Latarnik Wyborczy to stworzone przez Centrum Edukacji Obywatelskiej narzędzie internetowe, które umożliwia łatwe porównanie swoich poglądów z deklaracjami komitetów wyborczych. W tym roku wszystkie ogólnopolskie komitety poza Koalicją Obywatelską odpowiedziały na kwestionariusz Latarnika. Jakie odpowiedzi okazały się zaskakujące? I jak partie uzasadniały swoje stanowiska? Poniżej znajdziecie zestawienie najciekawszych i najbardziej zaskakujących odpowiedzi.
Komitety zgodne. Tak dla samochodów spalinowych
Unia Europejska powinna wycofać się z zakazu rejestracji samochodów spalinowych
od 2035 r. brzmi jedno ze stwierdzeń w Latarniku Wyborczym. Związane jest z przyjętym w zeszłym roku unijnym rozporządzeniem, które przewiduje, że od 2035 roku nowe samochody nie mogą emitować CO2. Oznacza to, że od tej daty nie będzie można kupić nowych samochodów z tradycyjnymi silnikami spalinowymi. Jest to jedyne stwierdzenie w teście, przy którym wszystkie komitety opowiedziały się jednakowo: za zniesieniem zakazu. Dziwić może też podobieństwo uzasadnień, zarówno Lewica, jak i partia PolExit zwracają uwagę na potencjalną cenę nowych bezemisyjnych samochodów, choć robią to w różnych słowach. Lewica komentuje: “[...] zielona mobilność dla każdego, zamiast elektrycznych importowanych SUV-ów dla nielicznych. Już dziś polskie autobusy, pociągi i rowery sprzedawane są w całej Europie.” W odpowiedzi PolExit czytamy: “[...] Ten zakaz to utworzenie nowej «szlachty» z bogatych ludzi, których stać na drogie samochody - będą mogli jeździć drogami nie zatłoczonymi przez «biedotę»”.
Prawo i Sprawiedliwość zmienia zdanie o futrach
W 2020 roku z inicjatywy PiS przez Sejm przeszła tzw. “5 dla zwierząt” przewidująca m.in. zakaz hodowli zwierząt na futra. Jednak po poprawkach Senatu proces legislacyjny się zatrzymał. W Latarniku Wyborczym znalazło się stwierdzenie dotyczące tego tematu: Unia Europejska powinna zakazać hodowli zwierząt na futra. PiS odpowiedział “Nie zgadzam się”, tak uzasadniając swoją odpowiedź: “W hodowli ważna jest pewność i bezpieczeństwo produkcji, ponieważ wiąże się z dużymi nakładami.
Jest to branża, która wg dostępnych danych zatrudnia 40 tys. pracowników, a 100 tys. osób w branżach z nią związanych. Jej funkcjonowanie ma duży wpływ na branżę drobiarską, która dostarcza karmę dla zwierząt futerkowych. Konieczność utylizacji odpadów drobiowych w inny sposób spowoduje wzrost cen i spadek rentowności produkcji. Polska jest w czołówce UE w branży drobiarskiej i produkcji futer.”
Większość komitetów za surową polityką migracyjną
W tegorocznym Latarniku Wyborczym znajdziemy kilka stwierdzeń dotyczących tematu migracji. Jedno z nich to: Migranci próbujący przekroczyć granicę UE poza przejściami granicznymi powinni być odsyłani z powrotem. Większość ugrupowań zgodziło się z takim podejściem, jedynie Lewica odpowiedziała “Nie zgadzam się”. Prawo i Sprawiedliwość w komentarzu przypomniało o swojej polityce dotyczącej wschodniej granicy, gdy byli partią rządzącą: “W 2021 roku Władimir Putin z Aleksandrem Łukaszenką przypuścili atak hybrydowy migrantami na naszą wschodnią granicę. Rząd i cały obóz Zjednoczonej Prawicy podjął bardzo zdecydowane ruchy i decyzje w tym celu, aby tę granicę zabezpieczyć. Gdyby rząd PiS nie zareagował stanowczo i wpuścił nielegalnych migrantów do Polski (do czego nawoływała ówczesna opozycja, np. Iwona Hartwich: «Wpuście w końcu tych ludzi do Polski! Kim są, ustali się później») reżim Łukaszenki odebrałby to jako naszą słabość i zaostrzyłby presję na polską granicę”.
Warto przypomnieć, że organizacje pozarządowe i Rzecznik Praw Obywatelskich raportują o stosowaniu tzw. “pushbacków”przez polskie służby na granicy z Białorusią. Według doniesień dochodziło do nich zarówno w czasie rządów PiS i dochodzi wciąż po zmianie władzy. Nielegalność “pushbacków” stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, mimo tego rozporządzenie MSWiA pozwalające na takie praktyki jest wciąż w mocy.
