Migranci i wzrost przestępczości w Niemczech. Koniec polityki „otwartych drzwi”?
W kwietniu ministerstwo spraw wewnętrznych opublikowało dane dotyczące przestępczości w Niemczech za 2023 r. Z zestawienia wynika, że nastąpił wzrost liczby przestępstw, szczególnie popełnianych przez osoby nieletnie i obcokrajowców. Ten drugi wniosek wyjątkowo rezonuje w związku z toczącą się od miesięcy dyskusją o polityce migracyjnej: uszczelnianiu granic i zwiększeniu liczby deportacji. Czy słusznie? I czy doprowadzi do zmiany polityki progresywnej koalicji?
Migracja i bezpieczeństwo
Od 2015 r. Niemcy są pod szczególną presją migracyjną. Najpierw nastąpił masowy napływ osób z Bliskiego Wschodu, szukających schronienia wobec toczących się tam konfliktów zbrojnych (Syria, Irak), następnie przyszła kolejna fala uchodźców po ataku Rosji na Ukrainę. To wszystko zainicjowało nie tylko dyskusje o granicach zasobów pomocowych Niemiec, ale także o bezpieczeństwie publicznym kraju.
Zagrożenie terrorystyczne w Niemczech ma historycznie raczej charakter polityczny (skrajna lewica, jak RAF, czy skrajna prawica, jak NSU), nie wyznaniowy. Niemniej szokiem był zamach na jarmarku bożonarodzeniowym w Berlinie w 2016 r., za który odpowiedzialność wzięło Państwo Islamskie. W pamięci pozostała także noc sylwestrowa w Kolonii w 2015 r., kiedy setki kobiet doświadczyło molestowania seksualnego ze strony tłumu mężczyzn o pochodzeniu migranckim, szczególnie północnoafrykańskim.
W ostatnich kilku latach drastycznie wzrosła w Niemczech liczba ataków z użyciem noży. Co jakiś czas media obiegają informacje o pojedynczych przypadkach przemocy dokonywanej przez obcokrajowców, jak np. atak nożownika z Erytrei na 14- i 13-latkę w Illerkirchberg, niedaleko Ulm, czy śmierć 35-latka w Chemnitz, także zaatakowanego nożem przez dwóch azylantów. Ten drugi przypadek doprowadził do fali protestów i starć z policją, a także demonstracji inicjowanych przez AfD i skrajną prawicę. Doszło do ataków na przypadkowe osoby o nieniemieckim pochodzeniu, a także dziennikarzy czy nawet żydowską restaurację.
Migracja i jej wpływ na bezpieczeństwo stały się jednym z głównych tematów debaty publicznej. Obok realnych wyzwań obawy obywateli stały się pożywką dla partii populistycznych, a także skrajnej prawicy. Nie tylko nie pomaga to rozwiązać faktycznie istniejących problemów, ale prowadzi do zbijania politycznego kapitału.
Przestępczość rośnie po pandemii
W kwietniu opublikowany został coroczny raport o przestępczości w Niemczech. Jak podano na wspólnej konferencji prasowej ministry spraw wewnętrznych Nancy Faeser, reprezentującego landy szefa MSW Brandenburgii Michaela Stübgena i szefa federalnej policji Holgera Müncha, w 2023 r. przestępczość w Niemczech się zwiększyła. Łącznie policja odnotowała ponad 5,9 mln przestępstw, co oznacza wzrost o 5,5 proc. w porównaniu z 2022 r. i aż o 9,3 proc. w porównaniu z czasami przed pandemią, czyli z 2019 r.
Największy wzrost Niemcy odnotowali w przypadku cyberprzestępstw z wykorzystaniem nielegalnie uzyskanych danych kart płatniczych oraz przestępstw związanych z produkcją i dystrybucją pornografii z udziałem nieletnich; przemytu i handlu kokainy i cracku oraz kradzieży sklepowych. Wzrosła też liczba przestępstw z użyciem przemocy.
Dla równowagi odnotowano także spadki, przede wszystkim w zakresie przestępstw gospodarczych, przeciwko ochronie informacji i sabotażu komputerowego, fałszowania danych dowodowych, oszustw przy przetwarzaniu danych, kradzieży danych oraz różnego rodzaju oszustw.
Najczęściej popełnianymi przestępstwami są przede wszystkim kradzieże, oszustwa, uszkodzenia ciała i zniszczenia mienia oraz przestępstwa narkotykowe. Przestępstwa na tle seksualnym oraz przeciwko życiu i zdrowiu stanowią ledwie ułamek wszystkich przestępstw. Wedle autorów raportu zmiany obserwowane w Niemczech wynikają przede wszystkim z powrotu do normalności po czasach koronawirusa.
Wyniki wzbudziły jednak największe zainteresowanie z powodu informacji o sprawcach. Odnotowano bowiem więcej przestępstw popełnionych przez osoby młodociane i obcokrajowców.
Czynniki ryzyka: wiek, status migracyjny, płeć
Liczba młodocianych w wieku 14–18 lat zarejestrowanych jako podejrzani wzrosła o 9,5 proc. i była aż o 17 proc. wyższa niż przed pandemią. Zjawisko to także dotyczy dzieci do 14. roku życia oraz młodych dorosłych, w wieku 18–21 lat. Młode osoby z migranckim pochodzeniem, bez niemieckiego paszportu, we wszystkich kategoriach stanowią wprawdzie mniejszość podejrzanych w porównaniu z ich niemieckimi rówieśnikami, ale we wszystkich grupach wiekowych zanotowano ich niepokojący wzrost.
