Thực ra, đó chính là chương trình xử lý bảng tính nằm trong bộ Microsoft Office không có ai là không biết.
Hôm cao điểm mùa nắng nóng, tôi thấy ngành điện TP.HCM kêu gọi người dân tiết kiệm điện thành thói quen. Bản chất thích lý luận của một nhà trí thức, ưa phân tích của một tay chơi cờ, tôi tự hỏi: Ai tiết kiệm, tiết kiệm để làm gì và làm sao thành thói quen? Tôi đưa chuyện này ra trong buổi cơm gia đình và tự đi tìm lời giải thích cho "những thắc mắc chẳng biết hỏi ai":
Tiết kiệm là gì? Tiết kiệm là dùng điện một cách thông minh, một cách ít nhất, nhưng lại có lợi nhiều nhất.
Ai tiết kiệm? Dĩ nhiên là cả gia đình 4 người rồi.
Tại sao phải tiết kiệm: có 2 lý do chính. Lý do hàn lâm là điện, cho đến bây giờ, vẫn là vốn quý và thiếu. Nếu dùng lãng phí thì cả nước sẽ không có điện mà dùng. Vì vậy mỗi gia đình, mỗi người dân phải tiết kiệm điện. Nhà nước có cách tính điện bậc thang, ai càng dùng nhiều điện thì càng phải trả rất nhiều tiền, không theo tỷ lệ thuận như thường thấy. Đây là lý do tiết kiệm điện mà không phải ai cũng có thể nhìn thấy ngay được.
Lý do phải tiết kiệm điện dễ thấy nhất "tiết kiệm điện là tiết kiệm tiền". Khi dùng nhiều điện, vượt lên một bậc thang mới, mỗi một bậc thang là một cách tính điện mới, cao hơn xa hơn nhiều so với các bậc ở dưới. Điều này bậc cha mẹ, là chúng tôi, có thể nhìn thấy dễ dàng nhưng bọn trẻ thì chưa chắc. Lúc ấy, tôi chợt nghĩ đến Excel. Đây là một người bạn lập trình đơn giản, dễ thương, dễ gần mà gần như ai cũng biết. Excel lại được dạy trong nhà trường.
Tôi và vợ đặt hàng cho bọn trẻ tính tiền điện theo bậc thang bằng Excel. Bọn trẻ làm một nhoáy là xong và hướng dẫn cha mẹ tính tiền. Tôi giả sử nhà mình dùng 50 ký điện hằng tháng. Đánh số 50 trên bảng Excel là chúng tôi biết số tiền mình phải đóng, cũng tạm được. Đánh số 150 trên bảng, chúng tôi lại biết số ngay số tiền cần đóng, hơi nhiều rồi đấy. Đánh thử con số 260 thì ôi thôi số tiền quả là khủng khiếp rồi. Chúng tôi thử dùng đến 501 ký điện thì con số tiền hiện ra làm gương mặt vợ chồng tôi cùng lúc xám xịt, tối tăm mặt mũi đến đỗi bọn trẻ an ủi: Cha mẹ hãy yên tâm, cả gia đình mình sẽ thực hành tiết kiệm điện.
Tôi ngây thơ hỏi tiết kiệm điện để làm gì thì bọn trẻ cười phá lên, nói thì để cho nhà mình mau giàu, cho ba mẹ đỡ lo lắng. Vợ tôi hỏi làm gì để tiết kiệm điện thì bọn nhỏ lại dựa vào những chỉ dẫn của chính ngành điện lực để hướng dẫn cho chúng tôi thực hành tiết kiệm điện một cách dễ dàng, hiệu quả.
Và dĩ nhiên là bước vào việc thực hành thì tụi nhỏ, bây giờ là bậc thầy về công nghệ của vợ chồng Tư Ếch chúng tôi, luôn luôn làm gương, hướng dẫn cụ thể cho ba mẹ hằng ngày. Vào vai học trò, vợ chồng Tư Ếch phải học thuộc lòng, trả bài cho bọn chúng và nhận lại nụ cười sung sướng của trẻ thơ, đầy hóm hỉnh.
Từ đó, mỗi ngày các "thầy cô giáo nhỏ" lại làm một bảng tính Excel tính điểm thực hành tiết kiệm điện cho cả nhà. Một ngày kia tất cả chúng tôi đều đạt điểm mười thực hành tiết kiệm, và cả nhà đã có một buổi dạo phố ngon lành để chào mừng chiến công quá… lừng lẫy.
Cứ thế, vợ chồng tôi cùng các con của mình trải nghiệm thông qua phần mềm Excel đơn giản và kỳ diệu. Các con dẫn dắt chúng tôi qua Excel từ những con số khô khan thành những đồng tiền tiết kiệm nhiều màu sắc vui tươi. Gia đình ai cũng vô cùng tự hào vì hình thành được thói quen tiết kiệm điện từ bảng tính Excel "không đụng hàng" ai giữa thời buổi công nghệ số đang "gõ cửa" từng gia đình.
À, nhân đây "bật mí" luôn: Bất ngờ nhất chính vợ chồng Tư Ếch nhà quê chúng tôi mới là bậc thầy… dẫn dụ tụi nhỏ vào "cuộc chơi" tiết kiệm điện quá hay này, mà các con ngây thơ đến giờ vẫn không hề hay biết.