Puzzel voor waterschappen door natste jaar sinds metingen en grillig klimaat
We hebben in Drenthe het natste jaar achter de rug sinds het KNMI in 1906 begonnen is om bij te houden hoeveel neerslag er jaarlijks valt. Ook bij de vier waterschappen die zijn verdeeld over onze provincie werden er records gebroken. "Normaal gesproken valt er over een heel jaar 805 millimeter in Eelde, maar nu was dat 1158 millimeter", zegt Henry Frieswijk van waterschap Noorderzijlvest.
Landelijk viel er gemiddeld 1153 millimeter neerslag. Hiermee ging het neerslagrecord van 1998 (1109 millimeter) uit de boeken, constateerde het KNMI in januari al. "Toen zagen we al terug dat we nog nooit zoveel water hebben afgevoerd via de R.J. Cleveringsluizen in Lauwersoog als afgelopen jaar. Uiteindelijk ging het om 1960 miljoen kuub water, een recordhoeveelheid", zegt Frieswijk.
Hoe zijn de waterschappen in onze provincie verdeeld? Lees verder onder de foto
Dat het venijn 'm in de staart van 2023 zat, werd ook duidelijk uit de neerslagmetingen, zo zegt hij. "Van de 1158 millimeter neerslag in Eelde viel 500 millimeter in de laatste drie maanden, dus dan kun je wel een inschatting maken van hoe nat die maanden waren."
Dat Noorderzijlvest overtollig water kan opslaan in het Lauwersmeer, is een buffer waar het waterschap dankbaar gebruik van maakt. Frieswijk: "Daardoor bleef de situatie in ons gebied beheersbaar."
Extreem jaar
Frank Brouwer van waterschap Vechtstromen zag ook dat de Drentse zuidoosthoek vorig jaar te maken kreeg met veel neerslag. "Normaal gesproken valt in ons gebied zo'n 750 millimeter neerslag in een jaar en in 2023 was dat 1115 millimeter, ver boven het gemiddelde." Hij spreekt dan ook van een 'extreem jaar'.
"Vooral rond kerst was het hard werken, het was toen alle hens aan dek", weet Brouwer nog goed. "Er is toen zestien dagen met man en macht achter elkaar gewerkt om het waterpeil te stabiliseren en de overlast te beperken. De waterstand van de Vecht bereikte toen ook een recordpeil. Nog nooit heeft het water daar zo hoog gestaan."
Lees verder onder de foto
Actieve waterberging niet nodig
Bij Noorderzijlvest zijn ze inmiddels gewend om zich aan te passen aan een langere periode met neerslag, aldus Frieswijk. "Dat komt ook door de klimatologische veranderingen die zijn opgetreden. In ons gebied gebeurt gewoon heel veel. Maar we hebben geen actieve waterberging hoeven inzetten omdat de veiligheid niet in het geding was. Wel kunnen mensen wateroverlast ervaren door bijvoorbeeld ondergelopen kruipruimtes, maar dat is niet uitzonderlijk."
De woordvoerder van waterschap Noorderzijlvest kan zich overigens voorstellen dat mensen zich afvragen of al dat overtollige water in natte maanden niet bewaard kan worden voor droge zomers. "Maar het antwoord daarop is nee", zegt hij stellig. "Je moet ruimte in de watergangen houden om neerslag te kunnen opvangen. Daardoor houdt iedereen droge voeten."
Elk jaar opnieuw puzzelen
Brouwer weet dat de extremen waar hij het eerder over had niet alleen gelden voor natte periodes. "Het is tweeledig, want droge periodes worden ook steeds droger. En als er neerslag valt, is het vaak meer in een korte tijd. Dat zorgt voor druk op ons watersysteem."
"Zelfs in natte perioden kijken we hoe er water kan worden vastgehouden voor als er droogte is. Maar dat kan niet overal en dat zorgt elk jaar opnieuw voor een puzzel die moet worden gelegd. Het is elke keer weer een karwei om pieken qua droge en natte perioden in balans te krijgen."
Hunze en Aa's: geen record
Ida van Emmerik van waterschap Hunze en Aa's stelt dat het sinds oktober 'heel erg nat' is geweest. Maar van een record in 2023 (376 millimeter) is geen sprake. In 1998 was het nog natter met 598 millimeter neerslag. "Dat 2023 niet het natste jaar is heeft ook te maken met het feit dat er in mei en juni sprake was van droogte", zegt Van Emmerik.
Wel is de winter van 2023/2024 de natste ooit in het gebied met 540 millimeter. De winter van 1994/1995 had bijna twintig jaar lang het record in handen (517 millimeter).
Hunze en Aa's had de afgelopen periode het hoge water onder controle, stelt het waterschap. Er zijn verschillende waterbergingsgebieden ingericht om het water te kunnen parkeren, maar inzet van die gebieden was niet nodig. "Dit betekent niet dat lokaal geen overlast is ervaren", werpt Ememrik tegen. "Door de natte periode was de bodem verzadigd. Boeren konden lange tijd hun land niet op en ook onze onderhoudsmedewerkers zijn nu nog druk met het herstellen van schade aan taluds door de hoogwaterperiode."
Het weer wordt steeds 'grilliger'
Ook waterschap Drents Overijsselse Delta neemt in de Drentse zuidwesthoek het woord 'record' niet in de mond. Maar in de laatste drie maanden viel ruim twee keer zoveel neerslag dan wat normaal is voor die maand, laat woordvoerder Tom Olsman weten.
"Eind 2023 waren de grondwaterstanden dusdanig hoog dat de bodem nagenoeg geen water meer opnam en dat we de regen die viel meteen moesten afvoeren via onze sloten, kanalen en weteringen om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen", zegt hij. "Zie de bodem in die periode als een volgezogen spons. Als de spons vol met water zit en er komt meer water bij, dan neemt de spons het water niet meer op, maar stroomt het ervan af."
De Drents Overijsselsde Delta ziet dat het weer steeds 'grilliger' wordt en doet daarom aanpassingen. "Dat doen we onder andere door ons systeem van sloten, kanalen en weteringen anders in te richten. We leggen op steeds meer plaatsen waterbergingen aan: plekken waar we water even kunnen 'parkeren' zonder dat het tot overlast leidt."