'Seferberlik ve Savaş Hâli Yönetmeliği' gündemde... Yetki sadece Cumhurbaşkanı'nda: Erdoğan ‘ayaklanma ve kalkışma’ durumunda seferberlik ilan edebilecek!
Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, 'Seferberlik ve Savaş Hali Tüzüğü' yürürlükten kaldırıldı yerine 'Seferberlik ve Savaş Hali Yönetmeliği' getirildi. Düzenlemeyle, daha önce Bakanlar Kurulu kararıyla alınan seferberlik ve savaş hali ilanı kararı Cumhurbaşkanı tarafından alınabilecek. İşte Erdoğan'ın imzasıyla yürürlüğe giren yönetmeliğin tüm ayrıntıları...
AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla bu gece yarısı yürürlüğe giren yeni "Seferberlik ve Savaş Hâli Yönetmeliği"ne göre, seferberlik yetkisi Bakanlar Kurulu’ndan Cumhurbaşkanı'na geçti.
Eski tüzükte yer almayan en çarpıcı maddelerden biri de seferberlik ilanı kararına ilişkin oldu.
Buna göre, Cumhurbaşkanı artık “ayaklanma ve kuvvetli veya eylemli kalkışma” ortaya çıkması durumunda doğrudan seferberlik ilanına karar verecek. Karar derhal Resmî Gazete’de yayımlanacak, ardından TBMM’nin onayına sunulacak.
T24'te yer alan habere göre; yeni yönetmelikte dikkat çeken maddelerden bir diğeri de “yedek er” kaynağına ilişkin oldu.
Buna göre, OHAL dönemlerinde KHK’larla TSK, kamu görevi
ve meslekten ihraç edilenler, seferberlik ve savaş hâli durumunda “yedek er”
olarak çağrılacak. Böylece 15 Temmuz sonrası TSK’dan ihraç edilenler de
görevlendirilebilecek.
1990 tarihli ve 90/500 sayılı Bakanlar Kurulu’nun 'Seferberlik
ve Savaş Hâli Tüzüğü’ yürürlükten kaldırıldı. Yerine, Cumhurbaşkanı ve AKP
Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla bu gece yarısı ‘Seferberlik ve
Savaş Hâli Yönetmeliği’ getirilerek yürürlüğe girdi. Resmî Gazete’nin 22 Mayıs
2024 tarihli sayısında yayımlanan 52 sayfalık yeni yönetmelik, geçici madde ve
yürürlük hariç 103 maddeden oluşuyor.
GEREKÇE: AYAKLANMA, ÜLKENİN
BÖLÜNMEZLİĞİNİ TEHLİKEYE DÜŞÜRME
Yeni yönetmelikte eski tüzüğe göre çok sayıda değişiklik yer alıyor. Bunlardan ilki karar yetkisi.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildiğinden beri kanunlarda hüküm değişikliğine gidilerek ‘Bakanlar Kurulu’ yerine ‘Cumhurbaşkanı’ ibaresi getiriliyordu. Yeni yönetmelikle seferberlik ilanı kararı da artık Cumhurbaşkanı’nın yetkisinde olacak.
Eski tüzüğün aksine,
yeni yönetmeliğe göre artık Cumhurbaşkanı kalkışma ve ayaklanma durumlarında da
seferberlik ilanı kararı alınabilecek.
- Böylece Cumhurbaşkanı; savaşı gerektirecek bir durumun baş
göstermesi ve “ayaklanma olması veya vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli veya
eylemli bir kalkışmanın veya ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten ve/veya
dıştan tehlikeye düşüren davranışların ortaya çıkması durumunda” genel veya
kısmi seferberlik ilanı kararı verecek.
- Seferberlik ilanı kararı, yürürlüğe gireceği tarih ve saat
belirtilerek, derhal Resmî Gazete’de yayımlanacak ve aynı gün Türkiye Büyük
Millet Meclisi’nin (TBMM) onayına sunulacak. TBMM toplantı hâlinde değilse
hemen toplantıya çağrılacak.
- Seferberlik veya savaş hâli ilanı duyurusunda
kaymakamlıklar, belediyeler, muhtarlıklar bütün olanaklarını kullanarak her
türlü iletişim vasıtalarıyla seferberlik ilanını bütün köy, mahalle ve en küçük
yerleşim birimlerine kadar duyurulacak.
