Zapomniana wieś, która była miastem
Chełmsko Śląskie to wieś na Dolnym Śląsku położona na wysokości 500-550 m n.p.m. Znajduje się na terenie powiatu kamiennogórskiego w gminie Lubawka. Po czasach, gdy była miastem, został jej herb i budynek dawnego ratusza. Herb niezwykły, nadany Chełmsku w 1580 roku przez cesarza Rudolfa II przedstawia zwierzę, które przypomina skrzyżowanie lisa z wiewiórką z łapami lwa.
Spacer po Rynku jak podróż w czasie
Centrum Chełmska Śląskiego to niewielki Rynek na planie trapezu otoczony przepięknymi kamieniczkami. Pięć z nich to domy podcieniowe z XVIII-XIX w., pozostałe kamieniczki pochodzą z XVI, XVI i XVII wieku. Jest też ruina domu z XVII wieku pod adresem Rynek 27-28.
Nad Rynkiem góruje kościół pw. Świętej Rodziny, wybudowany w latach 1727–1728, który otaczają niezwykłe figury nagrobne. Obok stoi budynek dawnej szkoła parafialnej z 1575 r., przebudowany w XVII w.
Chełmsko Śląskie znane nawet w Ameryce!
Z przewodnika dowiadujemy się, jak prężnie działającym miastem było Chełmsko w XVIII wieku. W 1787 roku pełne ręce roboty mieli tu piekarze, cukiernicy, ślusarze, garbarze, gorzelnicy, łaziebnicy, rękawicznicy czy pończosznicy. Był też kat i komornicy. Ale najwięcej mieszkało tu i pracowało tkaczy. I właśnie z tkactwa przez wieki miasto to słynęło w całej Polsce, Europie i na świecie!
Tradycje tkactwa, sukiennictwa i płóciennictwa sięgają tu XVI w. Mimo zmian właścicieli (od 1298 r. miasto należało do Jeriko de Ysinburga i jego siostrzeńca Presecha de Gutinsteyna, w 1343 r. sprzedał je opatowi cystersów Mikołajowi II z pobliskiego Krzeszowa - było własnością klasztoru aż do kasaty zakonu w 1810 r.), burzliwej historii (wojen husyckich, starć na tle religijnymi między protestantami a katolikami), tragicznych pożarów (m.in. w 1567 i 1629 r.), Chełmsko Śląskie żyło i słynęło z uprawianego tam lnu oraz tkactwa i handlu wyrobami sukienniczymi. Można to poczuć, skręcając w ulicę, przy której stoi rząd historycznych drewnianych budynków - domów tkaczy.
Tradycyjne domy tkackie: "Dwunastu Apostołów" i "Siedmiu Braci"
W drugiej połowie XVII w., tkaniny z Chełmska Śląskiego były już znane i sprzedawane w całej Europie, a nawet w Ameryce! W tym czasie powstały zespoły drewnianych domów: "Dwunastu Apostołów" i "Siedmiu Braci".
Domy tkaczy "12 Apostołów" zbudowano w 1707 r. przy dzisiejszej ul. Sądeckiej. Produkowane przez nich płótna słynęły z jakości i wytrzymałości. W szczytowym momencie rozkwitu miasta, w użyciu było prawie 350 maszyn tkackich, na których pracowało 193 rzemieślników i 26 czeladników. Domy stoją w szeregu. Są to parterowe, podcieniowe budynki pokryte gontem. Wewnątrz każdego domu była część mieszkalna i warsztat. Jak wyglądały, można się przekonać, wchodząc do jednego z nich, w którym mieści się Izba Tkacka.
Turyści, gospody, hotele. Teraz nie ma po nich śladu
Wyroby tkaczy przynosiły spory dochód, miasto było sławne, a mieszkańcy nie mogli narzekać na brak pracy i biedę. Do czasu pojawienia się pierwszych tkalni mechanicznych pod koniec XIX w., które zaczęły powoli wypierać tradycyjne rzemiosło. Świetnie rozwijał się za to przemysł i turystyka, a pomogła w tym linia kolejowa doprowadzona z Kamiennej Góry. Przepięknie położone miasteczko licznie odwiedzali turyści. Działało kilka gospód i hoteli. Blisko było do Krzeszowa czy czeskiego Adršpachu.
Podczas II wojny światowej istniał tu obóz pracy, filia obozu Gross-Rosen. Na cmentarzu znajduje się zbiorowa mogiła 77 więźniów. Po wojnie miasto znalazło się w Polsce, a jego niemieccy mieszkańcy zostali zmuszeni do wyjazdu. W 1947 r. przyjęło nazwę Chełmsko Śląskie (wcześniej Szymrych).
Dziś Chełmsko sprawia wrażenie opustoszałego. W Rynku działa sklepik spożywczy, monopolowy i kwiaciarnia. Na ławkach przesiadują starsi mieszkańcy i młodzież. Jest cicho, sennie, trochę smutno. Zabytkowe kamieniczki wręcz błagają o remont, a nam żal patrzeć jak jest i myśleć, jak powinno być.
Zabytek na każdym kroku
Chełmsko Śląskie zachowało swój pierwotny układ z Rynkiem i dominującym nad miastem kościołem. W Rynku i okolicy każdy dom ma przynajmniej kilkaset lat!
Zabytkowe budowle, które trzeba zobaczyć w Chełmsku Śląskim:
- kościół parafialny pw. Świętej Rodziny, barokowy, z lat 1670–1691
- plebania kościoła pw. Świętej Rodziny, ul. Powstańców Śląskich 2, z lat 1727–1728
- cmentarz rzymskokatolicki parafialny, z połowy XIX w.
- dom z XVII w., ul. Kamiennogórska 1
- dom, ul. Kamiennogórska 7, z XVIII, przebudowany w XIX w. W oficynie oryginalne barokowe drzwi z 1 poł. XVIII wieku.
- dom z połowy XVIII w., ul. Kamiennogórska 11
- dom, z XVIII w.; z zespołu drewnianych domów tkaczy „Siedmiu Braci”, wybudowanych dla bawarskich tkaczy drogiego adamaszku pozostał tylko jeden, można go oglądać przy ul. Kamiennogórskiej 21
- dawna szkoła parafialna z 1575 r. (dawna plebania), ul. Kościelna 5, przebudowana w XVII w.
- barokowe i klasycystyczne kamienice północnej i zachodniej pierzei rynku:
- pięć domów podcieniowych, Rynek 5, 6, 7, 8, 9, z XVIII-XIX w.
- dziewięć domów, Rynek 10, 11, 12, 13, 14, 21, 22, 29, 30, z XVI w.
- dom, Rynek 15, z XVIII w., przebudowany w XIX w.
- dom, Rynek 20, z XVII w., przebudowany w XX w.
- ruina domu z XVII wieku, Rynek 27-28
- zespół drewnianych domów tkaczy, tzw. „12 Apostołów” z 1707 r., ul. Sądecka 13-23
- rzeźba gotycka z około 1500 roku w narożniku kamienicy Rynek 4
- budynek ratusza
- kościół poewangelicki
- kaplica św. Anny na Rogu
Zobaczcie, jak dziś wygląd Chełmsko Śląskie:
Tu leży Chełmsko Śląskie:
Archeologiczna Wiosna Biskupin (Żnin)
Dołącz do nas na Facebooku!
Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!
Kontakt z redakcją
Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?