Theo một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí New England Journal of Medicine, xét trong khoảng thời gian 3 năm, những người có hạt vi nhựa (microplastics) hoặc hạt nano nhựa (nanoplastics) trong mô động mạch cảnh (hay còn gọi là động mạch cổ, tiếng Anh là carotid artery) có nguy cơ bị đau tim, đột quỵ hoặc tử vong, cao gấp đôi so với những người không có các hạt này trong cơ thể.
Động mạch cảnh là hai động mạch nằm ở hai bên cổ, chịu trách nhiệm bơm máu từ tim lên não. Các động mạch cảnh có thể bị tắc nghẽn do các mảng mỡ cholesterol, tương tự như tình trạng tắc nghẽn xảy ra ở các động mạch dẫn máu vào tim, quá trình này được gọi là xơ vữa động mạch (atherosclerosis).
Raffaele Marfella, tác giả chính của nghiên cứu mới và là giám đốc khoa y tế và phẫu thuật tại Đại Học Campania Luigi Vanvitelli ở Naples, Ý, cho biết: "Tính đến nay, nghiên cứu của chúng tôi là nghiên cứu đầu tiên liên kết ô nhiễm nhựa với các bệnh lý ở người."
Giáo sư Marfella giải thích trong email: "Cần có thêm nhiều nghiên cứu khác và trên quy mô lớn hơn để xác nhận dữ liệu của chúng tôi. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cung cấp thông tin đáng tin cậy và thuyết phục về mối liên kết giữa nhựa và các bệnh tim mạch ở một nhóm người bị xơ vữa động mạch."
Bác sĩ nhi khoa Philip Landrigan, giáo sư sinh học tại Đại Học Boston, cho biết nghiên cứu mới cung cấp bằng chứng cho thấy những hạt nhựa siêu nhỏ có thể liên quan đến các bệnh lý về tim mạch ở người.
Landrigan viết trong bình luận đi kèm với báo cáo nghiên cứu: "Tuy chúng ta không biết những tác động khác nào có thể đã góp phần gây ra kết quả bất lợi cho bệnh nhân trong nghiên cứu này, nhưng việc phát hiện ra các hạt vi nhựa (microplastics) và hạt nano nhựa (nanoplastics) trong các mảng xơ vữa (plaque) là một khám phá quan trọng đặt ra một loạt câu hỏi cấp bách. Liệu rằng việc tiếp xúc với các hạt microplastics và nanoplastics có nên được xem xét như là một yếu tố gây ra nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch? Ngoài trái tim thì có những bộ phận nào khác có thể bị ảnh hưởng? Và làm thế nào để có thể giảm sự tiếp xúc với các loại hạt nhựa siêu nhỏ?"
Kimberly Wise White, phó chủ tịch phụ trách các vấn đề về pháp lý và khoa học của Hội Đồng Hóa Học American Chemistry Council, cho biết: "Chúng ta đều biết rằng có nhiều vật dụng làm từ nhựa, từ mũ bảo hiểm, túi đựng máu, đến ống nước và tua-bin gió, không chỉ giúp bảo vệ và cải thiện sức khỏe mà còn đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững cho thế giới. Nhằm giúp giảm các nguồn vi nhựa mới trong môi trường, các nhà sản xuất nhựa đặt mục tiêu là vào năm 2040, tất cả bao bì nhựa ở Hoa Kỳ sẽ được tái sử dụng, tái chế hoặc thu hồi. Để đạt được mục tiêu này, chúng tôi sẽ đầu tư hàng tỷ MK vào việc cải thiện các cơ sở hạ tầng. Đồng thời, chúng tôi cũng đang vận động các chính sách hiệu quả để giúp thu gom và tái chế nhiều loại nhựa đã qua sử dụng, ngăn chặn nhựa xâm nhập vào môi trường ngay từ giai đoạn đầu."
Những hiểm họa từ các hạt nhựa siêu nhỏ
Hạt vi nhựa (microplastics) là các mảnh nhựa có kích thước từ 1/25,000 inch (1 micromet) đến dưới 0.2 inch (5 mm). Những mảnh nhựa nhỏ hơn 1 micromet được gọi là hạt nano nhựa (nanoplastics), và để đo lường chúng ta cần sử dụng đơn vị đo tính bằng phần tỷ của mét.
