Gigantyczne koszty nadmiernego spożywania alkoholu. Płaci każdy podatnik
Polacy spożywają coraz więcej alkoholu i wydają na procenty gigantyczne sumy pieniędzy. W 2023 r. na wódkę przeznaczono 16,8 mld zł, a na piwo 22,8 mld zł. Nadmierne spożywanie alkoholu pociąga za sobą koszty społeczno-ekonomiczne. A na to zrzuca się każdy podatnik.
- Ilość spożywanego alkoholu jest związana z jego dostępnością cenową, na co wpływ z kolei mają zarówno zmiany cen, jak i wzrost średniego wynagrodzenia
- W 2021 r. za przeciętną pensję można było kupić 1 tys. 798 półlitrowych butelek piwa lub 216 półlitrowych butelek wódki
- Wydatki na wódkę i piwo stanowią 20 proc. całkowitych wydatków na produkty spożywcze
- Więcej takich informacji znajdziesz na stronie Businessinsider.com.pl
W ciągu ostatnich trzech dekad spożycie alkoholu w Polsce systematycznie wzrasta. Z danych Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wynika, że średnie spożycie czystego alkoholu na jednego mieszkańca w 1993 r. wynosiło 6,52 litra. W 2003 r. wzrosło do 7,86 litra, a w 2013 r. do 9,67 litra.
– Do 2021 r. liczba ta nieznacznie wzrosła do 9,70 litra na osobę. Konsumpcja alkoholu w Polsce jest jednak wyższa, niż wskazują na to dane oficjalne, ponieważ część alkoholu pochodzi z nielegalnych źródeł. WHO szacuje, że realne spożycie alkoholu może być o 10-15 proc. wyższe niż wskazują na to dane oficjalne – zauważa Szymon Ogórek, starszy analityk w zespole zrównoważonego rozwoju Polskiego Instytutu Ekonomicznego.
Wraz ze wzrostem ilości spożywanego alkoholu, rośnie także częstość jego spożycia. Dane Eurostatu pokazują, że w 2019 r. odsetek osób w wieku co najmniej 15 lat, które deklarowały spożycie alkoholu przynajmniej raz w miesiącu, wyniósł 48,6 proc., z czego 16,8 proc. spożywało alkohol co najmniej raz w tygodniu. Dla porównania, w 2014 r. ten odsetek wynosił 46,3 proc., z czego 16 proc. deklarowało spożycie co najmniej raz w tygodniu.
16,8 mld zł na wódkę
Ilość spożywanego alkoholu jest związana z jego dostępnością cenową, na co wpływ z kolei mają zarówno zmiany cen, jak i wzrost średniego wynagrodzenia. – Dane Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazują, że w 2021 r. za przeciętną pensję można było kupić 1 tys. 798 półlitrowych butelek piwa lub 216 półlitrowych butelek wódki. W 2011 r. te liczby wynosiły odpowiednio 1 tys. 172 i 216. Piwo i wódka stanowią największe kategorie wydatków spożywczych – zwraca uwagę Szymon Ogórek.
Dalsza część artykułu poniżej materiału wideo:
Przytacza dane NielsenIQ, według których w 2023 r. na wódkę wydano 16,8 mld zł, a na piwo 22,8 mld zł. – Te dwie kategorie stanowią 20 proc. całkowitych wydatków na produkty spożywcze. Warto zauważyć, że ceny alkoholu rosły w ostatnich latach wolniej niż ogólne ceny towarów i usług konsumpcyjnych, co sprawia, że alkohol stał się bardziej przystępny cenowo niż niektóre artykuły pierwszej potrzeby – mówi ekspert PIE.
Problemy ze zdrowiem i krótsze życie
Uzależnienie od alkoholu pociąga za sobą ogromne koszty społeczno-ekonomiczne. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w swoim raporcie wśród takich kosztów wymienia przede wszystkim wzrost śmiertelności oraz skrócony okres życia. PAPRA podaje, że w latach 2002-2017 odnotowano ponad 220 tys. zgonów spowodowanych przez alkohol, zmarło więcej kobiet niż mężczyzn. Główne przyczyny umieralności to: alkoholowe uszkodzenie wątroby, zapalenie trzustki, wypadki i przemoc, samobójstwa, nowotwory i choroby serca.
Do kosztów społeczno-ekonomicznych zaliczają się też te związane z działaniem wymiaru sprawiedliwości, w tym służb mundurowych, kuratorów, sądów i prokuratur, ale też straży granicznej i służby celnej. Do tego dochodzą koszty systemu ochrony zdrowia, w tym wydatki związane z leczeniem, izbami wytrzeźwień i te na przeciwdziałanie i rozwiązywanie problemów alkoholowych.
