Nagrody Historyczne 2023 wręczone! Książki, które błyszczą jak diament
Czy przyznaliśmy nagrody sprawiedliwie? Czy na podium „stanęły” najlepsze książki? Nie, nie jest to pytanie związane tylko z tegorocznymi nagrodami. Od czasu epidemii wprowadziliśmy zwyczaj publikowania laudacji. Więc decyzje sądu konkursowego są bardziej przejrzyste. Czytelnik odnajdzie zapewne i w roku bieżącym uzasadnienie słusznego, końcowego wyboru. Więc moje niespokojne pytania dotyczą każdej (albo prawie każdej) edycji nagród.
Chciałbym czytelnika wprowadzić w tok myślenia jurorów. Każdy z nich pragnie wypromować książkę nowatorską, o możliwie najlepszym warsztacie historycznym, będącą wynikiem poszukiwań nowych źródeł. Napisaną przystępnie – ale to jest minimum wymogów; im lepszy styl pisarski, im piękniejsza polszczyzna – tym więcej szans na dotarcie do czytelnika, na pozyskanie na trwałe fana literatury historycznej.
I to jest celem priorytetowym dla nagrody POLITYKI, której specjalizacją jest najnowsza historia Polski. Nagrody historyczne (w tym nasza) są również częścią wielkiego mechanizmu piarowskiego.
Książka znakomita, ale powtarzająca tematykę wniesioną na porządek dzienny przed rokiem lub przed dwoma laty, nie będzie bardzo atrakcyjna dla czytelnika, który czeka na coś nowego tematycznie, środowiskowo, w odniesieniu do innego, mniej znanego rozdziału dziejów. A zatem: kryteria do wyłonienia książki do nagrody to nie tylko sama praca, ale i kontekst, który wpływa na – przepraszam za to określenie – siłę przebicia.
Aby to, co stwierdziłem, uczynić mniej abstrakcyjnym i bardziej zrozumiałym, posłużę się dwoma przykładami. Zaledwie kilka lat po zakończeniu wojny odnaleziony został w pomieszczeniach byłego obozu koncentracyjnego na Majdanku rękopis – dokładniej: szczątki rękopisu – dziennika zapisywanego regularnie w getcie warszawskim.