Aktualizacja: 24.05.2024 23:54 Publikacja: 24.05.2024 14:40
Uniwersał Połaniecki Tadeusza Kościuszki, Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej, ogłoszony 7 V 1794 r. w obozie pod Połańcem. Druk pochodzi z 30 maja 1794 r.
Foto: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AGAD_Uniwersa%C5%82_po%C5%82aniecki_-_druk.jpg
Świadomość dysproporcji sił między wojskami powstańczymi a armiami państw zaborczych spowodowała, że w swoim obozie nieopodal miasta Połaniec Kościuszko wydał akt prawny zmieniający sytuację chłopów. 7 maja 1794 r. podpisał dokument przyznający wolność osobistą chłopom pańszczyźnianym, który historii jest znany jako uniwersał połaniecki. W redagowaniu uniwersału połanieckiego brali udział współtwórcy Konstytucji 3 maja: Hugo Kołłątaj i Ignacy Potocki. Kompromisowy charakter uniwersału swoje źródło czerpał z tego, że Kościuszko spotkał się w Ameryce z wolnym społeczeństwem, ale chcąc porwać do wojny cały naród, musiał się liczyć z realiami szlacheckiego społeczeństwa. Kompromisowy charakter uniwersału Kościuszko musiał zachęcić chłopów, a jednocześnie nie zrazić szlachty zbyt głębokim radykalizmem. Obiecano chłopom wolność osobistą i pozwolono chłopom na przenoszenie się z rodziną w inne miejsce. Zakazano też rugowania chłopów z ziemi, jeśli wypełniali zobowiązania. Pańszczyzna została ograniczona od 20 do 50 proc. Chłop, który walczył w powstańczej armii, miał być zwolniony na czas służby ze świadczeń na rzecz pana, a szlachcic miał za zadanie opiekę nad rodziną włościanina. Uniwersał powoływał dozorców, którzy mieli pilnować wykonania postanowień dokumentu.
Akt ten niewiele zdążył zmienić w bieżącej sytuacji militarnej – powstanie upadło pod naporem przeważających sił wroga 16 listopada 1794 r.
II połowa XVIII w. to okres kształtowania się wizji państw i narodów niepodległych za sprawą rozwiniętego systemu praw obywatelskich zainicjonowanych pod wpływem ówczesnych nurtów filozoficznych. W walce Francuzów i Amerykanów o te ideały brali udział Polacy – zgodnie z rodząca się wtedy zasadą „za naszą i waszą wolność”. Wnioski płynące z tej walki wykazały, że jedynie silne państwo obywatelskie jest w stanie zapewnić niepodległość. Doświadczenia „amerykańskie” Tadeusza Kościuszki w dużej mierze „zogniskowały” się w Uniwersale połanieckim. Podkreślić należy, że pomimo porażki insurekcji, która w konsekwencji spowodowała III rozbiór Polski, idea walki o niepodległość Polski powiązana została z walką o prawa i wolności osobiste obywateli. Ten zapoczątkowany w Uniwersale połanieckim swoisty synergizm stał się modus vivendi polskich dążeń niepodległościowych w XIX w. – wraz z pamięcią o Tadeuszu Kościuszce i jego „amerykańskich” inspiracjach do walki.
Zgaszony bagnetami rosyjsko-pruskimi ogień wolności był nie tylko przykładem ogromnego wysiłku militarnego, który – niestety, pomimo początkowych sukcesów i dużego poparcia społecznego zwłaszcza chłopów i mieszczan – nie doprowadził do obrony niepodległości. Stanowił także wskazówkę, że odzyskanie niepodległości może być zrealizowane jednocześnie z reformami zapewniającymi odpowiednie prawa dla jej obywateli.
Polskie elity końca XVIII w. na przywódcę powstania desygnowały Tadeusza Kościuszkę, wybitną postać wywodząca się ze średniej szlachty, który zasłynął w walce o wolność Amerykanów. Jego popularność miała swoje źródło nie tylko w jego bohaterskiej postawie, jaką zaprezentował w okresie wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. w obronie Konstytucji 3 maja 1791 r., ale wpływ na nią miała przede wszystkim zwycięska wojna kolonistów brytyjskich w Ameryce przeciwko Królestwu Wielkiej Brytanii, która była szeroko komentowana i pozytywnie odbierana wśród Polaków. Zwycięstwo kolonistów i proklamacja niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki spotkało się z aprobatą Polaków – w przeciwieństwie do przebiegu rewolucji francuskiej, która z uwagi na jej radykalizm budziła nie tylko mieszane uczucia, ale i obawę o jej ekspansję na inne kraje Europy, w tym i na szukającą „sposobu” na obronę niepodległości Polskę.