OHAL KHK’Sİ İLE “TERÖRLE İLTİSAK”TAN İHRAÇLAR DA YEDEK ER
OLACAK
Yeni yönetmelikte maddelerden bir diğeri de “yedek er” kaynağına alınacak personele ilişkin oldu.
Buna göre TSK, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığından çeşitli nedenlerle ayrılan,
terhis olan veya çıkarılan askerler, ilişikleri kesildiğinde, ayrıldığında veya
sözleşmeleri feshedildiğinde “yedek er” kaynağına alınacak.
Buna ilişkin en dikkat çeken madde ise olağanüstü hâl (OHAL) dönemlerinde Kanun Hükmünde Kararnameler ile (KHK) TSK’dan, kamu görevi veya meslekten ihraç edilenlerin de göreve çağrılması oldu.
Böylece, 15 Temmuz darbe
girişimi sonrası TSK’dan ve meslekten ihraç edilenler de seferberlik ve savaş
hâlinde “yedek personel” olabilecek.
Aynı zamanda 1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’ya göre, “Terör
örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı yapılara iltisakı ve
irtibatlı olduğuna” karar verilerek meslekten çıkarılanlar ile 1930 tarihli ve
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’na göre askeri mahkemeler ve adli mahkemelerce
hapis cezası alanlar da “yedek personel” olabilecek.
YURTDIŞINDA OLANLARA SEFER EMRİ TEBLİĞ
Sefer görev emri verilmiş olanlardan yabancı ülkelerde
bulunanlar için de dış temsilciliklerin resmi internet sitelerinde çağrı ilanı
yayımlanacak. Çağrılmaları için yapılan ilanın tarih ve saati, ilanın
yayımlanmasını takip eden günün ilk saati olacak. Bu duyuru tebliğ mahiyetinde
kabul edilecek.
GİZLİLİK DURUMU VE UYMAYANLARA SUÇ DUYURUSU
Yeni yönetmeliğe göre, Cumhurbaşkanınca seferberlik ilanına ilişkin işlemlerin gizli tutulmasına karar verildiğinde, duyurular "gizli" gizlilik dereceli olarak yapılacak.
Bu durumda, ilgili kamu kuruluşlarının amirlerine, yetkili kişilere, yükümlülük uygulanacak personel, insan gücü, araç, mal ve hizmetlerle ilgili olarak görev verilecek kişilere, duyuruların gizli olarak yapılması için hazırlıkların uygulanmasına başlanacak.
Gizli tebligat sırasında, seferberlik ilanı kararının uygulanmasına ilişkin
işlemlerin gizliliğine uymayanlar hakkında da Cumhuriyet Başsavcılığına suç
duyurusunda bulunulacak.
ARAÇLARA İLİŞKİN SEFERBERLİK VE SAVAŞ HÂLİ HAZIRLIKLARI
Yönetmeliğe göre, Karayolları Trafik Kanununa tabi olan
araçlardan arazi vitesi olmayan otomobiller, traktörler ve motorlu bisikletler
dışındaki araçların kayıtları, noterlerce kayda alındıktan sonra, araçlara ait
bilgiler ve değişiklikler, Türkiye Noterler Birliğince Milli Savunma Bakanlığı
ile Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğine gönderilecek.
Kamu kurum ve kuruluşlarının envanterinde bulunan araçlar,
bağlı, ilgili, ilişkili veya koordineli bulunduğu bakanlık aracılığıyla her yıl
ocak ayında Milli Savunma Bakanlığına bildirilecek. Yabancı uyruklulara ait
araçlar, mevcut kanun ve antlaşmalara göre işlem görecek.
Seferberliğin ilanı ile ilgili olarak yapılacak duyuruyla
birlikte, araç sahipleri veya sürücüleri için araç sefer görev emri veya
görevlendirme belgesi "getir emri" yerine geçecek. Araç sahipleri
veya sürücüleri, aracı; malzeme, avadanlık ve yedek parçalarıyla birlikte
duyurudan sonraki altı saat içinde, araç toplanma bölgelerinin bulunduğu yerde
kurulacak olan Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonuna getirecek.
Araç toplanma bölgeleri, barıştan itibaren belirlenecek. Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarınca, gelen araçların muayenesi yaptırılacak, aracın o andaki durumuna göre kiralama ve satın alma değeri belirlenecek ve gerekli işlemler tamamlanarak aynı gün tahsis edildikleri birlik veya kuruma gönderilecek.