Neosędziowie do nowej KRS. Tragedia czy mniejsze zło?
Do nowej Krajowej Rady Sądownictwa mają móc być wybierani neosędziowie. Tak zdecydował Senat, przegłosowując dziś odpowiednią poprawkę. W nowej KRS może się więc np. znaleźć – przynajmniej teoretycznie – były wiceminister sprawiedliwości i autor pisowsko-ziobrowej deformy sądownictwa Łukasz Piebiak (według mediów domniemany „herszt” grupy hejterskiej „Kasta”). Albo osławieni rzecznicy dyscyplinarni ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry: Andrzej Schab, Przemysław Radzik i Michał Lasota. Czy tak się stanie?
Czytaj także: Listy wstydu. Kto przyłożył rękę do destrukcji KRS
Po pierwsze: rozwiązać pisowską neo-KRS
Neosędziowie stanowią dziś ok. jednej czwartej wszystkich sędziów, mają więc sporą siłę głosu. A rządowa nowelizacja ustawy o KRS przewiduje powrót do zasady, że o swojej reprezentacji w organie stojącym – z mocy konstytucji – na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów decydują sami sędziowie, a nie politycy. To realizacja konstytucyjnych zasad trójpodziału władz i odrębności sądownictwa.
Koalicja 15 października poszła dalej. Zgodnie z oczekiwaniem środowiska chce, by sędziowskich członków do KRS wybierali wszyscy sędziowie, a nie ich przedstawiciele. I pięknie. Ale dopuszczenie do kandydowania osób, które awansowały (nieraz w sposób zawrotny) w ciągu ostatnich siedmiu lat w zamian za lojalność wobec władzy politycznej może oznaczać, że moralny, prawny i systemowy problem neosędziów nie zostanie rozwiązany.
W pierwotnym projekcie neosędziowie byli wyłączeni z możliwości kandydowania do KRS. Poprawkę doradziła nam komisja wenecka, która miesiąc temu była w Polsce, by ocenić, jak idzie przywracanie praworządności. To nie jest żaden wymóg czy warunek np. zamknięcia otwartej pięć lat temu wobec Polski procedury poważnego zagrożenia dla praworządności z art. 7 Traktatu o UE (kilka dni temu dowiedzieliśmy się, że Komisja Europejska postanowiła ją zakończyć). To nawet nie było zalecenie. To była rada, jak doskonalić mechanizmy państwa prawa. Obecna władza jej nie zignorowała, choć mogła. I dobrze, bo skoro wracamy do europejskich standardów państwa prawnego, to nie możemy lekceważyć rad takich ciał.
Poza tym ważne jest, aby rozwiązać stworzoną przez PiS obecną neo-KRS, która swoim sędziowskim składem, m.in. z trzema neosędziami kojarzonymi publicznie z hejterską grupą, urąga praworządności. I szkodzi państwu „produkowaniem” kolejnych neosędziów. Jej rozwiązanie nie nastąpi, jeśli ustawa nie wejdzie w życie – a nie wejdzie, jeśli nie podpisze jej prezydent Andrzej Duda. On zaś zapowiada, że nie poprze żadnego rozwiązania, które kwestionuje status mianowanych przez niego sędziów.
Czytaj też: Bodnar walczy, neosędziowie kontratakują
Tragedii nie będzie, problem zostanie
Komisja wenecka ma rozeznanie sytuacji w Polsce. Jej członkowie, przeważnie wybitni prawnicy, doskonale wiedzą o głębokim podziale emocjonalnym między sędziami a neosędziami. Wiedzą, że kryteriami awansu od początku powołania neo-KRS były często towarzysko-polityczne układy, poglądy polityczne oraz że od 2018 r. system sądowniczy w Polsce boryka się z problemem legalności powołań i ważności orzeczeń neosędziów. Wiedzą, że problem dotyka instytucji państwa i obywateli i że ma swoje konsekwencje w międzynarodowym obrocie prawnym. Wiedzą w końcu, że weryfikacja neosędziów jest jednym z najważniejszych postulatów tej części środowiska sędziowskiego, którego opór uratował je przed całkowita ruiną.
Dlaczego więc komisja wenecka tak nam doradziła? Odpowiedzi może być wiele, nie wykluczają się nawzajem. A wszystkie idą w kierunku stwierdzenia, że dopuszczenie neosędziów do kandydowania w wyborach do nowej KRS jest mniejszym złem niż przeciąganie dzisiejszej sytuacji – jeśli otwiera to drogę do podpisu prezydenta pod tą ustawą.
Czy to rzeczywiście mniejsze zło – to kwestia oceny. Podobnie jak to, czy w ogóle wykonalna jest weryfikacja jednej czwartej sędziów w Polsce. Być może koniec końców i tak skończyłoby się na weryfikacji nie w żadnym ekstratrybie, tylko za pomocą normalnych postępowań dyscyplinarnych wobec tych, których postępowanie uchybiło godności urzędu. A także przez unieważnianie tych konkursów sędziowskich przeprowadzanych przez neo-KRS, które zostały zaskarżone do Sądu Najwyższego.
Może na weryfikację nie ma szans. Jak po upadku PRL-u, choć wtedy w sumie weryfikacja się odbyła: ci sędziowie, którzy czuli, że mają coś za uszami, uciekli do innych zawodów prawniczych lub w stan spoczynku. I zadziałała ustawa odbierająca status sędziowski tym, którzy brali udział w tworzonych w czasach stalinowskich konkretnych sądach i wydziałach dedykowanych represjom politycznym.
Tragedii nie będzie. To, że neosędziowie zostaną wybrani do KRS, jest w sumie raczej mało prawdopodobne. Chyba że ich kandydatury poprze tzw. milcząca większość. A jeśli tak, to zapewne nie będą to osoby, które były twarzami „dobrej zmiany” w sądownictwie autorstwa Łukasza Piebiaka i z błogosławieństwem Zbigniewa Ziobry. Bo te nigdy szerokiego poparcia wśród sędziów nie miały.
Zobaczymy, czy Sejm przyjmie poprawkę Senatu i czy prezydent ustawę podpisze. Ale z problemem legalności neosędziów i ich orzeczeń i tak zostaniemy.