٢١١٦ ‫ى‬ ، ٧٣ ‫بىەمای‬ ‫لەطەز‬ ‫)میخافۆڕ‬ ‫یاکۆبظً‬ ‫(ڕۆمان‬ ‫لەالی‬ ،) ‫بىهیا‬ ‫هصیکیی‬ ‫/پەیىەهدی‬ ‫لێکچىون‬ ‫لەئاخاوجىەکاهدا‬ ‫کەبەزدەوام‬ ‫ددەهسێذ،‬ ‫هەیە.‬ ‫ئامادەییان‬ ١ - . ‫بینی‬ ‫وزچم‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫لەباخچەی‬ ‫ا‬ ‫ب‬ - ‫ػیریً‬ . ‫وزچ‬ ‫بە‬ ‫بىوە‬ ‫خىازدووە‬ ‫ئەوەهدەی‬ ( ‫لەهمىوهەی‬ ١ - ‫ا)‬ ‫و‬ ( ١ - ‫ب)‬ ‫لەهێىان‬ ‫هىێ‬ ‫پەیىەهدییەکی‬ ، ‫دا‬ ( ‫وزچ‬ ‫(ػیرن)دا‬ ‫و‬ ) ‫بەهۆ‬ ‫بەزهەمدێذ،‬ ‫بۆ‬ ‫(وزچ)ەوە‬ ‫لە‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ‫هەهدێک‬ ‫گىاطدىەوەی‬ ‫ی‬ ‫ئەوە‬ ‫(قەڵەوی)،‬ ‫لێکچىون/پەیىەهدی‬ ‫بىووی‬ ‫(ػیریً)لەطەزبىەمای‬ ‫دزوطخدەکاث‬ ‫لەهێىاهیاهدا‬ ‫کەپەیىەهدییەکە‬ ‫(قەڵەوی)یە‬ ‫جایبەجمەهدی‬ . ‫علی‬ ‫عمس‬ ‫شماهییە(بەکس‬ ‫دیازدەیەکی‬ ‫میخافۆڕ‬ ، ٢١١١ ‫،ى‬ ٨ ،) ‫لەشۆزبەی‬ ‫هىطینی‬ ‫اهە،‬ ‫ڕۆژ‬ ‫ئاخاوجنی‬ ‫ڕۆژهامە،‬ ‫ئاینی،گىجازی‬ ‫(وجازی‬ ‫گەیاهدن‬ ‫ػێىاشەکاوی‬ ‫لەکؼان‬ ‫گسهگی‬ ‫ڕۆڵی‬ ‫(دیازدەیەکە‬ ‫بەکازدێذ،‬ ‫)دا‬ ‫ئەدەبی،....‬ ‫بىازی‬ ‫فەلظەفی،‬ ‫اخمد،‬ ‫خظً‬ ‫بێظخىون‬ ‫هەیە)(‬ ‫یەکەشماهییەکاهدا‬ ‫واجای‬ ‫اواهکسدوی‬ ‫فس‬ ‫و‬ ٢١١٨ ‫ى‬ ، ١١٦ ،) ‫واجا‬ ‫اواهکسدوی‬ ‫فس‬ ‫بۆ‬ ‫بىازێکە‬ ‫و‬ ‫شماهە‬ ‫گسهگی‬ ‫کەدیازدەیەکی‬ ، . ‫بهێىین‬ ‫بەکاز‬ ‫حیاواش‬ ‫مەبەطدێکی‬ ‫چەهد‬ ‫بۆ‬ ‫وػەیەک‬ ‫دەجىاهین‬ ٢ - ‫پاقلەیە.‬ ‫ػلەی‬ ‫لە‬ ‫خەشم‬ ‫ا/‬ . ‫پاقلەکەوە‬ ‫کەوجە‬ ‫ا‬ ‫ػاز‬ ‫ب/‬ ٣ - . ‫خىازە‬ ‫دیىازەکە‬ / ‫ا‬ ٣ - . ‫خىازە‬ ‫لێمان‬ ‫لىحی‬ ‫ا‬ ‫کابس‬ / ‫ب‬ ( ‫لەهمىوهەی‬ ٢ - ‫بەکازهاجىوە،‬ ‫خۆی‬ ‫فەزهەهگیی‬ ‫بەواجای‬ ‫پاقلە‬ ‫ا)دا‬ ‫لە(‬ ‫بەاڵم‬ ٣ - ‫)ە.‬ ‫دۆڕان‬ ‫و‬ ‫(جێکەوجً‬ ‫کەمەبەطذ‬ ‫دێذ،‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫بەواجای‬ ‫ب)‬ ( ‫همىوهەی‬ ٣ - ( ‫بەاڵم‬ ‫بەکازهاجىوە،‬ ‫فەزهەهگی‬ ‫بەواجای‬ ‫خىاز‬ ‫ا)‬ ٣ - ‫خىاز‬ ‫ب)‬ . ‫(



  +قەڵەو)ییە،‬ ‫ئاژەڵدا،‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫گەی‬ ‫طەزحەم‬ ‫بۆ‬ ‫جەواو‬ ‫لێکداهەوەی‬ ‫هەیخىاوی‬ ‫هیاػىەواجاییەکان‬ ‫ئەوەی‬ ‫بەهۆی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫ان،‬ ‫پؼخگىێخس‬ ‫کێڵگەواجاییەکان‬ ‫جیۆزی‬ ‫بکاث،‬ ‫میخافۆڕییەکان‬ ‫اوە‬ ‫دەزبڕ‬ ‫واجامیخافۆڕییەکان‬ ‫ئەشمىوهەکان‬ ‫و‬ ‫کۆشاهین‬ ‫بىەمای‬ ‫لەطەز‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫دیازیدەکاث‬ ، ‫دوو‬ ‫جێکسدەی‬ ‫،کە‬ ‫دەزدەکەوێذ‬ ‫مەودایەک‬ ‫وەک‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەخىلقێىێذ،‬ ‫اکێؼاهە‬ ‫هجڕ‬ ‫طەز‬ ‫بەزهەمێکی‬ ‫جسە،‬ ‫مەودای‬ ‫ئەدهەم‬ ‫مەوداکاهدا(هالی‬ ‫لەهیىان‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ‫هەهدێک‬ ‫گىاطدىەوەی‬ ‫غەزیب،‬ 


	‫حیهاوی‬ ‫بەکاجەگۆزیکسدوی‬ ‫بۆ‬ ‫طیظخەمێکً‬ ‫طیماهدیکی‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫شمان‬ :	‫دووەم‬	‫ڕەفخازەوە.‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئاژەالن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬	-	٤	‫پێشەکى:‬
	. ‫شماهەوە‬ ‫خىدی‬ ‫بە‬ ‫پەیىەطخە‬ ‫حیهاوی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫لەبىەزەجدا‬ ‫اطخەقیىە،‬ ‫ڕ‬	. ‫درکپێکردن‬ ‫تیۆرەکانی‬ ‫و‬ ‫درکپێکردن‬ ‫زمانی‬ ‫زانستی‬ : ‫یەکەم‬ ‫تەوەری‬
	‫لەطەز‬ ‫شماهیی‬ ‫واجای‬ ‫هەیە،‬ ‫حیهاهیی‬ ‫بەکۆشاهینی‬ ‫پێىیظتی‬ ‫واجا‬ ‫بىهیادهاوی‬	‫لەجیۆزی‬ ‫اوەکاهە،‬ ‫دەزبڕ‬ ‫هاوەوەی‬ ‫واجای‬ ‫ػیکسدهەوەی‬ ‫لێکداهەوەو‬ ‫دزکپێکسدن‬
	٢١١٢ ‫،ى‬ ٨٢ .)	‫قادز،‬ ‫عمس‬ ‫کازوان‬	‫بەکازهێىا‬ ‫بىەمای‬ ‫کازدەکاث‬ ‫ایی‬ ‫ػازەش‬ ‫و‬ ‫ن‬ (	‫چاالک‬ ‫واجا‬	‫کەلەئاوەشدا‬ ‫طەزەداوێکً،‬ ‫شماهییەکان‬ ‫فۆڕمە‬ ‫دزکپێکسدهدا‬
	‫بۆ‬ ‫مسۆڤە‬ ‫پەیپێبردوی‬ ‫(طیماهدیکی)ڕەهگداهەوەی‬ ‫شماهیی‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫شمان‬ :	‫طێیەم‬	‫لەطەزبىەمای‬ ‫واجا‬ ‫چىهکە‬ ‫حیاواشە،‬ ‫لەجاکەکاهدا‬ ‫چاالککسدهە‬ ‫ئەم‬ ‫دەکەن،‬
	‫هەک‬ ‫بیيیىیەحی،‬ ‫بەوػێىەیەی‬ ‫لەشماهدا‬ ‫ڕەهگداهەوەی‬ ‫و‬ ‫اطخەقیىە‬ ‫ڕ‬ ‫حیهاوی‬	‫خظً‬ ‫هەزیمان‬	( ‫بەزهەمدێذ‬ ‫جاک‬ ‫ئەشمىووی‬ ‫و‬ ‫جاکەکان‬ ‫ی‬ ‫هاوبەش‬ ‫ئەشمىووی‬
									. ‫هەیە‬ ‫اطدیدا‬ ‫لەڕ‬ ‫بەوػێىەیەی‬	‫بەحیهاوی‬ ‫مسۆڤە‬ ‫پەیىەهدیکسدوی‬ ‫هۆکازی‬ ‫دزکپێکسدن‬ ،	‫خەمەکەزیم،‬ ٢١١٦ )
	‫و‬ ‫شماوی‬ ‫بەواجای‬ ‫گسهگی‬	‫شمان‬ ‫جسی‬ ‫اوظخەکاوی‬ ‫لەش‬ ‫شیاجس‬ ‫اوظخە‬ ‫ش‬ ‫ئەم‬	‫دەزەوەوە.‬
	‫اهە)‬ ‫ڕۆژ‬ ‫کىزدیدا(ئاخاوجنی‬ ‫لەشماوی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫جایبەجمەهدییاهە‬ ‫لەو‬ ‫هەزیەک‬ ‫چىهکە‬ ‫دەداث،‬ ‫شماهیی‬ ‫واجای‬ ‫جایبەجمەهدییەکاوی‬	‫دزکپێکسدوی‬	‫دزکپێک‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫سدن‬	-	١
	‫خم‬ ‫طەالم‬ ‫بەهسە‬ ‫ە‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫طەزەکییەکاوی‬ ‫جیۆزە‬ ‫دیازیکسدوی‬ ‫بۆ‬ ‫بىەمایەک‬ ‫دەبىە‬ ‫غسیب‬	‫گىاطدىەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫اهێذ‬ ‫دەش‬ ‫هۆکازێک‬ ‫بەجەنها‬ ‫شمان‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬
								‫پ‬ ‫ەزوەزدەی‬ ‫؛‬ ‫دەبیيىەوە‬ ‫جیۆزیدا‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫لە‬ ‫کەخۆیان‬ ‫دزکپێکسدن،‬ ‫ػاز‬ ‫ەشووز/‬ ‫اهک‬ ‫ش‬ / ‫ۆی‬ ‫ه‬ ‫ەڵەبجە‬	‫ک‬ ‫ۆلێژی‬	/	/	‫ب‬ ‫ی‬ ‫ەش‬ ‫اکسدوی‬ ‫ئاػکس‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫لەش‬ ‫ئاماهج‬ ‫ئەشمىون،‬ ‫و‬ ‫چەمک‬ ‫اهیازی،‬ ‫ش‬ ‫گ‬ ‫ەػەپێداوی‬ ‫مس‬ ‫ۆیی‬
	‫ىەڕووی‬	‫خظد‬ ‫واجە‬ ‫هاطەزبەخۆیە،‬ ‫اوی‬ ‫دزکپێکس‬ ‫دامەشزاوەیەکی‬ ‫شمان‬	-	١	-١٩٢ ،)	‫ى‬ ، ١٨٩	٢١٢١	‫طەالم،‬ ‫بەهسە‬ ‫اطماعیل،‬ ‫اخمد‬ ‫(ػیالن‬ ‫واجایە(بڕواهە‬
	‫اوەشم‬ ‫دەزبڕ‬ ‫لێکداهەوەی‬ ‫و‬ ‫ازدن‬ ‫هەڵبژ‬ ‫و‬ ‫وەزگسجً‬ ‫پسۆطەی‬ ‫پوختە‬ ‫هەطخەکاهییەوە‬ ‫لەڕێگەی‬ ‫کەمسۆڤ‬ ‫ئەوەیە‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫طایکۆلۆژیای‬ ‫اهییەکاهە،‬ ‫ڕوو،‬ ‫اوەجە‬ ‫خس‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫کسدەی‬ ‫جىێژیىەوەیەدا‬ ‫لەم‬ ‫ئاوەشی‬ ‫جسی‬ ‫دزوطخەچەمکییەکاوی‬ ‫هىاهدوی‬ ‫)هەزوەک‬ ‫شماهەواوی‬ ‫(کۆشاهینی‬ Article Info ‫مسۆڤە‬ . ‫کەجێگەیؼدىمان‬ ‫اهیازییەکان‬ ‫ش‬ ‫هەوڵدەداث‬ ‫مێؼکی،‬ ‫دەگاجە‬ ‫(وزوژێىەز)‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫و‬ ‫واجا‬ ‫کۆمەڵێک‬ ٢ -‫پڕۆطەی‬ ‫ئەم‬ ‫(بەچەمککسدن)،‬ ‫لەطیظخەمی‬ ‫بسیخییە‬ ‫ڕێصمان‬ ‫لەجیۆزی‬ ‫باض‬ ‫اهیىە‬ ‫ش‬ ‫بەپێىیظخمان‬ ‫لەبەزئەوە‬ ‫اوە،‬ ‫دەهێيىەئاز‬ ‫بۆ‬ ‫لەشماهدا‬ ‫دوهیابینی‬ ‫بیرکسدهەوەو‬ ‫چەمکییەکاوی‬ ‫دزوطخە‬ ‫طەزحەم‬ ‫بەچەمککسدهەغ‬ ‫پڕۆطەی‬ ‫اوە،‬ ‫ئاز‬ ‫(بەچەمککسدن)دیخە‬ ‫لەئەهجامدا‬ ‫لێکیاهبداجەوە،‬ ‫و‬ ‫ڕێکبخاث‬ ‫لەشماهدا‬ ‫دزکپێکسدهیاهمان‬ ‫و‬ ‫بەکازهێىان‬ ‫چۆهیەحی‬ ‫هەزوەها‬ ‫بکەیً،‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫لەچۆهی‬ ‫یخیییە‬ ‫بس‬ ‫کە‬ ‫ڕوودەداث،‬ ‫لەئاوەشدا‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫و‬ ‫بىهیادهان‬ ‫ەحی‬ . ‫دەگسێخەوە‬
	‫بە‬ ‫پەیىەطخە‬ ‫سدهیؽ‬	‫میخافۆڕدا،‬ ‫لەبىازی‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫و‬ ‫ػیکازیی‬ ‫بۆ‬ ‫هەوڵێکە‬ ‫جىیژیىەوەیە،‬ ‫لەم‬ ‫ئاماهج‬ ‫خظخىوەجەڕوو،‬ ‫شمان)(‬ ‫بەکازهێىاهەکاوی‬ ‫و‬ ‫شماهیی‬ ‫واجای‬ ‫پەیىەهدیکسدوی‬ ‫قادز،‬ ‫عمس‬ ‫کازوان‬ ‫بەچەمکک‬ ‫اوە،‬ ‫ئاز‬ ‫دێخە‬ ‫بەچەمککسدهەوە‬ ‫لە‬ ‫شماهیی‬ ‫واجای‬
	‫کەزەطخەیە‬ ‫میخافۆڕیؽ‬ ‫و‬ ‫چاالکدەکسێً‬ ‫لەمێؼکدا‬ ‫دزکپێکسدهەکان‬ ‫کەواجە‬ ، ‫کازکسدهە‬ ‫جىیژیىەوەکەمان‬ ‫طەزەکی‬ ‫جەوەزی‬ ‫دزکپێکسدهە،‬ ‫شماوی‬ ‫گسهگی‬ ‫کی‬ ‫غەزیب،‬ ‫ئەدهەم‬ ‫:هالی‬ ‫اوەکان(بڕواهە‬ ‫بەچەمککس‬ ‫یەکە‬ ‫اطخەقیىەی‬ ‫ڕ‬ ‫طسوػتی‬	٨٦ )	‫ى‬ ،	٢١١٢
	‫لەب‬ ‫شماهیی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫کەدەڵێذ،‬ ‫دزکپێکسدهدا،‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫جیۆزی‬ ‫لەچىازچێىەی‬ ‫ەکازهێىاوی‬ ( ‫وێىەکازی‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫هەڵدەطەهگێىدزێً،‬ ‫بڕواهە:‬ ‫بەهسە‬ ٢١١٦ ‫ى‬ ، ٥٣ -٥٤ ‫جس‬ ‫میللەجێکی‬ ‫بۆ‬ ‫میللەجێکەوە‬ ‫لە‬ ‫بەچەمککسدهەکان‬ ،)
	‫و‬ ‫دەزدەکەوێذ‬ ‫شماهەوە‬ ‫پەطنی‬ ‫ڕێباشی‬ ‫دزوطخدەبێذ،‬ ‫اطماعیل،‬ ‫اخمد‬ ‫ػیالن‬ ‫طەالم،‬ ٢١١٩ ‫ل‬ ‫ئاوەشیی‬ ‫وێىەی‬ ‫و‬ ) ‫ەگەڵ‬ ‫اون،‬ ‫وەزگیر‬ ‫اهەوە‬ ‫ڕۆژ‬ ‫لەئاخاوجنی‬ ‫جێڕواهینی‬ ‫و‬ ‫بەزەوبیىین‬ ‫و‬ ‫وێىەن‬ ‫هەزدووکیان‬ ‫چىهکە‬ ‫دەکاث،‬ ‫یەکترپەیکاڵ‬ ‫کەئایا‬ ‫لەمیخافۆڕ،‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫بۆ‬ ‫بەهێزە‬ ‫بىەمایەکی‬ ‫دزکپێکسدن‬ -‫دەبەطخێذ.‬ ‫اهەوە‬ ‫ئاخێىەز‬ ‫ایی‬ ‫ػازەش‬ ‫و‬ ‫بەئەشمىون‬ ‫پؼذ‬ ‫حیاواشە،‬ ‫همىوهەکان‬ ‫ێذ،‬ ‫بەکازدەهێنر‬ ‫ػیکازیی‬ ٣ -‫دز‬ ‫و‬ ‫دەزدەکەوێذ‬ ‫شماهەوە‬ ‫لەبەکازهێىاوی‬ ‫شماهیی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫ئەم‬ ‫وطخدەبێذ،‬ ‫مدمىد،‬ ‫کەماى‬ ‫دەبەن(ئاڤێظخا‬ ‫جاشەمان‬ ٢١١٣ ‫ى‬ ، ٨ ‫لە‬ ‫هەزیەکە‬ ،) ‫و‬ ‫ی‬ ‫طیيخاکس‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫ێباشی‬ ‫ڕ‬ ‫بۆ‬ ‫وەالمداهەوەیەکە‬ ‫جیۆزییە‬ ‫هەوڵماهداوە‬ ‫جىێژیىەوەیەدا‬ ‫لەم‬ ‫دەبەطخێذ،‬ ‫بەچی‬ ‫پؼذ‬ ‫میخافۆڕییاهە‬ ‫دزکپێکسدهنی‬ ‫کسدەی‬ ‫لەطەز‬ ‫دیازیان‬ ‫یگەزیی‬ ‫)کاز‬ ‫فظیۆلۆجی‬ ‫جىاهای‬ ‫و‬ ‫ڕۆػيبیری‬ ‫و‬ ‫ژیىگە‬ ‫و‬ ‫ئەشمىون‬ ‫خۆڕطکی‬ ‫وێىەکان‬ ‫هەخؼەو‬ ‫و‬ ‫کاجەگۆزی‬ ‫وایە‬ ‫پێیان‬ ‫کە‬ ‫طیماهدیکییەکان،‬
	‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫کەچۆن‬ ‫کىزدی،‬ ‫شماوی‬ ‫اوی‬ ‫ئاخێىەز‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫بەکازهێىاوی‬ ‫بخەیىەطەز‬ ‫جیؼک‬ ‫لەدەزب‬ ‫دزککسدن‬ ‫بڵێین‬ ‫دەجىاهین‬ ‫هەیە،‬ ‫مسۆڤ‬ ‫دزکپێکسدهەکاوی‬ ‫اوە‬ ‫ڕ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫شماهەواوی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫خۆزطکییە‬ ‫جىاها‬ ‫ئەم‬ ‫اون،‬ ‫بەخؼس‬ ‫بەمسۆڤ‬
