De overheid heeft onbehoorlijk en ongepast gereageerd op mensen die hulp wilden bieden aan asielzoekers in Ter Apel twee jaar geleden. Dat oordeelt de Nationale Ombudsman in het rapport Verboden hulp te bieden? De ombudsman deed onderzoek na klachten van onder meer mensenrechtenorganisatie MiGreat.
Het aanmeldcentrum van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in Ter Apel was in 2022 overvol. Honderden mensen sliepen noodgedwongen buiten op stoelen of op het grasveld voor het AZC en kregen geen bed toegewezen. Ook was er geen drinkwater en amper toegang tot douches en toiletten.
Hulp van buurtbewoners en organisaties werd meerdere malen afgewezen. Zij regelden bijvoorbeeld tenten en andere kampeerspullen, maar die werden vanwege een noodverordening van de veiligheidsregio weer weggehaald. Volgens de veiligheidsregio was er sprake van "vele onderlinge irritaties en spanningen tussen de asielzoekers, die al meerdere malen tot conflicten, grote vechtpartijen met steekwapens, gewonden en aanhoudingen hebben geleid".
Maar uit het het rapport van de Ombudsman blijkt nu dat omwonenden en instanties hulp hebben aangeboden, omdat de "overheid tekortschoot". Ook werd er vanwege de noodverordening gedreigd met strafrechtelijk ingrijpen. "Deze reactie was onbehoorlijk", oordeelt de ombudsman.
De politie haalde de tenten weg van het grasveld:
Asielzoekers die buiten het aanmeldcentrum in Ter Apel wachten, mogen dat niet in tenten doen. Alle tenten en andere kampeermiddelen zijn per direct verboden. Sommige die er verblijven spreken van onmenselijke omstandigheden. - NOS
De directeur van MiGreat Roos Ykema is blij met de uitkomsten van het rapport. MiGreat was een van de organisaties die tenten uitdeelden aan de buitenslapers. "Wij stonden met die mensen in de regen en we wisten echt niet hoe we ze droog moesten houden", vertelt ze in het NOS Radio 1 Journaal. Ze noemde de situatie levensgevaarlijk, onder meer vanwege mogelijke onderkoeling.
De directeur kreeg een brief thuis dat ze drie maanden celstraf riskeerde als ze tenten bleef uitdelen aan de asielzoekers die buiten sliepen. De stichting had al eerder klachten ingediend bij de politie en de gemeente, maar die zijn naar eigen zeggen niet in behandeling genomen. "Daarom zijn we nu bij de ombudsman terechtgekomen."
Dwangsom
"Van de overheid mag worden verwacht dat zij meedenkt en samenwerkt met burgers aan een oplossing, in plaats van burgers straft die hulp bieden", zegt de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen. Van Zutphen ging voor het rapport in gesprek met verschillende overheidsinstanties. Hij zag in de gesprekken wel dat de overheid "bereid is om te leren".
De kans dat asielzoekers buiten moeten slapen omdat het aanmeldcentrum vol is, bestaat nog steeds. De afgelopen maanden moest het COA meerdere keren een dwangsom betalen, omdat er te veel mensen in het azc slapen. Die dwangsom is inmiddels opgelopen tot honderdduizenden euro's.
De ombudsman wijst erop dat asielzoekerscentra overvol raken doordat tijdelijke opvanglocaties sluiten en er geen nieuwe bij komen. Van Zutphen spoort de gemeenten daarom aan om actie te ondernemen. "Iedereen die ik spreek, wil een herhaling van de situatie van twee jaar geleden in Ter Apel voorkomen. Dit kan alleen als alle gemeenten in Nederland nu gezamenlijk die handschoen oppakken, naast elkaar gaan staan en hun verantwoordelijkheid nemen in de opvang van asielzoekers".
NOS-verslaggever Jeroen Gortworst ging in januari naar Ter Apel en sprak met inwoners van het dorp:
Een relatief kleine groep van zo'n 200 tot 250 asielzoekers die weinig kans maken op een verblijfsvergunning veroorzaakt overlast in Ter Apel. Verslaggever Jeroen Gortworst keek mee in het dorp. - NOS