Faşizme ve ırkçılığa tepki ivme kazandı
Almanya’da mahkemenin aşırı sağcı AfD’yi “potansiyel olarak aşırılıkçı” olarak kabul etme kararını değerlendiren Prof. Dr. Kemal Bozay, “Karar antifaşistlerin, ırkçılık karşıtlarının, kitle örgütlerinin uyardığı tehlikeyi doğruladı” diyor.
Umut Can FIRTINA
Almanya’da yükselişini sürdüren aşırı sağa dair endişe büyürken , geçen hafta önemli bir karara imza attı. Mahkeme Almanya için Alternatif (AfD) partisini “aşırılıkçı” olarak gözetim altında tutma kararı aldı. Köln İdare Mahkemesi’nin 2022’de verdiği kararı onayan Kuzey Ren Vestfalya (KRV) Yüksek İdare Mahkemesi, AfD’nin "potansiyel olarak aşırılıkçı" olarak nitelendirilmesine devam edileceğine hükmetti. Karar sonrası neo faşist AfD’nin kapatılması tartışmaları tekrar gündeme geldi.
Köln IU Enternasyonal Yüksek Okulu’ndan Prof. Dr. Kemal Bozay, Federal Yüksek Mahkeme’nin kararına ilişkin sorularımızı yanıtladı. Aynı zamanda okul bünyesindeki Radikalizm Araştırmaları Merkezi’nin de üyesi olan Prof. Dr. Bozay, faşizm tehlikesine dikkat çekti.
HALKIN ÖFKESİ ETKİ YARATTI
Mahkemenin AfD’yi “potansiyel olarak aşırılıkçı” ilan etme kararı neden alındı?
Kamuoyu nezdinde uzun zamandır aşırı sağcı ve ırkçı parti olarak bilinen sağ popülist AfD (Almanya İçin Alternatif) partisine karşı tepkiler Almanya çapında yoğunlaşmıştı. Buna bağlı olarak son aylarda yüzbinlerce insanın katılımıyla faşizme ve ırkçılığa karşı kitlesel tepkiler ivme kazanmıştı. Bu gelişmelerin seyrinde Münster’deki Yüksek İdare Mahkemesi (OVG) haklı olarak AfD’yi aşırı sağcı bir parti olarak sınıflandırıldı ve Anayasayı Koruma Örgütü tarafından gözlem altında tutulmasını devamı talep edildi.
AfD’nin aşırı sağcı bir parti olması bağlamında şu noktaya dikkat çekmekte fayda var: AfD uzun zamandır Federal Anayasayı Koruma tarafından gözlem altında tutulmaktaydı. Söz konusu Münster Yüksek İdare Mahkemesi’nin kararla birlikte, partinin gözlem altında tutulmaya devam edilebileceği onaylanmış oldu.
Peki neden? Yargıçlar, AfD politikacılarının açıklamalarını ve parti programını inceledikten sonra partinin anayasa karşıtı hedeflerini kanıtlayan yeterli belirti ve belgelerin var olduğuna dikkat çektiler. Yargıçlar, dolayısıyla AfD ve ona bağlı olan politikacıların aşırı sağcı açıklama ve demeçlerinde, sapmış bireysel bir görüş görmediklerini, ancak bu çizginin tüm partinin genelini belirleyen sabit bir görüş olduğunu saptamışlardı. Söz konusu hukuksal bakış açısının bu kararın onaylanmasında önemli bir rol oynadığını düşünüyorum.
Mahkeme kararı ne anlama geliyor, ne gibi önlemler içeriyor?
Münster Yükesek İdare Mahkemesi’nin kararı bir nevi şu anlama gelmektir: AfD politikacıları, örneğin mülteci, göçmen ve Müslüman karşıtı söylem ve açıklamalarıyla, tekrar tekrar Anayasa’nın temel değerlerine, örneğin insan onuruna aykırı davranışlar içerdiğini vurgulamaktadır. Diğer yandan Münster Mahkemesi, kararını AfD’nin yaydığı insanı değerlendirme modeliyle gerekçelendirmektedir.
AfD’nin yaydığı bu model, açıkça kökenlerine bağlı olarak insanları birinci ve ikinci sınıf olarak ayırmaktadır. Dolayısıyla ırkçı bir temele dayalı olarak AfD için Almanlar göçmen ve mültecilerden daha değerli olarak tanımlamamaktalar.
Mahkeme kararının bir halkası Federal Anayasayı Koruma Örgütü’nü göreve çağırmasına ilişkindir. Derinlemesine baktığımızda Anayasayı Koruma Örgütü, Almanya’nın iç istihbarat servisidir. Bu bağlamda Anayasayı Koruma Örgütü, aşırı eğilim taşıyan grupları izlemekte ve bu gruplara mensup kişileri “incelenen”, “şüpheli durumda görülen” veya “gözlem altında bulunan” örgütler kategorisine ayırmakta. AfD’nin “aşırı sağcı” olarak sınıflandırılması üç aşamalı sürecin ikinci aşamasını içermektedir. Dolayısıyla bu sınıflandırmaya göre Anayasayı Koruma Örgütü, AfD’yi istihbarat açısından olanaklarıyla daha yoğun bir şekilde izlemek göreve çağrılmakta. Fakat Anayasayı Koruma Örgütü’nün telefonları dinlemesi veya belirli AfD politikacılarını gözlem altında tutabilmeleri ancak son derece yüksek engellerin aşılmasına bağlıdır.
