Spatial Analysis of Health Services in the District of Zhkho by Use Geographic Information System (GIS)

Keywords: Health Development, Efficiency of Use, Spatial Variation, Spatial Planning, Service Standards

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬




  :‬ ‫سێ‬ ‫سەر‬ ‫بۆ‬ ‫دابەشكراوە‬ ‫توێژینەوەكە‬ ‫پالن‬ ‫بەپێی‬ ‫دابەشبوونی‬ ‫و‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ناوچەی‬ ‫ناساندنی‬ ‫بە‬ ‫تایبەت‬ ‫شیكردنەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫دووەم:‬ ‫بەشی‬ ‫زاخۆدا.‬ ‫قەزای‬ ‫لە‬ ‫خزمەتگوازرییەكان‬ ‫قەز‬ ‫تەندروستییەكانی‬ ‫خزمەتگوازرییە‬ ‫شوێنجێیەتی‬ ‫لە‬ ‫كراوە.‬ ‫تەرخان‬ ‫اكە‬ ‫خزمەتگوزاری‬ ‫و‬ ‫وەزیفی‬ ‫توانستی‬ ‫بۆ‬ ‫هەڵسەنگاندن‬ ‫سێیەمدا‬ ‫بەشی‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫داهاتووە‬ ‫ئاسۆی‬ ‫و‬ ‫توانستەكانی‬ ‫و‬ ‫تەندروستی‬ ‫كراوە.‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫پێشە‬ ‫كی‬ ‫پێشكەشی‬ ‫كە‬ ‫دادەنرێت،‬ ‫گرنگەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫لە‬ ‫یەكێك‬ ‫بە‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫سەرەكییە‬ ‫هۆكارێكی‬ ‫و‬ ‫هەیە‬ ‫مرۆڤەوە‬ ‫ژیانی‬ ‫بە‬ ‫ڕاستەوخۆی‬ ‫پێوەندییەكی‬ ‫چونكە‬ ‫دەكرێت،‬ ‫كۆمەڵگا‬ ‫دەرخە‬ ‫بنەڕەتی‬ ‫پێویستییەكی‬ ‫وەك‬ ‫تەندروستی‬ ‫خزمەتگوزاری‬ ‫ئاشكرایە‬ ‫پەرەپێدان.‬ ‫هۆكارەكانی‬ ‫لە‬ ‫ری‬ ‫لەسەر‬ ‫بڕیار‬ ‫تەندروستی‬ ‫ئاستی‬ ‫شێوەكان‬ ‫لە‬ ‫بەشێوەیەك‬ ‫ئەوەی‬ ‫لەبەر‬ ‫كۆمەڵگایە،‬ ‫پێشكەوتنی‬ ‫بە‬ ‫گرنگیدان‬ ‫سۆنگەیەوە‬ ‫لەو‬ ‫دەدات.‬ ‫جیهان‬ ‫بەشەكانی‬ ‫لە‬ ‫بەشێك‬ ‫هەر‬ ‫لە‬ ‫پەرەپێدان‬ ‫ئاراستەكردنی‬ ‫یەكێكە‬ ‫تەندروستی‬ ‫كەرتی‬ ‫چونكە‬ ‫بەردەوام،‬ ‫پێویستییەكی‬ ‫بۆتە‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوازرییە‬ ‫لە‬ ‫ئایندەوە.‬ ‫بە‬ ‫پەیوەست‬ ‫كەرتەكانی‬ ‫گرنگترین‬ ‫و‬ ‫دەركەوتن‬ ‫چارەسەر‬ ‫شێوازی‬ ‫و‬ ‫ڕێگا‬ ‫چەندین‬ ‫تەكنەلۆجیادا‬ ‫پێشكەوتنی‬ ‫ئەنجامی‬ ‫لە‬ ‫گوتنە،‬ ‫شایەنی‬ ‫زانیاریی‬ ‫سیستمی‬ ‫پرۆگرامی‬ ‫ڕێگای‬ ‫لە‬ ‫پێشكەوتووە‬ ‫ئاماری‬ ‫شیكردنەوەی‬ ‫لەوانە‬ ‫یەكێك‬ ‫كرد،‬ ‫گەشەیان‬ ‫جوگرافی‬ ( GIS ) ‫دەتوان‬ ‫هۆیەوە‬ ‫بە‬ ‫كە‬ ، ‫دیاردەكان‬ ‫دابەشبوونی‬ ‫شوێنییەكانی‬ ‫ڕەهەندە‬ ‫لێكدانەوەی‬ ‫رێت‬ ‫بكرێت.‬ ‫دەسنیشان‬ ‫سەرەكییەكانی‬ ‫پاڵنەرە‬ ‫و‬ ‫بكرێت‬ ‫توێژەر‬ ‫توێژینەوەیەدا‬ ‫لەم‬ ‫ڕاستیدا،‬ ‫لە‬ ‫ان‬ ‫گشتی‬ ‫كەرتی‬ ‫تەندروستیی‬ ‫خزمەتگوزاری‬ ‫لەسەر‬ ‫كاری‬ ‫تەنیا‬ ( ‫ئەدای‬ ‫سروشتی‬ ‫لەسەر‬ ‫کاریگەری‬ ‫ئەمەش‬ ، ‫نییە‬ ‫جووت‬ ‫هاو‬ ‫قەزاكە‬ ‫هەیە‬ ‫ارییانە‬ ‫بە‬ ‫پێشکەش‬ ‫پێویست‬ ‫و‬ ‫گونجاو‬ ‫خزمەتگوزاری‬ ‫جێبەجێبكەن‬ ‫كارەكان‬ ‫پێویست‬ ‫وەكو‬ ‫نەتوانن‬ ‫كە‬ ‫دەکەن.‬ ‫ناوچەکە‬ ‫دانیشتوانی‬ 




  




  




  




  


‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬ ‫بەرگی‬ ( ٧ ) - ‫ژمارە‬ ( ٤ ) ، ‫زستان‬ ٢٠٢٢ ‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬ ‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print) 1 - ‫ناوچە‬ ‫ناساندنی‬ ‫لێكۆلینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫دابە‬ ‫و‬ ‫خزمە‬ ‫شبوونی‬ ‫تگوزارییە‬ ‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫كان‬

  
	‫عێراق،‬ ‫کوردستان‬ ‫هەرێمی‬ ‫ڕۆژئاوای‬ ‫باکووری‬ ‫ئەوپەڕی‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫جوگرافیيەوە‬ ‫لەڕووی‬	‫زاخۆ‬	‫قەزای‬
	‫و‬ ‫هەیە‬ ‫ستراتیژی‬ ‫شوێنێكی‬ ‫زاخۆ‬ ‫دهۆک.‬ ‫شارى‬ ‫رۆژئاواى‬ ‫باکورى‬ ‫بەشى‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫کم‬	35	‫دوورى‬	‫بە‬
	‫گریمانە‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ 1 -‫یە.‬ ‫سوریا‬ ‫توركیا،‬ ‫عێراق،‬ ‫گرێدراوی‬ ‫بەیەكەوە‬ ‫ئەلقەی‬ ‫وه‬ : ‫لە‬ ‫رووی‬ ‫ئەستڕۆنۆمی‬ ( ‫فە‬ ‫لە‬ ‫كی‬ ) ‫یەوە‬ ‫قە‬ ‫زای‬ ‫زاخۆ‬ ‫ده‬ ‫كە‬ ( ‫بروانە:‬ ‫وێتە‬ ‫پێداویستی‬ ‫کەمی‬ ‫بەدەست‬ ‫قەزاكە‬ ‫لە‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫زۆربەی‬ ‫ژمارە‬ ‫نەخشەی‬ 1 ) . ‫نێوان‬ ‫هەردوو‬ ‫بازنە‬ ‫پانی‬ ‫ی‬ '( 37:06 5 -‫دەناڵێن‬ ‫خزمەتگوزاریيەكانەوە‬ ‫پزیشكییەكان.‬ ‫چارە‬ ‫بەتایبەتی‬ 2 -. ' 11 : 37 5 ) ‫و‬ ‫باكوور،‬ ‫هەردوو‬ ‫درێژی‬ ‫هێلی‬ ( 45 : 42 5 -37 : 42 5 ) ‫رۆژهە‬ ‫اڵ‬ ‫زەوی‬ ‫گۆیی‬ ‫تی‬ . ‫کارگێرییەوە‬ ‫ڕووی‬ ‫لە‬ ‫قە‬ ‫زای‬ ‫زاخۆ‬ ‫یە‬ ‫چوار‬ ‫كە‬ ‫لە‬ ‫كارگێری‬ ‫ی‬ ‫خۆ‬ ‫ده‬ ‫ئە‬ ‫گرێت‬ ‫وانیش:‬ ‫ناحیيەکانی‬ ‫ستانداردەکانی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫و‬ ‫نەکراون‬ ‫دابەش‬ ‫کارا‬ ‫شێوەیەکی‬ ‫بە‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫نەخراون،‬ ‫ڕێک‬ ‫پالنداناندا‬ ( ‫ناحیە‬ ‫سە‬ ‫ی‬ ‫نتە‬ ‫ڕزگاری‬ ‫و‬ ‫دەرکار‬ ‫و‬ ‫باتیفا‬ ‫و‬ ‫ر‬ ) ‫.رووبە‬ ‫قە‬ ‫گشتی‬ ‫ری‬ ‫زا‬ ‫کە‬ ( ( ٤٠،٧٨ ) ‫کم‬ ٤ ) . ‫بەدوورى‬ 10 ‫ئەو‬ ‫شوێنی‬ ‫دابەشکردنی‬ ‫نێوان‬ ‫لە‬ ‫هاوسەنگییەک‬ ‫ئەوەش‬ ‫سەرباری‬ ‫قەبارەی‬ ‫و‬ ‫گەشەکردن‬ ‫و‬ ‫خزمەتگوزارییانە‬ ‫دانیشتواندا‬ ‫هەروەها‬ ‫تورکیا،‬ ‫سنوورى‬ ‫نزیک‬ ‫لە‬ ‫خەلیل‬ ‫ئیبراهیم‬ ‫دەروازەى‬ ‫نزیک‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫کیلۆمەتر‬ 25 ‫لە‬ ‫کم‬ ‫نییە.‬ ‫دوور‬ ‫سوریا‬ ‫سنوورى‬ ‫ە.‬ 114 ‫دوورە.‬ ‫مووسل‬ ‫لە‬ ‫کم‬
					‫وه‬ :	‫لێكۆڵینە‬ ‫میتۆدی‬
	‫چەند‬ ‫یان‬ ‫میتۆدێک‬ ‫بە‬ ‫پێویستیان‬ ‫ئامانجەکانیان‬ ‫بە‬ ‫گەیشتن‬ ‫مەبەستی‬ ‫بە‬ ‫زانستیییەکان‬ ‫لێکۆڵینەوە‬
	‫بە‬ ‫پشتیان‬ ‫ئامانجەکان‬ ‫بە‬ ‫گەیشتن‬ ‫مەبەستی‬ ‫بە‬ ‫لێکۆڵینەوەیە‬ ‫لەم‬ ‫توێژەرانیش‬ ‫هەیە،‬ ‫میتۆدێک‬
	‫شیکار‬ ‫و‬ ‫شیکاری‬ ‫میتۆدی‬ ‫کاتدا‬ ‫هەمان‬ ‫لە‬ ‫بەستووە،‬ ‫ئیستقڕائی‬ ‫میتۆدی‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫وتوانستەكانی‬ ‫دابەشبوون‬ ‫شوێنجێیەتی‬ ‫وشیکردنەوەی‬ ‫دەستنیشانکردن‬ ‫بۆ‬ ‫هاتووە،‬ ‫بەکار‬ ‫ئاماریش‬ ‫ی‬
	‫بە‬ ‫تایبەت‬ ‫پالندانان‬ ‫پێوانەی‬ ‫و‬ ‫ئاماژە‬ ‫هەندێك‬ ‫بەكارهێنانی‬	‫لە‬	‫جگە‬	‫مە‬	‫ئە‬ ‫تەندروستییەكان،‬
		‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزاریيە‬ .
					:	‫وه‬	‫لێكۆلینە‬ ‫پالنی‬
	‫لێكۆڵین‬ ‫ئامانجی‬ ‫ە‬ ‫ناوچە‬ ‫ناساندنی‬ ‫بە‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫دەخوازێت‬ ‫وا‬ ‫وه‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫دابە‬ ‫و‬ ‫خزمە‬ ‫شبوونی‬ ‫وه‬ ‫كە‬ ‫دابە‬ ‫بە‬ ‫سێ‬ ‫بۆ‬ ‫بکرێت‬ ‫ش‬ ‫لە‬ ‫ش:‬ ‫تگوزاریە‬ ‫لە‬ ‫كان‬ ‫قە‬ ‫لە‬ ‫کراوە،‬ ‫زاخۆدا‬ ‫زای‬ ‫بە‬ ‫یە‬ ‫شی‬ ‫كە‬ ‫ئاماژە‬ ‫م‬ ‫بە‬ ‫شی‬
	‫دووه‬ ‫هە‬ ‫سەر‬ ‫خراوەتە‬ ‫تیشک‬ ‫سێیەم‬ ‫بەشی‬ ‫ولە‬ ‫قەزاکەیە.‬ ‫تەندر‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫شوێنجێیەتی‬ ‫شیکردنەوەی‬ ‫ئەنجامدانی‬ ‫بە‬ ‫هەڵساوین‬ ‫مدا‬ ‫وستییەکانی‬ ‫ڵسە‬ ‫وه‬ ‫توانستی‬ ‫نگاندنی‬ ‫خزمە‬ ‫زیفی‬ ‫تگوزاری‬ ‫تە‬ ‫ندروستی‬ ‫خزمە‬ ‫داهاتووی‬ ‫ئاسۆیی‬ ‫و‬ ‫توانستەکانی‬ ‫نەخشةسازى‬ ‫هەرێم،بەشى‬ ‫ئامارى‬ ‫دەستەى‬ ‫پالندانان،‬ ‫كوردستان،وەزارەتى‬ ‫هةرێمى‬ ‫حكومەتى‬ ‫سەرچاوە:‬ ‫خراوەتە‬ ‫قەزاکە‬ ‫لە‬ ‫تەندروستییەکان‬ ‫تگوزارییە‬ ‫ڕوو.‬ GIS ، 2020

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬ ‫بەرگی‬ ( ٧ ) - ‫ژمارە‬ ( ٤ ) ، ‫زستان‬ ٢٠٢٢ ‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬ ‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print) 1 - 2 ‫دابە‬ ‫خزمە‬ ‫ئێستای‬ ‫شبوونی‬ ‫تە‬ ‫تگوزاریی‬ ‫لە‬ ‫ندروستی‬ ‫قە‬ ‫ساڵی‬ ‫بۆ‬ ‫زاخۆ‬ ‫زای‬ 2020

