De overheid moet ervoor zorgen dat de digitalisering op een adequate en verantwoorde wijze wordt gereguleerd en burgers tegen ongewenste gevolgen worden beschermd, zo stelt de Raad van State (RvS) in het vandaag verschenen Jaarverslag 2023. Volgens de RvS heeft Nederland met grote opgaven te maken. "Vele maatschappelijke vraagstukken vragen om een concrete en voortvarende aanpak", aldus het Jaarverslag. Het gaat dan onder andere om de 'moeilijk te regisseren digitalisering van de samenleving'.
De Raad van State stelt dat burgers steeds transparanter worden voor de overheid, terwijl de profielen, algoritmes en methoden die overheidsorganisaties gebruiken, nauwelijks inzichtelijk en navolgbaar zijn voor burgers. "Schrijnende voorbeelden van wat er mis kan gaan, zijn de toepassing van het Systeem Risico Indicatie (Syri) waarmee de overheid fraude bestreed op het vlak van uitkeringen en de toepassing van algoritmes in het kader van de kinderopvangtoeslagen", aldus de RvS.
Volgens de Raad van State wordt aan algoritmes veel autoriteit toegekend, omdat deze worden beschouwd als objectief, in tegenstelling tot de mens die vooroordelen heeft en over een beperkt blikveld beschikt. "Maar algoritmes worden door mensen vormgegeven en gevoed met per definitie beperkte datasets. Daarmee zijn ook algoritmische uitkomsten niet (geheel) neutraal."
Als het gaat om digitalisering en de inzet van technologie ziet de RvS een belangrijke rol voor de overheid weggelegd. "Kritisch nadenken over het gebruik en de inzet van technologische oplossingen betekent ook het soms afzien daarvan. Niet alles wat technologisch mogelijk wordt, is immers maatschappelijk wenselijk. Juist de overheid – wetgever én bestuursorganen – draagt een grote verantwoordelijkheid in de afweging van wat kan en niet kan."
Daarnaast moet de wetgever 'aan de voorkant' waarborgen dat digitalisering op een adequate en verantwoorde wijze wordt gereguleerd en burgers tegen ongewenste gevolgen worden beschermd. "Het is vervolgens aan de rechter om daadwerkelijke ongewenste gevolgen te signaleren en te corrigeren. Mocht dat nodig zijn, dan kan de wetgever daarna de regels aanpassen."