Czy rząd Tuska może pozbawić pieniędzy PiS? Prawnie to nie będzie łatwa operacja
Łatwiej będzie pociągnąć do odpowiedzialności osoby, które dopuściły się nadużyć w wydatkowaniu pieniędzy z Fundusz Sprawiedliwości, niż pozbawić PiS finansowania z budżetu — mówi Wojciech Hermeliński były szef Państwowej Komisji Wyborczej. PKW nie interesuje bowiem źródło pochodzenia pieniędzy. Dlatego jego zdaniem nie jest takie oczywiste, że PKW na podstawie informacji z Ministerstwa Sprawiedliwości odrzuci sprawozdanie finansowe PiS i tym samym pozbawi partię finansowania z budżetu.
- Adam Bodnar, minister sprawiedliwości, zapowiedział, że wyśle do Państwowej Komisji Wyborczej zawiadomienie dotyczące środków z Funduszu Sprawiedliwości, które mogły być wykorzystywane w kampanii wyborczej PiS
- Informacja ta ma służyć PKW w ocenie wydatkowania funduszy partyjnych. Wojciech Hermeliński zwraca jednak uwagę, że PKW nie interesuje, skąd pochodzą pieniądze
- PKW sprawdza jedynie, czy rachunki się zgadzają, i czy wpłaty dokonały uprawnione osoby — mówi były szef PKW
- Więcej informacji o biznesie znajdziesz na stronie Businessinsider.com.pl
We wtorek wieczorem Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało interaktywną mapę środków przyznawanych z Funduszu Sprawiedliwości w latach 2019-2023 poza naborem lub konkursem. Resort wskazał na powiązanie środków z funduszu z okręgami wyborczymi, gdzie kandydatami byli członkowie Suwerennej Polski. Ponadto Adam Bodnar, minister sprawiedliwości, zapowiedział, że wyśle do Państwowej Komisji Wyborczej zawiadomienie dotyczące środków z Funduszu Sprawiedliwości, które mogły być wykorzystywane w kampanii wyborczej PiS. Informacja ta ma służyć PKW w ocenie wydatkowania funduszy partyjnych. Posłowie Solidarnej Polski startowali z list PiS, a zatem jeśli doszło do nieprawidłowości w finansowaniu kampanii wyborczej przez Solidarną Polskę, to mogę one uderzyć w PiS.
Zdaniem Wojciecha Hermelińskiego, sędziego Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku i byłego przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, łatwiej będzie pociągnąć do odpowiedzialności osoby, które dopuściły się nadużyć w wydatkowaniu pieniędzy z Fundusz Sprawiedliwości, niż pozbawić PiS finansowania z budżetu.
PKW nie interesuje skąd pochodzą pieniądze
Zgodnie z ustawą o partiach politycznych prawo do subwencji z budżetu państwa ma partia, która w wyborach do Sejmu otrzymała samodzielnie co najmniej 3 proc. głosów, lub koalicja, w której skład wchodziła, przynajmniej 6 proc. Gra idzie o duże pieniądze. Samo tylko PiS w 2023 r. PiS otrzymało ok. 23,5 mln zł z subwencji.
Co roku jednak partia musi złożyć sprawozdanie finansowe do PKW o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym. PKW może odrzucić sprawozdanie, jeśli stwierdzi m.in. złamanie przepisów dotyczących finansowania kampanii wyborczej, a ta może być finansowana tylko z Funduszu Wyborczego. Odrzucenie sprawozdania może pozbawić finansowania. Może, bo sprawa zapewne trafi do sądu, i to on ostatecznie zdecyduje.