  
	‫روه‬ ‫ها‬	‫تایبە‬ ‫شێوازێكی‬ ‫ی‬ ‫هە‬ ‫ت،‬	‫بە‬ ‫شوێنێكدا‬ ‫گوێره‬	‫دیارده‬ ‫ڕێكخستنی‬ ‫واتای‬ ‫لە‬ ‫دێت،‬ ‫كان‬	‫دابە‬ ‫بە‬ ‫شبوون‬
	‫بۆ‬	‫پێویستیشە‬ ‫نگاوێكی‬	‫هە‬ ‫و‬ ‫كان‬	‫جوگرافییە‬	‫دیارده‬ ‫توێژكردنی‬	‫لە‬	‫ده‬ ‫خاڵی‬ ‫شبوون‬ ‫سپێكە‬	‫دابە‬
	‫تێگە‬ ‫توێژه‬ ‫و‬ ‫گشتی‬ ‫لە‬ ‫یشتن‬ ‫دیارده‬ ‫سروشتی‬ ‫جوگ‬ ‫ری‬ ‫پالندانە‬ ‫و‬ ‫رافی‬ ‫جیاوازه‬ ‫كان‬ ‫نە‬ ‫بە‬ ‫ران‬ ( ‫الخير،‬ 2000 ‫،ص‬ ‫تایبە‬ ‫پێده‬ ‫گرنگی‬ ‫تی‬ 282 ) ، ‫ده‬ ‫هە‬ ‫پێده‬ ‫پشتی‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫لە‬ ‫ر‬ ‫بە‬ ‫ئە‬ ‫ر‬ ‫مە‬ ‫شە‬ ‫بە‬ ‫ستن،هەروەها‬ ‫توێژه‬ ‫بە‬ ‫ران‬
	‫ده‬ ‫و‬ ‫كان‬ ‫رخستنی‬	‫خزمە‬ ‫جوگرافی‬ ‫شبوونی‬ ‫تگوزارییە‬	‫بە‬ ‫تایبە‬ ‫داده‬ ‫گرنگی‬ ‫كارێكی‬ ‫لە‬ ‫نێن‬ ‫تمە‬ ‫ندییە‬ ‫ئە‬ ‫كانی‬ ‫دابە‬ ‫م‬ ‫شبوونە‬ ‫دابە‬ ‫توێژكردنی‬ .
	‫فەرمانگە‬ ‫ڕێگەی‬ ‫لە‬ ‫دەکرێت‬ ‫ش‬	‫پێشکە‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫لە‬ ‫تەندروستییەکان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬
	‫وتایبەتەکان‬ ‫مللیی‬ ‫نۆرینگە‬ ‫و‬ ‫الوەکییەکان‬ ‫و‬ ‫سەرەکی‬ ‫بنکە‬ ‫و‬ ‫نەخۆشخانەکان‬ ‫کە‬ ‫تەندروستییەکان،‬ ‫دەکەن.‬ ‫کار‬ ‫ناوەندانە‬ ‫لەم‬ ‫کارمەندانەی‬ ‫و‬ ‫پزیشک‬ ‫ئەو‬ ‫نەخۆشی،‬ ‫شیکاری‬ ‫وتاقیگەکانی‬ ‫ودەرمانخانەکان‬
					‫ئەمانەی‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫لە‬ ‫تەندروستییەکان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ 1 -2 -1 ‫دابە‬ ‫ژماره‬ ‫شبوونی‬ ‫ڕیژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫نە‬ ‫یی‬ ‫خۆشخانە‬ ‫بنكە‬ ‫و‬ ‫خۆدەگرێت.‬ ‫لە‬ ‫خوارەوە‬ ‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫كان‬ :
	‫خزمە‬ ‫تگوزاریی‬	‫داده‬ ‫كە‬ ‫نرێن،‬	‫گرنگانە‬ ‫زگا‬	‫داموده‬ ‫و‬	‫لە‬ ‫كێك‬	‫یە‬	‫تە‬ ‫ندروستیە‬ ‫بە‬ ‫كان‬	‫بنكە‬ ‫و‬	‫خۆشخانە‬	‫نە‬
	‫تە‬ ‫پێشكە‬ ‫ندروستی‬ ‫بە‬ ‫ش‬ ‫لە‬ ‫ناوچە‬ ‫یە‬ ‫ناوچە‬ ‫دیاریكراودا.‬ ‫كی‬ ‫ده‬ ‫دانیشتوان‬ ‫كە‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫ڕۆڵێكی‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫وه‬ 3 ‫تێكڕا‬ ‫كە‬ ‫نەخۆشخانە،‬ ‫بە‬ ‫ده‬ ‫رچاویش‬ ‫لە‬ ‫بینن‬ 245 ‫كۆكردنە‬ ‫لەگەڵ‬ ‫قەرەوێلە،‬ ‫وه‬ ‫دانیشتوان‬ ‫ی‬ 17
	‫و‬ ‫قەزا‬ ‫سەنتەری‬ ‫كەوتوونەتە‬ ‫سەرەكییەكان‬ ‫بنكە‬ ‫دەگرێت.‬ ‫خۆی‬ ‫لە‬ ‫الوەكی‬ ‫و‬ ‫سەرەكی‬ ‫بنكەی‬ ‫ل‬ ‫الوەكییەكانە‬ ‫بنكە‬ ‫هەرچی‬ ‫ناحییەكان،‬ ‫ژمارە‬ ‫خشتەی‬ ‫لە‬ ‫وەك‬ ‫گوندەكاندان‬ ‫ە‬ ( 2 ) ‫ژمارە‬ ‫نەخشەی‬ ‫و‬ ( 2 )
	‫ڕێژەیی‬ ‫بە‬ ‫دێت‬ ‫یەكەم‬ ‫پلەی‬ ‫بە‬	( ‫ناوەند‬ )	‫ناحییەی‬ ‫جۆرێكە‬ ‫بە‬ ‫لەوەشدا‬ ‫دەردەكەوێت.‬ ‫ڕوونی‬ ‫بە‬
	( 36.29 )% ‫هە‬ ‫ڕوونی‬ ‫بە‬ ‫ڕاستیدا‬ ‫لە‬ ‫ڕێژە‬ ‫كەمترین‬ ‫بە‬ ‫یەكدا‬ ‫دوای‬ ‫بە‬ ‫باتفیا‬ ‫و‬ ‫دركار‬ ‫ناحییەكانی‬ ‫لە‬ ‫یەكە‬ ‫هەر‬ ‫و‬ ‫بنكە‬ ‫و‬ ‫نەخۆشخانە‬ ‫دابەشبوونی‬ ‫لە‬ ‫بەرچاو‬ ‫نایەكسانییەكی‬ ‫بە‬ ‫ست‬ ( 17.41 )% ‫دێن.‬
	‫خزمەتگوزاری‬ ‫پێشكەشكردنی‬ ‫الوازی‬ ‫و‬ ‫دەكرێت‬ ‫قەزاكەدا‬ ‫كارگێڕی‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫تەندورستییەكان‬ ‫نارێكی‬ ‫بە‬ ‫هەست‬ ‫ئاشكرا‬ ‫بە‬ ‫دیكەشەوە‬ ‫الیەكی‬ ‫لە‬ ‫الیەك،‬ ‫لە‬ ‫ئەوە‬ ‫دەكرێت.‬ ‫بەدی‬ ‫تێدا‬ ‫تەندروستی‬
	‫یەك‬ ‫نێو‬ ‫لە‬ ‫چ‬ ‫گوندەكان،‬ ‫و‬ ‫نیشنگەكان‬ ‫بەسەر‬ ‫تەندروستییەكان‬	‫بنكە‬ ‫و‬ ‫نەخۆشخانە‬ ‫دابەشبوونی‬
											.	‫دەكرێت‬ ‫قەزاكە‬ ‫ناحییەكانی‬ ‫تەواوی‬ ‫یاخود‬ ‫ناحییەدا‬

