De AIVD heeft vorig jaar veel vaker bijzondere bevoegdheden, zoals de hackbevoegdheid en 'snapshotten' van internetverkeer, ingezet dan het jaar daarvoor, zo laat de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) in het vandaag gepubliceerde jaarverslag weten. Ook werden verzoeken voor de inzet van IMSI-catchers gedaan.
De TIB houdt toezicht op de inzet van bijzondere bevoegdheden door de inlichtingendiensten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het onderscheppen en opslaan van internetverkeer van de kabel, alsmede een uitgebreidere hackbevoegdheid. Vorig jaar beoordeelde de TIB bijna 3400 verzoeken om de inzet van bijzondere bevoegdheden door de AIVD of MIVD. Een stijging van bijna zeventien procent ten opzichte van 2022.
De stijging van het aantal verzoeken komt volledig voor rekening van de AIVD. De inlichtingendienst deed 22 procent meer verzoeken, terwijl het aantal verzoeken van de MIVD met vijf procent afnam. Van de bijna 3400 verzoeken werden er 148 door de TIB als onrechtmatig beoordeeld. Zowel bij de AIVD als MIVD is er een toename van het aantal onrechtmatig beoordeelde verzoeken.
Bij de AIVD verdubbelde het aantal onrechtmatigheidsoordelen tot bijna vier procent. Bij de MIVD ging het om meer dan een verdubbeling, van drie procent in 2022 naar 6,3 procent vorig jaar. De voornaamste reden om een verzoek als onrechtmatig te beoordelen is dat de motivering onvoldoende is. In deze gevallen zegt de TIB dat het geen volledige informatie heeft om een goede beslissing te nemen. Daarna komt het ontbreken van een noodzaak om de bevoegdheid in te zetten het meeste voor.
Vorig jaar werd de spoedprocedure 193 keer door de inlichtingendiensten ingeroepen, tegenover 129 gevallen een jaar eerder. Een toename van vijftig procent. Een deel van de toename komt door het feit dat de AIVD in een onderzoek, waar verschillende operaties onder vallen, 24 keer, voor meerdere verschillende bevoegdheden, heeft verzocht om de spoedprocedure toe te passen. Volgens de TIB is vorig jaar zeven keer een spoedprocedure niet rechtmatig ingeroepen.
Verder werd de TIB vorig jaar ruim vierhonderd keer verzocht om een verzoek van de AIVD met voorrang te behandelen. Het is dit jaar de eerste keer dat deze verzoeken bij de TIB apart zijn geregistreerd en er kan dan ook geen vergelijking worden gemaakt met voorgaande jaren. De TIB heeft echter de indruk dat er niet eerder voor zoveel verzoeken voorrang is gevraagd.
Bij meerdere snapshotverzoeken die halverwege 2023 werden gedaan oordeelde de TIB dat die onrechtmatig waren, omdat het aannemelijk was dat, in strijd met de toezeggingen van de ministers ook 'Nederland-Nederland' verkeer zou worden onderschept. Daarnaast heeft de TIB de verzoeken ook onrechtmatig beoordeeld vanwege het feit dat er door de minister toestemming was gegeven om een extract van een gemaakte snapshot te delen met een buitenlandse dienst. Omdat de omvang van het extract niet nader gemotiveerd was kon de mogelijke inbreuk hierdoor niet worden gewogen.
In het najaar van 2023 hebben de diensten de verzoeken aangepast en opnieuw ingediend, die vervolgens door de TIB zijn goedgekeurd. Daarbij wijst de toezichthouder naar een nota waarin de minister eerder gedane toezeggingen over Nederland-Nederland verkeer nuanceert. "De TIB is van oordeel dat hierdoor een andere situatie is ontstaan. Voor een Nederlandse burger is niet uit te sluiten dat ook Nederland-Nederland verkeer met behulp van kabelinterceptie kan worden geïntercepteerd in bredere onderzoeken van de diensten. De eerdere grond voor onrechtmatigheid is daarmee weggenomen", zo laat de toezichthouder weten.
Vorig jaar kwam de TIB tot het oordeel dat de toestemming voor een verzoek niet rechtmatig is gegeven omdat uit het verzoek onvoldoende duidelijk was of de dienst van plan was een zerodaylek in te zetten. Het verzoek gaf hierover geen uitsluitsel en de TIB kwam daardoor tot het oordeel dat de toestemming om die reden niet rechtmatig was verleend.
Een ander verzoek dat de TIB als onrechtmatig beoordeelde betrof een strategische hackoperatie op een 'non-target'. In het kader van deze hackoperatie gaf de minister toestemming aan de dienst om bestanden van dit non-target periodiek te verkrijgen om te zien of een target gebruik maakt van dit non-target. "Uit de beschreven werkwijze volgt dat het mogelijk is dat (dezelfde) gegevens van personen die niet in de aandacht van de dienst staan, en dat ook nooit zullen staan, telkens opnieuw door de diensten worden verworven, bewaard en verwerkt. De gegevens die het stempel 'niet-relevant' hebben gekregen, worden ongeacht dat stempel kennelijk telkens opnieuw verworven", voegt de toezichthouder toe, die oordeelde dat deze werkwijze niet aan de wet voldoet.
Verder wilden de diensten vorig jaar ook meerdere keren IMSI-catchers inzetten. Dit apparaat doet zich voor als een basisstation voor mobiele telefonie waar mobiele telefoons in de buurt zich bij aanmelden. De mobiele telefoons laten bij het aanmelden kenmerken zoals IMSI- en IMEI-nummer achter, en worden vervolgens doorgestuurd naar een echte telefoonmast.
Volgens de diensten kan de IMSI-catcher als een registratiemiddel worden aangemerkt, maar de TIB stelt dat er sprake is van actieve scanapparatuur. "Het feit dat de huidige generatie IMSI-catchers geen inhoud afvangt doet hier naar het oordeel van de TIB niet aan af aan", aldus de toezichthouder. Hierdoor zijn verzoeken waar dit punt speelt door de TIB meerdere keren als onrechtmatig beoordeeld.
Je bent niet ingelogd en reageert "Anoniem". Dit betekent dat Security.NL geen accountgegevens (e-mailadres en alias) opslaat voor deze reactie. Je reactie wordt niet direct geplaatst maar eerst gemodereerd. Als je nog geen account hebt kun je hier direct een account aanmaken. Wanneer je Anoniem reageert moet je altijd een captchacode opgeven.