Theo các chuyên gia, các hạt nano nhựa là loại nhựa đáng lo ngại nhất đối với sức khỏe con người. Với chiều rộng trung bình chỉ bằng 1/1,000 sợi tóc người, các hạt nano nhựa có khả năng xâm nhập sâu vào cơ thể thông qua các bộ phận như dạ dày hoặc phổi, sau đó di chuyển vào máu. Từ đây, hạt nano nhựa có thể xâm nhập vào tế bào và mô của các cơ quan quan trọng, gây ra sự gián đoạn, ảnh hưởng đến các quá trình hoạt động bên trong tế bào và tích tụ các chất gấy rối loạn nội tiết như bisphenols, phthalates, các chất phụ gia chống cháy (flame retardants), kim loại nặng, cùng với nhóm các hóa chất độc hại vĩnh viễn (PFAS).
Trong các nghiên cứu trên những cá thể chuột đang mang thai, người ta đã tìm thấy hóa chất nhựa trong não, tim, gan, thận và phổi của bào thai chuột chỉ sau 24 giờ kể từ khi chuột mẹ ăn hoặc hít phải các hạt nhựa.
Một nghiên cứu khác cho thấy rằng các hạt vi nhựa và hạt nano nhựa có thể tạo ra áp lực oxy hóa, gây tổn thương cho mô và tình trạng sưng viêm trong tế bào. Nhiều nghiên cứu khác trên động vật cũng chỉ ra rằng các hạt nhựa siêu nhỏ có thể ảnh hưởng đến nhịp tim và gây trở ngại cho chức năng của tim.
Các hạt nano nhựa đã được phát hiện có trong nhiều phần khác nhau của cơ thể người, chẳng hạn như máu, mô phổi và gan, nước tiểu và phân, sữa mẹ và thai nhi. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có nghiên cứu xác định được những tác động của hạt nano nhựa đối với các cơ quan và bộ phận trên.
Phát ngôn viên của Hội Nước Đóng Chai Quốc Tế (International Bottled Water Association) cho biết: "Hiện nay, chưa có sự đồng thuận khoa học về tác động tiềm ẩn của các hạt nano nhựa và hạt vi nhựa đối với sức khỏe. Do đó, các báo cáo truyền thông dựa trên các giả định và phỏng đoán chẳng có tác dụng gì hơn ngoài việc khiến công chúng hoang mang sợ hãi."
Một nghiên cứu gần đây phát hiện rằng 1 lít nước đóng chai – tương đương với hai chai nước đóng chai bình thường – có chứa trung bình 240,000 hạt nhựa từ 7 loại nhựa khác nhau, và có 90% là hạt nano nhựa.
Phát ngôn viên cho biết: "Điều quan trọng cần lưu ý là nước đóng chai chỉ là một trong hàng ngàn sản phẩm thực phẩm và đồ uống được đóng gói với bao bì nhựa. Các nguồn hạt vi nhựa lớn nhất trong môi trường là từ sự mài mòn của lốp xe, các loại vải tổng hợp (thí dụ: khi giặt quần áo vải polyester) và quá trình phân hủy rác thải từ nhà dân và nơi công cộng."
Phương pháp nghiên cứu độc đáo
Nghiên cứu mới đã kiểm tra mô được lấy từ động mạch cổ của 257 người từng trải qua phẫu thuật cắt bỏ nội mạc động mạch cảnh.
Bác sĩ Andrew Freeman, giám đốc khoa phòng ngừa và phát triển sức khỏe tim mạch tại National Jewish Health ở Denver, cho biết: "Đó là một phương pháp khá thô bạo. Các bác sĩ phẫu thuật sẽ mở động mạch cảnh ra và nạo vét tất cả mảng bám và cặn bã tích tụ trong đó."
Có được những mẫu mô từ động mạch cảnh của bệnh nhân, các nhà nghiên cứu có thể sử dụng kính hiển vi điện tử để tìm kiếm xem các hạt nhỏ nào không. Kết quả là, họ đã phát hiện thấy "các hạt lạ có góc cạnh lởm chởm" nằm rải rác trong các mảng bám và cặn bã này.
Có một lượng đáng kể polyethylene trong các mẫu mô mảng bám từ động mạch cảnh của 150 người tham gia nghiên cứu. Polyethylene là một loại nhựa phổ biến được sử dụng nhiều trong bao bì nhựa, túi nhựa và hộp đựng thức ăn và đồ uống.