Dziś stoimy w obliczu sytuacji, w której Polska ponownie może odegrać – i zresztą już zaczęła to robić – olbrzymią rolę w kształtowaniu się przyszłości naszego kontynentu – uważa profesor Norman Davies – historyk, pisarz, założyciel i prezes rady fundacji Polish Studies Foundation oraz autor m.in. książki „Mała Europa. Szkice polskie”.
Poszukiwacz przygód i złota, reporter i pisarz, awanturnik i przedsiębiorca, obrońca tubylców i kolonizator Dzikiego Zachodu – życie Sygurda Wiśniowskiego, XIX-wiecznego polskiego podróżnika, było niezwykle barwne i przypominało jazdę rollercoasterem.
Instytut Pamięci Narodowej odkrył masowe mogiły Polaków zamordowanych przez Niemców w 1939 roku w Dolinie Śmierci w Chojnicach.
Warszawska Starówka, Stare Miasto w Krakowie i kopalnia soli w Wieliczce figurują na liście największych skarbów światowej kultury. Tego cudu wprowadzenia naszych obiektów na światową listę UNESCO dokonał przed pół wiekiem profesor Krzysztof Pawłowski. Poprzedził go inny cud.
W tym roku CERT Orange Polska opublikował dziesiątą edycję raportu poświęconego cyberbezpieczeństwu w polskim internecie. Co zmieniło się w ciągu dekady i jakie są prognozy?
Wrak jednego z najsłynniejszych amerykańskich okrętów podwodnych z czasów II wojny światowej, USS Harder, znajduje się na głębokości 900 metrów u wybrzeży filipińskiej wyspy Luzon - potwierdziło wchodzące w skład amerykańskiej Marynarki Wojennej Dowództwo ds. Historii i Dziedzictwa Marynarki (Navy’s History and Heritage Command, NHHC).
Poszukiwacz przygód i złota, reporter i pisarz, awanturnik i przedsiębiorca, obrońca tubylców i kolonizator Dzikiego Zachodu – życie Sygurda Wiśniowskiego, XIX-wiecznego polskiego podróżnika, było niezwykle barwne i przypominało jazdę rollercoasterem.
Instytut Pamięci Narodowej odkrył masowe mogiły Polaków zamordowanych przez Niemców w 1939 roku w Dolinie Śmierci w Chojnicach.
- Pytam pana ministra: dlaczego wspiera pan Rosję? - pytał z sejmowej mównicy poseł PiS, Antoni Macierewicz, zwracając się do wicepremiera i ministra obrony Władysława Kosiniaka-Kamysza.
W dużych miastach w wydziałach obsługi mieszkańców nie ma z reguły żadnych symboli religijnych, a ich włodarze nie zamierzają regulować takich spraw w sposób formalny, jak zrobił to w stolicy Rafał Trzaskowski, wydając specjalne zarządzenie.
Przemawiając z okazji obchodów 80 rocznicy bitwy pod Monte Cassino, premier Donald Tusk zapowiedział inwestycję 10 mld zł we wzmocnienie wschodniej granicy RP. - Rozpoczynamy wielki projekt budowy bezpiecznej granicy, w tym systemu fortyfikacji - powiedział szef rządu.
Jeszcze wyższe ceny mieszkań i jeszcze wyższe zyski deweloperów - według partii Razem takie konsekwencje niesie ze sobą wprowadzenie w życie rządowego programu „Na start”.
Po publikacji tzw. taśm Tomasza Mraza prezes Najwyższej Izby Kontroli zapowiedział, że w poniedziałek rozpocznie się kontrola w Funduszu Sprawiedliwości.
Nominowany do Oscara Morgan Spurlock, najbardziej znany z filmu dokumentalnego "Super Size Me", zmarł w wieku 53 lat.
Były wiceminister sprawiedliwości Marcin Romanowski, którego rozmowy w sprawie Funduszu Sprawiedliwości zostały ujawnione przez Onet i TVP Info, stwierdził, że „mamy tutaj do czynienia z prowokacją” dotyczącą „szczątkowych nagrań, o których autentyczności trudno przesądzać”.
Urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości w czasach Zbigniewa Ziobry mieli wątpliwości co do prawidłowego rozliczenia pieniędzy z Funduszu Sprawiedliwości - wynika z opublikowanego w piątek przez TVP Info nagrania rozmowy Tomasza Mraza z Marcinem Romanowskim.
Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował mapę aptek, z którymi podpisał umowę na realizację pilotażu usług farmaceuty w zakresie zdrowia reprodukcyjnego. W aptekach tych kobiety od 15. roku życia będą mogły poprosić o receptę farmaceutyczną na tabletkę "dzień po".
Premier Donald Tusk na spotkaniu z mieszkańcami Białegostoku odniósł się do wypowiedzi minister rodziny Agnieszki Dziemianowicz-Bąk o planowanej zmianie zasad ustalania minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ekonomiści wyliczyli, że zmiana doprowadziłaby do radykalnego wzrostu kosztów zatrudnienia.
Wstępny raport mówi, że w sprawie katastrofy helikoptera w Iranie, w której zginęli prezydent i szef MSZ tego kraju, Ebrahim Raisi i Hosejn Amir Abdollahijan, brak śladów działań osób trzecich.
Cztery polskie firmy wychodzą z branżowego stowarzyszenia producentów pomp ciepła Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC). Jednocześnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, na czym polega „okres przejściowy” dla części producentów.
„Monster” czyli opowieść o różnych obliczach prawdy i seryjny blockbuster „Furiosa. Saga Mad Max”.
Minister Sprawiedliwości odwołał w piątek Ewę Kuś-Wasilewską z funkcji prezes Sądu Rejonowego w Sulęcinie.
Sposób, w jaki Stany Zjednoczone zamierzają bronić premiera sojuszniczego Izraela przed międzynarodowym trybunałem, zmusza do postawienia pytania o ich podejście do głoszonych – zachodnich – wartości.
Ma 21 lat i w dorobku wiele sukcesów w wyścigach samochodowych. 12 maja 2024 roku jako pierwsza kobieta w historii została zwyciężczynią brytyjskiej edycji Formuły 4. Niebawem na Netfliksie zobaczymy serial dokumentalny opowiadający o jej drodze do sukcesu. Kim jest Abbi Pulling?
Miliarder i założyciel takich firm jak Tesla, SpaceX czy Neuralink, jest przekonany, że AI zastąpi ludzi na rynku pracy. Ludzie otrzymywaliby zaś wypłaty od państwa.
Nowe wydarzenia i informacje wokół Funduszu Sprawiedliwości, nowy ambasador przy NATO, deklaracja Donalda Tuska dotycząca wyborów prezydenckich, klincz w sejmikach — to najważniejsze tematy nowego odcinka podcastu „Polityczne Michałki”.
Po przesłuchaniu prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego posłowie z komisji śledczej ds. wyborów korespondencyjnych zapowiedzieli chęć złożenia wniosków do prokuratury w związku z działaniami podejmowanymi przez polityków PiS, m.in. byłego premiera Mateusza Morawieckiego i byłą marszałek Sejmu Elżbietę Witek. - Będziemy chcieli złożyć zawiadomienia do prokuratury na Jarosława Kaczyńskiego za sprawczość kierowniczą - powiedział Dariusz Joński.
Tankowiec rosyjskiej floty cieni płynący z ropą do Indii utknął w cieśninie u wybrzeży Turcji. Silnik starej jednostki odmówił posłuszeństwa. Tankowiec zablokował ruch w Cieśninie Dardanele.
Szkoła Służby Więziennej zajmie miejsce utworzonej za rządów PiS Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, która według obecnego kierownictwa resortu sprawiedliwości, przestała kształcić kadry penitencjarne wskutek upolitycznienia. Do prokuratury skierowano wnioski w związku z nieprawidłowościami ws. nieruchomości przyznanych Akademii.
Przed sejmową komisją śledczą ds. prezydenckich wyborów kopertowych zeznawał Jarosław Kaczyński. Prezes PiS złożył przysięgę i wniosek o swobodną wypowiedź, który został odrzucony. Przesłuchanie obfitowało w "uprzejmości" z obu stron. Prezes PiS powtarzał, że komisja jest "nielegalna".