‫و‬ ‫دەبیيێذ‬ ‫حیاواش‬ ‫همىهەی‬ ‫و‬ ‫خاڵەث‬ ‫چەهدیً‬ ‫اهەیدا‬ ‫ڕۆژ‬ ‫ژیاوی‬ ‫لە‬ ‫مسۆڤ‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫بە‬ ‫جەنها‬ ‫بەاڵم‬ ‫الطاییکسدهەوە،‬ ‫هۆی‬ ‫هابێخە‬ ‫پێىەداهیەوە‬ ‫گسهگی‬ ‫بەهۆی‬ ‫بە‬ ‫بیکاث‬ ‫داهاجىدا‬ ‫لە‬ ‫بخىاهێذ‬ ‫کە‬ ‫فێرهابێذ‬ ‫ئەوجۆ‬ ‫ػدێکی‬ ‫جەماػاکسدن‬ ‫پێىیظخە‬ ‫ئەوەی‬ ‫ڕەفخازەکاوی،‬ ‫و‬ ‫بیرکسدهەوە‬ ‫بىەمای‬ ‫جەماػاکسدوی‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫لە‬ ‫بیىین‬ ‫بە‬ ‫فێربىون‬ ‫جێبینی‬ ‫ئەوەی‬ ‫لەبەز‬ ، ‫هجدان‬ ‫طەز‬ ‫لە‬ ‫بسیخییە‬ ‫مسۆڤدا‬ ‫کە‬ ‫همىهەیەی‬ ‫ئەو‬ ‫جاک‬ ‫هییە‬ ‫بەض‬ ‫ئەوە‬ ‫جەنها‬ ‫جس‬ ‫بەواجایەکی‬ ‫دەکاث،‬ ‫کۆهترۆڵ‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫بۆ‬ ‫هەیە‬ ‫جاک‬ ‫مەیلی‬ ‫لەطەز‬ ‫اهەی‬ ‫کازیگەز‬ ‫ڕێگا‬ ‫لەو‬ ‫یەکێک‬ ‫حۆزە‬ ‫چ‬ ‫بداث‬ ‫ئەهجامی‬ ‫بڕیازە‬ ‫کسدازەی‬ ‫ئەو‬ ‫بۆ‬ ‫ێذ‬ ‫اهس‬ ‫بص‬ ‫ئەوەیە،‬ ‫کسدازێک‬ ‫ه‬ ‫بۆ‬ ‫دەکاث،‬ ‫چاوەڕواوی‬ ‫ایەک‬ ‫طص‬ ‫و‬ ‫پاداػذ‬ ‫لەچۆهیەحی‬ ‫جاک‬ ‫جێبیيیکسدوی‬ ‫مىهە‬ ‫ئەهێىێذ،‬ ‫دەطتی‬ ‫بە‬ ‫کە‬ ‫پاداػدێک‬ ‫و‬ ‫جایبەث‬ ‫بازودۆخی‬ ‫لە‬ ‫خەڵکی‬ ‫کسدازەکاوی‬ ‫ڕەفخازە‬ ‫ئەو‬ ‫یاخىد‬ ‫بازودۆخە‬ ‫ئەو‬ ‫بەزەو‬ ‫جائەوەی‬ ‫بەهێزبێذ‬ ‫ێکی‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەکسێذ‬ ‫بەپێجەواهەوە.‬ ‫یان‬ ‫بکاث‬ ‫پەیدا‬ ‫خىاشزاوی‬ ‫ابسدود‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫کەطێک‬ ‫ئەگەز‬ ‫دەڵێذ:‬ ‫هۆماهص‬ ‫حۆزج‬ ‫هەزوەک‬ ‫هەڵىێظدێکی‬ ‫لە‬ ‫ا‬ ‫لەو‬ ‫هصیک‬ ‫هەڵىێظدێکی‬ ‫ئێظخادا‬ ‫لە‬ ‫و‬ ‫وەزگسجبێذ‬ ‫پاداػدێکی‬ ‫اودا‬ ‫دیازیکس‬ ‫یان‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫هەمان‬ ‫کەطە‬ ‫ئەو‬ ‫ئەوا‬ ، ‫ببێخەوە‬ ‫دووبازە‬ ‫ابسدو‬ ‫ڕ‬ ‫هەڵىێظخەی‬ ‫ایخلین،‬ ‫(ش‬ ‫دەداجەوە‬ ‫ئەهجام‬ ‫ڕەفخازە‬ ‫لەو‬ ‫هصیک‬ 


	‫ڕێگەی‬ ‫لە‬ ‫بىون‬ ‫فێر‬ ‫بەجیۆزی‬ ‫جیۆزە‬ ‫ئەم‬ ‫اکخیکییەکان‬ ‫پس‬ ‫هەهگاوە‬ ‫لەڕوی‬ ( ‫بەزهەمهێىاهەوە‬ ‫پسۆطەی‬ Production Processes )	-	4	،)	( ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫دەڵێین‬ ‫پێىاطەکاهەوە‬ ‫لەطۆهگەی‬ social behavior
	‫ئەڵلەی‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫دەهاطسێذ،‬ ‫بەهمىهەکسدن‬ ‫الطایکسدهەوەو‬ ‫و‬ ‫جێبیيیکسدن‬ ‫پسۆطەی‬ ‫لە‬ ‫یدیە‬ ‫بس‬ ‫جێبیيیکسدن،‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫بە‬ ‫بىون‬ ‫فێر‬ ‫جیۆزی‬ ‫طێیەم‬ ‫بىەمای‬	‫پێشەکی:‬ ‫ڕەفخازەکە‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫پاڵىەزەکاوی‬ ‫کە‬ ‫دەوجسێذ،‬ ‫جاک‬ ‫اهەی‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫بەو‬
	‫و‬ ‫فظیۆلۆژی‬ ‫پێداویظدیە‬ ‫ئاماهجەکەغ‬ ‫،طەزچاوەی‬ ‫او‬ ‫کس‬ ‫دیازی‬ ‫ئاماهجێکی‬ ‫یفی‬ ‫مەعس‬ ‫جیۆزی‬ ‫اطخەی‬ ‫ئاڕ‬ ‫و‬ ‫ایی‬ ‫ڕەفخازگەز‬ ‫جیۆزی‬ ‫اطخەی‬ ‫ئاڕ‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫هە‬ ‫جاک‬ ‫الی‬ ‫اوەی‬ ‫کس‬ ‫کۆد‬ ‫هىواهدهە‬ ‫ئەو‬ ‫اهیی‬ ‫وەزگێڕ‬ ‫حازێکی‬ ‫بۆئەوەی‬ ‫اوە،‬ ‫ڵگیر‬	‫جىێژیىەوەکە‬ ‫طەزەکییەکاوی‬ ‫یەکەم:ڕەگەشە‬ ‫ی‬ ‫بەش‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫ماهایەکی‬ ‫و‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهەوەیە‬ ‫پسۆطە‬ ‫لە‬ ‫طەزچاوەکەی‬
	‫(غیث‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهە‬ ‫و‬ ‫دەزوووی‬ 0181 ‫مەعسیفیا‬ ‫پسۆطە‬ ‫ئەو‬ ‫ڕۆڵی‬ ‫طەز‬ ‫دەکاجە‬ ‫حەخذ‬ ‫لەبەزئەوەی‬ ‫ێذ،‬ ‫دادەهس‬ : 512 . ) ‫حىڵەیی‬ ‫کسدازێکی‬ ‫بۆ‬ ‫اوی‬ ‫وەزگێڕ‬ ‫دووبازە‬ ‫واجە‬ ‫دیاز،‬ ‫بەکسدازێکی‬ ‫بکسێخەوە‬ ‫جس‬ ‫هەی‬		‫یەکەم:‬ ‫دەبەخؼێذ‬ ‫جىێژیىەوەکە‬ ‫کێؼەی‬ ‫امبەزەکاوی.‬ ‫بەز‬ ‫بە‬ ‫الی‬