	-٩٨ ‫خىدی‬ ،)	٨٥	،	٢١١٢	‫مەبەطخەوە‬ ‫ومەودای‬ ‫طەزچاوە‬ ‫مەودای‬ ‫بەهۆی‬ ، ‫ەهێنن‬ ‫دەکاث‬ ‫پۆلێىین‬ ‫و‬ ‫ڕێکدەخاث‬ ‫قادز،‬ ‫عمس‬ ‫(کازوان‬	‫بەکازد‬ ‫حیاواش‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫بەواجای‬ : ‫بە‬ ‫پەیىەطخە‬ ‫شماهییەکاهدا‬
	‫چەمکی‬ ‫بۆ‬ ‫دەگۆڕێً‬ ‫مسۆڤەوە‬ ‫لەچەمکی‬ ‫اوەکان‬ ‫اوە،دەزبڕ‬ ‫دێخەئاز‬ ‫اوەکان‬ ‫دەزبڕ‬ ‫بۆ‬ ‫دزکپێکسدهمان‬ . ‫فۆڕمەکاهدا‬ ‫و‬ ‫چەمک‬ ‫لەبىووی‬ ‫هصزی‬ ‫جىاهای‬ -‫لەشماهدا‬ ‫مسۆڤ‬ ‫اماهەکاوی‬ ‫جێڕ‬ ‫بیرکسدهەوەو‬ ‫بەجایبەحی‬ ‫شماهیؽ‬ ‫کۆشاهینی‬	١
	٢ ٣ ‫ى‬ --٢٧ ‫کەزەطخەکان.‬ ‫ێکخظخنی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫پێکەوەهاجً‬ ‫چۆهییەحی‬ ‫ێ‬ ‫لەس‬ ‫ئەهجام‬ ‫و‬ ‫لەپێؼەکی‬ ‫حگە‬ ‫جىێژیىەوەکە‬ ‫چەمکییاهەدا،‬ ‫میخافۆڕی‬ ‫لەچىازچێىەی‬ ‫ئاژەڵ،‬ ‫جاکێتی‬ ‫ێتی‬ ‫کۆهکس‬ ‫و‬ ‫ئۆزگاهیی‬ ‫ێخکسدوی‬ ‫کۆهکس‬ ‫لەڕێی‬ ‫کەدەجىاهسێذ‬ ‫اوە،‬ ‫هەڵگیر‬ ‫و‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫لەئەشمىون‬ ‫طىدوەزگسجً‬ ‫مدمىد،‬ ‫کەماى‬ ‫(ئاڤێظخا‬ ٢١١٩ ، ‫قادز،‬ ‫عمس‬ ‫(کازوان‬ ‫دیازیبکسێذ(بڕواهە‬ ‫مسۆڤەوە‬ ‫اوەکاوی‬ ‫اییەکۆکس‬ ‫ػازەش‬ ‫و‬ ‫جاک‬ ‫پێکهاجىوە:‬ ‫جەوەز‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫یەکەم:‬ ‫جەوەزی‬ ‫د‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫وجیۆزەکاوی‬ ‫زکپێکسدن‬ : ١ --٤٢ ) . ٢١١٢ ‫غەزیب،‬ ‫ئەدهەم‬ ‫(هالی‬ ) ٢١١٦ ‫طەزچاوەکاهیان‬ ) ) ، ‫هەز‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ٢ -٢ -‫درکپێکردن‬ ‫تیۆرەکانی‬ ‫و‬ ‫درکپێکردن‬ ‫بنەماکانی‬ ‫دەبێذ‬ ‫شماهیی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫بەجایبەث‬ ‫مسۆیی‬ ‫لەکۆشاهینی‬ ‫وزدبىوهەوەیەک‬ . ‫دزکپێکسدن‬ ‫جیۆزەکاوی‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدهً‬ ‫بىەماکاوی‬ ‫بەجەنها‬ ‫شمان‬ ‫واجا،‬ ‫اکسدوی‬ ‫ئاػکس‬ ‫بۆ‬ ‫گسهگە‬ ‫هەوڵێکی‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫ئاوەش،‬ ‫پەیىەهدیدازی‬ ‫ڕەهەهدی‬ ‫ێ‬ ‫لەهەزس‬ ‫طەزچاوەبگسێذ‬ ‫اییەوە‬ ‫ػازەش‬ ‫شمان،‬
									‫میخافۆڕ‬ : ‫دووەم‬ ‫جەوەزی‬ ‫اوظخە‬ ‫ش‬ ‫ئەم‬ ‫واجا،‬ ‫اکسدوی‬ ‫ئاػکس‬ ‫و‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫گىاطدىەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫اهێذ‬ ‫دەش‬ ‫هۆکازێک‬ : ١ -‫طەزە‬ ‫واجای‬ ‫لەمیخافۆڕدا‬ ‫الوەکی‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫کی‬ ‫میتافۆڕ‬ : ‫دووەم‬ ‫تەوەری‬ ٢ -‫میخافۆڕی‬
	‫واجای‬ ‫لەخىاطخنی‬ ‫:بسیخییە‬ ‫اوە‬ ‫وجس‬ ‫کۆهدا‬ ‫لە‬ ‫واجا،‬ ‫لەحۆزەکاوی‬ ‫یەکێکە‬ ‫میخافۆڕ‬	-٧٩ (	‫ى‬ ، ٧٨	٢١١٢	‫او.‬ ‫دزکپێکس‬ ‫قادز،‬ ‫عمس‬ ‫کازوان‬ ‫طەزەکییە(بڕواهە‬ ‫ىەمای‬	‫ب‬ ‫ێ‬ ‫س‬ ‫خاوەوی‬
	‫و‬ ‫واجای‬ ‫گىاطدىەوەی‬ ‫وػە،‬ ‫کێڵگەیەکی‬ ‫بۆ‬ ‫واجاییەوە‬ ‫لەکێڵگەیەکی‬ ‫ػەیە‬	٣ ‫واجایە‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫شمان‬ ‫:ئەزکی‬ -. ‫مێخافۆڕ‬ ‫دزلپێنسدوی‬ ‫اشی‬ ‫ئامس‬ ‫وەک‬ ‫ئەشمىون‬ ‫و‬ ‫کۆشاهین‬	‫یەکەم‬
	‫بۆ‬ ‫هۆکازێکە‬ ‫کازدەکاث،‬ ‫بیظدىەوە‬ ‫و‬ ‫وجً‬ ‫ڕػخەی‬ ‫بەهۆی‬ ‫و‬ ‫پێڕەوە‬ ‫شمان‬ ‫اهە)‬ ‫زۆژ‬ ‫(ئاخاوجنی‬ ‫کىزدیدا‬ ‫لەشماوی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬ : ‫طێیەم‬ ‫جەوەزی‬ ‫بۆ‬ ‫کێڵگەکاهدا.‬ ‫لەهێىان‬ ‫هاوبەغ‬ ‫واجایی‬ ‫هیؼاهەی‬ ‫بىووی‬ ‫بەهۆی‬ ‫دیکە،‬ ‫واجایی‬ ١ -‫بەمەبەط‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫بەکازهێىاوی‬ ‫دەزببڕیً،‬ ‫بیرکسدهەوەکاهمان‬ ‫دەجىاهین‬ ‫شماهەوە‬ ‫ێگەی‬ ‫،لەڕ‬ ‫لەیەکترجێگەیؼتن‬ ‫واجادا،‬ ‫لەخىاطخنی‬ ‫بەاڵم‬ ‫ئاژەاڵهە،‬ ‫طەزبەکێڵگەی‬ ‫(وزچ)‬ ‫همىوهە‬ ‫اپ.‬ ‫خس‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫باغ‬ ‫واجای‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫تی‬ ٢ -‫پێڕەوی‬ ‫و‬ ‫دەهگیی‬ ‫پێڕەوی‬ ‫هەزدوو‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەهگیدا‬ ‫لەپێڕەوی‬ ، ‫واجاییەوە‬ ‫هیؼاهەی‬ ‫بىووی‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئەمەغ‬ ‫مسۆڤ،‬ ‫واجایی‬ ‫کێڵگەی‬ ‫بۆ‬ ‫دەگىاشزێخەوە‬ . ‫دەهگەوە‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئاژەالن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫بەخۆی‬ ‫جایبەث‬ ‫دەهگی‬ ‫او‬ ‫دیازیکس‬ ‫ژمازەیەکی‬ ‫کەهەزشماهەو‬ ‫دەزدەکەوێذ،‬ ‫کێڵ‬ ‫لەهێىان‬ ‫هاوبەغ‬ ‫واجایی‬ ‫بەاڵم‬ ‫کە(
									٣ ‫چەهد‬ ‫واجادا‬ ‫لەپێڕەوی‬ ‫ێکدەخسێً،‬ ‫ڕ‬ ‫یاطا‬ ‫،بەپێی‬ ‫اون‬ ‫هاطس‬ ‫فۆهیم‬ ‫هەیە،بە‬ -‫ڕوواڵەجەوە.‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئاژەالن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬
									‫بێظىىز‬ ‫،وػەکان‬ ‫بەوػەیەک‬ ‫دەدەن‬ ‫مەبەطدێک‬ ‫واجاو‬ ‫و‬ ‫یەکدەگسن‬ ‫دەهگێک‬
									‫اوە.‬ ‫دێيىەئاز‬ ‫جێگەیؼتن‬ ‫بەڵکى‬ ‫بداث،‬	‫جێک‬ ‫واجا‬ ‫ئەوەی‬ ‫بەبێ‬ ‫دەبىەوە‬ ‫دووبازە‬

‫ناوی‬ ‫میتافۆڕییانەی‬ ‫درکپێکردنی‬ : ‫سێیەم‬ ‫تەوەری‬ ‫ڕۆژانە)‬ ‫کوردیدا(ئاخاوتنی‬ ‫بەزبەمازهێىاوی‬

