Tak zmieniła się sytuacja finansowa polskich rodzin. Zostaje nam więcej w kieszeni
Silny spadek inflacji w 2023 r. przy jednoczesnym nadal szybkim wzrośnie nominalnych płac spowodował, że realne dochody polskich gospodarstw domowych wróciły do wzrostu po trudnym 2022 r. Skutki tego widać w corocznym badaniu GUS, według którego realne dochody rodzin urosły, a udział wydatków zmalał. Poprawiła się także subiektywna ocena sytuacji finansowej, pod tym względem bardziej optymistyczni są mieszkańcy miast niż wsi. Niektóre wskaźniki finansowe rolników lekko pogorszyły się.
- Sytuacja finansowa Polaków w 2023 r. w ujęciu realnym, czyli po korekcie o inflację, wreszcie poprawiła się — wynika z badania GUS, dotyczącego budżetów gospodarstw domowych
- Realny, czyli skorygowany o inflację, wzrost przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na osobę w polskich gospodarstwach domowych w 2023 r. wyniósł 2,1 proc.
- Przy jednoczesnym spadku kosztów oznacza to, że ich udział w dochodach polskich rodzin zmalał o 2,4 pkt proc., do 61,1 proc., co wskazuje na większe możliwości gromadzenia oszczędności w porównaniu z rokiem poprzednim
- Udało się zahamować wzrost współczynnika Giniego, mierzącego okresie 2022-2023 współczynnik utrzymywał się na poziomie 0,314, czyli niemal równym wartości z 2020 r.
- Więcej informacji o biznesie znajdziesz na stronie Businessinsider.com.pl
W 2023 r. sytuacja materialna gospodarstw domowych poprawiła się. Nominalnie gospodarstwa domowe osiągały zarówno wyższe dochody, jak i wydatki. Poziom przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na osobę w 2023 r. wyniósł 2678 zł i był wyższy nominalnie o 13,7 proc., a realnie o 2,1 proc. niż w 2022 r. — podał w piątek Główny Urząd Statystyczny, publikując coroczny raport o sytuacji polskich gospodarstw domowych.
To oznacza, że po kiepskim 2022 r., gdy wskaźnik ten spadł w ujęciu realnym o 2,6 proc. rok do roku, udało się wrócić do wzrostu. W dużej mierze dzięki dużemu obniżeniu inflacji w 2023 r. (do średnio 11,4 proc.) przy wciąż sporym wzroście płac. Dla porównania w 2015 r. dochód rozporządzalny na osobę wynosił 1386 zł, a w 2004 r. – 735 zł.
Według definicji GUS dochód rozporządzalny to suma bieżących wpływów gospodarstw domowych pochodzących z różnych źródeł pomniejszona o podatki oraz ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
"W 2023 r. nadal utrzymywało się relatywnie duże zróżnicowanie przeciętnych miesięcznych dochodów i wydatków pomiędzy różnymi grupami społeczno-ekonomicznymi gospodarstw domowych" — podał GUS. Największe dochody miały gospodarstwa pracujące na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym, najgorzej było u rencistów. Spadek realnego przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na osobę odnotowano u rolników (o 5,9 proc.).
Jednak dochody to nie wszystko. W ocenie sytuacji finansowej polskich rodzin istotne są również koszty, a te w poprzednich latach istotnie rosły, co widać było po najwyższym od ćwierćwiecza wskaźniku inflacji konsumenckiej. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na jedną osobę osiągnęły w 2023 r. wartość 1636 zł i były wyższe nominalnie o 9,4 proc., a realnie niższe o 1,8 proc. niż w 2022 r. Wydatki na towary i usługi konsumpcyjne wyniosły 1580 zł i były nominalnie wyższe o 9,8 proc., a realnie niższe o 1,5 proc.
Wzrost realnych dochodów przy spadku kosztów spowodował, że udział wydatków w dochodzie rozporządzalnym polskich rodzin w 2023 r. zmalał do 61,1 proc. z 63,5 proc. w 2022 r. To oznaczy, że znowu spada po bolesnym wzroście w 2022 r. (efekt przyśpieszającej wtedy inflacji) i osiągnął najniższy poziom od 2010 r., co oznacza poprawę sytuacji.
Udział średnich wydatków w przeciętnych miesięcznych dochodach spadł we wszystkich grupach z wyjątkiem domowych rolników, gdzie wzrósł nieznacznie o ponad 1 pkt proc. Także w pod tym względem widać spore rozwarstwienie. Tak jak w latach poprzednich, najwyższy udział wydatków w dochodach (aż 74,8 proc.) i najniższą nadwyżkę przeciętnych miesięcznych dochodów rozporządzalnych na osobę nad średnimi wydatkami na osobę (545 zł wobec 325 zł w 2022 r.) odnotowano u rencistów. Z kolei najniższy udział wydatków w dochodach (50,9 proc.) mieli rolnicy (nadwyżka 1202 zł wobec 1189 zł w 2022 r.) , natomiast największą średnią kwotę nadwyżki dochodu nad wydatkami (1451 zł wobec 1050 zł w 2022 r.) zanotowano w gospodarstwach domowych pracujących na własny rachunek (udział wydatków wyniósł 56,2 proc.).