Bir nokta ise; AfD’nin aşırı sağcı bir parti olarak görülmesi durumunda, Kamu Hizmetinde bulunan AfD politikacı veya üyelerinin işlerini kaybedecekleri anlamına gelmez. Memurlar için diğer işçilere göre farklı kurallar geçerlidir.
TÜM PARTİLER AYNI KANIDA
Bu karara siyasal elitlerin tepkisi nasıl oldu?
Sosyal Demokrat Partili (SPD) Federal İçişleri Bakanı Nancy Faeser Münster Yüksek İdare Mahkemesi’nin kararını, “demokrasiyi savunmanın” önemli bir adımı olarak değerlendirdi ve “federal hukuk devletinin, iç tehditlere rağmen demokrasiyi koruyan araçlara sahip olduğuna” dikkat çekti. Aynı noktada SPD’li Federal Şansölye Olaf Scholz da bu adımı “demokrasi ve hukuk devletini” korumanın bir kazanımı olarak değerlendirdi. Hristiyan Sosyal Birlik (CSU) partisinden Bavyera İçişleri Bakanı Joachim Herrmann, “Anayasayı Koruma Örgütü, AfD’yi ‘haklı olarak yakından izliyor’” ifadesini kullandı. Sol Parti’nin (Die Linke) Antifaşizm Sözcüsü Katharina König-Preuss, AfD’nin Anayasayı Koruma Örgütü tarafından aşırı sağcı ve şüpheli olarak sınıflandırılması hakkında şu sözleri ifade etti: “Münster Mahkemesi’nin kararı önemli, fakat bu duruma ilişkin yeni adımlar gerekli.”
Bu kararın Almanya’da yükselişini sürdüren aşırı sağa, ülkedeki siyasi ve sosyal yapıya etkileri ne olacak?
Münster Yüksek İdare Mahkemesi’nin kararı on yılı geçkindir antifaşist örgütlerin, ırkçılığa karşı mücadele girişimlerinin, demokratik partilerin, sivil toplumun, ilerici bilim insanlarının ve gazetecilerin uyardığı tehlikeyi doğruladı. Siyasal ve sosyal anlamdaki gerçeklik, AfD’nin, ülkenin demokrasi, kültür ve temel hakların tehdit altına alan aşırı sağ bir parti olmasıdır. Partinin sadece bir “şüpheli durum” oluşturmadığını ve salt bazı eyalet örgütleri bağlamında değil, partinin genel yapısı itibarıyla “kesin olarak aşırı sağcı” bir parti olduğu alenen ortada olan bir durumdur.
Bunun kapsamlı kanıtları uzun zamandır kamuoyu nezdinde bilinmektedir. Aşırı faşist ve Neonazi partilerin yasaklanması daima Almanya’nın gündemindeydi. Uzun zamandır Federal Anayasa Mahkemesi’nde aşırı Neonazi partisi NPD’yi (Almanya’nın Nasyonal Demokrat Partisi) yasaklama davası devam etmektedir. Anayasa Mahkemesi bu davasında NPD yasağının kriterleri olarak, “insanlık onuruna, hukuk devleti ilkesine ve demokrasi ilkesine karşı ihlaller” açısından incelemektedir. Buna AfD’nin demokrasi düşmanı muhtevası eklendiğinde aşırı sağ tehlikenin daha da güç kazandığını görmek mümkün.
Geçtiğimiz aylarda Almanya genelinde yüz binlerce insanın katıldıkları eylemler bu noktada önemli bir sinyal oluşturdular.
KURUMSAL IRKÇILIĞA KARŞI ZOR
Almanya’da kurumsal ırkçılığa karşı aynı kararlar gelir mi?
Bu konu uzun zamandır göçmen örgütleri ve ırkçılığa karşı mücadele inisiyatifler tarafından gündeme getirilmekte. Keza konuya ilişkin bir dizi araştırmalar bu durumu kanıtlayarak ortaya koydular. Fakat Almanya’da “ırkçılığa karşı mücadele yasası” olmadığı ve kamuoyunda AGG olarak bilinen Genel Eşitlik Yasası kurumsal ırkçılık boyutunda yeterince hukuki adımlar içermediği için kurumsal ırkçılığa karşı aynı kararların beklenilmesi şimdiki süreçte zor görünüyor. Bu kararın gelmesi ancak toplumsal mücadele ile daha da güç kazanabilir.