Gazete Oksijen'in Washington Post'tan derlediği habere göre İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve diğer bazı üst düzey yetkilileri taşıyan helikoptere tam olarak ne olduğunu yakın zamanda kesin olarak ortaya çıkması pek olası değil.
Pazartesi günü, İran devlet televizyonu aracın sert iniş yaptığını ilk kez bildirdikten saatler sonra, herkesin bildiği bir şeyi doğruladı: Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ile birlikte araçta bulunan diğer yetkililer öldü.
Nasıl bu kadar uzun süre ortadan kaybolabilir?
Kazanın hava koşullarıyla ilgili bir kaza olduğu anlaşılmış olsa da kamuoyuna çok az ayrıntı verildi ve bu da doğal olarak gözlemciler arasında geniş spekülasyonlara yol açtı. İranlı yetkililerin havacılık felaketlerinde kaza yerlerini tahrif etme konusundaki sicili, bulgularını raporlarken şeffaf olacaklarına dair güven aşılamıyor ve bu da kaçınılmaz olarak daha fazla soruya yol açıyor. Önce en temel soruyu ele alalım: Büyük bir ülkenin üst düzey yetkililerini taşıyan bir araç nasıl olur da sınırları içinde ve bu kadar uzun süre ortadan kaybolabilir? Bu soruya verilebilecek en olası yanıt, İranlı yetkililerin ne olduğunu hemen anladıkları ancak uluslarını ve dünyayı nasıl bilgilendireceklerini düşünürken bekledikleri.
İlk şüpheli İsrail
Yetkililerin söyleyecek çok az şeyinin olduğu bu uzun saatler boyunca, rejimin altını oyan komplo teorileri çoğaldı. Her üçü de rejimin saklamayı tercih edeceği zayıflıklara işaret ediyor. Kaçınılmaz olarak bazıları olası bir suçlu olarak İsrail'i işaret etti. Ülke, olayla herhangi bir bağlantıları olduğunu reddetti ancak daha önce de İranlı kilit yetkilileri öldürdüğünde bunu yapmıştı. İsrail'in bir rolü olup olmadığına bakılmaksızın, sıradan İranlılar bunun İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'e bir mesaj olduğu ihtimalini göz ardı etmeyeceklerdir. İsrail güçleri İran'da istedikleri her şeyi yapmaya gerçekten muktedir görünüyorlar. Bu doğru olmasa bile, otoriter bir rejimin halkının böyle düşünmesinin iyi sonuçları olmayacak.
Neden rekabet mi?
Rejim için sarsılması zor olacak bir başka sinir bozucu teori de bunun içeriden bir iş olduğu fikriydi. İran, genellikle Hamaney'in kaprislerine boyun eğen sıkı kontrollü bir sistem olsa da, bu siyasi rekabetin var olmadığı anlamına gelmiyor. Reisi'nin cumhurbaşkanı olması için dini lider tarafından seçildiği düşünülüyordu. Her ne kadar zeki analistler Reisi'nin zirveye çıkabilecek yeteneklere sahip olduğundan şüphe etseler de, Hamaney'in yerine geçmeye aday olduğu yaygın bir kanaatti.
Şimdi Hamaney'in oğlu Mücteba, babası öldüğünde devletin tüm gücünü üstlenmesi en muhtemel kişi. İran'ın teokratik sisteminde sadakatin bir anlam ifade ettiği zamanlar da oldu ama İslam cumhuriyetinin 45 yıllık tarihinde devlet içinde şiddet içeren ve çözülemeyen ölümlerin de uzun bir geçmişi var. Bazı İranlıların gözünde bu durum Mücteba ve yandaşlarını doğrudan şüpheli haline getirecek. Rejimin içindekiler için bu, Hamaney öldükten sonra ölümcül çatışmaların artacağının bir başka işareti.
Kazayla ölümler şaşırtıcı derecede yüksek
Ancak bu ölümcül helikopter kazasının en olası nedeni, en az hayali olan ihtimal: Bu kaza büyük olasılıkla İslam Cumhuriyeti'ndeki pek çok şeyin ileri derecede çürümüş olması nedeniyle meydana geldi. İran, dünyada araba kullanmak ya da uçmak için en tehlikeli yerlerden biri. Karayollarında ölenlerin sayısı her yıl ortalama 17 bin gibi şaşırtıcı bir sayıya sahip. Ölümcül uçak kazalarının sayısı da anormal derecede yüksek. Uçuş ölümleri, İran'a uygulanan ekonomik yaptırımlar nedeniyle bakımları aksayan eski uçakların kullanımına bağlanabilir. Yine de üst düzey rejim yetkilileri de dahil olmak üzere her kesimden İranlı, her zaman riskli ulaşım kararları alıyor. Siyasetçiler düşündüğünüzden daha sık kazalarda ölüyor ya da yaralanıyor.
Yine de İranlılar merak ediyor olmalı: Madem koşullar bu kadar tehlikeliydi, neden ülkenin cumhurbaşkanı ve kabinesinin üst düzey üyelerinin uçmasına izin verildi? İslam cumhuriyetinin onların nerede olduklarını takip etmek için daha gelişmiş yöntemleri ya da ekipmanları yok muydu? Ve eğer yoksa, rejim başka nelere dikkat etmeyi ihmal ediyor?
Bu felakete rağmen pek çok İranlı, 1980'lerde binlerce yerli muhalifin korkunç bir şekilde yok edilmesinin mimarı olan Reisi'yi özlemeyecek. Aynı zamanda onun ölümünün hiçbir şeyi esaslı bir şekilde değiştirmeyeceğini de biliyorlar. İran rejimi sallantılı olabilir ama aynı zamanda derinden kök salmış durumda. Onu yerinden etmek için cumhurbaşkanının ölümünden daha fazlası gerekecek.