	‫ک‬ ‫پاڵىەزە‬ ‫چەمکی‬ ‫هاطاهدوی‬ ‫مەبەطخماهە‬ ‫لێرەدا‬ ‫ئەوەی‬ ‫دەخاجە‬ ‫جیؼک‬ ‫ئەوەی‬ ‫ای‬ ‫طەزەڕ‬ ‫کازداهەوەوە،‬ ‫وزوژێىەزو‬ ‫هێىان‬ ‫دەکەوێخە‬ ‫کە‬ ‫ئەم‬ ‫ۆمەاڵیەجییەکاهە.‬ ‫کسدازە‬ ‫هاجىاهێذ‬ ‫جاک‬ ‫ئاڵۆشەکاهدا‬ ‫لەچاالکییە‬ ‫هەهدێکجاز‬ ‫او،‬ ‫بەهمىهەکس‬	‫پسۆطەی‬ ‫گسهگەکاوی‬ ‫هەهگاوە‬ ‫لە‬ ‫یەکێکە‬ ‫جىێژیىەوە‬ ‫کێؼەی‬ ‫دیازیکسدوی‬
	‫پاڵىەزە‬ ‫یان‬ ‫اوەکان‬ ‫وەزگیر‬ ‫پاڵىەزە‬ ‫ێذ‬ ‫دەوجس‬ ‫پێؼیان‬ ‫حاز‬ ‫هەهدێ‬ ‫اهە‬ ‫پاڵىەز‬ ‫وزوژێىەزو‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫دزوطخکسدوی‬ ‫هەزوەک‬ ‫بىون‬ ‫فێر‬ ‫پسۆطەی‬ ‫حازێکیؽ‬ ‫چەهد‬ ‫ئەگەزچی‬ ‫بداجەوە،‬ ‫ئەهجام‬ ‫گىهجاو‬ ‫بەػێىەیەکی‬ ‫اوەکە‬ ‫کۆدکس‬	‫کۆمەڵەی‬ ‫جس،‬ ‫هەهگاوەکاوی‬ ‫بەزەو‬ ‫دەطخپێکە‬ ‫خاڵی‬ ‫پێیەی‬ ‫بەو‬ ‫جىێژیىەوە،‬ ‫دووەم‬ ‫ی‬ ‫بەش‬ : ‫فێربىووی‬ ‫جیۆزی‬ ‫لەڕواهگەی‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫و‬ ‫پاڵىەز‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬
	‫دەگێڕهەوە‬ ‫بەپاڵىەزەکۆمەاڵیەجییەکان،‬ ‫هاوشەدکسدهیان‬ ‫هۆکازی‬ ‫الوەکییەکان،‬ ‫ا‬ ‫طص‬ ‫و‬ ‫پاڵپؼتی‬ ‫هۆکازەکاوی‬ ‫ئەهجامی‬ ‫لە‬ ‫دەکسێذ‬ ‫و‬ ‫هەمەحۆزەکاهە‬ ‫کازداهەوە‬ ‫ب‬ ‫بۆیە‬ ‫خۆی،‬ ‫یادی‬ ‫هێىابێدییەوە‬ ‫بۆ‬ ‫هییە‬ ‫بەض‬ ‫طەزهجدان‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫ەجەنها‬	‫جىێژیىەوە‬ ‫کێؼەی‬ ‫خظدىەڕوی‬ ‫بۆ‬ ‫وایە‬ ‫پێیان‬ ‫ئەمسیکی‬ ‫دەزووهىاطاوی‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫جا‬ ‫دەبێذ‬ ‫بەڵکى‬ ‫چاودێسییەوە،‬ ‫ژێس‬ ‫بخاجە‬ ‫ڕەفخازەکاوی‬ ‫بیبیىێذ،‬ ‫مەبەطخییەحی‬
	‫کۆمەاڵیەجییەکاوی‬ ‫پاڵىەزە‬ ‫ی‬ ‫کۆمەڵىاس‬ ‫ی‬ ‫بەش‬ // ‫(باهدۆزا)‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫فێربىووی‬ ‫جیۆزی‬ ‫لەڕواهگەی‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫عبدەللا‬ ‫اهیم‬ ‫ابس‬ ‫ئاطۆ‬ ‫اوظخەمسۆڤایەجییەکان‬ ‫ش‬ ‫کۆلێژی‬ // ‫طلێماوی‬ ‫اهکۆی‬ ‫ش‬ -‫طلیماوی‬ ‫اخمد‬ ‫مدمىد‬ ‫ظاهس‬ ‫دیازی‬ ‫بەڕوووی‬ ‫پسطیازە‬ ‫ئەو‬ ‫دەبێذ‬ ‫گىهجاو‬ ‫بەػێىەیەکی‬ ‫لەالیەن‬ ‫ێذ‬ ‫بکس‬ ‫بىوە(ػىاوی،‬ ‫دزوطذ‬ ‫جىێژەوزەوە‬ 5102 : 515 ) ‫دەخەیىەڕوو:‬ ‫پسطیازێک‬ ‫بەچەهد‬ ‫جىێژیىەوەیە‬ ‫ئەم‬ ‫کێؼەی‬ ‫لێرەوە‬ 0 -‫بىووی‬ ‫دزوطذ‬ ‫لە‬ ‫هەیە‬ ‫ڕۆڵیان‬ ‫مەعسیفییەکان‬ ‫و‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫پسۆطە‬ ‫ئایا‬ ‫دەوزوبەز؟‬ ‫مۆدێلەکاوی‬ ‫بیيینی‬ ‫لەپسۆطەی‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫پاڵىەزەکاوی‬ 5 -‫ئایا‬ ‫لەدووبازە‬ ‫هەیە‬ ‫ڕۆڵیان‬ ‫چۆن‬ ‫جاک‬ ‫کەطییەکاوی‬ ‫و‬ ‫مەعسیفی‬ ‫الیەهە‬ ‫خظدىەڕوی‬ ‫یەکەم:‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫بىووی‬ ‫فێر‬ ‫جیۆزی‬ ‫بەػێ‬ ‫پەیىەهدییاهە‬ ‫ئەو‬ ‫وایە‬ ‫پێی‬ ‫بەاڵم‬ ‫ببێذ،‬ ‫الواش‬ ‫یان‬ ‫بەهێز‬ ‫ئەو‬ ‫طەزهجی‬ ‫وەها‬ ‫ئەهداشەیەکی‬ ‫جێگەیؼخيێکی‬ ‫بخىاهێذ‬ ‫کە‬ ‫بداث‬ ‫همىهەیە‬ ‫و‬ ‫بدزێً‬ ‫ئەهجام‬ ‫حىڵەکان‬ ‫دەبێذ‬ ‫هەزوەها‬ ‫گىهجاو،‬ ‫ئەهجامێکی‬ ‫بە‬ ‫گەیؼتن‬ ‫میکاهیکی‬ ‫ىەیەکی‬ ‫کۆمەاڵیەجیدا‬ ‫ژیىگەی‬ ‫لە‬ ‫جاکً‬ ‫ژیاوی‬ ‫بەزهەمی‬ ‫اهە‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەم‬ ‫ئەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫ائی،‬ ‫(الظامس‬ 0122 : 25 ) ‫باهدۆزا)‬ ‫کۆمەاڵیەحی(‬ ‫بىووی‬ ‫فێر‬ ‫جیۆزی‬ 0 ‫دەزووهىاطە‬ ‫ئەم‬ ، (Albert Bandura) ، ‫ڕۆڵیان‬ ‫جاکەکەطیؽ‬ ‫جایبەجیەکاوی‬ ‫مەعسیفییە‬ ‫پسۆطە‬ ‫بەڵکى‬ ‫هابً،‬ ‫دزوطذ‬ ‫ڕێگەیەوە‬ ‫لەم‬ ‫پێیدەداث،‬ ‫مۆدێلەکە‬ ‫کە‬ ‫اهیازیاهەی‬ ‫ش‬ ‫لەو‬ ‫هەبێذ‬ ‫گىهجاوی‬ ‫همىهە‬ ‫بۆ‬ ‫کسدازەکە،‬ ‫ڕێکخظخنی‬ ‫و‬ ‫اطخکسدهەوە‬ ‫ڕ‬ ‫بۆ‬ ‫وەزبگیرێذ‬ ‫اهیازیەکان‬ ‫ش‬ . ‫عبد‬ ‫خامد‬ ‫بابەحی‬ ‫لە‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫طااڵهێک‬ ‫پاغ‬ ‫و‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکان‬ ‫اوظخە‬ ‫ش‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫دەزووهىاس‬ ‫چاوەڕواوی‬ ‫بیروباوەڕو‬ ‫وەک‬ ‫پەیىەهدییاهەدا،‬ ‫ئەو‬ ‫بىووی‬ ‫دزوطذ‬ ‫لە‬ ‫دەبێذ‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫هەڵهێىجاوی‬ ‫ێکی‬ ‫بەػێىاش‬ ‫دەیبیىێذ‬ ‫همىهاهەی‬ ‫لەو‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫ئەزکی‬ ‫وەک‬ ‫خىێىدکازەکەی‬ ‫فێرکسدوی‬ ‫دووای‬ ‫مامۆطخا‬ ‫ئەزکەی‬ ‫ئەو‬ ‫وەک‬ ‫و‬ ‫اطخە‬ ‫ئاڕ‬ ‫کە‬ ‫اهەن‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەو‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫دەڵێذ:‬ ‫الظالم‬ ‫چاالکییەکاوی‬ ‫کە‬ ‫ئەهجامەی،‬ ‫ئەو‬ ‫گەیؼخە‬ ‫بىوهدا‬ ‫فێر‬ ‫بىازی‬ ‫اوظخەکاوی‬ ‫ش‬ ‫ئاماهجەکان(الصغىل،‬ ‫و‬ ‫ودیدگا‬ 5102 : 051 ) ‫بکاجەوە.‬ ‫الطایی‬ ‫و‬ ‫ێذ‬ ‫وەزبگس‬ ‫همىهەکە‬ ‫لە‬ ‫طىد‬ ‫بەاڵم‬ ‫بەطەزیا،‬ ‫دەیدا‬ ‫ماڵەوە‬ ‫بۆ‬ ‫هاکاث‬ ‫پێىیظذ‬ ‫فێربىن‬ ‫حۆزی‬ ‫هەهدێک‬ ‫و‬ ‫فێربىون‬ ‫ئەهجامی‬ ‫لە‬ ‫و‬ ‫دەکەن‬ ‫مسۆڤ‬ ‫کۆمەاڵحی‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫کۆهترۆڵی‬ ‫لەشەمیىەیەکی‬ ‫جىێژیىەوە‬ ‫و‬ ‫خىێىدهەوە‬ ‫بىەمای‬ ‫لەطەز‬ ‫ێذ‬ ‫دەکس‬ ‫مسۆڤ‬ ‫پێچەواهەی‬ ‫ادە،‬ ‫ئیر‬ ‫خاوەن‬ ‫او‬ ‫کاز‬ ‫بىهەوەزێکی‬ ‫وەک‬ ‫لەمسۆڤ‬ ‫جێگەیؼدىە‬ ‫ئەم‬ ‫(الصغىل،‬ ‫دەبەطخێذ‬ ‫هۆکازێك‬ ‫بەچەهد‬ ‫پؼذ‬ ‫هجداهیؽ‬ ‫طەز‬ ‫کسدەی‬ 5102 : ‫جاكیکسدهەوە‬ ‫وەک‬ ‫جاكیبکسدهەوە،‬ ‫مەجسطیدازن‬ ‫ئەهجامەکاهیان‬ ‫اهەی‬ ‫کسداز‬ ‫ئەو‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫لە‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫ئەوەی‬ ‫دەبً.‬ ‫دزوطذ‬ ‫فێرکسدهەوە‬ ‫اهەن،‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەو‬ ‫پاڵىەزەکۆمەاڵیەجییەکان‬ ، ‫دەکاجەوە‬ ‫حیا‬ ‫فظیۆلۆژی‬ ‫کازداهەوە‬ ‫و‬ ‫ژیىگەییەکان‬ ‫هۆکازە‬ ‫لەگەڵ‬ ‫هەماهەهگ‬ ‫و‬ ‫بەزدەوام‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫بیروڕ‬ ‫طکیىەزە،‬ ‫و‬ ‫واحظۆن‬ ‫و‬ ‫فسۆید‬ ‫وەک‬ ‫پێؼەهگەکاوی‬ ‫لە‬ ‫ژمازەیەک‬ ‫ای‬ 042 ) ‫حۆزە‬ ‫ئەم‬ ‫بۆ‬ ‫هایظىجێيێذ.‬ ‫یان‬ ‫دەطىجێيێذ‬ ‫پێظتی‬ ‫اهێذ‬ ‫بص‬ ‫ئەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫ئاگس‬ ‫بە‬
	‫ی‬ ‫کۆمەڵىاس‬ ‫ی‬ ‫بەش‬ ‫؟‬ ‫دەوزوبەز‬ ‫مۆدێلەکاوی‬ ‫اوەکاوی‬ ‫بینر‬ ‫ڕەفخازە‬ ‫داڕػدىەوەی‬ ‫جىێژیىەوەکە‬ ‫گسهگی‬ ‫دووەم:‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫دوواحاز‬ ‫و‬ ‫گفخىگۆکسدن‬ ‫هۆی‬ ‫ببێخە‬ ‫هەزبابەجێک‬ ‫بەدڵىیاییەوە‬ // ‫اوظخەمسۆڤایەجییەکان‬ ‫ش‬ ‫کۆلێژی‬ ‫جێ‬ ‫و‬ ‫وزوژاهدن‬ // ‫طلێماوی‬ ‫اهکۆی‬ ‫ش‬ ‫جایبەجمەهدییە‬ ‫و‬ ‫ڕەفخازییەکان‬ ‫بىەمای‬ ‫باهدۆزا‬ ‫بىاطین،‬ ‫مسۆڤ‬ ‫کەطییەکاوی‬ ‫هییە،‬ ‫طەزپؼک‬ ‫و‬ ‫اد‬ ‫ئاش‬ ‫بىوهەوەزێکی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫ئەواهدا‬ ‫دیدگای‬ ‫لە‬ ‫لەبەزئەوەی‬ -‫طلیماوی‬ 0 -‫و‬ ‫هاوباهگ‬ ‫پێگەو‬ ‫وەک‬ ‫همىهەکە،‬ ‫طسوػتی‬ ‫بە‬ ‫پەیىەطخە‬ ‫اهەی‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫ڕێگای‬ ‫لە‬ ‫جاک‬ ‫اهەی‬ ‫کسداز‬ ‫ئەو‬ ‫باهدۆزا‬ ‫بڕوای‬ ‫بە‬ ‫وەزگسجىە‬ ‫مۆدێل‬ ‫و‬ ‫جێبیيیکسدن‬ ‫و‬ ‫دەبێذ‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکەوە‬ ‫ژیىگە‬ ‫لەالیەن‬ ‫بىوهیان‬ ‫ر‬ ‫هێىان(‬ ‫ئاڵۆگۆزی‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫لە‬ ‫بىو‬ ‫بسیتی‬ ‫جێیدا‬ ‫طەزەکی‬ ‫ی‬ ‫کەپسس‬ ‫داها‬ ‫جیۆزێکی‬ ‫و‬ ‫دەزوووی‬ ‫و‬ ‫بایەلۆژی‬ ‫هۆکازە‬ ‫دەطتی‬ ‫لە‬ ‫ادەیە‬ ‫ئیر‬ ‫بێ‬ ‫بىهەوەزێکی‬ ‫جەنها‬ ‫بەڵکى‬ ‫کلخىوزی،‬ ‫و‬ ‫ژیىگەیی‬ ‫و‬ ‫کەطێتی‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ‫لەڕووی‬ ‫لێکچىهیان‬ ‫ادەی‬ ‫ڕ‬ ‫فێربىووی‬ ‫فێربێذ،‬ ‫اطخەوخۆ‬ ‫هاڕ‬ ‫ڕێگای‬ ‫بە‬ ‫دەجىاهسێذ‬ ‫فێردەبً،‬ ‫اطخەخۆوە‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫وزوژاهدن‬ ‫کە‬ ‫اهەن،‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەو‬ ‫فظیۆلۆژییەکان‬ ‫پاڵىەزە‬ ‫بەێچەواهەوە‬ ‫دوالیەهەی‬ ‫کازیگەزی‬ ‫جیۆزی‬ ‫بەهاوی‬ ‫کۆمەاڵیەحی)‬ ‫ژیىگەی‬ ، ‫کسداز‬ ، ‫بکەز‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهدا.‬ ‫ڕووی‬ ‫لە‬ ‫دەکاث‬ ‫کەطاهە‬ ‫ئەو‬ ‫الطاییکسدهەوەی‬ ‫بە‬ ‫خەش‬ ‫جاک‬ ‫لەبەزئەوەی‬ ‫و‬ ‫گسجەڤیدیۆیەک‬ ‫همایؼکسدوی‬ ‫یان‬ ‫جس‬ ‫کەطاوی‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫طەزهجداوی‬ ‫وەک‬ ‫خىدی‬ ‫فیظیۆلۆژییەکاوی‬ ‫پێداویظدیە‬ ‫فەزماوی‬ ‫بەپێی‬ ‫دەگۆڕێذ‬ ‫جێربىوهیان‬ ‫پىخخە‬ ‫بەػدازییەکی‬ ‫کە‬ ‫کۆمەاڵیەحی،‬ ‫ی‬ ‫دەزووهىاس‬ ‫گسهگەکاوی‬ ‫لەجیۆزە‬ ‫یەکێکە‬ ‫کۆمەاڵیەحی،‬ ‫فێربىووی‬ ‫جیۆزی‬ ‫جىێژیىەوەغ‬ ‫جیۆزو‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکان،‬ ‫و‬ ‫دەزوووی‬ ‫دیازدە‬ ‫لێکداهەوەی‬ ‫ػسۆڤەو‬ ‫لە‬ ‫هەیە‬ ‫گسهگی‬ ‫اڤەکسدوی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫جێگەیؼتن‬ ‫بۆ‬ ‫دەبەطخێذ،‬ ‫پێکەوەیان‬ ‫بەهێز‬ ‫پەیىەهدییەکی‬ ‫بە‬ ‫پؼذ‬ ‫پێىیظخە‬ ‫دیازدەیەک‬ ‫هەز‬ ‫و‬ ‫جێبیيیکسدن‬ ‫بە‬ ‫فێربىون‬ ‫بەجیۆزی‬ ‫جیۆزە‬ ‫ئەم‬ ‫اکخیکییەکان‬ ‫پس‬ ‫هەهگاوە‬ ‫لەڕوی‬ ‫ببەطخین،‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫جیۆزی‬ ( ‫بەهمىهەکسدن‬ ‫الطایکسدهەوەو‬ Modeling ‫جیۆزی‬ ‫اطخەی‬ ‫ئاڕ‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫ئەڵلەی‬ ‫بە‬ ‫دەهاطسێذ،‬ ) ‫لەدەزووهىا‬ ‫مەعسیفی‬ ‫جیۆزی‬ ‫اطخەی‬ ‫ئاڕ‬ ‫و‬ ‫ایی‬ ‫ڕەفخازگەز‬ ‫ئەو‬ ‫ڕۆڵی‬ ‫لە‬ ‫حەخذ‬ ‫لەبەزئەوەی‬ ‫دادەهسێذ،‬ ‫طیدا‬ rticle Info ‫ئ‬ ‫گسهگی‬ ‫ئەوەی‬ ‫هەیە،‬ ‫خۆی‬ ‫جایبەحی‬ ‫گسهگی‬ ‫لەطەزی‬ ‫جىێژیىەوە‬ ‫بابەجەیە:‬ ‫ەم‬ 0 -‫و‬ ‫دەزووهىاض‬ ‫بایەخی‬ ‫حێگەی‬ ‫جاک‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫لەطەز‬ ‫كظەکسدن‬ ‫بەحۆزێک‬ ‫لەوشاوظخە‬ ‫بسیخییە‬ ‫ی‬ ‫کۆمەڵىاس‬ ‫دەڵێذ:‬ ‫ڤیبەز‬ ‫وەک‬ ‫کۆمەڵىاطەکاهە،‬ ‫بکاث(ڤیبر،‬ ‫ػیکازی‬ ‫و‬ ‫جێبگاث‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫لە‬ ‫هەوڵدەداث‬ 5100 : 52 ) . 2 -‫چىازچێىەی‬ ‫لە‬ ‫جاک‬ ‫ڕەفخازەکاوی‬ ‫دەجىاهسێذ‬ ‫جیۆزە‬ ‫بەم‬ ‫پەیىەهدییە‬ ‫بەػێىاشێکی‬ ‫ژیىگەییەکاهیدا‬ ‫هۆکازە‬ ‫و‬ ‫مەعسیفی‬ ‫جىاها‬ ‫و‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکان‬ ‫ان،‬ ‫شهس‬ ( ‫مسۆڤ‬ 5112 : 42 ‫گۆڕاو(‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫هێىان‬ Santrock,2017:233 .) ‫ڕەفخا‬ ‫دەجىاهسێذ‬ ‫کە‬ ‫باوەڕەدایە‬ ‫لەو‬ ‫باهدۆزا‬ ‫چىازچێىەی‬ ‫لە‬ ‫جاک‬ ‫زەکاوی‬ ‫کۆ‬ ‫خاوەن‬ ‫کەطاهەی‬ ‫ئەو‬ ‫هەزوەها‬ ‫هەیە،‬ ‫بەزچاویان‬ ‫پێگەیەکی‬ ‫مەاڵیەجیەوە‬ ( ‫امبەزەکان‬ ‫بەز‬ ‫بۆ‬ ‫دەزئەهجامەکاوی‬ ‫اڤەکسدوی‬ ‫ڕ‬ ‫ػاملۆ،‬ 5101 : 024 . ) ) ‫اه‬ ‫پاڵىەز‬ ‫ئەو‬ ‫کۆمەاڵیەحی:‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫پێىاطەکاهەوە،‬ ‫لەطۆهگەی‬ ‫چاالکییەکاوی‬ ‫بڵێذ‬ ‫پێمان‬ ‫دەیەوێذ‬ ‫جیۆزەدا‬ ‫لەم‬ ‫اڤەدەکسێذ‬ ‫ڕ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫هۆکازە‬ ‫و‬ ‫مەعسیفی‬ ‫جىاها‬ ‫لەگەڵ‬ ‫جاک‬ ‫کسدازی‬ ‫بەزدەوامی‬ ‫امبەزو‬ ‫بەز‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫کەطێتی‬ ‫خاوەن‬ ‫کەطاهەی‬ ‫ئەو‬ ‫یان‬ ‫جایبەجً،‬ ‫کەطێتی‬ ‫جایبەجمەهدی‬ 3 -‫ایەحی(‬ ‫پاڵىەز‬ ‫پسۆطەی‬ Motivation Processes ) ‫کە‬ ‫ەن‬ ‫گۆڕاوە،‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫ئەو‬ ‫هێىان‬ ‫دیالیکخیکی‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫خەجمیەحی‬ ‫لەچىازچێىەی‬ ‫لەم‬ ‫بکسێخەوە،‬ ‫ڕوون‬ ‫ػێىە‬ ‫بەباػتریً‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهدا‬ ‫و‬ ‫ژیىگەیی‬ ‫لێکچىون.