Aktualizacja: 08.05.2024 19:34 Publikacja: 08.05.2024 16:46
Kawiarnia i księgarnia Czytelnika na warszawskim Mariensztacie – pocztówka z lat 50. XX w.
Foto: E. Falkowski / Materiały promocyjne
Z równą troską Czytelnik dbał o twórców kultury, jak i o pracowników. Borejsza starał się jak najsilniej związać zespół ze spółdzielnią. Czytelnik zapewniał wiele świadczeń socjalnych, takich jak stołówki, opieka zdrowotna, przedszkola dla młodszych dzieci, a dla starszych kolonie. W tragicznych powojennych warunkach lokalowych spółdzielnia pomagała swoim pracownikom znaleźć zakwaterowanie, wreszcie mogli oni spędzać urlopy w domach wypoczynkowych Czytelnika w Sopocie, Solcu i Wiśle.
„Pamiętam – opowiadała Irena Szymańska jego synowi – że na jakimś zebraniu tłumaczył nam: «Przede wszystkim ludzie mają nie być głodni, wobec tego zrobimy stołówkę i ta nasza ‘czytelnikowska’ stołówka będzie bardzo dobra». Ja po tym zebraniu wstąpiłam do partii, bo Jerzy tak przekonująco mówił, że to nie są tylko jego marzenia, ale że to są marzenia Polskiej Partii Robotniczej, żeby ludzie nie byli głodni, żeby można było zjeść”.
Władza ludowa miała trudności w sterowaniu środowiskami kulturalnymi tylko za pomocą zewnętrznych nacisków i zachęt, znacznie łatwiej było promować ludzi służących dobrowolnie systemowi oraz ich dzieła. Po raz pierwszy w historii nawet mierni pisarze mogli utrzymać się wyłącznie z pisania, a efekty ich twórczości docierały do wszystkich warstw społecznych. Pisarzy szczególnie hołubiono właśnie w Czytelniku, czego dowodzą zapiski Wacława Kubackiego:
„Pobory uniwersyteckie są małe. Eseje literackie przynoszą więcej niż wykłady i ćwiczenia seminaryjne. Za szkic o Marii Dąbrowskiej dostałem z «Odrodzenia» około 2800 zł. Prawie tyle wynosi moje trzymiesięczne uposażenie jako adiunkta habilitowanego. Wiersze notuje się jeszcze wyżej. «Kolczyki Izoldy» K. I. Gałczyńskiego Jerzy Borejsza ocenił, jak wspaniałomyślny jubiler, na 15 tysięcy złotych polskich!”.
Borejsza potrafił wokół Czytelnika zgromadzić ludzi zdolnych, nie zwracał specjalnej uwagi ani na rodowód polityczny, ani na legitymację partyjną, choć sam był na wskroś partyjnym komunistą. Odznaczał się chwalebną cechą tolerancji – tak niezbędną, gdy się ma ambicje pobudzania twórczego ruchu kulturalnego, gdy pragnie się stworzyć naprawdę wartościową sztukę.
„Tadeusz Breza opowiadał mi – zwierzał się Kazimierz Koźniewski – jak mu kiedyś Borejsza dobrotliwie tłumaczył, że tak jak komuniści jakoś żyli w Polsce kapitalistycznej, niektórzy nawet pracowali w instytucjach rządowych, tak samo i niekomuniści żyć będą w Polsce Ludowej i pięknie będą mogli, twórczo i zawodowo, nawet w rządowych biurach pracować. Borejsza wierzył, iż zaufanie okazane ludziom – a w każdym razie ludziom wybitnym i zdolnym – potrafi ich jednać dla rewolucyjnej, rolniczej władzy”.