  ‫گىێگس‬ ‫ییەوە‬ ‫کۆشاهیاز‬ ‫بەهۆی‬ ‫اد)ە،‬ ‫ئاش‬ ‫کەطەکە‬ ‫دەزدەکەوێذ‬ ‫ب)دا‬ ‫ڕووداوی‬ ‫لەبازەی‬ ‫ییان‬ ‫اهیاز‬ ‫ش‬ ‫گىێگس‬ ‫و‬ ‫قظەکەز‬ ‫هەیە،،‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫جىاهای‬ ‫هەیە.‬ ‫پێؼترەوە‬ ‫لەگ‬ ‫ئەشمىوهکسدهیان‬ ‫و‬ ‫کاث‬ ‫بەجێپەڕبىووی‬ ‫مسۆڤەکان‬ ‫کلخىزدا‬ ‫و‬ ‫دەوزوبەز‬ ‫ەڵ‬ ‫لێهاجىوییان‬ ‫و‬ ‫ایی‬ ‫ػازەش‬ ‫و‬ ‫هصزی‬ ‫وێىەی‬ ، ‫اواهتردەبێذ‬ ‫فس‬ ‫ییان‬ ‫کۆشاهیاز‬ ‫لەئەشمىوهەکان‬ ‫طىد‬ ‫و‬ ‫مامەڵەبکەن‬ ‫لێهاجىواهەجس‬ ‫دەجىواهً‬ ‫اواهتردەبێذ،‬ ‫فس‬ ‫لێکداهەوەی‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫و‬ ‫دەزبڕیً‬ ‫بۆ‬ ‫گسهگە‬ ‫بىەمایەکی‬ ‫ئەشمىون‬ ‫وەزبگسن،‬ ‫پەهادەبەیىە‬ ‫وێىەهصزییەمان‬ ‫بیرو‬ ‫دەزبڕینی‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫شۆزحاز‬ ‫و‬ ‫شماهیی‬ ‫ایی‬ ‫ػازەش‬ ‫بەمازهێىاهەغ‬ ‫ئەمجۆزی‬ ‫ئاژەاڵن،‬ ‫هاوی‬ ‫مێخافۆڕییاهەی‬ ‫ول‬ ‫جىاها‬ ‫و‬ ‫مازیگەزجس‬ ‫واجامان‬ ‫لەدەیەوێذ‬ ‫دەزدەخاث،‬ ‫قظەلەز‬ ‫ێهاجىویی‬ ‫بەمازبهێخێذ‬ ‫خۆی‬ ‫لێهاجىوی‬ ‫و‬ ‫ایی‬ ‫ػازەش‬ ‫گىێگس‬ ‫جا‬ ‫الێؼبن،‬ ‫طەزهجڕ‬ . ‫جێگەیؼتن‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫بەهۆی(‬ ‫ئاژەاڵهیان‬ ‫هاوی‬ ‫مێخافۆڕییاهەی‬ ‫دزلپێنسدوی‬ ‫جىاهای‬ ‫ان‬ ‫ئاخێىەز‬ ‫بەدەطتهێىاوە‬ ‫ئاژەاڵهەوە‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫لێنچىوی‬ ‫لسدە)ی‬ ‫و‬ ‫ڕوخظاز‬ ‫ادەی‬ ‫ڕ‬ ، ‫دزلپێنسدوی‬ ‫لە‬ ‫هەیە‬ ‫گسهگی‬ ‫دەوزی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫هصیهی‬ ‫و‬ ‫دووزی‬ ‫و‬ ‫ینتربێذ‬ ‫هص‬ ‫لەئاژەاڵن‬ ‫جا‬ ‫مسۆڤ‬ ‫مێخافۆڕییاهەیان،‬ ‫بەمازهێىاوی‬ ‫و‬ ‫مێخافۆڕی‬ ‫دەبێذ‬ ‫ڕەفخازیان‬ ‫و‬ ‫ڕەوػذ‬ ‫ای‬ ‫ػازەش‬ ‫شیاجس‬ ‫بهاث،‬ ‫لەگەڵ‬ ‫شیاجسئەشمىوهیان‬ ٬ . ‫بهێىێذ‬ ‫بەمازیان‬ ‫مێخافۆڕییاهە‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫همىوهە،‬ ‫بۆ‬ ‫اییەمی‬ ‫ػازەش‬ ‫لسدووە،‬ ‫(طەگ)‬ ‫ڵەگەڵ‬ ‫ئەشمىووی‬ ‫لەشووەوە‬ ‫ئەوەی‬ ‫بەهۆی‬ ‫چەهد‬ ‫بۆگەیاهدوی‬ ‫مێخافۆڕییاهەی‬ ‫دزلپێنسدوی‬ ‫لێىەزگسجىوە،‬ ‫جەواوی‬ . ‫دەهگەوە‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫دزوطدبکاث‬ ‫هاوػێىە‬ ‫وێىەی‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫میخافۆڕن،‬ ‫گسهگی‬ ‫اشی‬ ‫ئامس‬ ‫کە‬ ‫کۆشاهیازییەکاهیؽ‬ ‫و‬ ‫ئەشمىون‬ ‫مسۆڤەکاهدا،‬ ‫دەزبڕینی‬ ‫ػێىەی‬ ‫و‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫دەهگی‬ ‫لەهێىان‬ ‫بەک‬ ‫میخافۆڕییاهە‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫همىوهاهەدا‬ ‫لەم‬ ‫لەهەزیەک‬ ‫مەبەطخەحیاواشەکان،‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫و‬ ‫لێکداهەوەکان‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫بۆ‬ ‫باػً‬ ‫هۆکازێکی‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫اون،‬ ‫ازهێنر‬ ‫جێگەی‬ ‫دەیخەیىەڕوو‬ ‫،لەخؼخەیەکدا‬ ‫هەیە‬ ‫بىووی‬ ‫مسۆڤەکاهدا‬ ‫لە‬ ‫کە‬ ‫لەجایبەجمەهدییەک،‬ ‫ؼتن‬ ‫مسۆڤ‬ ‫بۆ‬ ‫اوهەجەوە‬ ‫گىاطتر‬ ‫ئاژەاڵهەوە‬ ‫لە‬ ‫جایبەجمەهدییەکان‬ ‫کە‬ ، ‫بەهۆی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫هەبێذ‬ ‫دزکپێکسدهیاوی‬ ‫جىاهای‬ ‫و‬ ‫دزوطدبکاث‬ ‫ئاژەاڵهدا‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫لەهێىان‬ ‫هاوػیىە‬ ‫وێىەی‬ ‫ڕەفخازەوە‬ ‫و‬ ‫دەهگ‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چۆن‬ ‫هەزوەک‬ ‫ػێىە‬ ‫بەهەمان‬ ، ‫دزوطدبکا‬ ‫هاوػێىە‬ ‫وێىەی‬ ‫میخافۆڕییاهە‬ ‫ڕواڵەجەوە‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫جىاهای‬ ‫)ەوە،‬ ‫ئەشمىون‬ ‫اهیازی،‬ ‫ش‬ ( ‫میخافۆڕ‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫اشەکاوی‬ ‫ئامس‬ ‫بەهۆی‬ ‫ث،‬ ‫دزی‬ ‫الث،‬ ‫الواش،‬ ‫قەڵەو،‬ ‫وزد،‬ ‫بچىوک،‬ ‫شى،‬ ‫(گەوزە،‬ ‫مەبەطذ‬ ‫ڕواڵەجەوە،‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەڵێین‬ ‫کاجێک‬ ‫هەیە،‬ ‫اوەکان‬ ‫دەزبڕ‬ ‫بۆ‬ ‫میخافۆڕییاهەمان‬ ‫لىى،‬ ‫ئەطخىز،‬ ‫ژ،‬ ‫لەیەکدەچً‬ ‫....)کەلەػێىەدا‬ ‫جای‬ ، ‫حیاواشدان.‬ ‫حەمکی‬ ‫دوو‬ ‫لەهێىان‬ ‫مەوداکان‬ ‫مسۆڤ،‬ ‫بۆ‬ ‫دەگىێصزێخەوە‬ ‫ئاژەڵ‬ ‫لێکچىوی‬ ‫بەجمەهدی‬ ٥٥ -‫ػۆخان‬ ‫کچەکەی‬ ‫یەکاهە‬ . ‫جێر)‬ ‫و‬ ‫دەبیذ)(.بەخۆ‬ ‫ػیر‬ ‫جێر‬ ‫کە‬ ‫اشە‬ ‫بەز‬ ‫بێچىوی‬ ‫جاقاهەی‬ ‫یەکاهە‬ (. ‫بۆخۆی‬ ‫یەکە‬ 


	. ‫اوە‬ ‫هاطس‬ ‫دڕهدە‬ ‫و‬ ‫فێڵباش‬	‫+مسۆڤ‬ ‫اپ‬ ‫خس‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫باغ‬ ‫واجای‬ ‫یاهدوی‬ -	‫مسۆڤ‬ + ‫گە‬ ‫بۆ‬ ) ‫(طەگ‬ ‫ئەوەػدا‬ ‫لەگەڵ‬ -‫مسۆڤ‬
	‫هاوڕێخان.‬ ‫ببێخە‬ ‫گىزگە‬ ‫ئەو‬ ‫مەدەن‬ ‫ڕێگە‬	-	٢٦	‫کەمسۆڤ‬ ‫حیاواشەکاهییەوەیە،‬	‫ئەشمىوهە‬	‫مسۆڤ‬ ‫بەهۆی‬ ‫ئەمەغ‬ ‫ێذ،‬ ‫بەکازدەهێنر‬ ٢ -
	‫ماز‬ ‫هەداث‬ ‫فسیىجان‬ ‫گىزگە‬ ‫ئەو‬ ‫وزیابً‬ .	-	٢٧	‫+ڕوهاکی‬	‫ػێر‬	-‫هێر‬	‫گىڵ‬ ‫هێر‬ . ‫کسدووە‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ئەشمىووی‬ + + -‫هێر‬
	‫الوەکی‬ ‫(د.و)‬ ‫مەودای‬ ‫هێىان‬ ‫هصیکیی‬ ‫/پەیىەهدی‬ ‫لێکچىون‬ ‫بىەمای‬ ‫لەطەز‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫طەزەکی‬ ‫(د.و)‬ ‫الوەکی‬ ‫(د.و)‬	+	‫طەزەکی‬ ‫(د.و)‬ ‫اغ‬ ‫+_هەز‬		‫طەزەکی‬ ‫(د.و)‬ ‫اغ‬ ‫+_هەز‬ ٢٤ -. ‫لەوەفادا‬ ‫طەگە‬ ‫ئەڵەی‬ / ‫ا‬ ‫الوەکی‬ ‫(د.و)‬ ‫+حىان‬
