Trường học huy động tiền tỷ từ phụ huynh: "Miếng phô mai trên bẫy chuột"?
(Dân trí) - Thông qua gói đầu tư giáo dục, Trường Quốc tế Mỹ (AISVN) vay hàng nghìn tỷ đồng từ phụ huynh của 900 học sinh. Hợp tác này được ví như "miếng phô mai trên bẫy chuột" với đầy rủi ro.
Phụ huynh cho trường vay 3.600 tỷ đồng
Đầu năm 2018, anh Nguyễn Minh Trung (tên nhân vật đã thay đổi), ở TPHCM ký hai hợp đồng cho Trường Quốc tế Mỹ (AISVN) - người đại diện là bà Nguyễn Thị Út, Chủ tịch HĐQT trường - vay vốn. Trong đó, một hợp đồng anh cho trường vay hơn 2,5 tỷ đồng, một hợp đồng cho vay 110.000 USD với lãi suất 0% trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Đi kèm với hai hợp đồng vay vốn này là hợp đồng đào tạo miễn học phí với chương trình chính khóa cho hai con của anh Trung trong suốt thời gian học ở trường.
Hợp đồng thể hiện, trường sẽ hoàn trả cho phụ huynh trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày học sinh học hết lớp 12 hoặc hoàn tất thủ tục ngưng học tại trường.
Vậy nhưng, đến khi con anh hoàn tất thủ tục chuyển trường từ lâu, trải qua nhiều lần làm việc, nhiều lần hứa hẹn từ trrường trong năm 2023, anh Trung vẫn không được thanh toán khoản tiền đã cho trường vay.
Hợp đồng cho trường vay vốn anh Nguyễn Minh Trung ký chỉ là hai trong hàng trăm hợp đồng phụ huynh Trường Quốc tế Mỹ tham gia cho trường vay vốn thông qua việc trao đổi đào tạo miễn phí cho học sinh.
Được biết, AISVN huy động gói đầu tư từ khoảng năm 2008 cho đến nay, huy động theo USD hoặc tiền VNĐ, số tiền từ hàng chục ngàn lên đến 200.000 USD/suất hoặc từ 2, 3, 4 đến 5 tỷ đồng tùy giai đoạn.
Nhiều học sinh đóng theo gói này đã ra trường, đã chuyển trường và cũng đã nhận lại được tiền đã đầu tư. Tuy nhiên, số phụ huynh nhận lại tiền, số phụ huynh có con đã ra trường được biết chỉ chiếm khoảng 50%.
Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT TPHCM, Trường Quốc tế Mỹ có trên 1.300 học sinh từ mầm non đến lớp 12. Trường áp dụng nhiều hình thức đóng góp, trong đó có đến 900 học sinh được phụ huynh đóng theo gói đầu tư cho trường vay vốn với số tiền khoảng 4 tỷ đồng để con theo học suốt 12 năm, được hoàn trả lại.
Tính trung bình ở thời điểm số học sinh hiện tại, tiền phụ huynh cho Trường Quốc tế Mỹ vay lên đến khoảng 3.600 tỷ đồng.
Học quốc tế với phí… 0 đồng
Không chỉ Trường Quốc tế Mỹ, tại TPHCM, thông tin từ Sở GD&ĐT TPHCM có 5 trường ngoài công lập ký hợp đồng đầu tư giáo dục với phụ huynh.
"Học trường quốc tế 0 đồng", "Học trường quốc tế miễn phí" là slogan quảng cáo gắn liền với Trường Quốc tế Bắc Mỹ (SNA) khi trường này triển khai gói đầu tư giáo dục nhiều năm nay.
Gần nhất, trường này giới thiệu gói đầu tư tiểu học 5 năm có giá 2,425 tỷ đồng, gói trung học 5 năm 3,310 tỷ đồng, gói 7 năm 3,660 tỷ đồng và gói 12 năm là 5,634 tỷ đồng. Sau khi kết thúc chương trình học, 100% học phí sẽ được hoàn lại tương ứng với từng gói.
Tại Trường quốc tế Nam Mỹ (UTS) có gói đầu tư trị giá 2 tỉ đồng cho chương trình tiếng Anh theo chuẩn Common Core (Mỹ) và 2,75 tỉ đồng đối với chương trình tiếng Anh Oxford.
Tham gia gói đầu tư này, phụ huynh không phải lo vấn đề học phí của con suốt 12 năm học và được hoàn trả lại 100% số tiền đầu tư khi hoàn thành chương trình tại trường.
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM cho biết, các trường ngoài công lập được quyền huy động vay vốn từ phụ huynh theo quy định trong quy chế trường ngoài công lập.
Phụ huynh cần lưu ý việc đầu tư này không phải là đóng học phí. Theo Nghị định 81 của Chính phủ về cơ chế thu, quản lý học phí tại các cơ sở giáo dục, học phí được thu định kỳ hàng tháng; nhà trường có thể thu một lần cho cả học kỳ hoặc cả năm học nếu người học tự nguyện.
