Gönyeler ve hayıt otu
İlke YILMAZ
Özgür Çimen'in yapıtlarında ilk göze çarpan unsur insanın dünya üzerinde yaşamaya başladığından beri varolagelen doğa-kültür dikotomisidir. Gönyeler ve Hayıt Otu adlı sergi Özgür Çimen'in ilk kişisel sergisidir. Sergi sanatçının içine doğduğu kültür ve onu çevreleyen doğa ile ilgili tefekküre dalmasının sonucunda oluşan, akışa bir müdahale ve onu dönüştürme girişimidir. Kültürün yıkıcılığına ve doğanın olan biteni umursamamasına karşı geliştirilmeye çalışılan kişisel bir savunma mekanizması gibi durmaktadır. Sanatçının eserlerine konu etmeyi seçtiği hikayeler, kullandığı malzeme ve teknik ile bu savunma daha da görünür olur. Eserlerinde ekolojik baskı, suluboya, lavi tekniği ile karışık çizim, desen ve heykel teknikleriyle çalışan sanatçının yaratıcı el ve görme becerisi güçlü bir şekilde ortaya çıkar.
Ekolojik baskı tekniği
Sergide sanatçının ekolojik baskı tekniği ile yaptığı eserler ön plana çıkar. Bu baskıların malzemesi, sanatçının yaşadığı köyde rant amaçlı talan edilen meyve bahçelerinden geriye kalan, sanatçının derleyip toparladığı bitki kalıntılarıdır. Bitkilerin kâğıt ve eski tekstil parçaları üzerinde bıraktığı izler yok olan bu bahçelerin unutulmasını önlemek üzere tutulan kişisel kayıtlardır. Özsuları ve boyar maddeleri ile iz bırakan bitki parçaları, donmuş bir hafızaya ve iyileşmeye çalışan travmatize bir zihne işaret eder. Tıpkı kırılıp dökülmüş, kökünden sökülmüş, lifleri ayrıştırılmış ve sıkılıp pestili çıkarılmış bitkiler gibi… Eserlerde günlük hayatta kullanılamayan eski kumaş parçaları ve atık kağıtlar bu izleri üzerinde taşırken yeniden kullanıma sokularak geri dönüştürülmüş de olur. Baskıların üzerinde, başta hayıt otu olmak üzere çeşitli bitkilerin yaprakları ve kökleri yer alır. Serginin isminde de anılan hayıt otu ve onun tohumlarının kadın hastalıklarındaki tıbbi kullanımı M.Ö 4. yüzyılda Hipokrat’a kadar dayanır. Kadın bedenine atfen seçilen hayıt otu yaprakları baskıların üzerinde kimliği en belirgin olarak gözüken bitkidir. Hayıt otu doğurganlığı destekler, adet döngüsünü düzenler, doğum sonrası bebeğin beslenmesi için gerekli olan sütün salgılanmasına yardımcı olur. Yani kadın bedenini ve kimliğini şekillendiren tüm hormonlara hitap eder yüce Hayıt Otu.
Diğer taraftan sanatçının diğer eserleri arasında yer alan lavi ve çizim tekniği ile yapılan kentsel planlar bu anlatıyı zıt şekilde tamamlayan göstergelerdir. Üst üste, alt alta, iç içe sıkıştırılmış bir coğrafyada yer alan haneler ve mahallelerden oluşan yerleşim birimleri, yani şehirler. Şekilsiz şemalsiz yeryüzü parçaları üzerinde muntazaman gönyelenmiş evler, mahalleler ve şehirler vardır. Bazılarının içinden kadın bedenine ait parçalar çıkar içeri sığamazmış gibi. Bazılarında ise yine sanatçının kendisine atıfta bulunan sıkışmış yavru hayvanlar ya da kökünden sökülmüş bitkiler vardır betonların arasında.
Gönyeler
Sergiye ismini veren gönyelerin de yer aldığı sıkışmış ve deforme olmuş beden parçalarının ve hanelerin yer aldığı resimler de bu anlatıyı başka bir açıdan destekler. Gönye sözcüğünün kökeni latince "norma" kelimesinden evrilir, hem bir marangozluk aleti için hem de geometride kullanılan gönye yapılan işlere kural, standart, ölçü getirmek için kullanılır. Gönye siyasetin en soyut halidir. Biyopolitikanın alet çantasında kadın bedenini kontrol eden ve şekillendiren mimari, tıp, moda, okul, din, dijital medya ve sosyal platformları gibi biyopolitikanın kullanışlı araçları yer alır. Gönye bu aletlere içkindir. Sanatçının kimi işlerinde öne çıkan gönye benzeri geometrik formlar içine sıkışmış kadın bedeni parçaları yaşadığımız hayatların, yani kişisel olanın politik oluşunun belgeleridir.
Özgür Çimen'in Gönyeler ve Hayıt Otu adlı ilk kişisel sergisinde yer alan görsel anlatı doğanın ayrıldığı yerdeki boşluğu yine aslen onun bir parçası olan kültür ile doldurmaya çalışır. Estetik dilin sofistike öğeleri sanatçıdan bize duygu geçişini sağlar. Bu duygu geçişi hüzün ve sıkışmışlık içerse de sanatçının yaratıcı eylemindeki dönüştürücülüğü ile umut etmeye ve yaşama dönük bir tavra da işaret eder. Öylece insan doğasının zayıflıklarını ve gücünü kabul ederek, doğanın bir parçası olduğunu unutmayan ve onun tarafından yok edilme korkusuna karşı dahi onu cesurca sevebilme becerisi gösteren bir kadın sanatçının anlatısıdır Gönyeler ve Hayıt Otu. Bu serginin küratörü olarak izleyicinin, kendisini de içine katarak bir anlam inşaa edeceğini düşünüyorum. Hepimiz biliyoruz ki bir şeyin anlamlı olabilmesi için ötekilerin kabulüne sunulması ve onlarla ilişkilenmesi gerekir. Sadece bir tek kişi için anlam taşıyan bir anlatı anlamsızdır. İşte bu yüzden Özgür Çimen kendi anlam dünyasını, kendisine paralel hayatlar sürebilecek sizlere açmaktadır. İyi seyirler.