Potwierdzał to Mirosław Żuławski, który wzmiankował, jak to zaczął „pracować w gazecie, która nazywała się «Rzeczpospolita», bo miała mieć charakter otwarty i ogólnonarodowy. Przyjmując mnie do redakcji, Jerzy Borejsza, wszechmocny wówczas niby sam Pan Bóg, powiedział: «Wiem, wiem… Sekretarz wojewody, AK, szef BIP-u… Chcieli was zamknąć, ale zaręczyłem głową…»”.
W opinii Wojciecha Żukrowskiego Borejsza – jak nikt – potrafił przyciągać i zjednywać twórców uznawanych wówczas za „niepewnych politycznie”, zachowujących ze swej strony daleko posuniętą rezerwę wobec nowej rzeczywistości, umiał ich „spożytkować od razu, jeszcze nastroszonych niechętnie i nieufnych obarczał odpowiedzialnymi zadaniami, obdarzał zaufaniem na wyrost. – «Później będziemy uzgadniać nasze stanowisko ideowe, na razie zróbcie to, co wam proponuję, tu macie auto, tu pieniądze, tu pełnomocnictwo, jak wrócicie, to pogadamy». Dobry psycholog wiedział, że działanie wciąga, że zmiany w postawach decydują się szybciej poprzez robotę niż przez dyskusje, budowanie wiązało ludzi, żal było odejść od tego, co rozwijało się tak pięknie, z pożytkiem dla całego narodu, dla kultury polskiej”.
Zdaniem Kazimierza Koźniewskiego Borejsza snobował się na demonstracyjną rubaszność. Ponoć raz pewien poeta, usłyszawszy od Borejszy propozycję zasiądnięcia na stolcu naczelnego redaktora tygodnika kulturalnego, wykręcał się, powołując się na swoją nieporadność. Na co ten zagrzmiał w swoim stylu z uroczą asertywnością: „Nie z takiego g… robiłem naczelnych i dobrze było”. Se non è vero, czyli jeśli nawet nie doszło do takiego zdarzenia, to anegdota ta celnie charakteryzuje potężnego w ciele, zawsze niedbale ubranego i zawsze sypiącego jak z rękawa ciekawymi i nierzadko pionierskimi koncepcjami Jerzego Borejszę.
Jego talent organizacyjny i charyzmatyczna osobowość pozwoliły skupić wokół nowego wydawnictwa masę kreatywnych osób, po latach wojennych czujących potrzebę twórczej samorealizacji. On im te możliwości stwarzał. „Więc tak – kusił na przykład Jana Brzechwę – będziecie radcą prawnym «Czytelnika»… Książki? Wszystkie wasze utwory wydamy… Macie rękopisy? Tym lepiej! Obejmujecie też kierownictwo działu literatury dziecięcej… Potrzebujecie pieniędzy? Zaraz każę wypłacić zaliczkę…”.
materiały prasowe
Fragment książki Jarosława Molendy „Przy stoliku w Czytelniku”, która 14 maja ukaże się nakładem wydawnictwa Prószyński Media. Lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Lato 1944 roku to jedna z cezur w dziejach Polski. Oznaczało przede wszystkim kres okupacji, ale także z jednej strony konieczność, a z drugiej możliwość odbudowy normalnego życia. Czasami była to odbudowa, a czasami budowa od podstaw nowych instytucji, bo przecież Manifest PKWN zmienił zasadniczo ustrój państwa. Choć w oficjalnych deklaracjach nowych władz sprawy kultury nie zajmowały wiele miejsca, w praktyce działo się bardzo dużo.
Ostatni Jagiellon wziął pierwsze imię po ojcu, drugie na cześć miesiąca, w którym przyszedł na świat. Ale jego matka traktowała je jako symbol i zapowiedź, że przyszłość i rządy syna potoczą się jak w przypadku Oktawiana Augusta – pierwszego cesarza Rzymu.
Choć może wydawać się to nieprawdopodobne, za pomysłem biało-czerwonej szachownicy lotniczej stoi jeden człowiek: pilot austro-węgierskich i polskich sił powietrznych, Stefan Stanisław Stec. Znak polskiego lotnictwa zawdzięczamy szczęśliwemu przypadkowi.