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ 
‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  
	‫ی‬	‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫لە‬ ‫كان‬ ‫ناوچە‬	‫بنكە‬ ‫و‬	‫خۆشخانە‬	‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫نە‬ ‫یی‬	‫ژماره‬ ‫شبوونی‬	‫دابە‬	( 2 )	‫خشتە‬ ‫ی‬
									2020	‫ساڵی‬	‫وه‬	‫لێكۆڵینە‬
		(%)	‫ڕێژه‬	‫ندروستی‬	‫بنكە‬ ‫تە‬ ‫ی‬		)%(	‫ڕێژه‬	‫خۆشخانە‬	‫نە‬	‫كان‬	‫كارگێریيە‬	‫یە‬ ‫كە‬
		36.29		6					100	3	‫قەزا‬ ‫سەنتەری‬
		17.64		3					-	-	‫دركار‬
		17.64		3					-	-	‫باتیفا‬
		29.41		5					-	-	‫ڕزگاری‬
		100		17			100	3	‫گشتی‬
												‫توێژه‬ ‫كاری‬ ‫بە‬ ‫پشت‬ ‫ران:‬ ‫بە‬ ‫ستن‬
	‫تە‬ ‫گشتی‬ ‫تی‬ ‫دهۆك‬ ‫ندروستی‬	‫رایە‬	‫ڕێوه‬ ‫بە‬	‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬	‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬	1 -
												‫ساڵی‬ 2022 .	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫بە‬
	‫ساڵی‬ 2022 .	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬	‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬	2 -
	‫كاری‬ ‫ڕێوه‬ ‫بە‬ ‫توێژه‬ ‫بە‬ ‫پشت‬ ‫ران:‬ ‫بە‬ ‫ستن‬ ‫رایە‬ ‫تە‬ ‫گشتی‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫دهۆك‬ ‫ندروستی‬ ‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬ ‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬ ‫كراوه‬ ‫ساڵی‬ 2022 .
												68

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ 
‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  
	2 -2 ‫بە‬ ‫پزیشك‬ -1 ‫دابە‬ ‫ژماره‬ ‫شبوونی‬ ‫تە‬ ‫كادیری‬ ‫جۆری‬ ‫گرنگترین‬ ‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫پە‬ ‫و‬ ‫پزیشك‬ ‫یی‬ ‫خاوه‬ ‫و‬ ‫رستیار‬ ‫داده‬ ‫ندروستی‬ ‫بایە‬ ‫زۆرترین‬ ‫و‬ ‫نرێت‬ ‫پیشە‬ ‫ن‬ ‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫كان‬ : ‫خزمە‬ ‫خی‬ ‫تگوزاری‬
	‫لە‬ ‫ندروستی‬ ‫ناوچە‬ ‫ی‬	‫تە‬ ‫كارمەندانی‬ ‫شبوونی‬	‫یە‬ ‫دابە‬ ،	‫هە‬ ‫كاندا‬	‫تە‬ ‫زگا‬ ‫ندروستیيە‬	‫تە‬ ‫لە‬ ‫ندروستی‬ ‫داموده‬
	‫لە‬ ‫كان‬ ‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ( 179 ) ‫بە‬ ‫كاندا.‬ ‫پێك‬ ‫پزیشك‬ ‫ناحیيە‬ ‫جۆرێك‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫دێت‬ ‫شێوه‬ ‫سەنتەر‬ ‫ی‬ ‫یە‬ ‫كی‬	‫لێكۆڵینە‬ ‫نایە‬ ‫دابە‬ ‫كسان‬ ‫وه‬ ‫بە‬ ‫بە‬ ‫شبوون‬ ‫نە‬ ‫پێ‬ ‫خۆشخانە‬ ‫سە‬ ‫نە‬ ‫ر‬ ‫بنكە‬ ‫و‬ ‫خۆشخانە‬ ‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫بنكە‬ ‫و‬
	( ‫وایكردووه‬ 152 ) ‫لە‬ ‫پزیشك‬ ‫بە‬ ‫پلە‬ ‫یە‬ ‫ی‬ ‫ده‬ ‫خۆ‬ ‫بە‬ ‫گرێت‬ ‫كە‬ ‫لە‬ ‫بێت‬ ‫م‬ ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ ‫ژماره‬ ‫رووی‬ ( 84.91 )% ‫پزیشكە‬ ‫ی‬ ‫لە‬ ‫ناوچە‬ ‫كانی‬ ‫ژماره‬ ‫كۆی‬ ‫پزیشكە‬ ‫ی‬ ‫قە‬ ‫كانی‬ ‫كە‬ ‫بە‬ ، ‫نده‬ ‫بە‬ ‫وه‬ ‫ناحیيە‬ ‫ی‬ ‫زاكە‬ ‫ئە‬ ، ‫كە‬ ‫مە‬ ‫سێ‬ ‫ش‬
														‫یە‬ .	‫ره‬ ‫هە‬ ‫كی‬	‫بنكە‬ ‫شەش‬ ‫و‬ ‫سە‬ ‫ی‬	‫خۆشخانە‬	‫نە‬
	‫پە‬ ‫بایە‬ ‫وه‬ ‫رستاریش‬ ‫یارمە‬ ‫ك‬ ‫تیده‬ ‫لە‬ ‫خی‬ ‫سە‬ ‫شانە،‬ ‫ر‬ ‫كە‬ ‫بریتیيە‬ ‫ئاسانكە‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫پیشە‬ ‫و‬ ‫كار‬ ‫ری‬ ‫ئە‬ ‫پزیشك‬ ‫ی‬ ‫لە‬ ‫نە‬ ‫چاودێریكردنی‬ ‫پێ‬ ‫و‬ ‫خۆش‬ ‫ده‬ ‫و‬ ‫داو‬ ‫دانی‬ ‫پر‬ ‫مرۆیی‬ ‫و‬ ‫گرنگ‬ ‫فەرمانێكی‬ ‫و‬ ‫رك‬ ... ‫و‬ ‫پێچی‬ ‫برین‬ ‫و‬ ‫رمان‬
	‫ژماره‬ ‫پە‬ ‫ی‬ ‫كارگێریيە‬ ‫دابە‬ ‫كان‬ ‫ناوچە‬ ‫رستیارانی‬ ‫شبووینە‬ ‫لە‬ ‫زۆرترینیان‬ ، ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ، ‫ناحیە‬ ( 473 ) ‫كە‬ ‫سەنتەر‬ ‫ی‬ ‫پە‬ ‫رستیاره‬ ‫بە‬ ، ‫شێوه‬ ( 395 ) ‫پە‬ ‫رستیار‬ ‫یە‬ ‫كی‬	‫ئاماژه‬ ‫جێگای‬ ‫هتد.‬ ‫یە‬ ‫نایە‬ ‫بە‬ ‫كسان‬ ‫سە‬ ‫یە‬ ‫ر‬ ‫كە‬
	‫بنكە‬ ‫زۆری‬	‫بە‬	‫بە‬ ‫نده‬	‫ڕێژه‬ ‫م‬ ‫یە‬	‫ئە‬ ‫رزی‬	‫بە‬ .	( 83.50 )%	‫یی‬	‫ڕێژه‬	‫زاكە‬ ‫بە‬ ،	‫قە‬ ‫انی‬	‫پە‬ ‫كۆی‬ ‫رستیار‬	‫لە‬
	‫تە‬ ‫ندروستیيە‬ ‫ژماره‬ ‫دێت‬ ( 31 ‫هە‬ ‫و‬ ‫كان‬ ‫روه‬ ‫نە‬ ‫بوونی‬ ‫ها‬ ) ‫پە‬ ‫رستیاره‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ ‫خۆشخانە‬ ( 6.55 )% ‫لە‬ ‫دووری‬ ‫و‬ ‫ناحیە‬ ‫پاشان‬ ‫و‬ ‫سە‬ ‫نتە‬ ‫با‬ ‫و‬ ‫دركار‬ ‫كانی‬ ‫ناحیە‬ ‫پاشان‬ ‫و‬ ‫دهۆك.‬ ‫ری‬ ‫یە‬ ‫تیفا‬ ‫لە‬ ‫ك‬ ‫یە‬ ‫دوای‬ ‫ڕزگاری‬ ‫ی‬ ‫ك‬
	‫پە‬ ‫خاوه‬ ‫بە‬ ‫رستیار‬ ‫پیشە‬ ‫ن‬ ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ ‫تە‬ ‫ی‬ ‫ندروستیيە‬ ( ‫ناوچە‬ ‫كانی‬ 5.28 % -‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ 4.65 )% . ( ‫وه‬ ‫ژمارە‬ ‫خشتەی‬ ‫بڕوانەی‬ ‫ژماره‬ ‫یان‬ ( 277 ) ‫خاوه‬ ) 3 ‫پیشە‬ ‫ن‬ ‫ی‬	‫بە‬ ‫سە‬ ( 25 -‫باره‬ ‫بە‬ ‫ت‬ 22 )
	‫ده‬ ‫كسان‬ ‫بینرێت‬	‫یە‬ ‫نایە‬ ‫كی‬	‫شێوه‬	‫بە‬ ‫تر‬ ‫كانی‬	‫روستیە‬	‫تە‬ ‫ند‬	‫كارمە‬ ‫ی‬ ‫نده‬	‫شێوه‬ ‫مان‬	‫تە‬ ‫بە‬ ‫ندروستین،‬ ‫هە‬
	( ‫كرد‬ ‫بۆ‬ ‫ئاماژەمان‬ ‫وەك‬ 87 )% ‫لە‬ ‫پاشان‬	‫لە‬ ‫ناوچە‬ ‫ناحیە‬ ‫یە‬ ‫دێن‬ ‫دركار‬ ‫و‬ ‫باتيفا‬ ‫كانی‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫لە‬ ‫زۆرترینیان‬ ، ‫لە‬ ‫ك‬ ‫یە‬ ‫دوای‬ ‫ناحیيە‬ ‫سەنتەرە‬ ‫ی‬ ‫بە‬ ‫ك‬ ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ ( 3.97 ( 241 ) ‫بە‬ ، -3.24 ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ )% ، .
	‫لە‬ ‫وانە‬ ‫دابە‬ ‫قە‬ ‫دووری‬ ‫كارمە‬ ‫شبوونی‬ ‫تە‬ ‫ندانی‬ ‫زاكە‬ ‫لە‬ ‫سە‬ ‫نتە‬ ‫كۆمە‬ ‫و‬ ‫ئابووری‬ ‫باری‬ ‫و‬ ‫دهۆك‬ ‫ری‬ ‫لە‬ ‫ندردوستی‬ ‫ناوچە‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫اڵیە‬ ‫وه‬ ‫ئە‬ ، ‫ئە‬ ‫تی،‬ ‫مە‬ ‫ش‬ ‫مە‬	‫بێپالنییە‬ ‫ك‬ ‫بە‬ ‫نده‬ ‫بە‬ ‫كۆمە‬ ‫بە‬ ‫ی‬ ‫لە‬ ‫هۆكار‬ ‫ڵێك‬ ‫هە‬ ‫رچاو‬ ‫یە‬
	‫شارستانیيە‬ ‫انانی‬ ‫تایبە‬ ‫تی‬ ‫پێیان‬ ‫ت‬ .	‫پالند‬ ‫كانی‬	‫پێوه‬ ‫كردنی‬ ‫ره‬	‫جێنە‬	‫جێبە‬ ‫یاخود‬ ‫بوون‬	‫نە‬	‫لە‬	‫جگە‬

