Mới đây, công an quận Bình Thạnh, TP.HCM đã khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Võ Doãn Tấn, Võ Doãn Mỹ Thạnh và Võ Doãn Mỹ Phước về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Lê Minh Thái (luật sư), Nguyễn Đức Hải (nhân viên của Thái) về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội đưa hối lộ; Nguyễn Đắc Công (nguyên cán bộ UBND phường 6, quận Bình Thạnh) tội giả mạo trong công tác.
Trong vụ án này, Phước, Thạnh và Tấn là ba trong số 11 người được hưởng di sản thừa kế là căn nhà số 270A Bạch Đằng, phường 24, quận Bình Thạnh. Ba người này muốn sang tên căn nhà rồi bán lấy tiền chia 3, không chia cho 8 người thừa kế ở nước ngoài nên thuê luật sư Thái làm thủ tục.
Luật sư Thái cùng nhân viên Hải đã soạn thảo giấy cam kết, làm giả chữ ký tám người đang sống ở nước ngoài với nội dung những người này từ chối nhận di sản thừa kế. Thái còn móc nối với Công (cán bộ văn thư lưu trữ thuộc UBND phường 6, quận Bình Thạnh). Công đã giả mạo chữ ký của lãnh đạo phường rồi dùng mộc do Công trực tiếp quản lý đóng dấu vào chữ ký giả.
Luật sư Thái còn nhờ Công chứng thực sao y trái quy định nhiều giấy tờ khác nhằm hoàn tất thủ tục bán căn nhà trên. Thái cũng nhiều lần đưa hối lộ cho Nguyễn Đắc Công (tổng cộng 6 triệu đồng)...
Tuy nhiên, UBND quận Bình Thạnh phát hiện hồ sơ vụ việc có dấu hiệu vi phạm nên yêu cầu Cơ quan CSĐT Công an quận Bình Thạnh xử lý.
Sau đó, cơ quan điều tra đã thông báo cho Tấn, Thạnh và Phước biết Giấy cam kết từ chối nhận di sản là do Công làm giả chữ ký chứng thực. Tuy nhiên, Tấn, Thạnh và Phước tiếp tục cung cấp thông tin sai sự thật, yêu cầu tòa án khai tử tám người thân nhằm hợp thức hóa việc mua bán nhà...
Từ vụ việc này, nhiều bạn đọc thắc mắc là thủ tục khai nhận di sản thừa kế như thế nào mới đúng pháp luật?
Trả lời vấn đề trên, luật sư Lê Doãn Tuấn (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết các quy định về thừa kế được quy định tại chương XXI đến chương XXIV của BLDS 2015. Trong đó, thừa kế có 2 loại là thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.
Thừa kế theo di chúc là trường hợp người chết có để lại di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết (Điều 624 BLDS).
Còn thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong 4 trường hợp là: không có di chúc; di chúc không hợp pháp; những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản (Điều 650 BLDS).
Khi chia thừa kế theo pháp luật điều quan trọng là phải xác định hàng thừa kế theo pháp luật theo Điều 651 BLDS. Trong đó, những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự hàng thừa kế thứ nhất, hàng thừa kế thứ hai, hàng thừa kế thứ ba. Trong đó, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Về từ chối nhận di sản thừa kế đó là trường hợp những người được thừa kế không muốn nhận di sản thì họ được quyền từ chối nhận di sản thừa kế. Tuy nhiên, việc từ chối nhận di sản phải không nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản; người từ chối phải báo cho những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản, cơ quan công chứng hoặc UBND xã, phường, thị trấn nơi có địa điểm mở thừa kế về việc từ chối nhận di sản.
Thời hạn từ chối nhận di sản là sáu tháng, kể từ ngày mở thừa kế. Sau sáu tháng kể từ ngày mở thừa kế nếu không có từ chối nhận di sản thì được coi là đồng ý nhận thừa kế (Điều 642 BLDS).
Về thủ tục khai nhận di sản thừa kế, những người thừa kế có thể đến UBND xã hoặc văn phòng công chứng để thực hiện thỏa thuận phân chia di sản. Người có văn bản từ chối nhận di sản rồi thì có thể không đến.
Về hồ sơ khai nhận di sản thừa kế được quy định tại Điều 57 Luật Công chứng 2014. Trong đó, phải có các giấy tờ như các giấy tờ liên quan quyền sở hữu di sản của người mất (Giấy CNQSDĐ); giấy tờ tùy thân của các đồng thừa kế (CMND, hộ khẩu); giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại...
Và trước khi thực hiện việc công chứng, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản, văn bản khai nhận di sản. Trong đó, sẽ niêm yết thông tin người chết, người nhận di sản thừa kế tại UBND phường nơi người để lại di sản chết và tại nơi có tài sản. Thông tin niêm yết này được thông báo công khai tại trụ sở UBND phường, xã nơi người để lại di sản chết và tại nơi có tài sản (Điều 18 Nghị định 29/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Công chứng 2014).
Lưu ý là khi làm thủ tục khai nhận bắt buộc phải có những người nhận thừa kế có mặt ký tên, trường hợp người nào vắng mặt thì phải có giấy ủy quyền cho người khác hoặc những người còn lại.
Sau khi có văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản thừa kế thì sẽ tiến hành làm thủ tục sang theo quy định. Đối với nhà, đất sẽ thực hiện sang tên tại Văn phòng đăng ký đất đai theo quy định.
Trong trường hợp người thừa kế phát hiện những người thừa kế khác vi phạm pháp luật về việc khai nhận, phân chia di sản thừa kế không đúng trình tự, thủ tục pháp luật thì tuỳ từng trường hợp có thể khiếu nại, khởi kiện và có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì có thể tố cáo đến các cơ quan điều tra có thẩm quyền...