Wakacje kredytowe. Banki ostrzegają przed nieprawdziwymi oświadczeniami
Aby skorzystać z wakacji kredytowych, trzeba złożyć oświadczenie o spełnieniu kryterium dochodowego. Wielu klientów banków o nim zapomina. A z kolei złożenie fałszywego oświadczenia może się skończyć sprawą w prokuraturze i karą. Coraz więcej jest skazanych za oszustwo w celu zyskania korzyści majątkowej. Rozmówcy Business Insidera uważają, że ta gra nie jest warta świeczki.
- Związek Banków Polskich informuje, że z analizy pierwszych wniosków o wakacje kredytowe wynika, że niektóre ze złożonych oświadczeń budzą wątpliwości banków
- Chodzi o spełnienie nowego kryterium dochodowego. Zgodnie z nim rata kredytu musi przekraczać 30 proc. dochodu liczonego jako średnia za poprzednie trzy miesiące
- Zdaniem bankowców część kredytobiorców zapomina o tym warunku, a tym samym pozbawia się prawa do wakacji kredytowych
- Są też tacy, którzy obniżają dochody i składają fałszywe oświadczenie po to, by nie płacić bankowi czterech rat w tym roku
- ZBP i prawnicy ostrzegają, że obie sytuacje mogą się źle skończyć. I nie chodzi tylko o odmowę przyznania wakacji kredytowych
- Więcej informacji o biznesie znajdziesz na stronie Businessinsider.com.p
Choć pierwsze zawieszenie raty nastąpi dopiero od czerwca, to od kredytobiorcy już od 15 maja mogli składać wnioski o przyznanie wakacji kredytowych. Nowe wakacje kredytowe, podobnie jak te z lat 2022 i 2023, pozwalają na zawieszenie czterech rat w tym roku: dwóch w okresie od czerwca do sierpnia oraz kolejnych dwóch od września do grudnia. By zostać zwolnionym z płacenia rat, trzeba oświadczyć, że kredyt hipoteczny w walucie polskiej (czyli w złotych) został zaciągnięty przed 1 lipca 2022 r. na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, a jego wartość nie przekracza 1,2 mln zł.
Jest jeszcze kolejne nowe kryterium, dochodowe, które nie obowiązuje tylko, jeśli kredytobiorcy utrzymują co najmniej trójkę dzieci (do 18. roku życia lub do 25. roku życia, gdy kontynuują naukę, lub dzieci niepełnosprawnych, bez względu na wiek). Dla pozostałych kredytobiorców wprowadzono minimalny stosunek raty kredytu mieszkaniowego do dochodu, czyli tzw. wskaźnik RdD (rata do dochodu).
Klienci zapominają o nowym kryterium dochodowym
Z wakacji kredytowych można skorzystać, jeśli rata przekroczy 30 proc. dochodu gospodarstwa domowego, liczonego jako średnia za poprzednie trzy miesiące. I okazuje się, że tu pojawiają się problemy.
— Obserwujemy pierwsze problemy z wakacjami kredytowymi. Część klientów tylko wybiórczo zapoznała się z ich warunkami, a przypominam, że tym razem – w przeciwieństwie do poprzedniego programu – wprowadzono kryteria dochodowe. Niektórzy klienci składają wnioski tak jak w poprzedniej wersji, gdy nie była wymagana informacja o dochodach. To powoduje, że sporo napływa wniosków od klientów, którzy nie kwalifikują się do nowych wakacji kredytowych — mówi Tadeusz Białek, prezes Związku Banków Polskich.
Dodaje, że problem z tego wynikający to nie tylko trudności operacyjne banków związane z weryfikacją takich wniosków. To także ryzyko dla klientów, którzy narażają się na odpowiedzialność karną za podawanie nieprawdziwych informacji, ponieważ we wniosku oświadczają wysokość dochodów i potwierdzają prawdziwość tych danych.
— Oczywiście banki przy wciąż niewielkiej jeszcze skali wniosków starają się docierać do takich klientów i ich informować, niż wyciągać konsekwencje prawne. Zakładamy, że na razie zjawisko to wynika z braku wiedzy, a nie celowych nadużyć — mówi Białek.
Na razie złożonych wniosków jest jeszcze stosunkowo niewiele i z naszych informacji wynika, że sporo w zakresie operacyjnym zależy od poszczególnego banku i tego, jaki ma system przyjmowania wniosków. Są takie, w których formularz wymaga podania wskaźnika raty do dochodu zgodnego z wymogami. Jednak zdarzają się też sytuacje, gdy wniosek jest przekazywany do dalszej weryfikacji mimo braku spełnienia przez klienta wymogu w zakresie raty do dochodu.
