Türkiye'nin demografik yapısı hızla değişiyor! AB üyesi ülkeler ile kıyaslandığında Türkiye, son 20 yılda doğurganlık hızının en çok düştüğü ülke oldu. Nüfusun yaşlanması, aile planlamasındaki dönüşümler, kadınların iş gücüne katılımındaki değişimler, iç ve dış göçler, iş yaşam dengesine ilişkin bileşenler ve daha fazlası ülkenin geleceğini şekillendiren faktörlerin başında geliyor. Demografik yapıdaki bu dönüşümler, önümüzdeki yıllarda sosyal, ekonomik ve politik alanlarda belirleyici bir rol oynayacak.
Enstitü Sosyalde son iki ayda demografik dönüşüm dinamiklerine dikkat çekmek üzere önemli çalışmalar gerçekleşti. Bu kapsamda ilk olarak alanında uzman akademisyenlerle gerçekleştirilen yuvarlak masa toplantısı düzenlenerek mevcut sorun alanlarının tespitine odaklanıldı. Akabinde Türkiye'de doğum oranlarının azalmasına dikkat çeken ve öneri niteliğinde politika maddelerine yer veren bir analiz yayınlandı. "Sosyal Politikalar Bağlamında Türkiye'de Doğum" başlıklı analizde TÜİK'in kamuoyuna açık olarak paylaştığı doğum, evlilik, iç göç, iş gücü, aile planlaması gibi verilerin incelenerek nüfustaki değişim dinamiklerinin hızlı bir şekilde değiştiğine yer veriliyor. Türkiye'de doğum oranlarının düştüğüne ve giderek yaşlanan bir toplum hâline geldiğimize dikkat çekilen analizde kadın ve erkeklerde evlilik yaşında yükseliş, istenen ideal çocuk sayısındaki düşüş gibi sonuçların; iş gücünün azalması, ekonomik büyümenin yavaşlaması, ailelerin küçülmesi, tek kişilik hanelerin artışı, nüfusun mekânsal dağılımının dengesizliği vb. sosyal ve ekonomik sonuçları da beraberinde getireceğine değiniliyor. Analizde demografik dönüşümün muhtemel sonuçlarına yönelik; sürdürülebilir, uygulanabilir ve öngörülebilir politikaların geliştirilmesine vurgu yapılıyor ve politika önerileri "gönüllü aile planlaması" ilkesine uygun bir şekilde sunuluyor.
Bu kritik konuyu ele almak ve nüfusun dönüşümünden doğan fırsatları ve zorlukları derinlemesine tartışmak üzere bu kez Türkiye'nin önde gelen uzmanları, akademisyenleri ve paydaşları Enstitü Sosyaldeki panelde bir araya geldi. Panelde Türkiye'nin nüfus dönüşümü sürecinde karşılaşılan fırsatlar, zorluklar, politika gereksinimleri ve toplumsal etkilerini yönetmek için gerekli stratejiler ele alındı. Panelin açılış konuşmasını Enstitü Sosyal Genel Koordinatörü İpek Coşkun Armağan gerçekleştirdi, demografik değişimlerin etkilerini anlamak, sorunları tanımlamak ve çözümler üretmek için bir perspektif sağlamayı hedeflediklerine vurgu yaptı.
Ardından ilk panelist Marmara Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Nüfus ve Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Mehmet Fatih Aysan konuşmasını "Nüfusun Dönüşümü: Fırsatlar ve Riskler" başlığıyla gerçekleştirdi. Aysan, "Nüfusun hızla yaşlanması sadece gelişmiş ülkelerin sorunu değil, hatta daha çok bizim için bir sorun teşkil ediyor. Çünkü gelişmiş ülkelerinin 70-80 yılda tecrübe ettiği yaşlanma sürecini biz 5-10 yılda yaşıyoruz ve çok hızlı bir dönüşüm sürecine şahitlik ediyoruz." dedi. "Gelinen noktada, gelişmiş İskandinav ülkelerinde dahi iş-yaşam dengesinde çok ciddi iyileştirmelere ve doğum oranlarını artırmaya yönelik politikalara rağmen nüfusun yenilenme düzeyine erişilemediğini görüyoruz." diyen Aysan, "Demografik dönüşümü sosyal ve ekonomik değişimlere atıfla anlamak gerekir." ifadelerini kullandı. Aysan, nüfusun yaşlanmasının pek çok riski beraberinde getirdiğini belirten özellikle sağlık, güvenlik, toplumsal eşitsizlik, yaşlı yoksulluğu ve sosyal hizmetler konularında üzerinde önemle durulan politikalara ihtiyacın olduğunu dile getirdi.
Ankara Hacı Bayram Üniversitesinden Prof. Dr. Ayşe Canatan "Türkiye'nin Yaşlı Nüfusu" konulu sunumunda "Türkiye'de yaşlı bağımlılığının arttığına" dikkat çekti ve "yaşlılarla ilgili bilinen tablonun ardındaki gerçeklere eğilmek lazım. Özellikle son 10 yılda aşikar olan bir gerçek var: aile yapımızdaki dönüşüm. Bu dönüşüm bakıma muhtaç yaşlılara dair ciddi bir sorun alanını beraberinde getirdi." sözlerine yer verdi.
Panelin son konuşmacısı İstanbul 29 Mayıs Üniversitesinden Doç. Dr. Talip Yiğit "Alzheimer ve Demans Grubu Hastalıklara İlişkin Türkiye Büyük Verisi Üzerine Bir İnceleme" başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Yiğit yürüttüğü saha çalışmasından elde ettiği veriler kapsamında dünyada şu an yaklaşık 50 milyon alzheimer teşhisi almış kişi bulunduğunu ve Dünya Sağlık Örgütü'nün alzheimer hastalarına yönelik kamu harcamalarının toplam 1.3 trilyon dolara ulaşmasına rağmen kayda değer bir netice alınamadığını belirtti. Yiğit, alzheimer ve demans hastalıkları dahil olmak üzere sosyal politikaların üretim aşamasında bütüncül ve kapsayıcı bir bakışa ihtiyaç olduğuna dikkat çekerek şu sözlere yer verdi: "Bireyler 1 yaş aldıkça alzheimer olma riskleri 1,47 oranında artarken, göçmen olanlarda bu risk 49,11'e ulaşıyor. Dolayısıyla alzheimer ne kadar şahsi bir sağlık sorunu olarak algılansa da aslında kişinin içinde bulunduğu toplumsal şartlardan bağımsız değil." Yiğit, "Türkiye'de Karadeniz ve Ege bölgelerinde nüfus bazlı daha çok alzheimer vakası ile karşılaşılmaktadır. Bu şehirlerdeki ortak noktalardan en dikkat çekeni yavaş şehir (slow city) modeline sahip olmalarıdır. İlginç olan şu ki, güncel çalışmalarımızda intihar oranlarının da bu bölgelerde yüksek olduğu ve bu nedenle olguların birbiriyle düşünülmesinin önemli bir gereklilik" olduğunu dile getirdi.
Panel konuşmacıların Enstitü Sosyalde gerçekleştirilen çalışmaların nüfusun dönüşümü dinamiklerini kavramak ve detaylı analizleri anlamak için değerli bir adım olduğunu vurgulayarak tamamladığı konuşmalarının ve soru-cevap bölümünün ardından sonlandı.