Als federaal magistraat is ze elke dag bezig met mensenhandel en mensensmokkel. Om haar gedachten te verzetten speelt ze al eens een spelletje 'Mario Kart'. Ontbijt met De Tijd.
Als we de woonkamer van federaal magistraat mensenhandel en mensensmokkel Ann Lukowiak binnenstappen, worden we meteen besprongen door een stel honden. Lukowiak heeft er drie: twee oudere jack russells - Winston Churchill en Morgane, naar de machtige tovenares uit de legende van koning Arthur - en de puppy Charles de Gaulle, meestal afgekort tot Charlie. 'Deze zomer gingen we op reis naar Frankrijk en in ons vakantiehuisje hadden ze een nest puppy's. We konden het niet laten er eentje mee naar huis te nemen.'
De Tijd
Brugge, 9 uur, bij Ann Lukowiak thuis.
Met de federaal magistraat mensenhandel en mensensmokkel praten we over de strijd tegen criminele netwerken en dossiers die aan de ribben blijven kleven.
Terwijl de honden zich elk op hun favoriete plek in de kamer neervlijen, schenkt Lukowiak koffie. Deze woensdagochtend is de ontbijttafel rijkelijk gevuld met pistolets, boterkoeken, echte boter, yoghurt, kiwi's en paaseitjes. Maar normaal ontbijt de Brugse niet in de week: geen tijd. 'Ik sta om kwart voor zes op en drink in alle rust een koffie voor de rest wakker wordt. Ontbijten is voor de weekends of voor feestdagen. Met Pasen hebben we eindelijk nog eens iedereen samengekregen.'
Lukowiak, moeder van drie en plusmoeder van één, spoort als federaal magistraat in heel België daders van mensensmokkel en mensenhandel op en brengt ze voor de rechtbank. Bij mensensmokkel worden migranten onrechtmatig en tegen betaling ons land in of uit gesmokkeld. Bij mensenhandel is ook sprake van economische uitbuiting, bijvoorbeeld in nagelsalons, via prostitutie, op grote werven of via illegale orgaanhandel, al is dat laatste in België nog niet gedocumenteerd.
'Maar het is niet omdat we het niet zien, dat het niet bestaat', zegt Lukowiak. 'We merken nu ook dat veel niet-begeleide minderjarigen uit Noord-Afrika misdrijven plegen of drugs uithalen in de haven. Samen met de Europese politieorganisatie Europol proberen we in kaart te brengen of daar mensenhandelaars achter zitten. We vermoeden van wel, maar het is een onderbelicht fenomeen.'
Het verdedigen van daders vond ik ontzettend moeilijk toen ik advocaat was. Ik kon de verhalen niet van mij afzetten.
Lukowiak is sinds 2009 met mensenhandel en mensensmokkel bezig. Voordien was ze jarenlang secretaris-generaal van het OCMW in Vorst en werkte ze als advocaat ook op algemene criminaliteit, maar voor het verdedigen van daders bleek ze niet gemaakt. 'Ik vond dat ontzettend moeilijk en kon de verhalen niet van mij afzetten. Nu lukt dat voor een deel wel, ook omdat ik weet dat ik iets kan betekenen.'
De voorbije 15 jaar zag Lukowiak de mensensmokkel in ons land constant evolueren. Waar het vroeger vooral een West-Vlaams probleem was met Brussel als verzamelhub, deinde het de voorbije jaren uit naar Oost-Vlaanderen en vervolgens naar het hele land. In de meeste gevallen is het einddoel het Verenigd Koninkrijk. 'We zien nu overal transmigranten. Er zijn verzamelplaatsen in heel België, op snelwegparkings of in industriezones. De mensensmokkelaars weten dat West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen alert zijn, dus proberen ze andere wegen uit.'
Ook de modus operandi evolueert. Vroeger werden vooral vrachtwagens en containers gebruikt, maar de voorbije jaren werden smokkelaars steeds vindingrijker. 'We vinden mensen in kleine witte camionettes met een dubbele wand of bodem, of in de koffers van auto's of in bussen. Soms gaat het om gevaarlijke situaties. Ze zitten dan boven op een lading graan die makkelijk kan verschuiven, waardoor ze dreigen te stikken. Of in een container met vloeibare chocolade, waar ze zich aan het plafond vastklampen.'
Een nieuw fenomeen sinds de coronacrisis zijn de gammele, overvolle bootjes die vanuit het noorden van Frankrijk naar het Verenigd Koninkrijk vertrekken. Ze doken destijds op omdat het vrachtverkeer door de strenge coronamaatregelen stilviel of strenger werd gecontroleerd. 'Voor een aantal organisaties is dat toen big business geworden', zegt Lukowiak. 'Ze moeten misschien 5.000 euro betalen voor een bootje en zwemvesten, maar daar stouwen ze dan tot 80 mensen in, die elk 3.000 euro betalen. De winsten zijn gigantisch.'
