Susza wiosną to klęska dla użytkownika plantacji, chyba że włączy deszczownię. Największą popularnością aktualnie cieszą się deszczownie szpulowe zwane pasowymi. Deszczownie te wyróżniają się najmniejszymi nakładami robocizny na wykonanie zabiegu deszczowania.
O wyborze konkretnej wersji deszczowni szpulowej decyduje długość pól przewidzianych do nawadniania i ich powierzchni. Odpowiadają im dwa podstawowe parametry sprzętu, czyli długość i średnica węży nawijanego na szpulę.
Jeśli do nawodnienia jest plantacja o długości 800 m, można to wykonać na dwa sposoby. W pierwszym przypadku wykorzystuje się wąż o długości 800 m, będący w wyposażeniu maszyny, ustawiając ją na brzegu pola. W drugim przypadku wystarczy deszczownia z wężem o długości 400 m, ale musi posiadać obrotnicę. Maszynę w takiej wersji ustawia się w połowie długości pola, a po zakończeniu cyklu pracy obraca się o 180 stopni. Następnie rozciąga się wąż na drugą połowę pola plantacji i kontynuuje się nawadnianie.
Drugim parametrem jest średnica węża. Jeśli do podlania jest pole o powierzchni około 10 ha, wystarczy wąż o średnicy 70 lub 75 mm. Chodzi o uzyskanie takiej wydajności deszczowania, która pozwoli zaspokoić potrzeby wodne roślin.
Deszczownia szpulowa bębnowa
Najczęściej spotykamy deszczownie szpulowe bębnowe z jednym zraszaczem lub belką deszczującą. Zasadniczymi elementami wchodzącymi w skład deszczowni są zraszacze, które rozprowadzają wodę po powierzchni pola poprzez rozpylanie wody w postaci małych kropelek jak najbardziej podobnych do naturalnego deszczu. Dzięki takiemu rozpyleniu woda chłonie duże ilości tlenu z powietrza i ogrzewa się nawet do temperatury bliskiej temperaturze powietrza. Najczęściej stosowanymi w produkcji roślinnej zraszaczami są urządzenia obrotowe, wykonujące pełny obrót dookoła własnej osi. Czas trwania obrotu zraszacza może być dostosowany do wymagań panujących na danym polu, i może trwać od 1 do 20 minut. Poprzez wymienne dysze, w które wyposażone są zraszacze, dostosować można również wymaganą intensywność opadu. Średnica dysz waha się między 2 -20 mm i powinna być dobrana do rodzaju gleby i gatunku uprawianych roślin. Stosowanie dyszy o dużych średnicach daje grubokroplisty opad, co wpływa niekorzystnie na strukturę gleby oraz na bardzo wrażliwe rośliny, jak np. kapusta pekińska czy sałata. Na wielkość deszczowanych kropel wody wpływa ciśnienie. Zraszanie upraw następuje za pomocą pojedynczego zraszacza z wymiennymi dyszami osadzonego na wózku lub na płozach, przyłączonego do węża PE o długości do 800m i średnicy do 20 mm, rozwiniętego ciągnikiem z bębna na zraszanym polu. Woda doprowadzona pod ciśnieniem wprawia w ruch wirnik turbiny wodnej, która poprzez przekładnię redukcyjną powoduje obrót bębna. Nawijany hydraulicznie na bęben przewód przesuwa wózek ze zraszaczem, co powoduje równomierne nawodnienie pasa pola znajdującego się w zasięgu działania zraszacza. W ten sposób pracująca deszczownia może nawadniać pas pola o szerokości od 50 do 120 m. Cykl podlewania trwa od kilku do kilkunastu godzin, w zależności od uzyskania odpowiedniej dawki polewowej.
Po nawinięciu przewodu na bęben urządzenie przestawia się na sąsiedni pas. Aby działający system funkcjonował właściwie, należy zapewnić ciśnienie robocze – od 4 do 10 barów. Jednostkowe zapotrzebowanie na wodę waha się od 10 do 120 m3/h, w zależności od wielkości deszczowni, typu zraszacza, wielkości zainstalowanej dyszy. Wydajność typowej deszczowni szpulowej wynosi od 3 do 6 ha/dzień.
Deszczownia szpulowa z belką deszczującą
Deszczownia szpulowa z belką deszczującą różni się od poprzedniej tylko budową zraszacza, który zastąpiono belką z dyszami o średnicy 3-7 mm, rozmieszczonymi co 0,5-1,0 m. Szerokość może dochodzić do 50-60 m. Do zalet tego typu deszczowni można zaliczyć, m.in.: obniżenie ciśnienia roboczego na zraszaczach do 0,08–0,15 bara, co pozwala zaoszczędzić energię oraz zużycie wody, równy rozkład rozdeszczowywanej wody na powierzchni pola, niską wrażliwość na wpływ wiatru oraz małą intensywność opadu. Wydajność tej deszczowni, w zależności od wielkości i typu, może dochodzić do 5- 7 ha na dobę.
Zalety i wady deszczowania
Zaletą deszczowania jest to, że duży procent wody (90 -100%) jest wykorzystywany przez rośliny. Bardzo istotna jest pora deszczowania w ciągu doby. Najbardziej odpowiednią porą na deszczowanie są godziny wieczorne, nocne lub poranne. Wówczas to występują najmniejsze straty związane z parowaniem, z uwagi na najwyższą wilgotność powietrza. O tej porze występują najczęściej najsłabsze wiatry, co umożliwia równomierne rozprowadzenie kropelek wody na powierzchni uprawianej plantacji. Ponadto, temperatury powietrza są wtedy najbardziej zbliżone do temperatury rozdeszczowywanej wody.
Systemy deszczowniane mimo niewątpliwych zalet mają również i wady. Do nich można zaliczyć, jak: rozmycie struktury gleby, zaskorupianie gleby, wysokie zużycie wody.
Decydując się na nabycie deszczowni należy pod uwagę wziąć m.in.:
– wymagania wodne i wrażliwość na suszę uprawianych roślin,
– wielkość nawadnianej powierzchni,
– zwyżkę plonów uzyskaną po zastosowaniu nawodnienia,
– dostęp do źródła wody.
Nie przeprowadzenie nawodnienia rośliny uprawnej, np. w okresie długotrwałej suszy, może spowodować nieodwracalne zmiany w rozwoju roślin, a co za tym duży spadek plonów.
Producenci deszczowni
Głównymi producentami deszczowni szpulowych w kraju są: Łukomet Całowanie i PPHU “Klaudia” w Ustroniu.
Wśród importowanych deszczowni należy wymienić deszczownie szpulowe produkcji firmy Giunti Tornado,Ocmis,Bauer. Deszczownie mogą być wyposażone w komputery, aby zapewnić utrzymanie precyzyjnej dawki polewowej.