‬ ‫ئەو‬ ‫ازدوی‬ ‫هەڵبژ‬ ‫ڕێکازی‬ ‫پاڵىەزەکان‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫جاک‬ ‫ڕێکدەخاث،‬ ‫اهە‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫پسۆطەی‬ ‫لە‬ ‫جاک‬ ‫مسۆڤ،‬ ‫دەزەوەی‬ ‫لە‬ ‫بسیدیە‬ ‫وزوژێىەزەکاوی‬ ‫طەزچاوەی‬ ‫و‬ ‫امبەزیان‬ ‫بەز‬ ‫گۆڕاوەکەی‬ ‫طەز‬ ‫کازدەهە‬ ‫گۆڕاوەکان‬ ‫لە‬ ‫هەزیەک‬ ‫هۆکازە‬ ‫کازیگەزی‬ ‫لەژێس‬ ‫لەهەماهکاجدا‬ ‫مسۆڤ‬ ‫ڕەفخازەکاوی‬ ‫طۆهگەیەوە‬ 5 -‫بۆ‬ ‫جاکەوە،‬ ‫اجی‬ ‫ومیز‬ ‫کەطێتی‬ ‫بەجایبەجمەهدی‬ ‫پەیىەطتن‬ ‫اهەی‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫بۆ‬ ‫طەزەکیین‬ ‫دهەدەزێکی‬ ‫و‬ ‫هۆکاز‬ ‫هەزوەها‬ ‫بىوە،‬ ‫فێریان‬ ‫طەزهجداهەوە‬ ‫و‬ ‫پڕکسدهەوە‬ ‫بۆ‬ ‫وەزیدەگسێذ،‬ ‫کۆمەاڵیەجیدا‬ ‫ژیىگەی‬ ‫لە‬ ‫بىوهەوە‬ ‫بەکۆمەاڵیەحی‬ ‫بەحۆزێک‬ ‫ئەویتریان،‬ ‫طەز‬ ‫کازدەکاجە‬ ‫جسیؽ‬ ‫گۆڕاوەکەی‬ ‫بەپێچەواهەػەوە‬ ‫کازیگ‬ ‫ی‬ ‫خۆش‬ ‫هەزوەها‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهدایە،‬ ‫بازودۆخە‬ ‫لەطەز‬ ‫ەزی‬ ‫کەم‬ ‫حیاواشن‬ ‫بەهێزو‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫پێگەیەکی‬ ‫خاوەن‬ ‫کەطاهەی‬ ‫ئەو‬ ‫همىهە‬ ‫تر‬ ‫دووبازە‬ ‫ی‬ ‫پسس‬ ‫بىوە،‬ ‫فێریان‬ ‫مۆدێلەی‬ ‫ئەو‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫یان‬ ‫هێىاهەوە،‬ ‫دووبازە‬ ‫و‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫گىهجاوی‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاوی،‬ ‫پێداویظخییە‬ ‫کسدوی‬ ‫جێر‬ ‫ال‬ ‫دوو‬ ‫لەطەز‬ ‫دەزهاویؼخەکاوی‬ ‫ڕووبداث‬ ‫لەهەزالیەکدا‬ ‫گۆڕاهکازی‬ ‫یەهەکەی‬ ‫و‬ ‫کۆهترۆڵکسدن‬ ‫و‬ ‫لەگۆڕان‬ ‫گسهگ‬ ‫ڕۆڵێکی‬ ‫و‬ ‫دادەهێذ‬ ‫دەزەکییەکان‬ ‫الواشە.‬ ‫کۆمەاڵیەجیان‬ ‫پێگەی‬ ‫کە‬ ‫هەیە‬ ‫کەطاهەیان‬ ‫ئەو‬ ‫الطاییکسدهەوەی‬ ‫مەیلی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫هاوەکی‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫بۆ‬ ‫دەگەڕێخەوە‬ ‫او،‬ ‫جێبیيیکس‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫مۆدێلی‬ ‫هێىاهەوەی‬ " ‫خۆی‬ ‫دەزوووی‬ ‫بازی‬ ‫طەكامگیری‬ 5 -‫ڕەفخاز(‬ Behavior ‫هەمىوحۆزەکاوی‬ ‫ڕەفخاز،‬ ‫گؼخییەکەی‬ ‫بەجێگەیؼدىە‬ :) ‫جسی‬ ‫جیۆزەکاوی‬ ‫جیۆزەو‬ ‫ئەم‬ ‫لەهێىان‬ ‫حیاواشییەک‬ ‫هگتریً‬ ‫گس‬ ‫دەزدەکەوێذ،‬ ‫جس‬ ‫بابەحی‬ ‫لە‬ ‫جێڕواهیىە‬ ‫ئەم‬ ‫دەبیيێذ،‬ ‫خۆیدا‬ ‫دەزەوەی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫مامەڵەکسدن‬ 4 -‫بەبەهاو‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫ئەمەغ‬ ‫کسدازەکەوە،‬ ‫بە‬ ‫پەیىەطتن‬ ‫اهەی‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫بۆ‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫لەڕێگای‬ ‫بىوە‬ ‫فێریان‬ ‫بەجێبیىکسدن‬ ‫اهەی‬ ‫کسداز‬ ‫ئەو‬ ‫مۆدێلی‬ ‫هىاهدن،‬
	‫جیؼک‬ ‫ئەوەی‬ ‫ای‬ ‫طەزەڕ‬ ‫کازداهەوەکان،‬ ‫وزوژێىەزو‬ ‫هێىان‬ ‫دەکەوێخە‬ ‫کە‬ ‫دەکاث‬ ‫مەعسیفیاهەی‬ ‫پسۆطە‬ ‫کازداهەوە‬ ‫و‬ ‫وزوژێىەز‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫دزوطخکسدوی‬ ‫هەزوەک‬ ‫فێربىون،‬ ‫پسۆطەی‬ ‫طەز‬ ‫دەخاجە‬ ‫جاک‬ ‫ڕەفخازەکاوی‬ ‫اطخەکسدوی‬ ‫ئاڕ‬ ‫لە‬ ‫ببیىین‬ ‫بەمۆدێلکسدن‬ ‫پسۆطەی‬ ‫لە‬ ‫طىد‬ ‫بکەیً.‬ ‫ػسۆڤە‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ 4 -‫طعید،‬ 5101 : 01 . ) ‫هەژمازدەکاث.‬ ‫ئەزێنی‬ ‫بکەزێکی‬ ‫ئاوەشو‬ ( ‫ػاملۆ،‬ 5101 : 020 .) ‫او‬ ‫کس‬ ‫مۆدێل‬ ‫بە‬ ‫اوی‬ ‫جێبیيیکس‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫ئەهجامداهەوەی‬ ‫لە‬ ‫طادەیی‬ ‫یان‬ ‫طەختی‬ ‫و‬ ‫(اطماعیل‬ ‫دووحۆز‬ ‫بۆ‬ ‫دابەػدەکسێذ‬ ‫دەگسێخەوە،‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چاالکی‬ ‫خاوەن‬ ‫بىهەوەزێکی‬ ‫وەک‬ ‫مسۆڤ‬ ‫کە‬ ‫ئەوەیە‬ ‫اکاهدا،‬ ‫ڕەفخازگەز‬ ‫كىجابخاهەی‬ ‫بەمۆدێلکسدن‬ ‫و‬ ‫جێبینی‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫فێربىون‬ Modeling) ) ‫دەبێذ‬ ‫ئاطتی‬ ‫هەزوەها‬ ‫طەزهجدەزەکە،‬ ‫بەکەطە‬ ‫طەبازەث‬ ‫هەیە‬ ‫کسدازەکەوە‬ ‫گسهکی‬ ‫دەداجەوە(كادز،‬ ‫ئەهجامیان‬ 5151 : 551 ) .
