The Impact of the Political Thought of the Kharijites and Shia on the Kurds: The Islamic Middle Ages 2-5 AH / 8-11 AD


The Impact of the Political Thought of the Kharijites and Shia on the Kurds: The Islamic Middle Ages 2-5 AH / 8-11 AD The purpose of this research is to identify the political thought of two main ideological groups in Islamic history, namely; Kharijites and Shiites that share the near timing of the emergence. The research attempts, in the light of the historical and cultural research method, to investigate the reasons, how and the date of the arrival of the two sects to the Kurdish areas, and the relationship of the people of these areas with them. The disclosure of these questions constitutes the main axes of the research, especially in issues related to the imamate and the caliphate that are included in the investigations of the political thought of the two sects. The study presents the beginnings of Kurdish acquaintance with foreign and Shiite ideas and the motives for the participation of the Kurdish regions in the activities and ideological theses of both groups between the 2st-5th centuries AH / 8th-11th centuries AD. This period coincides with the Abbasid Caliphate's control of the reins of affairs and the intellectual development of Kurdish societies and their influence on the currents emanating from the center of government. 

‫ك/‬ ٦٥٧ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫واﳌﻠﻮك،‬ ‫اﻟﺮﺳﻞ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫اﻟﻄﱪي،‬ ‫وە.‬ ‫وﺗ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻟ‬ ‫ورەی‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻛﻮﺷﺘﺎر‬ ‫و‬ ‫ز‬ ‫اث،‬ ‫اﻟﱰ‬ ‫دار‬ ١٣٨٧ ‫ج‬ ‫ﻫـ(،‬ ٥ _ ‫ص‬ ‫ص‬ ، ١٥٥ ‫ج‬ ‫واﻟﻨﻬﺎﻳﺔ،‬ ‫اﻟﺒﺪاﻳﺔ‬ ، ‫ﻛﺜ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٨ ‫ص‬ ، ٤٤ _ ٥٤ . ) ٣ ( ‫ج‬ ‫واﻟﻨﺤﻞ،‬ ‫اﳌﻠﻞ‬ ، ‫اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎ‬ ١ ‫ص‬ ، ١١٥ ‫اﻷﴎة،‬ ‫ﻣﻜﺘﺒﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ‫اﻹﺳﻼم‬ ‫ﻓﺠﺮ‬ ‫أﻣﯿﻦ،‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫؛‬ ١٩٩٧ ‫ص‬ ،( ٢٥٧ . ) ٤ ( ‫ﺣﻨﺒﻞ،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫اﻹﻣﺎم‬ ‫ﻣﺴﻨﺪ‬ ‫اﻟﺮﺳﺎﻟﺔ،‬ ‫ﻣﺆﺳﺴﺔ‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫اﻷرﻧﺆوط،‬ ‫ﺷﻌﻴﺐ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ٢٠٠١ ‫(،ج‬ ٤٠ ‫ص‬ ، ٣٩ . ) ٥ ( ‫ﻋﺒﺎس،‬ ‫اﺣﺴﺎن‬ ‫اﻟﺨﻮارج‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫اﻟﺜﻘ‬ ‫دار‬ ‫)ﺑﯿﺮوت:‬ ‫ط‬ ‫ﺎﻓﺔ،‬ ٤ ، ١٩٧٣ ‫ص‬ ،( ٣١ . ) ٦ ( ‫اﻵ‬ ‫اﻟﺒﻘﺮة:‬ ‫ﻳﺔ‬ ٢٠٧ . ) ٧ ( ‫ج‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ١ ‫ص‬ ، ١١١ ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ،‬ ‫اﻟﻄﱪي،‬ ‫؛‬ ٦ ‫ص‬ ، ٣٠١ . ) ٨ ( ‫ج‬ ‫واﻟﻨﺤﻞ،‬ ‫اﳌﻠﻞ‬ ، ‫اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎ‬ ١ ‫ص‬ ، ١١٤ ‫ص‬ ‫اﻹﺳﻼم"‬
) ١ ( ‫ص‬ ‫اﻟﺨﻮارج،‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻋﺒﺎس،‬ ‫إﺣﺴﺎن‬ ٣٢ . ) ٢ ( ، ‫اﻟﺴﻤﻨﺎ‬ ‫ﻋﲇ‬ ‫اﻟﻘﻀﺎة‬ ‫روﺿﺔ‬ ‫اﻟﻨﺠﺎة‬ ‫وﻃﺮﻳﻖ‬ ‫ط‬ ‫اﻟﺮﺳﺎﻟﺔ،‬ ‫ﻣﺆﺳﺴﺔ‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫اﻟﻨﺎﻫﻲ،‬ ‫اﻟﺪﻳﻦ‬ ‫ﺻﻼح‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ،‬ ، ٢ ، ١٩٨٤ ،( ‫ج‬ ١ ‫ص‬ ، ٧٦ ‫ص‬ ‫اﻟﺨﻮارج،‬ ‫اﻟﺴﺎﺑﻌﻲ،‬ ‫ﻧﺎﴏ‬ ‫؛‬ ٣٩٧ . ) ٣ ( ‫ﺣﺰم،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫واﻟﻨﺤﻞ‬ ‫اﳌﻠﻞ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻔﺼﻞ‬ ‫ج‬ ‫د.ت(‬ ‫اﻟﺠﻴﻞ،‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫ة‬ ‫ﻋﻤ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫وﻋﺒﺪ‬ ‫اﻫﻴﻢ‬ ‫إﺑﺮ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ٢ ‫ص‬ ١١٣ . ) ٤ ( ‫اﻟﻨﻮوي،‬ ‫ﻣﺴﻠ‬ ‫ﺻﺤﻴﺢ‬ ‫ﴍح‬ ‫اﳌﻨﻬﺎج‬ ‫اﻟﺤﺠﺎج‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫ﻢ‬ ، ‫اﻟﻌﺮ‬ ‫اث‬ ‫اﻟﱰ‬ ‫إﺣﻴﺎء‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ، ١٣٩٢ ‫ج‬ ،( ١٢ ‫ص‬ ، ٢٩٩ . ) ٥ ( ‫ص‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺨﻮارج،‬ ‫اﻟﺴﺎﺑﻌﻲ،‬ ‫ﻧﺎﴏ‬ ٤٠٠ _ ٤٠١ . ) ٦ ( ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ : ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫وە،‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫ژﻣﺎرەی‬ ‫ﺑﺎرەی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫ج‬ ١ ‫ص‬ ‫ص‬ ٨٤ _ ١٠٨ ‫ﺑ‬ ‫اﻟﻔﺮق‬ ‫اﻟﺒﻐﺪادي،‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎﻫﺮ‬ ‫؛‬ ‫ص‬ ‫اﻟﻔﺮق،‬ ٢٥ . ) ٧ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻴ‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت‬ ‫ﺗ‬ ، ‫اﻟﻌﴫﻳﺔ،‬ ‫اﳌﻜﺘﺒﺔ‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫زرزور‬ ‫ﻧﻌﻴﻢ‬ ‫ﺤﻘﻴﻖ،‬ ٢٠٠٥ ‫ج‬ ‫م(،‬ ١ ‫ص‬ ٨٦ ، ١٠٨ ‫أﺑﻮ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫؛‬ ‫زﻫﺮة،‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ‬ ‫اﳌﺬاﻫﺐ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫اﻟﻔﻘﻬﻴﺔ‬ ‫اﳌﺬاﻫﺐ‬ ‫وﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫واﻟﻌﻘﺎﺋﺪ‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﺳﺔ‬ ‫ﰲ‬ ‫د.ت‬ ، ‫اﻟﻌﺮ‬ ‫اﻟﻔﻜﺮ‬ ‫دار‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ، ‫ص‬ ،( ‫ص‬ ٦٠ _ ٦١ .

‫م‬ ‫ﺑ‬

‬ ‫)ﺑ‬ ‫ة‬ ‫ﻋﻤ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ٢ ‫ص‬ ، ١١٣ ) ٢ ( ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫ج‬ ١ ‫ص‬ ١٦٩ ‫ص‬ ‫اﻟﻔﺮق،‬ ‫ﺑ‬ ‫اﻟﻔﺮق‬ ‫اﻟﺒﻐﺪادي،‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎﻫﺮ‬ ‫؛‬ ١٥ ‫ج‬ ‫اﻹﺳﻼم،‬ ‫ﻓﺠﺮ‬ ، ‫أﻣ‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫؛‬ ١ ‫ص‬ ‫ص‬ ٨٤ _ ١٠٨ . ) ٣ ( ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫ص‬ ١٥ . ) ٤ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٦ ‫ص‬ ، ٣٤٨ ، ٣٨٩ . ) ٥ ( ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ،‬ ‫اﻟﻄﱪي،‬ ٦ ‫ص‬ ، ٢١٨ . ) ٦ ( ‫اق،‬ ‫ﺮ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻧﺰﯾﻚ‬ ‫ﻟ‬ ‫دان‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫ﺮ‬ ‫وﻟ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻮان‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺘ‬ ‫و‬ ‫دەﻛ‬ ‫ﺑﻮوە،‬ ‫ﺧﯚ‬ ‫رﺑ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻧﯿﻤﭽ‬ ‫اواﻧﯽ‬ ‫ﻓﺮ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ر‬ ‫دەﭬ‬ ‫ﺷﺎرەزوور:‬ ‫اﻻﺻﻄﺨﺮي،‬ : ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮون.‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ی‬ ‫ﻛ‬ ‫داﻧﯿﺸﺘﻮاﻧ‬ ‫ﻟﻚ‬ ‫واﳌ‬ ‫اﳌﺴﺎﻟﻚ‬ ، ١١٨ ‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻣﻌﺠﻢ‬ ‫اﻟﺤﻤﻮي،‬ ‫؛‬ ٣ ، ٣٧٤ _ ٣٧٥ . ) ٧ ( ‫اﻟﺪﻳﻨﻮري،‬ ‫ﺣﻨﻴﻔﺔ‬ ‫أﺑﻮ‬ ‫اﻟﻄﻮال‬ ‫اﻷﺧﺒﺎر‬ ‫ص‬ ‫د.ت(،‬ ‫اﻟﺜﻘﺎﻓﺔ،‬ ‫وزارة‬ ‫)ﻣﴫ:‬ ‫ﻋﺎﻣﺮ‬ ‫ﻋﺒﺪاﳌﻨﻌﻢ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ‬ ، ٢١٠ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫اﻷزدي،‬ ‫؛‬ ‫اﻟﻌﻠﻤﻴﺔ،‬ ‫اﻟﻜﺘﺐ‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫ﻣﺤﻤﻮد‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ‫اﳌﻮﺻﻞ،‬ ٢٠٠٦ ‫ﻣﺞ‬ ‫م(،‬ ١ ‫ص‬ ، ٧٤ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ‬ ‫اﻟﺘﺎرﻳﺦ‬ ، ‫اﻟﻌﺮ‬ ‫اﻟﻜﺘﺎب‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫ﺗﺪﻣﺮي،‬ ‫اﻟﺴﻼم‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﻋﻤﺮ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ١٩٩٧ ‫ج‬ ،( ٣ ‫ص‬ ، ٢٤٢ ‫ﻓﻠﻬﺎوزن،‬ ‫ﯾﻮﻟﯿﻮس‬ ‫؛‬ ‫اب‬ ‫أﺣﺰ‬ ‫واﻟﺸﻴﻌﺔ‬ ‫اﻟﺨﻮارج‬ _ ‫اﻹﺳﻼم‬ ‫ﺻﺪر‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﺳﻴﺔ‬ ‫اﳌﻌﺎرﺿﺔ‬ ‫اﻟﻨﻬﻀﺔ،‬ ‫ﻣﻜﺘﺒﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ‫ﺑﺪوي،‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﺔ،‬ ، ١٩٥٨ ‫م(،‬ ‫ص‬ ٤٣ . ) ٨ ( ‫ص‬ ‫اﻟﻄﻮال،‬ ‫اﻷﺧﺒﺎر‬ ‫اﻟﺪﻳﻨﻮري،‬ ‫ﺣﻨﻴﻔﺔ‬ ‫أﺑﻮ‬ ٢١٠ ‫ﻣﺞ‬ ‫اﳌﻮﺻﻞ،‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫اﻷزدي،‬ ‫؛‬ ١ ‫ص‬ ، ٧٤ ‫اﻟﻨﺪﻳﻢ،‬ ‫اﺑﻦ‬ : ‫اﻟﻔﻬﺮﺳﺖ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ‬ ، ‫ص‬ ‫اﳌﻌﺮﻓﺔ،‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫رﻣﻀﺎن‬ ‫اﻫﻴﻢ‬ ‫إﺑﺮ‬ ١٩٩٧ ‫ص‬ ،( ٢٩١ . - ‫)
‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٥ ‫ص‬ ، ١٢ . ) ٢ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٦ ‫ص‬ ، ٣٤٨ ، ٣٨٩ ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ،‬ ‫ﺧﻠﺪون‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٣ ‫ص‬ ، ٤١١ ‫ﺻﺎﺋﻎ،‬ ‫ن‬ ‫ﺳﻠﻴ‬ ‫؛‬ ‫اﳌﻮﺻﻞ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫اﳌﻄﺒﻌﺔ‬ ‫)ﻣﴫ:‬ ‫اﻟﺴﻠﻔﻴﺔ،‬ ١٩٢٣ ‫ص‬ ‫م(،‬ ٨٤ ‫؛‬ ) ٣ ( ‫ج‬ ‫اﻷﻣﻢ،‬ ‫ﺗﺠﺎرب‬ ‫ﻣﺴﻜﻮﻳﻪ،‬ ٥ ‫ص‬ ، ٤٤٤ ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٧ ‫ص‬ ، ٣٨٦ . ) ٤ ( ‫ﺧﺎﻛﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ی‬ ‫ﺳﻨﻮورەﻛ‬ ‫ﺷﺎم،‬ ‫ﻧﯿﺸﺖ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻟ‬ ‫ات‬ ‫ﻓﻮر‬ ‫و‬ ‫دﯾﺠﻠ‬ ‫ڕووﺑﺎری‬ ‫ردوو‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻮان‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺘ‬ ‫و‬ ‫دەﻛ‬ ‫زﯾﺮە:‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫دەﮔﺎﺗ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫ﺑﺎﻛﻮورەوە‬ ‫ﻟ‬ ‫دەﻛﺎت‬ ‫ﭘ‬ ‫دەﺳﺖ‬ ‫وە‬ ‫ﺋﯿﺰووﻟﯿﯿ‬ ‫ﻛﻮردی‬ ‫ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﱰﯾﻦ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﺎﺷﻮور،‬ ‫ﺷﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻏﺪا‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫دەﺷﺘﺎﯾﯿ‬ ‫ﻣﯿﺎﻓﺎرﻗﯿﻦ،‬ ‫د،‬ ‫ﺋﺎﻣ‬ ‫ﻣﺎردﯾﻦ،‬ ‫ﺧﺎﺑﻮر،‬ ‫)ﺳﻨﺠﺎر(‬ ‫ﻧﻜﺎل‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺒﯿﻦ،‬ ‫ﻧﺴ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ،‬ ‫رێ‬ ‫ﺳ‬ ، ‫ڕەﻗ‬ ‫ڕوﻫﺎ،‬ ‫ڕان،‬ ‫ﺣ‬ : ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﯿﻦ‬ ‫ﺷﺎرەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ . ‫ﻣﻮﺳ‬ : ‫زﻳﻨﻔﻮن،‬ ‫اﻷﻧﺎﺑﺎﺳﻴﺲ‬ ‫د،ن،‬ ‫اﳌﻮﺻﻞ:‬ ) ‫ﻣﻨﺼﻮر،‬ ‫ام‬ ‫أﻓﺮ‬ ‫ﻳﻌﻘﻮب‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﺔ‬ ، ١٩٨٥ ‫ص‬ ،( ١٦٦ _ ١٨٠ ‫اﻷﺻﻄﺨﺮي‬ ‫؛‬ ، ‫ﻟﻚ،‬ ‫واﳌ‬ ‫اﳌﺴﺎﻟﻚ‬ ٥٢ . ) ٥ ( ‫ج‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ١ ‫ص‬ ١١٢ ‫ص‬ ‫اﻟﻜﺮد،‬ ‫ﻋﺰت،‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻓﺎﺋﺰة‬ ‫؛‬ ١٥٠ . ) ٦ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٦ ‫ص‬ ، ٣٦٩ ‫ص‬ ‫اﻟﻌﺒﺎﳼ،‬ ‫اﻟﻌﴫ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫ﺗﻮﻓﻴﻖ،‬ ‫ﺻﺪﻳﻖ‬ ‫ار‬ ‫زر‬ ‫؛‬ ٩٣ . ) ٧ ( ‫ج‬ ‫اﻟﺬﻫﺐ،‬ ‫ﻣﺮوج‬ ‫اﳌﺴﻌﻮدي،‬ ٢ ‫ص‬ ، ٩٧ ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ،‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٧ ‫ص‬ ، ١٤٩ . ) ٨ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻻﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٣ ‫ص‬ ، ٣٠ ‫اﻟﺸﺎﻃﺒﻲ،‬ ‫؛‬ ‫اﻻﻋﺘﺼﺎم‬ ‫اﻟﺠﻮزي،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫دار‬ ‫)اﻟﺴﻌﻮدﻳﺔ:‬ ‫اﻟﺼﻴﻨﻲ،‬ ‫ﻫﺸﺎم‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ٢٠٠٨ ،( ‫ج‬ ٣ ‫ص‬ ، ٣٥٩ ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ،‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٧ ‫ص‬ ، ١٤٩ . ) ٩ ( ‫ج‬ ‫اﻟﺬﻫﺐ،‬ ‫ﻣﺮوج‬ ‫اﳌﺴﻌﻮدي،‬ ٢ ‫ص‬ ، ٩٧ ‫ص‬ ‫وﺷﻬﺮزور،‬
‫و‬ ‫ژن‬ ‫ﯾﺸﺘﻮوەﺗ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾﻮەﻧﺪﯾﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﯾﺒﺎﻧﯿﯿ‬ ‫ﺷ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ، ) ١ ( ‫أرﺷﺎك‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺴﺎﺑﻊ،‬ ‫اﻟﻘﺮن‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اد‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫ﺑﻮﻻدﻳﺎن،‬ ١٢٥ . ) ٢ ( ‫ص‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻓﺘﻮح‬ ‫اﻟﺒﻼذري،‬ ٣٦٩ ، ٤٣٠ ‫ج‬ ‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻣﻌﺠﻢ‬ ‫اﻟﺤﻤﻮي،‬ ‫؛‬ ٢ ‫ص‬ ، ٢٩٢ ‫ج‬ ‫؛‬ ٣ ‫ص‬ ، ١٣٤ ‫اﻟﺒﺪاﻳﺔ‬ ، ‫ﻛﺜ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ‫ج‬ ‫واﻟﻨﻬﺎﻳﺔ،‬ ٨ ‫ص‬ ، ١٨٣ ‫؛‬ ‫اﳌﺎﻳﻲ،‬ ‫أﻧﻮر‬ ‫ﺑﻬﺪﻳﻨﺎن‬ ‫ﰲ‬ ‫اد‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫)دﻫﻮك:‬ ‫ط‬ ‫ﺧﺒﺎت،‬ ‫ﻣﻄﺒﻌﺔ‬ ٢ ، ١٩٩٩ ‫ص‬ ‫م(‬ ٦٥ . ) ٣ ( ‫ﻃﺒﻘﺎت‬ ‫ﻳﻌﲆ،‬ ‫أ‬ ‫ج‬ ‫اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﺔ،‬ ٣ ‫ص‬ ، ١٦٨ ‫ص‬ ‫ص‬ ‫اد،‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ، ‫اﻟﺼﻮﻳﺮ‬ ‫ﻋﲇ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫؛‬ ٢٧ _ ٢٩ ‫إﺳﻼم‬ ‫اﻟﻌﺒﺪوﱄ،‬ ‫ﺗﻬﺎﻣﻲ‬ ‫؛‬ ‫ص‬ ‫اد،‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ٦٢ . ) ٤ ( ‫اﻟﺨﻮارج‬ ‫ﺣﺮﻛﺎت‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ،‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﻋﻄﺎ‬ ‫ص‬ ‫ص‬ ١٧٤ _ ١٧٧ . ) ٥ ( ‫ص‬ ‫اﻟﺜﺎﻧﯿﺔ،‬ ‫اﻟﺮﺳﺎﻟﺔ‬ ‫دﻟﻒ،‬ ‫أﺑﯽ‬ ، ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ١٢٤ ‫ج‬ ‫اﻷﻣﻢ،‬ ‫ﺗﺠﺎرب‬ ، ‫ﻣﺴﮑﻮﯾ‬ ‫؛‬ ٥ ‫ص‬ ، ٤٤٤ ‫ج‬ ‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻣﻌﺠﻢ‬ ‫اﻟﺤﻤﻮی،‬ ‫؛‬ ٣ ‫ص‬ ، ٣٧٥ ‫؛‬ ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٧ ‫ص‬ ، ٣٨٦ . ) ٦ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٦ ‫ص‬ ، ٣٧٤ ‫ص‬ ‫اﻟﻌﺒﺎﳼ،‬

