Dünya milyarlarca yıldır yaşıyor ve jeologlar; zamanı, Dünya’nın durumundaki kaymalarla karakterize olan dönemlere ayırıyor. Bu anlayışa göre Dünya, şu an son büyük buzul çağından sonra yaklaşık 11.700 yıl önce başlayan ve nispeten istikrarlı iklim koşullarına sahip Holosen Çağ olarak adlandırılan dönemde. Ancak bazı bilim insanları geçen yüzyıldan itibaren yeni bir jeolojik çağa giriş yaptığımızı düşünüyor: Antroposen Dönem.
İnsanlık olarak “Dünya” üzerindeki etkimiz çok büyük. Hatta öyle büyük ki, yaşayan diğer hiçbir canlının son dönemde Dünyamız üzerinde bu denli bir etkisi yok. Kullanılabilir kaynakların sorumsuzca tüketimi ve sera gazı emisyonlarını artıran yaşam şeklimiz iklimin değişmesine, türlerin yok olmasına ve şimdi de kendi türümüz dâhil, gezegenin üzerinde yaşayan tüm canlıların yaşamının tehdit edilmesine sebep oluyor.
İşte Antroposen terimi de tam olarak bu durumu anlatıyor. Yunanca insan anlamına gelen “antropo” ve yeni anlamına gelen “cene” kelimelerinin birleşiminden doğan “yeni insan” anlamındaki bu kelime ilk olarak 2000 yılında kimyager Paul Crutzen ve biyolog Eugene Stoermer tarafından ortaya atılıyor. Yani, Antroposen, insan faaliyetlerinin gezegenimizin iklimi ve ekosistemleri üzerindeki önemli etkisi ile karakterize olan zaman dilimi anlamına geliyor. Bu zaman diliminin en büyük ve hissedilir etkisi ise şüphesiz iklim krizi.
Jeolojik dönemler nasıl belirleniyor?
Dünya’nın jeolojik bir döneme girip girmediğini Uluslararası Stratigrafi Komisyonu (ICS) resmi olarak onaylayabiliyor. Bu onay, Dünya’nın kaya katmanlarındaki değişikliklerin ölçülmesi sonucunda veriliyor. Bu ölçümün yapılabileceği yer ise “Altın Başak” olarak adlandırılıyor.
ICS, 2009 yılında Holosen’in sonunu ve Antroposen’in başlangıcını kanıtlayacak “Altın Başak”ı bulmak amacıyla disiplinler arası bir araştırmacı ve bilim insanı grubu olan “Antroposen Çalışma Grubu”nu kurdu. Bu grup 2023 yılında büyük adımlar attı. Yürüttükleri çalışmaların sonucunda Dünya’daki 12 farklı yerin araştırılmasından sonra Kanada, Ontario’daki Crawford Gölü “Altın Başak” olarak seçildi.
“Altın Başak” Crawford Gölü bize beklenen haberi verecek mi?
Crawford Gölü’nün seçilmesinin nedeni, tortu katmanlarının farklı zaman dilimlerinin antropojenik etkileri hakkında hikâyeler anlatmasına izin veren 24 metrelik derinliği. Çünkü gölün uzun ve dar şekli, farklı katmanların karışmasını önlüyor ve gölün dibi Dünya’nın geri kalanından izole bir hale geliyor. Sadece küçük parçacıklar yavaşça dibe batıyor ve bu tortuya yerleşiyor. Dolayısıyla, hidrojen bombasından plütonyum, kimyasal gübrelerin yükselişinden kaynaklanan azot ve fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan kül dâhil her türlü etki saptanabiliyor.
Son araştırmaların sonucuna göre, ICS’den Antroposen dönemin resmi jeolojik belirteçlerinin onaylanması bekleniyor. Resmi karar bu yıl içerisinde verilebilir ve 2024 nihayet Antroposen dönemin ilan edildiği yıl olabilir.
Antroposen dönemin ilanı neyi değiştirecek?
Antroposen dönemin ilan edilmesi aslında sadece bu farkındalığa dikkat çekmek için önem taşıyor. Bu dönem ilan edilsin ya da edilmesin Dünya artık zaten bizim bildiğimiz Dünya olmaktan çok uzakta görünüyor.
Hızla artan şehirleşme nedeniyle doğal araziler ve çiftçilik neredeyse yok olmak üzere. Beraberinde birçok türün nesli tükendi ve gerektiğinden fazla kullanılan kaynaklarımız da tükenmek üzere. Gelişen teknoloji, nüfusta büyük bir artış dolayısıyla beraberinde aşırı üretim ve tüketimi de getirdi. İnsanın yarattığı değişim o kadar hızlı oluyor ki, son zamanlarda bilim insanları, her yirmi yılda bir kabaca iki katına çıkan antropojenik kütlenin diğer tüm küresel biyokütleyi aşacağını düşünüyor.
Tüm bu verilere bile bakıldığında üzerinde yaşadığımız Dünya’nın tamamen insan hegamonyasında geçen bir Antroposen dönem olduğu söylenebilir.
Antroposen dönem iyiye dönüştürülebilir mi?
Dünyanın bu döneminde en kalabalık biyokütle olma yolunda ilerliyorsak kaçınılmaz olarak sorumluluk bize düşüyor. İklim krizine neden olan gereksiz tüketim ve üretimin sorumluluğu hem ülke yönetimlerine hem de bireysel olarak bizlere ait. Bu nedenle başta gelişmiş ülkeler olmak üzere her toplumun hem kendisi için hem de diğer topluluklar için hızlı ve doğru adımları atması gerekiyor.
Antroposen dönemin, bizim ve çocuklarımızın görüp görebileceği son dönem olmasını istemiyorsak, iklim krizine engel olmak için en hızlı şekilde adım atmalıyız.