İLHAN DUMAN
Nasıl Bir Ekonomi TV’de yayınlanan Ekonomi Masası programının bugünkü konukları ALB Yatırım Araştırma Analisti Ahmet Deniz Yağbasan, Kırklareli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Alçın ve Yatırım Finansman Strateji ve Yatırım Danışmanlığı Yönetmeni Vahap Taştan oldu. EKONOMİ Gazetesi Yayın Kurulu Başkanı Şeref Oğuz ve gazeteci Berfin Çipa’nın sorularını yanıtlayan uzmanlar, piyasayı ve ekonomiyi değerlendirdi.
Ahmet Deniz Yağbasan, “Dezenflasyon sürecinin başlamasıyla beraber yabancı yatırımcıların, TL varlıklara yönelim gösterme hızının daha da artabileceğini görebiliriz” diye konuştu.
Prof. Dr. Sinan Alçın da maliye ve para politikası konusunda eleştirilerde bulunarak, “Enflasyonun düşebilmesi için yurttaşların 2 şeye ikna olması lazım. Birincisi hazine daha fazla borçlanmayacak. İkincisi de Merkez Bankası daha fazla emisyon artışı yapmayacak. Merkez Bankası emisyon artışı yaparken faiz artırmasının hiçbir anlamı yok. Dolayısıyla bizim sadece faiz odaklı bakmamız Sayın Cevdet Akçay'ın da ifade ettiği haliyle oksimoron bir durum yaratır. Onun dışında bir sonuç olmaz” açıklamasını yaptı.
Yatırım Finansman Strateji ve Yatırım Danışmanlığı Yönetmeni Vahap Taştan ise Borsa İstanbul’a yabancı yatırımcı iştahı olduğunu belirterek, “Yabancı girişi var. Son birkaç günde para çıkışı vardı ama para girişi de sezdik. Yani alıcılar güçlü bir şekilde girmeye çalışıyor piyasaya. Bu haliyle baktığınızda şu anda olumlu ama ben yine de bir düzeltme beklentisini de koruyorum” dedi.
ALB YATIRIM ARAŞTIRMA ANALİSTİ AHMET DENİZ YAĞBASAN
TL varlıklara olan ilginin daha da yukarı yönlü olmasını bekliyorum
2023 yılının ikinci yarısından itibaren Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafında yaşanan değişikliklerle birlikte Ortodoks piyasalara dönüş yaşanması, yabancı yatırımcı için de bir Türkiye’nin de artık yatırım yapılabilir bir ülke olabileceği düşüncesini beraberinde getirdi. Tabii ki sadece bu etken değil, son dönemde kredi derecelendirme kuruluşları tarafından gelen Türkiye'nin hem not görünümü hem kredi notuna yönelik artışlar da yabancı yatırımcının TL varlıklara olan ilgisini artırmış durumda. Tabii ki biraz daha geniş yelpazeden bakmak gerekiyor. Enflasyon yüzde 70 seviyelerine ulaşmış durumda. İlerleyen zamanda dezenflasyon sürecinin başlamasıyla beraber biz biraz daha yabancı yatırımcıların TL varlıklara yönelim gösterme hızının daha da artabileceğini görebiliriz.
Tabii ki odaklandığımız noktalardan bir tanesi de Gri Liste. Gri Liste’den haziran ayında çıkılması bekleniyor. Gri Liste’den çıkmamız durumunda TL varlıklara olan ilgi daha da artış gösterecektir. Burada Merkez Bankası'nın atacağı adımlar ve mesajlar da çok önemli olacak. Geçtiğimiz hafta enflasyon sunumu vardı. Enflasyon beklentisi yüzde 38 olarak revize edildi. Bu enflasyon beklentisinde yaşanabilecek sapmalar ve tabii ki Merkez Bankası’nın nasıl bir karar vereceği bizim için takip edilmesi gereken nokta.
