Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet'in İtalyan sanatçı Gentile Bellini tarafından yapılan ünlü portresi, Londra'daki Victoria ve Albert Müzesi'nde sergileniyor. Fatih’in portresi deyince ilk akla gelen isim ise, Fatih'i yakından görüp portresini çizme şansı yakalayan Gentile Bellini.
Rönesans döneminde Venedik'te yaşayan İtalyan ressam, 1479'de Venedik Cumhuriyeti tarafından Fatih Sultan Mehmet'in portresini çizmek üzere İstanbul'a gönderilmiştir. Peki Bellini, Orta Çağ'ın en önemli liderlerinden birinin, modern sayılabilecek bir portresi olma özelliği taşıyan tablosunu nasıl resmetti?
RÖNESANS RESSAMI İSTANBUL’DA
Aslında her şey İstanbul’a davet edilmesiyle başladı. Bugün “saray ressamı” denildiğinde akıllara ilk olarak Fausto Zonaro gelse de, bir padişahın portresini resmeden ilk isimdi Bellini.
16 yıl boyunca devam eden Venedik ve Osmanlı mücadelesi, 26 Ocak 1479’da Venedik Dışişleri Bakanı Giovanni Dario’nun elçi göndermesi ve çabaları sonucunda barış antlaşması ile sonuçlandı. Osmanlı İmparatorluğu 1449 yılında Venedik’ten resim ve heykel alanında başarılı bir sanatçı gönderilmesini istedi. Bu istek Venedik Senatosu tarafından memnuniyetle karşılandı. 3 Eylül 1449’da yola çıktı ve Eylül sonuna doğru İstanbul’a gelen Bellini 1481’e kadar kaldı.
FATİH’İN PORTRESİNDEN ÖNCE DENEMELER
Bellini, dönemin Osmanlı vatandaşlarını, manzaralarını ve kıyafetlerini de resmetti. Fatih’in resmini yapması ise kolay olmadı elbette. Fatih önce Bellini’ye vatan sevgisini ölçmek için Venedik resimleri daha sonra ise saray görevlilerinin portrelerini yaptırdı. Hatta Fatih Bellini’den otoportresini dahi yapmasını istedi. Bellini’nin titizliği ve yaratıcılığı karşısında büyülenen Fatih, “senin fırçanda bir sihir var” diyerek iltifat etti.
Bellini boş zamanlarında Bizans döneminden kalan eserleri görebilmek adına İstanbul’u gezdi.
VERONALI RESSAM NASIL ENGELLENDİ
Aslında Bellini’den yaklaşık 20 yıl önce, Fatih’in portresini Veronalı Matteo di Pasti tarafından yapılacaktı. Fakat bindiği gemi Venedikliler tarafından ele geçirilince İstanbul’a gelemedi. Bellini’nin Fatih portresi ise bir sanat eserinden ziyade bir belge, arşiv ve doküman niteliğini taşıyordu. Fatih’in portresi çizildiği günlerde nikris hastalığı olan Fatih’in son dönemiydi ve gözlerinin feri sönmüş durumdaydı. Nikris hastalığına saray doktorları ne yapsalar bir çözüm bulamamışlardı ve pek çok padişah bu hastalığa yakalandı. Diğer padişahlar arasında II. Bayezid, Kanuni Sultan Süleyman ve Osman Gazi’yi söyleyebilirim.
PORTRENİN OKUNUŞU
Fatih’in yüzü solgun olsa da portresinde ne kadar büyük ve ulu olduğu son derece yansıtıldı. Alt kısmında incelikle işlenmiş dantelli bir örtünün yer aldığı kemerli kapının iki ayağında kısmen tahrip olmuş iki yazı dikkati çekiyor. Bunların birinde Latince "Victor Orbis (Dünyanın Fatihi)", diğerinde ise "1480, Kasım'ın 25'inci günü" yazısı okunabiliyor. Sağında solunda yer alan üç taç, son verdiği üç büyük devleti yani Bizans’ı, Trabzon Rum İmparatorluğu ve Karamanoğulları Beyliği’ni simgeliyor. Fatih portresini son derece beğendi ve bir süre sonra Bellini vatanına geri gönderdi. Öncesinde de Bellini’ye gerdanlık hediye etti ve Venedik Senatosu’na bir teşekkür mektubu yazdırdı.
Bellini İstanbul’da kaldığı dönemde ne kadar resim yaptı. Ne yazık ki tam bir rakama ya da bilgiye ulaşmak mümkün değil ama iddialara göre Fatih’in yerine gelen II. Bayezid Topkapı Sarayı içinde yer alan insan suretlerini ‘günah’ olarak nitelendirdi ve ortadan kaldırıldı. Bu şekilde de resimler pazara düştü ya da yok edildi.
Yine iddialara göre Bellini’nin pek çok kez hayatını kaleme alan Giorgio Vasari'ye göre portrenin yapımı İstanbul'da başlasa da Venedik'te tamamlandı.
Odatv.com