Komitety PiS, Trzeciej Drogi, PolExitu, Bezpartyjnych Samorządowców i Konfederacji zgodnie odpowiedziały “Zgadzam się” także na stwierdzenie: “Unia Europejska powinna pozostawić wszystkie decyzje dotyczące polityki migracyjnej państwom członkowskim”.
PIS za większą niezależnością od UE, ale też za większymi składkami
W większości odpowiedzi PiSu w Latarniku Wyborczym widać stawianie na zmniejszenie zależności krajów członkowskich od UE i niezgodę na część unijnych polityk, m.in. politykę migracyjną, klimatyczną czy dotyczącą mechanizmu ochrony praworządności. Jednocześnie na stwierdzenie: “Państwa członkowskie powinny istotnie podwyższyć składkę do Unii Europejskiej, aby umożliwić zwiększenie finansowania polityk unijnych” PiS odpowiedziało twierdząco. “Jeśli okazałoby się, że zadania, które UE musi realizować [red. tego wymagają], w szczególności te dotyczące wspólnej polityki rolnej, to Polska powinna się opowiedzieć za podniesieniem składek, ale pod warunkiem, że zostaną podniesione proporcjonalnie do PKB państw członkowskich. Najbogatsze państwa UE w perspektywie finansowej Unii do 2027 roku, w dalszym ciągu mają «upusty» idące w miliardy euro, ta sytuacja powinna zostać uregulowana”. Za zwiększeniem składek opowiedziała się także Lewica, komentując: “ Opowiadamy się za pogłębieniem integracji europejskiej. Sprzeciwiamy się propozycjom dalszej integracji unijnej opartej o współpracę jedynie garstki unijnych państw. Unia Europejska powstała by zasypywać różnice między krajami, nie by tworzyć kolejne podziały [...]”.
Wątpliwości Trzeciej Drogi w sprawach unijnej polityki klimatycznej
Trzecia Droga wybrała odpowiedź “nia mam zdania” w kilku stwierdzeniach dotyczących polityki klimatycznej UE. Taką odpowiedź zaznaczyli na stwierdzenie: Unia Europejska powinna zrezygnować z celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku, komentując to następująco: “Unia Europejska w obliczu wojny na Ukrainie, kwestii bezpieczeństwa i potrzeby uniezależnienia się od przemysłu i gospodarki spoza UE musi zweryfikować poszczególne założenia polityki klimatycznej. Jesteśmy za neutralnością klimatyczną, ale być może ten okres w części obszarów będzie wymagał wydłużenia”. Taką samą odpowiedź wybrali przy stwierdzeniu Firmy powinny płacić więcej za swoje emisje CO2, uzasadniając: “Zwiększenie opłat za emisję CO2 dla firm powinno być wprowadzane stopniowo, rozłożone w czasie i obejmować w pierwszej kolejności przedsiębiorstwa działające jednocześnie na wielu rynkach”. Odpowiedź “nie mam zdania” została udzielona przez Trzecią Drogę również przy stwierdzeniu Europejski Zielony Ład w obecnym kształcie powinien zostać odrzucony, komitet udzielił następującego komentarza: “Europejski Zielony Ład powinien zostać w dużej części zmieniony i zaktualizowany”.
PiS, Konfederacja, Polexit i Trzecia Droga zgodni w sprawach światopoglądowych
Prawo do aborcji PiS, Konfederacja, PolExit i Trzecia Droga odpowiedziały “Nie zgadzam się” na stwierdzenie Prawo do bezpiecznej i legalnej aborcji powinno zostać wpisane do Karty Praw Podstawowych UE. PiS dodał komentarz, że są “[...] przeciwni wszelkim zmianom Karty i propozycjom ograniczającym lub naruszającym prawa człowieka, ponieważ prawa człowieka są nieodwołalne, niezbywalne i należne każdej istocie ludzkie”. Trzecia Droga stwierdziła, że “tego typu sprawy powinny być rozstrzygane i regulowane na poziomie krajowym”, a PolExit, że “[...] wpisanie takiego prawa do Karty Praw Podstawowych oznacza prawo zabijania «NA ŻYCZENIE»”. Za wpisaniem prawa do aborcji do Karty Praw Podstawowych opowiedziała się Lewica: “Aborcja powinna być dostępna, bezpieczna i legalna w całej Unii Europejskiej — co najmniej do 12 tygodnia ciąży”. Bezpartyjni Samorządowcy nie mają zdania w tym temacie.
