In Friesland worden binnenkort vijf eeuwenoude zilveren kaatsballen geveild. Volgens sporthistoricus Pieter Breukers en veilingmeester Hajje Dijkstra zijn de ballen zo bijzonder, dat ze eigenlijk in een museum horen.
De kaatsballen zijn nu nog eigendom van een anonieme familie en worden geveild door veilinghuis Ald Fryslân. Kaatskenner en historicus Breukers wist niet wat hij hoorde.
"Ik dacht eerst: hoe kan dit? Vijf ballen in één keer, dat is een opmerkelijk verhaal. Dan gaat mijn kaatshart wel sneller kloppen. Dit is zo bijzonder, dit maken we nooit weer mee", zegt Breukers tegen Omrop Fryslân.
"Er zijn mogelijk zo'n 200 zilveren en 26 gouden ballen in omloop geweest. Maar van die 200 zilveren ballen zijn er nu nog 25 over", zegt Breuker, om te benadrukken hoe zeldzaam de ballen zijn. Er zijn voor zover bekend geen gouden kaatsballen bewaard gebleven.
Het Keatsmuseum in Franeker heeft elf ballen in de collectie, het Fries Museum heeft er acht en er zijn nog een paar in het bezit van particulieren.
Breukers is vreest wel dat de ballen via de veiling in "verkeerde" handen terechtkomen, bijvoorbeeld in het buitenland of bij iemand die ze thuis bewaart. "Het zou zo jammer zijn, maar het is mogelijk dat er een koper komt die de ballen in huis neemt en ze nooit weer laat zien. Het zou eeuwig zonde zijn", zegt hij.
Kaatsbal als prijs
De balsport kaatsen wordt in Friesland al sinds de 12de eeuw beoefend. Voor 1700 werd er vaak gekaatst om geld of om de eer. Maar vanaf 1700 werd de kaatsbal als prijs vergeven. Ze werden meestal beschikbaar gesteld door kroegbazen. Zij hielden misschien ook wel van de sport, maar nog meer van de mensen die op een kaatswedstrijd afkwamen, legt kaatskenner Pieter Breukers uit. Een kaatswedstrijd trok namelijk aardig wat publiek en was dus goed voor de kas.
Daarom zijn op de oudste kaatsballen regelmatig herbergen of glazen wijn afgebeeld. Het was gebruikelijk dat een winnaar een rondje gaf om de winst te vieren. De oudst bewaarde zilveren bal komt uit 1750. De vijf ballen die eind april worden geveild, zijn gemaakt tussen 1756 en 1909.
Liever ziet hij dat ze in het Kaetsmuseum of het Fries Museum tentoon worden gesteld. Veiligmeester Hajje Dijkstra sluit zich daarbij aan, maar zegt ook dat het niet perse makkelijk geregeld is. "Ik zou het heel mooi vinden als het naar een museum toe kan, maar Friese musea vissen geregeld achter het net. Dat komt niet omdat er geen geld beschikbaar is, maar het duurt vaak te lang voordat het bedrag rond is."
Toch gaan de kaatsballen binnenkort naar de hoogste bieder. "Het zou het mooist zijn als bijzondere historische voorwerpen een plek krijgen waar het grote publiek ervan kan genieten. Dat verdienen ze", aldus Dijkstra. Het veilinghuis denkt dat dat de zeldzaamste bal zo'n 8000 euro oplevert.