İlhan DUMAN
Nasıl Bir Ekonomi TV’de yayınlanan Ekonomi Masası’nın bugünkü konukları Gedik Yatırım Yatırım Danışmanlığı Müdür Yardımcısı Eda Karadağ ve Nişantaşı Üniveritesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeynep Ökten oldu. EKONOMİ Gazetesi Yayın Kurulu Başkanı Şeref Oğuz ve gazeteci Berfin Çipa’nın sorularını yanıtlayan Karadağ ve Ökten, piyasaya ve ekonomiye yönelik görüşlerini anlattı.
GEDİK YATIRIM YATIRIM DANIŞMANLIĞI MÜDÜR YARDIMCISI EDA KARADAĞ
Kredi notundan çok S&P’nin ne söyleyeceği önemli
Önemli bir haftayı geride bırakıyoruz. Çarşamba günü dışarıda Fed takip edildi. Enflasyonda bu yılın ilk yarısı için yukarı yönlü risklerin olduğu belirtiliyordu. Enflasyon yılın 2’nci yarısında nasıl ilerleyecek? Bu açıkçası daha önemli. Bugünkü enflasyon verilerinin piyasaların üzerinde ciddi bir oynaklık yaratmasını beklemiyorum. Aynı zamanda Merkez Bankası tarafında da beklentileri çok fazla etkilemeyebilir. Zaten piyasa Merkez Bankası’ndan her toplantıda bir aksiyon beklemiyor. Merkez Bankası bundan sonraki süreçte de biraz daha veri seti görmek isteyecek ve ona göre para politikasını şekillendirecektir.
Tabii ki bugün gözler S&P’de olacak. Mart ayında biz Fitch tarafından kredi notunda bir artış görmüştük. Bugün de yurtiçi piyasalar kapandıktan sonra S&P tarafından Türkiye'nin kredi notu ve görünümüne dair bir değerlendirme raporu yayınlanması bekleniyor. Şimdi bu rapor için kredi notu tarafında piyasada bir artış beklentisi var. Hem gelen mesajlar olsun hem de Fitch tarafından atılan adım olsun S&P’ye dair beklentileri oldukça pozitif etkiledi. Aynı zamanda temmuzda da Moody’s tarafından bir not değerlendirilmesi olacak. Ondan da yine kredi notunda bir artış beklentimiz bulunuyor; tabii ki o döneme kadar olağanüstü bir durumla karşılaşmazsak. Not görünümü tarafında da bir değişiklik beklemiyoruz. Onu şu an için korumasını bekliyoruz.
Elbette ki bugün kredi notu tarafında olası bir yukarı yönde güncellemenin dışında rapordaki diğer detaylar önemli. Yani Türkiye'ye dair nasıl bir açıklamada, nasıl bir söylemde bulunacaklar? Nelere atıfta bulunacaklar? Biraz bu tarafa odaklanacağız. Yurt içi piyasalar kapandıktan sonra S&P tarafından bir değerlendirme beklediğimiz için bunun etkisini pazartesi günü alacağız. Pazartesi günü piyasa açılışında görürüz. Zaten bu hafta biraz S&P beklentisinin etkisiyle de 10,000 puanın üzerine yükseldi borsa. Rekor seviyeleri test etmeye devam ettik. O yüzden S&P’den kredi notundaki artıştan ziyade rapordaki diğer detaylar önemli. Eğer oldukça olumlu bir raporla karşımıza çıkarlarsa pazartesi günkü açılışta da olumlu etki görebiliriz.
Borsa yeni rekor seviyelerini test edebilir
Borsada da zaten 10.200’lü puanları gördük. Rekor seviyeleri test etti. 10.208 son zirvesinde. Zaten zirveye yakın bir noktada dünü tamamladı. Onun dışında 130 milyar liralık işlem hacmimiz vardı. Bugün özelinde de teknik anlamda görünümün daha pozitif olacağını değerlendiriyorum. 10.000 puanın üzerinde hareketini korudukça yukarı yönlü eğilimini sürdürüp yeni rekor seviyelerini de test edebileceğini düşünüyorum.
NİŞANTAŞI ÜNİVERİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. ZEYNEP ÖKTEN
S&P, not artışı için tasarruf tedbirleri adımlarını bekleyebilir
"Ben S&P’den bugün esasında not artışı beklemiyorum. Daha doğrusu not artışının gerçekleşmesi için gerekli sebebi bulamıyorum. Tabii ki irrasyonel politikalardan dönüş var. Doğru bir yolda ilerliyoruz ama bu politikanın hâlâ çok eksik tarafları var. Bir de notu kıt bir derecelendirme kuruluşundan bahsediyoruz. Keşke not artışı gelse... Çünkü bir not artışı yurt dışındaki yatırımcıya da destek olacaktır. Ufak ufak işte girişler var. Belki bunu biraz daha hızlandıracaktır. Ama zaten baktığımızda yatırım yapılabilir seviyesinin o kadar altındayız ki bu konuda not artışı geleceğinden emin değilim. Biraz daha bekleyebilirler. Yani bizim de hep konuştuğumuz maliye politikasıyla bir destek ve hakikaten tasarruf tedbirlerinin gelmesi gibi birtakım adımlar atılırsa S&P’nin bir not artışına gideceğini düşünüyorum. Biraz daha bekleyeceği kanısındayım.
