Vedder noemt deepfakes 'risico voor democratie', maar handhaving is lastig
Deepfakes, soms zijn ze grappig en onschuldig, bijvoorbeeld in de WhatsApp-groep met je familie. Maar in vrijwel alle gevallen zijn zulke filmpjes helemaal niet meer zo leuk. Sterker nog, het maken van deepfakes zonder toestemming is strafbaar.
Een deepfake is een gemanipuleerde video, waarin iemand zogenaamd iets zegt of doet. Het probleem met zulke video's is dat ze vaak nauwelijks van echt te onderscheiden zijn. Meer dan 95 procent van de deepfakes die circuleren, zijn pornografisch van aard, berekende het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum vorig jaar. Met behulp van kunstmatige intelligentie worden hoofden van slachtoffers 'geplakt' op het lichaam van een pornoactrice of -acteur.
Gisteren maakte Tweede Kamerlid Eline Vedder (CDA) uit Ruinerwold bekend dat zij slachtoffer is geworden van zo'n deepfake pornovideo. De politica was geschokt en heeft inmiddels aangifte gedaan. Volgens het Algemeen Dagblad worden er op een pornosite video's aangeboden met onder meer Nederlandse politici, zangeressen en presentatrices. Het zou gaan om tientallen mensen.
'Risico voor democratie'
D66 heeft ondertussen een Kamerdebat aangevraagd. Vedder is daar blij mee, omdat het volgens haar lastig is om als slachtoffer je recht te halen in het geval van deepfakes. Ook wil ze het hebben over de combinatie van kunstmatige intelligentie en de kwaliteit van deepfakes. "In de toekomst gaat dit een risico vormen voor de democratie", verwacht Vedder. "Je kunt mensen nu willekeurig dingen laten zeggen en doen, die ze niet gezegd of gedaan hebben."
'Ik wil niet zwijgen'
Eline Vedder werd afgelopen weekend op de deepfakes gewezen door de beveiligingsdienst van de Tweede Kamer. Ze kreeg het advies om het 'klein' te houden. "Uit veiligheidsoverwegingen snap ik dat ook, want ik zie online alweer haatberichten voorbijkomen. Je weet dat als je je uitspreekt, je een emmer met bagger over je heen krijgt. Zo'n beveiligingsdienst wil dat liever niet. Maar ik vind dat vrouwen, en eigenlijk slachtoffers in het algemeen, veel te vaak moeten zwijgen over wat hen wordt aangedaan."
Volgens Vedder is het heel lastig om het beeldmateriaal offline te krijgen. "En het gebeurt zelden dat mensen worden opgespoord en vervolgd", weet Vedder. "Dit soort criminelen zijn nog een beetje vogelvrij. Dat moet echt anders."
Handhaving lastig
Hoewel het maken van zulke pornografische beelden strafbaar is, is de handhaving ervan lastig. Dat zegt advocaat en hoogleraar Dirk Visser van de Universiteit Leiden in gesprek met het ANP. "Wie is er verantwoordelijk voor de video en wanneer moet er actie ondernomen worden: op voorhand of als er een klacht is ingediend?", geeft de hoogleraar het probleem weer.
Op voorhand deepfakes tegenhouden is lastig. "Zo'n beetje de enige manier om dat te doen is door alle pornovideo's te verbieden. Dat zullen veel mensen te ver vinden gaan", zegt Visser. Een andere optie is om video's te filteren, zoals dat gebeurt bij kinderporno. Maar ook daar is volgens Visser discussie over, want waar ligt de grens? "Mogen individuele clouds dan ook bekeken worden, en al het e-mailverkeer?"
'Providers en websites moeten meer doen'
Filteren op gezichten van bekende Nederlanders in combinatie met porno zou ook een optie zijn. Daarvoor is alleen een database nodig met biometrische gegevens van mensen. In Europa is zo'n database verboden.
Hoogleraar Visser pleit voor zwaardere verplichtingen voor tussenpersonen, zoals internetproviders en websites die zulke video's aanbieden. "Zij zouden alles wat geüpload wordt, moeten controleren. En dat moet dan wereldwijd gebeuren, anders heeft het nog geen zin."
Weinig klachten bij AP
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft tot nog toe "heel weinig" klachten binnengekregen van slachtoffers van gemanipuleerde pornovideo's. Deze slachtoffers kunnen zich wenden tot de AP als hun privacy wordt geschonden. "We krijgen weinig belletjes, terwijl het een groeiend probleem is", laat een woordvoerder weten. Exacte cijfers kan hij niet geven. "Het zou goed zijn als meer slachtoffers een klacht indienen en aangifte doen."