Theo tư liệu lịch sử xã Xuân Liên, lễ hội cầu ngư có từ hàng trăm năm trước, được người dân địa phương tổ chức vào ngày rằm tháng Giêng hàng năm.
Tương truyền thuở xưa, người dân trong vùng phát hiện một bộ xương cá voi dạt từ ngoài khơi vào bờ nên đưa về đặt trong đền làng thờ cúng. Mỗi khi ra khơi, người dân đều đến cầu xin may mắn và thấy linh nghiệm. Về sau, họ xin lập đền riêng để thờ vị ngư thần gọi là đền Đông Hải, nay thuộc thôn Lâm Hải Hoa, xã Xuân Liên.
Lễ hội gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ có tế tại đền và rước thần Đông Hải ra biển. Phần hội với nhiều trò chơi dân gian, diễn xướng văn nghệ trò kiều, dân ca, ví giặm và các hoạt động đua thuyền, đi cà kheo, kéo co.
Ông Lê Ngọc Châu, Phó chủ tịch tỉnh Hà Tĩnh, khẳng định bằng di sản là vinh dự lớn của chính quyền và người dân xã Xuân Liên. Ngoài ý nghĩa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội cầu ngư còn tạo không khí đoàn kết, chung tay phát triển ngư nghiệp, xây dựng quê hương giàu đẹp. Đây cũng là cơ hội để huyện Nghi Xuân phát triển du lịch.
Đến nay, Hà Tĩnh có 4 lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm: Lễ hội cầu ngư làng Cam Lâm (huyện Nghi Xuân), Lễ hội đền Lê Khôi (huyện Thạch Hà và Lộc Hà), lễ hội Hải Thượng Lãn Ông (huyện Hương Sơn) và lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn (huyện Cẩm Xuyên).