Powody tego stanu rzeczy są różne. Badacze wskazują z jednej strony na znaczenie środowiska – wychowawczą wydolność rodziców i szkoły. Z drugiej strony, młodzież wciąż zmaga się z psychicznymi skutkami pandemii: izolacją i zapaścią relacji rówieśniczych, sytuacjami stresowymi w rodzinie, złymi warunkami mieszkaniowymi. Trudna sytuacja osobista i zła pozycja społeczna mogą sprzyjać popadaniu młodych osób w konflikt z prawem.
W kontekście migracji raport wskazuje, że przypadki naruszania prawa pobytowego, ustawy o azylu i ustawy o swobodzie przemieszczania się wzrosły w zeszłym roku o jedną trzecią, zwłaszcza jeśli idzie o nieuprawniony wjazd na teren Niemiec i pobyt bez podstawy prawnej. W liczbach bezwzględnych to ponad 73 tys. przypadków. Największy wzrost liczby podejrzanych o dopuszczenie się przestępstw, bo o jedną czwartą, zanotowano wśród obcokrajowców świeżo przybyłych do Niemiec.
W sumie ok. jednej trzeciej wszystkich podejrzanych stanowiły osoby niebędące obywatelami niemieckimi. W tej grupie uwzględnione są nie tylko osoby mieszkające w Niemczech, ale także obcokrajowcy, którzy przyjeżdżają do Niemiec, by tam popełniać przestępstwa. W ostatnich latach policja ma coraz częściej do czynienia ze zorganizowanymi gangami z Europy Wschodniej, dokonującymi włamań, jak i napadami na bankomaty, których ślady prowadzą do Holandii.
Sprawcami przestępstw trzy razy częściej są mężczyźni niż kobiety. Notowane przestępstwa wobec kobiet to głównie przemoc seksualna oraz przestępstwa przeciwko wolności osobistej czy skutkujące obrażeniami ciała.
Adam Krzemiński: Na ile Niemcy dali sobie radę z uchodźcami
Politycy chcą zaostrzyć kurs. Poza Zielonymi
Z jednej strony, osoby świeżo przybyłe do Niemiec w liczbach absolutnych stanowią ułamek podejrzanych o przestępstwa: z ponad 2 mln to ledwie 178,5 tys. Najwięcej przypadków łamania prawa, popełnianych przez nowoprzybyłych migrantów, wiąże się z przepisami imigracyjnymi (nielegalnym przekraczaniem granicy i pozostawaniem na terenie kraju bez pozwolenia). Z drugiej strony, udział wszystkich obcokrajowców – tych dopiero przybyłych, jak i zasiedziałych – w ogólnej liczbie przestępstw jest nieproporcjonalny do ich ogólnej liczby w społeczeństwie.
Informacja ta poszła w eter, elektryzując debatę publiczną. Do tematu na bieżąco odnieśli się obecni w czasie konferencji prasowej politycy, którzy przedstawiali raport: „Jeśli migracja prowadzi do spadku bezpieczeństwa, politycy muszą zareagować. Integracja jest najlepszym sposobem walki z przestępczością imigrantów, ale może się udać tylko wtedy, gdy liczba przybywających nie będzie nas przytłaczać”, mówił minister spraw wewnętrznych Brandenburgii.
Od dłuższego czasu do związku między wzmożoną migracją a przestępczością odnosiła się ministra Faeser. Już w październiku ubiegłego roku przedstawiła pakiet rozwiązań mających przyspieszyć procedury deportacyjne dla osób, którym odmówiono azylu. Wzmożony ruch imigracyjny nie może usprawiedliwiać przestępstw. „Kto nie przestrzega zasad, musi wyjechać”, oświadczyła. Wtedy także zaostrzenie kursu zapowiedział Olaf Scholz.
Ówczesne plany spotkały się z krytyką przede wszystkim Zielonych. Jürgen Trittin napisał na portalu X: „30 lat po 1993 r. powinniśmy się nauczyć, że to nie izolacja, odstraszanie i deportacje są polityką migracyjną, a strategia przeciwko rasizmowi i prawicowej ekstremie”. Ze środowisk eksperckich natomiast pojawiły się głosy, że najskuteczniejszym sposobem na deportacje jest w pierwszej kolejności zapobieganie wjazdom osób bez szans na legalizację pobytu i umożliwienie dostępu do procedur azylowych w krajach pochodzenia migrantów. Inną przyczyną nieskutecznej egzekucji prawa jest biurokracja i opieszałość procedur urzędowych.
Czytaj także: Niemcy: z imigrantami da się żyć
Kampanie wyborcze nie pomogą
Szef policji federalnej ostrzega przed wyciąganiem pochopnych wniosków: cudzoziemcy nie są „z zasady bardziej skłonni do popełniania przestępstw”, znacząca większość osób z pochodzeniem migranckim żyje w Niemczech bez popadania w konflikt z prawem. To seria różnych czynników determinuje ludzkie zachowania. Przedstawione statystyki stały się jednak przyczynkiem szczególnie dla lokalnych polityków – jako że to poziom lokalny i regionalny najbardziej obciążone są walką z przestępczością – do formułowania postulatów o ograniczeniu migracji do Niemiec, szczególnie tej nielegalnej.
Tymczasem już w czerwcu odbędą się wybory europejskie. Trzy wschodnie kraje federalne (Brandenburgia, Saksonia, Turyngia) pójdą do urn jesienią. Z dużym prawdopodobieństwem także w przyszłym roku, gdy zaplanowano wybory do Bundestagu, problematyka migracji będzie jednym z wiodących tematów kampanii, szczególnie dla opozycyjnych partii chadeckich, CDU i CSU oraz skrajnie prawicowej AfD. Należy zatem mieć nadzieję, że debata nad losami migrantów w Niemczech pozostanie rzeczowa i skupi się na rozwiązaniu istniejących problemów, a nie rozpali jeszcze bardziej szowinistycznych nastrojów i nie pogłębi społecznych podziałów.