Şu sürece kadar Merkez Bankası çok iyi bir yönetim yaptı ama bu süreçten sonra özellikle büyümede bir resesyon ihtimali, mesela çeyreklik büyüme beklentisinde bir düşüş gördüğümüz zaman Merkez Bankası enflasyonu mu daha öncelikli görecek, yoksa büyüme odaklı bir yaklaşım mı izleyecek?. Bunları yakından takip etmeniz gerekiyor. Ama şu an için en büyük öncelik fiyat istikrarını sağlamak. Yılın sonlarına doğru da nasıl bir yönelim çizebileceğini daha net görmeye çalışacağız. Ama şunu söylemek gerekiyor ki, gelecek dönemde ben Merkez Bankası başta olmak üzere ekonomi yönetiminin fiyat istikrarını sağlayıcı adımlarla beraber enflasyonda artış ivmesini düşürüp TL varlıklara olan ilginin daha da yukarı yönlü olmasını bekliyorum.
Türkiye tarafında özellikle TL'nin reel olarak şu anda gelişmekte olan ülke piyasalarına göre getiri arayışı var. Son süreçte yabancı yatırımcıya yüzde 12’lik carry trade imkanı sunan bir rakamdan bahsediyoruz. Bizi en yakın rakam yüzde 8’le Meksika. Atılan adımlar önemli ama gelecek dönemde fiyat istikrarı sağlamaya yönelik adımlar biraz daha devam ederse carry trade işlem hacminde yukarı yönlü hareket görebiliriz. Burada da tabii ki TL’nin aktif olarak reel değeri carry trade yatırımcısı için oldukça önemli nokta diyebiliriz.
KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. SİNAN ALÇIN:
Tasarrufu denetleyecek yapıda eksiklik var
Kamuda tasarruf paketi tabii ki bir adım ama hem ekonominin kendisi hem de kamu açısından oldukça küçük ve çekimser bir adım. Kamunun üç tip harması var. Ticari, yatırım ve transfer harcamaları var. Burada deve ve kulak nerde diye baktığımızda esas deve yatırım harcamalarında ve bu yatırım harcamalarına tasarruf paketinde dokunulmuyor. Paketin sonunda Bakan Mehmet Şimşek, “Kamu İhale Kanunu’nda gerekli düzenlemeleri içeren paketler de önümüzdeki süreçte hazırlanacaktır” dedi. Hazine ve Maliye Bakanlığı böyle bir paket hazırlarken akla şu soru geliyor: Bu tasarruf paketiyle sağlanacak kazanç nedir? Buna ilişkin maalesef bir tablo görmedik. Ama Sayın Cumhurbaşkanı geçen hafta bir sunumda 100 milyar TL civarı bir tasarruf öngörüsü olduğunu söylemişti. Buradan baktığımızda aralık 2.023’te 2024 yılı bütçesi hazırlanırken 2,7 trilyon liralık açık öngörüsüyle hazırlandı. Pazartesi açıklanan paketle, kendileri ifade etmedi ama Cumhurbaşkanı’nın ifadesi doğrultusunda, 100 milyar liralık tasarruf yapıldığını varsayarsak bu gerçekten “devede kulak” oluyor.
Öte yandan bu tasarruf önlemlerinin kamudaki bir kültürün insafına bırakılması söz konusu olamaz. Devlet mekanizması dediğimizde Türkiye'nin en köklü kurumlarından biri Sayıştay. Fakat Sayıştay raporlarının son 7-8 yıldır mecliste bütçe kesin hesaplarında yeterince görüşülmediğini veya üstünden atlanarak geçildiğini görüyoruz. Dolayısıyla denetim arayacaksak denetim yeri Sayıştay'dır. Sayıştay raporlarının net biçimde ortaya konulması ve bunlarla da hesaplaşılması gerekiyor. Bu konuda da ciddi bir eksiklik olduğunu görüyoruz.
