Spis treści
Jak bogata w zabytki jest Górzyca? Dość powiedzieć, że nie ma przesady w stwierdzeniu, iż gdziekolwiek wbije się tu łopatę, to znajdowane są ślady przeszłości. Potłuczone naczynia, groty strzał, dawne pochówki, ślady budynków i wszelkiej innej ludzkiej działalności. Zagłębianie się w historię tej niewielkiej miejscowości (obecnie mieszka tu około półtora tysiąca mieszkańców) jest jak prawdziwa podróż w czasie. Podróż, w czasie której poznajemy nie tylko dzieje tych ziem, ale też tej części Europy. W ich zgłębianiu pomaga praca archeologów i ich odkrycia.
Prace na terenie gminy prowadzimy od 2008 r. W tym czasie już trzy razy zmieniał się wójt. W 2012 r. obszar między Górzycą a Owczarami został wpisany do rejestru zabytków. To właśnie tutaj trafiamy na najwięcej reliktów przeszłości – mówi Krzysztof Socha, archeolog w Muzeum Twierdzy Kostrzyn.
Od lat wspólnie ze swoją żoną Julianną Sójkowską-Sochą oraz przy pomocy wolontariuszy przekopują górzycką ziemię. Przez ten czas przerzucili już jej tony!
Wystawa poświęcona zabytkom Górzycy
Pod koniec kwietnia w Kostrzynie nad Odrą otwarto wystawę, poświęconą Górzycy. Prezentowane są na niej najciekawsze przedmioty wykonane z gliny, które przez wieki skrywała ziemia. Możemy na własne oczy zobaczyć naczynia, z których korzystali mieszkający w Górzycy ludzie przed setkami, a nawet tysiącami lat. Ktoś te przedmioty wytworzył, ktoś z nich korzystał, niektóre zostały złożone w grobach przy szczątkach zmarłych w Górzycy ludzi. Wystawę można oglądać do końca października w Bramie Berlińskiej na terenie Starego Miasta w Kostrzynie nad Odrą. Przed jej otwarciem odbył się wykład, na którym zaprezentowano niezwykle ciekawą historię tych ziem.
Każda inwestycja to praca dla archeologów
Prace archeologiczne prowadzone są w Górzycy przy okazji praktycznie każdej inwestycji. Czy to budowa oczyszczalni ścieków, marketu spożywczego, czy domku jednorodzinnego – wszędzie musi być obecny archeolog. To dlatego, że tutejsza ziemia kryje całą masę znalezisk. Bez udziału archeologów nie da się tu nawet położyć wodociągu i kanalizacji. Przez ostatnie miesiące kostrzyńscy archeolodzy w pocie czoła pracowali w wykopie, którym właśnie ma być poprowadzona woda i kanalizacja do tutejszych, nowych inwestycji.
Ziemia kryje historię dziejów
Co właściwie kryje ziemia w Górzycy? – To prawdziwy przekrój dziejowy. Znajdujemy tu pozostałości ludzkiego osadnictwa z różnych okresów. Świadczy to o tym, że na przestrzeni wieków było to miejsce, w którym ludzie chętnie się osiedlali – mówi J. Sójkowska-Socha. Pierwsze ślady ludzkiej obecności w Górzycy wiążą się z… łowcami reniferów! To nie pomyłka. Ludzie żyli tu już 12-13 tysięcy lat temu, gdy przez nasz region przechodził cofający się lodowiec. Wraz z nim podążały renifery, a za nimi ludzie. Polowali na te zwierzęta z wielu powodów. Dostarczały im pokarmu, skór, kości. Nic nie mogło się zmarnować.
Liczne pochówki w Górzycy
W Górzycy natrafiono też na liczne pochówki. Część z nich pochodzi z okresu neolitu, czyli sprzed 5-6 tys. lat. Tereny te zamieszkiwała również ludność kultury mogiłowej. To już czasy sięgające 1600-1200 roku przed naszą erą. Z tego okresu trafiono na pochówki obłożone kamieniami. Odkryto też zabytki z brązu związane z tą kulturą. Wśród nich najstarszy ze znalezionych w Polsce mieczy. Był wykonany z brązu, więc nie wiadomo, czy służył do walki, czy jedynie jako swego rodzaju ozdoba, nadająca odpowiedni status jego właścicielowi. Miecz ma około 50 cm długości.