‫ﻣﻠﺨﺺ‬ ‫أﺛ‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﳼ‬ ‫اﻟﻔﻜﺮ‬ ‫ﺮ‬ ‫ﻟ‬ ‫واﻟﺸﻴﻌ‬ ‫ﻠﺨﻮارج‬ ‫ﺔ‬ ‫ﻋﲆ‬ ‫اﻟﻜ‬ ‫ﻮ‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ‬ ‫اﻟﻮﺳﻄﻰ‬ ‫اﻟﻘﺮون‬ ‫رد:‬ ٢ - ٥ / ‫ﻫـ‬ ٨ - ١١ ‫م‬ ‫اﻟﺘﺎرﻳﺦ‬

  ‫ﰲ‬ ‫رﺋﻴﺴﻴﺘ‬ ‫ﻋﻘﻴﺪﻳﺘ‬ ‫ﻟﻔﺮﻗﺘ‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﳼ‬ ‫اﻟﻔﻜﺮ‬ ‫ﻋﲆ‬ ‫اﻟﻮﻗﻮف‬ ‫ﻫﻮ‬ ‫اﻟﺒﺤﺚ‬ ‫ﻫﺬا‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اﻟﻐﺮض‬ ‫ﺿﻮء‬ ‫ﻋﲆ‬ ‫اﻟﺒﺤﺚ‬ ‫وﻳﺤﺎول‬ ‫اﻟﻈﻬﻮر.‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﺖ‬ ‫ﻗﺮب‬ ‫ﰲ‬ ‫ﺗﺸﱰﻛﺎن‬ ‫اﻟﺘﻲ‬ ‫واﻟﺸﻴﻌﺔ‬ ‫اﻟﺨﻮارج‬ ‫؛‬ ‫وﻫ‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻲ‬ ‫اﻟﻜﺮدﻳ‬ ‫اﳌﻨﺎﻃﻖ‬ ‫إﱃ‬ ‫اﻟﻔﺮﻗﺘ‬ ‫وﺻﻮل‬ ‫وﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫وﻛﻴﻔﻴﺔ‬ ‫أﺳﺒﺎب‬ ‫ﺗﻘﴢ‬ ‫واﻟﺤﻀﺎري‬ ‫اﻟﺘﺎرﻳﺨﻲ‬ ‫اﻟﺒﺤﺚ‬ ‫ﻣﻨﻬﺞ‬ ‫ﺔ،‬ ‫ﰲ‬ ‫ﺧﺎﺻﺔ‬ ‫ﻟﻠﺒﺤﺚ،‬ ‫اﻟﺮﺋﻴﺴﻴﺔ‬ ‫اﳌﺤﺎور‬ ‫اﻷﺳﺌﻠﺔ‬ ‫ﻫﺬه‬ ‫ﻋﻦ‬ ‫اﻟﻜﺸﻒ‬ ‫وﻳﺸﻜﻞ‬ ‫ﺑﻬ‬ ‫اﳌﻨﺎﻃﻖ‬ ‫ﻫﺬه‬ ‫أﻫﺎﱄ‬ ‫وﻋﻼﻗﺔ‬ ‫اﺳﺔ‬ ‫اﻟﺪر‬ ‫ﺗﻌﺮض‬ ‫و‬ . ‫ﻟﻠﻔﺮﻗﺘ‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﳼ‬ ‫اﻟﻔﻜﺮ‬ ‫ﻣﺒﺎﺣﺚ‬ ‫ﺿﻤﻦ‬ ‫اﳌﻨﺪرﺟﺘ‬ ‫واﻟﺨﻼﻓﺔ‬ ‫ﺑﺎﻹﻣﺎﻣﺔ‬ ‫اﳌﺘﻌﻠﻘﺔ‬ ‫اﻟﻘﻀﺎﻳﺎ‬ ‫ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﮐﯽ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﯿ‬ ‫اﻧﯿﯿ‬ ‫ﺣﻮﻛﻤ‬ ‫رەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫دژﺑ‬ ‫ﮔﺮۆ‬ ‫ﺮﯾﻨﱰﯾﻦ‬ ‫د‬ ‫و‬ ‫رەﻛﯿﱰﯾﻦ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫دووان‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫و‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وە‬ ‫ﺘ‬ ‫ر‬ ‫دەﮔ‬ ‫ش،‬ ‫ﻛ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫ردوو‬ ‫ﻫ‬ ‫ﮋووی‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﻮون،‬ ‫اﺳ‬ ‫ﻧﺎوەڕ‬ ‫دەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫)م.‬ ‫ﺑﻮﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼم‬ ‫ﭼﻮارەﻣﯽ‬ ٤٠ ‫ك/‬ ٦٦١ ‫ڕووی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻣﯿﻨ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫دەﯾﺎﻧﻜﺎﺗ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬ ‫زەﻣ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ‫وادار،‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫وﺗ‬ ‫ﻨﻜ‬ ‫ﺷﻮ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﺑﻮون،‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫دژی‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫وە،‬ ‫وﺗﻨ‬ ‫دەرﻛ‬ ‫ﻧﯽ‬ ‫ﻛﻮردﯾﺪا‬ ‫اﻓﯿﺎی‬ ‫ﺟﻮﮔﺮ‬ ‫ﻟ‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ڕووداو‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ڵ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺗ‬ ‫دواﺗﺮﯾﺎن‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺮدن‬ ‫ﺷ‬ ‫ﮔ‬ . ‫ﯾ‬ ‫ﺑﺎﺳ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﮔﺮﻧﮕﯿﺪاﻧﯽ‬ ‫و‬ ‫خ‬ ‫ﺑﺎﯾ‬ ‫ی‬ ‫ﮕ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻛ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫دەرﺧﺴﺘﻨﯽ‬ ‫دەﻣﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ی‬ ‫ژﯾﻨﮕ‬ ‫دەرﺧﺴﺘﻨﯽ‬ ‫وەﻛ‬ ‫ﮋﯾﻨ‬ ‫ﺗﻮ‬ ‫رەﻛﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ی‬ ‫ﺸ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫رﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎری‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺮدن‬ ‫ﺴﺘ‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻫ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ، ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﯿ‬ ‫اﯾﯿ‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫دوو‬ ‫دەﮔﺎﺗ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫وە‬ ‫ﺗﺎﻟﯿﺒ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺎن،‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑﺎﻧﮕ‬ ‫و‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫رﻫ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑﺎﺳﯽ.‬ ‫ﻋ‬ ‫و‬ ‫وی‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫دەو‬ ‫ﺪاﻧﯽ‬ ‫ڕﯾﺰﻛﺮدﻧﯽ‬ ‫و‬ ‫وە‬ ‫اﻧ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻫﺎﺗﻮوە‬ ‫ﻛﺎر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﮋوﯾﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫وەی‬ ‫ﯿﻨ‬ ‫ﻜﯚ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﯿﺘﯚدی‬ ‫دا‬ ‫وەﻛ‬ ‫ﮋﯾﻨ‬ ‫ﺗﻮ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻓﯿﻜﺮی‬ ‫ﻫﺎﻧﺪەرە‬ ‫و‬ ‫ﭘﺎﺷﺨﺎن‬ ‫وەی‬ ‫ﻨﺪﻧ‬ ‫ﺧﻮ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫اوردﻛﺎری‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ﺷﯿﻜﺎر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﭘﺸﺖ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ڕووداوەﻛﺎن،‬ ‫ڕووداوەﻛﺎن.‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯿﯿ‬ ‫و‬ ‫ﻛﻮ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫وەﻛ‬ ‫ﮋﯾﻨ‬ ‫ﺗﻮ‬ ‫ﺳﻨﻮری‬ ) ‫دەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻮان‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫رەﻛﯿﯿ‬ ‫ﺳ‬ ‫ردﻧﺸﯿﻨ‬ ،‬ ‫ﻛﺎن،‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﯿ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وﯾﯿ‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫اﻧﯽ‬ ‫ﺣﻮﻛﻤ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻫﺎوﻛﺎﺗ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ‬ ‫اﺳﺘﯽ‬ ‫ﻧﺎوەڕ‬ ‫دەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻮﯾﺴﺘﺪا.‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛﺎﺗﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ڕووداوەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﺎﺷﺨﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وە‬ ‫اﻧ‬ ‫ڕ‬ ‫ﮔ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﻜﺪ‬ ‫ﭘ‬ ‫رەﻛﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺷﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫دوو‬ ‫ﻟ‬ ‫وەﻛ‬ ‫ﮋﯾﻨ‬ ‫ﺗﻮ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﺪا‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺷﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ن؛‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫و‬ ‫ارﯾﺞ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎری‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوچ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯾﺸﺘﻨﯿﺎن‬ ‫ﮔ‬ ‫و‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﮔﺮﻧﮕﱰﯾﻦ‬ ‫و‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺳﺎﺳﯽ‬ ‫ﺑﯿﺮی‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﻗﯿﺪەﯾﯿ‬ ‫ﻋ‬ ‫و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫ﺑﺎوەڕە‬ ‫و‬ ‫ﻨﺎﺳ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺟﮕ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫اوە.‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﺴﺘ‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺮدﻧﯿﺎن‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﮔﻮﻧﺠﺎﻧﯿﺎن‬ ‫وە‬ ‫ﻜ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫وﺗﻦ‬ ‫ﻛﻜ‬ ‫رﯾ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎوەڕەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫رﯾﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎﺗﺪا‬ ‫ﻣﺎن‬ ‫وە.‬ ‫اوەﺗ‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ورد‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ڕ‬ ‫ان‬ ‫ﺗﺪار‬ ‫دەﺳ‬ ‫دژی‬ ‫ی‬ ‫ﮔﺮووﭘﺎﻧ‬ ‫و‬ ‫ﺋ‬ ‫م‬ ‫رﺟ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫رﯾﻦ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻧﺎوﻧﯿﺸﺎﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮو‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫رج‬ ‫ﻣ‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑ‬ ‫دەﺑﻮون،‬ ‫ﯾﺎﺧﯽ‬ ‫ﺑﯚﭼﻮون‬ ‫ﻫﺎو‬ ‫و‬ ‫ﻮە‬ ‫ﻫﺎوﺷ‬ ‫وەدا‬ ‫ﺑﯿﺮﻛﺮدﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻦ‬ 


