Ministra pracy o rewolucji w urlopach macierzyńskich: wierzę, że prezydent podpisze ustawę
— Nie chce mi się wierzyć, że jakikolwiek polityk w Polsce będzie przeciw. Że jakiemukolwiek politykowi zadrżałaby ręka w czasie podpisu lub głosowania — mówi w rozmowie z Business Insider Polska ministra pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk o ustawie wydłużającej urlopy macierzyńskie rodzicom wcześniaków i dzieci hospitalizowanych po narodzinach. I dodaje: — Jeśli jednak prezydent byłby przeciw — choć w to nie wierzę — to będziemy przekonywać. Polityczka w wywiadzie opowiada też o potrzebie wprowadzeniu w Polsce czterodniowego tygodnia pracy.
- W piątek resort pracy zaprezentuje projekt ustawy wydłużającej urlopy macierzyńskie dla rodziców wcześniaków i dzieci hospitalizowanych po narodzinach
- To jest rozwiązanie, które dawno powinno być wprowadzone — mówi w rozmowie z Business Insider Polska ministra pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk. Dlaczego tak się nie stało? — Prawda jest brutalna — bo (politycy — red.) nie musieli i nie chcieli — odpowiada
- Szefowa resortu w wywiadzie opowiada też o czterodniowym tygodniu pracy w Polsce i o tym, dlaczego warto go wprowadzić
- Więcej informacji o biznesie znajdziesz na stronie Businessinsider.com.p
Natalia Szewczak, Business Insider Polska: Gdy tuż po wyborach opublikowaliśmy w Business Insiderze reportaż o wcześniakach, o tym, że państwo przestaje ich widzieć, a ich rodzice są okradani z urlopów macierzyńskich, byłam sceptyczna, że nowy rząd dotrzyma słowa i wprowadzi zmiany. Tym bardziej nie zakładałam, że zmiany nastąpią tak szybko. Tymczasem projekt ustawy jest już gotowy. Dlaczego powstał tak prędko?
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk: Dzięki ogromnej determinacji rodziców wcześniaków, organizacji i lekarzy, którzy je wspierają. Po publikacji pani artykułu o wcześniakach bardzo szybko, bo jeszcze w grudniu tuż po zaprzysiężeniu rządu, na moje biurko trafiła petycja ws. urlopów macierzyńskich rodziców wcześniaków i hospitalizowanych noworodków. Otrzymałam ją od Elżbiety Brzozowskiej z Koalicji dla Wcześniaka. Powiem szczerze: to było zwrócenie uwagi na problem, który nie przebijał się specjalnie do szerszej debaty publicznej.
Kiedy przeczytałam tę petycję, natychmiast zwołałam swój nowy zespół i powiedziałam: "trzeba się tym zająć". Dostałam jednak informację zwrotną, że zawarte w petycji propozycje nie będą możliwe do spełnienia.
Dlaczego?
Pierwsze proponowane przez stronę społeczną rozwiązanie zakładało, by w czasie, kiedy dziecko po narodzinach przebywa w szpitalu, często tygodniami, przerywać urlop macierzyński i móc korzystać ze zwolnienia lekarskiego.
Brzmiało to sensownie, bo przecież trudno nazwać pobyt dziecka w szpitalu urlopem, ale nie chcieliśmy wprowadzić możliwości przerywania nieprzerywalnego przecież obecnie urlopu macierzyńskiego. Gdybyśmy zaczęli kombinować i robić wyłom w systemie, to mogłoby to być ze szkodą dla szerszego grona matek. Zamiast jednak uznać, że się nie da, pomyślałam wtedy: "ok, to znajdźmy inny sposób, żeby ten problem rozwiązać ". Znaleźliśmy.
Proszę mi jeszcze powiedzieć, dlaczego przez lata władza, rządzący, politycy nie zauważali tego problemu?
Prawda jest brutalna — bo nie musieli i nie chcieli. Rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie to grupa stosunkowo nieliczna, która nie przyjdzie pod Sejm, nie zorganizuje wielkiego protestu. Dlaczego? Bo w tym czasie czuwają przy inkubatorach i łóżeczkach swoich maluchów.
