir imaret ve sıbyan mektebi yaptırıldı. Fakat bunlar günümüze intikal edemedi.
1766 tarihli büyük depremden sonra ve Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıktığı yıllarda esaslı restorasyondan geçirildi.
Caminin ön girişindeki freskler Osmanlılar zamanında da üstü açık bırakılıyor, namaz kılınan ana bölümdeki fresklerin üstüne namaz vakitlerinde tahta kepenkler kapatılıyordu.
Netice olarak Kariye Camii de, Ayasofya gibi Osmanlı padişahlarının desteği sayesinde ayakta kaldı.
KARİYE DAVASI
Gazetemizin yazarlarından M.Ü. Hukuk Tarihi Anabilim Dalı uzmanı Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci, Kariye Cami'nin hukuki durumunu şöyle anlatıyor:
"Başında kendisini kapalı camileri açtırma mücadelesine hasretmiş İsmail Kandemir adında emekli bir öğretmenin bulunduğu Sürekli Vakıflar Tarihî Eserlere ve Çevreye Hizmet Cemiyeti, Kariye Camii’nin tekrar ibadete açılması için dava açtı.
Danıştay 10. Dairesi, 12 Mart 2014 tarihinde Kariye’nin -ne alakası varsa- UNESCO kültür mirası listesinde bulunduğu gerekçesiyle talebi reddetti. Temyiz olunan kararı, dava daireleri kurulu 26 Nisan 2017’de tasdik etti. Hâlbuki bir tarihî eserin ne maksatla kullanıldığı, dünya mirası listesi için bir ehemmiyet taşımamaktadır.
Cemiyet’in karar tashihi talebi üzerine, dava daireleri kurulu bu sefer verilen kararı 5’e karşı 6 reyle bozdu. 19 Haziran 2019 tarihinde verilen ve Ayasofya’ya emsal olan bu mühim kararda, Kariye Camii’nin, vakfın gayesi dışında müze olarak kullanılmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle tekrar cami olması gerektiği dile getirildi.
Kararda, “Bu vakıfların devletin koruması altında olması, devletin istediği zaman ve istediği şekilde vakıf malları üzerinde tasarrufta bulunması anlamına gelmez. Devlet sadece vakıf mallarının amacı doğrultusunda kullanılmasını teminen kendisine emanet edildiği varlık konumundadır. Bir düzenlemeyle bile hayrat vakıfların, başka bir amaca özgülenmesi hukuka aykırı olacaktır” denilmektedir.
Böylece Danıştay’ın, başka maksatlarla kullanılan camiler için farklı tarihlerde verilmiş birbirine zıt iki kararı ortaya çıktı. Bazı kesimler bu karar değişikliğini, hemen dairenin üye yapısındaki değişikliklere bağladı. Mamafih aynı şey, önceki hüküm için de söylenebilir. Hukuki hükümler mevzuata göre verilmelidir; hukukçulara göre değil.
Bu son karar, Ayasofya Camii için de bir sinyaldi. Nitekim 2020 senesinde Ayasofya Camii’nin aslına iadesine dair kararında Danıştay, Kariye kararını da emsal almıştır. Yargı kararlarının 30 gün içinde tatbiki icap ederken, Kariye’nin cami olarak açılması hususunda bir ilerleme olmamıştı. İçinde bitmeyen bir restorasyon vardı.
Ama bu safhada İznik ve Trabzon Ayasofya’ları, ayrıca -nedense kimsenin pek üzerinde durmadığı- Konya Mevlâna Camii müze olmaktan çıkarılarak aslına iade edildi. Nihayet 21 Ağustos 2020 tarihinde Resmî Gazete’de neşredilen kararname ile Kariye’nin aslî hüviyeti iade edildi." ("Yeniden Kariye Camii", Türkiye Gazetesi, 04.04.2022)
MÜZEDEN TEKRAR CAMİYE
Netice olarak 1945 yılına kadar gelen cami, tıpkı Ayasofya Camii gibi önce restorasyona sokuldu.
1955 yılındaki Uluslararası Bizans Konferansı'na yetiştirilmek üzere sıkı bir çalışmayla kilise mozaikleri ortaya çıkarılarak müze haline getirildi.
2020 yılında da tekrar cami hüviyeti verilen bina etraflı bir restorasyon sürecine girdi.
Ara ara ibadete açılması gündeme gelirken, çeşitli sebeplerle ertelenen bina, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Beştepe Külliyesi'nden canlı bağlantısıyla açıldı.