Kraker Merel realiseerde haar ideale 'mini-maatschappij' in oude autowasstraat, maar Carwash Gallery komt ten einde
Utrecht - Oude caravans, kartonnen borden met kleurige graffitischilderingen, een met pallets in elkaar getimmerde omheining en hier en daar een lukraak voorwerp zoals een versleten etalagepop zonder benen. Voor de onwetende toeschouwer is het een allegaartje aan – oneerbiedig gezegd – oude zooi, pal naast tankstation BP aan de Cartesiusweg. Maar voor Merel, die er met een groepje mensen woont, is het "een paradijsje". Het gekraakte paradijsje zal alleen niet lang meer bestaan.
Met een brede lach loopt ze over het terrein van de voormalige autowasstraat, een terrein ingeklemd tussen het rangeerterrein van de NS en het tankstation. Zo'n 100 meter verderop wordt in de Cartesiusdriehoek een nieuwe woonwijk uit de grond gestampt.
Niks voor Merel, om daar te gaan wonen. Wat de meeste mensen als een "gewoon huis" beschouwen, is voor haar veel te beklemmend. "De vrijplaats die we hier hebben gecreëerd is hoe voor mij de ideale maatschappij eruit zou zien."
De vraag wat deze vrijplaats, Carwash Gallery, nu precies voor plek is, is niet eenduidig te beantwoorden. De gekraakte autowasstraat is een woonkamer, buurthuis, repetitieruimte, theaterzaal, poppodium, atelier, bouwruimte en bar in één.
Bewegend podium
"Kijk, deze bewegende dj-booth hebben we pas gemaakt", vertelt ze trots. Tussen de wasborstels, een overblijfsel van de wasstraat, hangt een bewegend podium. "Afgelopen weekend hadden we een feestje, het publiek kon de dj in de booth heen en weer sturen tijdens het draaien, het was echt super vet."
Tekst loopt door onder de foto
Huisgenoot Renee drukt haar een boterham in de handen. Ze is het roerend met Merel eens: wat ze hier opgebouwd hebben met een klein groepje "vrijdenkende mensen" is heel bijzonder. "Ik kan soms echt vervreemd raken als ik gesprekken opvang. Laatst op Hoog Catharijne hoorde ik iemand zeggen: wat balen, die schoenen zijn uitverkocht." Waarom ze dat zo vervreemdend vindt? "Omdat het gewoon écht niet uitmaakt wat je draagt. Dat heb ik me de afgelopen tijd gerealiseerd. Dat soort dingen doet er niet toe. Wat dat betreft is dit best een filosofische tijd."
Ze verontschuldigt zich: ze moet naar school. "Dat moet je ook opschrijven hoor, we werken en gaan naar school; we maken ons hartstikke nuttig in de maatschappij."
Geluidsoverlast
Het is een grapje, maar ze maakt hem niet voor niets. Er is soms onbegrip voor hun levensstijl. Deels omdat het een onconventionele manier van leven is, maar ook omdat er een periode is geweest waarbij Carwash Gallery "te snel populair" werd.
"Het was een periode dat ik even minder betrokken was, dus ik kan er niet teveel over zeggen", legt Merel uit. "Maar het kwam er op neer dat we snel bekend raakten als plek waar grote feesten werden georganiseerd en alles kon, en daar kwamen veel mensen op af. Het zorgde voor geluidsoverlast, de buurt was er niet altijd blij mee. Maar dat is nu allemaal verleden tijd."
Huisregels
Zo zijn er inmiddels huisregels. "Vraag consent, geef iedereen een kans, niet stelen, geen geweld en respecteer de buren", zijn de basisregels – die gelden voor iedereen. Maar er zijn ook – geheel in de stijl van de autowasstraat – extra schuimwax- hotwax- of diamond polishpakketten. Daar staan alternatieve huisregels op, zoals "denk na over wat humanitaire cultuur voor jou betekent", of "vier diversiteit".
Tekst loopt door onder de foto
Die huisregels zijn belangrijk, vindt Merel. "Ik wil leven volgens een filosofie waarbij je samen kunt bepalen waar jouw grenzen liggen – zónder daarbij grenzeloos te worden."
Het is de reden dat ze actief het contact opzoekt met de media en buurtbewoners. "Ik vind het belangrijk om die filosofie die we hier gezamenlijk neerzetten breder uit te dragen. Te laten zien dat het ook anders kan. Dat er plekken zijn waar je je fantasie kunt uitdagen, waar het een zooitje mag worden en waar je dagelijks met elkaar creatief bezig kunt zijn. We koken bijvoorbeeld altijd voor elkaar, soms met eten dat over is van het Leger des Heils en anders wordt weggegooid. Deze plek is een boegbeeld van wat je kunt bereiken met weinig geld."
Einde aan idylle
Maar aan de idylle komt een einde. De eigenaar gaat de plek na drie jaar weer gebruiken, om er weer een werkende carwash in te zetten. Merel wil "geen zielig verhaal" neerzetten, benadrukt ze. "Het is wat het is, en dat het besluit nu genomen is schept ook duidelijkheid. Bovendien is de eigenaar altijd heel tolerant naar ons geweest: we hebben de plek wel gekraakt maar we mochten hier ook al die tijd van hem verblijven."
Toch knaagt het. Een autowasstraat is misschien wel hét voorbeeld van wat er volgens haar niet klopt in de maatschappij: geld betalen voor iets wat je prima zelf kunt doen. "En het kost ook nog eens heel veel water."
Het betekent: veel opruimen en plaats maken, voordat ze er begin mei weg moeten zijn. Maar er is geen paniek, zegt ze. Merel heeft er alle vertrouwen in dat ze een nieuwe plek kunnen vinden waar ze weer hun "ideale mini-maatschappij" kunnen neerzetten.
Wordt dat weer kraken? "Niet per se, we profileren ons nu ook niet als kraakpand. We zijn meer dan dat en daarom ook zo'n open en toegankelijke plek. Antikraak is bijvoorbeeld ook een optie."
Maar het kraken helemaal loslaten? Een glimlachje om de mond van Merel. "Kraken gaat hoe dan ook door."