	جىڕوبىون)دێذ‬ ‫بەواجای‬ ‫و‬ ‫میخافۆڕییە‬ ‫واجایەکی‬ ‫دزهدە‬ + ‫+خؼۆک‬ ‫بىهیاددەهسێذ،‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ‫و‬ ‫طەزچاوە‬ ‫+پیىەدان‬ ‫لەئاخاوجىەکاهدا‬ ‫کەبەزدەوام‬			‫+ئاژەى‬	‫حىاوی‬ + ‫(شۆزشان‬ > ‫طەگە‬ ‫شۆز‬	٬	‫+ڕووەک‬ ‫ػەو‬ ٢٤ -‫پێمەلەن‬ ‫باوەڕی‬ ‫ب/‬
	‫مەودای‬ ‫کە‬ ‫هەن،‬ ‫مەودا‬ ‫دوو‬ ‫لەمیخافۆڕدا‬ ‫چەمکییە،‬ ‫دیازدەیەکی‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫+گۆػخخۆز‬ ‫ڕەهگ‬ + ‫+خساپ‬ ‫هەیە‬ ‫ئامادەییان‬	‫+ڕەهگ‬ ‫+بێدەهگ‬ ‫بەزدەو‬ ‫لەبەزئەوەی‬ ‫باػییەوە،‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ‫هەبىووی‬ ‫بەهۆی‬ ‫(ماز)‬ ‫بەاڵم‬ ‫+هاطکی‬ ‫+بەهێز‬ ‫+حىان‬ ‫+بێدەهگ‬ ‫ام‬
	‫و‬ ‫(طەزچاوە‬ ٢١١٦ ‫ى‬ ، ٨٩ ‫غەزیب‬ ‫ئەدهەم‬ ‫حیاواشدا(هالی‬ ‫دووچەمکی‬ ‫لەهێىان‬ ‫)ن‬ ‫مەبەطذ‬ ، -٩٢ ‫حیاواشدا،‬ ‫چەمکی‬ ‫دوو‬ ‫لەهێىان‬ ‫وػەیەکە‬ ‫بەکازهێىاوی‬ ،) ‫گەیاهدوی‬ ‫و‬ ‫جیگەیؼتن‬ ‫بەمەبەطتی‬ ‫حیاواشدا،‬ ‫دووچەمکی‬ ‫لەهێىان‬ ‫ییە‬ ‫وێىەکاز‬ ‫دەبێخە‬ ‫بەکازدەهێىین،‬ ‫مسۆڤ‬ ‫بۆ‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫هاوی‬ ‫کاجێک‬ ‫اوان،‬ ‫فس‬ ‫واجایەکی‬ ‫وێىە‬ ‫حیاواشن‬ ‫چەمکی‬ ‫دوو‬ ‫کە‬ ‫ئاژەڵدا،‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫لەهێىان‬ ‫کازیی‬ ‫واجە‬ ، ‫حۆز‬ + ‫+ئاشایەحی‬ ‫کىػتن‬ + ‫ژاز‬ + ‫هیلکە‬ ‫هاوبەغ‬ ‫جایبەجمەهدی‬	‫بەزهەم‬ + ‫+حىان‬ ‫اپ‬ ‫خس‬ ‫واجای‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫بۆ‬ ‫هەمیؼە‬ ‫دەگەیەهێذ،‬ ‫مسۆڤ‬ ‫بە‬ ‫شیان‬ ‫ی‬ ‫بۆهخۆش‬ + ‫ػیردەز‬ + ‫طەزچاوە‬ ‫مەودای‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ‫طەزچاوە‬ ‫مەودای‬ . ‫ێذ‬ ‫بەکازدەهێنر‬ ‫+پاکی‬ ‫چەمکی‬ ‫ئاژەڵ‬ ‫چەمکی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چەمکی‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ٢٥ -‫بۆخۆی‬ ‫مازێکە‬ ‫هییە‬ ‫شمان‬ ‫شماوی‬ ( ‫خؼخەی‬ ١ ‫طسوػذ‬ ‫چەمکی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چی‬ ‫ئەوە‬ ‫اهیم‬ ‫ش‬ ‫دزەهگ‬ ‫شۆز‬ ‫بىوم،‬ ‫هاوڕێ‬ ‫طڕە‬ ‫مازی‬ ‫ئەو‬ ‫لەگەڵ‬ ‫طاڵبىو‬ ‫چەهد‬ ( ٢ ) ) . ‫طڕە‬ ‫مازێکی‬ ‫خساپ‬ ‫واجای‬ ‫گیاهداز‬ ‫هاوی‬
	‫اوەکاهدا.‬ ‫لەدەزبڕ‬ ‫هىێیە‬ ‫چەمکیی‬ ‫بەیىەهدی‬ ‫دزوطدبىووی‬ ٤ -‫؟‬ ‫داهیؼدبىو‬ ‫ئاطیادا‬ ‫و‬ ‫ئاػىا‬ ‫لەهێىان‬ ‫چۆن‬ ‫بینی‬ ‫طەزدازث‬ ‫ا‬ ٤ -‫؟‬ ‫داهیؼدبىو‬ ‫وزچەدا‬ ‫دوو‬ ‫ئەو‬ ‫لەهێىان‬ ‫چۆن‬ ‫بینی‬ ‫ڕێىییەث‬ ‫ئەو‬ ‫ب‬ ( ‫همىوهەکاوی‬ ٤ -‫ا)و(‬ ٤ -‫بە‬ ‫ب)‬ ‫کە‬ ‫حیاواشدا،‬ ‫دووچەمکی‬ ‫لەهێىان‬ ‫کازهێىاهە‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ‫طەزچاوەو‬ ‫مەودای‬ ‫ئاژەڵً،‬ ‫و‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چەمکی‬ ‫غەزیب،‬ ‫ئەدهەم‬ ‫اون(هالی‬ ‫دیازیکس‬ ٢١١٦ ‫ى‬ ، ٩١ ،) ‫جایبەجمەهدییە‬ ‫گىاطدىەوەی‬ ‫هەیە،‬ ‫(فێڵباش)‬ ‫(طەزداز)و(زێىی)پەیىەهدی‬ ‫لەهێىان‬ ‫مسۆڤ،‬ ‫بۆ‬ ‫ئاژەاڵهەوە‬ ‫لە‬ ‫و(وزچ‬ ‫ئاطیا)‬ ‫و‬ ‫(ئاػىا‬ ‫لەهێىان‬ ‫گىاشزاوەجەوە،‬ ‫بۆ‬ ‫(قەڵەوی)یان‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ) ‫قەڵەوییە‬ ‫هێىاهیان‬ ‫لێکجىووی‬ ‫واجە‬ . ‫د‬ ‫طیمایاهەوە‬ ‫لەو‬ ‫ی‬ ‫واجاکاهیص‬ ‫و‬ ‫دەگەیەهێذ‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫واجایەکی‬ ‫کە‬ ‫ێذ،‬ ‫واجاییە‬ ‫دزوطخە‬ ‫بىەمای‬ ‫لەطەز‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫واجای‬ ‫هەیەحی،‬ ‫لەبىەڕەجدا‬ ‫وػەکە‬ ‫واجاییە‬ ‫دزوطخە‬ ‫هەک‬ ‫بيیاجدەهسێذ،‬ ‫وػە‬ ‫الوەکییەکاوی‬ ‫طەزەکییەکاو‬ ‫ی(‬ ‫بۆ‬ : ‫علی‬ ‫عمس‬ ‫بەکس‬ ( ‫بڕواهە‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫لەطەز‬ ‫شیاجس‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ٢١١١ ‫هىزی‬ ‫ان‬ ‫)،(ڕۆژ‬ ‫عبدەللا،‬ ٢١١٧ -١٧٧ -١٨٧ ) ‫شیاج‬ ‫زووهکسدهەوەی‬ ‫بۆ‬ ، ‫(گىڵ،‬ ‫وػەکاوی‬ ‫بڕواهە‬ ‫س‬ ‫الوەکین،‬ ‫و‬ ‫طەزەکیی‬ ‫واجایی‬ ‫دزوطخەی‬ ‫کۆمەڵێک‬ ‫کەخاوەوی‬ ،) ‫ماز‬ ‫ػێر،‬ ‫دیازدەیە‬ ‫غەزیب،‬ ‫ئەدهەم‬ ‫لەشماهدا(هالی‬ ‫جەهیا‬ ‫هەک‬ ‫اهەیە،‬ ‫ڕۆژ‬ ‫ژیاوی‬ ‫باڵوی‬ ‫کی‬ ٢١١٦ ‫ى‬ ، ٧١ ‫بەهۆی‬ ‫ئامادەیە،‬ ‫ئەشمىوهەکاهیؼماهدا‬ ‫و‬ ‫بیرکسدهەوە‬ ‫لە‬ ‫بەڵکى‬ ،) ‫هەزجاکێک‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫و‬ ‫بیرکسدهەوە‬ ‫ػێىاشی‬ ‫دەجىاهین‬ ‫میخافۆڕەوە‬ ‫طیماهدیکیی‬ ‫اڤەکسدهێکی‬ ‫ڕ‬ ‫خاوەوی‬ ‫میخافۆڕییەکان‬ ‫پێکهاجە‬ ‫دیازیبکەیً،‬ ‫ئظماعیل،‬ ‫ئەخمەد‬ ‫هین(ػیالن‬ ٢١١٥ ‫ى‬ ، ١٢٦ ‫و‬ ‫لێکداهەوە‬ ‫بۆ‬ ‫بەڵکى‬ ،) ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫دەبەطخین،‬ ‫شماهیی‬ ‫بەکۆشاهینی‬ ‫پؼذ‬ ‫لێیان‬ ‫جێگەیؼتن‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماهیی‬ ‫کۆشاهینی‬ ‫کە‬ ‫لەطەزئەوەی‬ ‫دەکاجەوە‬ ‫حەخذ‬ ‫دزکپێکسدهیؽ‬ ‫شماوی‬ ‫و‬ ‫پەیپیبردن‬ ‫و‬ ‫حیهان‬ ‫دەزبازەی‬ ‫دەکاث‬ ‫مسۆڤدا‬ ‫گؼتی‬ ‫لەکۆشاهینی‬ ‫بەػدازی‬ ‫دز‬ . ‫قادز‬ ‫عمس‬ ‫(کازوان‬ ‫حیهان(بسواهە‬ ‫بەخىدی‬ ‫کپێکسدهً‬ ٢١١٢ ‫میخافۆڕی‬ ،) ‫غەزیب،‬ ‫ئەدهەم‬ ‫بڕواهە:هالی‬ ‫شیاجس‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫او(بۆ‬ ‫دزکپیکس‬ ٢١١٦ ‫ى‬ ، ٩١ -٩٣ ‫ئەو‬ ) ‫ئەشمىوهەکاهماهەوە‬ ‫و‬ ‫کۆشاهیازی‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەجىاهین‬ ‫کە‬ ‫میخافۆڕاهەن‬ ‫م‬ ‫دوو‬ ‫بۆ‬ ‫دابەػدەکاث‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫دزکپێکسدهدا،‬ ‫دزکیاهپیبکەیً،لەجیۆزی‬ ‫ەودا،‬ ‫لە‬ ‫بسیخییە‬ ‫او‬ ‫دزکپێکس‬ ‫میخافۆڕی‬ ‫طەزچاوەن،‬ ‫مەودای‬ ‫و‬ ‫ئاماهج‬ ‫مەودای‬ ‫کە‬ ‫لەمەودای‬ ‫کە‬ ‫پەیپێبردهەکان،‬ ‫لە‬ ‫بەطىدوەزگسجً‬ ‫ئاماهج‬ ‫مەودای‬ ‫بيیاجىاوی‬ ‫الهادي‬ ‫بً‬ ‫صالح‬ : ‫بڕواهە‬ ‫شیاجس‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ‫دەگىاشزێخەوە،(بۆ‬ ‫طەزچاوەوە‬ ‫زمضان،‬ ٢١١١ ‫بی‬ ‫پێدەداث‬ ‫ڕێگەمان‬ ‫او‬ ‫دزکپێکس‬ ‫میخافۆڕی‬ ، ) ‫ربکەیىەوەو‬ ‫و‬ ‫کۆشاهین‬ ‫و‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫جىاهای‬ ‫جسەوە‬ ‫ػدێکی‬ ‫بەهۆی‬ ‫بدوێین‬ ‫ػدێکەوە‬ ‫لەبازی‬ ‫بەزشدەکاجەوە،(بڕواهە:‬ ‫دەزبڕیىەکاهمان‬ -Laura J.Speed/ Carolyn O Meara/ Lila San Roque/ Asifa Majid ، (2019 ‫همىوهە‬ ‫بۆ‬ ، ٨ -‫پەپىولەیە.‬ ‫از‬ ‫هص‬ ٩ -. ‫دەزکەوث‬ ‫ماهگ‬ ( ‫لە‬ ‫واجایی‬ ‫ماهگ)طیمای‬ ‫(پەپىولە،‬ -‫(+مسۆڤ)،ئێمەغ‬ ‫بۆ‬ ‫گۆڕاوە‬ ‫مسۆڤ)‬ ‫میخافۆڕییان‬ ‫بەواجای‬ ‫دزک‬ ‫دەجىاهین‬ ‫کۆشاهیازیماهەوە‬ ‫و‬ ‫ئەشمىون‬ ‫بەهۆی‬ ‫او‬ ‫دزکپێکس‬ ‫میخافۆڕی‬ ‫لە‬ ‫ئەشمىوهەکاهماهەوە‬ ‫و‬ ‫کۆشاهیازیی‬ ‫بەهۆی‬ ‫بکەیً،‬ ‫لەهێىان‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ‫طەزچاوەو‬ ‫مەودای‬ ‫کە‬ ‫جێدەگەیً،‬ ‫جێدەگەیً،‬ . ‫حیاواشدان‬ ‫چەمکی‬ ‫دوو‬ ‫از‬ ‫هص‬ ‫پەپىولە‬ ‫پەزی‬ ‫ماهگ‬ ٢٣ -. ‫خۆث‬ ‫دایکی‬ ‫الی‬ ‫وەزە‬ ‫کازیلەکەم‬ ‫گێل‬ . ‫بەکازدەهێنرێذ‬ ‫باغ‬ ‫واجایەکی‬ ‫بۆ‬ ‫پاکییەوە‬ ‫(حىاهیی)یە.‬ ‫(بێدەهگی)و‬ ‫هێىاهیان‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ١٢ -‫(وەفا)‬ ‫وایە.‬ ‫طەگ‬ ‫هەزوەک‬ ‫بەطفەجە‬ ‫شۆز‬ ١٣ -‫ازم‬ ‫بێز‬ ‫لێی‬ ‫شۆز‬ ٬ ( ‫بەطەگ‬ ‫بىوە‬ ‫لەبەزچاوم‬ ‫بەهەعلەجنسدن)‬ ١٤ -. ‫لەهەوڵدان)‬ ‫بەزدەوام‬ (. ‫هاگسێذ‬ ‫بەخۆی‬ ‫ػىێً‬ ‫پێظىجاو‬ ‫بەطەگی‬ ‫بىوە‬ ١٥ -‫اهەبىو)‬ ‫لەباز‬ ‫هیچ‬ ( ‫لەچییە؟‬ ‫مڕەمڕی‬ ‫ئەو‬ ‫اهم‬ ‫هاش‬ ١٦ -‫ئەدەب)‬ ‫بێ‬ ( ‫هەڵؼاخا‬ ‫پێماها‬ ‫طەگ‬ ‫وەك‬ ١٧ -‫(جسض)‬ ‫هەڵدەلەزشی‬ ‫طەگ‬ ‫وەک‬ ‫بینی‬ ‫ام‬ ‫کابس‬ ‫دوێنێ‬ ١٨ -‫(جێر)‬ ‫لێىەدەهاث.‬ ‫مڕەی‬ ‫؟چۆن‬ ‫بینی‬ ‫اث‬ ‫مابس‬ ١٩ -‫پێمەلەن‬ ‫باوەڕی‬ ٬ ‫(شۆزشان)‬ > ‫طەگە‬ ‫شۆز‬ ٢١ -‫.(ماطخاوچی)‬ ‫خەپەیەحی‬ ‫خەپە‬ ‫ئەو‬ ‫لەپای‬ ‫دەیخىاث‬ ‫هاهەی‬ ‫ئەو‬ ٢١ -‫فسۆغ)‬ ‫حىێى‬ ( ‫دەخۆن‬ ‫وەڕیىەکاهیان‬ ‫هاوی‬ ‫کەض‬ ‫هەهدێ‬ ٢٢ -‫اپەکاز)‬ ‫خس‬ ‫و‬ ‫(پیع‬ . ‫مەبىەوە‬ ‫هصیکی‬ ‫گاڵوە،‬ ‫طەگی‬ ‫ئەوە‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫بۆ‬ ‫طەگە،‬ ‫هاوی‬ ‫میخافۆڕییاهەی‬ ‫بەکازهێىاوی‬ ‫همىوهاهە‬ ‫لەم‬ ‫هەزیەک‬ ‫بەکازدێً‬ ‫حیاواش‬ ‫مەبەطتی‬ ‫و‬ ‫واجا‬ . ‫اپەکاز‬ ‫خس‬ ‫شۆزشان‬ ‫جسض‬ ‫وەفا‬ ‫ئەدەب‬ ‫بێ‬ ‫سەگ‬ ‫جێر‬ ‫لەهەوڵدان‬ ‫بەزدەوام‬ ‫او‬ ‫بەلەعىەجکس‬ ‫هیچ‬ ‫پەزطذ‬ ‫بەزژەوەهدی‬ ‫حىێىفسۆغ‬ ‫اهەبىو‬ ‫لەباز‬ ١ -‫واتای‬ ‫گەیاندنی‬ ‫بەمەبەستی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫ناوی‬ ‫میتافۆڕییانەی‬ ‫بەکارهێنانی‬ . ‫خراپ‬ ‫واتای‬ ‫و‬ ‫باش‬ ‫واجای‬ ‫هاػسیً‬ ‫و‬ ‫حىان‬ ‫بۆگەیاهدوی‬ ‫بەزدەوام‬ ‫لەئاژەاڵهیؽ‬ ‫هەهێک‬ ‫دەگەیەهً،‬ ‫و‬ ‫حىاوی‬ ‫و‬ ‫هاطکی‬ ‫بەهۆی‬ ) ‫کازیلە‬ ( ‫همىوهە‬ ‫بۆ‬ ‫بەکازدەهێنرێً،‬ ‫اپ‬ ‫خس‬ ‫واجای‬ ‫/جایبەجمەهدی‬ ‫لێکچىون‬ ‫،هەزمىوهۆڵ‬ ‫+هاطک‬ ‫هاث‬ ‫دایکی‬ ‫هاشدازەکەی‬ ‫بەزخە‬ ‫وزچ‬ ‫+ئاژەڵ‬ -‫هێر‬ ‫_دزهدە‬ ‫+قەڵەو‬ ‫مەودای‬ ‫چەمکی‬ ‫و‬ ‫مۆزفۆلۆژی‬ ‫لەکسدە‬ ‫چاالکە،‬ ‫لەبەکازهێىاهدا‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫واجای‬ ‫طەزداز‬ ‫ڕێىی‬ ‫ئاػىا+‬ ‫ئا‬ ‫طیا‬ + ‫+ئاژەڵ‬ ‫مسۆڤ‬ + ‫مسۆڤ‬ + ‫+هێر‬ -‫هێر‬ -+ ‫هێر‬ ‫اغ‬ ‫+_هەز‬ ‫+دڕهدە‬ ‫اغ‬ ‫+_هەز‬ ‫+قەڵەو‬ ‫+فێڵباش‬ ‫/+الواش‬ ‫+فێڵباش‬ ‫طەزچاوە‬ ‫مەودای‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مەودای‬ ‫طەزچاوە‬ ‫مەودای‬ ‫مەبەطذ‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چەمکی‬ ‫ئاژەڵ‬ ‫چەمکی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫چەمکی‬ ‫ئاژەڵ‬ ‫دزوطخدەبێذ(ب‬ ‫طیيخاکظییەکاهەوە‬ ‫اخمد،‬ ‫خظً‬ ‫ێظخىون‬ ٢١١٨ ‫ى‬ ، ٤١ -٤١ ‫اهیاز‬ ‫(ش‬ ‫مۆزفۆلۆژیً،‬ ‫....)لەکسدەی‬ ‫دزێژ،‬ ‫شمان‬ ‫پیع،‬ ‫(چاو‬ ‫همىوهە،‬ ‫بۆ‬ ،) ‫طیيخاکظین،‬ ‫)لەکسدەی‬ ‫هەڕەهەڕێتی‬ ‫بەزدەوام‬ ‫طەیىان‬ ‫دێذ،‬ ‫لێىە‬ ‫مڕەی‬ ‫ڕطخەی‬ ‫و‬ ‫پسض‬ ‫ڕطخەی‬ ‫و‬ ‫اگەیاهدن‬ ‫ڕ‬ ‫زطخەی‬ ‫لە‬ ‫دەکسێذ‬ ‫میخافۆڕ‬ ‫دەزدە‬ ‫فەزماهداهدا‬ ‫ڕطخەی‬ ‫و‬ ‫طەزطىڕمان‬ ‫واجا‬ ‫(لەدەزکەوجىدا‬ ‫کەوێذ،‬ ‫واجای‬ ‫شیادکسدوی‬ ‫هۆی‬ ‫دەبێخە‬ ‫شۆزحازیؽ‬ ‫بەڵکى‬ ‫هاطڕێخەوە،‬ ‫طەزەکییەکەی‬ ‫فەزهەهگی)(‬ ‫معین،‬ ‫ا‬ ‫ڕەش‬ ‫ان‬ ‫طاش‬ ٢١١٥ ‫واجا.