Trwa akcja poszukiwania kleszczy z rodzaju Hyalomma na terenie Polski. Te duże, egzotyczne pajęczaki bywają zawlekane do centralnej Europy przez ptaki wędrowne. Badacze obawiają się, że ocieplający się klimat może sprzyjać ich rozprzestrzenianiu się w naszym kraju, dlatego by lepiej poznać skalę problemu rozpoczęli projekt "narodowe kleszczobranie".
Poza gatunkami kleszczy, które występują w Polsce przez cały rok, do naszego kraju trafiają także nieproszeni goście. Jednym z nich są kleszcze z rodzaju Hyalomma, w tym kleszcz wędrowny (Hyalomma marginatum), które do Polski trafiają wraz z migrującymi ptakami. Do tej pory pajęczaki miały problemy z aklimatyzacją nad Wisłą, ponieważ nie potrafiły przetrwać surowych mrozów, jednak coraz łagodniejsze zimy mogą przyczynić się do zwiększenia ich liczebności.
Kleszcz rodzaju Hyalomma. Jak wygląda
"Uwaga! poszukiwana długonoga bestyjka: Hyalomma. Po opiciu krwią ofiary osiąga nawet dwa centymetry długości. Biega szybko, śledzi ofiarę nawet przez kilkaset metrów. Lubi krew koni, owiec, bydła i psów. Dla ludzi groźna - przenosi wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej. Ostatnio widziana za niemiecką granicą, np. Frankfurt nad Odrą! Łapać w rękawiczkach i wysyłać fotki do nas! Bądźcie czujni!" - napisała w mediach społecznościowych prof. Anna Bajer z Zakładu Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Kleszcze z rodzaju Hyalomma to duże pajęczaki z długimi, prążkowanymi odnóżami. Ich ciało może mieć kolor od rudobrązowego do prawie czarnego. Szybko się poruszają i aktywnie tropią potencjalnych żywicieli. Zasiedlają one strefę klimatu śródziemnomorskiego, głównie ciepłe i suche miejsca, takie jak pustynie, półpustynie, stepy czy sawanny. Są powszechne w Afryce, południowo-wschodniej Azji oraz południowej Europie, ale zasięg ich występowania stale się powiększa.
Larwy wraz z migrującymi ptakami dostają się do położonych dalej na północ rejonów Europy, w tym także do Polski. Ciepłe i suche wiosny i lata stwarzają odpowiednie warunki do przeżycia i rozwoju - do tej pory ginęły one z powodu niskiej temperatury i wysokiej wilgotności, jednak w ostatnich latach pojawiły się doniesienia o dorosłych osobnikach w Niemczech, Czechach, Słowacji a nawet Szwecji. Historycznie przedstawiciele rodzaju Hyalomma byli znajdowani także w Polsce - literatura naukowa wymienia kilka obserwacji dorosłych osobników. Najwcześniejsze doniesienia pochodziły z roku 1935, ale były to jednostkowe przypadki powiązane z zawleczeniem przez inne gatunki.
Uniwersytet Warszawski i "Narodowe kleszczobranie"
Jak wyjaśnili badacze z Uniwersytetu Warszawskiego, występowanie Hyalomma w Polsce wciąż jest bardzo słabo poznane. Dlatego właśnie powstał program "narodowe kleszczobranie", w którym badacze proszą o przekazywanie informacji na temat występowania kleszczy oraz schwytanych osobników do badań. Na podstawie zgromadzonych danych ma powstać mapa Hyalomma w Polsce.
- Zaangażowanie społeczeństwa w program '"narodowe kleszczobranie" może przyczynić się do zebrania bezcennej wiedzy o nowych zagrożeniach ze strony kleszczy oraz do rozwoju nauki. Zebrana wiedza pozwoli na zapobieganie chorobom odkleszczowym i sporządzenie mapy zagrożeń - wyjaśnili badacze.
Zebranie informacji na temat Hyalomma jest ważne, ponieważ mogą one przenosić niebezpieczne bakterie i wirusy. Są znane przede wszystkim jako wektory wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej, choroby o wysokiej śmiertelności. Hyalomma przenoszą też inne patogeny - wirus Zachodniego Nilu, wirus wenezuelskiego zapalenia mózgu koni czy wirus afrykańskiego pomoru koni. Dodatkowo kleszcze te mogą również przenosić bakterie wywołujące riketsjozy.
W warunkach naturalnych w Polsce występuje aż 19 gatunków kleszczy. Coraz częściej możemy spotkać kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus), uznawanego za gatunek ciepłolubny. Najliczniejszą grupę stanowi jednak kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), który najczęściej atakuje ludzi. Może on przenosić boreliozę i wirusa kleszczowego zapalenia mózgu, jednak większość osobników nie jest nosicielami patogenów.
Źródło: PAP, Nowak-Chmura M. (2013), Cuber P. (2016)
Źródło zdjęcia głównego: Adobe Stock