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ 
‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  
	‫خاوه‬ ‫و‬ ‫رستار‬ ‫پیشە‬ ‫ن‬	‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫پە‬ ‫و‬ ‫پزیشك‬ ‫یی‬	‫دابە‬ ‫ژماره‬ ‫بوونی‬ ‫ش‬	( 3 )	‫خشتە‬ ‫ژماره‬ ‫ی‬
		2020	‫ساڵی‬	‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬	‫لە‬ ‫كان‬ ‫ناوچە‬	‫تە‬ ‫ندروستیيە‬
	‫)%(ڕێژە‬	‫پیشەی‬ ‫خاوەن‬				)%(	‫ڕێژە‬	‫پەرستار‬	)%(	‫ڕێژە‬	‫پزیشك‬	‫یە‬ ‫كە‬
		‫تەندروستی‬							‫كان‬	‫كارگێریە‬
	87	241					83.50	395	84.91	152	‫سەنتەری‬
	3.97	11					5.28	25	5.02	9	‫دركار‬
	5.77	16					4.65	22	6.06	11	‫باتیفا‬
	3.24	9					6.55	31	3.91	7	‫رزگاری‬
	100	277								473	100	179	‫گشتی‬
	‫رایە‬ ‫تە‬ ‫گشتی‬ ‫تی‬ ‫دهۆك‬ ‫ندروستی‬	‫رێوه‬ ‫بە‬	‫بە‬	‫توێژه‬ ‫كاری‬ ‫بە‬ ‫پشت‬ ‫ران:‬ ‫بە‬ ‫ستن‬ 1 -‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬ ‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫ندروستی،‬
	‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تی‬	‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬	2 -	.	2020	‫ساڵی‬	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫بە‬
										2020	‫ساڵی‬	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫تە‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬
		‫شێوەی‬ ( ١ ‫ساڵی‬ ‫وه‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫ناوچە‬ ‫لە‬ ‫كان‬ ‫ندروستیە‬ ‫تە‬ ‫پیشە‬ ‫ن‬ ‫خاوه‬ ) ‫و‬ ‫رستار‬ ‫پە‬ ‫و‬ ‫پزیشك‬ ‫یی‬ ‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫ژماره‬ ‫شبوونی‬ ‫دابە‬ 2020
	100								
	80								
	60								
	40								
	20								
	0								
		‫قەزا‬ ‫سەنتەری‬				‫دركار‬	‫باتیفا‬	‫رزگاری‬
		)%(	‫پزیشك‬	)%(	‫پەرستار‬	‫تەندروستی‬ ‫پیشەی‬ ‫خاوەن‬	)%(
										.	( 3 )	‫ی‬	‫رچاوه‬ ‫خشە‬ :	‫سە‬
										70