To niestety jest tak, że im ktoś słabszy — a ciężko znaleźć słabszą grupę społeczną niż wcześniaki — tym trudniej jest wyartykułować donośnie swoje postulaty. Tym bardziej się cieszę, że te wspaniałe mamy, ojcowie, ich sojusznicy, lekarki, eksperci nie dali za wygraną i że wspólnie zajęliśmy się tym problemem.
Dłuższy macierzyński. O ile i dla kogo?
To jakie zmiany wprowadza przygotowana przez pani resort ustawa?
Wydłuża urlop macierzyński dla rodziców dzieci przedwcześnie urodzonych albo hospitalizowanych po narodzinach. W przypadku rodziców wcześniaków i dzieci hospitalizowanych po narodzinach będzie to okres do ośmiu tygodni. Obowiązywać będzie bowiem zasada "tydzień za tydzień" — tydzień dodatkowego urlopu za tydzień pobytu dziecka w szpitalu.
W przypadku ekstremalnie skrajnych wcześniaków — my nazywamy je czasem "ultra wcześniakami" — czyli dzieci urodzonych przed 28. tygodniem ciąży lub ważących poniżej 1000 g, ten czas będzie jeszcze dłuższy i wynosić będzie nawet 15 tygodni.
Oczywiście będą obowiązywały pewne zasady: dodatkowy urlop będzie musiał być wykorzystany zaraz po urlopie macierzyńskim, a przed rodzicielskim — tak, by nie było pomiędzy nimi przerwy. Będzie on fakultatywny — będzie można, ale nie będzie trzeba z niego korzystać, jeżeli ktoś z jakiegoś powodu nie będzie chciał.
W jakim stopniu ten dodatkowy urlop będzie płatny?
W pełni — wyniesie 100 proc. podstawy zasiłku.
Z dodatkowego urlopu będą mogły skorzystać tylko matki, czy też ojcowie?
Zarówno matki, jak i ojcowie — jedno z nich. Rodzice będą decydować, kto z nich z tego dodatkowego urlopu skorzysta.
Chciałam też podkreślić, że wydłużenie urlopu macierzyńskiego dotyczyć będzie również rodziców przysposabiających dzieci oraz rodziny zastępcze.
Ile ta zmiana będzie każdego roku kosztować państwo?
Szacujemy, że będzie to ok. 50 mln zł każdego roku.
Kiedy zmiany mają szanse wejść w życie?
Chciałabym, by projekt ustawy wszedł w życie jak najszybciej, ale oczywiście wiem, że będą potrzebne konsultacje międzyresortowe i konsultacje społeczne. Projekt musi przejść też przez Komitet Stały Rady Ministrów. Wszystkie etapy rządowego procesu legislacyjnego są przed nami, ale liczę na jego sprawny przebieg.
Zakładam, że w trzecim kwartale tego roku projekt zostanie przyjęty Radę Ministrów, dzięki czemu ten ostatni kwartał będziemy mieć jeszcze na prace parlamentarne, przyjęcie przez Sejm i Senat oraz podpis prezydenta. Chciałabym, by ustawa weszła w życie z początkiem 2025 r.
Co ważne, w projekcie zapisaliśmy przepisy przejściowe, które sprawią, że ten dodatkowy urlop macierzyński obejmie nie tylko rodziców dzieci urodzonych po wejściu w życie tej ustawy, ale także tych, którzy w chwili jej wdrożenia będą w trakcie pobierania urlopu macierzyńskiego.
Co zrobi prezydent?
Wspomniała pani, że cały proces legislacyjny jest jeszcze przed nami. Bierze w ogóle pani pod uwagę, że prezydent nie podpisze tej ustawy? Do tej pory Andrzej Duda wetował praktycznie każdy pomysł rządu.
Wiem, że w polityce nigdy nie powinno mówić się "nigdy" i nigdy nie można być niczego pewnym, ale jeżeli o jakimś projekcie miałabym pomyśleć, że naprawdę powinien i może połączyć ponad podziałami, to jest ten projekt — projekt dotyczący urlopów dla rodziców wcześniaków i dzieci, które muszą pozostać dłużej w szpitalu po narodzinach. Powinien być na samym szczycie projektów, które powinny łączyć, a nie dzielić.
Nie chce mi się wierzyć, że jakikolwiek polityk w Polsce będzie przeciw. Że jakiemukolwiek politykowi zadrżałaby ręka w czasie podpisu lub głosowania. To jest rozwiązanie, które dawno powinno być wprowadzone. Jeśli jednak prezydent byłby przeciw — choć w to nie wierzę — to będziemy przekonywać. Ja i organizacje, którym nie brakuje ani argumentów, ani determinacji.
