Elektrik üretiminde kömürün payı arttı: Herkes vazgeçti, AKP ithal ediyor
EÜAŞ’ın açıkladığı 2023 Yılı Faaliyet Raporu’na göre üretimde yenilenebilir enerji kaynaklarının ağırlığı azalırken kömürün payı arttı. Üstelik yerli kömür üretimde azalmasına rağmen ithal kömürle bu durum gerçekleşti.
Mustafa KÖMÜŞ
Elektriği sermayeye terk eden AKP üretimde de fosil yakıt ağırlığını artırıyor. Üretimde kömürün ağırlığı 2022’ye göre geçen yıl artış gösterdi. Elektrik Üretim Anonim Şirketi’nin (EÜAŞ) Faaliyet Raporu’na göre üretimde kömürün payı yüzde 36’yı geçti. Rapora göre yerli kömürün payı azalırken ithal kömürün payında artış yaşandı. Rüzgârdan elektrik üretimi ise düştü.
AKP, birbiri ardına yaptığı değişiklikler ile elektrik sektörünün üretim-iletim–dağıtım faaliyetlerini içeren yapısını yıllar içinde bozdu. Yüksek faturaların gelmesine de yol açan elektrik üretimindeki özelleştirme yalnızca yurttaşın değil, kamunun yükünü de katlayarak artırdı.
2002 yılında elektrik üretiminin yüzde 60’ını tek başına karşılayan Elektrik Üretim Anonim Şirketi’nin (EÜAŞ) üretimdeki payı yıllar itibarıyla giderek eridi. 2008’de yüzde 48’e kadar düşen EÜAŞ’ın elektrik üretimindeki payı 2013 yılında kayıtlara, yüzde 33 olarak geçti. Bu oran geçen yıl yüzde 13,2’ye geriledi.
EÜAŞ’ın elektrik üretimindeki payı, 2020-2023 döneminde şöyle sıralandı:
2020: 18,2
2021: 16,1
2022: 14,4
2023: 13,2
YÜZDE 5’İNİN LİSANSI YOK
Geçen yıl elektrik üretiminin yüzde 80,3’ünü serbest üretim şirketi santralları, yüzde 5,06’sını lisanssız santrallar, yüzde 1,29’unu işletme hakkı devredilen santrallar ve yüzde 0,07’sini ise yap-işlet-devret santralları gerçekleştirdi.
Rapordaki en çarpıcı bölüm ise elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımı oldu. Yenilenebilir enerji kaynaklarından sadece güneş ve biyokütle enerjisinden üretimde bir atış gerçekleşti. Bunun dışında hidrolik, rüzgar ve jeotermalden elektrik üretimi azaldı. Esas çarpıcı olan ise daha fosil yakıtlarda oldu. 2022’de en çok elektrik doğalgazdan üretilirken geçen yıl tüm dünyanın terk ettiği kömürden elektrik üretimi tüm yakıtlar içindeki en fazla payı aldı. Elektrik üretiminin yüzde 36,6’sı kömürden gerçekleşti. Bunun yüzde 22,4’ü ithal kömürden, yüzde 14,2’si ise yerli kömürden üretildi. 2013 yılında kömürün elektrik üretimindeki payı hem AB, hem de Türkiye’de yaklaşık olarak yüzde 25’ti. AB’de bu oran %12’ye düşmüş durumda.