Osmanlı İmparatorluğunun yedinci padişahı Fatih Sultan Mehmet’in 1453’te fethettiği İstanbul, 571 yıldır Türkün gözbebeği konumunda.
İstanbul’un fethi kendisi kadar kutlamalarıyla da çok konuşuldu. Geçmişten bugüne İstanbul’un fethi kutlamalarına girmeden önce bugünkü 571. Yılı kutlamalarına bir değinmek gerek.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Fatih Sultan Mehmet Han’ın emaneti olan İstanbul’un fethinin 571. yılını çeşitli etkinliklerle kutlamaya hazırlanıyor. Maltepe Etkinlik Alanında gerçekleşecek kutlamalar, Sena Şener konseri ile başlayacak. Konserin ardından eşsiz bir 29 Mayıs Gösterisi İstanbulluları bekliyor olacak. Kutlamalar Haluk Levent konseri ile devam edecek.
İstanbul’un fethinin yıl dönümü olan 29 Mayıs’ta kişiselleştirilmiş İstanbulkart sahiplerine, İBB’ye bağlı toplu taşıma araçları ücretsiz olacak.
Öte yandan, Panorama 1453 Tarih Müzesi’nde İstanbul’un fethini yıl dönümünde müzeyi gezen ziyaretçilere yüzde 25 indirim uygulanacak.
Peki daha önce İstanbul’un fethi için görkemli kutlamalar yapan AKP’de durum ne? Anadolu Ajansının geçtiği günlük programa göre Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sadece AKP TBMM grup toplantısına katılacak. Bunun dışında herhangi bir program gözükmüyor.
Kimi kesimler bunu Yunanistan ile yaşanan normalleşmeye bağlıyor zira iki yıl önce Cumhurbaşkanı Erdoğan, Atatürk Havalimanı'nda düzenlenen İstanbul'un fethini 569. Yılı Kutlamaları’na katıldı ve burada coşkulu bir konuşma yaptı.
ABDÜLHAMİT’İN İSTANBUL’UN FETHİ KUTLAMALARINA BAKIŞI
Peki geçmişte kutlamalar nasıldı? Öncelikle Sultan II. Abdülhamit döneminde İstanbul’un fethi, “Rum vatandaşların rencide olmaması” için kutlanmıyordu.
Sultan Hamit’in tahttan indirildiği 1909 ila öldüğü 1918 yılları arasında doktorluğunu yapan Atıf Hüseyin Bey’in anılarına göre Abdülhamit şöyle diyor:
“Rumlarla ahvâl iyi gitmiyor... Bir şey çıkartacaklar. Ben olsam ne yapardım?.. Patrik ile iyi geçinirdim.. Patriği ele alırdım... Patrikhane demek, Yunanistan demektir... Yunanistan’a da bütün Rumlar’a da Patrikhane hükmeder... Bilmem, bizim hükümet neden bunu böyle düşünmüyor? Rumlar’ın Patrik’ten başka bazı ileri gelen, nüfuzlu adamları var, onları da okşamalı... Hâsılı, Patrikhane’yi okşamakla işler sükûnet bulur itikadındayım... Ben, Rumlar’ı hep okşardım. Benim içtihadım haricinde bir kere Babıali’nin Patrikhane ile arası açılır... O vakit Yunanistan ile muharebe zuhur etti... Ne vakit Patrikhane ile aramız bozulursa, arkadan Yunanistan ile mutlaka harp olur... Bu da pek tabiîdir...
Biz, İstanbul’u Rumlardan zaptettik... Fetih günü onlar matem tutmak isterler... Biz tezahürde bulunursak onların hissiyatını rencide ederiz... Benim zamanımda bir kere İstanbul’un fethi günü merasim yapmak istediler... Ben bu hissiyat noktasını nazara alarak müsaade etmedim... Bunlar hikmet-i hükûmettir, çünkü her hükümet tebasının hepsinin hissiyatını da rencide etmemeğe çalışmalıdır... Her nedense biz kendi kendimize mesele çıkarıyoruz…”
Odatv İmtiyaz Sahibi, gazeteci-yazar Soner Yalçın, İstanbul’un Fethi’nin 562. yıl dönümü kutlamaları günlerinde İstanbul’un fethinin ilk olarak ne zaman ve nasıl kutlandığını yazdı.
OSMANLI 29 MAYIS’TA DEĞİL 11 HAZİRAN’DA KUTLUYORDU
Soner Yalçın’ın 31 Mayıs 2015 tarihli, “1925'te yazılan bu ‘mega projelere’ çok şaşıracaksınız” başlıklı yazısının ilgili kısmı şöyle:
“1908 Temmuz Devrimi’ne kadar İstanbul’un fethi kutlanmadı. Zaten Osmanlı’da böyle bir alışkanlık/gelenek yoktu.
İttihatçılar ulusal değerlere sahip çıkılması, milli hassasiyetleri ön plana çıkarmak için İstanbul’un fethi gibi kutlamaları yapmaya başladı.
Fethin yıldönümü esas itibarıyla 1910 yılından itibaren başladı. Fakat, en gösterişlisi 11 Haziran 1914’te gerçekleşti.
Diyeceksiniz ki, günümüzde olduğu gibi neden 29 Mayıs’ta değil de, 11 Haziran’da kutlanıyordu?
