Bijles nu nog voor elitekinderen: 'Er gaat iets mis in het onderwijs'
Baarn/Utrecht - Toegang tot bijles voor leerlingen zou niet af moeten hangen van het inkomen van ouders. Daarom gaat Baarn een plan maken om alle kinderen dezelfde kansen op school te geven. Dat staat in een motie die de gemeenteraad heeft aangenomen. Privébijles wordt al jaren gezien als een oorzaak voor ongelijkheid in het onderwijs. Nederlanders geven steeds meer geld uit aan bijles, huiswerkbegeleiding en examentraining voor hun kinderen.
Het CBS becijferde onlangs dat het bedrag dat huishoudens in ons land samen besteden inmiddels bijna een half miljard euro bedraagt. Vooral ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs tasten in de buidel. En sinds de coronajaren vanaf 2020 begonnen ook de uitgaven in het middelbaar beroepsonderwijs en het basisonderwijs flink toe te nemen.
Het artikel gaat verder onder de grafiek
Rijkere ouders
Het blijken - niet verrassend - vooral de rijkere ouders die het zich kunnen permitteren om de schoolprestaties van hun kinderen privé een extra zetje te geven. Dat is jammer, vindt bijlesdocent Renz van de Wetering uit Utrecht. "Kinderen met hoogopgeleide ouders of met ouders die het kunnen betalen vinden hun weg wel. Kinderen die hulp nodig hebben maar het zich niet zo makkelijk kunnen veroorloven, blijven hangen. Ze komen niet waar ze op grond van hun capaciteiten eigenlijk kunnen komen en dat werkt kansenongelijkheid in de hand."
Van de Wetering, gepensioneerd docent, koos zelf toch bewust voor het geven van bijles. Hij staat er wat dubbel in. "Ik geef leerlingen graag één op één aandacht, daarom ben ik ermee begonnen. Als het kwartje eenmaal valt kunnen ze weer zelfstandig verder. Maar eigenlijk zou bijles buiten school helemaal niet nodig moeten zijn. Er gaat iets mis in het onderwijs. Ik hikte de laatste jaren aan tegen de groepsgrootte op scholen: klassen van dertig leerlingen en meer. Dat voegt helemaal niets toe. Ieder kind wil gezien worden, dus in kleinere klassen kun je ze beter stimuleren en motiveren om voor jouw vak te werken."
Keerzijde
Van de Wetering maakt zich zorgen om de stijgende privé-uitgaven voor onderwijsondersteuning. Hij ziet zelfs een keerzijde. "Het is natuurlijk positief dat je daarmee kinderen helpt die het nodig hebben. Maar er zitten in de schoolklassen ook kinderen die denken dat ze de stof straks nog wel even kunnen doornemen met de bijlesdocent. Of ze denken dat ze het onderwerp buiten school al behandeld hebben. Die doen dus niet actief mee in de les. Dat vind ik kwalijk. Kinderen kunnen een heel eind komen als ze zelf hun best doen, maar door bijles is daar geen noodzaak meer voor."
Overigens zijn er meer factoren dan geld alleen. "Vergeet niet dat hoogopgeleide ouders zelf ook beter in staat zijn om hun kinderen op weg te helpen", zegt directeur Hans Spekman van het Jeugdeducatiefonds in Utrecht. "Mijn vrouw is zelf docent en heeft onze kinderen op het gymnasium geholpen met Nederlands en Grieks."
Spekman wijst op een andere statistiek die de groeiende ongelijkheid illustreert. "Landelijk zie je dat bij kinderen die opgroeien in een gezin met armoede 30 procent een havo/vwo-advies krijgen. Bij kinderen in een rijk gezin is dat iets van 72 procent. Dat ligt niet aan de hersenen van de kinderen, maar aan de kansen die wij ze als samenleving gunnen."
Ongelijke verdeling
Spekman verwijt ouders die het beste voor hun kinderen willen niets, benadrukt hij. Maar door de ongelijke verdeling van kansen ziet Spekman scholen en wijken uit elkaar groeien. "Als je goed in de slappe was zit, snap ik heel goed dat je voor extra bijles betaalt. Niet als je het doet om andere ouders te kunnen vertellen hoe geweldig je kind is, maar wel als je ziet wat de spanning bij je kind is."
Behalve de uitgaven voor bijles, neemt ook de druk die leerlingen ervaren in de huidige prestatiemaatschappij al jaren toe, merkt directeur Spekman bij zijn werk voor het Jeugdeducatiefonds. Het fonds helpt scholen waar meer dan de helft van de kinderen in armoede opgroeien. "De grootte van klassen speelt inderdaad een rol, maar in klassen met veel kinderen die thuis sores en stress hebben, ontploft ook vaker een leerling en dat is nog belastender voor een docent. Dat kun je die kinderen niet verwijten, maar het vergt wel veel van zo'n school. Zo zie je over de hele linie tekorten onstaan."
"In veel wijken en op veel scholen zitten geen ouders met geld. De overheid zou om gelijke kansen te creëren de scholen dus veel ongelijker moeten financieren. Om het in Utrechtse begrippen uit te drukken: een school in Rijnsweerd heeft minder steun nodig dan een school in Overvecht of Ondiep."
Lokaal niveau
Bij de toenemende ongelijkheid in het onderwijs wordt landelijk onderwijs- en armoedebeleid vaak aangewezen als oorzaak. Toch kan er op lokaal niveau aan oplossingen worden gewerkt, vindt PvdA-raadslid Valentijn Brinkman in Baarn. De gemeente, die de naam heeft veel rijke inwoners te tellen, kent ook mensen die hulp kunnen gebruiken, zegt hij. "Mark Rutte zei ooit dat je een streepje voor hebt als je uit Baarn komt, maar dat is niet helemaal waar. We hebben hier niet voor niets een armoederegisseur aangesteld. Er zijn genoeg gezinnen die bijles voor hun kind willen, maar het niet kunnen betalen."
Het artikel gaat verder onder de foto.
Brinkman diende vorige week een motie in die door een ruime meerderheid van de Baarnse gemeenteraad werd gesteund. Hij zorgde er zo voor dat de gemeente met een plan komt en er ook de portemonnee voor trekt. "Je moet met scholen in gesprek, met docenten, ouders en instanties om het onderwijs heen. Hoe maken we samen het onderwijs beter en hoe halen we de druk bij kinderen weg? Moet je kind per se van een zes een tien maken, of kun je ook accepteren wat het niveau van je kind is?"
Olievlek
Brinkman overlegt inmiddels met raadsleden in andere gemeenten, waaronder Utrecht en Eindhoven. "Hopelijk zijn we in Baarn een voorbeeld voor anderen. We willen niet meer wachten op Den Haag, we willen het nu aanpakken. We kunnen als gemeenteraadsleden lokaal beleid maken door moties in te dienen, en die kunnen we als een olievlek verspreiden naar andere gemeenteraden. Op die manier kunnen we Den Haag wakker schudden."
Spekman kan zich daar goed in vinden. "Als je iets wilt doen voor gelijke kansen, dan kun je gewoon in je eigen stad starten. Ik vind het geweldig dat hij dit doet en ik hoop dat alle steden hem navolgen."