Ardıç, ağırlıklı olarak dünyanın kuzey yarı küresinde ve kısmen Afrika’da yetişen ve 60 ayrı türü olan bir ağaç.
Dört mevsim yeşil kalabilen bu ağacın 7 türü ve 10 alt türü de doğal olarak Türkiye sınırları içinde bulunuyor. Bunların yüzde 95’ini ‘boz ardıç’, ‘kokulu ardıç’ ve ‘diken ardıcı’ türleri oluşturuyor.
Her sektörün gözdesi
Ardıç reçine içermeyen, kolay işlenebilen ve cilalamaya yüksek tepki veren bir ağaç türü.
Bu nedenle kalem, cetvel, mobilya, parke, müzik aletleri, süs eşyaları yapımında kullanılıyor. Tiyatro ve konser salonu kaplamalarında, çürümeye ve suya dayanıklı olduğu için açık hava mobilyalarında, güveleri uzak tuttuğu için iç dekorasyonda, tarım aletlerinde, toprak altı yapılarda hatta demiryolu yapımında kullanılıyor.
Kayak merkezlerinde sık dallı ve yoğun yapraklı olması nedeniyle kar perdesi olarak kullanılıyor. Otoyol kenarlarında ise gürültü perdesi olarak kullanılan ardıç ağacı, binlerce yıl yaşayabiliyor.
Anadolu’da ‘anıt ağaç’ statüsünde binlerce yıllık ardıç ağaçları bulunuyor. Kuraklığa dayanıklı olması nedeniyle ağaçlandırma çalışmalarının da gözdesi.
Ardıç kuşu ile çoğalıyordu
Ardıç ağacının tohumları oldukça sert bir kabuk içinde bulunuyor. Bu nedenle tohumdan ardıç fidanı elde etmek de neredeyse imkansız olarak görülüyordu.
2004 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı önemli bir adım atarak Türkiye’nin bu kıymetli ağacını üretebilmek için harekete geçti. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) Eğirdir Orman Fidanlık Müdürlüğü’nde fidan üretimi gerçekleştirildi.
Ardıç kuşu tohumları yedikten sonra dışındaki bölümü sindiriyor, sonrasında ise dışkısıyla tabiata bırakıyor ve yeni fidanlar bu şekilde ortaya çıkıyor.
OGM ise bunu suni ortamda yapmayı başardı. Ancak ardıçkuşunun doğal sindirim sistemiyle yaptığı işe suni olarak gerçekleştirmek için 10’dan fazla işlem uygulandı.
Asitte bekletiliyor
Ardıç kuşu taklit edilerek yapılan üretimdeki aşamalardan bazıları şöyle:
Toplanan kozalaklar 1-3 ay arasında kurutuluyor,
Kozalak kırma makinesinden geçiriliyor,
Patos makinesinden geçirilerek tohum ve saplar ayrılıyor,
Havuzlarda bekletiliyor,
Eleklere sürtülerek yıkanıyor,
Küllü suda bekletiliyor,
Ovularak yıkanıyor,
Asitte bekletiliyor,
Kurutuluyor ve yelde savruluyor,
Organik ve killi malzeme ile ekim yapılıyor,
Sulama, çapalama, ot alımı gibi aşamalarla fidan yetiştirilmeye devam ediyor.
Bu işlemleri toplamı 6 ayı geçiyor.
Meşe külü mucizesi
Orman Genel Müdürü Bekir Karacabey, üretimin yirmi yıl önce bir teşkilat mensubunun çalışmalarıyla başladığını belirterek şunları söyledi:
12 binden 4 milyona
Ardıç üretimi 2004 yılında toplam 12 bin fidanla başlamış ve ormancılık çevrelerini heyecanlandırmıştı. 2005 yılında 100 bin üretimi gerçekleştiren OGM, 2014 yılında ise 1 milyon 200 bin üretimle, milyon barajını aştı. Ancak rekor üretim, 2023 sonunda geldi. Yıl sonunda 188 bin 333’ü kokulu ardıç, 40 bin 997’si diken ardıcı olmak üzere 3 milyon 997 bin 694 ardıç fidanı üretildi.
2024’te de 700 binin üzerinde ardıç fidanı yetiştirilmesi hedefleniyor.