Tak brudzą Polacy. Miliony śmieci w przestrzeni publicznej mimo kar
Udostępnij artykuł
Mimo że w Polsce zmniejszyła się ilość wytworzonych odpadów komunalnych na jednego mieszkańca i generujemy ich mniej niż średnio mieszkańcy UE, tony śmieci zalegają w parkach, lasach, na plażach, brzegach rzek czy jezior. Nie pomagają nawet kary pieniężne.
Od 2007 roku w Polsce 11 maja obchodzony jest Dzień bez śmiecenia. Został ustanowiony z inicjatywy młodzieży z kilkunastu krajów współdziałających w ramach programu "Europejski Eko-Parlament Młodzieży". To dobra okazja do sprawdzenia, ilu Polaków i jak często, zostawia śmieci tam, gdzie popadnie.
Ile śmieci wyrzucają Polacy?
Zacznijmy od tego, ile odpadów wytwarzamy.
Czytaj też
Więcej na Zdrowie
Według GUS tylko w 2022 roku wytworzono w Polsce 13 420 tys. ton odpadów komunalnych, co oznacza spadek o 1,9 proc. w stosunku do roku ubiegłego. Nastąpiło zmniejszenie ilości wytworzonych odpadów komunalnych na jednego mieszkańca Polski z 360 kg w 2021 r. do 355 kg w 2022 r.
Dla porównania - średnia unijna to 513 kg. Według Eurostatu tyle odpadów komunalnych na jednego mieszkańca wygenerowano w 2022 r. Niechlubnym liderem okazuje się Austria, której obywatele wytwarzają średnio aż po 827 kg odpadów rocznie. Kolejne miejsca w rankingu śmiecących zajmują Dania (787 kg), Luksemburg (720 kg), Belgia (677 kg) oraz Cypr (673 kg). Najmniejszą ilość wytworzyli mieszkańcy Rumunii (301 kg).
Jak tłumaczy Eurostat, różnice między krajami odzwierciedlają różnice we wzorcach konsumpcji, bogactwie gospodarczym oraz zbieraniu i zarządzaniu odpadami komunalnymi. Kraje różnią się pod względem tego, ile odpadów z handlu, przemysłu i administracji jest zbieranych i zarządzanych razem z odpadami domowymi.
A co ze śmieceniem w przestrzeni publicznej?
"Obecnie nie dysponujemy pełnymi statystykami na temat skali śmiecenia w Polsce, ponieważ żadna instytucja nie agreguje tego typu danych. Nie możemy jednak zapomnieć, że w Polsce nadal ogromnym wyzwaniem dla samorządów są dzikie wysypiska. Jak wynika z danych GUS, tylko w latach 2008-2022 rocznie likwidowano średnio ok. 11,8 tys. takich nielegalnych składowisk, z czego rekordowy był rok 2013 i 2016, kiedy to zlikwidowano po przeszło 15 tys. dzikich wysypisk" - wskazuje dr hab. inż. Krystian Szczepański, dyrektor Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego.
Poza dzikimi wysypiskami, mamy jeszcze setki ton śmieci w parkach, lasach, na plażach, brzegach rzek czy jezior.
"W sumie przez trzy dekady 23,5 mln uczestników naszej sztandarowej akcji zebrało z natury ponad 45 mln kg śmieci. Tylko w roku ubiegłym było to niemal 500 ton śmieci. Każdego roku przez uczestników lokalizowane i usuwane są również dzikie wysypiska. W zeszłym roku było ich aż 2555, a we wszystkich edycjach posprzątaliśmy ich już 33 364" - wylicza Grzegorz Mikosza, główny koordynator Akcji "Sprzątanie świata-Polska" z Fundacji Nasza Ziemia.
Do tego wszystkiego dochodzą jeszcze dzikie "utopiska".
"Od lat dzięki nurkom-wolontariuszom podejmujemy walkę z porzuconymi przez człowieka śmieciami na dnach zbiorników wodnych. Tylko w ubiegłorocznej edycji sprzątania świata 322 nurków wyciągnęło 4361 kg podwodnych odpadów" - mówi Grzegorz Mikosza.
