Số hài cốt trên được Đội quy tập 584, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị phát hiện tại đồi chè 500 m2 của gia đình ông Trần Hồng Hà, 54 tuổi ở thôn Trường Phước, xã Hải Lâm, từ ngày 21/3 đến 3/4.
Các hài cốt đều được gói buộc trong tăng võng, màn tuyn kèm nhiều di vật như súng ngắn, mặt nạ phòng hóa, đồng hồ, bút viết, bình tông... Bút máy vỏ nhựa, thân ghi chữ "MINH XÔ" ở hàng trên và "XUÔN" (XUÔM) "DÂN" (TÂN) ở hàng dưới. Bình tông bằng kim loại có chữ "BẮC TÙN" và một chữ ở cuối giống chữ "G", nhưng không rõ. Đặc biệt, trong số hài cốt liệt sĩ được quy tập có một hài cốt chôn cùng ví cá nhân, bên trong có mảnh giấy chứa nhiều mảnh kim loại (nghi là mũi kim) và bức ảnh chân dung. Các hài cốt được chôn cất thẳng hàng, cách mặt đất khoảng 1,2m.
Ông Trần Viết Dưỡng, 75 tuổi ở xã Hải Lâm cho hay tại khu vực này, người dân trong lúc đào ao, làm nhà cũng từng phát hiện 8 hài cốt liệt sĩ và quy tập về nghĩa trang huyện Hải Lăng.
Theo ông Dưỡng, trong chiến tranh, thôn Trường Phước có nhiều cổ thụ rậm rạp, từng là nơi đóng quân của bộ đội để di chuyển ra đánh địch ở quốc lộ 1. Sau năm 1972, gia đình ông cùng người dân sơ tán trở về thì thấy có nhiều cọc tre, bảng kẽm được đóng thẳng hàng. "Thời điểm đó, chúng tôi không biết cọc tre là ký hiệu nơi chôn cất bộ đội hy sinh nên vẫn phát quang trồng chè", ông Dưỡng nói.
Năm 2003, trong lúc nạo vét ao cá, gia đình ông Trần Viết Trình phát hiện 6 hài cốt liệt sĩ, kèm tăng võng, bảng kẽm và một số cọc tre. Một gia đình khác trong lúc đào móng công trình cũng phát hiện hài cốt liệt sĩ.
Chị Nguyễn Thị Thúy, 47 tuổi ở thôn Trường Phước cho biết khu vực tìm thấy 12 hài cốt liệt sĩ nằm dưới các gốc chè do gia đình trồng, xưa kia từng có nhiều cọc tre, bảng kẽm. Trong lúc đào kênh thủy lợi, gia đình cũng từng phát hiện hai hài cốt liệt sĩ kèm tăng võng.
"Vài năm trước, có một cựu chiến binh ở Nghệ An nói khu vực này chôn cất 48 bộ đội, kèm sơ đồ vị trí. Gia đình mong muốn Đội quy tập 584 tiếp tục mở rộng và tìm kiếm được tất cả hài cốt liệt sĩ", chị Thúy nói.
Ông Lê Nguyên Hồng, Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Trị nhận định khu vực tìm thấy 12 hài cốt liệt sĩ là trạm y tế dã chiến hoặc nghĩa trang dã chiến, thời điểm bộ đội hy sinh có thể trong năm 1972. Đội quy tập 584 đang mở rộng diện tích và khu vực tìm kiếm.
Trong chiến tranh chống Mỹ, Quảng Trị là một trong những chiến trường khốc liệt. Tỉnh có hai nghĩa trang liệt sĩ quốc gia lớn nhất cả nước là Trường Sơn và Đường 9 với hơn 20.000 mộ.
Võ Thạnh