OECD, büyümeden taviz vermeden enflasyonla mücadele ettiğimiz görüşünde
Yapılacak çok işimiz var enflasyonla mücadele konusunda. Dün yayınlanan OECD’nin raporunda Türkiye’de bu sene sonu için enflasyonun yüzde 55 olacağı tahmin ediliyor. Yüzde 55 hâlâ çok yüksek bir enflasyon. Benim hesaplarım da sene sonuna doğru işte yüzde 49-50'yi bulacak yönünde. Yani ben yüzde 42 bandından daha üst bir noktada olacağımızı düşünüyorum. OECD raporunda büyüme de yüzde 3,4’ revize edilmiş. Bu da yine büyümeden çok taviz vermeden enflasyonla yavaş yavaş mücadele ettiğimizi gösteren bir dış görüş. S&P de bu dış görüşe benzer bir görüş ortaya koyarsa not artırımı için bir parça daha bekler.
Bazen bakıyorum dışarıdakiler bizden daha umutlu. Daha iyi raporlar veriyor, daha güzel şeyler söylüyorlar. İçeride biraz güven eksikliği, “Eyvah yine bir şey olacak. Bir politika değişikliği mi olacak? diyerek daha pesimistik bakmaya itiyor. Bakalım hangisi doğru olacak? Ama bu arada enflasyon öyle hadi hemen düşürelim demekle düşmüyor. Zaten Bakan Mehmet Şimşek de Orta Vadeli Plan’da tek haneli rakamlara geçmek için 2026’yı öngörüyor. Dolayısıyla tek haneye ulaşmamız politika yapıcılar tarafından bile daha önümüzdeki 2 seneyi gösteriyorsa önümüzde zorlu bir yol var demektir. Hem faizleri yükselttik hem enflasyon yükseldi. Döviz yatay gidiyor ama ne zaman serbest bırakılacağını da bilmiyoruz. Diğer taraftan da veriler, örneğin dün açıklanan PMI verileri üretimin de geriye doğru gideceğini gösteriyor. İthalat verileri bunu gösteriyor. Yatırım malı ve hammadde ithalatında düşüş var. PMI 50’nin altına geldi. Üretimde azalma olacak ve bunun istihdama yansımasını göreceğiz. Zorlu bir sene içindeyiz.
Palyatif çözümler üretiyoruz
Ekonomi yönetiminde şöyle bir durum var. O kadar miyopuz ki 1 metre önümüzü göremiyoruz. Bu haftayı kurtaralım, bu ayı kurtaralım, bu ilk çeyreği kurtaralım diyerek palyatif çözümler üretiyoruz. Orta Vadeli Plan var belki ama onlar benim için iyi niyet mektupları halinde. Gerçekten hangi adımlar atılacak? Hangi paketler hazırlanacak? Hangisi eş güdümlü devam edecek ve bunların sonuçlarını ne zaman almaya başlayacağız? Bunları daha net vaziyette görmek istediğimiz bir plan gerçeten elimizde yok. Ben böyle bir planın çok geleceğini de düşünmüyorum. Gözlük var ama biz bunu takmıyoruz. Onun için de el yordamıyla yol bulmaya çalışıyoruz ve güzellikleri kaçırıyoruz. Dolayısıyla ben bugüne dair bir çözüm çok fazla beklemiyorum. Çözüm olarak kuru tutmaya çalışıyorlar. Bu bir paket mi? Döviz kurunda enflasyonun altında ufak ufak artış devam ediyor. Oysa enflasyon koca adımlarla gidiyor ve şimdi döviz kurunu bastırıyoruz. “Kurun enflasyona geçişkenliği çok yüksek. Aman bunu tutalım” diyoruz. Ama bir noktadan sonra patlayacak. Dövizi baskıladığınız sürece tüketim malı ithalatında artış söz konusu olacak. Cari açık artacak. Cari açığın kur üstündeki baskısını göreceğiz. Enflasyondaki ilk uyguladığımız yöntem bu.
Ikincisi ne? Tüketiciyi boğalım. Kredi vermeyelim, tüketim yapılmasın. Eninde sonunda bu insanlar tüketecek. İhtiyaç var. Ama biz arzı artırma yerine tüketimi baskılama üzerine bir sistem kurmaya çalışıyoruz. Bu da olmaz. Benim esas odak noktam olan konu şu: İnsanların temel ihtiyacı beslenme. Karnımızı doyurmadıktan sonra nasıl olacak bu iş. Dünyaya bakıyorsun. Gıda enflasyonunda herhalde birinci ülkeyiz. Tarım ÜFE çok yüksek ve bunu yansımasını göreceğiz. Dün açıklandı çiğ süt fiyatı ve 16 TL olarak kararlaştırıldı. Çiğ süt bulunamıyor yeteri kadar; çünkü insanlar hayvanlarını kesmek zorunda kaldı. Kanatlı hayvan ihracatı yasaklandı. Yine palyatif çözüm. Bunun fiyatı mı arttı? Ihracatını yasaklayalım. Çözüm bu değil ki. Çözüm başka bir noktada. Yani biz senelerdir ne tarıma dair ne başka bir soruna dair uzun vadeli çözümler kurmadık. Bu nedenle ben uzun veya kısa vadeli paket konusunda ümitli değilim."