Chrześcijaństwo jako źródło tożsamości Europejskiej
PiS, Konfederacja, PolExit i Trzecia Droga zgodziły się również przy stwierdzeniu Unia Europejska powinna uznawać wartości chrześcijańskie za podstawowe źródło tożsamości europejskiej. PiS uznał to, za “stwierdzenie oczywistego faktu”, a Trzecia Droga skomentowała: “historycznie i tożsamościowo Europa wyrasta na tradycji i moralności chrześcijańskiej, co nie kłóci się z rozdziałem Kościoła od państwa”. Komitet PolExit twierdzi, że “taka miała być Unia Europejska w idei jej twórcy Schumana. Niestety «władcy» Komisji Europejskiej uznali, że pozbycie się wartości chrześcijańskich ułatwi im rozbicie jedności narodowej i scalenie krajów w jedno państwo pod swoim przywództwem. Walka z wartościami chrześcijańskimi (i tożsamością narodów) stała się więc w Unii Europejskiej priorytetem”. Bezpartyjni Samorządowcy i Lewica byli przeciwnego zdania - BS podkreślili, że “zgodnie z Konstytucją RP Polska jest Państwem świeckim”, a Lewica zaznaczyła, że “Unia Europejska powinna być projektem świeckim, przyjaźnie traktującym wszystkie religie i wyznania, o ile są one zgodne z prawami człowieka zawartymi w Karcie Praw Podstawowych i innych deklaracjach międzynarodowych”.
Małżeństwa jednopłciowe
Jedynie Lewica odpowiedziała pozytywnie na stwierdzenie Małżeństwa jednopłciowe zawarte w jednym kraju Unii Europejskiej powinny być uznawane we wszystkich państwach członkowskich. “[...] wprowadzimy obowiązek uznawania i transkrypcji aktów urodzenia i małżeństwa wystawionych przez inne państwo członkowskie, niezależnie od płci małżonków czy rodziców. Zagwarantujemy również kontynuację opieki medycznej związanej z tranzycją na terenie dowolnego państwa członkowskiego UE” - dodał komitet. PiS, Konfederacja, PolExit i Trzecia Droga jednakowo zaznaczyły “nie zgadzam się”, choć uzasadnienia były różne. PolExit twierdzi, że “[...] małżeństwo winno być zawierane przed Bogiem i państwa nie powinno to obchodzić. Ta głupia awantura jest tylko dlatego, żeby mieć podatkowe i inne uprawnienia przyznawane małżeństwom”. Natomiast Trzecia Droga skomentowała: “kwestie dot. małżeństw są zapisane w prawodawstwie poszczególnych państw członkowskich, które to prawodawstwo nie jest ze sobą zharmonizowane”. Podobnie stwierdził PiS: “polityka rodzinna pozostaje kompetencją państw członkowskich, dlatego zdecydowanie sprzeciwiam się próbom przenoszenia tej sprawy na poziom unijny [...]”.
Najciekawsze odpowiedzi i… równie ciekawy brak odpowiedzi
Koalicja Obywatelska otrzymała kwestionariusz Latarnika Wyborczego od jego twórców (Centrum Edukacji Obywatelskiej) miesiąc przed startem narzędzia. Mimo przedłużania terminu i licznych prób kontaktu komitet KO nie odpowiedział na przesłane stwierdzenia. “Jesteśmy zawiedzeni, że największe ugrupowanie tworzące rząd i kreujące polską politykę nie zdecydowało się pokazać obywatelkom i obywatelom swoich poglądów na najważniejsze sprawy europejskie” - komentuje Michał Mazur, koordynator Latarnika Wyborczego. Co ciekawe, w zeszłym roku przed wyborami parlamentarnymi, to rządzące wtedy Prawo i Sprawiedliwość nie odpowiedziało na Latarnikowe stwierdzenia. “Mogłoby się wydawać, że zdobycie władzy przez dane ugrupowanie sprawia, że znika poczucie obowiązku komunikowania wyborcom swoich planów i postulatów. To wielka szkoda, przecież to właśnie rządzące partie mają realny wpływ na kształtowanie naszej rzeczywistości i powinny dawać znać społeczeństwu, w którą stronę chcą kraj poprowadzić” - mówi Mazur. “Warto zaznaczyć, że w zeszłym roku PiS w końcu dosłał nam swoje odpowiedzi, więc mogliśmy je dodać już po starcie Latarnika. Wciąż mamy nadzieję, że Koalicja Obywatelska uczyni tak samo, jesteśmy otwarci na kontakt z ich strony” - dodaje. Centrum Edukacji Obywatelskiej zdecydowało się na uzupełnienie odpowiedzi za Koalicję Obywatelską na podstawie jej programu, wypowiedzi liderów i historii głosowań jej członkiń i członków w Parlamencie Europejskim. “Naszym priorytetem jest zapewnienie użytkownikom możliwości porównania poglądów wszystkich ogólnopolskich komitetów startujących w wyborach, a tym samym pomaganie w świadomym głosowaniu” - podsumowuje Michał Mazur, koordynator Latarnika Wyborczego.