Bộ GTVT cho biết, hiện có 313 km cao tốc đã khai thác có quy mô 2 làn xe (Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Thái Nguyên - Chợ Mới, Hòa Lạc - Hòa Bình, đoạn Yên Bái - Lào Cai thuộc cao tốc Nội Bài - Lào Cai); đang xây dựng 293 km cao tốc 2 làn xe; chuẩn bị đầu tư 83 km cao tốc 2 làn xe.
Cần hơn 494.500 tỉ đồng ngân sách để nâng cấp
Để nâng cấp 689 km cao tốc 2 làn xe nói trên lên 4 làn xe hoàn chỉnh (riêng cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26 km đạt quy mô 6 làn xe hoàn chỉnh) cần tổng mức đầu tư gần 87.500 tỉ đồng. Trong đó, vốn nhà nước hơn 82.500 tỉ đồng, vốn nhà đầu tư gần 5.000 tỉ đồng.
Đối với các tuyến cao tốc phân kỳ 4 làn xe hạn chế, Bộ GTVT cho biết, phạm vi đầu tư hơn 2.140 km. Trong đó, đã khai thác 435 km, đang xây dựng 1.385 km, đang chuẩn bị đầu tư 321 km.
Để nâng cấp theo quy mô quy hoạch (4 hoặc 6 hay 8 làn xe đầy đủ, tùy quy mô từng tuyến) cần hơn 425.700 tỉ đồng, trong đó vốn nhà nước hơn 412.500 tỉ đồng, vốn nhà đầu tư hơn 3.100 tỉ đồng.
Ngoài 2.141 km cao tốc nêu trên, có 2 đoạn cao tốc Bắc - Nam phía đông đang khai thác quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh cần nghiên cứu mở rộng gồm: Cao tốc TP.HCM - Trung Lương mở rộng lên 8 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 22.220 tỉ đồng; Cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây mở rộng từ 4 lên 6 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 7.500 tỉ đồng.
Theo Bộ GTVT, để nâng cấp đường cao tốc 2 làn xe, 4 làn xe hạn chế lên quy mô đầy đủ cần hơn 494.500 tỉ đồng ngân sách. Nếu cân đối đủ nguồn vốn để đầu tư, nâng cấp ngay các tuyến cao tốc phân kỳ đạt quy mô cao tốc hoàn chỉnh sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư và năng lực thông hành.
Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn vốn nhà nước còn khó khăn, việc cân đối ngay gần 494.600 tỉ đồng ngân sách nhà nước để thực hiện trong giai đoạn hiện nay là khó khả thi, ảnh hưởng mục tiêu hoàn thành 5.000 km theo Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đề ra.
Ưu tiên nâng cấp các tuyến cấp bách
Do đó, Bộ GTVT đề xuất một số nguyên tắc, tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, nâng cấp các tuyến đường cao tốc phân kỳ.
Với cao tốc đã phân kỳ 2 làn xe, khi nâng cấp phải đạt quy mô tối thiểu 4 làn xe hoàn chỉnh theo tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đối với cao tốc đã phân kỳ 4 làn xe, khi nâng cấp phải đạt quy mô theo quy hoạch được duyệt.
Bộ GTVT đề xuất thứ tự ưu tiên đầu tư nâng cấp đường cao tốc theo 4 nhóm:
Nhóm 1: Đầu tư nâng cấp 5 tuyến cao tốc có nhu cầu cấp bách. Sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 55.300 tỉ đồng (vốn nhà nước hơn 15.000 tỉ đồng, vốn nhà đầu tư gần 40.300 tỉ đồng).
Nhóm này gồm các tuyến cao tốc: cao tốc La Sơn - Hòa Liên (dài 66 km) đang khai thác 2 làn xe, đã giải phóng mặt bằng theo quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh. Để nâng cấp đạt quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh cần hơn 3.000 tỉ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách T.Ư năm 2022 để đầu tư. Dự kiến khởi công năm 2024, cơ bản hoàn thành năm 2025.
Cao tốc Cam Lộ - La Sơn (dài 98 km) đang khai thác 2 làn xe, đã giải phóng mặt bằng với quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh. Để nâng cấp đường cao tốc này lên 4 làn xe hoàn chỉnh cần khoảng 7.000 tỉ đồng. Bộ GTVT đề xuất bố trí từ nguồn tăng thu ngân sách T.Ư năm 2023 để sớm triển khai đầu tư.