Một số mẫu còn chứa clo (chlorine), chất được sử dụng để làm sạch nước ở hồ bơi và trong quá trình sản xuất hàng trăm sản phẩm tiêu dùng như giấy, sơn, vải vóc và các loại thuốc diệt côn trùng. Các mẫu từ 31 bệnh nhân khác cũng chứa một lượng polyvinyl clorua, còn được gọi là PVC (Polyvinyl chloride) hay còn gọi là vinyl.
Những người tham gia có hạt vi nhựa và nano nhựa trong cơ thể được theo dõi trong 34 tháng. Phoebe Stapleton, Giảng sư về dược lý và độc chất học tại Trường Ernest Mario School of Pharmacy thuộc Đại Học Rutgers ở Piscataway, cho biết không chỉ có nguy cơ cao gấp đôi bị đau tim, đột quỵ hoặc chết sớm bất đắc kỳ tử, các mô mảng bám này còn có dấu hiệu dễ bị viêm nhiễm.
Stapleton giải thích trong email: "Viêm nhiễm mức độ nhẹ có liên quan đến một số bệnh mãn tính, bao gồm cả các bệnh về tim mạch. Sự hiện diện của hạt vi nhựa và hạt nano nhựa, cùng với tình trạng viêm nhiễm xảy ra về sau, có thể làm tăng khả năng mắc các bệnh mãn tính này."
Tuy nhiên, bà cũng cho biết dù có các dấu hiệu về mối liên kết giữa các hạt vi nhựa và hạt nano nhựa với viêm nhiễm và các vấn đề về tim mạch, cần cân nhắc và nghiên cứu sâu hơn để xác định liệu việc tiếp xúc với các hạt nhựa có thể được coi là một yếu tố nguy hại trực tiếp gây ra các bệnh tim mạch hay không.
Giảm tiếp xúc với nhựa
Tránh ô nhiễm nhựa là "thách thức khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi," nhưng "mỗi người chúng ta, theo cách nhỏ của riêng mình, có thể bắt đầu sử dụng ít nhựa hơn và chuyển sang lựa chọn các vật liệu khác trong cuộc sống hàng ngày."
Theo Học Viện Nhi Khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics, AAP), có một số bước cụ thể mà mọi người có thể thực hiện để giảm tiếp xúc với phthalates và các hóa chất khác trong thực phẩm và bao bì đóng gói.
Bác sĩ Leonardo Trasande, giám đốc bộ phận nghiên cứu và điều trị các vấn đề sức khỏe của trẻ em liên quan đến môi trường tại NYU Langone Health, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với CNN: "Một trong số đó là giảm 'dấu vết nhựa' của con người bằng cách sử dụng các loại đồ đựng bằng thép không gỉ và thủy tinh, nếu có thể."
Bác sĩ Trasande, cũng là tác giả chính của chính sách về các chất phụ gia thực phẩm và sức khỏe trẻ em của AAP, cho biết thêm: "Không nên sử dụng lò vi sóng để hâm thức ăn hoặc đồ uống đựng trong đồ đựng làm bằng nhựa, bao gồm cả sữa công thức formula và sữa mẹ hút để trữ, và không nên để đồ nhựa vào máy rửa chén, bởi vì nhiệt độ cao có thể khiến cho các hóa chất trong nhựa chảy ra. Hãy kiểm tra mã tái chế ở dưới đáy của sản phẩm nhựa để xem đó là loại nhựa (plastic type) nào, và tránh sử dụng các sản phẩm nhựa có mã tái chế (recycling codes) 3, vì các sản phẩm này thường chứa phthalates."
Phthalates còn được mệnh danh là "hóa chất ở mọi nơi" vì rất phổ biến. Đây là một trong những hóa chất thường được sử dụng trong sản xuất, nhưng cũng nổi tiếng là chất gây rối loạn nội tiết tố.
Hội Đồng Bảo Vệ Tài Nguyên Thiên Nhiên (Natural Resources Defense Council), một nhóm vận động bảo vệ môi trường, đề nghị cắt giảm việc sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Những gợi ý khác bao gồm mang túi tái sử dụng khi đi mua sắm, sử dụng túi vải đựng đồ giặt ủi, tự mang bình, ly đựng khi mua cà phê và sử dụng bộ đũa muỗng riêng ở nơi làm việc.
Cung Đô sưu tầm, biên dịch
Nguồn: "Nanoplastics linked to heart attack, stroke and early death, study finds" được đăng trên trang CNN.com.