	٢ ) ‫ﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺴﺘﻜﺎرن‬ ‫رﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﮔﺮوﭘﯽ‬ ‫م‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‪‬وەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺧ‪‬وارﻳﺞ‬ ١ ( _ ٥ ‫وﺗﻨﯿﺸﯿﺎن‬ ‫دەرﻛ‬ ، ‫ك/‬ ٨ _ ١١ ‫"ﺻﻔﯿﻦ‬ ‫ﻧﮕﯽ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﻮو‬ ‫ازی‬ ‫ڕ‬ ‫اﺷﯿﺪﯾﻦ‬ ‫ڕ‬ ‫ﭼﻮارەﻣﯽ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫وﻛﺎﺗ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وە‬ ‫ﺘ‬ ‫ڕ‬ ‫دەﮔ‬ ) ٢ "( ‫دا‬ ) ٣٧ ‫ك/‬ ٦٥٧ ‫)م.‬ ‫ﺷﺎم‬ ‫واﻟﯽ‬ ‫ﺳﻮﻓﯿﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ی‬ ‫ﻣﻌﺎوﯾ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ز(‬ ٦٠ ‫ك/‬ ٦٨٠ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﻜﺮ‬ ‫ﻗﻮرﺋﺎن‬ ‫ز(،‬ ‫ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕ‬ ‫ﺑ‬ ‫"اﻟﺘﺤﻜﯿﻢ"‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﺑﮋﯾﻮان‬ ) ٣ ( . ‫ﺑ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫اء"ی‬ ‫"ﺣﺮور‬ ‫ﮔﻮﻧﺪی‬ ‫ﻟ‬ ‫وﺗﻦ‬ ‫دەرﻛ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ان‬ ‫ﻧﺎﴎ‬ ‫"ﺣﺮوري"‬ ‫ﺑ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫رەﺗﺎ‬ ‫ﺳ‬ ‫وە‬ ‫ﺷ‬ ‫ﻫﯚﯾ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ‫وە،‬ ‫ﻛﯚﺑﻮوﻧ‬ ‫ﻛﻮﻓ‬ ‫ﺷﺎری‬ ) ٤ ( ‫دواﺗﺮ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫ﻧﺎوی‬ ‫ﻟ‬ ‫ا،‬ ‫داﺑ‬ ‫ردا‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫"اﻟﺨﻮارج"‬ ‫ﻧﺎوزەد‬ ‫اة"‬ ‫"اﻟﴩ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺧﯚﯾﺎﻧﺪا‬ ‫دەﺑﯿﺎﺗﯽ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻟ‬ ‫وان‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻜﺪا‬ ‫ﻛﺎﺗ‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ) ٥ ( ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ، ‫اوە‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﺋﺎﻣﺎژەی‬ ‫ﻗﻮرﺋﺎﻧﺪا‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺧﻮدا‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻓﺮۆﺷﺘﻨ‬ ‫ﺧﯚ‬ ‫ی‬ ‫ﻫ‬ ) ٦ ( ‫ﺑ‬ ‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ، ‫اون‬ ‫ﻧﺎوﺑﺮ‬ ‫ش‬ ‫"اﳌﺤﻜﻤﺔ"‬ ‫و‬ ‫"اﳌﺎرﻗﺔ"‬ ) ٧ ( ‫ﻧﺪ‬ ‫ﭼ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯿﺸﯿﺎن‬ ‫ش‬ ‫داﺑ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﺎوﻧﯿﺸﺎﻧﯽ‬ ‫ﻜﺪا‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫اوە.‬ ‫ﺑ‬ ‫ردا‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫رﻛﺮدەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺳ‬ ‫و‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﺗﺮی‬ ‫ﻻوەﻛﯽ‬ ) ‫وی‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ٤١ _ ١٣٢ ‫ك/‬ ٦٦٢ _ ٧٥٠ ) ‫ﺑﺎﺳﯿﺪا‬ ‫ﻋ‬ ‫و‬ ‫ز(‬ ١٣٢ _ ٦٥٦ ‫ك/‬ ٧٥٠ _ ١٢٥٨ ‫ز(،‬ ‫و‬ ‫ڕﯾﻦ‬ ‫ادەﭘ‬ ) ٨ ( ‫ﻟ‬ ‫زەﻗﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫رەوەﯾﺎﻧ‬ ‫ﻛﯚﻛ‬ ‫و‬ ‫ﮔﺸﺘﯽ‬ ‫ﻛ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻧﺎوی‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﮋوﯾﯿ‬ ‫ﻣ‬ ‫اوە‬ ‫ﺪر‬ ‫ﭘ‬ ‫ﺮەی‬ ‫ﮔﻮ‬ ‫ﺑ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫ﻟ‬ ‫ز(‫ﯾ‪‬ﻛ‪‬م:‬ ‫ﺑ‪‬ﺷﯽ‬ ) ‫ﻧﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﻮان‬ ‫ﻧ‬ ٦٤ _ ٧٢ ‫ك/‬ ٦٨٤ _ ٧٩٢ ‫اوە‬ ‫ﻧﺎﴎ‬ ‫و‬ ‫وە‬ ‫وﺑﻮوەﺗ‬ ‫ﺑ‬ ‫ز(‬ ) ٩ (
	‫ﻗﺎﺳﻢ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ‫اﻟﻔﺘﺎوى،‬ ‫ﻣﺠﻤﻮع‬ ‫ﺗﻴﻤﻴﺔ،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬	١١٤	‫ج‬ ‫واﻟﻨﺤﻞ،‬ ‫اﳌﻠﻞ‬ ، ‫اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎ‬ ١ ‫ص‬ ،	١ (	)
								.	٢٧٩	‫ص‬ ،	١٩٩٥ ‫ج‬ ،( ٣	‫ﻓﻬﺪ،‬ ‫اﳌﻠﻚ‬ ‫ﻣﺠﻤﻊ‬ ‫)اﳌﺪﻳﻨﺔ:‬
	‫ڕووﯾﺪا،‬	‫ﺳﻮﻓﯿﺎن‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ی‬ ‫ﻣﻮﻋﺎوﯾ‬ ‫رەی‬ ‫وﺑ‬ ‫ﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫رەی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻮان‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻧﮕ‬ ‫ﺟ‬	: ‫ﺻﻔ‬	٢ (	)
	‫ﻣﻌﺎوﯾ‬ ‫ن.‬ ‫ﻋﻮﺳ‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﻜﻮژاﻧﯽ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺮدن‬ ‫ﻣﺎﻣ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ﭼﯚﻧﯿﯿ‬ ‫ﺑﺎرەی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﻮو‬ ‫ردووﻻن‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻧﺎﻛﯚﻛﯽ‬	‫ﺷﯽ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎرەﻛ‬
	‫ﻟ‬ ‫ﻧﮓ‬ ‫ﺟ‬ ‫رەﻧﺠﺎم‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑﺪەن،‬ ‫ﺗﯽ‬	‫ﻣﯚ‬ ‫ﻛﺮد‬ ‫داوای‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ،	‫وە‬ ‫ﻛﺮدﻧ‬ ‫ﺗﯚ‬ ‫ﯾﯽ‬ ‫ﺸﯿﻨ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﭘﺎﺳﺎوی‬	‫ﺑ‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺑ‬ ‫دا‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ﯾﻌ‬ ‫ﺑ‬
								٣٧	‫ڕەﻣﯽ‬ ‫ﻣﺤ‬ ‫ﻟ‬ ‫داﮔﯿﺮﺳﺎ‬ ‫ﻮاﻧﯿﺎن‬ ‫ﻧ‬
			‫ﮋوو‬ ‫ﻣ‬ ‫ﳽ‬ ‫ﺑ‬	-	‫ﮐﺎن‬ ‫ﺗﯿﯿ‬ ‫ﻣﺮۆﭬﺎﯾ‬ ‫اﻧﺴﺘ‬ ‫ز‬ ‫ﺠﻰ‬ ‫ﮐﯚﻟ‬	-	‫ﺳﻠ‬ ‫اﻧﮑﯚى‬ ‫ز‬ ‫ﻟ‬	‫ﭘﺮۆﻓﯿﺴﯚر‬	
	salah.ismail@univsul.edu.iq					
		‫ﮋوو‬ ‫ﻣ‬ ‫ﳽ‬ ‫ﺑ‬	-	‫ﮐﺎن‬ ‫ﺗﯿﯿ‬ ‫ﻣﺮۆﭬﺎﯾ‬ ‫اﻧﺴﺘ‬ ‫ز‬ ‫ﺠﻰ‬ ‫ﮐﯚﻟ‬	-	‫ﺳﻠ‬ ‫اﻧﮑﯚى‬ ‫ز‬ ‫ﻟ‬ ‫ا‬ ‫دﻛﺘﯚر‬	‫ﻨﺪﮐﺎرى‬ ‫ﺧﻮ‬	
	yaseen.ahmed@univsul.edu.iq				

. ‫دەردەﺧﺎت،‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﺎرﻧﺎﻣ‬ ‫ﺧﯚ‬ ‫ﻮازی‬ ‫ﺷ‬ ‫ﻟ‬ ‫زﯾﺎﺗﺮ‬ ‫ورەﯾﺎن‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻜﭽﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﯽ‬ ‫ﯾﻮەﻧﺪﯾﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫ﻛﺎرداﯾ‬ ‫ﻣﯿﻜﺎﻧﯿﺰﻣﯽ‬ ‫و‬ ‫ﻜﺨﺴ‬ ‫ر‬ ‫و‬ ‫ﮔﺸﺘﮕﯿﺮ‬ ‫ﻗﯿﺪەﯾﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺋﯚرﮔﺎﻧﯿﯿﺎن‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ر‬ ‫اﻧﺒ‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫اﻧﯿﻨﯽ‬ ‫ز‬ ‫وت‬ ‫ﭼ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫اﻧﯿﻦ‬ ‫ز‬ ‫ق‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺧﯚ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺸﯿﺎن‬ ‫ﻣﯿﻨ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫رەﻛﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ی‬ ‫ﺳﯿ‬ 
‫ﻛﻮردﻧﺸﯿﻨ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫وەی‬ ‫وﺑﻮوﻧ‬ ‫_ﺑ‬ ‫ﺑ‬

  ، ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ت‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫دەرﭼﻮوﻧ‬ ‫زۆرﺟﺎر‬ ‫ﭼﻮﻧﻜ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻧ‬ ‫ورد‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻧﺎوزەدﻛﺮدﻧ‬ ‫و‬ ‫ﻦ‬ ‫ﭘﯚﻟ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫ڕەﻧﮕ‬ ‫ﺑﺎرودۆ‬ ‫دەﻛﺎت‬ ‫ا‬ ‫ﺋﺎﺷﻜﺮ‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫ش‬ ‫ﻛ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫ﮋووی‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﻮوە،‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﻛﯽ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺸ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫اﯾ‬ ‫ﻧﺎڕەز‬ ‫و‬ ‫ل‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫خ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺮدن‬ ‫ﻟ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎر‬ ‫ﻣﯿﻜﺎﻧﯿﺰﻣﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﯿﺎن‬ ‫رﺟ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻨﺪە‬ ‫ﻫ‬ ، ‫ﻧﯿﯿ‬ ‫ك‬ ‫ﯾ‬ ‫ﭼﻮون‬ ‫و‬ ‫ﺟﯿﺎوازە‬ ‫رﺟﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ك‬ ‫ﯾ‬ ‫ﭼﻮون‬ ‫ﺗﺪا‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫رﮔﺮﺗﻦ‬ ‫ﻧﮕ‬ ‫ﺳ‬ ‫و‬ ‫ﯾﺎﺧﯿﺒﻮون‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ﻟ‬ ‫ﮔﺮووﭘﺎﻧ‬ ‫و‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻜﺠﺎرﯾﺶ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ، ‫ﻛﺮدووە‬ ‫ﻛﻔﯿﺮ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻛﱰﯾﺎن‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻛﱰ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﺑﺎ‬ ‫ﻧﺎﺗ‬ ‫ﻨﺪە‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﱰدا‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜﻜﺮدن‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎر‬ ‫ﻛﺎت‬ ‫ڕﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﭙ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑ‬ ‫وادﯾﺎرﯾﺸ‬ ، ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺑﻮوەﺗ‬ ‫رەﻛ‬ ‫دەﭬ‬ ‫ك‬ ‫ﻻﯾ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﭼﻮﻧﻜ‬ ‫ڕووﯾﺪاوە،‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺧ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻮاﻧﯿﺎن‬ ‫ﻧ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻨﻜ‬ 