Fałszywe oświadczenie, co dalej?
Nieoficjalnie dowiedzieliśmy się, że na samym początku przyjmowania wniosków o nowe wakacje kredytowe w jednym z banków więcej niż połowa pochodziła od klientów niekwalifikujących się do tego wsparcia. Pojawiają się informacje o tym, że kredytobiorcy zaniżają dochód, by zwiększyć udział raty. Mogą to zrobić zwłaszcza osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Wystarczy, że "dogadają się" w sprawie późniejszego wystawienia faktur. W efekcie brak faktury za maj, obniży dochód z trzech ostatnich miesięcy, co może ułatwić spełnienie kryterium. Co, jeśli bank uzna oświadczenie kredytobiorcy za podejrzane?
Do tej pory odmowa rządowych wakacji kredytowych w mogła dotyczyć wyłącznie osób, które nie spełniały kryteriów, a więc m.in. miały kredyt w wysokości wyższej niż 1.2 mln zł, lub nie był on przeznaczony na zakup nieruchomości w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Zgodnie z ustawą inni z dniem doręczenia wniosku bankowi, spłata kredytu powinna zostać zawieszona. Czy teraz, czy bank może podważyć spełnianie wskaźnika?
Bank może sprawdzać oświadczenia i je kwestionować
Paweł Jurek, rzecznik prasowy banku Pekao SA, wyjaśnia, że klient wraz z wnioskiem o wakacje kredytowe składa oświadczenie, że spełnia warunki ustawy pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Pytanie, czy bank może weryfikować prawdziwość oświadczenia i np. odmówić udzielenia kredytu.
Poszczególne banki na razie milczą w tej sprawie. Za to adwokat Andrzej Pałys, partner w kancelarii Kochański & Partners, uważa, że bank nie tylko może, ale i powinien weryfikować oświadczenie. — Bank czasami w oczywisty sposób może natknąć się na klienta, którego oświadczenie może budzić podejrzenia. Przykładowo przez kilka miesięcy na konto wpływa regularnie wysokie wynagrodzenie, a nagle w maju jest to jedynie minimalna krajowa od tego samego pracodawcy czy zleceniodawcy. W takiej sytuacji bank powinien zareagować i podjąć próbę wyjaśnienia dlaczego tak się stało — ocenia mec. Pałys.
Za oszustwo grozi kara
Co więcej, jego zdaniem bank z powodu złożenie nieprawdziwego oświadczenia może nie udzielić wakacji kredytowych, a przede wszystkim powinien zawiadomić organy ścigania. Zgodnie bowiem z art. 286 par. 1 Kodeksu karnego kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, podlega karze pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do lat ośmiu. — To przestępstwo jest ścigane z urzędu, więc prokuratura powinna podjąć czynności. Kredytobiorcy starający się o zawieszenie swoich rat powinni wypełniać swoje oświadczenia z należytą starannością tak, aby ich treść była zgodna ze stanem faktycznym. Banki z pewnością będą rutynowo weryfikować ich poprawność, dlatego warto być uczciwym, bo wymiar odpowiedzialności karnej przy złożeniu fałszywej deklaracji jest znaczny — ocenia mec. Pałys. Z danych policji wynika zaś, że z roku na rok rośnie liczba osób skazanych za oszustwo.
Dane Komendy Głównej Policji o sprawach z art. 286 Kodeksu karnego | ||
---|---|---|
Rok | Liczba wszczętych postępowań | Liczba stwierdzonych przestępstw |
2020 | 83 822 | 122 780 |
2019 | 84 009 | 124 252 |
2018 | 81 241 | 105 623 |
2017 | 82 754 | 117 999 |
2016 | 80 475 | 97 388 |
2015 | 83 028 | 114 061 |
2014 | 78 681 | 101 736 |
2013 | 73 351 | 93 971 |
2012 | 65 652 | 84 409 |
2011 | 61 034 | 90 618 |
2010 | 55 969 | 86 366 |
Co zrobić, gdy bank nie ma racji
Oczywiście może się okazać, że kredytobiorca rzeczywiście znalazł się w trudnej sytuacji, a bank jednak nie miał prawa odmówić mu wakacji kredytowych. Co wówczas? Rzecznik Finansowy stoi na stanowisku, że w takiej sytuacji możliwe jest złożenie reklamacji do banku, a następnie wystąpienie z wnioskiem właśnie do RF o rozpatrzenie sprawy. Rzecznik zaznacza też, że bank postępuje wbrew prawu także, gdy odmawia konsumentowi udzielenia tzw. wakacji kredytowych z uwagi na opóźnienie w spłacie kredytu.