Bir örnek vereyim: Mesela Kahramanmarş merkezli 6 Şubat depremleri, 2023 yılında bütçe açığının Cumhuriyet tarihi zirvesinde yer almasına neden oldu. 2024 yılında da 6,4’lük bütçe açığı beklentisi var ama onun biraz gerisinde, muhtemelen 5,5 civarı bir Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’ya göre oran olarak bütçe açığını göreceğiz. Bunun gerekçesi olarak da ilk sıraya yazılan şey depremin yaratmış olduğu harcama gereksinimi. Doğrudur ama yazılmayanlar da var. Mesela 2023 yılındaki genel seçim sürecine ilişkin muazzam genişleme, yine 2024 yerel seçimler yaklaşırken sadece teşrifat harcamalarında ortaya çıkan yüzde 100’lük artış. 2023’ün ilk 3 ayıyla karşılaştırdığımızda bu yılın ilk çeyreğinde muazzam bir artışın ortaya çıktığını görüyoruz. Şimdi bütün bu kalemler üzerinden düşündüğümüzde burada bir kontrol mekanizmasının ortaya çıkması gerekiyor. Şeffaflık ihtiyacı var ve bütün bunların olabilmesi için de enflasyonla mücadele konusunda bir milat çizgisi çizilmesi gerekiyor. Bu çizgiyi çizmek konusunda ekonomi yönetimi uzun süredir isteksiz. Bu problemler nerede başladı? Ağırlıklı olarak 2017 yılında Hazine’nin borçlanma gereğinde muazzam bir artış ortaya çıktı. Faizi aslında piyasada artıran Hazine’nin borçlanma gereği oldu. Nakit akışında bunun tetiklediği tıkanmalar ortaya çıktı. Devlet iş vermeyi kesince ya da hak edişleri ödemeyi azaltınca, bir altta yer alanlarda konkordatolar başladı. Onlar kendini kurtardılar fakat daha altta esnaf veya küçük işletmelerin, mikro ölçekli işletmelerin birçoğu batma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı ve 2018 yılında KGF çıktı. 320 milyar lirayı saçtık adeta. Fakat bunlar da ağırlıklı olarak patron işletmelerinin servetine eklenen paralar olarak daha çok karşımıza çıktı. Günü kurtardık mı? Evet günü kurtardık. Üzerine Brunson kriziyle birlikte başlayan ve şu ana kadar 6 tane geçirdiğimiz kur atağı, kur şokları yaşadık. Bütün bunlar da muazzam ölçüde kur geçişkenliği yaratmış oldu. Bir şekilde Türkiye'ye para gelir mi? Gelir. Türkiye siyasal olarak çatışma içinde olsa bile gelir. Köpekbalığı nerede kan varsa bir şekilde oraya doğru yanaşır. Fakat bunun bir bedeli vardır. Gelen bu parayı kurşun gibi düşünebiliriz. Yani girdiği yer küçük, çıktığı yer büyüktür. Bu kurşun daha yivliyse paramparça edip çıkar. Bu işte kaptı kaçtı parasıdır.
2017’den beri ciddi bir ekonomik program bekliyoruz
Bugün geldiğimiz noktada eli taşın altında olanın artık kolu, bacağı her yeri taşın altına girmiş durumda. Öyle bir gerçeklik var, ama bir tarafta da muazzam bir lüks, şatafat var. Yani her zaman pastayı büyütemediğin durumlarda, bir yerde zengin sayısı artıyorsa yoksulluk da artıyordur. Her mahallede bir zengin ortaya çıkması demek mahalledeki geri kalan herkesin yoksullaşması anlamına gelir. Aslında şimdi pasta büyümüyor maalesef ama 2017’den bu yana gözümüzün önünde resmen bir halkla ilişkiler kampanyasının işletildiğini görüyoruz. Yani biz hâlâ program bekliyoruz. Çok net açık ifade edeyim. 2017’den beri bütün ekonomiyle ilgilenenler, üreticiler, çalışanlar, geniş halk kesimleri ciddi bir ekonomik programı bekliyor. Fakat bizim ekonomik program diye ortaya koyduğumuz şey OVP. OVP nedir? 2006 yılından itibaren özellikle IMF izlemeleri ortadan kalktıktan sonra, 5 yıllık programların önemi büyük ölçüde ortadan kalkıp Devlet Planlama Teşkilatı’nın da lağvedildiği aşamada, aslında bir otomatik izleme mekanizmasıdır.