												٢ (	)
	‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬	‫زﯾﺮە‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ، ‫ﻟ‬ ‫ﺷﺪا‬	٣ (	)
	‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﻮوە‬	‫ﻫ‬ ‫واش‬ ‫ﺟﺎرى‬ ،	٤ (	)	‫ﺑﻮون‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ﻜﯿﺎن‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫ﻛﯿﺎن‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻛﻮﺷﺘﺎری‬	‫ز(‬	) ٢٦٣ ‫ك/‬ ٨٧٧
	‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫وەك‬ ‫رﯾﻮن‬ ‫اﭘ‬ ‫ڕ‬ ‫ﻣﺪا‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫وەی‬ ‫رەﻧﮕﺎرﺑﻮوﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ری‬ ‫دادﮔ‬ ‫رﭘﺎﻛﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫دروﺷﻤﯽ‬ ‫ﺮ‬ ‫ژ‬ ‫ﻟ‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬
	٦٩٥ ‫ﭘﺎﺳﺎو‬ ‫و‬ ‫ڕووﯾﺪاوە‬ ‫ﺒﯿﻦ‬ ‫ﻧﺴ‬ ‫ﺷﺎری‬ ‫و‬ ‫ﻣﻮﺳ‬ ‫ری‬ ‫دەووﺑ‬ ‫و‬ ‫زﯾﺮە‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻟ‬ ‫ز‬ ‫دەرﭼﻮوﻧﯽ‬ ‫ی‬	‫ك/‬	٧٦	‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﻟ‬
												.	٥ (	‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وﯾﯿ‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﻣﻜﺎرﯾﯽ‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫وارﯾﺞ"‬ ‫"ﺧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ )
	‫ك/‬ ٦٥٨ ‫ڕووﯾﺎن‬ ‫ز(،‬	‫ﻛﺎن:‬ ٣٨	١
												٧ (	‫وە‬ ‫ﺗ‬ ‫ﮔﯿﺮﺳﺎوﻧ‬ ‫رە‬ ‫دەﭬ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ )	٦ (	)	‫ﺷﺎرەزوور‬	‫ﻛﺮدو‬ ‫وەﺗ‬
	‫ز(،‬	٧٤٥	_	٦٨٥	‫ك/‬	١٢٧	_	) ‫ﻛﺪا‬ ‫دەﯾ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﱰ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻣﺎوەی‬ ‫ﻟ‬ ٣٧	‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ،	٨ (	)
	‫وﻋﺒﺪ‬ ‫ﻧﴫ‬ ‫اﻫﻴﻢ‬ ‫اﺑﺮ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ،	‫واﻟﻨﺤﻞ‬ ‫واﻷﻫﻮاء‬	‫اﳌﻠﻞ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻔﺼﻞ‬	‫اﻷﻧﺪﻟﴘ،‬ ‫ﺣﺰم‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬	١٥٦	‫ص‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬	١ (	)
												‫ج‬ ‫د.ت(،‬ ‫اﻟﺠﻴﻞ،‬ ‫دار‬ ‫وت:

‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﺋﺎﺷﻨﺎﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﮋووی‬ ‫ﻣ‬ ‫م‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ن‬ ‫دەردەﺧ‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﮋوﯾﯿ‬ ‫ﻣ‬ ‫وە‬ ‫اﻧ‬ ‫ﮔ‬ ‫ی‬ ‫ﻧﺰﯾﻜ‬ ‫ﺷﺪا‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﻮوە،‬ ‫وە‬ ‫ﺋﺎوارەﯾﯿ‬ ‫و‬ ‫ﻨﺎن‬ ‫ﻧﺎﻫ‬ ‫ﭘ‬ ‫ی‬ ‫ﮕ‬ ‫ر‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ٥٠٠ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻛﺪارﯾﺎن‬ ‫ﭼ‬ ) ‫ﻟ‬ ‫ﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺳﻮﭘﺎی‬ ‫ر‬ ‫اﻣﺒ‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻫﺮەوان‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻧﮕﯽ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜﺸﻜﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺗ‬ 


  ٩٥٧ ‫ﻛﻮردی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫وە‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﺎن‬ ‫ﺗﺮ‬ ‫رﭼﺎوەی‬ ‫ﺳ‬ ‫و‬ ‫ز(‬ ‫ﻟﯽ"‬ ‫ﻋ‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫ﻋﻮﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫اﯾﺎن‬ ‫ڕ‬ ‫ﺑ‬ ‫"ﺗ‬ ‫و‬ ‫وارﯾﺠﻦ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕی‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫اﺷﯿﺪﯾﻦ،‬ ‫ڕ‬ ‫ﭼﻮارەﻣﯽ‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺳ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ش‬ ‫ﺴﺘ‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻫ‬ ‫ری‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛ‬ ‫ی‬ ‫ﻣﺎﯾﺎﻧ‬ ‫ﺑﻨ‬ ‫و‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻣﻜﺎر‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫وارﯾﺠﯿﺶ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻮەری‬ ‫ﭘ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﻫﺎﺗﺒ‬ ‫وان‬ ‫ﺋ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻟ‬ ‫دﯾﻜ‬ ‫ﻛﯽ‬ ‫واﯾ‬ ‫ﺸ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻫﺎودەﻧﮕﻦ،‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻨﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻧ‬ ‫رﯾﺎن‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫واﻧﯿﻨﯿﺎن‬ ‫ﺗ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫ری‬ ‫ﺒ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﺑﻮوﺑ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻧﺎوەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻛ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺖ‬ ‫اﻧﺮ‬ ‫ﻧﺎز‬ ‫دوورﯾﺶ‬ ‫ﺑ‬ ، ‫رﻣﺎﻧﺪە‬ ‫ﻓ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﭼﻮﻧﻜ‬ ، ‫ﻛ‬ ‫ﻤ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫زۆرەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫رﯾﯿ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻧﺎوە‬ 


		٢٠٢٢		‫اﻷول‬ ‫ﻮن‬	‫ﻛ‬ ‫ﺎﻧ‬	(	‫ﺨﺎﻣﺲ‬ ) ‫اﻟﻌﺪد‬ ( ‫اﻟ‬ ‫ﺜﺎ‬	اﻟ‬ ‫اﳌﺠﻠﺪ‬
	١ (	)	‫س‬ ‫ﻛ‬ ‫ار‬ ‫ز‬ ‫ﻫ‬ ‫ﭼﻮار‬ ‫ری‬ ‫دەوروﺑ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻜﺸﺎوە‬ ‫ﻫ‬ ‫وە‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛ‬	٥٠٠	‫ﻟ‬ ‫ﺷﺎرەزوور‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ژﻣﺎرەی‬
	‫رﯾﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ڕووﻧﯿﺸ‬ ‫ﻛﯽ‬ ‫ﺋﺎﻣﺎژەﯾ‬ ‫دەﻛﺎت،‬ ‫رەﺗﺎﯾﺎن‬ ‫ﺳ‬ ‫ژﻣﺎرەی‬ ‫ﻨﺪەی‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺷﺖ‬ ‫ﻫ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬
	‫اد‬ ‫ﺧﺮز‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫"ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫وەك‬ ‫وﺗﻮون‬ ‫دەرﻛ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫رﻛﺮدەی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺷﺪا‬ ‫ﻤ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﯾﺎن،‬ ‫وازەﻛ‬ ‫ﺑﺎﻧﮕ‬
	‫م‬ ‫ﺋ‬	.	٢ (	‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻧﮕﺪا‬ ‫ﺟ‬ ‫و‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫اﯾ‬ ‫ﺋﺎز‬ ‫و‬ ‫رﺳﺘﯽ‬ ‫ﺧﻮاﭘ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ )	‫)م.‬ ‫اﻟﻜﺮدي"‬ ٢٦٧ ‫ك/‬ ٨١ ٨ ‫ز(‬
	‫ك/‬ ٩٧٩ ‫ز(‬	) ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﺑﻮەﯾﻬﯿﯿ‬ ‫ی‬ ‫وﻛﺎﺗ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ردەوام‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺷﺎرەزوور‬ ‫ﻟ‬ ‫ش‬ ‫ﻟﻬﺎوﯾﺸﺘﻨ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﻧﺪن‬ ‫رەﺳ‬ ‫ﭘ‬ ٣٦٩
							.	٣ (	)	‫ﻨﺎوە‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺷﺎرەزوور‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﯾﺎﺧﯿﺒﻮوﻧﯽ‬ ‫دوا‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﯚﺗﺎﯾﯿﺎن‬ ‫ﻛﺠﺎری‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺑ‬
	‫ﺑﻨﻜ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺑﻮوە،‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وﯾﯿ‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ﺧﺘﯽ‬ ‫ﭘﺎﯾﺘ‬ ‫ﺷﺎﻣﯽ‬	‫ﯽ‬ ‫اوﺳ‬ ‫در‬ ‫ﻛ‬	٤ (	)	‫زﯾﺮە‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬
	‫ﺖ‬ ‫دەﻛﺮ‬ ،	٥ (	)	‫اوە‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺋﺎﻣﺎژەﯾﺎن‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻤ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ی‬ ‫زۆرﯾﻨ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫وەك‬ ‫ﺑﮕﺮە‬ ‫و‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫رەﻛﯿﯿ‬ ‫ﺳ‬
	‫ی‬ ‫ﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﺑﻮوﺑ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﻮردەﻛ‬ ‫داﻧﯿﺸﺘﻮاﻧ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬	‫زۆرﯾﺎن‬ ‫رﯾﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﺖ؛‬ ‫ﺑﻜﺮ‬ ‫وەش‬ ‫ﺋ‬ ‫ی‬ ‫ﻧ‬ ‫ﮔﺮﯾ‬
							.	٦ (	‫ﻫﺎﺗﻮوە‬ ‫ﻧﺎوی‬ )	‫وارﯾﺞ"‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫"و‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻤ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫م‬ ‫رﺟ‬ ‫ﺳ‬
	‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫وە،‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫رﯾﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﺮ‬ ‫ژ‬ ‫ﺗ‬ ‫وﺗﻮوﻧ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻛﻮردەﻛﺎن‬ ‫ﺋﺎزەرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ،‬ ‫و‬ ‫ﭼﯿﺎ‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬
							‫ك/‬	‫)م.‬ ‫"اﳌﺴﻌﻮدي"‬ ‫وە‬ ‫ڕووەﺷ‬ ٣٤٦
	‫م‬ ‫ﺋ‬ ،	٧ (	)
	‫ﺋﺎزەرﺑﺎﯾﺠﺎن‬ ‫ﻟ‬	‫ر‬ ‫ﻫ‬	.	٨ (	)
							٩ (	)	‫ﺑﻮوە‬ ‫اة"‬ ‫"اﻟﴩ‬ ‫ﻧﺎوﯾﺎن‬ ‫ﻛﻮرد،‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬
							١ (	)
							١٦٩

‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯿﺮی‬ ‫وەی‬ ‫وﺑﻮوﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫_ﻫﯚﻛﺎرەﻛﺎﻧﯽ‬

  ‫ﻟﺮﺳﺘﺎن‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي،‬ ‫اﻟﺪﻳﻦ‬ ‫ﺣﺴﺎم‬ ‫؛‬ ١٢٧ . ‫ﺮ‬ ‫وﻟ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺸﱰ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛ‬ ‫"دﻗﻮﻗﺎ"‬ ‫داﻗﻮق‬ ‫ش‬ ‫واﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫اوە‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﺒﯿﻨﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮردﻧﺸﯿﻦ‬ ‫ی‬ ‫دﯾﻜ‬ ‫ی‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ت‬ ‫ﻻﻓ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫دەﺳ‬ ‫رەی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫رﺑﺎری‬ ‫ﺳ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫اد‬ ‫رﻫﺰ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫داود‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫"ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻧﺎوی‬ ‫ﺷﺪا‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﮕﺎون،‬ ‫ﺟ‬ ‫ﮔﺮووﭘ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫دژی‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫و‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﻮردەش‬ ‫ﺗﯿﯿ‬ ‫ﺳﺎﯾ‬ ‫ﻛ‬ ‫دوو‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫داﻧﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫وە‬ ‫ﺘ‬ ‫دەﺧﻮ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﺪی‬ ‫ﭘﺎﺑ‬ ‫و‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻣﺘ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑﻮون،‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫ﻻﻧﻜ‬ ‫ﻛ‬ ‫ی‬ ‫ﮔﺮﻧﮕﺎﻧ‬ ‫ﻮەﻧﺪی‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫دەﺳﺖ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎر‬ ‫و‬ ‫س‬ ‫ﻛ‬ ‫ورە‬ ‫ﮔ‬ ‫وەﻫﺎ‬ ‫رﻣﺎﻧﺪەی‬ ‫ﻓ‬ ‫دوو‬ ‫ﺖ‬ ‫ﻧﺎﺷﻜﺮ‬ ‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺎن،‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﯿ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺖ.‬ ‫ﺑﻮوﺑ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺪا‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫وەی‬ ‫وﺑﻮوﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎری‬ ‫ﺑﺎرەی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺟﯿﺎﺟﯿﺎ‬ ‫وەی‬ ‫ﻜﺪاﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫وە‬ ‫ڕەﺗ‬ ‫ﺑﻨ‬ ‫ﻟ‬ ‫وەﻛﺮدووە،‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﺎن‬ ‫ن‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺗﻨﺎس‬ ‫رۆژﻫ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ،‬ ‫اﺳﺘﯽ‬ ‫ﻧﺎوەڕ‬ ‫دەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫وە‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫اﯾﯿ‬ ‫ر‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺳﻮﻧﻨ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕە‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ﭼﻮوەﺗ‬ ‫دواﺗﺮ‬ ‫ﺑﻮون،‬ ‫ﺋﺎﺷﻨﺎ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣ‬ ‫ﺑ‬ ‫وە‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫دەرﮔﺎی‬ ‫ﮔﺮﺗﻮوە‬ ‫ﻧ‬ ‫رﭼﺎو‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫وەﺷﯽ‬ ‫ﺋ‬ ‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ، ‫ﻛ‬ ‫وەی‬ ‫ﻜﺪاﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯾﻮەﺳ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻜﯿﺸﯿﺎن‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﯚزن،‬ ‫ﺋﺎ‬ ‫و‬ ‫ﯾﯽ‬ ‫ﻧﻮﺧﺒ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ڕداری‬ ‫ﻣ‬ ‫و‬ ‫ﺟﻮوﺗﯿﺎر‬ ‫ﻛﺸﺘﯽ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ا‬ ‫ﺳﺰ‬ ‫و‬ ‫ﺗﺎوان‬ ‫ﺑﺎرەی‬ ‫ﻟ‬ ‫وە‬ ‫ﻗﯿﺪەﯾﯿ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻧ‬ ‫ردەﺳﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﻮردەوە‬ ‫ك‬ ‫ﭼ‬ ‫ﺑ‬ ‫اﻧﺎی‬ ‫ز‬ ‫و‬ ‫ان‬ ‫رﻋﺰ‬ ‫ﺷ‬ ‫ﻟ‬ ‫ن‬ ‫ﻜﯿﺸ‬ ‫ﻣ‬ ‫رﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻫﯿﭻ‬ ‫اوە،‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻓﺎم‬ ‫ﺋﺎﺳﺎﻧﯽ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯿﯿ‬ ‫ﺑﻜﺎت.‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫داﻛﯚﻛﯽ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫دەﺑﯿﻨﻦ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﻮردﺳﺘﺎن‬ ‫ﭼﯿﺎﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺧﺘﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ی‬ ‫وﺗ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫اﻓﯿﺎ‬ ‫ﺟﻮﮔﺮ‬ ‫ن‬ ‫ﻫ‬ ‫دﯾﻜ‬ ‫ﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻧﺎوﭼﺎﻧ‬ ‫و‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻫﺎﻧﺎ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﺧﺘﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺟﮕ‬ ‫ﺟﺰﯾﺮەش‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﺎرەت‬ ‫ﺳ‬ ‫و‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻧﯿﺎ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑ‬ ‫وێ‬ ‫ﻟ‬ ‫اﯾﺞ،‬ ‫ور‬ ‫ﺧ‬ ‫ڕﯾﺰی‬ ‫ﺗ‬ ‫ﭼﻮوﻧ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻫ‬ ‫دا‬ ‫رەﺑﺎﻧ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻫﯚزە‬ ‫و‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫زۆرﯾﺎن‬ ‫وی‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫زدﯾﯿ‬ ‫ﺋ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﯾﺒﺎﻧﯿﯿ‬ ‫ﺷ‬ ‫ش‬ ‫واﻧ‬ ‫ﻟ‬ 


