Sözde tasarruf paketi göz bile boyamadı
AKP iktidarının yerel seçimde yaşadığı kan kaybının ardından gündeme alınan kamuda tasarruf paketi açıklandı. Paket içeriği göz boyamaya bile yetmedi. Saray’a KÖİ projeleri ve sermayeye sağlanan imtiyazlara dokunulmadı.
Havva GÜMÜŞKAYA
Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından açıklandı.
Pakette hedeflenen tasarrufun büyüklüğüne dair detaylar paylaşılmadı. Kamuda tasarruf tedbirlerinin üç yıl ile sınırlı kalması dikkati çekti.
Paket kapsamında 3 yıl boyunca yalnızca emekli olanlar kadar kamuya yeni personel alınacak. Pakete göre kamuda esnek ve uzaktan çalışma modelleri geliştirilecek. Bunun yanında kamuda 3 yıl süreyle yeni araç satın alma ve kiralama yapılmayacak. 3 yıl süreyle yeni hizmet binası alımı ve yapımı durdurulacak.
Yeni lojman ve sosyal tesis alımı/yapımı yasaklanacak. Mevcut sosyal tesisler ise ekonomiye kazandırılacak. Temsil ve tanıtma ödeneklerinde yüzde 25 kesinti yapılacak. Uluslararası toplantılar ve milli bayramlar hariç; gezi, kokteyl, yemek gibi faaliyetler düzenlenmeyecek. Eşantiyon hediyeler yasaklanacak.
Kamu harcamalarında "tasarruf, harcama disiplini ve yatırımlarda verimlilik" olarak üç başlıkta toplanan tedbirler yerel yönetimler dâhil TBMM hariç tüm kamuyu kapsayacak. Ancak sunumda Saray’ın harcamalarına ilişkin bir madde yer almadı. AKP iktidarlarında denetimsizliğin, israfın simgesi olarak öne çıkan ve sadece AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kullanılabilen örtülü ödenek harcamalarına değinilmedi. Örtülü ödenek harcaması, seçim öncesi Ocak-Şubat-Mart döneminde 2 milyar 504 milyon TL’ye ulaştı. Şubat ayı 1 milyar 896 milyon TL ile ay bazında kırılan rekor ile tarihe geçti.
VERGİ İSTİSNALARINA DOKUNULMADI
Tasarruf tedbirleri paketinin içeriğinde vergi harcamaları da yer almadı. 2024 yılında 2 trilyon 210 milyar TL vergi harcaması öngörülüyor. “Vergi indirimi, muafiyeti, istisnası” adı altında sermaye kesimi, bu yıl 8 trilyon 437 milyar TL olarak tahmin edilen bütçe gelirinin yüzde 26’sı düzeyinde vergiden muaf tutulacak.
KÖİ PROJELERİNİN PARASI KESİLMİYOR
Geçiş garantisi verilen köprü ve otoyolları inşa eden şirketler de tasarruf paketinin kapsamına girmedi. Kamu özel iş birliği projeleri tasarruf tedbirlerine dâhil edilmedi. Ancak 2024’te bütçesinden, yap-işlet-devret (YİD) modeliyle inşa edilen köprüler, otoyollar ve Avrasya Tüneli ile yap-kirala-devret modeliyle yaptırılan şehir hastanelerine toplam 162 milyar 435 milyon lira ödenecek. Orta Vadeli Program’da (OVP) esas alınan ortalama dolar kuruna göre bu projeler için 2024 sonunda toplamda 4,7 milyar dolar ödenecek.
VAKIFLAR GÜNDEME ALINMADI
Bütçede “Kar amacı gütmeyen kuruluşlar” ana başlığı altında belirtilen dernek, birlik, kurum, kuruluş, sandık olarak isimlendirilen kuruluşlara aktarılan kamu kaynaklarına da değinilmedi. Yılın ilk üç ayında bu kalemden 1,3 milyar liraya ulaşan kaynak aktarımı yapıldı.
***
Kemer sıkmaya tasarruf diyorlar
Tasarruf genelgesi ile istihdamdan tasarruf edildiğine dikkat çeken Doç. Dr. Baki Demirel, “Böylelikle daha iyi bir eğitim ve daha iyi bir sağlık hizmetinden feragat edilmiş oluyor. Kamunun daha fazla doktor, öğretmen almasından tasarruf edilmiş oluyor. Üniversitelerin ödeneklerinden, bilimsel araştırmalardan feragat edilmiş oluyor” dedi.
