Kolejny Międzynarodowy Dzień Celiakii obchodzimy 16 maja. Celiakia to – najkrócej mówiąc – nietolerancja glutenu obecnego w produktach zbożowych, m.in. w opłatku. Coroczne obchody mają uświadamiać obecność w społeczeństwie ludzi będących na diecie bezglutenowej. A jest ich sporo – szacuje się, że obecnie co setna osoba dotknięta jest tą przypadłością, której etiologia nie jest dokładnie jeszcze rozpoznana. To też dobry moment, by zauważyć takich ludzi i ich specyficzne problemy w Kościele. Powstaje bowiem pytanie: w jaki sposób chorzy na celiakię mogą przystępować do komunii?
Spożycie hostii zawierających gluten odpada. Z kolei opłatki całkowicie pozbawione glutenu nie spełniają wymogu „materii” niezbędnej do ważności sakramentu – w kościelnej doktrynie przyjmuje się, że chleb pozbawiony jednego ze składników przestaje być chlebem w normalnym znaczeniu. Także przyjmowanie komunii tylko w postaci konsekrowanego wina nastręcza kłopot. Choć Kościół dopuszcza taką praktykę, uważając, że Chrystus jest obecny cały w najmniejszej części każdej z obu eucharystycznych postaci, na przeszkodzie stają same czynności liturgiczne. Zgodnie bowiem z obrzędami mszy zawartymi w Mszale Rzymskim po konsekracji, a przed obrzędem komunii, podczas odmawiania lub śpiewania „Baranku Boży” kapłan łamie hostię i jej cząstkę wrzuca do kielicha z konsekrowanym winem. Ilość glutenu, która w ten sposób trafia do wina, choć wydaje się niewielka, wyklucza spożycie go przez chorego na celiakię. – Kapłan jednak nie może ominąć tego gestu podczas mszy – mówi o. Dawid Kusz z krakowskiego klasztoru dominikanów.
Praktyczne rozwiązania
Krakowski kościół dominikanów można znaleźć na liście świątyń, w których „bezglutenowcy” mogą przystąpić do komunii. Zestawienie znajduje się na stronie Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. Problem został w Polsce rozwiązany i to w dużej mierze właśnie dzięki staraniom stowarzyszenia. Na zebraniu plenarnym Konferencji Episkopatu Polski w marcu 2009 r. biskupi postanowili, że osoby chore na celiakię będą mogły przyjmować komunię pod postacią hostii niskoglutenowych. Jak zauważa stowarzyszenie, nazwę „niskoglutenowe” zachowano ze względu na wymogi prawa kanonicznego. Tymczasem hostie te spełniają normy prawne dla produktu bezglutenowego – zawierają poniżej 20 ppm (20 mg/kg) glutenu (normalna hostia zawiera około 83000 ppm glutenu). Episkopat Polski wyraził zgodę na wypiek i dystrybucję tych komunikantów i ogłosił to w osobnej nocie.
Jak to w praktyce wygląda?
– Taka osoba zgłasza się do mnie przed mszą i informuje mnie, że będzie chciała przystąpić do komunii. Proszę, by uczyniła to jako pierwsza, bo na palcach rozdających komunię pozostają drobinki normalnych hostii. Natomiast podczas mszy na osobnej patenie konsekruję hostię niskoglutenową specjalnie dla niej – mówi o. Dawid Kusz.
Dominikanin zauważa, że średnio na co drugiej mszy przychodzi ktoś taki.
Co jednak mają robić osoby na przykład uczulone na pszenicę?
I dla nich znajduje się rozwiązanie. – Można konsekrować wino w drugim kielichu i tylko do pierwszego wrzucać kawałki hostii podczas sprawowania mszy – wyjaśnia dominikanin. – Wtedy taka osoba przyjmuje komunię pod postacią wina. Mogą o to prosić także osoby chore na celiakię albo można robić tak w sytuacji, kiedy nie ma komunikantów niskoglutenowych.
Warto też przypomnieć o praktyce, której wartość odkryliśmy ponownie podczas pandemii. Jak naucza Kościół, w sytuacji, gdy z różnych ważnych powodów nie możemy przystąpić do komunii, te same owoce duchowe może nam przynieść „komunia pragnienia”.
Podstawy prawne
W 1982 r. Kongregacja Nauki Wiary stwierdziła, że biskupi miejsca mogą zezwolić na przyjmowanie komunii tylko pod postacią wina dla wiernych chorych na celiakię. Natomiast nie zezwoliła na konsekrowanie hostii, z których całkowicie usunięto gluten. Z kolei w Liście do Przewodniczących Konferencji Episkopatów z czerwca 1995 r. kongregacja zezwoliła na konsekrowanie hostii niskoglutenowych – „pod warunkiem, że zawierają ilość glutenu wystarczającą do otrzymania wypieku chlebowego, nie zawierają dodatku substancji obcych i sposób ich wytwarzania nie zmienia charakteru substancji chleba”.
Na ten właśnie list powołali się polscy biskupi, zezwalając w 2009 r. na konsekrację hostii niskoglutenowych. „W takie hostie parafie powinny się zaopatrywać w piekarniach hostii mających zatwierdzenie miejscowego biskupa” – czytamy w nocie episkopatu. Uaktualnianą listę parafii, w których chorzy na celiakię mogą przyjąć komunię, można znaleźć na stronie https://celiakia.pl/komunia-oplatek/.