	٢٠٢٢	‫اﻷول‬ ‫ﻮن‬	‫ﻛ‬ ‫ﺎﻧ‬	(	‫ﺨﺎﻣﺲ‬ ) ‫اﻟﻌﺪد‬ ( ‫اﻟ‬ ‫ﺜﺎ‬	‫)اﻟ‬ ‫اﳌﺠﻠﺪ‬	-
	) ‫اﻟﻜﺮدي"‬ ‫"اﻟﺪﯾﺴﻢ‬ ‫ﻧﺎوی‬ ‫ﺑ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ورەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﮔ‬ ٣٤٤ ‫ﺑﻮون‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯽ‬ ‫زﻫ‬ ‫ﻣ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎوﻛﯽ‬ ‫و‬ ‫ﺧﯚی‬ ‫او‬ ‫ﻧﺎوﺑﺮ‬ ‫ك/‬ ٩٥٥ ) ٢ ( ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫اﻧﻜﺎرﯾﯿ‬ ‫ﮔﯚڕ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫رﯾﺸﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ، ‫ز(‬ ) ١ ( ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫وﺗﻮوە،‬ ‫دەرﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫ەوا‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧ‬ ‫ﺑﻮوەﺗ‬ ‫ی‬ ‫ﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﺑ‬ ‫دﯾﺎرە‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ) ٣ ( . ) ‫دەی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ٤ ‫ك/‬ ١٠ ‫ﺳﻮﻫﺮەوەرد‬ ‫ﺷﺎری‬ ‫داﻧﯿﺸﺘﻮاﻧﯽ‬ ‫ی‬ ‫زۆرﺑ‬ ‫ز(‬ ) ٤ ( ‫ﺑﻮون‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ) ٥ ( ‫زۆر‬ ‫ﻟ‬ ، ٢ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ﻟ‬ ) ١ ( ،
	) ‫ﻛﻮردﻧﺸﯿﻦ‬ ‫ی‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﻫ‬ ‫وﺗﻨﯽ‬ ‫دواﻛ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎس‬ ‫ی‬ ‫دەﻗﺎﻧ‬ ‫و‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺳﺘﻮورە‬ ‫ﺋ‬ ‫ﭘﺸﺖ‬ ‫زﯾﺎﺗﺮ‬ ‫ش‬ ‫ﺑﯚﭼﻮوﻧ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ٦ ( ‫اة"‬ ‫اﻟﴩ‬ ‫"ﺑﺤﯿﺮة‬ ‫اوە‬ ‫ﻧﺎوﻧﺮ‬ ‫وە‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻧﺎوی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺷﺎرەﻛ‬ ‫ی‬ ‫دەرﯾﺎﭼ‬ ‫ـﺶ‬ ‫ورﻣ‬ ‫ﺷﺎری‬ ‫ﻟ‬ ، ) ٧ ( . ‫ﺑﻮون‬ ‫ن‬ ‫ﻣﻮﺳﻮ‬ ‫ﻟ‬ ‫ن‬ ‫دەﻛ‬ ) ٢ ( ‫ﺗﯽ‬ ‫ﺋﺎﺷﻨﺎﯾ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﮔﺮﺗﻮوە‬ ‫ﻧ‬ ‫رﭼﺎو‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫اﯾ‬ ‫ڕ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫اواﻧﯽ‬ ‫رﻓﺮ‬ ‫ﺑ‬
	‫ﺟﯚرەﻛﺎن‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺟﯚر‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺷﯽ‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺋ‬ ‫چ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻧﺸﯿﻨ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﭼﺎﻻﻛﯿﯿ‬ ) ‫وی‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﯿﺪا‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﻫﺎوﻛﺎر‬ ‫و‬ ‫ﺷﺪار‬ ‫ﺑ‬ ٤١ _ ١٣٢ ‫ﺑﻮون‬ ‫وە‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬ ‫ﺷﺖ‬ ‫ﻫ‬ ‫ك/(‬ ) ٨ ‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﺗﺎﺑ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ری‬ ‫ﻋﻮﻣ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫رﺑﺎزﯾﯿ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﭘﺮﺳ‬ ‫ادەی‬ ‫ز‬ ‫ﺋﯿﺴﻼم‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ( ‫ﻟ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫ﻛﻮرد‬ ١٦ ‫ك/‬ ٦٣٧ ‫وە‬ ‫رەﻛﯿﯿ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻗﯚ‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ ‫ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕ‬ ‫ﺑ‬ ‫"ﻓﺘﻮﺣﺎت"‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﺪا‬ ‫دەﺑﯿﺎﺗﯽ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫اﯾﻨﯽ‬ ‫ز‬
	‫وەو‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬	١٦				‫ری‬ ‫دەوروﺑ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻜﺸﺎوە‬ ‫ﻫ‬ ‫ز(‬	) ‫ﺑﺎﺳﯿﺪا‬ ‫ﻋ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ١٣٢ ‫ﭼﺎﻻﻛﯽ‬ ) ٩ ( ‫وە‬ ‫ﮔﺮﺗﻮوەﺗ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫م‬ ‫رﺟ‬ ‫ﺳ‬ _ ٦٥٦ ‫ك/‬ ٧٥٠ _ ١٢٤٨ ) ٣ (
	‫ی‬ ‫ﯿ‬ ‫وﭘ‬ ‫ﺑ‬ ‫دﯾﺎرە‬	‫ي"‬		
	‫ﺑﯚ‬ ‫ﻣﻮﺳ‬ ‫ەوای‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧ‬ ‫ﻛﺮدﯾﯿ‬	‫ك/‬ ٨٩٢ ‫ز(،‬	) ‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﻟ‬ ٢٧٩	‫"اﳌﻌﺘﻀﺪ"‬ ‫ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬
	‫ارﻣﺮد‬ ‫ﻫﺰ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫"ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ز(‬	‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫وەی‬ ‫رەﻧﮕﺎرﺑﻮوﻧ‬ ‫ﺑ‬ ) ‫ﻟ‬ ‫ﺸﱰ‬ ‫ﭘ‬ ‫ش‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ، ٢٦٢ ‫ك/‬ ٨٧٦
													،	١٠ (	)	‫)ﺧﻮزﺳﺘﺎن(‬	‫ﻫﻮاز‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻣﯿﺮی‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﺮدووەﺗ‬	"	‫اﻟﻜﺮدي‬
	‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺑ‬ ‫دژ‬ ‫اواﻧﯽ‬ ‫ﻫﺮ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻧﮕﯽ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﮔﺮوپ‬ ‫م‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﺑ‬	٤ (	)
	‫ﻜﯽ‬ ‫ﺧ‬	‫ﻜﺪا‬ ‫ﻛﺎﺗ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ،	‫ﺷﺎرەزوور‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻬﺎﺗﻦ‬ ‫ﻫ‬	،	‫ز(‬	) ٣٨ ‫ك/‬ ٦٥٨	‫ﻜﺸﻜﺎن‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬
	‫ﺑﻮوە،‬ ‫ﻫ‬ ‫اﻛﺎن‬ ‫ر‬ ‫ﻧﺎوەﻧﺪﮔ‬ ‫ﺗ‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫دان‬ ‫ﻣﻠﻨ‬ ‫و‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﯾﺎﺧﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫زﯾﺎن‬ ‫ﺣ‬ ‫ﻣﯿﺸ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ش‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬
	‫دەﮐﺎت‬ ‫وە‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎس‬ ‫ﮐﺮدووە‬ ‫ﺷﺘﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺷﺎرەزووردا‬ ‫ﺑ‬ ‫ز(‬	‫ك/‬ ١٠	) ‫دەی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛ‬ ‫ك‬ ‫ڕﯾﺪەﯾ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺟﯚر‬ ‫ﺑ‬ ٤
	) ‫ﻜ‬ ‫ر‬ ‫ﺮﺷﺒ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻣﻮو‬ ‫ﻫ‬ ‫ی‬ ‫ﻧﺎﮔ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ک‬ ‫ﺗﻮوڕەﯾ‬ ‫ﻣﻮو‬ ‫ﻫ‬ ‫ی‬ ‫"ﻻﻧﮑ‬ ١ ( ‫ﻫﺎﺗﻮوە،‬ ‫ﻧﺎوی‬ ‫_ش‬ ‫اﻟﻜﺮدي‬ ‫اﻫﻴﻢ‬ ‫اﺑﺮ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫ﻛﻮﻳﻪ‬ ‫ﺷﺎذ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫ودﻳﺴﻢ‬ ‫ﺷﺎدﻟﻮﻳﻪ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫دﻳﺴﻢ‬ ‫وﺑ‬ ‫اﻫﯿﻤ‬ ‫ﺋﯿﱪ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫اﻟﻜﺮدي:‬ ‫دﻳﺴﻢ‬ ‫ﮋ‬ ‫در‬ ‫ش‬ ‫ﻣﯚرﮐ‬ ‫و‬ ‫ﻧﺪی‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ،"
	‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎو‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫م‬ ‫دەﯾﺴ‬ ‫دەﺳﺖ،‬ ‫ﮔﺮﺗﻮوەﺗ‬ ‫ﻛﺎروﺑﺎری‬ ‫وی‬ ‫ﺟ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ٣١٥ ‫ك/‬ ٩٢٧ ‫رﮔﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻟ‬ ‫اﻟﺴﺎج(‬ ‫أﺑﯽ‬ ‫ﺑﻦ‬ ‫)ﯾﻮﺳﻒ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﺋﺎزەرﺑﺎﯾﺠﺎن‬ ‫ەوای‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﻫﺎور‬ ‫ﺑﻮوە،‬ ‫داﯾﻚ‬ ‫ﻟ‬ ‫م‬ ‫ﯽ‬ ‫وﺳﺎ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ەڕی‬ ٣٤٤ ‫ك/‬ ٩٥٥ ) ‫دەی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫وی‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺣ‬ ‫ﯾﺎﻗﻮﺗﯽ‬ ‫و‬ ‫دواﺗﺮ‬ ‫دەﮐﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫وە‬ ‫ﺑﻮوەﺗ‬ ٧ ‫ک/‬ ١٣ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﮑﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫دەرﺑﺎرەی‬ ‫ز(‬ ‫دﯾﻞ‬ ‫ﺑ‬ ‫ز.‬ ‫ج‬ ‫اﻷﻣﻢ،‬ ‫ﺗﺠﺎرب‬ ‫ﻣﺴﻜﻮﻳﻪ،‬ : ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫اوە.‬ ‫ﮔﯿﺮ‬ ٥ ‫ص‬ ‫ص‬ ، ٣١٦ ، ٣٣٠ ، ٢٥٠ ‫ق‬ ‫اﻷرض،‬ ‫ﺻﻮرة‬ ‫ﺣﻮﻗﻞ،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٢ ‫ص‬ ، ٣٣٤ ‫ﮐﺮدووە"‬ ‫ﺋﺎﺳﺎن‬ ‫ﯾﺎﺧﯿﺒﻮوﻧﯿﺎن‬ ‫و‬ ‫ﮐﺮدووە‬ ‫ﻧﺎﮐﯚﮐﯿﯿﺎن‬ ‫ﺗﺎﻣﯽ‬ ‫و‬ ‫ت‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﯾﺎﺧﯿﻦ‬ " ‫ﺖ‬ ‫دە‬ ‫ﻧﺎوﭼﺎﻧ‬ ) ٥ ( . ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ٧ ‫ص‬ ، ١٦٤ . ) ٢ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻻﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٧ ‫ص‬ ، ١٠٧ ‫ﺗﺎرﻳﺦ،‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ) ٣ ( ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻻﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٧ ‫ص‬ ‫ص‬ ، ١٠٧ _ ١١٠ ‫ج‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ،‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٣ ‫ص‬ ، ٥١٣ ‫؛‬ ‫وآﺧﺮون،‬ ‫ﻫﻮﺗﺴ‬ ‫اﳌﻌﺎرف‬ ‫داﺋﺮة‬ ‫ﻣﻮﺟﺰ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ، ) ٦ (
													.	١٠١٣٩	‫ص‬ ،	١٩٩٨ ‫ج‬ ،( ٣٢	‫اﻟﻔﻜﺮي،‬ ‫ﻟﻺﺑﺪاع‬ ‫اﻟﺸﺎرﻗﺔ‬ ‫ﻣﺮﻛﺰ‬ ‫ات:‬ ‫)اﻹﻣﺎر‬ ‫ﻣﺤﺮر‬ ،	‫اﻹﺳﻼﻣﯿﺔ‬
	‫ﺳﻨﻮوری‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺴﺘﺎ‬ ‫ﺋ‬ ‫اﻧﯽ‬ ‫ﺮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ڕۆژﺋﺎوای‬ ‫ﺑﺎﻛﻮری‬ ‫ژﯾﺎی‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫زﻧﺠﺎن‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﺰﯾﻜ‬ ‫و‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺷﺎر‬ ‫ﺳﻮورەوەرد،‬	٤ (	)
	‫ﺻﻮرة‬ ‫ﺣﻮﻗﻞ،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬	١١٨	‫ص‬ ‫ﻟﻚ،‬ ‫واﳌ‬ ‫اﳌﺴﺎﻟﻚ‬ ‫اﻷﺻﻄﺨﺮي،‬ : ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ .	‫ﺋﺎز‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ی‬ ‫ﻛ‬ ‫داﻧﯿﺸﺘﻮاﻧ‬ ‫ی‬ ‫زۆرﯾﻨ‬ ‫ەرﺑﺎﯾﺠﺎن،‬
													.	٢٩٠	‫ج‬ ٣ ‫ص‬ ،	‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻣﻌﺠﻢ‬ ‫اﻟﺤﻤﻮي،‬	‫؛‬	٣٦٩	‫ق‬ ‫اﻷرض،‬ ٢ ‫ص‬ ،
													.	٣٦٩	‫ص‬ ،	‫ق‬ ‫اﻷرض،‬ ‫ﺻﻮرة‬ ‫ﺣﻮﻗﻞ،‬ ‫اﺑﻦ‬ ٢	٥ (	)
												.	١٢٧	‫ص‬ ‫ﻟﺮﺳﺘﺎن،‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي،‬ ‫اﻟﺪﻳﻦ‬ ‫ﺣﺴﺎم‬ ‫؛‬	٥٤٩	‫ص‬ ،	‫ج‬ ‫اﻟﺒﻠﺪان،‬ ‫ﻣﻌﺠﻢ‬ ‫اﻟﺤﻤﻮي،‬ ٢	٦ (	)
						.	٩٥	‫ص‬ ‫اﻟﻌﺒﺎﳼ،‬ ‫اﻟﻌﴫ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫ﺗﻮﻓﻴﻖ،‬ ‫ﺻﺪﻳﻖ‬ ‫ار‬ ‫زر‬ ‫؛‬	١٠٢	‫ص‬ ‫أذرﺑﻴﺠﺎن،‬ ‫اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي،‬ ‫اﻟﺪﻳﻦ‬ ‫ﺣﺴﺎم‬	٧ (	)
													.	٢٢٩	_	٢٢٣	‫ص‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺨﻮارج،‬ ‫ﺣﺮﻛﺎت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ،‬ ‫ﻋﻄﺎ‬	٨ (	)
	٢١٨	‫ﻫـ‬	) ‫اﳌﺄﻣﻮن‬ ‫ﺧﻼﻓﺔ‬ ‫ﻧﻬﺎﻳﺔ‬ ‫ﺣﺘﻰ‬ ‫اﻟﻌﺒﺎﳼ‬ ‫اﻟﻌﴫ‬ ‫ﺑﺪاﻳﺔ‬ ‫ﻣﻨﺬ‬ ‫اﺗﻴﺔ‬ ‫اﻟﻔﺮ‬ ‫ﻳﺮة‬ ١٣٢	‫اﻟﺠﺰ‬ ‫ﺣﻤﻮدي:‬ ‫ﺳﻠﻴﻢ‬ ‫ﻳﻦ‬ ‫ﺷ‬ : ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬	٩ (	)
				.	_ ١١٠	٩٢	‫ص‬ ‫اﻟﻌﺒﺎﳼ،‬ ‫اﻟﻌﴫ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﻮرد‬ ‫ﺻﺪﯾﻖ،‬ ‫زرار‬ ‫؛‬	_ ١٦١	١٦٠	٢٠٠٨ ‫ص‬ ‫ص‬ ‫م.،‬	٨٣٣ ‫دﻣﺸﻖ،‬ ‫م(،‬	_	٧٥٠
													.	٢٧	‫ص‬ ،	‫ج‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫ﺧﻠﺪون،‬ ‫اﺑﻦ‬ ٤	‫؛‬	٣٧٠	،	٢٦٣	‫ص‬ ،	‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ‫اﺑﻦ‬ ٦	١٠ (	)
													١٧١