Wojciech Hermeliński zwraca jednak uwagę, że PKW nie interesuje, skąd pochodzą pieniądze. PKW sprawdza jedynie, czy rachunki się zgadzają, i czy wpłaty dokonały uprawnione osoby. — PKW nie interesuje źródło pochodzenia pieniędzy, np. czy są one z handlu narkotykami — tłumaczy Hermeliński. PKW też nie ma narzędzi do weryfikowania tego, skąd pochodzą fundusze i podaje hipotetyczny przykład. — Przyjmijmy, że ktoś dokonał rozboju, pozyskał gotówkę i wpłacił na fundusz partii. Jak PKW ma udowodnić, że te pieniądze pochodzą z przestępstwa, jaki to może mieć wpływ na sprawozdanie finansowe, skoro nikt tego nie zaznacza na przelewie — pyta retorycznie Hermeliński.
Jeśli wpłacający jest obywatelem Polski i nie przekroczył ustawowo określonej kwoty, to PKW bez wsparcia innych służb może mieć problem z udowodnieniem, że pieniądze pochodzą z przestępstwa. Nie ma odpowiednich narzędzi.
PKW to nie organ śledczy
— PKW nie jest organem śledczym, nie ma prawa do badania, skąd pochodzą pieniądze. Nigdy nie mieliśmy takiej sytuacji, ale też nigdy się domagaliśmy, aby jakiś komitet wyborczy, czy partia, pokazały skąd ma 50 tys. zł. Obywatel X wpłaca na konto partii Y pieniądze i nie zaznacza skąd je miał, nie podaje źródła — mówi Hermeliński.
Sędzia zaznacza, że w przypadku podejrzenia zaangażowania środków z Funduszu Sprawiedliwości, PKW może być bardziej skrupulatnie badać sprawozdanie. — Tu jednak może pojawić się problem, jak udowodnić, że pieniądze nie powinny być przeznaczone na kampanię wyborczą. PKW bowiem bierze pod uwagę przede wszystkim kwestie formalne, czyli, czy są faktury, na jaką kwotę, czy wydatki mają odzwierciedlenie w funduszu wyborczym — mówi Hermeliński. Dlatego jego zdaniem to nie jest takie oczywiste, że PKW na podstawie informacji z Ministerstwa Sprawiedliwości podważy sprawozdanie finansowe PiS i je odrzuci. PKW musiałaby bowiem udowodnić, że np. 30 tys. zł z Funduszu Sprawiedliwości trafiło do kandydata X, a on to wydał na kampanię. Nawet jednak w tym przypadku Hermeliński ma wątpliwości, czy z tego powodu można odrzucić sprawozdanie finansowe, skoro pieniądze wpłacił obywatel Polski i w ustawowym limicie.
— Nie mam tu doświadczenia, bo nigdy nie mieliśmy takiej sytuacji, ale zgodnie z logiką, tak to widzę — mówi Hermeliński. I dodaje, że choć sprawą będzie się zajmować prokuratura, to z prawnego punktu widzenia pozbawienie subwencji, a postawienie zarzutów osobom, które dopuściły się nadużyć w wydatkowaniu pieniędzy z Funduszu Sprawiedliwości, to są dwie różne rzeczy.
Agitować może prowadzić każdy
Mogło też dojść do takiej sytuacji, że osoby związane z podmiotem, który dostał finansowanie z Funduszu Sprawiedliwości, prowadziły agitację wyborczą na rzecz kandydatów Solidarnej Polski.
Jak jednak zauważa Hermeliński, to też będzie trudne do podważenia. Zgodnie bowiem z art. 106 Kodeksu wyborczego agitację wyborczą może prowadzić nie tylko każdy komitet wyborczy, ale i każdy wyborca, po uzyskaniu pisemnej zgody pełnomocnika wyborczego. — Ten artykuł dopuszcza prowadzenie kampanii przez zwykłych obywateli. W przeszłości monopol na to i słusznie miały, komitety wyborcze. To one bowiem rozliczały się przed PKW. Teraz obywatel, który prowadzi kampanię, jest w ogóle niekontrolowany przez PKW, choć hipotetycznie można przyjąć, że pod stołem finansował partię — podkreśla Hermeliński. I zaznacza, że Kodeks wyborczy nie przewidział takich sytuacji.