Hệ thống đường sá khu vực này mấy năm nay được cải thiện nhiều, hơn 200 km đường Tây Bắc diễn ra rất thuận lợi. Chúng tôi tới Ba Bể đã quá trưa, nhưng chỉ ít phút sau khi check-in, những cái bụng rỗng nhanh chóng được lấp đầy bởi bữa ăn nhanh giản tiện và ngon miệng.
Bước tiếp theo là nhận phòng. Thú thực, khi thấy phòng quá bé, thiết bị ở mức tối giản và không khép kín, tôi có chút thất vọng. Bù lại, toàn bộ đồ đạc, bàn ghế sạch không một hạt bụi, đặc biệt khác với mấy khách sạn tôi thường lưu trú khi đi công tác - nơi phòng ốc bị bao phủ bởi mùi thuốc tẩy vệ sinh.
Sau ít phút nghỉ ngơi, chúng tôi lên thuyền, bắt đầu hành trình khám phá hồ Ba Bể.
Tiếng máy rền vang đẩy con tàu nhỏ rẽ nước tiến lên phía trước, để lại phía sau dải bọt trắng xóa như tạo nên nhát cắt lan rộng trên mặt hồ được bao quanh bởi vách núi nhấp nhô và một màu xanh ngắt của những tán rừng kéo dài hút tầm mắt. Chỉ trong chốc lát, những oi bức, ngột ngạt của tiết đầu hè, những ồn ã, khói bụi, chen lấn chốn đô thị rơi lại phía sau. Chúng tôi tham quan Ao Tiên, đền An Mạ... - những di tích không lớn nhưng có vẻ đặc sắc riêng tạo nên sức hấp dẫn nhất định.
Gần sáu giờ chiều, thời điểm quay về nhà nghỉ, chính là lúc tôi vô tình được thưởng thức vẻ ngoạn mục của thiên nhiên: hoàng hôn trên mặt hồ Ba Bể. Du khách nào may mắn vẫn ở trên lòng hồ lúc đó hẳn sẽ có cảm giác... hơi hoang mang trước thiên nhiên hùng vĩ. Con thuyền nhỏ xíu dần trở nên vô hình trong cảnh sắc từ từ chuyển thành tím sẫm của màu trời chạng vạng khi sương mù dần loang trên mặt hồ.
Rời lòng hồ, những cảm giác về sự bất tiện nho nhỏ của căn homestay đã hoàn toàn tan biến. Nhưng chúng tôi chỉ thực sự "chuyển trạng thái" khi tham dự bữa tối tổ chức ngoài trời ở khu nhà nghỉ.
Cả sân ăn có khoảng hơn hai chục khách đến từ năm nhóm khác nhau. Mỗi nhóm ngồi riêng một bàn với món ăn theo menu đặt trước. Khối các bàn xếp theo hình rẻ quạt bao quanh bếp lửa, phía trên là những chiếc nồi lớn đựng món chung cho toàn bộ du khách, khiến bữa tối vừa mang vẻ buffet lại theo kiểu lửa trại. Cách bày biện như thế vừa đảm bảo riêng tư cho mỗi bàn trong tổng thể chung, vừa có thể "tham khảo" thức ăn bàn khác nếu có nhu cầu và tất nhiên phải được sự chấp thuận từ chủ bàn đó. Về cơ bản, không chủ bàn nào từ chối sự thăm viếng của khách bàn khác và vì thế, menu gồm năm món của bàn tôi nhanh chóng tăng thành bảy, thậm chí mười món nếu tích cực giao lưu "tham khảo" món ăn bàn khác.
Tiếng nói chuyện, mời mọc, tiếng hướng dẫn khách nước ngoài sử dụng đũa, lựa chọn nước chấm phù hợp món ăn... với đủ loại ngôn ngữ đã tạo nên bầu không khí rất... liên hợp quốc trên mảnh đất ven hồ Ba Bể.
Bữa tối kết thúc trong bầu không khí rộn rã tiếng cười, mùi cafe thoang thoảng và không còn rào cản ngôn ngữ, không còn những ngại ngần về sự khác biệt Tây - ta.
Ngày hôm sau, có nhóm đi tiếp lên Cao Bằng, nhóm ở lại, nhóm về xuôi và cuối cùng, điểm trở về của hành trình có thể là Hà Nội, Hải Phòng, Paris, London, Madrid... nhưng tôi tin rằng, khoảnh khắc "bữa tối liên hợp quốc" với những tràng cười rộn rã nhất định sẽ lưu lại và lúc nào đó ùa về trong mỗi người. Ba Bể sẽ được nhớ đến một cách tự nhiên như thế.
Với những đoàn ngược lên, người quản lý - chủ nhân tháo vát của bữa tiệc - chu đáo dặn dò những điều cần lưu ý để đảm bảo an toàn trong lộ trình tiếp theo. Còn chúng tôi được gợi ý về giá cả và điểm mua đặc sản Bắc Cạn đem về làm quà cho người dưới xuôi. Sự chu đáo của họ khiến tôi không hình dung ra đây là cuộc tiễn khách của chủ homestay, mà như cuộc chia tay của bạn hữu.
Tôi chỉ hơi tiếc là giá như chủ nhà có thể tặng một món quà lưu niệm cho khách: miếng gỗ có hình thù đẹp mắt được mài nhẵn, dùng bút lửa khắc tên cơ sở homestay, hay con búp bê xinh xắn bằng vải thổ cẩm đậm chất Tây Bắc có logo của địa danh chẳng hạn... Dù giá trị vật chất không lớn, chúng có thể giúp tạo hiệu ứng tiếp thị tích cực cho thương hiệu và điểm đến.
Theo báo cáo của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, tỷ lệ khách quay lại Việt Nam vẫn theo xu hướng giảm và chưa có biện pháp khắc phục. Nếu như năm 2019 - thời điểm hoàng kim của ngành du lịch Việt Nam, tỷ lệ khách quay lại chỉ khoảng 10% - thấp hơn nhiều so với Thái Lan (82%) và Singapore (89%), theo Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO), thì tới năm 2022, con số này tiếp tục giảm xuống mức 5%.
Con số thống kê vốn lạnh lùng và khó chối bỏ, nhưng tôi không tin là, những người làm dịch vụ ở những nơi tôi đã trải nghiệm lại khiến du khách phật lòng để nỡ "một đi không trở lại".
Tôi từng nghe tới ít nhất 17 hình thức du lịch như du lịch chữa bệnh, du lịch tâm linh, du lịch hội thảo, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa... Tôi cũng không biết cách thức du lịch của mình thuộc loại nào, chỉ có điều, chắc chắn tôi sẽ quay lại nơi có hình thức "du lịch nụ cười", nơi xây dựng thương hiệu theo phương châm "bán dịch vụ, mua nụ cười".
Thời tiết năm nay có chút bất thường. Từ cuối tháng 3, nền nhiệt tại nhiều địa phương phía Bắc đã lên tới trên 350C, báo hiệu mùa du lịch đến sớm. Tôi hy vọng hình thức "du lịch nụ cười" nở rộ khắp nơi để sau này, con số thống kê về tỷ lệ khách quay trở lại không còn làm phiền lòng chúng ta nữa, mà là chỉ báo đáng chờ đợi của ngành du lịch Việt.
Tô Ngọc Doanh