Güney Afrika’da seçim iklimi
Seçime az bir süre kala ANC’nin 30 senelik hüsran dolu iktidarı, Güney Afrika’yı kıtanın en adaletsiz ülkesi durumuna getirdi. ANC’nin yanlışlarında ısrarcı olması beklenirken sol ve popülist partilere fırsat doğabilir.
Simon Tisdall
Nelson Mandela’nın Apartheid rejimini sona erdiren tarihi seçim zaferinin üzerinden 30 yıl geçti. Afrika’nın en gelişmiş ülkesi, Dünya Bankası verilerine göre kıtanın en adaletsiz ülkesi haline geldi. Suç oranı yüksek, yolsuzluk yaygın ve ekonomik büyüme zayıflıyor. Ülkenin yüzde 60’ı yoksulluk içinde yaşıyor. Siyahlar arasında işsizlik yüzde 40 düzeyinde.
29 Mayıs’ta yapılacak seçimde halk tercih yapacak. Afrika Ulusal Kongresi (ANC) partisinin parlamentodaki çoğunluğunu ilk defa yitirmesi bekleniyor fakat muhalefet partileri arasında bir koalisyon oluşmuş değil. 1994 yılında olduğu gibi, bu defa da seçim halkın nasıl bir Güney Afrika istediği ile ilgili: Demokratik mi, otoriter mi? Açık mı, kapalı mı? Serbest piyasacı mı, merkeziyetçi mi? Katılımcı mı, dışlayıcı mı?
Nijerya, Brezilya, Meksika, İran, Suudi Arabistan ve Endonezya gibi 21’inci yüzyıl oyuncuları da benzer seçimlerle karşı karşıyaydı. Mandela özgürlük yürüyüşünü tamamladığında olduğu gibi, Batı dünyası yine Güney Afrika’nın ne yöne eğileceğini izliyor.
İstatistiklerin çizdiği tablo, hayal kırıklıklarına işaret ediyor. Dünya Bankası’nın 2022 yılında hazırladığı bir rapor, Apartheid döneminin adaletsiz toprak rejiminin yarattığı sorunların halen sürdüğünü ortaya koyuyor. 60 milyonluk ülke nüfusunda servetin yüzde 80’i, ülkenin en zengin yüzde 10’unun elinde.
Devletin adalet tesis etme çabası sürekli olarak geri tepiyor. Ramaphosa’ya göre tarım topraklarının yüzde 25’i, siyah Güney Afrikalıların elinde. Fakat hükümet programlarını eleştirenler, toprak paylaşımı programlarının üretkenliği ve istihdam rakamlarını bozduğunu söylüyorlar. Hükümetin “eşitlik hedeflerinin” de işyerlerinde benzer sorunlar yarattığı konuşuluyor.
ETKİSİZLİĞİN İTİRAFI
Devletin resmi işsizlik oranı yüzde 32 seviyesinde. Anketler siyah ve beyaz hanelerin gelirlerinde halen derin eşitsizlikler olduğunu gösteriyor. Barınma ve eğitim konuları hala problemli. Geçmişin ayrımcı politikaları bugün halen zenginlerin ekmeğine yağ sürüyor.
Şubat ayında ulusa seslenen Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa, 1994 sonrası dönemde yaşanan hayal kırıklıkları için suçu kendinden önce iktidarda olan Jacob Zuma’ya attı. Zuma, yolsuzluk suçlamalarıyla yargılanmış ve 2021 yılında kısa süreliğine hapse girmişti. “Devletin tepesine yerleşmiş kişiler on yıl boyunca devlet iştiraklarını, kolluk kuvvetlerini ve diğer kamu kurumlarını ele geçirmek için çalıştılar” dedi.
“Sıradan Güney Afrikalıların ihtiyaçları için harcanması gereken milyarlarca rand çalındı. Ülkemize olan güvenin altı oyuldu. Kamu kurumlarımız zayıflatıldı. Devleti ele geçirme girişimlerinin sonuçları, toplum tarafından halen hissediliyor. Kargo treni kıtlığı çekilmesinin sebebi de, kamu hizmetlerinin yetersizliği de, elektrik santrallerimizin eksikliği de kalkınma projelerimizin başarısız olmasıyla ilintili.”
Bu itiraflar sıradışı nitelikteydi. Dolaylı olarak da olsa, 2018 yılında iktidara gelen Ramaphosa için “kendi etkisizliğinin itirafı” anlamına geliyordu. Organize yolsuzluk, ülkede sorun teşkil etmeye devam ediyor. Yaptığı konuşma, yaklaşan seçime garip bir giriş oldu. ANC lideri Ramaphosa, seçimlerle ikinci defa iktidara oturmayı amaçlıyor.
Seçimlerde başlıca rakibi, liberal merkez sağ partisi Demokratik İttifak. Partinin yüzde 20’lik oy potansiyeli olduğu düşünülüyor. Verimsiz bütçe harcamaları, düşük büyüme ve yatırım rakamları, suç ve yolsuzluk, İttifak’ın başlıca kampanya konuları arasında yer alıyor. Fakat ANC’nin oy oranı yüzde 50’nin altına düşerse, kamulaştırma yanlısı solcu parti Ekonomik Özgürlük Savaşçıları ya da Zuma destekli yeni popülist parti uMkhonto weSizwe (Ulusun Mızrağı) için farklı fırsatlar doğabilir.
DEĞİŞİME İHTİYAÇ VAR
Önümüzdeki süreçte farklı seçim pazarlıkları görebiliriz. Güney Afrika’nın Sunday Times gazetesinde yazan Brian Pottinger, “Herhangi bir modern demokraside, ANC’nin tarihe gömülmesi gerekir” diyor. “Fakat Güney Afrika’da böyle olmuyor. ANC halen güçlü ve gizemli bir marka değerine sahip. ANC’nin siyahların özgürlüğü ve onuru için yürüttüğü 112 yıllık mücadele, halen nostaljik bir gurur sembolü.”
Fakat araştırmalar, ANC’ye sadakatin 1994 sonrası kuşaklarda zayıfladığını gösteriyor. Bu kuşaklara “özgür doğanlar” deniyor.
Pottinger’a göre ülkenin değişime ihtiyaç duyduğu su götürmez, fakat ANC’nin bu değişimi gerçekleştirme gücü yok ve yanlışlarında ısrar edecek: “ANC felaket anlamına gelen yeniden paylaşım politikalarını sürdürecek, ekonomik büyümeyi göz ardı etmeyi sürdürecek. Ülkeden sermaye kaçışının sürmesine sebep olacak ve ifade özgürlüğü ile savaşmaya devam edecek.”
Çeviren: Fatih Kıyman
Kaynak: The Guardian