Vakıf değil, paralel yapı ve ticarethane
Muhalefetin “paralel yapılanma” ve “ticarethane” olarak nitelendirdiği Dışişleri Vakfı yasalaştı. Uzmanlara göre olağanüstü ticari yetkilerle donatılmış, denetimden uzak vakıf çok tehlikeli durumlara yol açabilir.
Yusuf İRİS
AKP’nin yangından mal kaçırırcasına hazırlayarak Meclis’ten geçirdiği 11 maddelik Dışişleri Teşkilatını Güçlendirme Vakfı yasalaştı. 100’e yakın AKP’linin imzasıyla hazırlanan yasanın görünür amacı “Bakanlığın hizmet kalitesinin artırılması, personelin niteliklerini ve temsil kabiliyetini güçlendirmek” olarak sunuldu.
Kabul edilen kanuna göre vakıf gelir temin edebilmek için yurt içinde ve yurt dışında taşınır ve taşınmaz alabilecek, satabilecek, kiralayabilecek. Bir ticarethane gibi faaliyet gösterecek. Devlet borçlanma senetleri ve hazine hisse senetleri alıp-satabilecek, şirket işletebilecek. Bağış ve yardımlar alabilecek, konferans, seminerler ve öğretim kurumlarından elde edilecek gelirler vakfın bütçesini oluşturacak.
Vakfın, mütevelli heyeti başkanı Dışişleri Bakanı olacak. Bakan, vakfın 10 kişilik mütevelli heyetine, 5 yıl boyunca görev yapacak kişileri seçebilecek. Heyete seçilenlerin 5'i bakanlık mensubu olmak zorunda iken geri kalan 5 kişi ise büyükelçiler, üst seviyede görev alanlar, akademi ve iş dünyasında alanla ilgili tecrübelere sahip kişiler arasından seçilecek.
SON DERECE TEHLİKELİ
Ancak muhalefet partileri kabul edilen vakfın büyük bir tehlike arz ettiğini vurguluyor. İki günlük genel kurul görüşmesinde de vakfa yönelik sert eleştiriler yöneltildi, vakfın Dışişleri Bakanlığı’na “paralel bir yapılanma” olduğu ve denetlenmesinin mümkün olmadığı belirtildi.
CHP Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, “Vakfa kamu kaynağı aktarılması Anayasa’ya aykırı. Vakfın faaliyet alanlarının bir kısmı bakanlığın halihazırda şu andaki yetkilerini kapsıyor. Adeta ticari bir şirket. Kuruluş amacıyla vakıf arasında bir ilişik yok. Bunlar Dışişleri Bakanlığı’nın yapması gereken işler. İkili paralel bir yapı oluşturuluyor. Son derece tehlikeli” ifadelerini kullandı.
SAYIŞTAY DENETLEYEMİYOR
Eski milletvekillilerinden emekli büyükelçi Ünal Çeviköz'e göre bu yasa ile Dışişleri Bakanlığı’nın devletin bir organı olmaktan çıkarılarak bir siyasi partinin organı haline getirilmesinin amaçlandığı teklifin her maddesinde kendini hissettiriyor.
Vakfın gelir sağlamaya odaklandığını kaydeden Çeviköz iktidarın vakıf ile birlikte dış politika üzerinde daha merkezi bir kontrol ve siyasi etki sağlamayı amaçladığını ifade etti. Çeviköz, “Adeta bir Dışişleri AŞ kuruluyor. Vakıf ile birlikte Bakanlığın bu yetkileri kısıtlanıyor. Bakanlık bütçesi Sayıştay’ın denetimine tabi. Vakıf denetim dışı” dedi.
RANT ALANI
DEM Parti Milletvekili Sevilay Çelenk de "Yasanın olası zararlarını, dış ilişkilerde öngörülemeyen birçok vahim durumun kaynağı olacağını anlatmaya çalıştık. Ancak fayda etmedi. Ticari faaliyete odaklı maddeler yasanın en önemli içeriğini oluşturduğu için yeni bir rant alanı yaratılacağına dair derin kuşkular var. AKP her yeri sistematik bir saldırıya maruz bıraktı. Eğitim, medya, sağlık derken şimdi de dış ilişkiler alanı. Bir oldu bitti ile karşı karşıya kaldık ve yasa geçti. Yasada çok muğlaklıklar, açık alanlar var. Resmen bir paralel yapılanma oluşturuluyor. Rasyonel açıklaması olmayan bir biçimde dış ilişkiler alanının ticari ilişkiler ağıyla kuşatılması gibi bir durumla karşı karşıyayız" ifadelerini kullandı.
∗∗∗
VAKIF NELER YAPABİLECEK?
• Her türlü taşınır ve taşınmaz alabilecek, kiralayabilecek, inşa edebilecek.
• Her türlü taşıt aracı alıp kiralayabilecek.
• Bakanlığa ait veya tahsisli taşınmazların değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yapacak.
• Yükseköğretim kurumları kurabilecek.
• Vakfın karar organı olan mütevelli heyetine akademi ve iş dünyasından isimler atanabilecek.
• Yönetim ve denetleme kurulu üyelerine “huzur hakkı” verilebilecek.
• Vakıf veraset ve intikal vergisinden, her türlü tapu harçları ile emlak vergisi ve her türlü resim ve harçlardan muaf olacak.