GUS przyjrzał się także temu, w jaki sposób zmieniają się dochodowe nierówności społeczne, mierzone tzw. współczynnikiem Giniego. Z badania wynika, że zróżnicowanie dochodów na osobę — po okresie spadku w latach 2014-2017 i chwilowej stabilizacji — wzrastało w latach 2020 i 2021 (co było negatywnym zjawiskiem), a w okresie 2022-2023 współczynnik utrzymywał się na poziomie 0,314, czyli niemal równym wartości z 2020 r.
"Dynamika współczynnika Giniego dla miast była podobna do notowanej średnio w kraju, choć na niższym poziomie jego wartości. W przypadku wsi po trzech latach utrzymującego się trendu wzrostowego, współczynnik Giniego spadł w 2023 r. do poziomu 0,311, co również stanowiło wartość niemal równą wartości z 2020 r." — podał GUS.
Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę w gospodarstwach domowych zamieszkujących miasta był wyższy o 26,6 proc. niż na wsi (w 2022 r. o 24,9 proc.), co wynikało zarówno z różnicy w wysokości dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe, jak i z większej liczby osób wchodzących w skład gospodarstw domowych zamieszkujących wieś. Podobnie wyglądała sytuacja w przypadku wydatków gospodarstw domowych. Przeciętne miesięczne wydatki na osobę w gospodarstwach domowych zamieszkujących miasta były o 29,5 proc. wyższe niż na wsi (w 2022 r. o 27,6 proc.).
Zdecydowanie najwyższe przeciętne miesięczne dochody na osobę wykazywały gospodarstwa domowe z województwa mazowieckiego – 3209 zł (w 2022 r. było to 2807 zł). Dochody w województwie mazowieckim były wyższe niż przeciętny miesięczny dochód na osobę w kraju o 19,8 proc. Ale to zasługa Warszawy: były wyższe od średniej krajowej o 34,8 proc. w regionie warszawskim stołecznym i niższe o 0,7 proc. w pozostałej części województwa mazowieckiego.
Najniższe przeciętne miesięczne dochody na osobę uzyskiwały gospodarstwa domowe z województwa podkarpackiego (2281 zł wobec 1930 zł w 2022 r.) – o 14,8 proc. poniżej średniej krajowej. Kolejnymi województwami z najniższym poziomem były: pomorskie (mniej o 14,4 proc. od średniej dla Polski), świętokrzyskie (mniej o 9,7 proc.), warmińsko-mazurskie (mniej o 9,3 proc.) oraz lubelskie (mniej o 8,1 proc.). Rozpiętość pomiędzy najwyższym a najniższym przeciętnym miesięcznym dochodem na osobę w województwach, w odniesieniu do średniej krajowej, zmniejszyła się o 2,6 pkt proc. i wyniosła 34,6 pkt proc.
Z badania GUS wynika, że subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstw domowych w 2023 r. poprawiła się we wszystkich grupach społeczno-ekonomicznych oraz we wszystkich tych grupach przeważały oceny dobre lub raczej dobre nad złymi lub raczej złymi. W 2023 r. nastąpił wzrost odsetka gospodarstw oceniających swoją sytuację materialną jako dobrą albo raczej dobrą (54,0 proc. gospodarstw domowych ogółem wobec 50,6 proc. w 2022 r.) oraz spadek odsetka gospodarstw postrzegających ją jako raczej złą albo złą (4,9 proc. wobec 5,9 proc. w 2022 r.). Najlepiej swoją sytuację materialną, podobnie jak w latach poprzednich, postrzegały gospodarstwa domowe pracujących na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym (76,0 proc. ocen pozytywnych, wobec 71,2 proc. w 2022 r.), najgorzej zaś gospodarstwa domowe rencistów (23,9 proc. ocen pozytywnych wobec 20,9 proc. w 2022 r.).
Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstw domowych w znacznym stopniu zależy od miejsca zamieszkania gospodarstwa domowego. Ludzie mieszkający na wsi, podobnie jak w latach poprzednich, gorzej oceniali swoją sytuację materialną niż mieszkańcy miast, zwłaszcza tych największych o liczbie mieszkańców 500 tys. lub więcej. Wśród gospodarstw domowych zamieszkujących miasta liczące 500 tys. lub więcej mieszkańców odsetek subiektywnych ocen dobrych lub raczej dobrych wzrósł z 61,6 proc. w 2022 r. do 65,1 proc. w 2023 r. W gospodarstwach domowych zamieszkujących wieś analogiczny odsetek był na znacznie niższym poziomie, ale również wzrósł z 46,4 proc. w 2022 r. do 51,4 proc. w 2023 r.