Według Jarosława Kaczyńskiego już w 2018 roku Mateusz Morawiecki odniósł "pełne zwycięstwo" w sprawie paktu migracyjnego na jednym z unijnych szczytów. Teraz zaś "to zostało odrzucone", a obecny sprzeciw Polski i Donalda Tuska nic nie znaczy. Wyjaśniamy, co ustalono przed sześcioma lat i jaka była ranga tych ustaleń.
Jarosław Kaczyński podczas konwencji w Tomaszowie Mazowieckim 19 maja mówił między innymi o pakcie migracyjnym. Przypomnijmy, że 14 maja 2024 roku został ostatecznie przyjęty przed Radę Unii Europejskiej przy sprzeciwie Polski i Węgier wobec wszystkich dziesięciu regulacji, które go tworzą. Pakt wejdzie w życie w 2026 roku i ma kompleksowo regulować sprawy migracji w Unii Europejskiej, w tym kwestie związane z pomocą udzielaną krajom znajdującym się pod presją migracyjną.
Prezes PiS mówił zebranym, że Donald Tusk mógł zawczasu ten pakt zatrzymać, a teraz jego sprzeciw jest "nic nieznaczący". "Bo ta sprawa toczy się od 2014 roku. I myśmy w tej sprawie odnosili sukcesy. W 2018 roku premier Morawiecki tutaj obecny uzyskał pełne zwycięstwo. To zostało odrzucone" - stwierdził Kaczyński. Nie sprecyzował, o co dokładnie mu chodziło. Jednak po sprawdzeniu przebiegu Rad Europejskich, publicznych wypowiedzi ówczesnego premiera po tych spotkaniach, a także ostatnich wypowiedziach polityków obozu Zjednoczonej Prawicy możemy przyjąć, że Kaczyńskiemu chodziło o posiedzenie Rady Europejskiej, które odbyło się pod koniec czerwca 2018 roku. Omawiano na nim także kwestie migracyjne. Co wówczas ustalono?
Kluczowy dla PiS szczyt z 2018 roku. "Obowiązujący kanon decyzji politycznych"
Rezultat tego szczytu Morawiecki i obóz Zjednoczonej Prawicy przedstawiał i przedstawia jako ogromny sukces. Po jego zakończeniu ówczesny premier mówił dziennikarzom: "Wzmocniliśmy naszą pozycję w procesie negocjacyjnym ewentualnie w przyszłości i to jest bardzo ważne. Ale najważniejsza rzecz jest taka, że nie ma przymusowych relokacji uchodźców, że uzgodniliśmy to po tym bardzo długim czasie kilku miesięcy żmudnych negocjacji, doprowadzających nas do tego momentu oraz po tej nocy negocjacyjnej, że relokacje mogą odbywać się tylko na zasadzie dobrowolności. Czyli właściwie nasze racje zostały tutaj w pełni uznane". Dodał jeszcze, że od teraz stanowisko Polski jest teraz stanowiskiem unijnym, a coraz większa liczba państw przekonuje się, że relokacja nie jest najlepszym rozwiązaniem.