‬ ‫کؼاوی‬ ‫بۆ‬ ‫هۆکازێکە‬ ،) ١ -‫لەمیخافۆڕدا.‬ ‫الوەکی‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫طەزەکی‬ ‫واجای‬ ، ‫اوە‬ ‫میخافۆڕکس‬ ‫لەواجای‬ ‫باض‬ ‫بەمؼێىەیە‬ ‫اگماجیکدا‬ ‫پس‬ ‫لەچىازچێىەی‬ ‫کە‬ ‫طەزەکی‬ ‫لەواجای‬ ‫خۆیان‬ ‫خۆیەحی،‬ ‫واجایی‬ ‫دزوطخەی‬ ‫خاوەوی‬ ‫وػەیەک‬ ‫هەمىو‬ ‫دزوطخەواجاییەکان‬ ‫لە‬ ‫یەکێک‬ ‫لەکاجێکدا‬ ‫دەبیيىەوە،‬ ‫الوەکیدا‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫بەڵکى‬ ‫بەکازهایەث،‬ ‫خۆی‬ ‫فەزهەهگی‬ ‫بەواجای‬ ‫وػەکە‬ ‫ان،‬ ‫البس‬ ‫یان‬ ‫ان‬ ‫شیادکس‬ ‫واجا‬ ‫خىازەوەدا‬ ‫ڕطخاهەی‬ ‫لەم‬ ‫دەخەیىەڕوو.‬ ‫میخافۆڕییەکاهیان‬ ٥ -. ‫دەزکەوث‬ ‫گىڵ‬ ٦ -‫دەزکەوث.‬ ‫مامی‬ ‫ػێرەکەی‬ ٧ -‫دەزهاخاث.‬ ‫خۆی‬ ‫طڕە‬ ‫مازی‬ ( ‫لەزطخەی‬ ٥ ‫لەگىڵ‬ ‫پاکیدا‬ ‫و‬ ‫کەلەحىاوی‬ ‫دەکسێذ‬ ‫کەطێک‬ ‫لەهاجنی‬ ‫باض‬ ) ( ‫ڕطخەی‬ ‫بەاڵم‬ ‫دەچێذ،‬ ٦ ‫ػێر‬ ‫کەوەک‬ ‫دەکسێذ،‬ ‫کەطێک‬ ‫لەدەزکەوجنی‬ ‫)باض‬ ( ‫ڕطخەی‬ ‫لەکاجێکدا‬ ‫ایە،‬ ‫ئاش‬ ٧ ‫طڕ‬ ‫مازی‬ ‫کەوەک‬ ‫دەکسێذ،‬ ‫لەکەطێک‬ ‫باض‬ ) ‫بۆ‬ ‫و‬ ‫وایە‬ ‫طڕبىو‬ ‫مازی‬ ‫وەک‬ ‫بەاڵم‬ ‫اپە،‬ ‫خس‬ ‫کەکەطێکی‬ ‫دەزهاخاث‬ ‫خۆی‬ ‫وایە،‬ ‫واجای‬ ‫کە‬ ‫دەزدەکەوێذ،‬ ‫لەهمىوهەکاهدا‬ ‫پێىەدان،‬ ‫بۆ‬ ‫دەگەڕێذ‬ ‫هەلێک‬ . ‫دزوطخدەبێذ‬ ‫الوەکییەکاهەوە‬ ‫واجاییە‬ ‫دزوطخە‬ ‫لە‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫دزوطخەوا‬ ‫طەزحەم‬ ‫بىووی‬ : ‫طەزەکی‬ ‫واجای‬ ‫کاجێک‬ ‫وػەکاهە،‬ ‫جاییەکاوی‬ . ‫بەکازدێً‬ ‫فەزهەهگیی‬ ‫بەواجای‬ -‫الوەکی‬ ‫واجای‬ ‫مدمد،واجاطاشی،‬ ‫خمید‬ ‫ا‬ ‫داز‬ ‫(بڕواهە‬ ٢١١١ ‫ى‬ ، ٢٦ ‫بىووی‬ :) ‫بۆ‬ ‫بەڵکى‬ ‫هایەن،‬ ‫فەزهەهگیی‬ ‫کەبەواجای‬ ‫وػەکاهە،‬ ‫دزوطخەواجاییەکاوی‬ . ‫دەخىاشزێً‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫واجایەکی‬ ‫بەاڵم‬ ‫دزو‬ ‫لێکدەزەوەیدا،‬ ‫طیماهدیکی‬ ‫لەجیۆزی‬ ‫هەیاهخىاوی‬ ‫طخەواجاییەکان‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫لەبەزئەوە‬ ‫بکەن،‬ ‫وػەکان‬ ‫بۆ‬ ‫جەواو‬ ‫لێکداهەوەی‬ ‫هاکاث‬ ‫مىدێلە‬ ‫کازبەم‬ ‫دزکپێکسدن(بۆ‬ ‫شماوی‬ ‫اوظتی‬ ‫ش‬ ‫بىازی‬ ‫شماهەواهەکاوی‬ ، ‫غسیب،‬ ‫خم‬ ‫طەالم‬ ‫بەهسە‬ ‫اطماعیل،‬ ‫اخمد‬ ‫ػیالن‬ ‫بڕواهە:‬ ‫شیاجس‬ ‫اهیازی‬ ‫ش‬ ٢١٢١ ‫ى‬ ، ١٩٤ ‫باطی‬ ‫میخافۆڕدا‬ ‫،لەبىازی‬ ) ‫بیرکسدهەوەی‬ ‫لە‬ ‫ان‬ ‫بەبىهیادی‬ ‫پەیىەهدییان‬ ‫اهە‬ ‫دزکپێکەز‬ ‫چەمکی‬ ‫کە‬ ‫دەڵێن‬ ‫اهەکسدووە،‬ ‫دزکپێکەز‬ ‫مۆدێلێکی‬ ‫لە‬ ‫یخییە‬ ‫بس‬ ‫شماهەکاهدا‬ ‫لەشۆزبەی‬ ‫میخافۆڕ‬ ، ‫هەیە‬ ‫میخافۆڕەوە‬ ‫دزکپێکسدهاهەیە.‬ ‫پڕۆطەیەکی‬ ‫همىوهەیی،‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ٢ -‫او:‬ ‫دزکپێکس‬ ‫میخافۆڕی‬ ‫ب‬ ‫دزکپێکسدن‬ ‫اوظتی‬ ‫بەش‬ ‫پەیىەطذ‬ ‫لەمیخافۆڕ،‬ ‫لێکۆڵیىەوە‬ ‫بۆ‬ ‫بەهێزە‬ ‫ىەمایەکی‬ ‫کخێبەکەیاهدا‬ ‫حىوظً)لە‬ ‫و‬ ‫(الکۆف‬ ‫شماهەوان‬ ‫هەزدوو‬ ‫دزکپێکسدهەوە‬ ‫شماوی‬ ‫خىاشەیی‬ ‫بەدیازدەیەکی‬ ‫شمان‬ ‫هەمىو‬ ‫دەژیً)‬ ‫کەبەهۆیەوە‬ ‫(میخافۆڕ‬ ‫طەالم،‬ ‫بەهسە‬ ‫اطماعیل،‬ ‫اخمد‬ ‫دادەهێن(ػیالن‬ ‫/میخافۆڕیی‬ ٢١٢١ ‫ى‬ ، ١٩٣ ،) ‫فەقیر‬ ‫و‬ ‫بێدەهگ‬ ‫مەڕ‬ ٤٥ ٣ -‫مێتافۆڕ‬ ‫دركپێكردنی‬ ‫ئامرازی‬ ‫وەک‬ ‫ئەزموون‬ ‫و‬ ‫کۆزانین‬ ‫یەکێکە‬ ‫میخافۆڕیؽ‬ ‫واجای‬ ‫هەیە،‬ ‫لەشماهدا‬ ‫واجا‬ ‫حۆزیک‬ ‫کەچەهد‬ ‫ایە‬ ‫ئاػکس‬ ‫واجا،‬ ‫حۆزاهەی‬ ‫لەو‬ ‫طیماهدیکی‬ ‫طەزەکیی‬ ‫ڕەگەشی‬ ‫دوو‬ ‫ئەشمىون‬ ‫و‬ ‫کۆشاهین‬ ‫غسیب،‬ ‫خم‬ ‫بەهسەطەالم‬ ‫اطماعیل،‬ ‫اخمد‬ ‫دزکپێکسدهً(ػیالن‬ ٢١٢١ ، ‫ى‬ ١٨٩ ،) ‫جىاه‬ ‫ئەشمىهەکاهییەوە‬ ‫و‬ ‫کۆشاهین‬ ‫بەهۆی‬ ‫مسۆڤ‬ ‫ا‬ ‫واجای‬ ‫دزکپێکسدوی‬ ‫ی‬ ‫کۆشاهیازییەکاهە،‬ ‫و‬ ‫اطتی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫امەیی‬ ‫کاز‬ ‫طەزحەم‬ ‫هەیە،بەدەطتهێىاوی‬ ‫میخافۆڕیی‬ ‫جێگەیؼتن‬ ‫هەزوەک‬ ‫بەدەطتهاجىون،‬ ‫ئەشمىوهەکاهەوە‬ ‫و‬ ‫فێربىون‬ ‫کەلەڕێگەی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ییەکاهیؽ‬ ‫کۆشاهیاز‬ ‫بەدەطتهێىاوی‬ ‫اوظخەکان،‬ ‫ش‬ ‫پىخخەی‬ ‫لە‬ ‫مسۆڤدا‬ ‫گەػەی‬ ‫حیاواشەکاوی‬ ‫قۆهاغە‬ ‫لەگەڵ‬ ‫کە‬ ‫بیرکسدهەوەکاهدایە،‬ ‫دەگ‬ ‫شماهەوە‬ ‫کەلەبەکازهێىاوی‬ ‫کۆشاهیازییاهەن‬ ‫ئەو‬ ‫جس‬ ‫بەواجایەکی‬ ‫ۆڕێً،‬ ‫حیهاوی‬ ‫ودزکپێکسدوی‬ ‫پەیپێبردن‬ ‫جىاهای‬ ‫بەهۆیاهەوە‬ ‫مسۆڤ‬ ‫دزوطدبىون،‬ ‫همىوهە،‬ ‫هەیە(بۆ‬ ‫دەوزوبەزی‬ ١١ -‫خۆیەوە؟‬ ‫قەباغەکەی‬ ‫چىوبىوە‬ ‫چۆن‬ ‫بینی‬ ‫کیظەڵەث‬ ‫ئەو‬ ١١ -‫کسدبىو؟‬ ‫فەقیر‬ ‫و‬ ‫بێدەهگ‬ ‫خۆی‬ ‫چۆن‬ ‫بینی‬ ‫ادث‬ ‫ئاش‬ ‫ب‬ ( ‫لەهمىوهەی‬ ١١ -‫،کەلە‬ ‫بەکازهاجىوە‬ ‫مسۆڤ‬ ‫بۆ‬ ‫و‬ ‫ئاژەڵە‬ ‫هاوی‬ ‫کیظەڵ‬ ‫ا)دا‬ ( ١١ -‫جاقیکسدهەو‬ ‫و‬ ‫ئەشمىون‬ ‫بەهۆی‬ ‫واجا،‬ ‫لێکداهەوەو‬ ‫دەجىاهێذ‬ ‫ەکاهییەوە‬ ‫بخاجەڕوو.‬ ‫حیاواشدا‬ ‫لەوێىەی‬ ‫دزکپێکسدهەکاوی‬ ١١ -‫هەکسدووە.‬ ‫اهجی‬ ‫قاش‬ ‫گىزگدا‬ ‫لەهاوڕێیەجیکسدوی‬ ‫هیچکەض‬ ( ‫لەهمىوهەی‬ ١١ ‫ئەو‬ ‫کە‬ ‫جێگەیؼخىوە،‬ ‫ئەشمىوهەکاهییەوە‬ ‫بەهۆی‬ ‫مسۆڤ‬ ) ‫هەوڵبدەیً‬ ‫کەمە،‬ ‫لێیان‬ ‫دووزبیذ‬ ‫جا‬ ‫ئاطان،‬ ‫گىزگ‬ ‫کەطاهەی‬ ‫لەهاوڕێیەجیکسدهی‬ ‫بەدووزبگسیً‬ ‫خۆمان‬ ‫ان‬ . ‫بەکازدێذ،‬ ‫اپ‬ ‫خس‬ ‫واجایەکی‬ ‫گەیاهدوی‬ ‫بۆ‬ ‫هەمیؼە‬ ‫کىزدیدا‬ ‫لەشماوی‬ ‫گىزگ)‬ ‫ئەم‬ ‫بەهۆی‬ ‫ەغ‬ ‫ئەوەی‬ ‫بەئاژەڵێکی‬ . ‫باغ‬ ‫واجای‬ ‫گیاهداز‬ ‫هاوی‬ ‫هاث‬ ‫طاڤەی‬ . ‫بەزخ‬ ٢٨ ‫وحىاهیی‬ ‫+هاطکیی‬ ‫ب‬ ‫کازیلە‬ ‫چ‬ ‫وەزە‬ ‫کۆلەکەم‬ . . ‫وەزە.