  ‫ﺑﻮوﻧ‬ ‫ڵ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺗ‬ ‫و‬ ‫ﯾﻮەﻧﺪی‬ ‫ﭘ‬ ‫رزی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺋﺎﺳﺘ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ژﻧﺨﻮازی‬ ‫ﻫ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫دروﺷﻢ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﮕﺮی‬ ‫ﻫ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫روەﺷﺪا‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻫﯚﻛﺎرەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺎوﻛﺎت‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫اﺳﯿﯿ‬ ‫"دﯾﻤﻮﻛﺮ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻓﻠﻬﺎوزن‬ ‫ﺗﻨﺎس‬ ‫رۆژﻫ‬ ‫ی‬ ‫ﻗﺴ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫دەﮔﻮﻧﺠﺎ‬ ‫ﺰدا‬ ‫او‬ ‫ر‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻻﻧﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫وﻧﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫و‬ ‫ﺧﻮاﺳﺖ‬ ‫دەﭼﻮو‬ ‫ﺋﺎﯾﻨﯽ"‬ ‫ﭘﯚﺳﺘﯽ‬ ‫وەرﮔﺮﺗﻨﯽ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺪان‬ ‫و‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﯿﯿ‬ ‫ﮕﺮ‬ ‫ڕ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯿﺶ‬ ‫ﻛﯚﯾﻠ‬ ‫ت‬ ‫ﻧﺎﻧ‬ ‫ﺗ‬ ‫وە‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫ﻧﺎودارەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺎ‬ ‫ﺑﻨ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻧﯿﯿ‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ت‬ ‫ﻻﻓ‬ ‫ﺧ‬ ‫و‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫اﯾ‬ ‫ر‬ ‫ﺒ‬ ‫ڕ‬ ‫دەﺑﯿﻨﻦ‬ ‫وای‬ ‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ‫ت،‬ ‫ﻻﻓ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻣﻮﺳﻮ‬ ‫ﮕﺎ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺑ‬ ‫رەب،‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻗﻮرەﯾﺸﯽ‬ ‫رﺟﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ی‬ ‫واﻧ‬ ‫ﭽ‬ ‫ﭘ‬ ‫ك‬ ‫ﻻﯾ‬ ‫ﻟ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ، ‫ﺳﻮوﻧﻨ‬ ‫م‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫و‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺸ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻫﺎﺷﻤﯽ‬ ‫ﻫﯽ‬ ‫و‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﺖ‬ ‫دەﻛﺮ‬ ‫اوە،‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﭘﯿﺎدە‬ ‫ﻛﺮدەﯾﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫رﭼﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺋ‬ ‫رەب‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻧﺎ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ﻻﻓ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ڕەواﯾ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫دﯾﺪی‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﺑﻜﺮ‬ ‫ﻣﺎﺷﺎ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺋﺎﯾﯿﻨﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫وەی‬ ‫ﺑﯿﺮﻛﺮدﻧ‬ ‫و‬ ‫ﮔﻮﺗﺎر‬ ‫ورەی‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻧﺪﻧ‬ ‫رەﺳ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﺑ‬ ‫وە‬ ‫ﺗﯿﯚرﯾﯿ‬ ‫ڕووی‬ ‫ﻟ‬ ‫دەﺳﺘ‬ ‫ﺑﺎ‬ ‫ﺑﺎوی‬ ‫و‬ ‫ﻧﺪ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﮔﯿﺮۆدەی‬ ‫ﻛ‬ ‫ی‬ ‫ﻻﻧ‬ ‫ﮔ‬ ‫و‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﺸﯿﺶ‬ ‫اﻛ‬ ‫رﻧﺠ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫دروﺷﻤ‬ ‫ش‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑﺎﺑ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﯽ‬ ‫ردەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫رەﺑﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫اﺗﯿﯿ‬ ‫رﯾﺴﺘﯚﻛﺮ‬ ‫ﺋ‬ ‫و‬ ‫ﻗﻮرەﯾﺸﯽ‬ ‫اﯾﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻧﺎوەﻧﺪﮔ‬ ‫ژﻣﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫ﻛﻮردە‬ ‫وەی‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻧ‬ ‫ش‬ ‫واﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﯾ‬ ، ‫اﺷﯿﺪﯾﻦ‬ ‫ڕ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫م‬ ‫ﻨﺠ‬ ‫"ﭘ‬ ‫رەدەﻣﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ت‬ ‫ﻧﺎﻧ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻛ‬ ‫وەﯾﺎن‬ ‫ﺋ‬ ‫ی‬ ‫ﺸ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺗﺮ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫رەﺑ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻧﺎ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﮔ‬ ‫وەك‬ ‫واﻧﯿﺶ‬ ‫ﺋ‬ ، ‫وەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻣﺎﺷﺎی‬ ‫ﺗ‬ ‫م‬ ‫ﻛ‬ ‫ﭼﺎوی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﮔﺸﺘﯽ‬ ‫ﻛﯽ‬ ‫ﻮەﯾ‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺎﻧﺪا‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻣﻮﺳﻮ‬ ‫رەﺑ‬ ‫ﻋ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻫﯚزە‬ ‫ﻧﻔﻮزی‬ ‫ﺮ‬ ‫ژ‬ ‫ﺗ‬ ‫وﭼﻮوﻧ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ن‬ ‫ﻣﻮﺳﻮ‬ ‫ﻛ‬ ‫اوە‬ ‫وﺗﺮ‬ ‫ﻣﯽ‬ ‫ﺟ‬ ‫وﻋ‬ ‫رەب‬ ‫ﻧﺎﻋ‬ ‫ﻻﻧﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛ‬ ‫اوەﯾ‬ ‫زار‬ ‫واﻟﯽ،‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻓﻠﻬﺎوزن،‬ ، ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫رەﺑﻦ.‬ ‫وﻋ‬ ‫واﻟﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫ﻧﺎوﻧﯿﺸﺎن‬ ‫دوو‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻧﺪﯾﯽ‬ ‫ﻨﺒ‬ ‫ﭘﯚﻟ‬ ‫ﺷﺪا‬ ‫دەﻣ‬ ‫و‬ ‫ﻟ‬ ‫وە،‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫رەﺑ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺗﺮ،‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻫﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺟﯿﺎﯾ‬ ‫وان‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻨﯽ‬ ‫ﺧﻮ‬ ‫واﺑﻮو‬ ‫ﺸﯿﺎن‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛﺮدووە،‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫دﯾﻜ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺎ‬ ‫وﺗﻨ‬ ‫رﻛ‬ ‫ﺳ‬ ‫وی‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫و‬ ‫اﺷﯿﺪﯾﻦ‬ ‫ڕ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ردەﻣ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ڕۆﻣ‬ ‫و‬ ‫ﻓﺎرس‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫ن‬ ‫ﻫﯚﻛﺎری‬ ‫ﺑﺎرەی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﺪاﺑ‬ ‫ﺗ‬ ‫زۆری‬ ‫رﭼﺎوڕووﻧﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ڕەﻧﮕ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺗﯚﻣﺎرە‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻧﺸﯿﻦ،‬ ‫ﻛﻮرد‬ ‫و‬ ‫دەﺳﺖ‬ ‫دوورە‬ ‫ﭼﯿﺎی‬ ‫ﻤﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫و‬ ‫ﺷﺎرەزوور‬ ‫ﻟ‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫ﭼ‬ ‫وەی‬ ‫وﺑﻮوﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ن‬ ‫دەردەﺧ‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﮋوﯾﯿ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻫﯿﭽﯿﺎن‬ ‫و‬ ‫ﺋﺎﻣﺎﻧﺞ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺑﮕ‬ ‫ﯾﺎﻧﺘﻮاﻧﯿﻮە‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﯾ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺑﯚﭼﻮوﻧ‬ ‫وە‬ ‫ﺷ‬ ‫ﻫﯚﯾ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﺪەن،‬ ‫ﻫﺎوﻛﺎرەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫و‬ ‫ﺗﺮ‬ ‫ﻻﻧﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫ﯾﺎرﻣ‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﻦ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫اوە‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺷﺪارﯾﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻧﺎداﻧﯽ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻟ‬ ‫وﺗﯚﯾﺎن‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫رﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻫﯿﭻ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﻧﺸﯿﻨ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫واﯾ‬ ‫ﭼﻨﯿﻮەﺗ‬ ‫ﻧ‬ ‫وەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﺪا‬ ‫ﻋ‬ ‫و‬ ‫وی‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫دەﺳ‬ ‫ﻛﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺴﺘﯽ‬ ‫رﻫ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜﺪا‬ ‫ﻛﺎﺗ‬ ‫ﻟ‬ ‫وە‬ ‫داوە‬ ‫زۆرﯾﺎن‬ ‫ﺑﺎﺟﯽ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫رﮔﯿﺮﯾﯿ‬ ‫ﻣﺴ‬ ‫ﺟ‬ ‫اﻧﺠﯽ‬ ‫ﻗﺎز‬ ‫و‬ ‫زﯾﺎن‬ ‫اوردﻛﺮدﻧﯽ‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫دەرەﻧﺠﺎﻣﯽ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ، ‫ﭘﺎﺳﺎودارە.‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺑﯚﭼﻮوﻧ‬ ‫و‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﺪا‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫اﯾﯿ‬ ‫ر‬ ‫ﺑ‬ ‫دە‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫و‬ ‫ﻧﻔﻮز‬ ‫ﻛﯚﺗﺎﯾﯿﻬﺎﺗﻨﯽ‬ ‫و‬ ‫ﻻوازﺑﻮون‬ ‫ﮋووی‬ ‫ﻣ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻫﺎوﺗﺎﯾ‬ ‫ﻛﺎﻧﺪا،‬ ‫ﻛﻮردﯾﯿ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫وارﯾﺞ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫ﮕ‬ ‫ﭘ‬ ) ‫دەی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫ﮔﺸﺘﯽ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﺸ‬ ‫ﭘﺎﺷ‬ ٤ ‫ك/‬ ١٠ ‫ت،‬ ‫ﻻﻓ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ری‬ ‫اﻧﺴ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫اﯾﻨﯽ‬ ‫ز‬ ( ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ﻻواز‬ ‫ﺑﭽﻮوﻛﯽ‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﮔﺮووﭘﮕ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وازەﺑﻮون‬ ‫رﺗ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫دوا،‬ ‫ﺑ‬ ‫دەﯾ‬ ‫ﺳ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫رەﺗﺎی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫رﯾﯽ‬ ‫ﻛﺎرﯾﮕ‬ ‫ﺘ‬ ‫دەﺑ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﻧﺎزﻧﺎوی‬ ‫دواﺗﺮﯾﺸﺪا‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ان‬ ‫ﻫﺎوڕ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺟﯿﺎوازەﻛﺎن‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﯿ‬ ‫ﮔﺮوﭘ‬ ‫ﻟ‬ ‫زۆر‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﮔﺸﺘﮕﯿﺮ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ر‬ ‫ﻣﺒ‬ ‫ﻐ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻟ‬ ‫رﻋﯿﯿ‬ ‫ﺷ‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻛﭽﯽ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻫﺎوژﯾﻨﯽ‬ ‫ی‬ ‫ﻓﺎ‬ ‫ﻟ‬ ‫وەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ ‫)د.خ(‬ ‫)د.خ(‬ ‫رە‬ ‫ﻣﺒ‬ ‫ﻐ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﭘﺸﺘﺎوﭘﺸﺖ‬ ‫ﺗﯿﯚرﯾﺎی‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫وە‬ ‫ﺘ‬ ‫دەﭼ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫ﺑﯿﺮی‬ ‫ﭘﯚی‬ ‫و‬ ‫ﺗﺎن‬ ‫ش‬ ‫ﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ‫وە‬ ‫ﺗﯿﯿ‬ ‫ﭘﺎﺷﺎﯾ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ‬ ‫ﻟ‬ ‫ش‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋ‬ ‫و‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫وەﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺖ‬ ‫ز‬ ‫دادەﺑ‬ ‫وە‬ ‫ﺗﺎﻟﺒ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﺰﯾﻜ‬ ‫ﭘﯿﺮۆزی‬ ‫ﻟﯽ،‬ ‫ﻋ‬ ‫وەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫واﻧﯿﺸﺪا‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ﻟ‬ ‫ﯾﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ﺋﺎل‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ت‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫دا‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوەڕی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﭘﺎﺷﺎن‬ ١٢ ‫ن‬ ‫م"‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫"دوازدە‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﺣﻮﺳ‬ ‫وەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻟ‬ ‫س‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻻی‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺗﯽ‬ ‫واﯾ‬ ‫ﺸ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﻛﺮدەﯾﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫رﯾﺶ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺋ‬ ، ‫ش‬ ‫ﯾ‬ ‫ﮕ‬ ‫ﭘ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫اوە،‬ ‫داﮔﯿﺮﻛﺮ‬ ‫ﯿﺎن‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻣﻜﺎری‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫ﺑ‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺖ،‬ ‫ﺑﻮوﺑ‬ ‫ﻧ‬ ‫وان‬ ‫ﺋ‬ ‫دەﺳﺘﻨﯿﺸﺎن‬ ‫و‬ ‫ﻛﺮدن‬ ‫ﺖ‬ ‫وەﺳ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻛﺮدﻧ‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻧﯿﯿ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﺧﺎ‬ ‫زەوی‬ ‫ﻛﺎت‬ ‫ﻫﯿﭻ‬ ‫ﻛ‬ ‫وەﺷﯽ‬ ‫ﺋ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺪاﮔﺮن‬ ‫ﭘ‬ ‫روەﻫﺎ‬ ‫ﻫ‬ ، ‫زەوی"‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺧﻮدان‬ ‫ﻨﺸﯿﻨﯽ‬ ‫"ﺟ‬ ‫ی‬ ‫ﯿ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﺑ‬ ، ‫رﯾﺰەﺗ‬ ‫ﻓ‬ ‫و‬ ‫رك‬ ‫ﺋ‬ ‫ﯿﻜﺮدﻧﯿﺸﯿﺎن‬ ‫اﯾ‬ ‫ﮔﻮ‬ ‫ﻟﯽ،‬ ‫ﻋ‬ : ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﯿﻦ‬ ‫وەرﮔﺮﺗﻮوە‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫ﭘﺎﯾ‬ ‫وە‬ ‫ﺘﻜﺮدﻧ‬ ‫وەﺳ‬ ‫ﮕﺎی‬ ‫ر‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫وە‬ ‫ﻣﯿﯿ‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫ی‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﻻی‬ ‫ﺑ‬ ‫ش‬ ‫ﻣﺎﻧ‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫و‬ ‫ﺋ‬ 