Potem przy okazji kolejnych posiedzeń Rady Europejskiej wielokrotnie on i inni politycy obozu Zjednoczonej Prawicy odnosili się do ustaleń z tego szczytu, sprzeciwiając się wprowadzanie obowiązkowej relokacji uchodźców. Informowali, że w sprawie migracji unijni przywódcy mają takie samo zdanie, jak polski rząd. Przykładowo: po nieformalnym szczycie Rady Europejskiej we wrześniu 2018 roku Morawiecki przekazywał, że potwierdzone zostało stanowisko z czerwcowego szczytu Rady Europejskiej. "Decyzje są bardzo dobre dla Polski. Będą one polegały na tym, że przyjmowanie jakichkolwiek uchodźców jest na zasadzie dobrowolności. Nie będzie można narzucić Polsce jakiegokolwiek schematu dotyczącego przyjmowania uchodźców" - mówił premier. Mówił także: "To jest twarde stanowisko Polski, które podtrzymaliśmy, łącznie z innymi państwami Grupy Wyszehradzkiej, z Republiką Czeską, ze Słowacją i z Węgrami". "To warto podkreślić, ponieważ być może wkrótce się okaże, że sukces ma wielu ojców i inni będą próbowali się ogrzać przy tych decyzjach" - mówił. Z kolei w czerwcu 2023 roku przekonywał po posiedzeniu Rady Europejskiej, że "otwieranie granic, skuteczna ochrona tych granic musi się odbywać po uwzględnieniu naszych podstawowych potrzeb związanych z bezpieczeństwem". "Dlatego Polska pozostała przy naszym stanowisku, stanowisku, które zostało określone jako konsensus Rady Europejskiej w 2018 roku, potwierdzone w 2019 roku i do dzisiaj stanowi obowiązujący kanon decyzji politycznych, którym inne instytucje powinny się kierować" - przekazał.
Teraz, po ostatecznym przyjęciu paktu migracyjnego, do ustaleń tego szczytu wrócił m.in. poseł PiS Paweł Jabłoński, były wiceminister spraw zagranicznych. "Pakt migracyjny jest bardzo złym rozwiązaniem, jest rozwiązaniem niebezpiecznym, ale jest też rozwiązaniem niezgodnym z prawem unijnym. Niezgodnym z konkretnymi decyzjami podjętymi przez Radę Europejską w czerwcu 2018 roku. To był szczyt w Brukseli, na którym premier Mateusz Morawiecki wynegocjował niezwykle ważną zasadę - zasadę dobrowolności. W punkcie szóstym konkluzji jest wyraźny zapis, że wszelkie decyzje dotyczące relokacji, przesiedleń nielegalnych migrantów, centrów kontroli, że to wszystko ma się odbywać na zasadzie dobrowolności. Te rozwiązania przyjęte dzisiaj przez Radę Unii Europejskiej są z tymi zasadami, z tą zasadą dobrowolności niezgodne, a to oznacza, że doszło do naruszenia prawa unijnego" - mówił dziennikarzom.
Co zatem ustalono podczas szczytu Rady Europejskiej w 2018 roku w sprawie paktu migracyjnego, co jest tak kluczowe dla obozu Zjednoczonej Prawicy? I jak to się ma do przyjętych teraz rozwiązań?
Co mówią konkluzje szczytu z czerwca 2018 roku?
Zaznaczmy na początku, że posiedzenie Rady Europejskiej z czerwca 2018 roku odbyło się przed przedstawieniem przez Komisję Europejską propozycji nowego paktu o migracji i azylu oraz pięciu nowych wniosków ustawodawczych, by zreformować unijne przepisy azylowe, co stało się w grudniu 2020 roku.
Wówczas dopiero, w odpowiedzi na kryzys migracyjny, jaki nastąpił w Europie w 2015 roku, rozpoczynały się prace i rozmowy nad nowymi rozwiązaniami prawnymi, by zapewnić legalne i bezpieczne drogi do UE; określić wspólne zasady przesiedlania i humanitarnego przyjmowania uchodźców; pomóc zmniejszyć presję na państwa trzecie, do których trafiło wiele osób szukających azylu. W czasie posiedzenia Rady Europejskiej w czerwcu 2018 roku przyjęto konkluzje, z czego ich 12 punktów odnosi się do migracji. Punkt szósty (o którym wspominał Paweł Jabłoński) brzmi tak:
Na terytorium UE osoby ocalone powinny, zgodnie z prawem międzynarodowym, zostać przejęte pod opiekę, na zasadzie wspólnego wysiłku, w drodze przekazania do kontrolowanych ośrodków utworzonych w państwach członkowskich, jedynie na zasadzie dobrowolności, w przypadku gdy i bezpieczne przetwarzanie umożliwiłoby, przy pełnym wsparciu UE, rozróżnienie między nielegalnymi migrantami, którzy zostaną zawróceni, a osobami potrzebującymi ochrony międzynarodowej, w stosunku do których miałaby zastosowanie zasada solidarności. Wszystkie środki w kontekście tych kontrolowanych ośrodków, w tym relokacja i przesiedlenie, będą miały charakter dobrowolny, bez uszczerbku dla reformy dublińskiej.