	‫پاڵپؼت‬ ‫هۆکازەکاوی‬ ‫ئەهجامی‬ ‫لە‬ ‫دەکسێذ‬ ‫هەمەحۆزەکان‬ ‫وایە‬ ‫پێی‬ ‫جیۆزە‬ ‫ئەم‬ ‫ببێذ،‬ ‫الواش‬ ‫یان‬ ‫بەهێز‬ ‫ا‬ ‫طص‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫جایبەجیەکاوی‬ ‫و‬ ‫مەعسیفی‬ ‫پسۆطە‬ ‫بەڵکى‬ ‫هابً،‬ ‫دزوطذ‬ ‫میکاهیکی‬ ‫بەػێىەیەکی‬ ‫پەیىەهدییاهە‬ ‫ئەو‬ ‫پەزوەزدەییەکاهدا.‬ ‫هاوەهدە‬ ‫لە‬ ‫بەجایبەث‬ ‫جىێژیىەوەکە‬ ‫ئاماهجی‬ ‫طێیەم:‬ ‫ه‬ ‫جىێژیىەوە‬ ‫ئەم‬ ‫ئاماهجی‬ ‫بۆ:‬ ‫ەوڵێکە‬ -‫بى‬ ‫فێر‬ ‫طەزچاوەی‬ ‫بۆ‬ ‫طەزەکی‬ ‫گسیماهەی‬ ‫کەواجە‬ ‫کە‬ ‫ئەویە،‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫ووی‬ ‫جاک.‬ ‫الی‬ ‫پسۆطەو‬ ‫خەیاڵکسدن،‬ ‫لێکداهەوە،‬ ‫بیرکسدهەوە،‬ ‫وەک‬ ‫عەكڵییەکان:‬ ‫ڕەفخازە‬ ‫عەكڵییەکان.‬ ‫ئەشمىوهە‬ -‫حەطخە‬ ‫چاالکی‬ ‫لەحىڵەو‬ ‫حەطخەییەکان:پێکدێذ‬ ‫ڕەفخازە‬ ‫وەاڵمداهەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫کەطاهەی‬ ‫ئەو‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫الطاییکسدهەوەی‬ ‫و‬ ‫کسدن‬ ‫جێبینی‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫جاک‬ ‫دەبێذ،‬ ‫ڕەفخازکسدن‬ ‫حیاواشەکاوی‬ ‫ػێىاشە‬ ‫فێری‬ ‫دەکاث‬ ‫لەگەڵ‬ ‫لێکیان‬ ‫کاز‬ ‫کە‬ 5 -‫وەبیرهاجىەوە(‬ ‫و‬ ‫پازێصگازی‬ ‫پسۆطەی‬ Retention Processes ) ‫ڕەفتار‬ ‫وێىەطاشییە‬ ‫و‬ ‫گىجازی‬ ‫جىاهای‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫جاک‬ ‫باوەڕەدایە‬ ‫لەو‬ ‫باهدۆزا‬ ‫دەبێذ.‬ ‫پەیىەهدییاهەدا‬ ‫ئەو‬ ‫بىووی‬ ‫دزوطذ‬ ‫لە‬ ‫ڕۆڵیان‬ ‫جاکەکەطیؽ‬ ‫لەبەزئەوە‬ ‫هەیە،‬ ‫جایبەحی‬ ‫پێگەی‬ ‫میخۆد‬ ‫گسهگی‬ ‫اوظدیەکاهدا‬ ‫ش‬ ‫بابەجە‬ ‫لە‬ ‫جىێژیىه‬ ‫میخۆدي‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫ڕێگایه‬ ‫كه‬ ‫بۆ‬ ‫گه‬ ‫به‬ ‫یؼتن‬ ‫ئه‬ ‫به‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫هجامێكى‬ ‫به‬ ‫پؼذ‬ ‫به‬ ‫طتن‬ ‫كۆمه‬ ‫به‬ ‫گؼتی‬ ‫ڕێظاي‬ ‫ڵێك‬ ‫مه‬ ‫به‬ ‫گه‬ ‫طتی‬ ‫به‬ ‫یؼتن‬ ‫جىێژیىه‬ ‫ئاماهجى‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫ػىاوی،‬ ( 5102 : 43 . ) ‫ئه‬ ‫له‬ ‫ومیخۆدەی‬ ‫جىێژیىه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫،بسیدیه‬ ‫پێدەبەطترێذ‬ ‫پؼتی‬ ‫دا‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫میخۆدی‬ ‫به‬ ‫طفی،‬ ‫وماه‬ ‫ایه‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫اوه‬ ‫وڵدز‬ ‫بابه‬ ‫جه‬ ‫له‬ ‫کان‬ ‫طه‬ ‫زه‬ ‫وه‬ ‫جادا‬ 0 -‫جاک‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫پاڵىەزەکۆمەاڵیەجییەکاوی‬ ‫بابەحی‬ ‫خىێىدهەوەی‬ ‫باهدۆزاوە.‬ ‫ئەلبێرث‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫بىووی‬ ‫فێر‬ ‫جیۆزی‬ ‫لەڕواهگەی‬ 5 -( ‫بەمۆدێلکسدن‬ ‫پسۆطەی‬ ‫ڕۆڵی‬ ‫بە‬ ‫ئاػىابىون‬ Modeling ‫لە‬ ‫لێکەوجەکاوی‬ ‫و‬ ) ‫کۆمەاڵیەجیدا.‬ ‫ژیىگەی‬ ‫لە‬ ‫جاک‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫چىازەم:‬ ‫چەمکەکان‬ ‫پێىاطەی‬ ‫بازودۆخەکان.‬ ‫اطخەوخۆو‬ ‫ڕ‬ ‫لێکی‬ ‫کاز‬ ‫بە‬ ‫پێىیظتی‬ ‫کسدهەوە‬ ‫جێبینی‬ ‫و‬ ‫بیىین‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫فێربىون‬ ‫لێک‬ ‫کاز‬ ‫وەک‬ ‫هەیە،‬ ‫اطخەوخۆ‬ ‫هاڕ‬ ‫واكیعی‬ ‫لە‬ ‫کەطاهەی‬ ‫ئەو‬ ‫لەگەڵ‬ ‫کسدن‬ ‫ئەو‬ ‫بەحۆزێک‬ ‫بیاهپازێصێذ،‬ ‫و‬ ‫بچێخەوە‬ ‫خۆیدا‬ ‫ئەشمىهەکاوی‬ ‫بە‬ ‫شەیىییەکاهەوە‬ ‫تاک‬ ‫بۆ‬ ‫بکاث‬ ‫ڕێىىێنی‬ ‫داهاجىی‬ ‫کسدازەکاوی‬ ‫بۆ‬ ‫ئەشمىهاهە‬ ‫لەشەمیىەی‬ ‫ئامادەطاشی‬ ‫گۆػەگیری،‬ ‫وەک:‬ ‫حیاواشن‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫چەهدیً‬ ‫خاوەوی‬ ‫مسۆڤەکان‬ ‫بێگىمان‬ ‫بىون،خۆگىهجاهدن.‬ ‫،یاخی‬ ‫بىون‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫ئەوکەطاهەی‬ ‫وەک‬ ‫اطخەوخۆغ‬ ‫هاڕ‬ ‫لێکی‬ ‫کاز‬ ، ‫دەیاهبیىێذ‬ ‫اهەدا‬ ‫ڕۆژ‬ ‫جۆڕە‬ ‫و‬ ‫ئیيخەزهێذ‬ ‫لە‬ ‫ئەمڕۆ‬ ‫مەحاشی‬ ‫دوهیای‬ ‫و‬ ‫میدیا‬ ‫طەزچاوەکاوی‬ ‫ژینگەی‬ ‫داهاجى(‬ ‫بۆ‬ ‫وێىەطاشی‬ ‫لە‬ ‫ػێىەدان‬ ‫ػاملۆ،‬ 5101 : 020 ‫پسۆطەیە‬ ‫).ئەم‬ ‫کۆمەاڵیەتی‬ ‫جاک‬ ‫بۆئەوەی‬ ‫ێذ،‬ ‫دادەهس‬ ‫وجێبیيیکسدن‬ ‫بەبیىین‬ ‫بىون‬ ‫فێر‬ ‫پسۆطەی‬ ‫بەدووەمین‬ ‫میخۆدی‬ ‫کە‬ ‫ئەژمازدەکسێذ‬ ‫کۆمەڵىاطاهە‬ ‫ئەو‬ ‫پێؼەهگی‬ ‫لە‬ ‫ڤیبەز‬ ‫ماکع‬ ‫بەکازهێىاو‬ ‫کۆمەڵىاطیدا‬ ‫لە‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫کسدازی‬ ‫اڤەکسدوی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫جێگەیؼتن‬ ‫ە،‬ ‫مێژوویی‬ ‫کەطایەجییە‬ ‫یان‬ ‫دەکەون،‬ ‫بەزچاوی‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکاهدا‬ ‫گسهگەکاوی‬ ‫الیەهە‬ ‫هەمىو‬ ‫دەبێذ‬ ‫بکاجەوە،‬ ‫همىهەکە‬ ‫کسدازی‬ ‫الطایی‬ ‫بخىاهێذ‬ ‫ئەم‬ ‫دەزئەهجامی‬ ‫بکسێذ،‬ ‫بۆ‬ ‫ػیکازی‬ ‫جیۆزی‬ ‫بەػێىەیەکی‬ ‫پاػان‬ ‫بۆ‬ ‫بکسێذ‬ ‫طف‬ : ‫لە‬ ‫بسیخییە‬ ‫پسۆطەیەغ‬ 0 -0 -‫کۆمەاڵیەجییەکان(‬ ‫پاڵىەزە‬ Social Motives ‫پاڵىەزی‬ ‫چەمکی‬ ‫هاطینی‬ ‫بۆ‬ :) ‫بەػێىەیەکی‬ ‫پاڵىەزە‬ ‫چەمکی‬ ‫بەهاطینی‬ ‫پێىیظخمان‬ ‫طەزەجا‬ ‫کۆمەاڵیەحی،‬ ‫کسدازی‬ ‫لە‬ ‫هەوڵدەداث‬ ‫کە‬ ‫اوظخەیە‬ ‫ش‬ ‫ئەو‬ ‫ڤیبەز‬ ‫الی‬ ‫ی‬ ‫کۆمەڵىاس‬ ‫بۆیە‬ ‫طەزچاوەک‬ ‫و‬ ‫کخێب‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫کە‬ ‫وئەفظاهەییەکان‬ ‫هاطێذ.‬ ‫دەیان‬ ‫اهەوە‬ ‫لەبەزئە‬ ‫یادبێذ،‬ ‫لە‬ ‫اوەی‬ ‫همایؼکس‬ ‫کسدازە‬ ‫ئەو‬ ‫هەجىاهێذ‬ ‫کەطێک‬ ‫وەی‬ 0125 : 492 .) ‫گۆڕاو‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫هێىان‬ ‫دووالیەهەی‬ ‫کازیگەزی‬ ‫جیۆزی‬ ‫ػێىەی‬ ‫ی‬ ‫پسس‬ ‫لەطەز‬ ‫جێبیيیکسدن‬ ‫و‬ ‫بین‬ ‫کازیگەزیی‬ ‫ڕوهکسدهەوەی‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫باهدۆزا‬ ‫بەجایبەث‬ ‫بکاجەوە،‬ ‫ی‬ ‫الطایص‬ ‫هاجىاهێذ‬ ‫ئەوا‬ ‫خۆی،‬ ‫یادی‬ ‫بهێىێخەوە‬ ‫کسدازەکە‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫لە‬ ‫طەزەکی‬ ‫هۆکازی‬ ‫وایە‬ ‫پێی‬ ‫باهدۆزا‬ ‫بەجێب‬ ‫فێربىون‬ ‫لە‬ ‫بسیخییە‬ ‫دا،‬ ‫ینی‬ ‫کازیگەزییەکاوی‬ ‫و‬ ‫هۆکاز‬ ‫اڤەی‬ ‫ڕ‬ ‫ػیکازی‬ ‫بەػێىاشێکی‬ ‫و‬ ‫جێبگاث‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫گسهگە.‬ ‫و‬ ‫دیاز‬ ‫ڕۆڵێکی‬ ‫جاک‬ ‫ڕەفخازەکاوی‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫وزوژاهدوی‬ ‫لە‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫ژیىگەی‬ ‫ڕۆڵی‬ 5 -‫ڕۆڵی‬ ‫دەوزوبەز‬ ‫مۆدێلەکاوی‬ ‫هاوەکییە‬ ‫پسۆطەیەکی‬ ‫پاڵىەز‬ ‫دەڵێن:‬ ‫بازۆن‬ ‫و‬ ‫جایلۆز‬ ‫لە‬ ‫هەزیەک‬ ‫گؼتی،‬ ‫و‬ ‫حیاواش‬ ‫گسوپی‬ ‫ئەهجامداوە،لەطەز‬ ‫جاكیکسدهەوەی‬ ‫چەهدیً‬ ‫فێربىون‬ ‫جێپەڕیبێذ.‬ ‫ڕەفخازەکە‬ ‫ڕووداوی‬ ‫کاحی‬ ‫بەطەز‬ ‫او‬ ‫دیازیکس‬ ‫ماوەیەکی‬ ‫ئەگەز‬ ‫شیاجس‬ ‫اهە‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫جاک،‬ ‫دەزەکییەکاوی‬ ‫هۆکازە‬ ‫هەک‬ ‫یفییەکان‬ ‫مەعس‬ ‫هۆکازە‬ ‫ی‬ ‫کەس‬ ‫ئاطخەی‬ ‫ئەو‬ ‫جا‬ ‫مسۆییە‬ ‫ڕەفخازێکی‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫کسدازی‬ ‫ئەو‬ ‫الی‬ ‫بکاث.‬ ‫جاک،‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫پاڵىەزێتی‬ ‫بىووی‬ ‫دزوطذ‬ ‫لە‬ ‫هەیە‬ ‫بەزچاویان‬ ‫لێدەکاث.‬ ‫چاوی‬ ‫کەطەی‬ ‫ئەو‬ ‫اوەکەو‬ ‫کس‬ ‫بەمۆدێل‬ ‫کەطە‬ ‫لەهێىان‬ ‫هەبێذ‬ ‫هاوچەػيیەک‬ ‫ئەگەز‬ ‫بەجایبەث‬ 4 -‫لە‬ ‫حیاواش‬ ‫یان‬ ‫چىهیەک‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫حۆزێک‬ ‫چەهد‬ ‫او‬ ‫دیازیکس‬ ‫مۆدێلێکی‬ ‫چاولێگەزی‬ ‫ئەهجامی‬ ‫لە‬ ‫دەکسێذ‬ ‫بەمۆدێلک‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫ببێذ.‬ ‫اوەکەدزوطذ‬ ‫س‬ ‫بەز‬ ‫دەکاث‬ ‫اطخەی‬ ‫ئاڕ‬ ‫و‬ ‫دەوزوژێىێذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫ڕەفخازی‬ ‫او‬ ‫کس‬ ‫دیازی‬ ‫ئاماهجێکی‬ ‫ەو‬ ‫واخسون،‬ ‫(السیماوي‬ ‫دەیپازێصێذ‬ 5112 : 510 . ) ‫ئەو‬ ‫بە‬ " ‫اوە‬ ‫کس‬ ‫پاڵىەز‬ ‫پێىاطەی‬ ‫دەزووهییەکاهدا،‬ ‫اوظخە‬ ‫ش‬ ‫ئیيظایکلۆپیدیای‬ ‫لە‬ ‫وشەی‬ ‫و‬ ‫دەکاث‬ ‫چاالکی‬ ‫و‬ ‫دەیجىڵێنێ‬ ‫و‬ ‫دەکاث‬ ‫ڕەفخاز‬ ‫پؼخگیری‬ ‫هێزەی‬ ‫(بۆکاوی،‬ ‫پێدەبەخؼێذ‬ 5151 : 82 ) . ‫پاڵ‬ ‫الاحخماع)‬ ‫علم‬ ‫لە(كامىض‬ ‫و‬ ‫ئەهجامدان‬ ‫هۆکازی‬ ‫اوە(بە‬ ‫کس‬ ‫پێىاطە‬ ‫ىەز‬ ‫هەز‬ ‫ئەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫واجە‬ ‫پێدەبەخؼێذ).‬ ‫خىدی‬ ‫واجایەکی‬ ‫پەیىەهدیداز،‬ ‫بىووی‬ ‫فێر‬ ‫جیۆزی‬ ‫گسیماهاهەکاوی‬ ‫ئەهجامی‬ ‫بە‬ ‫گەیؼتن‬ ‫بۆ‬ ‫حیاواش‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫بخىاهین‬ ‫ئەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫بىو،‬ ‫الی‬ ‫طەزهجمان‬ ‫ڕەفخازەی‬ ‫ئەو‬ ‫پێیىایە‬ ‫باهدۆزا‬ ‫پسۆطە‬ ‫هێىان‬ ‫پەیىەهدی‬ ‫مەبەطخە‬ ‫ئەو‬ ‫بۆ‬ ‫هەیە،‬ ‫گەیاهدن‬ ‫الیەوی‬ ‫کسدازێک‬ 0 -‫لەطاڵی‬ ‫باهدۆزا‬ ‫ئەلبێرث‬ 0152 ‫لەطاڵی‬ ‫و‬ ‫بىوە‬ ‫لەدایک‬ ‫لەکەهەدا‬ 0131 ‫ڕۆیؼخىوە‬ ‫چەهد‬ ‫گەیؼخە‬ ‫جاكیکسدهەوادا‬ ‫لەم‬ ‫کۆمەاڵیەحی،‬ ‫کۆجایدا‬ ‫دەزئەهجامێک،لە‬ ‫دەیبیىین‬ ‫ئەوەی‬ ‫دەبێذ‬ ‫یادمان‬ ‫بیهێىیىەوە‬ ‫هەڵیبگسیً‬ ‫و‬ ‫بکەیً‬ ‫کۆدی‬ ‫کەدەبىەهۆی‬ ‫هۆکاز،‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫لەطەز‬ ‫ێژێخەوە‬ ‫دادەڕ‬ ‫وپاڵىەزێتی‬ ‫مەعسیفییەکان‬ ‫ابێذ،‬ ‫مەبەطخدز‬ ‫جسەوە‬ ‫ئەواوی‬ ‫لەالیەن‬ ‫دەبێذ‬ ‫بکسێذ‬ ‫ئەژماز‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫بە‬ ‫بۆ‬ ‫ئاماژەی‬ ‫طەزەکی‬ ‫دووئاطتی‬ ‫لەطەز‬ ‫جس‬ ‫ئەواوی‬ ‫لەکسدازی‬ ‫جێگەیؼدىە‬ ‫ئەم‬ ‫اطخەخۆ‬ ‫بەڕ‬ ‫بەطخىوە‬ ‫پؼتی‬ ‫کە‬ ‫جێگەیؼخيێک‬ ‫یەکەم:‬ ‫ئاطتی‬ ‫دەکاث،‬ ‫بسیخیی‬ ‫دووەمیؽ:‬ ‫ئاطتی‬ ‫جس،‬ ‫ئەواوی‬ ‫کسدازەکاوی‬ ‫جێبیيیکسدوی‬ ‫پاڵىەزی‬ ‫لە‬ ‫ە‬ ‫(فسج،‬ ‫کۆمەاڵیەجییەکان.