Cao tốc Cao Bồ - Mai Sơn (dài 15 km) đang khai thác 4 làn xe hạn chế, đã giải phóng mặt bằng theo quy mô 6 làn xe. Bộ GTVT đã phê duyệt chủ trương đầu tư nâng cấp đạt quy mô 6 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng gần 2.000 tỉ đồng. Dự kiến khởi công trong năm 2024, cơ bản hoàn thành năm 2026.
Cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận (dài 51 km) đang khai thác quy mô 4 làn xe hạn chế, đã giải phóng mặt bằng quy mô 6 làn xe. Bộ GTVT đang phối hợp với nhà đầu tư đề xuất dự án hoàn chỉnh báo cáo nghiên cứu tiền khả thi nâng cấp đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đạt quy mô 6 làn xe, kết hợp nâng cấp đoạn TP.HCM - Trung Lương lên 8 làn xe.
Cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình (dài 26 km) là dự án BOT đang khai thác quy mô 2 làn xe. UBND tỉnh Hòa Bình đã cơ bản hoàn thành hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi mở rộng đường lên 6 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 7.950 tỉ đồng.
Nhóm 2: Đầu tư nâng cấp 3 tuyến cao tốc nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải và khai thác đồng bộ với các đoạn cao tốc liền kề đã khai thác, đang đầu tư quy mô 4 làn xe gồm: nâng cấp đoạn Yên Bái - Lào Cai dài 83 km thuộc cao tốc Nội Bài - Lào Cai từ 2 làn xe lên 4 làn xe hoàn chỉnh; nâng cấp đoạn Thái Nguyên - Chợ Mới (dài 40 km) từ quy mô 2 làn xe lên 4 làn xe; nâng cấp 12 km cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng qua Hải Phòng và tỉnh Thái Bình lên 4 làn xe. Tổng nhu cầu vốn nhà nước khoảng gần 18.700 tỉ đồng.
Nhóm 3: Nâng cấp các tuyến cao tốc phân kỳ 2 làn xe còn lại đạt quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, sơ bộ nhu cầu vốn khoảng 50.837 tỉ đồng từ ngân sách T.Ư.
Các tuyến cao tốc cần nâng cấp gồm: cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang giai đoạn 1 (dài 104 km); cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu giai đoạn 1 (dài 66 km, qua tỉnh Hòa Bình 34 km và tỉnh Sơn La 32 km); cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 1 (dài 93 km, hiện đang đầu tư 22 km 4 làn xe hạn chế và 71 km quy mô 2 làn xe; tuyến kết nối cửa khẩu Tân Thanh và cửa khẩu Cốc Nam dài 17 km từ 2 làn xe lên 4 làn xe; nâng cấp đoạn Chơn Thành - Đức Hòa (dài 84 km) từ 2 làn xe lên 4 làn xe hoàn chỉnh.
Nhóm 4: Nâng cấp các tuyến cao tốc phân kỳ 4 làn xe hạn chế còn lại. Theo tính toán sơ bộ, phương án nâng cấp theo quy mô quy hoạch, nhu cầu vốn nhà nước cần bổ sung khoảng 410.572 tỉ đồng.
Đến nay cả nước đã khai thác khoảng 1.892 km đường cao tốc. Hiện đang xây dựng 1.802 km, đang chuẩn bị đầu tư khoảng 805 km, đang nghiên cứu đầu tư khoảng 729 km đường cao tốc.
Với 1.892 km đường cao tốc đã khai thác có 1.144 km đạt quy mô hoàn chỉnh theo tiêu chuẩn, 435 km quy mô 4 làn xe hạn chế và 313 km quy mô 2 làn xe. Với 1.790 km đường cao tốc đang xây dựng có 124 km đạt quy mô hoàn chỉnh theo tiêu chuẩn, 1.373 km quy mô 4 làn xe hạn chế và 293 km quy mô 2 làn xe.
Trong số 805 km đường cao tốc đã phê duyệt chủ trương, đang chuẩn bị đầu tư có 401 km đạt quy mô hoàn chỉnh theo tiêu chuẩn, 321 km quy mô 4 làn xe hạn chế và 83 km quy mô 2 làn xe. Còn 734 km đường cao tốc đang lập chủ trương đầu tư đều có quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh.