W niniejszym artykule przyjrzymy się, jak media społecznościowe wpływają na rozwój emocjonalny, społeczny i edukacyjny nastolatków oraz jak rodzice i nauczyciele mogą wspierać młodzież w bezpiecznym i świadomym korzystaniu z tych narzędzi.
Rola sieci społecznościowych w życiu nastolatków
Media społecznościowe odgrywają znaczącą rolę w życiu współczesnych nastolatków, wpływając na wiele aspektów ich codziennego funkcjonowania, od komunikacji po edukację. Platformy, takie jak Instagram, Snapchat czy TikTok, umożliwiają młodym ludziom utrzymanie kontaktu z rówieśnikami, niezależnie od geograficznych barier. Dzięki temu nastolatki mogą rozwijać swoje umiejętności społeczne, uczestniczyć w różnorodnych grupach, co zdecydowanie poszerza ich horyzonty. Jednakże, warto zwrócić uwagę na charakter tych relacji. Często są one mniej intensywne i bardziej powierzchowne niż tradycyjne przyjaźnie, co może prowadzić do uczucia izolacji i samotności, mimo pozornej „łączności”.
Media społecznościowe stanowią platformę, na której nastolatki mogą eksperymentować z różnymi wersjami siebie, prezentować swoje osiągnięcia, zainteresowania oraz wyzwania. Jest to szczególnie cenne w okresie dojrzewania, kiedy młodzi ludzie intensywnie poszukują własnej tożsamości. Niestety, te same platformy często propagują nierealistyczne i jednostronne wzorce piękna, sukcesu i zachowań, co może prowadzić do problemów z samoakceptacją i obniżeniem samooceny.
Z drugiej strony media społecznościowe otwierają przed młodzieżą dostęp do szerokiego wachlarza zasobów edukacyjnych, takich jak kursy online czy platformy umożliwiające wymianę wiedzy z użytkownikami z różnych stron świata. Dzięki temu, nastolatki mają szansę na naukę w sposób bardziej elastyczny i dostosowany do ich indywidualnych potrzeb. Ważne jest jednak, by nauczyć młodzież krytycznego podejścia do oceny wiarygodności źródeł informacji oraz umiejętności rozpoznawania dezinformacji i fałszywych wiadomości, które są powszechne w sieci.
Z życia wzięte
Podam przykład Patrycji, 15-letniej uczennicy z małej miejscowości, która za pośrednictwem mediów społecznościowych nauczyła się języka angielskiego. Patrycja, zainteresowana kulturą anglojęzyczną, miała ograniczony dostęp do kursów językowych w swojej okolicy. Odkryła jednak grupę na Facebooku skupiającą miłośników języka angielskiego z całego świata. Grupa ta organizowała regularne, bezpłatne sesje na żywo, podczas których członkowie mogli praktykować mówienie i rozumienie języka poprzez wzajemne rozmowy.
Dzięki uczestnictwu w tej grupie Patrycja nie tylko znacząco poprawiła swoje umiejętności językowe, ale także nawiązała nowe znajomości z ludźmi różnych kultur, co dodatkowo motywowało ją do dalszej nauki. Uczestnicy grupy korzystali z różnorodnych materiałów edukacyjnych dostępnych online, które były regularnie oceniane i rekomendowane przez bardziej doświadczonych członków, co pomogło Patrycji nauczyć się, jak krytycznie oceniać wiarygodność internetowych źródeł informacji.
To doświadczenie nie tylko poprawiło jej kompetencje językowe, lecz także nauczyło Patrycję, jak korzystać z internetu w sposób bezpieczny i świadomy, unikając dezinformacji. Wykorzystując zdobyte umiejętności, Patrycja zdecydowała się kontynuować rozwijanie swojej pasji do języków obcych i planuje studia w dziedzinie lingwistyki.
Użytkowanie mediów społecznościowych niesie za sobą również ryzyka, takie jak cyberprzemoc, ryzyko uzależnienia czy nadmierne zaangażowanie w życie wirtualne kosztem aktywności w życiu rzeczywistym. Istotne jest, aby rodzice i nauczyciele prowadzili otwarte i konstruktywne rozmowy z młodzieżą na temat bezpiecznego korzystania z internetu. Ważne jest ustanowienie zdrowych granic, na przykład ograniczenie czasu spędzanego w mediach społecznościowych oraz promowanie aktywności, które nie są związane z ekranem, co może pomóc w zachowaniu równowagi między życiem cyfrowym a rzeczywistym.
Jak wspierać młodzież
Aby wspierać młodzież w zdrowym korzystaniu z mediów społecznościowych, kluczowe jest podejście holistyczne, skupiające się na edukacji, komunikacji, odpowiednich ograniczeniach oraz wzmacnianiu pozytywnych aspektów technologii. Oto jak można to zrealizować w praktyce.
Regularne rozmowy z nastolatkami na temat ich doświadczeń w sieci są fundamentem zdrowego korzystania z mediów społecznościowych. Ważne jest, aby rozmowy te były otwarte i bezstronne, umożliwiając młodzieży dzielenie się swoimi przeżyciami, wątpliwościami oraz sukcesami w życiu wirtualnym. Rodzice i nauczyciele powinni być dobrze poinformowani o różnych platformach i trendach, aby móc efektywnie dyskutować o bezpieczeństwie, prywatności i skutkach społecznych korzystania z mediów społecznościowych. Uświadamianie młodych ludzi o możliwych ryzykach, takich jak cyberprzemoc, jest również kluczowe.
Zarządzanie czasem spędzanym w świecie wirtualnym jest ważne dla zachowania zdrowia psychicznego i fizycznego. Pomoc w ustalaniu realistycznych ograniczeń czasowych spędzanych w mediach społecznościowych może obejmować ustalanie konkretnych godzin „cyfrowych pór ciszy”, „strefy ciszy”, np. podczas posiłków czy przed snem. Takie granice pomagają w zachowaniu równowagi między życiem wirtualnym a rzeczywistym, sprzyjając zdrowszemu stylowi życia.
Krytyczne myślenie
Należy zachęcać młodzież do korzystania z mediów społecznościowych w sposób konstruktywny i edukacyjny. Można promować platformy i aplikacje, które oferują wartościowe treści edukacyjne, jak: kursy online, webinaria czy grupy dyskusyjne skupiające się na zainteresowaniach młodzieży. To także świetna okazja do nauki o budowaniu zdrowych, wspierających relacji online, które mogą przekładać się na umiejętności społeczne w życiu realnym.
Nauczanie krytycznego myślenia jest niezbędne w świecie pełnym informacji i dezinformacji. Młodzi ludzie powinni być nauczani, jak rozpoznawać wiarygodne źródła informacji, analizować kontekst i zamiary za poszczególnymi postami oraz treściami, które napotykają w internecie. Umiejętność ta jest niezwykle cenna, zarówno w kontekście naukowym, jak i osobistym.
Media społecznościowe są nieodłączną częścią świata, w którym dorastają nasze dzieci. Naszym zadaniem jako rodziców i nauczycieli jest nie tyle izolować młodzież od tej rzeczywistości, ile nauczyć ich, jak mądrze i odpowiedzialnie z niej korzystać. Możemy pomóc nastolatkom czerpać korzyści z cyfrowego świata, minimalizując jednocześnie ryzyko, jaki on niesie.
Czytaj więcej: Troszczmy się o własne bezpieczeństwo cybernetyczne
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” Nr 18 (53) 11-17/05/2024