Neoliberalizmin tekerine çomak sokmak: Servet sınırlandırması
Halk demokrasisini ve her alanda eşitliği sağlamak için denemeye değer bir öneri: Servet sınırlandırması.
Batuhan Sarıcan - @batusrcn
Bir cenderede eziliyoruz; insanı ve doğal kaynakları sömüren, yaşamın tüm güzelliklerine düşman olan sermayenin gittikçe büyüyen cenderesinde… Bu süreçte yönetici erk sessiz kalmakla yetinmiyor, sermayenin cenderesine güç veriyor. Aldığı kararlar hatalı da olsa sermayeyi memnun ediyor. Buna karşın halk ve canlı yaşamı ezildikçe eziliyor, nefes almakta güçlük çekiyor.
Kapsam gereği doğayı farklı bir yazıya bırakıp sermaye ile halk arasındaki uçuruma küresel olarak karşılaştırmalı bir bakış atalım: Oxfam’a göre dünya genelinde 2 milyara yakın işçi-emekçi, neoliberal politikaların insanca yaşama haklarını elinden aldığı ülkelerde yaşıyor. 820 milyon insan ise yani yaklaşık her 10 kişiden birisi yatağa aç giriyor. Buna karşın milyarderlerin serveti her gün 2,7 milyar dolar artıyor. Bir milyarder, en alttaki %90’lık kesimde yer alan bir kişinin kazandığı her 1 dolara karşı yaklaşık 1,7 milyon dolar kazanıyor.1
Ekonomi Politikası Enstitüsü’nün (EPI) hesaplamalarına göre, ortalama işçi maaşları 1978 ile 2015 arasında sadece %10 oranında artarken, CEO maaşları için bu oran aynı dönemde %940’ı geçiyor.2 Büyük şirketlerin organizasyon şemasında aşağıya doğru indikçe bu oran nispeten azalsa da genel seyir bu şekilde devam ediyor.
Hal böyle olunca en zengin %1’lik kesim, sadece son iki yılda dünyanın geri kalanının toplamının neredeyse iki katı kadar zenginliğe sahip hale gelmiş durumda. Her yıl hazırlanan Servet Raporu’ndan elde edilen son veriler ise 30 milyon dolar ve daha fazla net varlığa sahip olanlar için Ultra Yüksek Net Değere Sahip Birey (UHNWI) sayısının 2022’den 2023’e %4,2 arttığını gösteriyor.3
Serveti sınırlandırmak
Neoliberal ekonominin %1’i besleme aracı olarak %99’u süründürdüğü bu düzende, söz konusu artışların ve gelir dağılımı adaletsizliklerinin yıllar geçtikçe daha da büyümesi sürpriz olmayacak. Peki ama buna karşı ne yapılabilir? Bu yazıda gündeme alacağımız bir öneri var: Zenginlerin servetini sınırlandırmak…
Utrecht Üniversitesi’nden ekonomist-filozof Ingrid Robeyns, Limitarianism isimli kitabında, servet sınırlandırmasının ne anlama geldiğini ele alıyor. Maksimum zenginlik için “kılavuz değer” niteliğinde limitler sunan yazar, hükümetlerin kişi başına 10 milyon avro (veya dolar) civarında bir servet sınırı, devralınacak miras içinse 200.000 euro (veya dolarlık) bir limit öneriyor.4
Aşırı zenginliğin “çoğunlukla ahlakdışı ve suç teşkil eden uygulamalara bağlı olduğuna” da dikkat çeken yazar, özellikle zengin ülkelerin vergi sistemlerinin, son 40 yılda sermaye gelirinin eşitsiz bir şekilde artmasına olanak tanıdığını ve vergiden kaçmalarını kolaylaştırdığına yönelik gözlemlerini de verilerle destekliyor.5
Avrupa genelinde yaptığı araştırmalardan yola çıkarak konuşan ve bir kimsenin %1 ve hatta %5’lik yüzdelik dilimlere girmesinin “etik açıdan yanlış olduğunu” söyleyen Robeyns, toplumun “düzenleyici bir ideal” olarak bu prensip etrafında örgütlenmesi gerektiğini belirtiyor. Ayrıca servet birikimine 10 milyonluk sınır koymanın, daha sağlıklı demokratik sistemleri destekleyerek toplumları genel olarak daha iyi hale getireceğini savunuyor.
