"Als de kogels ons niet doden, doet de honger het wel", zei een vrouw in Sudan recentelijk tegen de NOS. Het is vandaag precies een jaar geleden dat in het land een nieuwe burgeroorlog uitbrak. Sindsdien zijn tien miljoen mensen op de vlucht geslagen. Plunderingen, seksueel en etnisch geweld zijn aan de orde van de dag en hulp vanuit de internationale gemeenschap komt maar moeizaam op gang.
In Parijs is een aantal landen vandaag bijeen om te praten over een steunpakket. Duitsland, Frankrijk, de VS en de EU hebben gezamenlijk 1 miljard euro aan steun toegezegd. De VN schatte twee maanden geleden dat er 3,8 miljard dollar aan noodhulp nodig is. Tot vandaag was daar slechts 5 procent van gefinancierd.
Start conflict
Vijf jaar geleden werd de autocratische leider Omar al-Bashir na ruim drie decennia afgezet. De coup werd uitgevoerd door het reguliere Sudanese leger SAF onder leiding van Abdel Fattah al-Burhan en de paramilitaire groep RSF van de rijke generaal Hemedti.
Gesprekken over een overstap van een militair naar een civiel regime bleven stranden. De partijen werden het niet eens over de verdeling van de macht van het leger. De RSF weigerde onder toezicht van het reguliere leger te staan.
Op 15 april 2023 braken gevechten uit tussen de RSF en de SAF in Khartoem, de hoofdstad van Sudan waar de Blauwe Nijl en de Witte Nijl samenkomen.
Beide partijen worden gesteund en bestreden door een aantal andere milities. Door die strijd zijn inmiddels miljoenen mensen ontheemd. Het aantal doden kan slechts worden geschat. Maar volgens VN-hulporganisatie UNHCR gaat het om tienduizenden.
Hulporganisaties luiden noodklok
Het conflict krijgt volgens het Rode Kruis te weinig aandacht door de andere crises in de wereld zoals in het Midden-Oosten en Oekraïne. Er komt ook maar weinig naar buiten over de situatie in Sudan omdat internationale journalisten er amper in komen. Veel Sudanese journalisten zijn gevlucht of durven geen verslag te doen uit angst dat ze beschuldigd worden van het kiezen van een kant.
Unicef zegt dat ondervoeding het leven bedreigt van bijna vier miljoen kinderen. Volgens Artsen zonder Grenzen, een van de weinige internationale hulporganisaties die er nog actief zijn, is in een vluchtelingenkamp waar ze werken 15 procent van de kinderen tussen de zes maanden en twee jaar oud zwaar ondervoed.
Hoewel er langzaam beweging komt in de internationale gemeenschap strijden de partijen een jaar later nog onverminderd door. De gevechten niet ver van Khartoem lijken zelfs in hevigheid te zijn toegenomen.
Afrika-correspondent Elles van Gelder:
"Dit is veel meer dan een lokaal conflict. Er spelen ook veel andere belangen. Zo worden de milities van de RSF gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). RSF-generaal Hemedti controleert goudmijnen in de zuidelijke regio Darfur. Al jarenlang gaat veel van dat goud naar de VAE. De inkomsten worden gebruikt om nieuwe wapens van te kopen. En Hemedti heeft relaties met Saudi-Arabië. Zo vochten leden van de RSF in de oorlog in Jemen mee aan de kant van Saudi-Arabië. Beide landen ontkennen steun en wapenleveranties.
Aan de andere kant heeft Al-Burhan, de leider van het reguliere leger, juist goede banden met Egypte. Ook lijkt hij bewapende drones uit Iran te krijgen. Voor Iran ligt Sudan zeer strategisch, aan de Rode Zee en tegenover Jemen waar ze de Houthi-rebellen steunen. Zo is het een conflict met veel belangen en machtige spelers, dat ver over de grenzen van Sudan reikt. De generaals lijken vooralsnog niet te willen denken aan een oplossing. Als er druk op hen uitgeoefend gaat worden door de internationale gemeenschap moeten landen die invloed hebben, zoals de Golfstaten, worden meegenomen."
Het grootste deel van de vluchtelingen is binnen Sudan op drift. Ook zijn er honderdduizenden gevlucht naar buurlanden, vooral naar Zuid-Sudan en Tsjaad. De vluchtelingen die de grens met Tsjaad oversteken komen veelal uit de westelijke regio Darfur, waar veel Sudanezen van Afrikaanse afkomst slachtoffer zijn van etnisch geweld door Sudanese milities van Arabische afkomst.
Volgens het Rode kruis zijn 25 miljoen mensen in nood. Ze hebben water, voedsel en medicijnen nodig. Door het conflict zijn ziekenhuizen gesloten. Doordat waterleidingen kapot zijn moeten mensen uit de rivieren drinken, wat een grote kans op ziektes met zich meebrengt.
Onze correspondent sprak vorig jaar in een vluchtelingenkamp met mensen uit Darfur, die vertelden over de verschrikkingen daar:
Correspondent Elles van Gelder ging naar een vluchtelingenkamp in Tsjaad op de grens met de Sudan. Er zijn inmiddels meer dan 400.000 mensen gevlucht uit Darfur, en velen hebben verschrikkelijke verhalen. - NOS