Groby z czasów kultury łużyckiej
Najwięcej grobów pochodzi z czasów kultury łużyckiej. Kostrzyńscy archeolodzy mają pełne magazyny ceramiki pochodzącej z tego właśnie okresu (od XIII do IV wieku przed naszą erą). Nierzadko są to naczynia bogato zdobione, wykonane z pietyzmem, często miniaturowe. Wśród znalezionych przedmiotów jest Staszek i Pumba. Staszek kształtem przypomina ptaszka. W środku jest coś, co grzechocze. Stąd można przypuszczać, że badacze natrafili na prastarą grzechotkę! Pumba z kolei to gliniane naczynie, z umieszczonym na brzuścu wizerunkiem zwierzęcia, przypominającym pewnego animowanego guźca. Miało trzy nogi (do dziś zachowały się dwie) i było bogato zdobione. Podczas prac natrafiono na pozostałości osady z tego okresu, w tym jamy, świadczące o tym, że kiedyś była tu osada. Dlaczego akurat tutaj? – Teren jest dogodny do życia. W pobliżu jest rzeka, prawdopodobnie był tu bród, którym można było pokonać ją i dostać się na drugi brzeg. Jak widać to miejsce jest atrakcyjne do życia po dziś dzień, bo wciąż powstają tu nowe domy – mówi K. Socha.
Naczynie z wizerunkiem Herkulesa
W Górzycy trafiono też na zabytki sprzed okresu rzymskiego oraz z czasu wpływów rzymskich, czyli pierwszych wieków naszej ery.
– Górzyca była ważnym miejscem na ówczesnych szlakach handlowych – mówi J. Sójkowska-Socha.
W grobach z pierwszego wieku naszej ery odnaleziono uzbrojenie, co może świadczyć o tym, że mieszkająca tu ludność musiała się bronić przed atakami i najazdami nieprzyjaznych plemion. W mogiłach odnaleziono też inne przedmioty wykonane z brązu, m. in. zapinki. Wśród znalezisk prawdziwa perełka – pierwsze jak do tej pory odnalezione w Lubuskiem, prawie kompletne naczynie terra sigillata. To rodzaj bogato zdobionej, rzymskiej ceramiki. Misę odnaleziono w grobie 22-25 letniej kobiety. Niestety podczas ceremonii pochówku naczynie zostało potłuczone. Kostrzyńskim archeologom udało się je jednak odtworzyć. Na naczyniu doskonale widać wizerunek Herkulesa.
Bogata historia średniowiecza
Przebogata jest również średniowieczna historia Górzycy. W latach 50. zeszłego stulecia odkryto tutaj garnek wypełniony średniowiecznymi monetami. W latach 2008-2009 archeolodzy natrafili na średniowieczne cmentarzysko. W wieku X i XI na tych terenach teoretycznie było już chrześcijaństwo, ale wciąż stosowano praktyki pogańskie. To na przykład pochówek konia, którego pochowano pod koniec X wieku. Szkielet zwierzęcia odkryto w sąsiedztwie grobów ludzkich.
Swą siedzibę mieli tu biskupi
Górzyca była też siedzibą biskupstwa lubuskiego, funkcjonowało tu sanktuarium maryjne. W średniowieczu miejsce to odwiedzały liczne pielgrzymki. W 2013 r. przeprowadzono badania georadarowe, które wskazały miejsce, gdzie było biskupstwo. Z badań wynikało, że teren był otoczony fosą. Trzy lata później podczas badań sondażowych rozkopano ziemię i faktycznie trafiono na pozostałości fosy. Odnaleziono też miejsce, gdzie stał młyn biskupi. Dzieje Górzycy to również okres II wojny światowej. Badacze natykają się tu na pozostałości okopów i transzei z 1945 r. Odnajdywane są też ślady prowadzonych tu walk.
Archeologia wstrzymuje inwestycje
Nie wszystko jest jednak tak różowe. Bogactwo archeologiczne tych ziem oznacza utrudnienia dla gminy. – Nie da się ukryć, że tak liczne odkrycia przeszkadzają w rozwoju gminy. Wydłużają w czasie inwestycje, znacznie wzrastają ich koszty, niektóre inwestycje w ogóle są zablokowane. Z drugiej strony poznajemy historię naszych terenów. Cieszymy się z tego i jesteśmy dumni, że dzieje Górzycy sięgają tak bardzo w przeszłość – mówi Robert Solarski, wójt Górzycy, który właśnie ustępuje miejsca swemu następcy. R. Stolarski w ostatnich wyborach samorządowych nie startował.
Dołącz do nas na Facebooku!
Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!
Kontakt z redakcją
Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?