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  
					‫تایبە‬ ‫تیيە‬ ‫كان‬ :	‫نۆرینگە‬ ‫و‬	‫تاقیگە‬ ‫و‬	‫رمانخانە‬	‫ده‬	‫دابە‬ ‫ژماره‬ ‫شبوونی‬ ‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫یی‬	-1	٣ -2
	‫بە‬ ‫دانیشتوان،‬ ‫بۆ‬	‫پێویستە‬ ‫تگوزاری‬	‫پێشكە‬ ‫و‬ ‫پێدان‬ ‫ركیان‬ ‫خزمە‬ ‫كردنی‬ ‫ش‬	‫ئە‬	‫رمانخانە‬ ‫كە‬ ‫كان‬	‫ده‬
	‫كاریان‬ ‫و‬ ‫رك‬	‫ئە‬	‫كە‬ ‫كان‬	‫ده‬ ‫ژمار‬ ‫هە‬ ‫كرێت،‬ ‫روه‬ ‫تاقیگە‬ ‫ها‬ ‫یە‬	‫خزمە‬ ‫گرنگی‬ ‫شێكی‬ ‫تە‬ ‫تگوزاری‬ ‫هە‬ ‫ندروستی‬	‫بە‬
	‫بریتیيە‬ ‫ده‬ ‫ئاسانتر‬ ‫پزیشك‬ ‫لە‬ ‫شیك‬ ‫ردنە‬ ‫لە‬ ، ‫كات‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫و‬ ‫ئە‬ ‫ڕێگای‬ ‫نە‬ ‫جۆری‬ ‫كردنی‬ ‫ستنیشان‬ ‫تاقیگانە‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫پزیشك‬ ‫پرۆسە‬ ‫و‬ ‫كار‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫بەمەش‬ ‫خۆشیەكە،‬ ‫ی‬ ‫توانێت‬ ‫چاره‬ ‫بڕیاری‬ ‫سە‬ ‫نە‬ ‫بۆ‬ ‫بدات‬ ‫ر‬ ‫خۆش‬
	‫هە‬ ‫هاوواڵتی.‬ ‫و‬ ‫نۆرینگە‬ ‫رچی‬ ‫ئە‬ ‫شانبە‬ ‫ویش‬ ‫پرۆسە‬ ‫كۆی‬ ‫شانی‬ ‫پزیشكیە‬ ‫كانە‬ ‫خزمە‬ ‫ی‬ ‫تە‬ ‫تگوزاری‬ ‫لە‬ ‫جۆرێكن‬ ‫بە‬ ‫ندروستی‬ ‫خزمە‬ ‫تگوزاریە‬ ‫بە‬ ‫تە‬ ‫و‬ ‫گرنگ‬ ‫شێكی‬ ‫تە‬ ‫ندروستییە‬ ‫واوكە‬ ‫تایبە‬ ‫تییە‬ ‫تە‬ ‫ری‬ ، ‫كان‬ ‫واوی‬
	‫و‬	‫ژماره‬	‫ده‬ ‫دی‬ ‫لە‬ ‫كرێت‬	‫بە‬ ‫ڕوون‬ ‫كی‬	‫ناوچە‬ ‫توێژینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫بێپالنیيە‬ ‫دا،‬	‫لە‬ ‫كرێت.‬	‫ده‬ ‫ژمار‬	‫هە‬	‫پرۆسە‬ ‫كە‬
	‫دابە‬ ‫ئە‬ ‫شبوونی‬ ‫تاقیگە‬ ‫نۆرینگە‬ ‫و‬ ‫خزمە‬ ‫سێ‬ ‫م‬ ‫تگوزارییە‬ ‫تایبە‬ ‫تە‬ ‫ده‬ ‫كان‬ ‫ناوچە‬ ‫دەردەكەوێت‬ ‫بۆمان‬ ‫كات،‬ ‫تە‬ ‫ندروست‬ ‫ییە‬ ‫خشتە‬ . ‫ی‬ ( 4 ) ‫لێكۆلینە‬ ‫ی‬ ‫ئاماژه‬ ‫بە‬ ‫وه‬ ‫دابە‬ ‫ده‬ ‫شبوونی‬ ‫تە‬ ‫دا‬ ‫نها‬ ( 23 ) ‫ده‬ ‫رمانخانە‬ ‫رمانخانە‬ ‫و‬
	‫لە‬ ‫باقییەكیتر‬ ‫ده‬ ‫خۆ‬ ‫هەن،‬ ‫دەرمانخانەیان‬ ‫دوو‬ ‫ڕزگاری‬ ‫و‬ ‫باتیفا‬ ‫و‬ ‫دركار‬ ‫ناحییەكانی‬ ‫لە‬ ‫یەك‬ ‫هەر‬ ‫بەشێوەیەكە‬ . ‫گرێت‬ ( 17 ) ‫بوترێت‬ ‫دەتوانرێـت‬ ‫ئەنجام‬ ‫سەنتەرن،‬ ‫ناحییەی‬ ‫لە‬ ‫تێكڕایان‬ ‫دەمێنێتەوە،‬ ‫دەرمانخانە‬
													‫ڕوو.‬ ‫دەخاتە‬ ‫پەیوەندار‬ ‫الیەنی‬ ‫بێپالنی‬ ‫دابەشبوونە‬ ‫شێوە‬ ‫ئەم‬
	‫یە‬ ‫ر‬ ‫كە‬ ‫ڕێژه‬ ‫ی‬	‫سە‬ ‫باره‬ ‫بە‬ ‫ت‬ ‫كارگێریيە‬ ‫ناوچە‬ ‫كانی‬ ‫تاقیگە‬ ‫كە‬ ‫كان‬ ‫لێكۆلینە‬ ‫ی‬ ‫ژماره‬ ‫یان‬ ‫وه‬ ‫بە‬ ، ( 16 ) ‫ناحیە‬ ‫جۆرێك‬ ‫تاقیگە‬ ‫یە‬ ‫بە‬ ، ‫شێوه‬ ‫بە‬ ‫سەنتەر‬ ‫ی‬ ‫یە‬ ‫نایە‬ ‫كی‬ ‫ڕێژه‬ ‫رزترین‬ ‫دابە‬ ‫كسان‬ ‫شبوونە‬ ‫لە‬ ‫ده‬ ‫خۆ‬ ‫بە‬ ‫گرێت‬ ‫بە‬ ‫سە‬
	( 12.5 )% ‫ناحیە‬ ‫سەنتەر‬ ‫ی‬ ‫دێن.‬	( 68.75 )% ‫هە‬ ‫تایبە‬ ‫رچی‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫تە‬ ‫بە‬ ‫پلە‬ ‫نۆرینگە‬ ‫دووه‬ ‫ی‬ ‫ناحیە‬ ‫م‬ ‫بە‬ ‫باتیفا‬ ‫و‬ ‫دركار‬ ‫ناحیەكانی‬ ‫لە‬ ‫هەریەك‬ ‫ی‬ ‫تایبە‬ ‫تە‬ ‫لە‬ ‫كان‬ ‫ناوچە‬ ‫لی‬ ‫ی‬ ‫كۆڵینە‬ ‫وه‬ ‫ژماره‬ ‫یان‬ ( 37 ) ‫نۆرینگە‬ ‫ڕێژه‬ ‫یی‬ ‫یە‬
	‫ڕێژه‬ ‫یی‬	‫یە‬ ‫دوای‬ ‫بە‬ ‫ك‬	‫یە‬ ‫دركا‬ ‫و‬ ‫باتیفا‬ ‫كانی‬ ‫لە‬ ‫ك‬	‫ناحیە‬	‫لە‬ ‫ك‬	‫ریە‬	‫هە‬	( 48.64 )%	‫ڕێژه‬ ‫یی‬	‫بە‬	‫نۆرینگە‬ ‫نۆ‬	( 17 )
													‫دێن.‬	( 21.62 -16.21 )%
		‫تایبە‬ ‫تیيە‬	‫نۆرینگە‬	‫و‬	‫تاقیگە‬ ‫و‬ ‫كان‬	‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫ده‬ ‫یی‬ ‫رمانخانە‬	‫ژماره‬ ‫شبوونی‬	‫دابە‬	( 4 )	‫خشتە‬ ‫ژماره‬ ‫ی‬
													2020	‫ساڵی‬	‫وه‬	‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬	‫لە‬ ‫ناوچە‬
		‫)%(ڕێژە‬		‫پزیشكی‬ ‫نۆرینگەی‬	)%(	‫ڕێژە‬	‫تاقیگە‬	)%(	‫ڕێژە‬	‫دەرمانخانە‬	‫یە‬ ‫كە‬
													‫كان‬	‫كارگێریە‬
		48.64					18		68.75	11	73.91	17	‫قەزا‬ ‫سەنتەری‬
													71

