Al vijftien jaar risico op dodelijke natuurbrand Heuvelrug, maar vakantieparken en zorglocaties niet op de hoogte
Provincie Utrecht - Het is al minstens vijftien jaar bekend dat een natuurbrand op de Heuvelrug dodelijke slachtoffers kan eisen. Evacuatieplannen zijn daarom cruciaal. Maar meerdere ondernemers die RTV Utrecht sprak, wisten tot voor kort niets van het natuurbrandrisico.
Door Coen Ramaer, Fenne van Loon en Felix Voogt
Ron Kleiboer begon als zestienjarig jongetje met een baan op de camping van zijn schoonzus. Inmiddels is hij al twintig jaar beheerder van twee vakantieparken op de Utrechtse Heuvelrug die volgens kaarten van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) in een hoog risicogebied wat betreft natuurbranden liggen. "Recreatie is mijn hart", zegt hij.
In verband met de brandveiligheid staan de kavels flink uit elkaar en hebben ze een uitsterfbeleid voor houtkachels. De huisjes zijn voorzien van splinternieuwe rookmelders en brandblussers. Onlangs kwam een brandweercommandant langs en die gaf Kleiboer complimentjes over de veilige inrichting van het vakantiepark.
Maar al die maatregelen zijn gericht op branden ín de huisjes, en niet daarbuiten in het bos. "Een paar maanden geleden kreeg ik een belletje van de Veiligheidsregio Utrecht", zegt hij. "Dat was de eerste keer dat ik over het natuurbrandrisico hoorde."
10-100 doden
Volgens een onderzoeksrapport van de AIVD, MIVD, het RIVM en Clingendael heeft Nederland op korte termijn veel te vrezen van vuur. Een natuurbrand met 10 tot 100 doden zal volgens hen 'zeer waarschijnlijk' plaatsvinden vóór 2028. "Het is niet de vraag of maar wanneer een onbeheersbare natuurbrand optreedt, waarbij ernstige gevolgen zullen ontstaan", zo valt te lezen in hun rapport. "Het is bijvoorbeeld denkbaar dat een gebied als de Utrechtse Heuvelrug volledig afbrandt."
Het natuurbrandrisico is al minstens vijftien jaar bekend, zegt Frits Naafs, burgemeester van de gemeente Utrechtse Heuvelrug. Maar RTV Utrecht sprak de beheerders van drie vakantieparken en vijf zorglocaties. Zij hadden allemaal op z'n vroegst pas afgelopen december van het natuurbrandrisico vernomen. De eigenaar van een vakantiepark in Zeist, dat volgens de officiële risicokaart van de VRU in een hoog risicogebied ligt, had zelfs nog nooit van het natuurbrandrisico gehoord.
Schuilen voor natuurbrand
Stichting Silverein, dat onder andere vier zorglocaties op de Heuvelrug beheert, hoorde in december over het natuurbrandrisico. Ontruimingsplannen gericht op het scenario natuurbranden heeft de stichting nog niet. "Wij hadden het natuurbrandrisico niet als zodanig op het netvlies", licht Mark van Norden, manager bij stichting Silverein, toe.
Veel informatie is dan ook nieuw voor Van Norden. Zo hoorde hij op een recente bijeenkomst van de VRU dat ontruimen niet altijd een optie is. "Wij werken met kwetsbare ouderen", vertelt hij. "Bij een natuurbrand gaat het soms, heb ik begrepen, zo snel dat het je echt kan overvallen. Ontruimen is dan niet altijd een optie en dan moet je soms overgaan tot schuilen. Nou, dat is helemaal nieuw voor ons."
Volgens de Veiligheidsregio Utrecht zitten er op de Heuvelrug 150 zorglocaties, 45 campings en twee dierentuinen. Goede evacuatieplannen zijn een essentieel onderdeel van natuurbrandpreventie. Zo stipte de Inspectie van Justitie en Veiligheid in 2011 al het belang van een strategie voor de evacuatie van personen uit recreatieterreinen aan. In 2017 benoemde het Instituut Fysieke Veiligheid nog een keer dat de ontruiming van recreatieterreinen en verzorgingstehuizen een kwetsbaar punt is.
Maar de ondernemers en beheerders die RTV Utrecht sprak, hadden nog geen evacuatieplannen voor het scenario natuurbranden. Drie zorglocaties verwezen voor hun ontruimingsplannen door naar de VRU. Desgevraagd gaf de VRU echter aan geen overzicht bij te houden. Zij houden dus ook niet bij of de ontruimingsplannen voldoen.
Verbaasd
De VRU is 'verbaasd' dat de geïnterviewde ondernemers niet op de hoogte zijn van het natuurbrandrisico. Naar eigen zeggen voerde de VRU in de afgelopen jaren meerdere campagnes, specifiek gericht op ondernemers in het gebied. "In 2015 hebben wij al een campagne gevoerd op de recreatieterreinen", zegt Marcel Geluk, specialist natuurbrandbeheersing bij de VRU. "Een aantal recreatieondernemers zag daar het belang van in en ging ermee aan de slag. Maar er waren ook ondernemers die er geen energie in staken. Dat ontslaat ze niet van hun verplichting. En als het gaat over het hebben van een ontruimingsplan voor een recreatieterrein, is dat hun verplichting."
"Er wordt altijd heel veel naar de overheid gekeken en gevraagd waarom die niet meer gedaan heeft", vervolgt Geluk. "Maar laten we niet vergeten dat iedereen met een bedrijf op de Heuvelrug ook een eigen verantwoordelijkheid heeft."
Signaal en pilot
Tegelijkertijd ziet Geluk de reacties van ondernemers als een 'signaal' dat ze 'niet achterover kunnen leunen'. In de komende tijd gaat de VRU onder andere met Stichting Silverein een pilot uitvoeren om te kijken wat er beter moet qua natuurbrandpreventie en evacuatieplannen. De lessen die daar geleerd worden, neemt de VRU mee in de communicatie naar andere ondernemers in het gebied.
Voor Ron Kleiboer, die twee vakantieparken in hoog risicogebieden beheert, komt het allemaal te laat op gang. "Als dat risico echt zo urgent is", zegt hij. "Dan hadden wij dat wel eerder mogen horen van iemand."