Osmanlı’da tatil / hafta sonu gibi kavramlar yoktu.
Cuma gününe de dini hükümler dışında bir mahiyet verilmedi, tatil değildi...
Yedi gün 12-14 saat olan çalışma koşulları 1908 yılında emekçi eylemlerine sebep oldu. Ancak devlet, çalışanların sorunlarını görmezlikten gelip işçilerin grev yapmasını kısıtlayan, sendikaları yasaklayan Tatil-i Eşgaal Kanunu'nu çıkardı!
Yeni kurulacak cumhuriyet devletinin çalışma hayatındaki rolü, Osmanlı’dan çok farklı olacağı Anadolu işgal altındaki dönemde görülmeye başlandı.
İlk olarak, 1921 yılında mecliste Zonguldak ve Ereğli madencilerinin çalışma koşulları için iki kanun yasallaştırıldı.
Keza: Mustafa Kemal önderliğinde 1923’te toplanan İzmir İktisat Kongresi’ne katılan işçiler, sorunlarını dile getirerek haftada bir tatil talebinde bulundu.
1924’de Hafta Tatili Kanunu çıkarıldı. Emekçilere ilk kez tatil günü verildi ve (Ordu milletvekili -Sıtkı Kumru-Bey’in önerisi üzerine) bu Cuma oldu…
*****
Çalışma hayatındaki düzenlemelerin tamamı Cumhuriyet döneminde oldu. İleriki yıllarda sanayinin gelişmesiyle bu düzenleme, ülkedeki iktisadi yapıya ve çalışma hayatına yetmedi. İşçi sayısı 1921’de 76 bin iken, 1930’larda 300 bine dayandı.
Bunun üzerine 1935 yılında Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun mecliste yasalaştı:
29 Ekim Cumhuriyet, 30 Ağustos Büyük Zafer, 23 Nisan Ulusal Egemenlik, 19 Mayıs Atatürk Günü/ Gençlik Spor bayramı gibi milli bayramlar ile Ramazan (3 gün) ve Kurban Bayramı (4 gün) gibi dini bayramlar tatil günü olarak belirlendi.
Uluslararası ilişkilerde zorluk çıkardığı için tatil günü Cuma gününden Pazar gününe alındı. Tatil Cumartesi saat 13’ten itibaren başlayacaktı…
Bu kanun ülkedeki çalışma hayatını tatiller konusunda etkileyen en geniş kapsamlı kanun oldu ki, halen uygulanıyor…
*****
Emekçilerin 1 Mayıs Bayramı da (Giresun Milletvekili Hakkı Tarık Us’un teklifiyle) 1935 yılında “Bahar Bayramı” adıyla yasallaştı. 1 Mayıs Türkiye'de ilk kez 1923'te resmi/yasal olarak kutlanmıştı…
Osmanlı’da 1 Mayıs'ı kutlama tarihi eskiydi; 1908 (İkinci Meşrutiyet) Temmuz Devrimi’ne giderken Selanik’te kutlandı. En büyük emekçi sınıfına sahip İstanbul’da 1 Mayıs kutlaması 1912’de oldu.
Bayramın kitleselleşmesi 1970’leri buldu. Ki 1 Mayıs 1977’de Türkiye tarihinin en kanlı karanlık eylemlerinden biri yaşandı. (Kaç kişinin öldüğünü bilmiyoruz. Herkes bir sayı uyduruyor, 34 ile 42 arasında değişiyor!)
12 Eylül 1980 askeri darbesi 1 Mayıs kutlamalarına son verdi, Bahar Bayramı’nı kaldırdı. 1 Mayıs resmi çalışma günü kapsamına alındı!
Yasak, 1987 yılında Beyoğlu Emek Sineması’nda yapılan toplantıyla kırıldı. Can Yücel şiir okudu: “Hava döndü işçiden işçiden esiyor yel…”
İki yıl sonra sokağa çıkıldı. Taksim’e yürümek isteyen 2 bin kişi polis tarafından dağıtıldı. Mehmet Akif Dalcı adlı genç işçi alnından vurularak öldürüldü, 400’ün üzerinde kişi gözaltına alındı…
Her yıl olaylı kutlamalar sürdü gitti...
1 Mayıs'ın "Emek ve Dayanışma Günü" olarak kutlanmasını 2008 yılında yasallaştıran AKP iktidarının izniyle 2010, 2011 ve 2012 yılında 1 Mayıs sembol alanı Taksim'de kutlandı.
Sonra, nedensiz otoriter tavırla Taksim yine 1 Mayıs kutlamalarına kapatıldı. Son yıllarda 1 Mayıs kutlamaları polis copu-gazı altında kutlanıyor!
İktidarlar gelir geçer, ilelebet sürecek işçi sınıfının 1 Mayıs Bayramı’dır...
Yaşasın 1 Mayıs.
Odatv.com