Drenthe Toen-podcast Koninklijk bezoek, een eeuw eerder. Deel 1: begaan met de armoede.
Honderd jaar geleden wordt Drenthe verrast met een tweedaags Koninklijk bezoek. Toenmalig koningin Wilhelmina toont betrokkenheid bij onze door armoede geteisterde provincie. In samenwerking met het Drents Archief belichten we de verschillende kanten van dit bezoek.
Tijden van diepe armoede
Op Koningsdag 2024 komt koning Willem Alexander naar Emmen. Maar 100 jaar geleden kwamen zijn overgrootouders voor een tweedaags bezoek naar onze provincie. Een andere tijd, een andere wereld. Het interbellum: de periode tijd tussen de twee wereldoorlogen, vertelt Luc den Hertog van het Drents Archief: "Nederland was een verzuild land. Er gaapten diepe kloven tussen liberalen, socialisten, protestanten, katholieken. Een tijd van grote afstand tussen de standen, in inkomen en in maatschappelijke status."
Een tijd ook van diepe armoede in de Drentse Veenkoloniën, benadrukt hij: "De arbeidsbevolking in het veen is in een korte spanne tijd van betrekkelijke welvaart tot vaak schrijnende armoede gebracht. Dat kwam door de veencrisis. Turf werd in een kort tijdsbestek van het toneel geveegd door de opkomst van de steenkool. Commissaris van de Koningin Linthorst Homan zet dat probleem op de kaart en in 1921 komt Wilhelmina poolshoogte nemen. Ze bezoekt dan ook de armste plaggenhutten en spreekt met vrouwen die daar proberen nog enigszins te overleven met hun vaak grote gezinnen."
Prinsessenbonen
Twee overvolle dozen komen in het archief op tafel. Den Hartog licht het deksel van de eerste : "Dit is een doos vol met allerlei Koninklijke bezoeken. Dus je ziet hier documenten van 1921, 1924 en 1928, allemaal op volgorde. Kijk, dit kaartje, prachtig handgeschreven, dit is het menu van het diner in de Koninklijke trein in Coevorden. Prinsessenbonen, hoe toepasselijk! En hier, enorme dossiers met allerhande briefwisselingen rond het bezoek tussen de Commissaris van de Koningin en diverse burgemeesters bijvoorbeeld, er moesten heel wat zaken afgekaart worden."
In tegenstelling tot het bezoek van 1921, staat de rondgang van 1924 meer in het teken van de goede werken, initiatieven en bedrijvigheden in Drenthe. Den Hartog: "Eenmaal aangekomen in Assen neemt de koningin een kijkje in het naar haar vernoemde ziekenhuis. Op deze dag wordt ook voor de tweede keer de Nijverheids- en Elektriciteitstentoonstelling Assen (N.E.T.A.) gehouden. Een uitgelezen kans voor onze provincie om door middel van de nieuwste technische snufjes te laten zien dat de vaart der volkeren niet aan Drenthe voorbijgaat.
Onderweg naar de tentoonstelling stonden nagenoeg alle schoolkinderen van Assen langs de weg met een ballon in de hand. Bij het passeren van koningin en prins werden alle ballonnen losgelaten en werd het koninklijk paar toegejuicht."
Zuinig aan
Hoewel het bezoek luchtiger van insteek was dan dat van 1921, verloor Wilhelmina de heersende armoede allerminst uit het oog, vertelt den Hartog: "Linthorst Homan schrijft dat 'H.M. de Koningin mij uitdrukkelijk heeft opgedragen er voor te zorgen dat Hoogstderzelve bezoek aan deze Provincie niet aanleiding zoude worden tot feestelijkheden of feestelijk vertoon of tot hulde betoogingen, die voor de deelnemers kosten met zich brengen, zulks met het oog op den in geldelijk opzicht slechten toestand van deze Provincie'. Dus: geen kosten voor mij maken mensen, zuinig aan, jullie hebben het al moeilijk genoeg. De straatversieringen en erebogen zijn dan ook niet al te overdadig."
Het eerste en tweede deel van de vierdelige radio-en podcastserie over het Koninklijk bezoek van 100 jaar geleden wordt zondagmiddag 14 april uitgezonden in het Radio Drenthe-programma Drenthe Toen, tussen 12.00-14.00 uur. Daarna te beluisteren via Uitzending gemist, via de website of via de podcast.