Aktualizacja: 31.05.2024 15:49 Publikacja: 31.05.2024 15:19
Mikołaj Pietrzak
Foto: rp.pl
Ujawnienie przez ministerstwo sprawiedliwości skali wydawanych przez sędziów zgód na inwigilację – w tym tych dotyczących Pegasusa – byłoby pierwszym krokiem do zapewnienia większej transparentności?
Oczywiście. Dane statystyczne w ogóle nie powinny zostać objęte ochroną, bo stanowią informację publiczną. Ich ujawnienie nie naraziłoby na szwank interesów służb specjalnych, wręcz przeciwnie – pokazałoby skalę zjawiska, co samo w sobie mogłoby być informacją o nadużyciach.
Jak dziś wygląda kontrola sędziów wydających zgody na inwigilację?
Wnioski wpływają od szefa służb i policji. Rozpatrywane są w kancelarii tajnej przez sędziego pełniącego dyżur. W małych pomieszczeniach, często bez okien ma on w ciągu kilku godzin rozpoznać niejednokrotnie kilkadziesiąt wniosków. Często zawierają one liczne załączniki, choć służby nie są zobowiązane do przedstawiania sędziemu wszystkich znanych im informacji. Jeśli sędzia udzieli zgody to wystarczy, że podpisze się pod stosowną decyzją i nie musi pisać uzasadnienia, a jedynym podmiotem, który mógłby złożyć na nią zażalenie – a który z oczywistych powodów tego nie zrobi – jest ten wnioskujący o zgodę. Jeśli natomiast sędzia odmówi, uzasadnienie musi napisać, a wnioskujący zażalenie może złożyć. Wtedy takie orzeczenie może zostać uchylone, a tego żaden sędzia nie chce. Dlatego uważam, że cały system nadzoru nad kontrolą operacyjną jest zbudowany tak, aby demotywować sędziów do wydawania odmów. W rzeczywistości, z uwagi na pilny charakter tych spraw, uniemożliwia on sędziom realne i głębokie zapoznanie się z argumentacją służb. O ile wyniki podsłuchów nie zostaną potem wykorzystane w trakcie postępowania karnego – a na dzisiaj jedynie kilkanaście procent rocznie zostaje w ten sposób użyte – to sam zainteresowany nigdy się o tym nie dowie. A w trakcie rozpoznania wniosku przez sędziego nie ma przy nim też żadnego rzecznika obywatela, który krytycznie spojrzałby na dokumenty. Sam sędzia nie wie też, jak od technicznej strony wygląda podsłuchiwanie: technologia, rodzaj wykorzystywanego oprogramowania. W praktyce prowadzi to do zjawiska polegającego na blankietowym wydawaniu zgód.
Czytaj więcej
To nie sędziowie ponoszą odpowiedzialność za realizację przedkładanych im do akceptacji wniosków o kontrolę operacyjną, a w szczególności za nadużywanie takiej kontroli. Winne są niedoskonałe przepisy, które powodują, że weryfikacja wniosków jest w praktyce pozorna.
Europejski Trybunał Praw Człowieka kilka dni temu uznał, że polskie prawo nie chroni obywateli przed nadmierną inwigilacją służb i ingerencją w ich prywatne życie. Jakich działań spodziewa się pan teraz ze strony władz?
Przede wszystkim wprowadzenia instrumentu prawnego, dostępnego dla każdego z obywateli – bo w praktyce każdego z nich takie działania mogą dotknąć. Ten, po którego dane sięgnięto lub który był podsłuchiwany, powinien zostać o tym fakcie zawiadomiony przez władzę państwową. To oczywiście może odbywać się rocznym lub sześciomiesięcznym opóźnieniem, bo informowanie go przed uruchomieniem podsłuchu mijałoby się z celem. A nie chodzi przecież o niweczenie efektywności działania służb specjalnych. Obywatel musi mieć też prawo do złożenia zażalenia do niezależnego sądu. Zaś organ podsłuchujący lub pozyskujący jego dane w inny sposób – obowiązek wystąpienia przed nim na równi z takim obywatelem. To byłyby najważniejsze zmiany, bo dzisiaj nie wiemy, jak długo i czy w ogóle byliśmy podsłuchiwani, ani nie mamy możliwości odwołania się od tej decyzji. Uważam, że będzie to najlepszy środek do dyscyplinowania polskiego państwa przed wykorzystywaniem niezwykle inwazyjnych instrumentów, jakimi ono dysponuje. Trzeba bowiem pamiętać, że Pegasus jest jedynie jaskrawym tego przykładem, bo rzekomo finansowy był z Funduszu Sprawiedliwości, ale sposoby naruszania poufności naszej komunikacji i korespondencji, czy prawa do poszanowania życia prywatnego są niezliczone.
Polskie prawo nie chroni obywateli przed nadmierną inwigilacją służb i ingerencją w ich prywatne życie - orzekł we wtorek Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpatrując sprawę polskich aktywistów i adwokata Mikołaja Pietrzaka.
Rozszerzenie wspólnego majątku małżonków o mieszkanie spadkowe jednego z nich nie jest nowym nabyciem dla drugiego. Po takiej operacji nieruchomość można sprzedać od razu bez PIT, o ile spadkodawca miał ją dłużej, niż 5 lat.
Cztery organizacje związkowe działające w sądach i prokuraturach przedstawiły ministrowi Adamowi Bodnarowi żądania pracowników wymiaru sprawiedliwości na 2025 rok.
Zmiany kadrowe w krakowskich prokuraturach sięgają najniższych szczebli. Żaden z odwołanych prokuratorów nie otrzymał uzasadnienia decyzji przełożonych.
Komisja Europejska podjęła decyzję o zakończeniu procedury z artykułu 7 wobec Polski - przekazała w środę Polska Agencja Prasowa.
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju ogłosiło kolejny konkurs w Ścieżce SMART w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Adresatem tego działania są duże przedsiębiorstwa, które mogą starać się o łącznie 890 milionów złotych dofinansowania innowacyjnych projektów.
Były prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew ostrzega państwa członkowskie NATO o konsekwencjach związanych z użyciem przez Ukrainę zachodniej broni do atakowania terytorium Rosji. "To nie jest ani zastraszanie, ani nuklearny blef. Obecny konflikt zbrojny z Zachodem rozwija się zgodnie z najgorszym możliwym scenariuszem" - ocenił wiceprzewodniczący Rady Bezpieczeństwa Rosji.
NSA: umorzona subwencja z antycovidowej tarczy PFR to przychód, który może pozbawić firmę preferencyjnej 9 proc. stawki CIT. Mały podatnik straci swoje prawo.
Nie będzie podziału Krajowej Administracji Skarbowej na dwie służby. Taką wiadomość przekazało Ministerstwo Finansów. Ale jej działanie powinno być poprawione.
Adwokaci ruszają z akcją edukacyjną o prawie w szkołach podstawowych i przedszkolach.
W ciągu 27 miesięcy od inwazji Rosji potrzeba wyboru między możliwością porażki Ukrainy a bezpośrednim zaangażowaniem się w ataki na terytorium superpotęgi nuklearnej nigdy nie była tak wyraźna - pisze dziennik "New York Times".