Dwukrotnie wspomina się więc o zasadzie dobrowolności. Z kolei 12. punkt mówi o tym, że należy osiągnąć konsensus w sprawie rozporządzenia dublińskiego, aby je zreformować w oparciu o równowagę odpowiedzialności i solidarności, biorąc pod uwagę osoby sprowadzone na ląd w wyniku działań poszukiwawczo-ratowniczych. Rozporządzenie dublińskie przewiduje, że odpowiedzialność za rozpatrywanie wniosków o azyl spoczywa na państwie, w którym uchodźca przekroczył granicę UE. W konsekwencji największy ciężar w sytuacji fali migracyjnej ponoszą kraje położone przy zewnętrznych granicach UE. W ostatnich latach są to przede wszystkim Włochy i Grecja, przyjmujące migrantów przeprawiających się do Europy przez morze.
Nie ma przymusu, konkluzje prawnie niewiążące
Nowe przepisy mają też rozłożyć odpowiedzialność za zarządzanie migracją w Unii pomiędzy wszystkie kraje członkowskie. Nie tam jednak przymusu przyjmowania uchodźców. Jest wprawdzie mechanizm obowiązkowej solidarności, który zakłada rozlokowanie w państwach członkowskich co roku co najmniej 30 tysięcy osób. Jednak alternatywnie państwa unijne będą mogły zapłacić 20 tys. euro za każdą nieprzyjętą osobę lub wziąć udział w operacjach na granicach zewnętrznych UE. O stopniu zaangażowania państw w mechanizm solidarności będzie decydowała Komisja Europejska, biorąc pod uwagę między innymi liczbę mieszkańców i PKB krajów członkowskich. Państwa będą mogły również wnioskować do KE o zwolnienie z udziału w mechanizmie, jako przesłankę wskazując presję migracyjną u siebie. Komisarz do spraw wewnętrznych Ylva Johansson we wcześniejszych wypowiedziach podkreślała, że biorąc pod uwagę, iż Polska przyjęła Ukraińców, zostałaby częściowo lub całkowicie zwolniona z udziału.
O znaczenie konkluzji po unijnych szczytach pytamy prof. Roberta Grzeszczaka, szefa Centrum Badań Ustroju Unii Europejskiej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, eksperta Team Europe Direct. - Konkluzje Rady Europejskiej są z natury swojej dokumentem politycznym i wyrażają zobowiązania polityczne podejmowane na najwyższym szczeblu – przez głowy państw lub szefów rządów państw członkowskich UE. W efekcie działają jak polecenie szefów wydane podwładnym, w tym wypadku premiera (prezydenta) dla członków rządów (ministrów), którzy przekuwają te uzgodnienia w prawo, jako Rada Unii Europejskiej. W efekcie to też decyzja polityczna, czy będziemy się trzymać tego, co zostało wcześniej w ten sposób ustalone - mówi w rozmowie z Konkret24. Wyjaśnia, że konkluzje to porozumienie polityczne co do tego, jak w danej sprawie należy dalej działać. Odejście od konkluzji nie spowoduje bezpośrednich konsekwencji prawnych, niemniej jest to ryzykowne, a państwo, które się wyłamuje tarci wiarygodność w sprawie - wyjaśnia Grzeszczak.
Źródło: Konkret24
Źródło zdjęcia głównego: Marian Zubrzycki/PAP