De drempel lager en de functie van de bibliotheek breder; geen boekenpaleizen maar een maatschappelijk-culturele instelling waar bewoners terechtkunnen voor allerlei informatie. Die verandering was al lang gaande, en staat nu nog concreter op papier in het nieuwe tienjarenplan van de gemeente Utrecht voor de bieb. Een beetje sturing was volgens wethouder Eelco Eerenberg ook wel nodig, al omschrijft hij het liever anders: "We kunnen samen nog meer uit de bibliotheek halen dan dat we al deden." Ook in lastige financiële jaren boekt de bibliotheek overigens bezoekrecords. Directeur Deirdre Carasso wil nu verder op de ingeslagen weg.
Kinderen hoeven vanaf volgend jaar geen boetes meer te betalen als ze een boek te laat inleveren. Ook kunnen docenten gratis lid worden van de bibliotheek. Het zijn twee kleine concrete stappen die uit het nieuwe tienjarenplan komen. Dat plan zelf is veel breder van opzet.
De Bibliotheek Utrecht heeft een aantal instabiele financiële jaren achter de rug. De afgelopen jaren werd er gesproken over de sluiting van tot wel vier vestigingen als er niet bezuinigd zou worden, extra geld van de gemeente bij zou komen en er slimmer wordt omgegaan met het budget dat er al lag. Er kwamen een onderzoek en enkele aanbevelingen; er moest onder meer een duidelijkere relatie komen tussen de hoogte van de subsidie en de maatschappelijke resultaten die er behaald worden.
Het was reden voor de gemeente Utrecht en de bibliotheek om de plannen te concretiseren. De gemeente legt namelijk vele miljoenen euro's per jaar neer, maar er stond inhoudelijk te weinig op papier, meer sturing is nodig. Met ruim twee miljoen bezoekers in 2023 is de bibliotheek de drukstbezochte instelling van de stad.
Tekst loopt door onder de afbeelding
Boekenuitleenbalie
Wat nog eens duidelijk wordt, is dat bibliotheken tegenwoordig veel meer zijn dan een boekenuitleenbalie. In het nieuwe document van 32 pagina's komt het woord 'boek' nog wel voor, maar vooral om te benadrukken dat er juist nog meer gebeurt. Bibliotheken zijn er om laaggeletterdheid en ontlezing aan te pakken, bewoners te helpen met digitalisering, kansengelijkheid te bevorderen en te zorgen dat alle bewoners mee kunnen doen in de samenleving. Het idee is dat bewoners die beter geletterd zijn en voldoende digitale vaardigheden hebben ook beter meekomen op andere vlakken in de maatschappij.
Wethouder Eelco Eerenberg benadrukt dat de functie van de bibliotheek al jaren aan het veranderen is: "Daarom was dit ook een goed moment om samen te kijken of we alles uit de bibliotheek halen wat de stad nodig heeft. Op die manier kunnen we de subsidie ook beter benutten." Carasso: "Er spelen ontzettend veel vraagstukken in de stad, over burgerschap, onderwijs, welzijn, allemaal onderwerpen waar de bibliotheek een steeds grotere rol in kan spelen. Daar willen we graag een grotere bijdrage aan leveren."
Tekst loopt door onder de afbeelding
Concreet betekent dit vooral dat de al gaande transitie van bibliotheken doorgaat. Daarbij kan elke vestiging van de bibliotheek er heel anders uitzien in de toekomst. In wijken waar meer behoefte is aan kennis over digitale vaardigheden moet de bieb ook meer informatie of cursussen aanbieden op dit onderwerp, in wijken waar meer behoefte is aan kunst en cultuur moet er ook meer aanbod hierop gericht zijn, wijken waar ruimtes voor ontmoeting en eigen initiatief nodig zijn moeten dit soort ruimtes krijgen. "Het profiel van de wijk bepaalt het profiel van de bibliotheek", wordt het ook wel omschreven.
Grote opgaves, maar daar is wel geld voor nodig. De gemeente Utrecht betaalt voorlopig jaarlijks 16,6 miljoen euro. Carasso vertelt: "Dat bedrag, plus de bezuinigingen die we zelf hebben behaald en omdat we ook extra verdienen, hebben ervoor gezorgd dat het tekort vanaf volgend jaar sterk is teruggebracht. Nog steeds is niet alles opgelost. We hopen dat er extra financiering vanuit het Rijk komt, dan zijn we er." Extra geld is op termijn nodig als de bibliotheek verder wil groeien, want het aantal inwoners groeit in Utrecht ook hard. "Wat te denken van al die inwoners in de Merwedekanaalzone, daar moeten ook voorzieningen voor komen", zegt Eerenberg. Daarentegen zit de gemeente de komende tijd juist krapper bij kas, want er moet bezuinigd worden.
Wethouder Eerenberg maakt zich namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook bij het Rijk hard voor extra geld: "De taken van de bibliotheek zijn breder geworden, daar zou ook extra financiering tegenover moeten staan. Er wordt ook gewerkt aan een wettelijke zorgplicht waarbij gemeenten moeten zorgen voor een goede brede bibliotheek. Ook daar moet natuurlijke extra financiering mee gemoeid zijn."
Tekst loopt door onder de afbeelding
Bibliotheken zonder personeel
De afgelopen jaren zijn er ook al stappen genomen, zo zijn er 46 bibliotheken op scholen geopend om daarmee lezen onder kinderen meer onder de aandacht te brengen. Ook is er al extra geld toegezegd door het Rijk waarmee onder andere vier vestigingen vanaf september langer open kunnen blijven. Met dat geld wordt in twee wijkbibliotheken – Kanaleneiland en Leidsche Rijn – geëxperimenteerd met onbemande openingstijden. Bezoekers kunnen dan met technologie zelf toegang krijgen. In Scandinavië is dit al succesvol gebleken. Zo kunnen lezers ook buiten de bemenste openingsuren boeken lenen en gebruikmaken van ontmoetingsruimten en andere faciliteiten.
Het nieuwe tienjarenplan moet nog door de gemeenteraad besproken worden. Er kunnen dus nog wijzigingen plaatsvinden.