W swojej historii Polska miała kilka aktów prawnych, które można by nazwać ustawami zasadniczymi.
Za pomocą lasera oczyszczana jest elewacja wieży hejnałowej bazyliki Mariackiej w Krakowie. Prace konserwatorskie w kościele zakończą się w 2025 roku.
Ostatni Jagiellon wziął pierwsze imię po ojcu, drugie na cześć miesiąca, w którym przyszedł na świat. Ale jego matka traktowała je jako symbol i zapowiedź, że przyszłość i rządy syna potoczą się jak w przypadku Oktawiana Augusta – pierwszego cesarza Rzymu.
Ustawa z 2016 roku obniżyła wysokość emerytur i rent służbistów PRL do wysokości nie większej od średnich świadczeń wypłacanych przez ZUS. Aktualnie, w MSWiA trwają prace nad zmianami w ustawie i przywróceniem przynajmniej części świadczeń, przyznanych za służbę totalitarnemu państwu.
Trzeci raz w czasie wojny z Ukrainą Władimir Putin będzie odbierał wojskową paradę w centrum Moskwy. Tym razem będą mu towarzyszyli nie tylko najbliżsi sojusznicy.
Nie interesuje nas perspektywa ani Palestyny, ani Izraela. Zainteresowanie wojną w Ukrainie także zmalało. Dobra koniunktura geopolityczna, niechęć do ciężaru odpowiedzialności za losy świata pozwalają nam w polityce na luksus zajmowania się sobą.
Wszystkim, którzy twierdzą, że Donald Trump jest najbardziej nieprzewidywalnym politykiem amerykańskim, warto przypomnieć historię, która wydarzyła się 191 lat temu. Jej bohaterem był Andrew Jackson, najbardziej awanturniczy prezydent w historii USA.
Wystawiona w Teatrze Muzycznym w Poznaniu „Irena” z muzyką znakomitego jazzmana Włodka Pawlika i w reżyserii Amerykanina Briana Kite’a będzie miała premierę w berlińskim Admiralspalast.
Choć może wydawać się to nieprawdopodobne, za pomysłem biało-czerwonej szachownicy lotniczej stoi jeden człowiek: pilot austro-węgierskich i polskich sił powietrznych, Stefan Stanisław Stec. Znak polskiego lotnictwa zawdzięczamy szczęśliwemu przypadkowi.
W trakcie prac prowadzonych w willi Kossaków w Krakowie robotnicy znaleźli rękopisy, które najpewniej należały do młodej Magdaleny Samozwaniec.
Kwota za wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu z przyczyn leżących po stronie najemcy to dla wynajmującego przychód z innych źródeł. Nie ma więc do niego zastosowania 8,5 proc. ryczałt.
Szczególna forma ostatniej woli jest możliwa, gdy stan zdrowia spadkodawcy stopniowo pogarsza się w związku z ciężką chorobą, która prowadzi do nieodległej śmierci.
Znacząco przyspieszył ruch pojazdów na ulicach Katowic. To efekt Inteligentnego Systemu Transportowego (ITS), który ma usprawnić komunikację zarówno publiczną jak i prywatną w tym największym mieście regionu.
Austriacki Raiffeisen Bank International pod naciskiem Waszyngtonu zrezygnował z kupna za 1,5 mld euro udziałów w grupie budowlanej Strabag związanej z rosyjskim oligarchą objętym sankcjami. To kolejna porażka wizerunkowa banku uznanego przez Ukrainę za sponsora rosyjskiej wojny.
Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej w piśmie skierowanym do ministra sprawiedliwości domaga się zapewnienia dostępności lekarzy sądowych w każdym okręgu sądowym oraz zapewnienia odpowiedniej liczby tych lekarzy.
