Kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter, maar hoe komen deze groepen beter in contact met elkaar?
Provincie Utrecht - De leefwerelden van de rijkste en armste Nederlanders lopen steeds minder door elkaar heen. Vooral in stedelijk gebied komen minder welvarende burgers weinig in contact met de meest welvarende gemeentegenoten. Dit blijkt uit een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Opvallend is dat kleine gemeenten zoals Oudewater en Renswoude beter scoren.
"Er is veel veranderd in de Betonbuurt", volgens Roos. Samen met haar partner runt ze een cafetaria in één van de laatste overblijfselen van de oude Utrechtse arbeiderswijk: een pand dat sinds de vorige eeuw hetzelfde is gebleven. "Vroeger had je veel meer gesprekken tussen mensen. Nu loopt iedereen elkaar zo voorbij." Volgens de snackbareigenaresse speelt de 'veryupping' een belangrijke rol voor deze verandering. Op plekken waar vroeger sociale huur zat, komen nu nieuwe bewoners met een vollere portemonnee.
Een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau toont nu aan dat de rijkste en armste Nederlanders elkaar steeds minder ontmoeten. Waarom er meer langs elkaar geleefd wordt? Daar zijn meerdere verklaringen voor.
De woonomgeving is de belangrijkste reden, volgens onderzoeker Lotte Vermeij. "Woningcorporaties hebben minder een rol gekregen in het huisvesten van mensen. Daardoor zijn armere mensen geconcentreerder gaan wonen op plekken waar corporaties actief zijn."
Grote en kleine gemeenten
Dat juist in stedelijk gebied de leefwerelden van welvarende Nederlanders eenzijdig zijn, heeft onder andere ook te maken met stijgende huizenprijzen. Huizenbezitters zijn hierdoor rijker geworden en de stad is minder toegankelijk geworden voor mensen met minder financiële middelen. Zo ontstaan er 'welvaartbubbels'. In de provincie Utrecht is de leefwereld van armere Utrechters en Zeistenaren het meest eenzijdig volgens het onderzoek. Zij komen het minst in contact met de meest welvarende gemeentegenoten.
Daarentegen valt op dat mensen met een minder grote portemonnee in kleinere gemeenten juist vaker in aanraking komen met rijkere buurtgenoten. Volgens het onderzoek scoren in onze provincie Oudewater en Renswoude goed als het gaat om de veelzijdige leefwereld van de armste inwoners. Veel vaker dan stedelingen komen de minst welvarende burgers in contact met rijkere buurtgenoten. Deze laatstgenoemde gemeente staat zelfs op plaats twee volgens het SCP-rapport.
Terug naar de Betonbuurt waar niet iedereen zich in het plaatje herkent. "Ik heb met iedereen contact", vertelt de 74-jarige Mieke. "Je moet zorgen voor elkaar. Dat vind ik heel belangrijk." Toch is de realiteit dat soms een straat of hoek genoeg kan zijn om volledig langs elkaar te leven. Lesley ziet het ook bij hem op het plein. Sinds een oud huizenblok daar vijf jaar geleden is vervangen door een rij nieuwbouwwoningen is de dynamiek anders. "Mijn buren spreek ik allemaal, maar de mensen aan de overkant een stuk minder", vertelt Lesley.
Alert zijn
In het onderzoek van Vermeij is te lezen dat er steeds meer aandacht is voor dit onderwerp. In Utrecht en Amersfoort neemt de eenzijdigheid van de leefwereld van de minst welvarende inwoners af. Vermeij: "Ik denk dat het belangrijk is dat overheid alert is op nieuwe buurten waar armeren geconcentreerder wonen." Goed is volgens de onderzoeker dan ook de hernieuwde aandacht voor het verbeteren van wijken. "Het gaat dan niet alleen om de vraag wie waar woont, maar ook over hoe mensen elkaar kunnen ontmoeten. Het vraagt om een aantrekkelijke openbare ruimte, breed toegankelijke publieke voorzieningen en een verbindend verenigingsleven."
Dat bijvoorbeeld Utrecht verandert, zou goed nieuws moeten zijn volgens het onderzoek van het SCP. Het planbureau maakt zich namelijk zorgen over de trend waarin de twee groepen, rijken en armen, elkaar minder ontmoeten. Dit gesegregeerd leven zou zorgen voor ongelijke kansen en staat het sociale samenhang en wederzijds begrip in de weg.
Vermeij: "Hoe meer gescheiden de leefwerelden van arm en rijk zijn, hoe groter de kansenongelijkheid". Op plekken met meer hoogopgeleide mensen zijn bijvoorbeeld veel goedbetaalde banen. De inwoners van regio's waar weinig mensen met een dergelijke opleiding wonen, hebben minder maatschappelijke kansen.
Hoewel Nederland in vergelijking tot andere landen een stuk minder gesegregeerd is, blijft het dus belangrijk dat arm en rijk in de toekomst alleen maar minder langs elkaar gaan leven. Zo bezien hoeft de komst van nieuwe bewoners van verschillende welvaartsniveaus in de Betonbuurt helemaal niet erg te zijn. Tenminste, er moet dan wel nog een manier worden gevonden om ook daadwerkelijk met elkaar in contact te komen.