Bất ngờ là bởi trước đó không lâu, khi lấy ý kiến dự thảo nghị định của Chính phủ quy định cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà, chính Bộ Công thương đã đề xuất trường hợp cá nhân phát sản lượng điện dư vào hệ thống điện thì nhà nước ghi nhận sản lượng điện với giá 0 đồng. Đề xuất này khi đó bị phản ứng dữ dội vì không khuyến khích năng lượng sạch theo chủ trương của Chính phủ. Giờ thì lại được phát lên lưới, tính tiền nên ai nấy đều có chút bất ngờ. Cũng có thể sau khi tiếp thu ý kiến từ nhiều phía, Bộ đã thay đổi quan điểm. Còn băn khoăn vì lo ngại lưới điện sẽ quá tải nếu người dân, doanh nghiệp phát triển ồ ạt điện mặt trời mái nhà để bán lên lưới, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia. Cũng phải thành thật nhìn nhận nguy cơ này hoàn toàn có thể xảy ra. Chúng ta đã chứng kiến việc đua nhau phát triển các dự án điện gió, điện mặt trời nhiều năm trước đây để hưởng ưu đãi và hệ quả đến tận bây giờ vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm. Vì thế, để dung hòa giữa chủ trương và thực tế, cần có những giải pháp thiết thực đi kèm.
Tuy nhiên, giải pháp, cơ chế hay điều kiện như thế nào thì còn phải bàn bạc, cân nhắc và mất nhiều thời gian để đi vào cuộc sống. Cái có thể làm ngay mà không ảnh hưởng gì tới lưới điện, thậm chí góp phần giảm áp lực thiếu điện nhanh chóng và "giải cứu" nhiều mái nhà dư thừa điện hiện nay chính là cơ chế bán điện cho nhà hàng xóm. Cứ hình dung thế này, trong bối cảnh điện lưới thiếu, láng giềng "tắt đèn tối thui" trong khi nhiều cơ sở sản xuất điện mặt trời dư thừa vì chưa kết nối với lưới điện thì việc cho phép bán sang hàng xóm cơ bản giải quyết được các nghịch lý đó. Cơ chế này, người dân, doanh nghiệp đã chờ mòn mỏi từ rất lâu. Đặc biệt sau khi Quy hoạch điện VIII được phê duyệt, họ tràn trề hy vọng vừa tự chủ điện, vừa có thể kiếm thêm thu nhập. Thế nhưng dù luật không cấm, chủ trương có song các cơ quan quản lý lại tỏ ra e dè. Còn nhớ năm ngoái, Bộ Công thương khi trình Thủ tướng Chính phủ một số cơ chế khuyến khích điện mặt trời mái nhà lắp đặt tại nhà ở, trụ sở doanh nghiệp, công sở để sử dụng tại chỗ còn đề xuất chỉ sản xuất điện tiêu thụ tại chỗ, không bán cho tổ chức, cá nhân khác... Cứ nói ra nói vào nên mãi tới bây giờ, cơ chế bán điện cho nhà hàng xóm vẫn giậm chân tại chỗ.
Trở lại với chủ trương mới nhất: điện mặt trời mái nhà dư thừa được phát lên lưới, tính tiền. Tại cuộc họp cuối tuần trước, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đã khẳng định chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư điện mặt trời mái nhà là chủ trương nhất quán. Trong đó, các nguồn điện tái tạo, gồm điện mặt trời mái nhà, không đưa lên lưới quốc gia sẽ được ưu tiên phát triển. Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Công thương xác định rõ các hình thức có và không kinh doanh loại điện này, từ đó đưa ra cơ chế chính sách khuyến khích, quy định an toàn, phòng cháy, chữa cháy tương ứng.
Tiêu thụ điện tăng mạnh do nắng nóng gay gắt, kéo dài đang khiến ngành điện chạy đôn chạy đáo để bảo đảm cung ứng cho sinh hoạt, sản xuất theo chỉ đạo của Chính phủ. Việc ưu tiên áp dụng sớm cơ chế bán điện cho nhà hàng xóm song song với nhanh chóng có giải pháp và hướng dẫn cụ thể về việc điện mặt trời mái nhà dư thừa được phát lên lưới, tính tiền chính là đáp án chủ động, hiệu quả và tiết kiệm nhất lúc này.