De Zwitserse regering heeft met tekortschietend klimaatbeleid mensenrechten geschonden, oordeelt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Het hof in Straatsburg gaf Zwitserse ouderen die daarover klaagden dinsdag gelijk.
Twee andere klimaatzaken, van Portugese jongeren en een Franse burgemeester, wijst het hof af zonder aan de inhoud toe te komen. Zo hadden de jongeren eerst bij een nationale rechter moeten aankloppen. Het is voor het eerst dat het EHRM zich uitspreekt over klimaatbeleid.
De Zwitserse 'Klimaseniorinnen', zoals ze zichzelf noemen, hadden hun overheid onder meer aangeklaagd omdat oplopende temperaturen en toenemende hittegolven hun gezondheid ernstig in gevaar kunnen brengen. De Grote Kamer van het mensenrechtenhof is het met hen eens dat de Zwitserse overheid te weinig actie heeft ondernomen tegen de opwarming van de aarde. Dat is volgens de rechters in strijd met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat gaat over het respecteren van het privé- en familieleven. Ook het recht op een eerlijke rechtsgang is geschonden, oordelen de rechters in Straatsburg.
Twee andere zaken voldeden niet aan de eisen om in behandeling te worden genomen. Zo vinden de zeventien rechters van het EHRM het problematisch dat de zes Portugese jongeren hun klimaatzaak direct naar Straatsburg brachten. Dat zou een "radicale" breuk zijn met de normale gang van zaken. De jongeren hadden 32 Europese landen aangeklaagd, waaronder Nederland. Ook de oud-burgemeester van het Franse Grande-Synthe werd niet-ontvankelijk verklaard. De zaak ging om overstromingsgevaar voor de kustgemeente, maar de man woont er al jaren niet meer.
Bindende uitspraak
Uitspraken van het EHRM zijn bindend, beroep is niet mogelijk. De overwegingen van het hof kunnen vanaf nu een rol gaan spelen in nationale rechtspraak. Nationale rechters in Nederland en bijna alle andere Europese landen volgen uitspraken van het hof.
Misschien vind je dit ook interessant
Lees meer over Buitenland
In het arrest over Zwitserland stellen de rechters duidelijk vast dat staten verplicht zijn "afdoende maatregelen" te nemen tegen klimaatverandering. Voor het hof levert de wetenschap "voldoende betrouwbare indicaties" om aan te nemen dat door mensen veroorzaakte klimaatverandering een "serieuze bedreiging" is voor de mensenrechten.
In Nederland legde de Hoge Raad in 2019 al het verband tussen mensenrechten en klimaatverandering. In het zogeheten Urgenda-arrest dwongen de rechters de Staat tot meer maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te verlagen.
Portugese jongeren toch blij
"Natuurlijk ben ik teleurgesteld", zegt de 19-jarige Sofia Oliveira, een van de Portugese klagers die niet-ontvankelijk werden verklaard omdat ze niet eerst naar de nationale rechter waren gestapt. "Ik hoopte echt dat we zouden winnen tegen alle landen", waaronder ook Nederland. Maar ze telt haar zegeningen.
"Het belangrijkst is dat het hof in de zaak van de Zwitserse vrouwen heeft gezegd dat regeringen hun uitstoot meer moeten verminderen om mensenrechten te beschermen." De "muur is niet omvergehaald, maar we hebben wel een enorme bres geslagen", meent ook kompaan Catarina dos Santos Mota (23).
"Hun overwinning is een overwinning voor ons en een overwinning voor iedereen!", jubelt Oliveira. "Ik wil deze triomf tegen Zwitserland ingezet zien worden tegen alle Europese landen en voor nationale rechters", zegt Santos Mota.
'Bepalend besluit'
Milieuorganisaties noemen de uitspraak belangrijk. Milieudefensie wijst erop dat dit precies is wat de organisatie zelf betoogt in de klimaatzaak tegen Shell. De uitspraak van het EHRM is "goed nieuws", vindt campagneleider Nine de Pater, die nauw bij de zaak tegen het olie- en gasbedrijf betrokken is.
"Hittegolven en bosbranden worden steeds heviger en daarom is deze uitspraak een belangrijke stap in het tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering," reageert De Pater op de zaak die werd gewonnen.
Ook voorzitter Dion Huidekooper van de Jonge Klimaatbeweging is blij met de principiële uitspraak. "Een bepalend moment" is het volgens hem. "Ik hoop dat deze uitspraak ervoor zorgt dat landen niet meer weg kunnen komen met mooie groene woorden zonder de bijbehorende daden", zegt Huidekooper. "Dat gebeurt helaas nog te vaak."
Milieuorganisatie ClientEarth, die bij de EHRM-zaak betrokken was, spreekt van een "enorme overwinning" voor mensen wereldwijd die hun overheid ter verantwoording roepen over te slap klimaatbeleid. De uitspraak bevat volgens ClientEarth "een duidelijke boodschap" aan overheden.
(ANP/upday)