Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın ikinci şiir kitabı olan Çocuk ve Allah 1940’ta yayımlanır. Dağlarca henüz yirmi altı yaşındadır kitap çıktığında ama eserde yaratılan atmosfer tam anlamıyla olgunluk ve dinginlik şaheseri olarak adlandırılabilir. Kitapta heyecan yoktur, çığlık yoktur, kavga yoktur, sessiz bir bekleyiş, “sakin etki” olarak tanımlayabileceğim durum vardır. Beni en çok dehşete düşüren, bana “Stendhal Sendromu” yaşatan da bu “sakin etki”dir. Çocuk ve Allah’ı okuduğum ilk günden beri düşünürüm, yirmi altı yaşındayken bu seviyede olgun bir dil nasıl kurulabilmiştir diye. Olağan dışı bir olgunluktur bu, en başta bunu söylemek gerekir. Sebebi sanırım ki Dağlarca’nın kendi ifadesiyle üç yaşından beri şiir düşünmesidir. Yalın, süsten uzak bu anlatım beraberinde derinliksiz olma tehlikesini getirebilir fakat Dağlarca bu engeli aşmış, aksine bir o kadar derin bir anlatım yakalamıştır Türk şiirinin altın eserlerinden biri olan Çocuk ve Allah’la. Cemal Süreya’nın tarif ettiği gibi “doğal ozan”dır Dağlarca. Çocuk ve Allah da sanki topraktan çıkmışçasına doğaldır.
Çocuk ve Allah’ta bir yandan nesnelerle yoğun ilişki kuran bir şair görürüz karşımızda, bu nesneler kimi zaman kişilik kazanır, kimi zaman başka nesneler ve varlıklarla ilişki kurar. Derine kazı vardır, o derinliği bir şekilde hep hissederiz dizelerde: “Mesela nisan yağmurunun şekilsiz korkusu.”, “O küçük elbiseler ki yalnız unutması var”, “Hatırlıyorum vücudumun hafızasında / Rüya, masal, uyku kadar o küçük elbiseleri.”, “Ağarırken uzak rüzgârlar içinde / Oyuncaklar gibi şehir.”.
Diğer yandan metafizikle ilişki kuran bir şairi görürüz, bu metafizik özellikle yokluk fikri üzerine kuruludur: “O kadar kuvvetle hülya edeceğim ki / Artık burda olmayacağım.”, “Her şey namevcut!”.
“Çocuk” ve “Allah” kitabın adından da anlaşılacağı üzere merkez kelimelerdir. Başlıkları da sayarsak Allah kelimesi doksandan, çocuk ise yüzden fazla kez kullanılmıştır. Bu iki kelime kitapta o derece doğallıkla yer alır ki bütün kullanımların tam yerinde olduğunu görürüz. Gülten Akın’ın deyimiyle bir “denge uzmanı”dır Dağlarca. Çocuk ve Allah da tam bir “denge kitabı”dır kelime kullanımı açısından bakılınca.
“Çocuk” ve “Allah” dışında öne çıkan başka başka kavram ve kelimeler de vardır elbette kitapta ama bana kalırsa bahsettiğim “sakin etki”yi oluşturan başat kavram “sessizlik”tir. Dağlarca’ya göre sessizlik bir parıltıdır, geçmişten gelen bir şeydir, ruhun ve kalbin içinde olandır. Bu sessizlik kafkaesk bir şey değildir, daha çok sonsuzluğu hatırlatan bir sessizlik diye niteleyebiliriz bunu. Rengi beyazdır.
“Sessizlik bir uykudur ki geceden büyük”, “Kuşlarla beraber sabah şarkıları / Ruha sessizlikler veren fiil.”, “Komşu mektepteki çocukların şarkısından sonra, / Bir sessizlik, senelerce geçmişten”,
“Ve onlar beyaz bir sessizlik hazırlar bir duyana.”.
Çocuk ve Allah Dağlarca için şiirde “her şey”e açılan bir kapı olmuştur. Memet Fuat, Dağlarca şiirinin “her şeyi içererek yücelişi”nden bahsederken gerçekten de mükemmel bir özetleme yapar. Dağlarca şiiri Çocuk ve Allah’la beraber öyle geniş bir içerikle karşımıza çıkar ki bunu kitap isimlerinde bile hissederiz: Taş Devri, Toprak Ana, Aç Yazı, Delice Böcek, Hoo’lar, Çanakkale Destanı, Vietnam Savaşımız, Hiroşima, Almanya’larda Çöpçülerimiz, Nötron Bombası, Sayılarda, Şeyh Galib’e Çiçekler, Dildeki Bilgisayar, İçimdeki Şiir Hayvanı.
Tüm bunlardan sonra şunu diyebilirim, önümüzdeki yıllarda Dağlarca şiirinin âdeta yeniden keşfedileceğini ve çok daha fazla konuşulacağını düşünüyor ve umuyorum.