Zobacz także: Spadek wpływów z "podatku od małpek". Oto najnowsze dane
Choroba alkoholowa, oprócz śmierci, może doprowadzić również do wyniszczenia organizmu, które w konsekwencji może skutkować brakiem możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Skrócony okres aktywności zawodowej to również mniejsze wpływy podatkowe, a tym samym strata dla budżetu państwa.
Do tego państwo zobowiązane jest do pomocy osobom uzależnionym. W 2022 r. tzw. rentę alkoholową, czyli świadczenie przyznawane z tytułu niezdolności do pracy — między innymi spowodowanej nadużywaniem alkoholu, pobierało w Polsce 3 tys. osób. Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby alkoholowej jest uzależniona od stopnia niezdolności, określonego w orzeczeniu lekarskim. Kwota świadczenia w przypadku częściowej niezdolności do pracy wynosi 1 tys. 335,72 zł, całkowitej – 1 tys. 780,96 zł.
93,3 mld zł straty
Po podliczeniu kosztów społeczno-ekonomicznych dokonanym przez PARPA, na rachunku za 2020 r. pojawiła się kwota 93,3 mld zł! – Szacowane koszty wielokrotnie przewyższyły korzyści wynikające z wpływów z akcyzy. W 2020 r. przychody z tytułu podatku akcyzowego od napojów alkoholowych wzrosły do 13,4 mld złotych, co stanowiło 18,6 proc. całkowitych dochodów z podatku akcyzowego. Tym samym różnica między przychodami budżetowymi a kosztami społecznymi wyniosła ponad 79,9 mld zł rocznie, co stanowiło blisko 3,5 proc. PKB Polski w 2020 r. – zauważa Szymon Ogórek.
PARPA podaje, że gdybyśmy wyłączyli największą pozycję kosztową spożywania alkoholu w Polsce, jaką jest przedwczesna śmiertelność wynikająca z jego nadużywania, otrzymalibyśmy nadwyżkę wpływów z akcyzy nad kosztami w wysokości jedynie 4,1 mld PLN. Jak można przeczytać w raporcie, przekłada się to na "akcyzową wycenę życia ludzkiego" w wysokości 117 mln zł, przy realnej finansowej wycenie życia ludzkiego prezentowanej powyżej w wysokości 2,4 mln zł. Otrzymujemy tym samym "akcyzową stratę na utracone życie" rzędu 2,28 mln zł.
Lepiej zapobiegać niż leczyć
Tak wysokie koszty, na które zrzuca się każdy podatnik, sprawiają, że potrzebne jest stałe zwiększanie świadomości na temat problemów alkoholowych. – Inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia o nazwie SAFER promuje pięć strategii mających na celu ograniczenie szkodliwego spożycia alkoholu. Pierwsza skupia się na zaostrzaniu restrykcji dotyczących dostępności alkoholu, aby utrudnić zakup młodzieży i osobom z grup wysokiego ryzyka. Druga zaostrza przepisy przeciwko prowadzeniu pojazdów pod wpływem alkoholu. Trzecia ułatwia dostęp do badań i leczenia dla osób z problemami alkoholowymi. Czwarta zakłada zakazy i ograniczenia w reklamie alkoholu, a piąta podnosi ceny alkoholu poprzez politykę podatkową i akcyzową. Te środki tworzą kompleksowy plan ograniczania szkodliwego spożycia alkoholu – zauważa Szymon Ogórek.
Ekspert PIE dodaje, że prostym sposobem wpływania na spożycie są regulacje cenowe. – Koncepcja minimalnej ceny na porcję alkoholu polega na wprowadzeniu minimalnej ceny detalicznej za standardową porcję 10 g czystego alkoholu, co ma na celu ograniczenie spożycia napojów zawierających wyższe dawki alkoholu. Jest to skuteczna polityka, zwłaszcza wśród grup o ograniczonych dochodach, jak młodzież i została wdrożona w krajach takich jak Kanada, Australia, Irlandia, Walia, Szkocja i Nowa Zelandia, gdzie obserwuje się pozytywne skutki w zakresie zdrowia publicznego i redukcji hospitalizacji – zauważa Szymon Ogórek.
Dodaje, że skuteczne jest także wprowadzanie zakazów sprzedaży alkoholu w porze nocnej. Wprowadzenie w Badenii-Wirtembergii (Niemcy) w 2009 r. zakazu sprzedaży alkoholu między godziną 22:00 a 5:00 doprowadziło do zmniejszenia liczby wizyt lekarskich i hospitalizacji młodych osób (w wieku 15-24 lat) spowodowanych zatruciem alkoholem oraz spadku liczby napadów.