PPK raporu 40 yamalı bohça gibi
Netice itibariyle Merkez Bankası’nın Para Politikası Kurulu’nun (PPK) raporuna bakalım. 40 yamalı bohça gibi. Her paragraf farklı dönemde ortaya çıktı. Bir kısmı ortadan kalkıyor, değişiyor, bir kısmı aynı kalıyor. Aynı kalan bir kısım son paragraf. Merkez Bankası'nın orta vadeli enflasyon hedefi 5’tir. Yani 2024 yılı sonunda Merkez Bankası'nın hedefi yüzde 5, beklentisi yüzde 38. Merkez Bankası’nın kendi yaptırdığı anketten çıkan sonuç yüzde 43 civarı. Koç Üniversitesi'nde yapılan hane halkının enflasyon beklentisi yüzde 96. Şimdi biz darayı nereye koyacağız? OVP 2006’dan bu yana uygulanıyor. 3’er yıllık. Ama 3’er yıllık program her yıl revize edildi. O zaman 1 yıllık yapın. Tuttu veya tutmadı, biz de onu konuşalım. Geçen yıl yapılan OVP, eylülde revize edilecek. Bu şaşırtıcı mı? Değil. Tek başına ekonomi yönetiminin bir şeyi doğru tahmin etmesi, piyasayı düze çıkartıyor mu? Öyle bir durum da yok. Üreticinin, çalışanın sorunu “yüzde 38, yüzde 36 tutacak mı?” meselesi değil. Bunu nasıl düşüreceksin yüzde 10’un altına? Ne yapacaksın bununla ilgili? Mesela Kamu İhale Kanunu’nda şeffaflık yaratacak mısın? Deprem sonrası ekonomi alanında aldığımız ilk önlem deprem alanında verilecek ihalelerin denetim dışına çıkartılması oldu. Bütçe kontrolü dışına çıktı. Oradaki ihaleler eğer denetim dışındaysa o zaman 2 yıl sonra, 3 yıl sonra, 5 yıl sonra orada birileri zenginleşecek mi? Nitekim açıklandı. OECD ülkeleri içerisinde zengin sayısının en hızlı arttığı ülkeyiz son 5 yılda. Bu ne demek? Geniş kesimlerin daha fazla yoksullaşması demek.
Birikim mekanizmasından feragat edebilmek gerekiyor
Tabii bunları söylemek tek başına bir şey ifade etmiyor. Bunu muhtemelen ekonomi yönetimi başındakiler de gayet iyi biliyor. Fakat burada tabii bir dirayet gerekiyor. Yani o çizgiyi çizebilmek gerekiyor. Bunun için de bedel ödeyebilmek gerekiyor. Bu mevcut birikim mekanizmasından feragat edebilmek gerekiyor. Bugün yapılmayan tasarrufun sonucunu yarınki kuşaklar hep birlikte yaşamış olacak. Şunu ifade edeyim: Enflasyonun düşebilmesi için yurttaşların 2 şeye ikna olması lazım. Birincisi hazine daha fazla borçlanmayacak. İkincisi de Merkez Bankası daha fazla emisyon artışı yapmayacak. Merkez Bankası emisyon artışı yaparken faiz artırmasının hiçbir anlamı yok. Dolayısıyla bizim sadece faiz odaklı bakmamız Sayın Cevdet Akçay'ın da ifade ettiği haliyle oksimoron bir durum yaratır. Onun dışında bir sonuç olmaz.