‬ ‫کسدازە‬ 5104 : 11 .) ‫لەطاڵی‬ ‫ئەمسیکا،‬ ‫بۆ‬ 0125 ‫وەک‬ ‫بەدەطتهێىاو‬ ‫لەفەلظەفەدا‬ ‫دکخۆزای‬ ‫بڕواهامەی‬ ‫طاڵی‬ ‫لە‬ ‫باهدۆزا‬ ، ‫کسدووە‬ ‫کازی‬ ‫طخاهفۆزد‬ ‫اهکۆی‬ ‫لەش‬ ‫مامۆطخا‬ 0191 ( ‫بەجێبیيیکسدن‬ ‫فێربىون‬ ‫پسۆطەی‬ ‫طەزەکییەکاوی‬ ‫ڕەگەشە‬ ‫باهدۆزا‬ Processes ‫داهپێداهاهە‬ ‫بەکۆد)‬ ‫پسۆطەیەغ(هىاهدوی‬ ‫ئەم‬ ‫او،‬ ‫دیازیکس‬ ‫بەػێىەیەکی‬ ‫کسدا‬ ‫لەکاحی‬ ‫جاک‬ ‫پاڵىەزەکاوی‬ ‫بەهێزکسدوی‬ ‫و‬ ‫دایىەمۆ‬ ‫افین،‬ ‫زەکاهیدا(بس‬ 2010 ‫لە‬ ‫بىوە‬ ‫ئەهدام‬ ‫او‬ ‫لەش‬ ‫پێؼکەوجىوەکان‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫طەهخەزی‬ in Observational Learning ‫بىەماوی‬ ‫وەک‬ ‫داها‬ ‫طەزەکی‬ ‫پسۆطەی‬ ‫چىاز‬ ) ‫بیردۆشی‬ ‫لە‬ ‫بەبەػێک‬ ‫بىهیان‬ ‫و‬ ‫خەیاڵ‬ ‫وەک‬ ‫مەعسیفییەکان‬ ‫بەپسۆطە‬ : 504 .) ‫و‬ ‫طخاهفۆزد‬ ‫لە‬ ‫ڕەفخازییەکان‬ ‫ظخە‬ ( ‫بەجێبیيیکسدن‬ ‫بىون‬ ‫فێر‬ ‫پسۆطەی‬ ‫پێداویظدیەکاوی‬ Santrock,2017:234-‫الیەهە‬ ‫بەکازیگەزی‬ ‫بىون‬ ‫اشی‬ ‫بەڕ‬ ‫ئاماژەیە‬ ‫هەزوەها‬ ‫بەبیىین،‬ ‫فێربىون‬ 0 -‫بەمەبەطتی‬ ‫پێىیظذ‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫بىووی‬ ‫بە‬ ‫هەیە‬ ‫پەیىەهدیان‬ ‫اهەی‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫کازکسدهیدا‬ ‫،لەماوەی‬ ‫خکىمی‬ ‫اوەی‬ ‫ڕێکخس‬ ‫لەچەهدیً‬ ‫لە‬ ‫اوێژکازبىوە‬ ‫ڕ‬ ‫هەزوەها‬ 235 .) ‫کسدازو‬ ‫لەپێکهێىاوی‬ ‫جاک،‬ ‫هاوەکییەکاوی‬ ‫اوە‬ ‫دیازیکس‬ ‫حەخذ‬ ‫هەک‬ ‫گۆڕینی،‬ ‫ڕەفخازەکە.‬ ‫ئەهجامداوی‬ ‫لە‬ ‫او‬ ‫دیازیکس‬ ‫بەئاماهجی‬ ‫گەیؼذ‬ ‫بەهاوهیؼاوی‬ ‫جىێژیىەوەی‬ ‫یەکەمین‬ ‫باڵوکسدەوە،‬ ‫وجىێژیىەوەی‬ ‫کخێب‬ ‫چەهدیً‬ ‫لەطاڵی‬ ‫،پاػان‬ ‫بىو‬ ‫الطاییکسدهەوە)‬ ‫ڕێگەی‬ ‫لە‬ ‫کۆمەاڵیەحی‬ ‫(فێربىووی‬ 0184 ‫ا‬ ‫هەڵبژێس‬ 0 -‫طەزهجدان(‬ ‫پسۆطەی‬ Attention Processes ) ‫لێدەکاث‬ ‫داکۆکی‬ ‫طکیىەز‬ ‫وەک‬ ‫دەزکەوث‬ ‫و‬ ‫دیاز‬ ‫کسدازی‬ ‫لەطەز‬ ‫کسدن‬ 5 -‫ئەهجامدەزی‬ ‫ی‬ ‫کەس‬ ‫وجىاوظتی‬ ‫بەلێهاجىیی‬ ‫هەیە‬ ‫پەیىەهدیان‬ ‫اهەی‬ ‫هۆکاز‬ ‫ئەو‬ ‫بە‬ ‫گەیؼتن‬ ‫مەبەطتی‬ ‫بە‬ ‫یماهەیی‬ ‫گس‬ ‫بەػێىاشێکی‬ ‫کسداز‬ ‫اطخەکسدوی‬ ‫ئاڕ‬ ‫ک‬ ‫طەزۆکی‬ ‫بە‬ ‫ئەمسیکی(مظخەفا،‬ ‫اوی‬ ‫دەزووهص‬ ‫ۆمەڵەی‬ 5101 : 391 ) ‫(مظخەفا،‬ 5101 : 388 ) ‫ڕەفخازەکەوە.‬

Student: Department of Sociology-College of Human Sciences -Sulaymaniyah University -Sulaymaniyah -Kurdistan Region -Iraq Abstract: afterwards studying human acts has a very important place to the sociologists and Psychologists and it is trending in their interests, and some of them describe psychology as behaviourism, and the importance of human acts by the sociologists reaches a level that a sociologist like Max Weber says: Sociologism is the science of understanding and analyzing a person's social activities, and the main problem of these studies is looking for answers of these questions: do the social and knowlege processes have any roles in creating action motivations for personal behaviours? is social climate a cause to create personal action motivation force? The Goal of this Study is a theorical attempt in purpose of theorization the subject of social motivations of making acts from the side of social learning theory by Albert Bandura, and the method which is used in this Study is Describing method, in the meaning that it tried to describe the Subject From the Beginning and to analyze it fterwards. and The most Important Results are : knowing motive concepts such as engine force and personal action director and making difference between social motivation and other motivations, acquainting The main Subject Social Learning Theory which is consisted of the connection between ( Person, Behaviour, Social Climate ) . showing the differences between this theory and the other theories of behaviourists schools, that shows human role as an active and willed character like a social doer, and revealing seeing force of the seen modeled acts in creating act making motivations. and the keywords are ( social motivations, behaviouris)