Lễ khởi công giai đoạn 1 tổ chức ngày 18/4, tại xã Mông Hóa, tỉnh Hòa Bình. Dự án có tổng mức đầu tư 5.130 tỷ đồng cho cả hai hợp phần Hòa Bình và Hà Nội.
Trong đó, giai đoạn 1 dự án được thực hiện theo lộ trình vận hành phát nước 150.000 m3/ngày đêm vào năm 2026; đến năm 2030 nâng công suất lên 300.000 m3/ngày đêm.
Dự án góp phần cung cấp nguồn nước sạch cho tỉnh Hòa Bình bao gồm thành phố Hòa Bình, huyện Lương Sơn; thành phố Hà Nội gồm các huyện Thường Tín, Phú Xuyên và bổ sung cho các quận nội thành cũ đang thiếu nước trầm trọng.
Nguồn nước thô cho dự án lấy từ sông Đà tại phường Trung Minh, thành phố Hòa Bình. Nước thô được dẫn về nhà máy xử lý có diện tích hơn 45 hecta tại xã Mông Hóa. Sau khi xử lý, nước sạch sẽ được vận chuyển qua hệ thống hai đường ống, mỗi tuyến dài 20 km chạy dọc theo quốc lộ 6 qua địa bàn thành phố Hòa Bình và huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình) đến thành phố Hà Nội.
Ống dẫn nước tại địa phận thành phố Hà Nội dài 55 km chạy dọc theo quốc lộ 6 qua thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, Quận Hà Đông, huyện Thanh Oai và dọc tỉnh lộ 419 qua huyện Mỹ Đức, Ứng Hòa. Dự án cũng có trạm bơm tăng áp 3,5 ha ở xã Đồng Phú, huyện Chương Mỹ.
Nhà máy nước Xuân Mai là một trong 5 nhà máy được phê duyệt bổ sung cho quy hoạch cấp nước Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Chính phủ phê duyệt năm 2021. Bốn nhà máy còn lại gồm Bắc Thăng Long, Ba Vì, Hà Nam và nhà máy nội bộ (khu vực Phúc Thọ, Minh Quang, Minh Châu, Tiến Thịnh).
Xuân Mai là nhà máy thứ 3 sử dụng nguồn nước mặt sông Đà để sản xuất nước sạch cung cấp cho thành phố Hà Nội. Trước đó có hai nhà máy đã hoàn thành cung cấp nước cho các khu vực của Thủ đô là nhà máy nước mặt sông Đà đã đưa vào khai thác giai đoạn 1 công suất 300.000 m3/ngày đêm, nhà máy nước sạch Sông Đà Ba Vì với công suất 100.000 m3/ngày đêm.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, tổng công suất thiết kế của các nhà máy nước tập trung trên địa bàn đạt khoảng 1,5 triệu m3/ngày đêm, trong đó nước ngầm 770.000 m3, nước mặt 750.000 m3. Mạng cấp nước nông thôn có công suất thiết kế mỗi trạm 300-1.000 m3/ngày đêm.
Mùa hè năm 2023 một số khu vực ở Thanh Xuân, Nam Từ Liêm, Thanh Oai, Hoài Đức mất nước gây xáo trộn đời sống nhân dân. Mùa cao điểm tiêu thụ nước năm 2024 được dự báo cũng sẽ gặp khó khăn trong cấp nước do từ năm ngoái đến nay thành phố chưa bổ sung được thêm nguồn cấp nước mới, trong khi quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia cũng dự báo khả năng El Nino kết thúc vào tháng 4-6, đến tháng 7-8 La Nina bắt đầu. Vì thế số đợt nắng nóng năm 2024 có thể nhiều hơn và mức độ gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm.
Võ Hải