İttihatçılar, İstanbul’un fethini günümüzde olduğu gibi miladi 29 Mayıs’ta değil; rumi 29 Mayıs’ta kutluyordu. Rumi 29 Mayıs günü ise miladi olarak 11 Haziran’a denk geliyordu.
Peki…
İttihatçılar fethi nasıl kutladı? En görkemli kutlama 11 Haziran 1914 tarihinde gerçekleşti.
O gün…
Ayasofya ile Fatih Sultan Mehmet’in türbesi arasında yer alan tüm caddelerde bütün dükkanlar kapandı. Pencerelere, kapılara, direklere bayraklar asıldı.
Ne yazık ki o gün hava yağmurluydu ve buna rağmen binlerce insan meydanı, sokakları, caddeleri doldurdu. Yollar yürünemeyecek gibiydi kalabalıktan.
Herkes ‘merasim kafilesini’ görmek istiyordu.
Kutlama merasimi, Fatih Camii’nin arka tarafında merdivenlerin bulunduğu yere konan kürsüden yapılan konuşmalarla başladı.
Kürsüye ilk, bu töreni hazırlayan Ziya Gökalp çıktı. Hararetli nutkuyla başta gençler olmak üzere herkesi heyecanlandırdı.
Sonra kürsüye, Türk Ocağı’nı temsilen Hamdullah Suphi (Tanrıöver) çıktı ve Türklük konusunda yürekli bir söylev verdi.
Galatasaray 7. sınıf öğrencisi Refet ve şair Aka Gündüz, şair Ömer Naci ve öğretmen Celalettin Arif Bey konuşmalar yapıp, şiirler okudular.
İttihatçıların en önemli isimlerinden Cemal Paşa kürsüde gençlere, Fatih Sultan Mehmet’in hayatını anımsatarak öğüt verdi:
‘Bir gün Hazreti Fatih’in hocası Akşemsettin-i Veli, Fatih’in odasına hiddetle girdi. Fatih hazretleri böyle sopa ile gelmesinin sebebini sorduğu zaman hocası ‘Eğer çalışmazsan seni döveceğim’ dedi. Ey gençlik! Size hitap ediyorum; eğer siz de çalışmazsanız Fatih’in ruhu sizi sopayla dövecektir. Bir milleti yükselten iki şey vardır; biri, dimağındaki ve diğeri kolundaki kuvvettir. Dimağındaki kuvveti uyuşturanlar yalnız maddiyat ile boğuşurlar. Dimağında kuvvet olanlar ise ilimle uğraşanlardır. Bizler daima ilme doğru gitmeli, dimağımızla uğraşmalıyız…’
Merasimden sonra Öğretmen Okulu öğrencileri tarafından Fatih Marşı söylendi. Ertuğrul Bandosu tarafından ‘selam havası’ çalınarak resmi geçit yapıldı…
Kafilenin en önünde; Osmanlı tarihinin görkemli zaferlerini gerçekleştirmiş Yeniçerileri temsilen üç Yeniçeri vardı.”
DEMOKRAT PARTİ GÜNLERİ: YUNANİSTAN’IN “RENCİDE OLABİLECEĞİ” ENDİŞESİ
Devam edelim…
Menderes dönemine gidersek…
Abdülhamit dönemindeki hassasiyetin bir benzeri Demokrat Parti iktidarında da yaşandı. Gazeteci-yazar Murat Bardakçı, konuyla ilgili şöyle yazdı:
“(…) Kutlama için İstanbul’da birkaç sene öncesinden hazırlıklar yapılmış, fetih ve Fatih Sultan Mehmed ile ilgili kitaplar çıkartılmış, kuşatma sırasında şehid olan askerlerden bazılarının mezarları bulunup restore edilmiş ve Fatih’in gündemin ilk sırasında olması için çaba gösterilmişti.
Ama bütün bu faaliyetleri üniversiteler, dernekler ve gönüllüler yapmıştı; hükümet işin içerisinde yoktu, zira fetih kutlamalarının resmi bir şekle bürünmesi hâlinde ilişkilerimizin düzelmeye başladığı Yunanistan’ın ‘rencide olabileceğinden’ endişe ediliyordu.
Hükümet, işte bu yüzden 29 Mayıs 1953’teki kutlamalara resmen iştirak etmeyeceğini duyurdu, kararından Yunanistan’ı haberdar etti ve Yunan hükümeti de memnuniyetini bildirdi! Zamanın başbakanı Adnan Menderes, 29 Mayıs’ta Ankara’da olacak, dolayısı ile törenlere katılmayacak ama hemen ertesi günü, İngiltere Kraliçesi İkinci Elizabeth’in tahta çıkış törenine katılmak üzere Dışişleri Bakanı Prof. Fuad Köprülü ile beraber Londra’ya gidecekti…
Menderes Hükümeti’nin 500. yıl kutlamalarına hiçbir şey şekilde iştirak etmediğini söylemek aslında hata olur: Hükümet iki tarih profesörünü, Tayyip Gökbilgin ile Akdes Nimet Kurat’ı Yunanistan’da bu konuda düzenlenen bir toplantıya gönderdi ve İstanbul’un fethini anlatan renkli bir filmin ham hâlinin de banyo edilebilmesi için Amerika’ya yollanması konusunda bir Bakanlar Kurulu kararı çıkarttı.”
Ancak, bu böyle gitmedi… Kıbrıs meselesi dolayısıyla İstanbul’un Fethi kutlamaları 60’lı yıllardan itibaren coşkuyla kutlanmaya başladı.
Odatv.com