Zdrada w podlaskim sejmiku, podobnie jak zdrada sędziego Tomasza Szmydta, komplikuje sytuację partii Jarosława Kaczyńskiego. Zamiast przekuć wygraną w wyborach samorządowych na kapitał w kampanii do Parlamentu Europejskiego, PiS znalazł się w poważnych tarapatach.
Matura 2024 - dzień drugi. Dziś zmagania z arkuszami z matematyki na poziomie podstawowym. Publikujemy maturalne arkusze CKE z rozwiązanymi przez najlepszych ekspertów zadaniami.
Exposé ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego, okraszone pozornymi wezwaniami do współpracy, było jedną wielką manipulacją, której celem było pokazanie, że poza jedynie słusznym kursem Unii Europejskiej nie istnieje żaden inny – chyba że dyktowany z Kremla przez Władimira Putina.
Po ucieczce z Polski na Białoruś sędzia Tomasz Szmydt przyjmuje zaproszenia od białoruskich i rosyjskich propagandystów. W jednym z programów przyjął wstążkę św. Jerzego, symbol używany przez rosyjskie wojsko.
W turnieju w Rzymie pierwsze mecze rozegrały Magda Linette i Magdalena Fręch. Obie wygrały. Przeciwniczkę w drugiej rundzie poznała Iga Świątek. Na kort wyjdzie w czwartek. Podobnie jak Rafael Nadal, na którego wszyscy na Foro Italico czekają.
Po gigantycznym sukcesie ChatGPT, gdy miliony użytkowników przekonały się, że można zdobywać online informacje w nieco inny sposób, niż przyzwyczaił nas do tego choćby Google Search, twórcy rewolucyjnego narzędzia z firmy OpenAI robią kolejny krok.
Komisja Wenecka wydała „Pilną Wspólną Opinię Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa” - poinformowało w środę Ministerstwo Sprawiedliwości.
Uczniowie szkół średnich nie mają lekcji prawie przez cały maj. „Winne” temu są matury, które wyłączają ze zwykłej pracy zarówno szkoły, jak i nauczycieli.
Ostatni Jagiellon wziął pierwsze imię po ojcu, drugie na cześć miesiąca, w którym przyszedł na świat. Ale jego matka traktowała je jako symbol i zapowiedź, że przyszłość i rządy syna potoczą się jak w przypadku Oktawiana Augusta – pierwszego cesarza Rzymu.
Bilety lotnicze w sezonie letnim zdrożeją mniej od przewidywań — uważa szef Ryanaira, Michael O'Leary. Jego ocena wywołała spadek cen akcji linii lotniczych.
Węgry nie wezmą udziału w długoterminowym planie NATO dotyczącym pomocy Ukrainie - zapowiedział minister spraw zagranicznych Peter Szijjarto.
Agnieszka Sokołowska, o której do niedawna zapewne wielu Polaków nawet nie słyszało, właśnie zapisała się na kartach historii. Jest pierwszym obcokrajowcem, kobietą o nieislandzkim nazwisku, która zgłosiła chęć startu w wyborach na prezydenta Islandii.
Koncern najbogatszego Ukraińca, Rinata Achmetowa będzie handlował gazem skroplonym na rynku europejskim. Wykorzysta swoje największe na Starym Kontynencie podziemne magazyny gazu (PMG). Inwestuje też w kolejne elektrownie wiatrowe w Ukrainie.
Prokuratura przygotowuje wniosek o uchylenie immunitetu sędziemu Tomaszowi Szmydtowi - poinformował w środę minister sprawiedliwości Adam Bodnar.
Prezydent Chin Xi Jinping przebywa z oficjalną wizytą w Europie. W spotkaniach we Francji, Serbii i na Węgrzech towarzyszy mu małżonka, Peng Liyuan. Kobieta, którą Chińczycy znają nie tylko jako pierwszą damę, ale również gwiazdę muzyki ludowej.