İki devletli çözüm mü?
Filistin meselesinde iki devletli çözüm formülü uluslararası düzeyde destek buluyor. Fakat Netanyahu liderliğindeki İsrail hükümeti, iki devletli çözüme karşı olduğu yönünde sinyaller vermeye devam ediyor.
Colin John IRWIN
Norveç ve İrlanda, Filistin’i bağımsız bir devlet olarak tanıdıklarını ilan ettiler ve İspanya’nın da Mayıs sonunda aynı kararı alması bekleniyor. İki devletli çözüm formülü, uluslararası düzeyde destek buluyor.
İki devletli çözüm formülü, ABD ve müttefiklerinin yanı sıra birçok Arap devleti ve Birleşmiş Milletler tarafından da desteklenmiyor. 2017 yılında Hamas da resmi görüşünü değiştirdi ve 1967 yılındaki Altı Gün Savaşı’ndan sonra ilan edilen sınırlarıyla İsrail’in varlığını kabul etti. Bu günlerde yayılan haberler, Filistin devletinin tanınması halinde Hamas’ın silah bırakmayı değerlendireceğine işaret ediyor. Fakat Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki İsrail hükümeti, iki devletli çözüme karşı olduğu yönünde sinyaller vermeye devam ediyor.
İsrail yönetiminde farklı siyasetçiler olsa, durum farklı olur muydu? Bu soruyu yanıtlamak için İsrail ve Filistin halklarının bu planlar hakkında ne düşündüğüne bakmalıyız.
Siyasetçiler başarısızlıklarının suçunu halka atmayı severler. Konu barışı sağlamak ya da muhafaza etmek olduğunda, bu durum özellikle geçerlidir. Filistin Politika ve Araştırmalar merkezi (PCPSR), iki devletli çözüm formülünün kamuoyu desteğinin seneler içindeki değişimini takip ediyor. 2016 yılında Filistinlilerin %51’i, İsrailli Yahudilerin %53’ünün destek verdiği ölçülürken, bu rakamlar 2022 yılında sırasıyla %33 ve %34 seviyesine düştü.
Fakat mesleklerini yüksek teknik standartlarla icra eden İsrail ve Filistinli anketçiler, kamuoyunun “başarılı barış sürecine” ne düzeyde destek verdiğini ölçme fırsatı bulamıyorlar. Yaptıkları ölçümler, barış görüşmelerinin başarısız olduğu mevcut durum ile doğrudan ilintili. Bu yüzden diğer “olasılıkları” ölçmek için farklı yöntemler benimsemek zorundalar.
Sosyal ve Ekonomik İlerleme Enstitüsü’nün Filistin şubesi, Mart 2024’te bir anket yaptı ve “ciddi müzakereler yürütülmesi halinde” iki devletli çözüme desteklerinin ne düzeyde olacağını insanlara sordu. Ölçülen destek oranı, %72 gibi yüksek bir orandı. PCPSR ise bu anketten kısa süre önce, Aralık 2023’te benzer bi anket yapmış, fakat soruyu “ciddi müzakereler” koşuluyla çerçevelememişti. Ölçülen destek oranı, yalnızca %32 oldu. Anlaşılıyor ki ciddi müzakereler yürütülmesi, önemli bir koşul.
Sınırın İsrail tarafında ise Cenevre Girişimi’nin Ocak 2024 tarihli anketi var. Bu ankette de destek oranı %51 oranında ölçüldü. Bu defa soru içinde ortaya konan önkoşul ise “rehine takas anlaşmasına dönülmesi, Batı Şeria ve Gazze’de askeri güçlerden arındırılmış Filistin devletinin kurulması ve İsrail-Suudi Arabistan ilişkilerinin normalleşmesi” şeklinde tanımlanmıştı.
HER ŞEY DAHİL EDİLMELİ
Güvenlik, İsrailliler için daima başlıca öncelik konumunda. Dolayısıyla güvenlik “önkoşulları” bir şekilde soruya dahil edildiğinde, destek oranları artıyor. Üstelik Sosyal ve Ekonomik İlerleme Merkezi’nin Mart 2024’te yaptığı ankete göre Filistin’in askeri güçten arındırılması, Filistin halkı için kırmızı çizgi konumunda değil.
PCPSR’nin Filistin Barış Girişimi adına yaptığı Mart 2024 anketinde, işgal edilmeme güvencesi verilmesi halinde Filistin halkının %50,4’ünün iki devletli çözüme destek verdiği ölçüldü.
O halde iki devletli çözümün uygulanabilmesinin sırrı, çözüme verilen desteği artıran tüm bileşenlerin formüle dahil edilmesinden geçiyor.
Fakat araştırmada kullanılan “ölçütler” de büyük önem arz ediyor. İş gerçek müzakereler yürütmeye geldiğine, karşı tarafın “kırmızı çizgilerinin” ne olduğunu, ya da hangi konularda ikna edilebileceğini bilmek önemli.
Kuzey İrlanda’da yapılan benzer barış anketlerinde insanlara neyin “zorunlu (kırmızı çizgi)”, neyin “cazip”, neyin “kabul edilebilir” ve neyin “kabul edilemez (diğer bir kırmızı çizgi)” olduğu sorulmuştu.
İki devletli çözüme verilen desteği ölçmeye çalıştığımız 2009 anketine aynı ölçütleri uyguladığımızda, İsraillilerin yalnızca %21’inin, Filistinlilerin ise yalnızca %24’ünün iki devletli çözümü “kabul edilemez” bulduğunu görüyoruz. Bu bulguları Kuzey İrlanda’da güç ve yetki paylaşımına yönelik anketlerle karşılaştırdığımızda, bu rakamlar gayet ılımlı duruyor. Ocak 1998’de yapılan ankette Protestanların %52’si, Katoliklerin %27’si çözümü “kabul edilemez” bulduğunu ifade etmişti. Unutmayalım ki Birleşik Krallık, İrlanda, ABD ve AB’nin ortak çalışması sayesinde “bu rakamlara rağmen” nihayetinde barış sağlanmış oldu.
Haliyle İsrail-Filistin krizinde de aynı başarının sağlanabileceği açık.
ÇÖZÜM HAREKETE GEÇMEK
İsrail’de birlikte çalıştığım anketçi Mina Zemach, 2009 yılında sorduğumuz iki devletli çözüm anketini Mayıs 2024’te tekrar etti. Bulgularımızı ilk defa bu yazıda paylaşıyoruz. İsraillilerin %42’ü, iki devletli çözümü “kabul edilemez” bulduklarını belirttiler. Dolayısıyla 2009’dan bu yana durumun kötüleştiğini, fakat destek rakamlarının halen İrlanda örneğinden daha iyi olduğunu görüyoruz.
O halde iki devletli çözümü teşvik edecek tüm bileşenlerin hem uluslararası, hem ulusal düzeyde denenmesi ve barışa giden yolda tüm seçeneklerin değerlendirilmesi gerek. Sihirli formülün ne olduğunu biliyoruz: Harekete geçmek.
Çeviren: Fatih Kıyman
Kaynak: The Conversation