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print) 72

  
		‫عێراق‬	‫هەولێر‬ -‫کوردستان‬ -	‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ -‫بەرگی‬ ( ٧ ) -‫ژمارە‬ ( ٤ ) ، ‫زستان‬ ٢٠٢٢	‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬
																	‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬
		16.21					6			12.5					2	8.69	2	‫دركار‬
		21.62					8			12.5					2	8.69	2	‫باتیفا‬
		13.51					5			6.25					1	8.69	2	‫رزگاری‬
		100					37			100					16	100	23	‫گشتی‬
	‫رایە‬ ‫تە‬ ‫گشتی‬ ‫تی‬ ‫دهۆك‬ ‫ندروستی‬	‫رێوه‬ ‫بە‬	‫توێژه‬ ‫كاری‬ ‫بە‬ ‫پشت‬ ‫ران:‬ ‫بە‬ ‫ستن‬ 1 -‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬ ‫وه‬ ، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬
																	2020 .	‫ساڵی‬	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫بە‬
	2020	‫ساڵی‬	‫باڵونە‬ ‫داتای‬ ‫ئامار،‬ ‫شی‬ ‫كراوه‬	‫وه‬ ‫زاره‬ ‫تە‬ ‫تی‬ ‫بە‬ ‫ندروستی،‬	، ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬	‫حكومە‬ ‫هە‬ ‫تی‬	2 -
							‫تا‬ ‫نۆرینگە‬ ‫و‬ ‫تاقیگە‬ ‫و‬ ‫كان‬ ‫رمانخانە‬ ‫ده‬ ‫یی‬ ‫ڕێژه‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫ژماره‬ ‫بوونی‬ ‫ش‬ ‫دابە‬ ‫تیە‬ ‫یبە‬	)	‫شێوەی‬ ( ٢
												2020	‫ساڵی‬ ‫وه‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫ناوچە‬ ‫لە‬
		75		70	65	60	55	50	45	40		35		30	25	20	15	10	5	0
																	)%(	‫پزیشكی‬ ‫نۆرینگەی‬
																	)%(	‫تاقیگە‬
																	)%(	‫دەرمانخانە‬
											‫رزگاری‬		‫باتیفا‬	‫دركار‬	‫قەزا‬ ‫سەنتەری‬
												( 4 ) .	‫ی‬	‫رچاوه‬ ‫خشە‬ :	‫سە‬
									‫تەندروستییەكان.‬	‫خزمە‬ ‫شوێنجیی‬ ‫ندی‬ ‫تگوزارییە‬	‫تایبە‬ ‫ی‬ ‫تمە‬	‫وه‬	‫شیكردنە‬	3 -
	‫وه‬ ‫پێوه‬ ‫یە‬ ‫كە‬ ، ‫بە‬ ‫رێك‬ ‫بە‬ ‫دابە‬ ‫سروشتی‬ ‫زانینی‬ ‫بۆ‬ ‫كاربهێنرێت‬ ‫پێوه‬ ‫زۆری‬ ‫ره‬ ‫كانییە‬ ‫وه‬ ‫ناسراوه.‬ ‫ده‬ ‫رباره‬ ‫ی‬ ‫شبوونی‬	‫یە‬ ‫دابە‬ ‫لە‬ ‫كێك‬ ‫دیارده‬ ‫شبوونی‬ ‫تایبە‬ ‫تمە‬ ‫ندییە‬ ‫كە‬ ‫كان،‬ ‫ئە‬ ‫جوگرافیا‬ ‫كانی‬ ‫ده‬ ‫لە‬ ‫زیاتر‬ ‫كرێت‬
	‫یە‬	‫هە‬ ‫خۆی‬	‫تایبە‬ ‫جوگرافی‬ ‫كی‬ ‫بە‬ ‫ت‬	‫یبە‬ ‫تمە‬ ‫ندیيە‬	‫تا‬ ‫و‬	‫ئاماژه‬	‫پێوه‬ ‫و‬ ‫رانە‬	‫لە‬ ‫كێكيش‬	‫دیارده‬ ‫هە‬ ‫و‬ ‫كان‬ ‫ریە‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  
	‫لە‬ ( ‫پێوانە‬ ‫دووری‬ ‫وانە‬ : ( ‫ناوه‬ ‫شوێنیی‬ ‫ندی‬ ‫یی‬ Standard Distance Mean center ) ، ) : ‫هاوسێ‬ ‫نزیكترین‬ ‫تێكرایی‬ . ( ‫ئاڕاستە‬ ‫دابە‬ ‫ی‬ Directional Distribution ) ‫شبوون‬ Average Nearest
	‫تایبە‬ ‫و‬ ‫سروشت‬ ‫تمە‬ ‫دابە‬ ‫ندی‬ ‫شبوونی‬	‫لە‬	‫لێكۆڵینە‬ ‫وه‬	‫بۆ‬ ‫بهێنین‬ ‫كاریان‬	‫بە‬ ‫كرێت‬	‫ده‬	‫كە‬	،	Neighbor
										‫زاخۆ.‬ ‫زای‬	‫قە‬ ‫كانی‬	‫تە‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫ندروستییە‬
										.	Mean center	‫شوێنیی‬ ‫ندی‬	‫ناوه‬	1	3 -1 -
	‫ناوه‬ ‫بە‬ ‫شوێنیی‬ ‫ندی‬ ‫هە‬ ‫یە‬ ‫نگاوی‬ ‫كە‬ ‫ئە‬ ‫وه‬ ‫شوێنێكی‬ ‫ی‬ ‫ناوه‬ ‫دیاریده‬ ‫ندی‬ ‫كە‬ ‫كات،‬ ‫داده‬ ‫م‬ ‫دابە‬ ‫سروشتی‬ ‫زانینی‬ ‫بۆ‬ ‫نرێت‬ ‫ده‬ ‫كە‬ ‫وێتە‬ ‫سە‬ ‫نتە‬ ‫ڕه‬ ‫ری‬ ‫گە‬ ‫زه‬ ‫دیارده‬ ‫كانی‬ ‫دیارده‬ ‫شبوونی‬ ‫كە‬ ( ‫عبدارحمان،‬ ‫لە‬ ‫كان،‬ ‫بە‬ ‫ر‬
	‫سەرجەم‬ ‫ناوەراستی‬ ‫دەكەوێتە‬ ‫خاڵەش‬ ‫ئەو‬ ‫تایبەتدا‬ ‫هاوكێشەیەكی‬ ‫چوارچێوەی‬ ‫لە‬ ‫باڵوبوونەتەوە.‬ ‫و‬ ‫هەیە‬ ‫بوونیان‬ ‫ناوچەكەدا‬ ‫لە‬ ‫كەوا‬ ( ‫حمەعلی،‬ 2016 ‫،ال‬ 116 ) .	2014 ‫،ص‬ ‫پێوه‬ ‫ره‬ ‫كانییە‬ 20 ) ‫وه‬
	‫جوگرافیزانان‬	‫كە‬ ‫شوێنیی‬ ‫شبوونێكی‬	‫دابە‬ ‫ر‬	‫هە‬ ‫بۆ‬	‫چە‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫ئامانجی‬ ‫ەروەها‬ ‫ناوه‬ ‫قی‬ ‫ندیيە‬	‫ه‬
	‫والعزاوی،‬ ‫السماك‬ 2011 ‫،ص‬ 161 ) ( Y ) ‫د‬ ‫گشت‬ ‫بۆ‬ ‫یارده‬ ‫جوگرافیيە‬ ‫كانی‬ ‫ئە‬ ‫مە‬ ‫كانی‬ ‫ش‬	‫بە‬ ‫لە‬ ‫هە‬ ‫ڕێگای‬ ‫كاریده‬ ‫لە‬ ‫هێنن‬ ‫ناوه‬ ‫ژماركردنی‬ ‫توێژه‬ ‫ینە‬ ‫وه‬ ‫دابە‬ ‫كانی‬ ‫تە‬ ‫ندی‬ ‫وه‬ ‫ره‬ ‫شوێنییدا‬ ‫شبوونی‬ ‫ی‬ ( X ) ‫تە‬ ‫و‬ ‫وه‬ ‫ره‬ ‫ی‬ (
	‫ناوچە‬ ‫بە‬ ‫دابە‬ ‫نێوان‬ ‫راوركردنی‬ ‫لێكۆڵینە‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫كە‬ ‫ڕه‬ ‫شبوونی‬ ( ‫الشافعی،‬ 2008 ‫،ص‬ 386 ) ‫ئە‬ ، ‫گە‬ ‫زه‬ ‫دیارده‬ ‫دوو‬ ‫كانی‬ ‫پێوه‬ ‫م‬ ‫لە‬ ‫زیاتر‬ ‫یان‬ ‫لێوه‬ ‫سوودی‬ ‫رە‬ ‫بۆ‬ ‫یاخود‬ ‫دیاریكراو‬ ‫شوێنێكی‬ ‫وه‬ ‫رده‬ ‫بۆ‬ ‫گیرێت‬
	‫نزیكترین‬ ‫تێكڕایی‬ ‫بێت‬	‫ناوه‬ ‫شوێنێكی‬ ‫هە‬ ‫ندی‬	‫پ‬ ‫ێویستە‬	‫كە‬ ‫زێك،‬	‫ڕه‬ ‫بۆ‬ ‫شوێن‬ ‫گونجاوترین‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫گە‬
	‫خزمە‬ ‫شوێنیی‬ ‫شبوونی‬ ‫تگوزاریی‬	‫بنوێنێت‬ ‫تایبەتمەندی‬ ‫تایبە‬ ‫کردنی‬ ‫دەستنیشان‬ ‫بۆ‬ ‫شوێن‬ ‫گونجاوترین‬ ( ‫عبدالل‬ ، 2012 ‫،ص‬ 32 ) . ‫تمە‬ ‫دابە‬ ‫ندی‬
	‫لە‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمە‬ ‫شوێنیی‬ ‫تگە‬ ‫وارییە‬ ‫بە‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫گوێره‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫پێوه‬ ‫ی‬ ‫ناوه‬ ‫ری‬ ‫ده‬ ‫بۆمان‬ ‫شوێنی‬ ‫ندی‬ ‫رده‬ ‫كە‬ ‫نەخشەی‬ ‫لە‬ ‫دەرئەنجامەكەی‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫وێت‬ ‫كە‬ : ‫ناوه‬ ‫وا‬ ‫ندی‬ ( 3 ) ‫دا‬
	‫دیاریكراویش‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫شار‬ ‫ناوەڕاستی‬ ‫كەوتووتە‬ ‫شوێنیيەكەیان‬ ‫ناوەندی‬ ‫بەجۆرێك‬ ‫دەردەكەوێـت،‬
	‫دەنوێن‬ ‫سەرەكی‬ ‫ڕاكێشكردنی‬ ‫خاڵی‬ ‫ئەمەش‬ ‫قەزا،‬ ‫ناوەندی‬ ‫رۆژهەاڵتی‬ ‫باكووری‬ ‫بەشی‬ ‫بۆ‬ ‫ێت‬ ‫گردبوونەوەكانە.‬ ‫جوگرافی‬ ‫سەنتەری‬ ‫یاخود‬ ‫دابەشبوونەكان‬
								73

