Massa-executie voor het eerst op échte plek herdacht: 'Belangrijk onderdeel van het verhaal'
Leusden/Amersfoort - Er branden weer 77 kaarsjes bij monument Koedriest. Ze zijn aangestoken voor de geëxecuteerde Sovjetsoldaten bij Kamp Amersfoort. Ongeveer 120 mensen zijn aanwezig bij de herdenking van de op een na grootste massa-executie in Nederland. Voor het eerst wordt ook de echte executieplaats bezocht.
Om kwart over zes vanochtend loopt de groep in het donker vanaf het Kamp richting het monument. Een groot deel van hen draagt een kaarsje. Het geluid van vogels mengt zich met het geluid van het langsrazende werkverkeer op de snelweg vlak achter het monument. Dat wordt langzaamaan steeds meer verlicht door de opkomende zon. De 77 kaarsjes brengen extra licht op de plek.
"Ik zie alleen jullie silhouetten, maar van bijna niemand het gezicht. Ik zie alleen de zwevende kaarsjes", zegt Rogier Rijkers, voorzitter Stichting Sovjet Ereveld, die de herdenking organiseert. Hij richt zich tot die kaarsjes. "We herdenken hier met die 77 zwevende lichtjes de 77 Sovjetsoldaten die hier zijn gefusilleerd." In tweetallen worden de kaarsjes bij het monument geplaatst.
Eén van de grootste executies
Op 9 april 1942 werden, bij zonsopkomst, de krijgsgevangenen uit de Sovjet-Unie door de nazi's vermoord. Het is de op één na grootste massa-executie in Nederland. De grootste was in maart 1945, toen 117 mensen werden gefusilleerd in Woeste Hoeve (Gelderland).
De herdenking van de executie van de Sovjetsoldaten vindt plaats bij monument Koedriest. Daar lagen vierentwintig Sovjetsoldaten begraven, die door honger en mishandeling zijn omgekomen in het kamp. Er is altijd aangenomen dat de anderen daar zijn geëxecuteerd. Tot vorig jaar juni. Uit onderzoek van onder andere Kamp Amersfoort blijkt dat de echte executieplek een paar honderd meter verderop ligt. De plek is onderdeel van golfclub Leusden. En daarom wordt niet alleen herdacht bij het monument, maar wordt ook een bezoek gebracht aan de golfclub.
"Het is voor de herdenking en de symboliek van belang dat we ook die plek bezoeken", zegt directeur van Stichting Sovjet Ereveld Remco Reiding. Vanochtend vroeg is de golfbaan niet het decor van mensen die graag een balletje slaan, maar van de herdenking. Een groot deel van de 120 mensen volgt de directeur van de stichting over de zandpaden naar de plek bij Hole 9. Daar is, in de kuil, een steen geplaatst. In een grote cirkel kijken de aanwezigen naar het aansteken van een herdenkingskaars.
Permanente plek
"We zijn aan het kijken of we er een permanente markering kunnen neerzetten", zegt Reiding. De locatie is niet zomaar voor publiek toegankelijk, maar volgens de directeur is het wel belangrijk dat de historische plek een markering krijgt. "Collega's van Kamp Amersfoort hebben de plekken van executies in kaart gebracht. Waar die hebben plaatsgevonden is een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van deze locatie."
Meestal zijn er diplomaten uit de voormalig Sovjet-Unie aanwezig bij de herdenking, maar ook dit jaar -net als vorig jaar- zijn zij er niet. Dat heeft te maken met de oorlog in Oekraïne. Tijdens de herdenking werd niet alleen stilgestaan bij de executie en de propaganda die de Duitsers gebruikten, maar ook bij de manier waarop dat in oorlogen nu nog wordt gebruikt.