Şimdi bunun demokrasiyle ne ilgisi var demeyin; Robeyns’in de belirttiği üzere medya patronları, sözde hayırsever kuruluşların zengin kurucuları ve büyük siyasi parti bağışçıları orantısız siyasi güç kullanarak veya destekleyerek dünyanın birçok yerinde demokrasiyi baltalıyor.
Nereden alıp nereye verilecek?
Yazarın servet sınırlandırmasına yönelik önerilerini kabaca şöyle sıralayabiliriz: Hükümetlerin zenginlik limiti düzenlemeleriyle zenginleri daha fazla vergilendirmesi veya zenginleşmelerini durdurması; bu sayede %99’daki insanların daha fazla maaş almasını sağlaması, çeşitli sosyoekonomik ve ekolojik sorunların çözülmesine önayak olması…
Sözgelimi elde edilen fonlarla gençlerin gelecek kaygısı yaşamadan yetişkinliğe adım atmasını sağlayan hibeler verilmesi, iklim değişikliğinin yanı sıra sağlık ve eğitim hizmetlerindeki eşitsizlik gibi kolektif sorunların çözülmesi gibi öneriler söz konusu.
Bu arada Robeyns’in bu önerilerinin, dünyadaki aşırı zenginlere uygulanacak %5’e varan bir ek vergilendirmenin bile yılda 1,7 trilyon dolarlık fon toplanmasını sağlayarak 2 milyar insanı yoksulluktan kurtarmaya yeteceğini öngören Oxfam’ın yaklaşımıyla benzeştiğini de söylemeden geçmeyelim.
Cumhuriyet’ten İklim Öngel’e konuşan Prof. Dr. Aziz Konukman da benzer şekilde “nominal servet vergisi” alınması gerektiğinden bahsediyor. “Örneğin, 10 milyon TL mevduattan başlayan bir eşik değer olsun ve artan oranlı tarife belirlensin,” diyen Konukman ayrıca ülkemizde enflasyonun yüksek olma nedenini de sermayenin bizzat kendisine bağlıyor.6
Sermaye birikimi ve enflasyon
Enflasyon-sermaye birikimi ilişkisine yönelik başka bir yorum ise BBC Türkçe’ye konuşan Dr. Altuğ Özaslan’dan geliyor: “Kur Korumalı Mevduat programı nedeniyle gerçekleşen servet transferi sayesinde büyük bir kitle o kadar çok para kazandı ki, fiyat hassasiyeti olmadan, ölçüsüz ve kontrolsüz harcama yapıyorlar.” Bu ölçüsüz tüketimin, cari açığı ve dış ticaret dengesini de bozduğunu ekleyen Özaslan, bu paranın doğal olarak lüks tüketime; lüks marka, lüks araç ve lüks konut satın alımına gittiğini belirtiyor.7
Bir yanda halk enflasyona kurban edilip emek değersizleştirilirken, öte yandan açgözlülük ile görgüsüzlük kol kola geziyor. Vergi adaletsizliği ve sınırsız sermaye birikimi, %1 ile %99 arasındaki uçurumu derinleştirerek halkı içinden çıkılması güç bir yoksulluk ve açlık döngüsünün içine sokuyor. Bu döngünün kendiliğinden kırılacağını düşünmek ise gözlerde parıltı arayanların ekmeğine yağ sürüyor. Buna karşın halk demokrasisini ve her alanda eşitliği sağlamak için atılabilecek belki de en etkili adımlardan birisi, serveti sınırlandırarak neoliberalizmin sonsuz zenginleşme tekerine çomak sokmaktan geçiyor.
Kaynakça
3 Kaynak için tıklayın
6 Cumhuriyet, “Sermayenin kârı patladı”, 13 Mayıs 2024