	‫ﯿ‬ ‫ﺴﻼﻣ‬ ( ‫ﻛ‬ ‫ﺎﻧ‬ ‫ﯽ‬ ٢ ‫اﻷول‬ ‫ﻮن‬ -٥ ‫ك/‬ ٨ ٢٠٢٢ -١١ ‫ز‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺴﻼﻣ‬ ‫ﯽ‬ ٢ -٥ ‫ك/‬ ٨ -١١ ‫ز‬	‫د‬ ‫ە‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﺨﺎﻣﺲ‬ ‫ﯽ‬ ) ‫اﻟﻌﺪد‬ ( ‫ﻧﺎو‬ ‫ەڕ‬ ‫اﺳﺘ‬ ‫اﻟ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﺜﺎ‬ ‫ﺋ‬ ‫د‬ ‫ە‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ەڕ‬ ‫اﺳﺘ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﺋ‬	‫ﺳ‬ ‫ﻛﻮرد:‬ ‫)اﻟ‬ ‫اﳌﺠﻠﺪ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛﻮرد:‬	‫ر‬ ‫ر‬	‫ﺳ‬ ‫ﺳ‬	‫ﻟ‬ -‫ﻟ‬	‫ﯿ‬ ‫ﻌ‬ ‫ﯿ‬ ‫ﻌ‬	‫ﮕ‬ ‫و‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﺳﻴﺔ‬ ‫اﺳﺎت‬ ‫اﻟﺪر‬ ‫ﻣﺠﻠﺔ‬ ‫ر‬ ‫ﯾﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺮ‬ ‫ی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺎﺳ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫وار‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺞ‬ ‫اﻷﻣﻨﻴﺔ‬ ‫وﺷ‬ ‫ﮕ‬ ‫ر‬ ‫ﯾﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺮ‬ ‫ی‬ ‫ﺳ‬ ‫ﯿ‬ ‫ﺎﺳ‬ ‫ﯽ‬ ‫ﺧ‬ ‫وار‬ ‫ﯾ‬ ‫ﺞ‬ ‫وﺷ‬
	) ‫رﺟﯽ‬ ‫ﺸﻤ‬ ‫ﭘ‬ ‫وەی‬ ‫رەﺗﻜﺮدﻧ‬ ‫ﻛﺎﻧﯿﺸﯿﺎن‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑﺎﻧﮕ‬ ‫وەرەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺸﱰﯾﻦ‬ ‫اﻛ‬ ‫رﻧﺠ‬ ‫ﺳ‬ ‫ڕەﻧﮕ‬ ١ ( . ‫ﻛﺎﻧﺪا‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫اﺳﭙﺎردﻧﯽ‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫ﺒﮋاردن‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺖ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﻗﻮرەﯾﺸﯽ‬ ) ٢ ( ، ) ٣ ،( ‫وە‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﺎن‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫ادەی‬ ‫ڕ‬ ‫ﺗﺎ‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻗﺒﻮ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﯾﺎن‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺣ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﯚﯾﻠ‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫وﻛﺎت‬ ‫ﺋ‬ ‫ﮕﺎﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺰﻣ‬ ‫ﭼﯿﻨ‬ ‫رە‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﺑﻮون‬ ) ٤ ( ) ١ ( ‫ﺷﯿﻌ‪‬‬ ‫دووەم:‬ ‫ﺑ‪‬ﺷﯽ‬ . ١ ‫وﺗﻦ:‬ ‫دەرﻛ‬ ‫و‬ ‫ﻣﻚ‬ ‫ﭼ‬ _ ‫ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻫ‬ ‫وە‬ ‫ﻻﯾﺎﻧ‬ ‫وﺑ‬ ‫ﻧﺎﺑﯿﻨﻦ‬ ‫ﺋﺎﯾﯿﻨﯽ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫واﺟﺒ‬ ‫ﺑ‬ ‫م‬ ‫وﺋﯿ‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫وارﯾﺠ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻻوەﻛﯿﯿ‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑﺎﺑ‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫وﺧ‬ ‫ر‬ ‫ﺒ‬ ‫ڕ‬ ) ٢ ( ‫ﻧﮕﺮ،‬ ‫ﻻﯾ‬ ‫و‬ ‫وادار‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻧﺎو‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻧﮕﺮەﻛﺎﻧﯿﻨﯽ،‬ ‫ﻻﯾ‬ ‫ﻜﯿﺶ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻣﻮو‬ ‫ﻫ‬ ‫ی‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫دەﭼﻨ‬ ‫ی‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻣﻮو‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺑﻮوە‬ ‫اوە‬ ‫ﻛﺮ‬ ‫و‬ ‫وا‬ ‫دەرﮔﺎﯾﺎن‬ ، ‫وەش‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺟﮕ‬ ‫وە،‬ ‫ڕﯾﺰەﻛﺎﻧﯿﺎﻧ‬ ‫ﺟﯿﺎوازن‬ ‫ﻜﯽ‬ ‫ﻛﯚﻣ‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫"ﺷﯿﻌﺔ"‬ ‫وە‬ ‫ﺋ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫ﻫﺎوڕ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﺑﺎﺑ‬ ‫ر‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﻜﯿﺶ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻛ‬ ) ١ ( ‫اوەﯾ‬ ‫ار‬ ‫ز‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ‫م‬ ‫ﺑ‬ ، ‫و‬ ‫اواﻧﻦ‬ ‫ﻜﺮ‬ ‫ﻣﻠ‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫ﻧﺎی‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﭘﺸﺖ‬ ‫ﻣﯿﺸ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺮدووە‬ ‫وەﯾﺎن‬ ‫ﺋ‬ ‫ی‬ ‫ﺷ‬ ‫ﺑﺎﻧﮕ‬ ‫ان‬ ‫ﻣﻜﺎر‬ ‫ﺳﺘ‬ ‫ﻟ‬ ‫وە‬ ‫ﮔﺮﻧ‬ ‫وەرﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻣﺎﻓﯿﺎن‬ ) ٣ ( ) ‫ﺗﺎﻟﯿﺐ‬ ‫ﺑﻮ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ی‬ ‫وﺗ‬ ‫ﻨﻜ‬ ‫ﺷﻮ‬ ‫ی‬ ‫واﻧ‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻚ‬ ‫ﻧﺎوﻧﯿﺸﺎﻧ‬ ‫ﺑﻮوەﺗ‬ ‫م.‬ ٤٠ ‫ك/‬ ٦٦١ ‫ز(‬ ‫ﯾﺘﯽ‬ ‫ﺑ‬ ‫و‬ ‫ﺋﺎل‬ ‫و‬ ، ‫)د.خ(،‬ ‫رن‬ ‫ﻣﺒ‬ ‫ﻐ‬ ‫ﭘ‬ ‫ﭘﺎش‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫رەی‬ ‫ﺑ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺷﺎم‬ ‫واﻟﯽ‬ ‫ی‬ ‫ﻣﻌﺎوﯾ‬ ‫رەی‬ ‫ﺑ‬ ‫زەﻗﯽ‬ ‫وەی‬ ‫ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧ‬ ‫ﻻ‬ ‫ﺑ‬ . ) ‫ﭼﻮارەم‬ ‫ی‬ ‫ﻟﯿﻔ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫رەی‬ ‫ﺑ‬ ٣٧ ‫ك/‬ ٦٥٧ ‫ز‬ ) ٢ ( ،
											٥ (	)
			٦ ( .	)						،	٣ (	)
											٥ (	‫ﺋﺎﯾﯿﻨﯽ.‬ )	) ‫ﺑ‬ ‫ڕووﭘﯚﺷﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ڵ‬ ‫ﮔ‬ ٤ (	‫ﻟ‬	٤ (	)
											٧ (	‫ز‬ ‫واﻟﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑ‬ ‫اﺑﻮون‬ ‫ﻛﺮ‬ ( )	_ ٧٥٠	٦٦١	_ ١٣٢ ‫ك/‬	) ‫وە‬ ‫ﻛﺎﻧ‬ ‫وﯾﯿ‬ ‫ﺋﻮﻣ‬ ٤١
	‫ك/‬	_ ١٠١	٨ ( ) ‫زﯾﺰ‬ ‫ﺑﺪوﻟﻌ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ری‬ ‫ﻋﻮﻣ‬ ‫"؛‬ ٩٩	)	٦ (	)
	٧١٧ ‫ﯾ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﻛﺎﻧﺪا‬ ‫ﮋوﯾﯿ‬ ‫ﻣ‬ ‫رﭼﺎوە‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫و‬ ‫دەﻧﮓ‬ ‫و‬ ‫واڵ‬ ‫ﻫ‬ ‫ﺟﺰﯾﺮە‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ _ ٢٠ ٧ ‫ﺑﻮون‬ ‫ﭘﺎﺷﻜﯚ‬ ‫و‬ ‫واﻟﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ‫ز(‬ ) ٩ ( ) ٥ ( ‫و‬ ‫ﻧﺪە‬ ‫روﺑ‬ ‫ﺳ‬ ‫م‬ ‫ﻟ‬ ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ، ) ‫ﯽ‬ ‫ﺳﺎ‬ ‫ﻟ‬ ٣١٨ ‫ك/‬ ٩٣٠ ‫اﯾﺞ‬ ‫ور‬ ‫ﺧ‬ ‫رﭼﺎوی‬ ‫ﺑ‬ ‫وەی‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨ‬ ‫ﻛﯚﺗﺎ‬ ‫ز(‬ ) ٦ ( ‫ر‬ ‫ﻫ‬ ، ‫ﻛﺸ‬ ‫ﭘﺎﺷ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ) ٧ ( ‫ی‬ ‫ﮕ‬ ‫ﭘ‬ ‫م‬ ‫ﺋ‬ ،
	) ‫ص‬ ١ ( ‫ج‬ ‫اﻷﻣﻢ،‬ ‫ﺗﺠﺎرب‬ ‫ﻣﺴﻜﻮﻳﻪ،‬ ٥ ١١٣ . ) ٢ ( ‫ص‬ ‫واﻟﺸﻴﻌﺔ،‬ ‫اﻟﺨﻮارج‬ ‫ﻓﻠﻬﺎوزن،‬ ‫ﻳﻮﻟﻴﻮس‬ ‫ص‬ ، ٤٤٤ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٧ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺗﺮ‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﯿ‬ ‫ا‬ ‫ﺋﺎﯾﻨﺰ‬ ‫وەی‬ ‫ﺋ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻛﺮدەوە‬ ‫دەرﮔﺎی‬ ‫وارﯾﺠﯿﺶ‬ ‫ﺧ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﯚﺗﺎﯾﯿﻬﺎﺗﻨ‬ ‫و‬ ‫ج‬ ‫اﻟﻜﺎﻣﻞ،‬ ، ‫اﻷﺛ‬ ٧ ‫ص‬ ، ٣٨٦ ‫اﻟﻌﺒﺎﺳﻴﺔ،‬ ‫اﻟﺨﻼﻓﺔ‬ ‫ﰲ‬ ‫اد‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫ﺑﻮﻻدﻳﺎن،‬ ‫أرﺷﺎك‬ ‫؛‬ ‫"ز".‬ ‫ﻧﺎ‬ ‫ﻟ‬ ‫و‬ ‫ﮕﺮەوە‬ ‫ﺟ‬ ‫ﺑﺒﻨ‬ ‫ﻛﺎن‬ ‫ﻛﻮردﻧﺸﯿﻨ‬ ‫ﻨﻦ‬ ‫ﺑﺴ‬ ‫رە‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫وە‬ ‫ﺑﺒﻨ‬ ‫و‬ ‫ﺑ‬ ‫ﯾﺪا‬ ‫ﻛ‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺧ‬ ‫و‬ ) ٧ ( ) ١ ( ‫اﻟﺰﺑﻴﺪي،‬ ‫اﻟﻌﺮوس‬ ‫ﺗﺎج‬ ‫اﻟﻘﺎﻣﻮس‬ ‫ﺟﻮاﻫﺮ‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اﻹرﺷﺎد،‬ ‫ارة‬ ‫وز‬ ‫)اﻟﻜﻮﯾﺖ:‬ ‫اﳌﺨﺘﺼ‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫ﻋﺔ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ٢٠٠١ ‫ج‬ ،( ٢١ ‫ص‬ ، ‫ﺗﺎزە‬ ‫وان‬ ‫ﺋ‬ ‫ت‬ ‫ﺗﺎﯾﺒ‬ ‫ﺑ‬ ، ٣٠٢ ‫أﺑﺎدي،‬ ‫وز‬ ‫اﻟﻔ‬ ‫؛‬ ‫اﳌﺤﻴﻂ‬ ‫اﻟﻘﺎﻣﻮس‬ ‫اﻟﻔﻜــــﺮ،‬ ‫دار‬ ‫)ﺑﯿﺮوت:‬ ١٩٧٨ ‫ج‬ ‫م(،‬ ٣ ‫ص‬ ، ٦١ . ‫ورەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﮔ‬ ‫ﺷﺎرە‬ ‫دەرەوەی‬ ‫ﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺎوﭼ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﻟﻬﺎوﯾﺸ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫ﯾﺸ‬ ‫ﮕ‬ ‫ﭘ‬ ‫و‬ ‫وە‬ ‫ﻛﻮاﺳﺘﻨ‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ‬ ‫ﯾﺸﺘﺒﻮوﻧ‬ ‫ﮔ‬ ) ٢ ( ‫اﻟﺼﺪر،‬ ‫ﺻﺎدق‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫اﻟﺸﯿﻌﺔ‬ ‫ﻣ‬ ‫)ﺑﻐﺪاد:‬ ‫اﻟﻜﺮخ،‬ ‫ﻄﺒﻌﺔ‬ ١٣٥٢ ‫ص‬ ‫ﻫـ(،‬ ٥٧ . ‫ﻛﺎن.‬ ‫ﺑﺎﺳﯿﯿ‬ ‫ﻋ‬ ‫ەوﯾﯽ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻗ‬ ‫ﺳﻨﻮری‬ ) ٣ ( ‫ص‬ ، ‫اﻟﺸﯿﻌ‬ ‫اﻟﺼﺪر،‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ص‬ ٥٧ _ ٦٥ ‫ج‬ ‫اﳌﻌﺎرف،‬ ‫داﺋﺮة‬ ‫وآﺧﺮون،‬ ‫ﻫﻮﺗﺴ‬ ‫؛‬ ٢٠ ‫ص‬ ٦٤٣٧ .
											.	١٣	‫ص‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ‫ص‬ ‫واﻟﺸﻴﻌﺔ،‬ ‫اﻟﺨﻮارج‬ ‫ﻓﻠﻬﺎوزن،‬ ‫ﻳﻮﻟﻴﻮس‬ ١٠٩ ‫ص‬ ‫اﻟﻔﺮق،‬ ‫ﺑ‬ ‫اﻟﻔﺮق‬ ‫اﻟﺒﻐﺪادي،‬ ‫؛‬ ١٤ .	٣ ( ٤ (	) )
	، ‫أﻣ‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫؛‬	٥٣	‫ص‬	٢٠١٢ ‫م(،‬	‫اﻟﻮرد،‬ ‫ﺟﺰﻳﺮة‬ ‫ﻣﻜﺘﺒﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬	‫اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ‬ ‫واﻟﺨﻼﻓﺔ‬	‫اﻹﻣﺎم‬ ‫ﻋﲆ‬ ‫اﻟﺨﺮوج‬	‫اﻟﻌﴩي،‬ ‫ﻧﺠﺎح‬	٤ ( ٥ (	) )
	‫ﻦ‬ ‫ﺣﻮﺳ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻛﺮدووە؛‬ ‫ی‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﺘﯽ‬ ‫وەﺳ‬	‫ص‬ ‫اﻹﺳﻼم،‬ ‫ﻓﺠﺮ‬ ‫)م.‬ ٥٠ ‫ﻛـ/‬ ٦٧٠ ‫)م.‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ﻛﻮڕی‬ ‫ﻧﯽ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺣ‬ ،( ٢٥٩ ‫ص‬ ‫اﻟﺨﻮارج،‬ ‫ﺣﺮﻛﺎت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ،‬ ‫ﻋﻄﺎ‬ ‫؛‬ ٦١ / ‫ك‬ ٦٨٠ ‫ﻦ‬ ‫ﺣﻮﺳ‬ ‫ز(،‬ ١٥١ .
	‫اﻟﻄﺎﻟﺒ‬ ‫ﻣﻨﻬﺎج‬ ٧١٣ ‫)م.‬ ‫ﺑﺎﻗﺮ‬ ‫د‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﺤ‬ ‫ی؛‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(‬ ‫اﻟﻔﻘﻪ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﳌﻔﺘ‬ ‫وﻋﻤﺪة‬ ‫اﻟﻔﻜﺮ،‬ ‫دار‬ ‫وت:‬ ‫)ﺑ‬ ‫ﻋﻮض‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ‫ﻗﺎﺳﻢ‬ ‫ﻋﻮض‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ١١٩ ‫ﻛـ/‬ ٧٣٧ ‫ﺳﺎدق‬ ‫ری‬ ‫ﻋﻔ‬ ‫ﺟ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬ ١٩٩٥ ‫ص‬ ،(	) ‫)م.‬ ٥ ( ‫اﻟﻨﻮوي،‬ ٩٥ ‫ك/‬
	٧٩٩ ‫)اﻟﺮﺿﺎ(،‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ی؛‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬	٢٩٢ ‫)م.‬ ١٤٨ ‫اﻹﺳ‬ ‫اﳌﺬاﻫﺐ‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫زﻫﺮة،‬ ‫أﺑﻮ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫؛‬ ‫ص‬ ‫ﻼﻣﻴﺔ،‬ ‫ﻛـ/‬ ٧٦٥ ‫)م.‬ ‫ﻛﺎزم‬ ‫ﻣﻮﺳﺎی‬ ‫ی؛‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬ ٦٠ . ١٨٣ ‫ﻛـ/‬
	‫اﻟﺴﻠﻄﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻷﺣﻜﺎم‬ ٨١٨ ‫ﻛﻮڕ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ،( ‫ص‬ ‫د.ت(‬ ‫اﻟﺤﺪﻳﺚ،‬ ‫دار‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة،‬ ‫)م.‬ ‫واد‬ ‫ﺟ‬ ‫د‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﺤ‬ ‫ی؛‬ ‫ەﻛ‬ ٢٢٠ ٢٠ ‫ﻛـ/‬ ‫اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ،‬ ‫ﻣﺬﻛﺮة‬ ‫اﻟﻌﻔﻴﻔﻲ،‬ ‫اق‬ ‫اﻟﺮز‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫؛‬ ٨٣٥ ‫)اﻟﻬﺎدي(،‬ ‫ﻟﯽ‬ ‫ﻋ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬ ١١٩ .	) ‫)م.‬ ٦ ( ‫اﳌﺎوردي،‬ ٢٠٣ ‫ﻛـ/‬
	٨٧٣ ‫ﻣﯽ‬ ‫ﺋﯿ‬ ‫ﻛ‬ ‫ی‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬	) ) ‫)م.‬ ٧ ( ١ ( ، ‫أﻣ‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ ٢٥٤ ‫ﻛـ/‬ ٨٦٨ ‫اﻹﺳﻼم‬ ‫ﺿﺤﻰ‬ ‫)م.‬ ‫ری‬ ‫ﺳﻜ‬ ‫ﻋ‬ ‫ن‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺣ‬ ‫ی؛‬ ‫ﻛﻮڕەﻛ‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫وﯾﺶ‬ ‫ﺋ‬ ‫ز(،‬ ‫اﻷﴎة،‬ ‫ﻣﻜﺘﺒﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ١٩٩٧ ‫ج‬ ،( ١ ‫ص‬ ، ٢٦٠ ٤٠ . ‫ﻛـ/‬
	‫ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫وت:‬ ‫ﺑ‬ )	‫اﻟﺸﻴﻌﺔ‬ ‫ﻓﺮق‬	‫اﻟﻨﻮﺑﺨﺘﻲ:‬	) ‫وە.‬ ‫ﺘ‬ ‫ڕ‬ ‫ﺑﮕ‬ ‫ن‬ ‫دەﻛ‬ ‫ﭼﺎوەڕواﻧﯽ‬ ‫ﺷﯿﻌ‬ ‫ﻛ‬ ‫زەر‬ ‫ﻣﻮﻧﺘ‬ ‫ﻫﺪی‬ ‫ﻣ‬ ‫؛‬ ‫ﺳﺘﻮودەﯾ‬ ‫و‬ ‫ﻣ‬ ‫دوازدەﯾ‬ ٢ ( ‫ج‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت،‬ ‫اﻷﺷﻌﺮي،‬ ١ ‫ص‬ ، ١٠٩ ‫اﻟﻌﴩي،‬ ‫ﻧﺠﺎح‬ ‫؛‬ ‫ص‬ ‫اﻹﻣﺎم،‬ ‫ﻋﲆ‬ ‫اﻟﺨﺮوج‬ ١١٩ .
	‫اﻷﻣﻮﻳﺔ‬ ‫اﻟﺪوﻟﺔ‬ ‫ﻧﻬﺎﻳﺔ‬ ‫إﱃ‬ ‫اﻹﺳﻼم‬ ‫ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اﻟﻌﺮﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺪوﻟﺔ‬ ) ٣ ( ‫ص‬ ‫اﻟﺠﺰﻳﺮة،‬ ‫إﻗﻠﻴﻢ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫ﻋﺰت،‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻓﺎﺋﺰة‬ ٦٠ . ‫ص‬ ‫د.ت(،‬ ‫اﻟﺮﺿﺎ،‬ ‫ات‬ ‫ﻣﻨﺸﻮر‬ ٥٩ ، ٦١ ، ٩٦ ، ١٢٨ ، ١٣٨ ، ١٤٥ ، ‫ﺗﺮﺟ‬ ، ‫اﻟﺘﺄﻟﻴﻒ،‬ ‫ﻟﺠﻨﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ‫اﻟﻬﺎدي‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻤﺔ،‬ ١٤٩ ، ١٥٠ ‫ج‬ ‫اﻷﻋﻴﺎن،‬ ‫وﻓﻴﺎت‬ ‫ﺧﻠﻜﺎن،‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫؛‬ ٤ ‫ص‬ ، ١٧٥ ١٩٥٨ ‫ج‬ ‫و‬ ٤ ،( ،
		.	٢١	‫ص‬ ،(	٢٠١٠	‫ﻣﻮﻛﺮﯾﺎﻧﯽ،‬ ‫)أرﺑﯿﻞ:‬	‫واﻟﻌﺒﺎﳼ‬ ‫اﻷﻣﻮي‬ ‫اﻟﻌﴫﯾﻦ‬ ‫ﻓﯽ‬ ‫واﻟﺰﻧﺞ‬ ‫ﺑﺎﻟﺨﻮارج‬	. ‫ص‬ ٤٧١ ) ٤ ( ‫ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰ،‬ ‫أﺣﻤﺪ‬ . ‫ص‬ ١٧٦ ‫ج‬ ‫و‬ ٥ ‫ص‬ ، ٣٠٨ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫ﻋﻼﻗﺔ‬ .
						.	٦٦	‫ﻳﻮﺳﻒ،‬ ‫أ‬ ‫ج‬ ‫اﻟﺤﻀﺎرة،‬ ‫ﻣﺘﺰ،‬ ‫آدم‬ ‫اج‬ ‫اﻟﺨﺮ‬ ‫ص‬ ‫د.ت(،‬ ‫اث،‬ ‫ﻟﻠﱰ‬ ‫اﻷزﻫﺮﻳﺔ‬ ‫اﳌﻜﺘﺒﺔ‬ ‫)اﻟﻘﺎﻫﺮة:‬ ‫ﺣﺴﻦ‬ ‫وﺳﻌﺪ‬ ‫ﻋﺒﺎﻟﺮؤف‬ ‫ﻃﻪ‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ،‬ ، ١ ‫ص‬ ، ١١٩ . ‫ﺑﺎﺑﻮﻳﻪ‬ ‫اﺑﻦ‬ ‫اﻟﻘﻤﻲ،‬ ‫واﻟﺘﺒﴫة‬ ‫اﻹﻣﺎﻣﺔ‬ ‫ص‬ ‫ص‬ ‫د.ت(،‬ ‫اﳌﻬﺪي،‬ ‫اﻹﻣﺎم‬ ‫ﻣﺪرﺳﺔ‬ ‫)ﻗﻢ:‬ ، ٤٠ _ ٥٠ .	٨ ( ٥ ( ٦ (	) ) )
	، ‫واﻧ‬ ‫ﺑ‬ ‫ج‬ ‫اﻟﺬﻫﺐ،‬ ‫ﻣﺮوج‬ ‫اﳌﺴﻌﻮدي،‬ ‫اﻧﻈﺮ،‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ،‬ ‫اﻟﺮﺳﺎﻟﺔ‬ ‫دﻟﻒ،‬ ‫أ‬ ٣ ‫ص‬ ، ‫اﻟﻜﻠﻴﻨﻲ،‬ ‫اﻟﻜﺎﰲ‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اﻷﺻﻮل‬ ‫ﻋﲇ‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ،‬ ، ١٢٤ ١١٦ . ‫ط‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ،‬ ‫اﻟﻜﺘﺐ‬ ‫دار‬ ‫ان:‬ ‫)ﻃﻬﺮ‬ ‫اﻟﻐﻔﺎري،‬ ‫أﻛﱪ‬ ‫؛‬ gibb and kramers, Shorter Encyclopaedia of Islam ٣ ، ١٣٨٨ ‫ص‬ ‫ص‬ ‫ﻫـ(،‬	٩ ( ٦ ( ٧ (	) ) )
											.	٩٣ . ١٠٥	‫اﻟﻌﴫ‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﻜﺮد‬ ‫ﺻﺪﻳﻖ،‬ ‫زرار‬ ‫؛‬ ‫ص‬ ‫اﻟﺴﺎﺑﻊ،‬ ‫اﻟﻘﺮن‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اد‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫ﺑﻮﻻدﻳﺎن،‬ ‫أرﺷﺎك‬ (leden:1953) ,p248. ٧ ( ١٢٨ ‫ص‬ ‫اد،‬ ‫اﻷﻛﺮ‬ ‫ﻣﻊ‬ ‫ﺗﻮﻣﺎﺑﻮا،‬ ‫؛‬ ٧٠ ) _ ٨١ .
											١٧٤

