Tyle kosztują nas klęski żywiołowe. Niebagatelna kwota
Zniszczone uprawy, zalane domy, uszkodzone samochody – Polskę coraz częściej dotykają klęski żywiołowe. Rocznie ponosimy ogromne koszty z tym związane. Według szacunków, w ciągu 40 lat straty poniesione w wyniku zmian klimatycznych oszacowano w naszym kraju na 70 mld zł.
- Średnia roczna temperatura powietrza w Polsce rośnie przeciętnie o 0,29 st. C na dekadę, co oznacza, że od połowy poprzedniego wieku wzrosła o 2 st. C
- Zwiększone występowanie pogodowych zjawisk ekstremalnych przekłada się na koszty ekonomiczne
- Z szacunków PIE dotyczących polskiej gospodarki wynika, że koszt wydłużonych okresów dla sektora rolniczego, wynosi średnio około 5 mld zł rocznie
- W najbardziej suchych latach, takich jak 2006 r., koszt ten może być około 2-krotnie wyższy
- Więcej informacji o biznesie znajdziesz na stronie Businessinsider.com.pl
Najpierw kilka dni niespotykanych w marcu wysokich temperatur, sięgających nawet powyżej 25 st. C, potem przymrozki, a w zasadzie siarczysty mróz, przekraczający -10 st. C, który doprowadził do zniszczenia pąków drzew i krzewów, a tym samym spowodował starty w przyszłych plonach: jabłek, gruszek, wiśni, czereśni, borówek, truskawek czy malin. Potem gradobicie, które dobiło to, co zostało. Rolnicy, szczególnie na Lubelszczyźnie, mówią, że mamy do czynienia z klęską żywiołową.
Anomalie pogodowe są najbardziej zgubne w skutkach właśnie dla rolników. Tylko w ubiegłym roku właściciele gospodarstw otrzymali 697 mln zł wsparcia od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wnioskowało o nie 133 tys. rolników. Wsparcie jest przyznawane gospodarstwom, w których w 2023 r. szkody zostały wyrządzone przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę.
Gigantyczne straty
Ale klęski żywiołowe to nie tylko straty dla rolnictwa. Uszkadzana jest infrastruktura drogowa, kolejowa, domy i samochody. Susze to rekordy w poborze mocy. Upałom towarzyszy niedobór opadów, co powoduje spadek poziomu rzek do krańcowo niskich wartości. Ze względu na brak wystarczającej ilości wody, występują znaczące ograniczenia w produkcji energii elektrycznej w elektrowniach wodnych i jądrowych. To z kolei przyczynia się do skokowego wzrostu cen na giełdach energii elektrycznej.
Z danych Polskiej Izby Ubezpieczeń wynika, że w ciągu ostatnich 40 lat straty poniesione w wyniku zmian klimatycznych oszacowano w naszym kraju na 70 mld zł. W skali świata, tylko w 2021 r. łączna wartość wypłaconych odszkodowań z tytułu katastrof naturalnych wyniosła 994 mln zł. Najwięcej szkód, jak podaje PIU, spowodowały deszcze nawalne, podtopienia, burze, grad i huragany. W latach 2019-2021 najwięcej strat przyniosły: huragan Ida w USA (65 mld dolarów) oraz powódź Bernd w Europie (54 mld zł).
2,4 razy częściej
Polska Izba Ubezpieczeń jest przekonana, że negatywne zjawiska pogodowe będą się nasilać. Najbardziej prawdopodobnym scenariuszem na najbliższe dekady jest wzrost globalnej temperatury o 2 st. C do 2050 r. Jeżeli ten scenariusz się zrealizuje, ekstremalne susze będą pojawiać się 2,4 razy częściej niż w okresie przed erą przemysłową.
– Średnia roczna temperatura powietrza w Polsce rośnie przeciętnie o 0,29 st. C na dekadę, co oznacza, że od połowy poprzedniego wieku wzrosła o 2 st. C. Wzrost średniej rocznej temperatury przekłada się na zwiększającą się częstość występowania zjawisk ekstremalnych. Zwiększa się liczba dni upalnych: w Polsce od połowy poprzedniego wieku wzrosła ona z kilku do przeciętnie kilkunastu w ciągu roku. W przypadku opadów suma roczna średnia suma nie zmienia się znacząco, ale zwiększają się zarówno okresy bez opadów, jak i przypadki opadów silnych – mówi Szymon Ogórek, starszy analityk w zespole zrównoważonego rozwoju Polskiego Instytutu Ekonomicznego.
Pierwsza z tych zmian, jak zauważa, prowadzi do zwiększającego ryzyka występowania suszy, drugie z kolei do ryzyka powodzi, w tym powodzi punktowych (tzw. błyskawicznych). – Zwiększone występowanie pogodowych zjawisk ekstremalnych przekłada się na koszty ekonomiczne. Choć szacowanie kosztów ekonomicznych jest skomplikowanym zadaniem, co wynika między innymi ze złożoności skutków oraz zmienności danych z roku na rok, to badania Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że straty ekonomiczne związane z ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi w UE systematycznie rosną – podkreśla Szymon Ogórek.
Zobacz także: 2023 był ekstremalny. Jak będzie w 2024?
