Sejmowa Podkomisja stałej do spraw dobrostanu zwierząt gospodarskich i ochrony produkcji zwierzęcej w Polsce oraz zwalczania chorób zakaźnych zwierząt dyskutowała o nowym projekcie rozporządzenia UE w sprawie transportu zwierząt. Głos zabrali przedstawiciele organizacji branżowych hodowców zwierząt oraz aktywistki organizacji “prozwierzęcych”.
Wojciech Wojtyra, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa Żywności w MRiRW zwrócił uwagę na fakt, że obecnie obowiązujące przepisy dobrostanowe mają już prawie 20 lat – obowiązujące rozporządzenie UE pochodzi z roku 2005. Ten fakt, a także chęć dostosowania przepisów do strategii “Od pola do stołu” zainspirowało UE do zaproponowania w grudniu 2023 r. nowych przepisów.
Zmianie miałby ulec czas transportu żywych zwierząt: w przypadku zwierząt przeznaczonych do uboju mógłby trwać tylko 9 godzin, w innych przypadkach 21 godzin z przerwą 1 godzinną co 10 godzin; po 21 godzinach zwierzęta musiałyby odpoczywać przez 24 godziny poza pojazdem, będąc karmione i pojone. Kolejny etap 21 godzinny dozwolony byłby dopiero po tym odpoczynku.
Zwierzęta miałyby też do dyspozycji większą powierzchnię, uzależnioną od gatunku i wagi zwierzęcia. Rozporządzenie regulowałoby m.in. warunki transportu w przypadku wywozu poza UE oraz wprowadzało przepisy specjalne dot. tzw. zwierząt wrażliwych, czyli w ciąży, kur niosek czy cieląt odsadzonych od matki.
Dyrektor Wojtyra poinformował, że Ministerstwo podjęło szerokie konsultacje m.in. ze związkami branżowymi, ale i organizacjami prozwierzęcymi – obie strony wniosły ok. 100 stron uwag nie do pogodzenia: hodowcy chcą łagodzić zapisy a aktywiści je zaostrzać.
Rząd podziela opinię nt. konieczności zapewnienia lepszego dobrostanu zwierząt, ale też zauważa, że niektóre przepisy są zbyt ambitne lub trudne w egzekwowaniu, dlatego konieczna jest dalsza praca. Rada Ministrów wyraża też obawę, że wyższe koszty transportu wpłyną na rolników, co przełoży się na niższą dostępność mięsa dla konsumentów.
Główny Inspektor Weterynarii Krzysztof Jażdżewski przedstawił dane zebrane przez GIW w związku z transportem drobiu, w tym piskląt jednodniowych. Wskazują one, że w roku 2023 średni czas transportu kur niosek z Polski do Niemiec i Holandii wynosił 9,5 godz. W przypadku transportu piskląt jednodniowych średni czas to 13 godzin, jednak transport do Bangladeszu czy Cypru zajmował nawet 60 godzin. Nawet z Hiszpanii i Francji czas transportu wynosił ok. 30 godzin.
W imieniu Krajowej Rady Drobiarstwa głos zabrała prof. dr hab. Barbara Drzazga. Powiedziała, że z punktu naukowego nie ma żadnych przesłanek do ograniczania czasu transportu ani piskląt, ani kur. Żywienie i pojenie drobiu w czasie transportu, jest niemożliwe, niezgodne z fizjologią, niewłaściwe ze względu na zabezpieczenie przed chorobami. Zwiększenie metrażu nie zapewni zwierzętom możliwości zachowywania się naturalnie (rozporządzenie mówi o możliwości położenia się zwierzęcia w czasie transportu), za to zbyt luźna przestrzeń zagraża złamaniami o obrażeniami podczas hamowania pojazdu – przy obecnej przestrzeni przewozy z upadkami w czasie transportu stanowią mniej niż 0,4% wszystkich przewozów.
Jacek Zarzecki, PZHiPBM stwierdził , że różnica pomiędzy teorią a praktyką jest taka, że w teorii nie ma różnic pomiędzy teorią a praktyką, a w praktyce te różnice są. Np. proponowany zakaz transportu cieląt poniżej 5 tygodnia życia spowoduje, że rolnicy będą musieli znaleźć dodatkowe miejsca do utrzymywania tych cieląt – trzeba więc będzie szukać środków finansowych na nowe inwestycje. Tymczasem podstawowym warunkiem produkcji zwierzęcej jest zapewnienie ekonomicznego funkcjonowania gospodarstw, co ten projekt uniemożliwia.
Prezes Zarzecki przypomniał, że Polska jest liderem w zakresie dobrostanu zwierząt – złożono blisko 100 tys. wniosków, a stada objęte ekoschematem stanowią blisko 40% bydła, trzody, drobiu.