Tasarruf programının IMF borç yönetimi olduğunu belirten Demirel, “Bu borç yönetimi de enflasyonun sebebi olarak ücretler ve talep gösteriliyor. Ücretler baskılanıyor. Kamunun sosyal devlet olarak daha fazla sağlık, eğitim ve diğer harcamaları desteklemesi azaltılıyor. Aşırı kâr hiçbir şekilde enflasyon dinamiği olarak gözetilmiyor. Oysa Türkiye’de enflasyonun büyük kısmını aşırı kârlar oluşturuyor. Ve bu aşırı kârlara yönelik tedbirler alınması gerekiyor. Aşırı Kâr vergilendirilmeli. Enerji başta olmak üzere kamusal mallar ve doğal tekeller kamulaştırılmalı. Tekellere yönelik regülasyon gerekiyor ama bunların hiçbiri yok. Örtük bir IMF programı ve faiz dışı fazla vermeyi kamu tasarrufu olarak, kemer sıkmayı da borç yönetimini kamu tasarrufu olarak açıklıyorlar” ifadelerini kullandı.
Memura darbe vuruldu
Ortalama kamu çalışanını etkileyen maddelerin rahatsız edici olduğuna dikkatİ çeken Ekonomist Cem Oyvat, “Bakan, kamuda “esnek çalışma” modeli geliştirileceğini söyledi, yani kadro değil sözleşmeli çalışma yaygınlaşacak. Dahası lojman kiraları gözden geçirilecek, personel servisi toplu taşıma olan yerlerde kaldırılacak. En tepedeki ismin yani Cumhurbaşkanı’nın harcamalarının altını çizen, sembolik de olsa bir önlem yer almıyor” dedi.
Oyvat, kamu personeli sayısının ekonomik büyümeye paralel artırılmadığı takdirde uzun dönemli refah için önemli harcamalardan kısıldığına vurgu yaparak “Öğretmen ve akademisyen ihtiyacı var. Nüfusumuz yaşlanıyor, sağlık hizmetlerimiz geriliyor, sağlık personeli ihtiyacımız var. Devletin çocuk ve yaşlı bakımı hizmetleri yetersiz” diye konuştu.
Döviz garantili sözleşmelerin yeninden düzenlenmesinin iktidarın gündeminde olmadığını belirten Oyvat, “Yıllardır alınamayan İstanbul Havalimanı’nın yıllık 1 milyar avroluk kirası var. Bu konu ile ilgili de bir gelişme göremiyoruz. Özellikle üst gelir gruplarını hedefleyen, doğrudan vergileri artıracak daha somut adımların da atılması anlamlı olurdu” ifadelerini kullandı.
Algı yöneten tasarruflar
Genelgeyi değerlendiren Prof. Dr. Yalçın Karatepe açıklanan tedbirlerin algı yönetimi olduğunu söyledi.
Ekonomik krizin günden güne derinleştiğini belirten Karatepe, ülkede ekonomik temelli toplumsal talebin çok fazla olduğunu belirtti. Karatepe, var olan bu toplumsal talep karşısında çaresiz kalan iktidarın, göstermelik tedbirlerle beraber kamuoyundaki algıyı yönetmeyi amaçladığını aktardı.
Karatepe şöyle konuştu: "Açıklanan tedbirlerin hiçbiri neden sonuca dayanmayan, neyin neden yapıldığının açıklanmadığı tedbirlerden ibaret. Maliye Bakanı’nın açıkladığı eylemlerde ne kadar, hangi kalemden tasarruf edildiği bile aslen belli değil. Tasarruflarda açıklanan personel servisinin payı ne? Lojman kiralarında gidilecek artışın bütçeye ne kadar etkisi olabilir? Yaklaşık 50 yıldır her tasarruf genelgesinde olan haberleşme alanındaki ajanda harcamasının kısıtlanması bu krizin etkisini nasıl azaltabilir? Bu soruların hiçbirinin cevabı da gerçekliği de yok. Genelge halka ‘biz krize karşı bir şeyler yapıyoruz’ diyerek sundukları bir aldatmaca aslında.
• Kamu hizmetlerinin kısıtlanması ve daha fazla özelleştirmenin önünün açılması.
• Esnek ve performansa dayalı uzaktan çalışmayı artırıp sömürüyü perçinlemek
• Tasarrufun içeriğinin bütçenin sadece %0,9’u ile sınırlı kalması
• Sermayeye dahil askeri harcamaları kısmak gibi bir boyuta yer verilmemesi
Açıkta kalan sorular
• Tasarruf önlemlerinin bütçeye katkı oranı nedir?
• Örneğin köprü, otoyol, havaalanı vb. alanlarda neden bir tedbir alınmadığı açıklanacak mı?
• Gelir vergisi konusunda yeni bir adım atılacak mı? Vergi affı çıkarılacak mı?
• Kamuda yeni işe alımlar durdurulurken yeni istihdam alanları nasıl yaratılacak?
• Kamu binaları, lojmanlar ekonomiye kazandırılacaksa bu nasıl sağlanacak?
Rejimin başındakiler bunlara uyacak mı?
• AKP’li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan da lüks ve şatafattan vazgeçebilecek mi?
• Yandaşlar, cemaatler yemek, kokteyl ve gezi faaliyetlerini durduracak mı?
• Audi A6’yı beğenmeyip A8 isteyen Diyanet de kısıtlamaya uyacak mı?
• İktidarın çift maaşlı ve bankamatik memuru dolu olan kadroları ‘tek maaş’ kuralına dahil mi?