YATIRIM FİNANSMAN STRATEJİ VE YATIRIM DANIŞMANLIĞI YÖNETMENİ VAHAP TAŞTAN:
CDS düşüşü Türkiye’ye özgü değil, gelişen ülkelere paralel seyir var
ABD’de açıklanan enflasyon verileri manşette beklentileri karşılamış gibi duruyor ama alt detaylar, özellikle hizmet tarafındaki alt detaylar biraz rahatsız edici. Ama yine de tahvil piyasası biraz daha iyimser bir fiyatlama içerisinde. Ben hisse senedinden daha çok tahvillerin genel olarak daha sağlıklı fiyatlamalar yaptığı görüşündeyim. Tahvil piyasasının şu anki yönlendirmesi aşırı iyimser gelse bile bu yönde bir fiyatlama söz konusu. Bence hâlâ Fed’den ılımlı bir mesaj gelmesi için çok erken. Sadece bir perakende satışlar verisideki bozulmalar ya da “Enflasyonda beklentileri karşıladık. Buralardan geri çekilelim” demekle oluşacak bir şey değil. Tabii şu da var: Amerika’da önümüzdeki aylar enflasyonun daha yüksek kalacağı zamanlar. O yüzden bu da böyle Fed ile ilgili olası bir iyimser senaryonun önüne geçecektir.
Amerika'daki çeyrek finansalları tamamlandı. İyi diyebileceğimiz, hatta ikinci çeyreğe dair beklentilerin daha iyi olduğu bir dönemi geride bıraktık. Bu da Amerika endekslerini yukarıda tutuyor. Hatta rekor seviyeler test ettiğini gördük. Dışarıda bu çerçevede böyle iyi bir hava var. Sadece Asya ekonomilerinde veri akışında bir bozulma söz konusu. Bu nedenle Asya piyasalarından bir baskı gelecek gibi görünüyor. Amerika'daki olumlu havayı, Avrupa'daki veri akışıyla birlikte değerlendirecek olursak ılımlı bir hava var. Bu havayı biraz soğutacak husussa muhtemelen Asya ekonomilerinden gelen kırılgan veri akışı diyebilirim.
İçeriye dönecek olursak özellikle tahvil tarafında çok kıymetli bir giriş var. Tabii içeride gerileyen bir CDS var ama gerileyen sadece Türkiye'yi risk primi değil. Şu an gelişen ülke risk primlerine paralel hareket ediyoruz. Gelişen ülkelerde de bir sermaye akımı başlıyor. Bunu toplulaştırılmış bir CDS ekrandınan da görmek mümkün. Ama tabii şu var: Yabancının bir ilgisi varsa gelişen ülke piyasalarına en başta tahvillere giriş oluyor. Yüklü bir tavil girişi olmuş son bir ayda. Hisse senedinin çok çok fazla. Son 1 ayda hisse senedine yaklaşık 652- 660 milyon dolarlık bir giriş varken yaklaşık 4,4 milyar dolarlık giriş var tahvil tarafında.
BİST’te ise teknik olarak bir zorlanma var. Benim hâlâ düzeltme beklentim sürüyor 10.000’lere, 9.850’lere doğru. Ama dışarıda risk iştahı olumlu. Yabancı girişi var. Son birkaç günde para çıkışı vardı ama para girişi de sezdik. Yani alıcılar güçlü bir şekilde girmeye çalışıyor piyasaya. Bu haliyle baktığınızda şu anda olumlu ama ben yine de bir düzeltme beklentisini de koruyorum.
Gümüş ve altına yatırım için bekleme taraftarıyım
Gümüş ve altına baktığımızdaysa iki taraf da biraz aşırı fiyatlanmış durumda bana göre. Şu ortamda ben değerli metallerin fiyatının yüksek kaldığı görüşündeyim. Biraz bekleme taraftarıyım. Geri çekilmelerde biraz daha alışa geçmek çok daha makul görünüyor. Kur halihazırda yatay devam ediyor. Hem gümüş hem ons altında bir miktar geri çekilme, sonrasında bir toparlanma senaryosu şu anda bana daha makul geliyor. Bu seviyelerden çok alış taraftarı değilim. Şu anki yatırımı biraz daha TL cinsi varlıklarda değerlendiririm.