Về pháp luật, việc phụ huynh cho trường vay vốn là thỏa thuận dân sự. Việc huy động của nhà trường không vi phạm điều cấm nên việc huy động này là hợp pháp.
Khi tung gói đầu tư nhằm huy động vốn, trường có ngay khoản tiền lớn để sử dụng. Với cách này, trường không bị áp lực trả lãi hàng tháng như vay ngân hàng, trả lại tiền trong tương lai khi đồng tiền mất giá hơn...
Chưa kể, việc tung những gói đầu tư này cũng là cách để các trường tạo ra sự hấp dẫn nhằm thu hút thí sinh, nhất là khi trường ở xa vị trí trung tâm, giải quyết phần nào bài toán khó tuyển sinh trong nhiều năm theo phương thức đóng học phí thông thường.
Mà phía sau việc khó tuyển sinh này, nhiều người cảnh báo có thể dấu hiệu về sức khỏe tài chính yếu, nợ nần dẫn đến phụ huynh nghi ngờ về tính ổn định lâu dài của trường. Điển hình như Trường Quốc tế Mỹ mới tung gói đầu tư hấp dẫn phụ huynh đến thế.
"Miếng phô mai trên bẫy chuột"
Là người trực tiếp tham gia gói đầu tư giáo dục cho Trường Quốc tế Mỹ vay vốn, anh N.L, phụ huynh có con học tại trường đánh giá hợp đồng đầu tư này là: "Rẻ! Quá rẻ!".
Nếu thực hiện đúng hợp đồng, anh L. cho rằng phụ huynh rất có lợi khi số tiền bỏ ra không quá lớn nhưng con được đảm bảo việc học đến khi tốt nghiệp THPT. Cho dù gia đình gặp sự cố hay rủi ro trong làm ăn thì con vẫn được học tại môi trường giáo dục quốc tế mà không phải lo đóng học phí hàng tháng, hàng năm. Con học xong ra trường thì rút tiền về để con có thể đi du học.
Bài toán kinh tế giữa việc "nộp một cục" như vậy với hình thức quen thuộc là mang tiền đó đi gửi ngân hàng, lấy lãi đóng học phí cho con, theo anh L. thì chỉ vài năm là hết cả gốc cả lãi.
Mức học phí cao nhất năm học 2023-2024 tại Trường Quốc tế Mỹ là 725 triệu đồng, chưa tính các khoản chi phí khác tổng chi phí lên đến cả tỷ đồng/năm. Chưa kể, mỗi năm các trường quốc tế đều có lộ trình tăng học phí 5-10%.
Với gói đầu tư này, con của anh L. học suốt 5 năm không phải đóng thêm học phí, nhiều năm liền được miễn 100% phí xe bus và gần đây có thu 50% tiền bus, chỉ đóng tiền đồng phục, tiền ngoại khóa nếu tham gia. Nhà trường không bắt buộc ăn ở trường mà có căng tin khang trang, có riêng khu vực hâm nóng đồ ăn cho học sinh mang đồ ăn theo.
"Đến năm 2023, ngay khi ồn ào xảy ra, nhiều phụ huynh còn đóng thêm tiền vào để trường hoạt động. Gia đình tôi là là một trong số đó, tiếp tục đóng tiền đồng hành với nhà trường", anh L. cho hay.
Theo các chuyên gia giáo dục, việc hợp tác này là một nhu cầu lành mạnh, một mô hình hai bên - nhà trường và phụ huynh cùng có lợi. Tuy nhiên, đi cùng đó cũng có nhiều rủi ro đi kèm mà không chỉ phụ huynh mà có thể, ngay chủ trường chưa lường hết được.
Không ít phụ huynh sau khi mua gói đầu tư con học được giữa chừng phải tìm bán lại khi không phù hợp, không thích nghi được, thay đổi về chỗ ở… Giờ đây, còn là việc trường mất khả năng tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của trẻ.
Phía trường, khi huy động gói đầu tư quá lớn, chiếm tỷ lệ % tổng số học sinh quá cao có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán khi dùng toàn bộ vốn trong dài hạn đưa vào hết cơ sở vật chất, chi phí vận hành mà không có nguồn ngân sách phân bổ cho các chi phí phải trả cho các dịch vụ trong tương lai theo hợp đồng đã cam kết.
Khi đó, tình trạng nợ, lỗ sẽ ngày càng lớn… như trường hợp AISVN đang phải kêu phụ huynh góp tiền "cứu nguy".
Là người trong cuộc, theo anh N.L., đa số phụ huynh đều thấy hình thức đầu tư này nhiều rủi ro nhưng thực sự là rẻ quá, lợi ích nhiều quá. Nhất là khi đi tham quan trường, phụ huynh thấy trường to đẹp, chất lượng đào tạo tốt, nhiều người con học xong lấy lại được tiền nên hy vọng cái rủi sẽ... chừa mình ra.
Bởi vậy, không ít người giờ đang bật khóc khi bán nhà, bán đất, vay mượn để đầu tư cho con ăn học theo hình thức cho trường vay tiền.