Türkiye’de ve dünyada aynı yıldönümüne denk gelen büyük depremler var. Bir tevâfuk eseri olarak 22 Mayıs’ta vukua gelen üç tanesi üzerinde kısaca durmaya çalışalım.
Bu depremler, tarihin bugüne kadar kaydetmiş olduğu en büyük, en yıkıcı ve en çok ölümlü depremler listesinin de başında geliyor. Bunların tamamının aynı Milâdî güne rastlıyor olması, haliyle dikkat çekici bir husus.
Şimdi, kronolojik sıralamaya göre bu büyük sarsıntılar hakkında bazı bilgiler takdim edelim.
1. Büyük İstanbul Zelzelesi
Günümüz uzmanlarının söylediklerine göre, yakın gelecekte şiddetli bir zelzeleye mâruz kalacağı muhtemel olan İstanbul’da, bundan 258 sene kadar önce büyük bir sarsıntı yaşanmış.
22 Mayıs 1766’da yaşanan ve İzmit’ten Tekirdağ’a, hatta Gelibolu’ya kadar uzanan büyük Marmara fay hattının kırılmasıyla neticelenen bu depremde, yüksek tsunami dalgaları da görülmüş.
Bu zelzeleden Galata Kulesi, Topkapı Sarayı ve Fatih Camii başta olmak üzere, pekçok tarihî yapı ağır şekilde hasar görmüştür.
Bu depremin, Richter ölçeğine göre 8 şiddetini aştığı ve 5 binden fazla can kaybına yol açtığı, tarihî kayıtlarda ifade ediliyor ki, o tarihte İstanbul’un nüfusu 160 bin civarındaydı.
Şiddetin büyüklüğüne göre can kaybının az olmasının öncelikli sebebi ise, daha çok şu şekilde izah ediliyor: Deprem, Kurban Bayramı’nın üçüncü günü olan Perşembe sabahı, gün doğumundan yaklaşık yarım saat kadar sonra meydana geldi. Bu da, vatandaşların çoğunun sabah namazını kılmış ve dışarı çıkmış bir vakte işaret ediyor.
2. Çin Depremi
Büyük deprem felâketinin hiç eksik olmadığı Çin’de, bundan tam 94 sene evvel bugün, pek şiddetli, yıkıcı ve çok ölümlü büyük bir deprem yaşandı.
Deprem tarihi kayıtlarına göre, 22 Mayıs 1927 tarihinde yaşanan bu depremde yaklaşık 200 bin kişi ölmüş, başta Xining olmak üzere birçok şehir yıkılmış, adeta yerle bir olmuştu.
O tarihteki depremin büyüklüğü ise, Richter ölçeğine göre 8.6 olduğu ifade ediliyor. Tabii, Çin’in nüfusu çok kalabalık olduğundan, böyle yüksek orandaki insan ölümleri pek fazla dikkat çekmiyor.
3. Şili Depremi
Şili’de 22 Mayıs 1960 tarihinde meydana gelen bu deprem, tüm zamanların Richter skalasıyla ölçülmüş en büyük deprem olduğu kabul ediliyor.
Tesbitlere göre 9.5 şiddetine ulaştığı kabul edilen bu depremin merkez üssü, Başkent Santiago’nun yaklaşık 700 km. güneyindeki Valdivia şehridir.
Tahminen dört-beş bin civarında insanın hayatına mal olan deprem sebebiyle, bazı şehirlerde binaların yüzde 80’ini yerle bir olurken, ayrıca Büyük Okyanus’ta çok büyük tsunami dalgalarının oluştuğu tesbit edildi. Öyle ki, bu dalgaların, 10 bin kilometre uzaklıktaki Güney Afrika sâhillerini bile etkilediği bile rivâyet edilir.
*
Netice itibariyle şunu söylemek mümkün: Bir şey vaki ise, o şey mümkün demektir. Dünyada olduğu gibi, Türkiye coğrafyasında da büyüklüğü 8 ve üzerinde olan depremin yaşanması mümkündür. Nitekim, 1939 yılı sonlarında meydana gelen Erzincan depremi de 8 sınırında, yani 7.9 büyüklüğünde olduğu yakın tarihin kayıtlarında mevcuttur. Dolayısıyla, depreme maruz kalmak, kaçınılmaz bir mukadderattır. En az hasarla bunu atlatmak için yapılacak olan en mühim şey, önceden gerekli maddi-manevi hazırlıktır, yani depreme her yönüyle hazır olmaktır.