"Śmiecie weekendowe"
Jakie śmiecie dominują w przestrzeni publicznej? Jak tłumaczy przedstawiciel Fundacji Nasza Ziemia, najczęściej są to butelki szklane i plastikowe, opakowania po jedzeniu, grille, mokre chusteczki, czyli "śmiecie weekendowe".
"Do tego należy dodać prawdziwą plagę opon samochodowych, odpadów budowlanych, ubrań, kabli, starych zabawek, urządzeń RTV i AGD czy nawet elektrycznych hulajnóg, nie raz wydobywanych z brzegów rzek" - mówi Mikosza. Jak zauważa, bardzo kłopotliwym dla środowiska, chociaż gabarytowo niewielkim odpadem, są niedopałki papierosowe i kapsle.
Naukowcy z Anglia Ruskin University ustalili, że niedopałki zmniejszyły poziom zapylenia oraz długość roślin o około 25 proc., a masa systemu korzeniowego koniczyny była o 60 proc. mniejsza. Jeżeli z kolei chodzi o kapsle, małe zwierzęta, takie jak ptaki lub gryzonie, mogą próbować je gryźć lub połykać. A to oznacza obrażenia lub zatrucia.
Mimo to, Grzegorz Mikosza uważa, że świadomość ekologiczna niewątpliwie wzrosła przez minione trzy dekady.
"Gdy porównujemy wyniki pierwszych akcji z lat 90-tych z tymi z zeszłego roku, to widać jak na dłoni – coraz mniej śmieci ląduje w naturze. Jednak ciągle są wśród nas osoby, które bezrefleksyjnie zaśmiecają środowisko naturalne. My mówimy na nich „śmieciuchy” i trudno powiedzieć, czym się kierują w swoich działaniach. Moim zdaniem jest to czysta bezmyślność. Taki śmieć w naturze nie tylko negatywnie wpływa na środowisko, ale jest również ogromnym marnotrawstwem surowców. Wyrzucona pod krzak butelka, nie zostanie bowiem powtórnie przetworzona" - komentuje.
Natomiast dr hab. inż. Krystian Szczepański ocenia, że edukacja stopniowo przynosi efekty, jednak kary za śmiecenie są za niskie.
"Niskie kary nie stanowią wystarczającego motywatora do zmiany zachowania dla tych, którzy preferują krótkoterminowe, indywidualne korzyści nad długoterminowymi konsekwencjami społecznymi, nawet jeśli wiążą się z pewnym ryzykiem" - mówi.
Kary za śmiecenie
Jak wyglądają zatem kary? W Polsce grzywna za śmiecenie w miejscach publicznych wynosi nie mniej niż 500 zł i może sięgnąć maksymalnie 5 tys. zł.
Polskie prawo przewiduje również karę pozbawienia wolności do 10 lat za składowanie w miejscu publicznym odpadów toksycznych czy zagrażających życiu i zdrowiu.
Obowiązujące w Polsce kary za zaśmiecanie natury są zbliżone np. do tych, które ustalono w Niemczech. U naszego zachodniego sąsiada za wyrzuconego publicznie papierosa zapłacimy 55 euro, a wkrótce będzie to nawet 200 euro. Z kolei worki ze śmieciami porzuconymi w lesie są wyceniane na 500 euro za sztukę. Natomiast wyrzucenie do lasu opony, grozi grzywną w wysokości od 800 do 3500 euro za każdą, w zależności od jej rozmiaru.
"Warto uświadomić sobie fakt, iż każdorazowe zlikwidowanie dzikiego wysypiska czy nielegalnie wyrzuconych śmieci do natury to koszt, który poniesie np. gmina z naszych podatków. Innymi słowy, wszyscy płacimy za śmieciuchów w naszej okolicy. Z drugiej strony, wyrzucając czy porzucając nasze odpady w lesie czy na plaży, szkodzimy nie tylko Matce Ziemi, ale sobie. Zatruwamy wodę, którą pijemy, niszczymy bioróżnorodność, przyczyniamy się do niszczenia miejsc pięknych, gdzie szukamy wytchnienia od codzienności - podsumowuje Grzegorz Mikosza.
Dorota Mariańska, autorka jest dziennikarką portalu 300Gospodarka