De mode-evolutie die de helmontwerpen van F1-coureurs veranderde
Het ontwerp van de helmen van Formule 1-coureurs is door de jaren heen flink veranderd. "Het is een vorm van kunst, geen grafische vormgeving", aldus helmontwerper Mike Fairholme.
Mark Sutton / Motorsport Images
De tijden van vasthouden aan één herkenbaar helmontwerp in de Formule 1 zijn zo goed als voorbij. De Formule 1 introduceerde voor korte tijd een regel die het wijzigen van het ontwerp gedurende het jaar zeer beperkte, tot ongenoegen van meerdere coureurs. Sinds het terugdraaien van die regel regent het weer unieke, soms radicaal andere ontwerpen. Coureurs als Max Verstappen, Lando Norris, Zhou Guanyu, Charles Leclerc en Esteban Ocon zijn regelmatig met een nieuw helmontwerp op het circuit te zien.
In het verleden was dat een stuk anders. Wie aan iconische helmontwerpen denkt, zal snel beelden van Ayrton Senna, Nigel Mansell, Niki Lauda, Jody Scheckter, Mika Häkkinen en Michael Schumacher voor zich zien. Mike Fairholme was in de jaren 90 als helmontwerper verantwoordelijk voor het design van twaalf F1-coureurs. Hij is opgeleid als grafisch ontwerper en heeft een grote verschuiving in ontwerp en techniek meegemaakt. "Het proces van een helm ontwerpen is anders vandaag de dag", stelt Fairholme in gesprek met GP Racing. "Het is een vorm van kunst, geen grafische vormgeving. Op een bepaalde manier is het een mode-evolutie. Wat ik deed was gerelateerd aan een heraldische stijl waarbij een ridder die een helm droeg een schild had met een wapenschild om hem te identificeren. Voor mij is een grafisch idee een boodschap zonder woorden. Dat was een deel van mijn inherente begrip van hoe je iets kunt presenteren en creëren dat opvalt."
Mike Fairholme was als helmontwerper verantwoordelijk voor meerdere F1-designs.
Foto door: Sutton Images
Fairholme begon zijn carrière op het moment dat helmen steeds meer in het straatbeeld voorkwamen. Om precies te zijn een jaar nadat ze in 1973 verplicht werden voor motorrijders. Fairholme begon zelf te rijden en het kon, gezien zijn achtergrond, niet missen dat hij zijn eigen helm wilde ontwerpen om deze persoonlijker te maken. Zijn laatste tentoonstelling op de kunstacademie was geïnspireerd door een vriend die hem een helm aanbood. Dat deed hij wel op voorwaarde dat deze beschilderd zou worden voor die tentoonstelling. "Ik schrok een beetje van de docenten", lacht de grafisch ontwerper. "Want de grafische wereld draaide in die tijd alleen maar om tweedimensionale afbeeldingen en illustraties, maar hier stond ik met een 3D-object met uitgebreid schilderwerk erop."
Juiste kleur
Halverwege de jaren 80 was Fairholme gespecialiseerd in racehelmen. Hij kreeg van coureurs een concept, maar het was aan hem om er dan iets moois van te maken en deze herkenbaar genoeg te maken voor de fans langs de baan. "Ik lette altijd op de juiste kleur", legt hij uit. "De ontwerpen uit mijn tijd bestonden meestal uit twee of drie kleuren, daardoor kun je het contrast gebruiken."
Tijdens de carrière van een F1-coureur kan er veel veranderen, ook wat betreft de helm. Zo reed David Coulthard jarenlang in karts met de Schotse vlag op zijn helm, maar toen hij de stap naar de F1 maakte moesten er allerlei aanpassingen doorgevoerd worden. "De helm van David evolueerde toen hij bij Williams zat omdat hij de Rothmans-badge erop moest krijgen, dus de positie van de Saltire (het witte Andreaskruis) moest naar achteren. Later, om bij de sponsors van McLaren te passen, werd het blauw aangepast en een ring toegevoegd, met een laatste evolutie toen hij naar Red Bull overstapte."