Dziś mam poczucie ogromnego święta, że udało się tak szybko ten projekt — razem ze wspaniałymi ludźmi — przygotować. Że na Dzień Matki możemy powiedzieć rodzicom wcześniaków i chorych dzieci: oddamy Wam to, co najcenniejsze — czas z dzieckiem i dla dziecka.
Mam poczucie, że po prostu robimy coś dobrego. To nie są bardzo częste okazje w polityce, w którym można mieć tak 100-procentowe przekonanie, że robi się coś, co należy zrobić. Osobiście to dla mnie jeden z najważniejszych projektów.
Jakie kolejne zmiany poprawiające sytuację rodziców na rynku pracy planuje ministerstwo?
Upowszechniamy rozwój sieci żłobków, klubików dziecięcych i opieki nad małymi dziećmi. Zwiększamy finansowanie, z którego mogą skorzystać samorządy, żeby tę sieć rozwijać.
Będziemy walczyć dalej skutecznie z dyskryminacją przede wszystkim kobiet i matek na rynku pracy, bo cały czas niestety obserwujemy, taki proceder, jak na przykład po powrocie z urlopu mama otrzymuje niższe wynagrodzenie niż koledzy, koleżanki, którzy z takiego urlopu macierzyńskiego nie skorzystali. I to jest oczywiście niezgodne z prawem, ale jest to niestety cały czas praktykowane, więc nasze działania, podejmowane w tym zakresie wspólnie z Marszałkiem Sejmu i zmierzające ku wzmocnieniu Państwowej Inspekcji Pracy też mają to na celu, żeby takie patologie zwalczać.
Będziemy wzmacniać nie tylko macierzyństwo, ale szerzej — rodzicielstwo. Tak, by opiekę nad dziećmi podejmowali także ojcowie, którzy często chcą być włączani, ale czasem po prostu nie pozwalają na to warunki finansowe, a czasem wciąż funkcjonujące stereotypy.
Nadchodzi czterodniowy tydzień pracy?
Jeśli mowa o czasie. Jak wyglądają przygotowania do wprowadzenia czterodniowego tygodnia pracy?
Skrócenie czasu pracy na pewno dałoby rodzicom więcej czasu na spędzanie go z dziećmi. Polacy pracują prawie najdłużej w Europie. Brakuje czasu na rodzinę, na jej założenie, a potem na opiekowanie się nią. To z kolei powoduje frustrację i wypalenie zawodowe, wpływa na efektywność i produktywność. Więc wcale nie jest tak, że gospodarce czy przedsiębiorcom opłaca się zachowanie pięciodniowego tygodnia pracy. Opłaca im się, aby ich pracownicy byli efektywni, produktywni, zmotywowani. Przemęczenie działa odwrotnie.
Dlatego tak ważna jest dla mnie ta debata, którą rozpoczęliśmy o skróceniu tygodnia pracy. To oczywiście wymaga dyskusji, bo jest to zmiana o charakterze rewolucyjnym. Pozytywnie rewolucyjnym. Sto lat po wprowadzeniu ośmiogodzinnego dniu pracy na taką dobrze rozumianą rewolucję już przyszedł czas. I będziemy tutaj kontynuować badania i analizy, przygotowywać propozycje stopniowego testowania różnych rozwiązań, aż do osiągnięcia tego cywilizacyjnego celu.
Kiedy czterodniowy tydzień pracy mógłby stać się polską rzeczywistością?
Chciałabym bardzo, żeby ta kadencja rządu mogła wykonać ten cywilizacyjny skok i skrócić czas pracy. To nie jest kwestia miesiąca, to nie jest kwestia roku, ale tych kilka najbliższych lat — dlaczego nie spróbować? To moim zdaniem jest ten moment, w którym proces skracania tygodnia pracy powinien się rozpocząć.
Jeśli tak będzie wyglądał dalej rozwój nowych technologii, sztucznej inteligencji, ich wpływ na także rynek pracy i zasady zatrudnienia, to w obliczu tej rewolucji technologicznej, która przypomina rewolucję przemysłową, skrócenie czasu pracy i tak będzie nieuchronną koniecznością. Bądźmy na nią gotowi.