Wie gaat natuurbrand blussen? Burgemeester 'hoopt' dat ergste scenario zich niet voordoet
Provincie Utrecht - Een onbeheersbare natuurbrand vraagt al snel landelijke inzet van de brandweer. Maar duidelijke afspraken tussen de Veiligheidsregio Utrecht en andere overheden ontbreken. "Er is een reëel risico dat gelijktijdige natuurbranden in de toekomst niet snel onder controle gebracht kunnen worden", schreef de brandweer in 2023.
Door Coen Ramaer, Fenne van Loon en Felix Voogt
De Veiligheidsregio Utrecht (VRU) weet niet op hoeveel bijstand het kan rekenen in het geval van een onbeheersbare natuurbrand blijkt uit onderzoek van RTV Utrecht. De VRU verwijst voor een overzicht van de beschikbare bijstand in andere regio's namelijk door naar het Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum (LOCC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar het LOCC laat weten dat zo'n overzicht er op dit moment niet is.
Ook zijn er twijfels over de slagkracht van de VRU zelf. "Door het veranderende klimaat waarin drogere en warmere periodes langer zullen aanhouden is het reëel dat er in de regio Utrecht een natuurbrand ontstaat die niet met de reguliere beschikbare middelen te bestrijden is", schreef de VRU in 2022 aan alle gemeentes in haar gebied. Middelen waren volgens de VRU een 'knelpunt'.
Niemandsland
Al jaren stippen gezaghebbende organisaties aan dat de samenwerking tussen veiligheidsregio's onvoldoende georganiseerd is. Een speciale commissie van het ministerie van Justitie en Veiligheid sprak in 2020 zelfs van een 'bovenregionaal niemandsland'.
"De bevoegdheden en samenwerking tussen veiligheidsregio's om in crisissituaties snel te handelen zijn onvoldoende geregeld", schreef de brandweer in 2023.
Minder brandweerlieden
Het gebrek aan slagkracht is een landelijk probleem. Omdat de overheid zelf geen betrouwbare cijfers verzamelt, deed de Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers (VBV) onlangs eigen onderzoek. Tot hun schrik constateerde die dat de capaciteit van de brandweer de afgelopen jaren alleen maar minder is geworden.
Tussen 1996 en 2022 nam het aantal brandweerlieden met vijftien procent af, van zo'n 26.500 naar ongeveer 22.500. De afname in materieel was zo mogelijk nóg groter. "Door de forse reductie van slagkracht zijn wij in Nederland niet meer in staat grote natuurbranden zelf te bestrijden zonder de hulp van buurlanden in te roepen", zegt Ronald Kraan van de VBV.
Uit onderzoek van de Wageningen Universiteit blijkt dat natuurbranden vaak tegelijkertijd plaats vinden. In april 2020 waren er bijvoorbeeld 94 natuurbranden in vijf opeenvolgende dagen. Door het gebrek aan slagkracht en samenwerking tussen veiligheidsregio's is er volgens de brandweer 'een reëel risico' dat gelijktijdige natuurbranden in de toekomst 'niet snel onder controle gebracht kunnen worden'.
Wereld in brand
Frits Naafs, burgemeester van de Utrechtse Heuvelrug en ambassadeur 'natuurbranden' namens de VRU, rekent erop dat er voldoende capaciteit beschikbaar is. "Tsja, wat doe je als de hele wereld in brand staat", zegt hij. "Want dat is eigenlijk de vraag die op tafel ligt. Ik hoop dat dat scenario zich niet zo snel voordoet."
"We hadden twee jaar geleden in Leersum een valwind", vervolgt hij. "Daar kon je je absoluut niet op voorbereiden. Het overkomt je gewoon. Maar binnen no time stonden er 42 brandweerauto's om allerlei dingen te regelen die geregeld moesten worden. Daar hoefde ik niet over na te denken."
Marcel Geluk van de Veiligheidsregio Utrecht ziet ook geen acuut probleem. Regionaal hebben ze volgens Geluk de afgelopen jaren flinke stappen gezet. Natuurbeheerders dragen een pieper zodat ze meteen op de hoogte zijn van een natuurbrand waardoor ze de brandweer kunnen helpen om op locatie te komen. In de afgelopen jaren ontwikkelde de VRU specialistische natuurbrandvoertuigen voor op de Heuvelrug. Er werden tientallen waterputten geslagen om de brandweer ten alle tijde toegang te geven tot water. En op hete dagen gaat er een vliegtuigje de lucht in om beginnende natuurbranden zo vroeg mogelijk te spotten.
Glazen bol
"Ik heb geen glazen bol en weet dus niet of hier binnen afzienbare tijd een onbeheersbare natuurbrand ontstaat", zegt Geluk. "Er bestaat een reëele kans dat we met meerdere incidenten tegelijkertijd te maken hebben en er dan onvoldoende bijstandscapaciteit is. De vraag die daar altijd bijhoort is: wanneer ben je voldoende voorbereid? Hoeveel natuurbranden willen we tegelijkertijd kunnen bestrijden in Nederland? Dat is een vraag die op de bestuurstafel ligt en waar we in Nederland over na moeten denken. Voor nu weet ik dat we over specialistisch materieel beschikken en dat we branden over het algemeen snel ontdekken. Die strategie heeft de afgelopen twintig jaar buitengewoon goed gewerkt."
In de komende jaren gaan hij en zijn collega's inventariseren welke middelen ontbreken voor een effectieve natuurbrandbestrijding. Hij heeft vertrouwen dat eventuele tekorten worden aangevuld door de gemeentes die het bestuur vormen van de veiligheidsregio.
"We moeten niet het beeld schetsen dat er niets is gebeurd", zegt Marcel Geluk. "Alleen is het snel genoeg gegaan? Die vraag is wel relevant. Als er morgen iets gebeurt, dan zal iedereen roepen dat we te laat begonnen zijn met voorbereiden. Als er de komende vijf jaar niets gebeurt, dan heeft niemand het er over."