David Coulthard, Williams FW16
David Coulthard, McLaren MP4-12 Mercedes.
David Coulthard, Red Bull Racing.
Foto door: Andre Vor / Sutton Images
Coulthards overstap naar Red Bull kenmerkt ook het begin van een andere manier van ontwerpen. De energiedrankjesfabrikant wil maar al te graag naamsbekendheid genereren en het logo groots op de auto én helmen zetten. Ook Coulthards helm moet aangepast worden naar de wensen van het F1-team. Fairholme haalt de witte 'halo' op de helm weg, past de kleuren aan naar metallic blauw en zet het Red Bull-logo erop. "Het was geen grote verandering", stelt de ontwerper. "Maar zo kwamen we de sponsors tegemoet. De helm zag er anders uit, maar was nog steeds gerelateerd aan DC met de Saltire. Ze lieten me mijn gang gaan en ik ben blij dat ik het vertrouwen kreeg."
Red Bull is sindsdien wat soepeler geweest in de vereisten voor de helmen, iets wat duidelijk werd met de komst van Sebastian Vettel. De Duitser wilde niet vasthouden aan één herkenbaar ontwerp, wat zich vertaalt in maar liefst 96 verschillende helmontwerpen van de hand van helmenspecialist Jens Munser. Vettel was echter niet de eerste coureur die minder traditioneel wilde vasthouden aan één ontwerp.
Ongehoord
Dan Wheldon was op dat gebied misschien wel een van de voorlopers. De Britse IndyCar-coureur werkte met Jason Fowler aan het continu aanpassen van zijn logo's. Zij begonnen in 2003 met de samenwerking en Wheldon wilde voor elke nieuwe helm een nieuw ontwerp, met één vaste waarde: zijn 'Lionheart Knight'-embleem en sponsors moesten erop staan.
Dan Wheldons bekende 'Lionheart Knight'-embleem.
Foto door: Sutton Images
"Ik denk dat Dans helmen de eerste waren die de grenzen verlegden en met nieuwe ideeën speelden", zegt Fowler. "Coureurs gebruikten bijna hun hele carrière hetzelfde ontwerp, dus het was ongehoord dat een coureur elke race een ander ontwerp gebruikte. Ik heb geen idee of die helmen Seb hebben geïnspireerd om zijn ontwerpen voor races te veranderen, maar ik zou graag denken van wel, want die van Dan waren er eerst!"
In 2015 werd de regel in het leven geroepen dat coureurs niet meer zomaar elke race van helmontwerp mochten veranderen, een regel die in 2020 weer zo goed als teruggedraaid werd. Voor Fairholme is het een wereld van verschil ten opzichte van de jaren 90. Hij moest namelijk helmen ontwerpen die vele races mee moesten gaan, soms zelfs jaren. Een herkenbaar design is volgens hem nog altijd van belang in de Formule 1 van vandaag de dag.
Wie volgens hem van de huidige coureurs het meest herkenbare ontwerp heeft? Kevin Magnussen. "Op de huidige grid is de helm van Kevin Magnussen het opvallendst vanwege de grote K, die duidelijk laat zien dat het om Kevin gaat", stelde Fairholme vast, voordat de Deense Haas-coureur toch voor een ander ontwerp ging voor het seizoen 2024. "Van de anderen is het opvallend dat het ontwerp van Norris een terugkerende dikke streep heeft, zoals de streep die vaak verborgen is op het ontwerp van Vettel. Dit werkt meestal, ongeacht de achtergrondkleur." Uiteindelijk komt het neer op persoonlijke voorkeur van de coureur, met wat invloed van het team. Maar achter de schermen kunnen de helmontwerpers hun creativiteit de vrije loop laten gaan.
Kevin Magnussen reed in 2023 met een duidelijk herkenbare helm in de F1.
Foto door: Andy Hone / Motorsport Images