Giáo sư-Tiến sỹ khoa học Tô Ngọc Thanh, học giả uyên bác trong lĩnh vực văn hóa dân gian đã qua đời ngày 24/4 tại Hà Nội.
Ông sinh năm 1934 tại Hà Nội, là con trai cả của họa sỹ Tô Ngọc Vân, một tên tuổi lớn của nền hội họa đương đại Việt Nam, nhưng ông lại lớn lên với niềm đam mê âm nhạc. Ông tốt nghiệp loại giỏi Trường Âm nhạc Việt Nam khóa đầu tiên.
Ông Tô Ngọc Thanh không thích âm nhạc phương Tây mà chỉ ham tìm hiểu về âm nhạc dân gian của đất nước mình. Ông từng chia sẻ với báo chí rằng âm nhạc dân gian chính là âm nhạc của cuộc sống và văn hóa dân gian là "cốt tử" của người Việt Nam.
Năm 1959, ông được phân công về Ban Nghiên cứu âm nhạc thuộc Vụ Nghệ thuật, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Từ thời điểm này, ông bắt đầu hành trình sưu tầm nghiên cứu âm nhạc dân gian các dân tộc, sống hòa nhập cùng đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao. Ông được cấp bằng Tiến sỹ năm 1978, Tiến sỹ Khoa học năm 1987 và được phong Giáo sư vào năm 1991.
Ông là tác giả của nhiều tác phẩm, công trình nghiên cứu xuất sắc như: "Âm nhạc dân gian Thái Tây Bắc" (1969), "Âm nhạc dân gian Mường" (1971), "Âm nhạc dân gian nhóm tộc người Nam Á ở Việt Nam" (1979), "Tìm hiểu Âm nhạc cổ truyền" - viết chung với nhạc sỹ Hồng Thao (1982), "Fonclo Bahna," chủ biên (1988), "Nhạc cụ các dân tộc thiểu số Việt Nam" (1995), tư liệu "Âm nhạc Cung đình Việt Nam" (2000)…
Ông còn nghiên cứu, sưu tầm, chỉnh lý, nâng cao, đưa vào đời sống văn hóa cộng đồng 12 tập dân ca phổ biến, tiêu biểu của đồng bào các dân tộc thiểu số và 30 tập dân ca chuyên đề từng dân tộc.
Giáo sư Tô Ngọc Thanh là người có công lao trong việc sáng lập, viết giáo trình, trực tiếp giảng dạy bộ môn Bảo tồn Âm nhạc Dân tộc Cổ truyền Việt Nam. Ông là Tổng thư ký Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam 3 khóa liên tiếp (từ năm 1989-2005), Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam 3 khóa liên tiếp (từ năm 2005-2020).
Từ năm 1999 đến 2005, ông giữ chức Ủy viên Ban Thường vụ Hội đồng Quốc tế Âm nhạc truyền thống (ICTM) của UNESCO. Ngoài ra, ông còn giữ chức Ủy viên Ban Chấp hành Hội các nhà Âm nhạc dân tộc học châu Á-Thái Bình Dương (APSE). Ông là người có công trong việc sáng lập, viết giáo trình, trực tiếp giảng dạy với chất lượng chuyên sâu rất cao bộ môn Bảo tồn Âm nhạc dân tộc cổ truyền Việt Nam (Vietnam Ethonomusicology).
Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Tô Ngọc Thanh được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhì (2019), Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất (2001) và nhiều huân, huy chương khác. Ông nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật vào năm 2001./.