‬ ‫کچکەم‬ ‫کازیلە‬ ٢٩ ‫+دەهگخۆغ‬ ‫خۆػەکە،‬ ‫دەهگ‬ ‫کەهازییە‬ ‫بڵێ‬ ‫بۆ‬ ‫ػدێکمان‬ ‫بڵێ‬ ‫بۆ‬ ‫گۆزاهییەکمان‬ ‫هاشیاز‬ ‫کەهازی‬ ٣١ ‫وخسپً‬ ‫+هەزم‬ ‫قىزباهدبم‬ ‫کەزوێؼکەخسپىەکەم‬ ‫قىزباهدبم‬ ‫خسپىەکەم‬ ‫کچە‬ . ‫کەزوێؼک‬ ٣١ ‫فەقیر‬ ‫و‬ ‫+بێدەهگ‬ . ‫پەپىلەیە‬ ‫دایکم‬ ‫پەپىلە‬ ٣٢ + ‫خێرایی‬ ‫طازا‬ ‫خێرای‬ ‫لەڕاکسدهدا‬ ‫ئاطا‬ ‫ئاطک‬ ‫ە‬ ‫ئاطک‬ ٣٣ ‫+بێئەقڵ‬ ‫بەپێؼڕەوجان.‬ ‫مەکەن‬ ‫گىێدزێژ‬ ‫وزیابً‬ ‫لەز‬ ٣٤ ‫+فێڵباش‬ ‫دەگەڕێذ‬ ‫هەلێک‬ ‫بۆ‬ ‫ڕێىییە،‬ ‫ئەمە‬ ‫ڕێىی‬ ٣٥ ‫+پێىەدان‬ ‫بۆخۆی‬ ‫مازێکە‬ ‫هییە،‬ ‫شمان‬ ‫شماوی‬ ‫ماز‬ ٣٦ ‫+پێىەدان‬ ‫هەداث‬ ‫پێخاهەوە‬ ‫ڕەػە‬ ‫دووپؼکە‬ ‫باوەک‬ ‫بً،‬ ‫خۆجان‬ ‫وزیای‬ ‫دووپؼو‬ ٣٧ ‫+فێڵباش‬ ‫هاوجان‬ ‫بێخە‬ ‫گىزگە‬ ‫ئەو‬ ‫مەدەن‬ ‫ڕێگە‬ ‫گىزگ‬ ٣٨ ‫+بێظفەث‬ ‫هییە.‬ ‫لەبەزچاو‬ ‫هیچی‬ ‫پؼیلەیە،‬ ‫پؼیلە‬ ٣٩ ‫+هاػسیً‬ . ‫دەشاهێذ‬ ‫بەچی‬ ‫خۆی‬ ‫هاػسیىە،‬ ‫مەیمىووی‬ ‫مەیمىون‬ ٤١ ‫+جىڕە‬ ‫دایً‬ ‫پەالمازی‬ ‫و‬ ‫لێىەهاث‬ ‫هەڕەی‬ ‫ػێر‬ ‫وەک‬ ‫ػێر‬ ٤١ ( ‫خؼخەی‬ ٣ ) ‫خساپ‬ ‫واجای‬ ‫باغ‬ ‫واجای‬ ‫هاوی‬ ‫گیاهداز‬ ‫شۆزشان‬ ٬ ‫او‬ ‫بەهەعلەجنس‬ ٬ ‫پاطەواوی‬ / ‫وەفا‬ ‫طەگ‬ ٤٢ ‫ػەڕفسۆػتن‬ ‫حىاوی‬ ‫بەزان‬ ٤٤ ‫دەهگەوە‬ ‫بەهۆی‬ ‫مێخافۆڕی‬ ‫دزلپێنسدوی‬ ‫جایبەجمەهدی‬ ‫گىاشزاوە‬ ‫گیاهداز‬ ‫هاوی‬ ‫دێذ‬ ‫لێىە‬ ‫حىکەی‬ ‫هەز‬ ‫حىکە،‬ ‫ئامە‬ / ‫حىلەحىك‬ ‫حىچنە‬ ٤٦ ‫دەهاث‬ ‫لێىە‬ ‫مڕەی‬ ‫ػێرشاد‬ / ‫بىو‬ ‫قىزطکی‬ ‫قىزطکە‬ ‫لەجسطا‬ ‫/طەزوان‬ ‫وەڕیً‬ ‫بە‬ ‫بىوە‬ ‫پیؼەیان‬ ‫کەض‬ ‫هەهدێ‬ / ‫هاکەوێذ‬ ‫لەخەپەخەپ‬ ‫کابسا‬ / ‫مڕە‬ ‫قىزطنە‬ ‫وەڕیً‬ ‫خەپەخەپ‬ ‫طەگ‬ ٤٧ ‫لێىەدێذ‬ ‫هەڕەی‬ ‫بەزدەوام‬ ‫ػێرشاد‬ ‫هەڕە‬ ‫ػێر‬ ٤٨ ‫هەکەن‬ ‫قیڕەقیڕ‬ ‫بڵێن‬ ‫پێیان‬ ‫قیڕ‬ ‫قیڕە‬ ‫قاش‬ ٤٩ ‫ئایالن‬ ‫بۆڕەبۆڕێتی‬ ‫بەزدەوام‬ ‫بۆڕەبۆڕ‬ ‫ماهگا‬ ٥١ ‫لىزەلىزمەکەن‬ ‫لەوەشیاجس‬ ‫بً‬ ‫بێدەهگ‬ ‫لىزەلىز‬ ‫گىزگ‬ ٥١ ‫خیلکەخیلکێکیاهە‬ ‫چی‬ ‫خیلنەخیلو/‬ ‫ئەطپ‬ ٥٢ ‫شەڕاهد‬ ‫مەزیىاهیان‬ ‫بە‬ ‫چاك‬ ‫شەڕە‬ ‫لەز‬ ٥٣ ‫قسجەقسجێت‬ ‫هاهێىێذ،‬ ‫هاهەڕەقە‬ ‫واشلە‬ ‫/ئازا‬ ‫ی‬ ‫قسث‬ ‫قسجە‬ ‫حسج‬ / ‫مؼو‬ ٥٤ ( ‫خؼخەی‬ ٥ ) ‫لەزمانی‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫حیاواشە‬ ‫مەبەطدێهی‬ ‫بۆ‬ ‫ئاژەاڵن‬ ‫لە‬ ‫هەهدێک‬ ‫کىزدیؼدا‬ ‫شماوی‬ ‫اوی‬ ‫ئاخێىەز‬ ‫ئاوەشی‬ ‫لەفەزهەهگی‬ ‫باغ‬ ‫واجای‬ ‫و‬ ‫بەپێی‬ ‫هەهدێکیؼیان‬ ‫بەکازدێً،‬ ‫هاطکی‬ ‫و‬ ‫حىاهیی‬ ‫مەبەطخەکان‬ ‫جىڕە‬ ‫شۆزداز،‬ ‫دەطەاڵث‬ ‫و‬ ‫هێز‬ ‫ػێر‬ ٤٣ ٣ -‫ڕواڵەجەوە.‬

- -------------------- This research deals with the act of metaphor cognition of animals / name which improve language comprehension in a better way than before. So it is the responsibility of researchers to show and explain the way of cognitive linguistics . As we have tried to mention them in the clearest ways. The main aim of this research is an attempt to linguistic analysis and research in metaphor aspect, which it is an important tool of cognitive linguistic. The main point of this research is to focus on perceptual linguistics; the description-analysis method is used, the samples are taken from daily speech, to reach satisfactory outcomes, because the cognitive linguistic will change according to variant experience. Cognition is unshakeable base to research on metaphor, to ask on what the act metaphor cognition rely on, Because of the source domain and the target domain, we have seen our perception for the expressed, In the frame of conceptual metaphor. The research beside of an introduction and conclusion is consists of three sections: the first one is about cognition. The first sub-section of this section is about the science of cognitive language. The second sub-section is on cognition structure or base and theories. The second section is about metaphor. The first sub-section is about the major and minor meaning in metaphor. The second sub-section includes the cognitive metaphor. The third sub-section is about the tools (devices) of cognitive metaphor. The final section is about metaphor cognition of animals 'name in Kurdish language in daily speeches and conversations. The first sub-section of this final section is on metaphorical using of animals' name to covey bad and good meaning and messages. The second one does include metaphorical cognition of animals' name via voices. The third one includes metaphorical cognition of animals' name via appearances. The last one contains metaphorical cognition of animals' name via behaviours.