Ook vandaag gaan de levensgevaarlijke oversteken volop door, ondanks het plan van het Verenigd Koninkrijk om transmigranten op het vliegtuig naar Rwanda te zetten dat deze week goedgekeurd werd in het Britse parlement. Vorig jaar staken 30.000 migranten het Kanaal over. Dit jaar gaat het tot nu toe om zo'n 6.300 mensen. 'We zien dat ze in Frankrijk ook van dieper op de rivieren vertrekken', zegt Lukowiak. 'Dat is waanzinnig, want tegen dat ze aan de Noordzee zijn, is hun bootje of de motor vaak al grotendeels kapot.'
Afschuwelijke bodycambeelden
Terwijl Lukowiak vertelt dat ze al eens een spelletje 'Mario Kart' met haar zoon speelt om het werk van zich af te zetten, begint een van de jack russells te grommen. De pup kwam in zijn enthousiasme iets te dicht bij zijn mand. Lukowiak bedaart beslist de gemoederen, pakt een croissant en smeert er boter op. 'Ik probeer meer op mijn gezondheid te letten en te rusten. Het is een concept dat ik niet kende, want mijn werk is mijn leven. Maar ik heb het in mijn woordenboek moeten laten graveren.'
Het is speurwerk en het is mensenwerk, waarbij het soms kan afhangen van één opmerkzame politieagent.
De aanleiding voor die ommezwaai kwam er na het drama in Essex in 2019. 39 Vietnamezen, onder wie twee kinderen, werden dood aangetroffen in een koelwagen. Onderzoek bracht aan het licht dat de koelwagen uit ons land kwam, waardoor ook Lukowiak bij het onderzoek betrokken werd. Vrijwel direct na de ontdekking trok ze al naar Engeland. 'Dat is me sterk bijgebleven. We hebben daar de container gezien en de beelden van de bodycam van de agent die het eerst ter plaatse was. Ik herinner me de geur, een bebloede hand op de binnendeur, het beeld van een koppel dat in elkaars armen was gestorven. Het was afschuwelijk.'
In de afhandeling van het dossier kreeg Lukowiak een hartinfarct. 'In het ziekenhuis zeiden ze dat ik oververmoeid was en te weinig ijzer had. Het is een dossier dat zwaar heeft gewogen. Het was een moeilijke materie met veel daders, en het was werken tegen de klok, terwijl ik natuurlijk ook nog andere dossiers moest behandelen.'
De voorbije jaren rolde Lukowiak met haar collega's nog tal van andere netwerken op, al is het minder evident dan vroeger. 'Toen had je een piramidaal systeem, waarbij de baas bijvoorbeeld in Griekenland zat en alles aanstuurde. Nu werken organisaties veel meer in onderaanneming. De ene groep rekruteert de chauffeurs, de andere regelt een slaapplek. Er zijn veel meer tussenpersonen, waardoor het veel moeilijker wordt de hele organisatie in kaart te brengen. Het is speurwerk en het is mensenwerk, waarbij het soms kan afhangen van één opmerkzame politieagent.'
Het is belangrijk dat we iedereen die meewerkt aan de mensensmokkel of -handel identificeren en vervolgen. Ook de kapper.
Hoewel de politie weet waarop ze moet letten om daders op heterdaad te betrappen - te zwaar geladen vrachtwagens, aangedampte ruiten - is het niet makkelijk om het hele netwerk in kaart te brengen, ook wegens alle onlinemogelijkheden. 'Het is belangrijk dat we iedereen die meewerkt aan de mensensmokkel of -handel identificeren en vervolgen', zegt Lukowiak. 'We hadden ooit een dossier rond Oekraïners met Poolse identiteitskaarten. De kapper die ze hadden ingehuurd om iedereen op die identiteitskaarten te doen lijken, hebben we ook vervolgd.'
Hoewel Lukowiak veel voldoening uit haar werk haalt, is het dweilen met de kraan open, erkent ze. Als het ene netwerk is opgerold, duikt vrijwel meteen een ander op. 'Er zijn genoeg mensen die een beter leven willen en smokkelaars verdienen nu eenmaal gigantisch veel geld. De recidive is ook hoog. Mensen die voor smokkel worden veroordeeld, zitten hun straf vaak tot het einde uit, zodat ze niet aan voorwaarden gebonden zijn. Daarna beginnen ze gewoon opnieuw. Dat is frustrerend. Maar als we ze niet opsporen, richten ze nog meer schade aan.'
Om meer inzicht te krijgen in mensenhandelaars leest Lukowiak graag boeken over seriemoordenaars. 'Net als seriemoordenaars hebben mensenhandelaars elk hun eigen signatuur. Maar in de kern draait het bij beiden om macht. Het intrigeert me hoe iemand zo ver kan gaan om een mens te gebruiken tot die niet meer nuttig is, enkel en alleen om geld te verdienen.'
Meest gelezen
- 1 Zeventien Belgische bankiers hebben loon boven 1 miljoen
- 2 België wereldkampioen belastingen voor alleenstaanden én gezinnen met kinderen
- 3 Straks kunt u op Parijs terrasje afrekenen met Belgische bankapp
- 4 Microsoft overtreft verwachtingen met dank aan AI
- 5 Luxemerken zien in topatleten het perfecte uithangbord