W latach 1980-2022 straty te oszacowano na około 650 mld euro (ceny z 2022 r.). Najwięcej, bo prawie 43 proc., stanowią straty spowodowane zagrożeniami hydrologicznymi, takimi jak powodzie, a około 29 proc. przypada na zagrożenia meteorologiczne, w tym silne burze. – Fale upałów odpowiadają za około 20 proc. łącznych strat, podczas gdy pozostałe około 8 proc. to straty spowodowane suszami, pożarami lasów i okresami ekstremalnie chłodnymi. Roczne straty ekonomiczne w cenach stałych z 2022 r. wzrosły z około 10,5 mld euro w latach 1981-1990 do 16,0 mld w latach 2011-2020, przy czym lata 2021 i 2022 miały najwyższe roczne wartości w całej serii danych, odpowiednio 59,4 mld euro i 52,3 mld euro. W przypadku Polski koszty na osobę są poniżej średniej dla UE, ale należy tutaj wspomnieć o różnych standardach raportowania tych kosztów – mówi Szymon Ogórek z PIE.
Z szacunków PIE dotyczących polskiej gospodarki wynika, że koszt wydłużonych okresów dla sektora rolniczego, wynosi średnio około 5 mld zł rocznie. W najbardziej suchych latach, takich jak 2006 rok, koszt ten może być około 2-krotnie wyższy. – W przypadku upałów obserwujemy znaczące skutki społeczno-ekonomiczne, które zwiększają się wraz z długością trwania fal upału. Skutki te są wyraźnie odczuwalne w pięciu głównych obszarach: zdrowiu, sektorze energetycznym, rolnictwie, transporcie oraz produktywności pracy. Fale upałów znacząco obniżają wydajność zarówno w pracach fizycznych, jak i umysłowych. Ilustracją tego jest fala upałów z sierpnia 2015 roku, której koszty dla polskiej gospodarki, ograniczając się tylko do regionu warszawskiego, oszacowaliśmy na około 1 mld zł – mówi Szymon Ogórek.
Najważniejsza prewencja
Kluczem do ograniczenia skutków katastrof naturalnych jest prewencja. Działania, takie jak planowanie przestrzenne, wprowadzenie zaktualizowanych norm budowlanych i ogólnych regulacji, zadbanie o odpowiedni stan techniczny budynków, ale też dążenie do ograniczenia wysp ciepła w miastach i retencja to plan na dziś. Rosnącą rolę będą odgrywać ubezpieczenia.
– Ubezpieczenia mają kluczowe znaczenie dla odporności społecznej i gospodarczej na skutki występowania katastrof naturalnych. W państwach, w których ubezpieczenia są powszechne, możliwa jest szybka odbudowa mienia osób prywatnych, przedsiębiorstw oraz infrastruktury publicznej. Życie wraca do normy po kilku, kilkunastu miesiącach. W miejscach, gdzie ubezpieczenia nie funkcjonują, skutki katastrof naturalnych oddziałują latami, powodując degradację gospodarczą dotkniętych nimi rejonów oraz masowe migracje – zauważa prezes PIU.
W Polsce ubezpieczenia osób fizycznych od ryzyk katastrof naturalnych są stosunkowo powszechne. 71 proc. budynków jednorodzinnych ubezpieczonych jest od huraganu, a 63 proc. od ryzyka powodzi.
Spadek PKB
Zmiana klimatu wpłynie negatywnie na gospodarkę Polski. Scenariusz pozytywny zakłada, iż relatywny spadek PKB wyniesie 3 proc., o ile zostaną zrealizowane cele określone w porozumieniu paryskim. Ale w przypadku pesymistycznych prognoz PKB spadnie aż o 10 proc.
Przed wielkim wyzwaniem stoi biznes. – Jak wynika z ostatniego raportu Global Risks Report 2024 przygotowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne, we współpracy z Marsh McLennan, ryzyko ekstremalnych zjawisk pogodowych, w połączeniu z utratą bioróżnorodności, ograniczeniem w dostępie do zasobów naturalnych i krytycznymi zmianami w ekosystemach stanowić będą główne wyzwania, przed którymi świat stanie w najbliższej dekadzie. Rosnąca liczba klęsk żywiołowych zdaje się korelować z obserwacjami w raporcie – podkreśla Marcin Zimowski, dyrektor w Pionie Klientów Strategicznych w Marsh Polska.
Dodaje, że z punktu widzenia rynku ubezpieczeniowego pokazuje jak rosnące prawdopodobieństwo i potencjalna dotkliwość strat może w dłuższej perspektywie powodować wzrost kosztów polis i ograniczenie pojemności, czyli apetytu na ryzyko po stronie ubezpieczycieli. – Prowadzi to dalej do wniosku, że nie można budować strategii zarządzania ryzykiem wyłącznie w oparciu o instrumenty rynku ubezpieczeniowego – mówi Marcin Zimowski.
Jak dodaje, niezbędne są znacznie szersze działania w obszarze ESG. – Przede wszystkim identyfikacja ryzyka w tym obszarze, jego kwantyfikacja, a przede wszystkim budowa strategii zarządzania takim ryzykiem ze znacznie szerszej perspektywy niż tylko odwoływanie się do ubezpieczeń. Zanim podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje o ubezpieczeniu czy innej formie transferu ryzyka nieprzewidzianych zdarzeń pogodowych, warto podkreślić, że istotne jest podnoszenie wiedzy na temat tego, jakie aktywa i w jakim stopniu narażone są ryzyko w obszarze ESG, jak zmieniać się będzie profil ryzyka przedsiębiorstwa wraz ze zmianami klimatu i jakie będzie miało to konsekwencje dla prowadzonej przez firmę działalności. Takie analizy nie są łatwe, dlatego coraz częściej firmy skupiają się na tworzeniu modeli zmian klimatu w różnych perspektywach czasowych oraz badaniu ich konsekwencji dla biznesu i sektora ich działalności – mówi Marcin Zimowski.