Michał Korytko, PFHBiPM odniósł się do szczegółowych zapisów projektowanego rozporządzenia. I tak w załączniku I rozdz. 7 pkt. 2 przestrzeń dla bydła zwiększa się o 30%: aktualny wymóg to maks. 1,8 m2 proponowany 2,28 m2; wysokość – aktualnie min. 20 cm nad głową, wg nowej regulacji przeciętnie krowa HF o wzroście 150 cm będzie potrzebowała przedziału 190 cm. W praktyce oznacza to znacznie więcej pojazdów i znacznie więcej czasu, który zajmie transport. Dodatkowo mniej zwierząt w pojeździe może skutkować przeziębieniem, złamaniami kończyn; zbyt duża wysokość umożliwia wspinanie się zwierząt na siebie. Absurdalne jest to, że proponowane przepisy nie uwzględniają różnych środków transportu – morskiego, drogowego, kolejowego.
Po przedstawicielach branży mięsnej głos zabrały aktywistki z organizacji “prozwierzęcych”. Mówiły o “osobach konsumenckich”, którym trzeba zapewnić zdrową żywność, wzywały rząd do dalekowzroczności i potępiały Komisję Europejską za zbyt mało ambitny projekt rozporządzenia. Wskazując na dramatyczne warunki przewozu zwierząt, powoływały się na badania przeprowadzone przez reprezentowane przez siebie organizacje.
W opinii aktywistek branża mięsna może zyskać na ambitniejszych niż proponowane przepisach dot. transportu – mianowicie powinno się zrezygnować z przewozu żywych zwierząt na rzecz przewozu mięsa i tusz (vs zwierzęta do uboju) oraz nasienia i zarodków (zwierzęta hodowlane). Taki transport opłacałby się bardziej ze względu na większą masę ładunku i mniejszą ilość zużywanego paliwa (sic!). Ubój powinno się przeprowadzać w lokalnych bądź mobilnych ubojniach, co zmniejszyłoby również ryzyko przenoszenia chorób.
“Argumenty” aktywistek wywołały gniew przedstawiciela branży transportowej, który powiedział, że wozi zwierzęta od 34 lat i dobrze wie, że “niektóre wycieczki ludzi mają gorzej”, bo zwierzęta mają zapewnioną wentylację, prysznice, nagrzewanie i kontrolę lekarską przy załadunku i rozładunku. Polska importuje z Danii ok. 6,5 mln sztuk warchlaków rocznie, co oznacza dzienny transport ok. 20 tys. sztuk – aby zapewnić zwierzętom przeznaczonym do uboju możliwość jazdy tylko przez 10 godzin, należałoby je wieźć przez 3 dni – i stworzyć “hotele” dla zwierząt, by zapewnić im wymagany odpoczynek.
Jacek Zarzecki stwierdził, że Polska jest dużym eksporterem żywych zwierząt nie dlatego, że producenci to lubią, ale dlatego, że to się opłaca. Sprzedaż mięsa jest lepszym rozwiązaniem, ale w takich krajach jak Algieria importerzy chcą żywych zwierząt. Jeśli producenci w Europie zrezygnują z tego eksportu, zastąpi ich ktoś inny.
Zgodził się z nim Piotr Litwiński, przewodniczący Ogólnopolskiej Federacji Pracodawców Transportu Drogowego – najwięcej krów wysokocielnych wozi się do Kazachstanu, tam trzeba dowieźć zwierzę żywe, nie mięso.
Na zakończenie głos zabrali przedstawiciele strony rządowej Wojciech Wojtyra oraz Krzysztof Jażdżewski.
Dyrektor Wojtyra przyznał, że propozycje nowego rozporządzenia zmierzają do pogorszenia ekonomicznych warunków produkcji i przewozu. Ministerstwo Rolnictwa musi dbać o interesy rolników, więc przepisy nie mogą wyrządzać jakiejkolwiek szkody rolnikom i produkcji zwierzęcej, której rozwój wpływa korzystnie również na produkcję roślinną. Nie można przejść obojętnie nad wymaganiami kontrahentów z zagranicy, dotyczącymi np. importu żywych zwierząt, a uwagi strony społecznej często stoją w sprzeczności z dobrostanem zwierząt – jak np. rozgęszczenie podczas przewozu. W związku z tym sprawa wymaga głębokiej analizy i szerszego spojrzenia.
Krzysztof Jażdżewski zwrócił uwagę, że powinniśmy raczej zająć się przestrzeganiem istniejących przepisów niż tworzeniem nowych, które spowodują jeszcze więcej problemów. Propozycja zastąpienia przewozu żywych zwierząt przewozem mięsa jest np. nie do zrealizowania bez utraty rynków muzułmańskich i izraelskiego, chyba, że w Polsce zapewniono by warunki do przeprowadzania “uboju rytualnego”. Ale też w Kazachstanie nikt nie potrzebuje nasienia, tylko żywych, ocenionych zwierząt hodowlanych. Transport nie jest samodzielnym bytem, on z czegoś wynika.