١٧٢ ١٧٣ 
‫اﻟﺤﻤﻴﺪ،‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﰲ‬ ‫اﺳﺎت‬ ‫در‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ‬ ‫واﻟﻌﻘﺎﺋﺪ‬ ‫اﻟﻔﺮق‬


‫ﺑﺪوي:‬ ‫اﻟﻔﺘﻮح‬ ‫أﺑﻮ‬ ‫اﳌﺠﻴﺪ‬ ‫ﻋﺒﺪ‬ ‫اﻟﺨﺎﻣﺲ‬ ‫اﻟﻘﺮن‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫اﻹﺳﻼﻣﻲ‬ ‫اﳌﴩق‬ ‫ﰲ‬ ‫اﻟﺴﻨﻲ‬ ‫ﻟﻠﻤﺬﻫﺐ‬ ‫واﻟﻔﻜﺮي‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﳼ‬ ‫اﻟﺘﺎرﻳﺦ‬ ‫ﺑﻐﺪاد‬ ‫ﺳﻘﻮط‬ ‫ﺣﺘﻰ‬ ‫اﻟﻬﺠﺮي‬


‫ﺟﻮادی،‬ ‫ﻗﺎﺳﻢ‬ ‫اﳌﻠﺘﺒﺴﺔ‬ ‫اﻟﻌﻼﻗﺔ‬ ‫واﳌﻌﺘﺰﻟﺔ‬ ‫اﻟﺸﻴﻌﺔ‬ ‫ﺑ‬ ‫اﻟﻔﻜﺮي‬ ‫اﻟﺨﻼف‬ ‫وﺗﺎرﻳﺦ‬


‫و‬ ‫اﻟﺴﻴﺎﺳﻴﺔ‬ ‫اﺳﺎت‬


‫ﻛﺎر‬
The Impact of the Political Thought of the Kharijites and Shia on the Kurds: The Islamic Middle Ages 2-5 AH / 8-11 AD