‫وەرزی‬ ‫زانستی‬ ‫گۆڤارێکی‬ ‫دەردەچێت‬ ‫فەڕەنسی‬ ‫لوبنانی‬ ‫زانکۆی‬ ‫الیەن‬ ‫لە‬ ‫باوەڕپێکراوە‬ - ‫هەولێر‬ - ‫کوردستان‬ - ‫عێراق‬

  
	٢٠٢٢	‫زستان‬	،	)	٤	(	‫ژمارە‬	-	)	٧	(	‫بەرگی‬
												‫نێودەڵەتی‬ ‫تۆماری‬

‫ژمارەی‬ : ISSN 2518-6566 (Online) -ISSN 2518-6558 (Print)

  ‫بە‬ ‫جوگرافیادا‬ ‫لە‬ ‫پێوەرە‬ ‫ئەم‬ ‫ئەنجامدانی‬ ‫بۆ‬ ‫وەردەگیرێت‬ ‫لێ‬ ‫سوودی‬ ‫بەجۆرێك‬ ‫دیاردەكان‬ ‫ئاراستەی‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫بۆ‬ ‫دادەنرێت‬ ‫گرنگ‬ ‫جیاوازە‬ ‫هەژماركردندا‬ ‫لە‬ ‫بەاڵم‬ ‫دەچێت،‬ ‫پێوانەیی‬ ‫دووری‬ ‫لە‬ ‫پێوەری‬ ‫پێوەرە‬ ‫ئەم‬ ‫پالندانان.‬ ‫كردارەكانی‬ 


										) .	Directional Distribution)	‫ئاڕاستە‬ ‫دابە‬ ‫ی‬ ‫شبوون‬	2	3 -1 -
	‫رتبوونی‬	‫پە‬ ‫ی‬	‫ئاڕاستە‬ ‫ر‬	‫داده‬ ‫گونجاو‬ ‫رێكی‬ ‫لە‬ ‫بڕیاردان‬ ‫بۆ‬ ‫نرێت‬ ‫سە‬	‫پێوه‬	‫دابە‬ ‫ی‬ ‫بە‬ ‫شبوون‬	‫ڕاستە‬	‫ئا‬
										12 )	‫ص‬ ،	2011	‫محمود،‬ ، ‫العزاوي‬	(	‫تەندروستییەكان‬ ‫تگوزاریی‬	‫خزمە‬
	‫ی‬ ‫جیاواز،‬ ‫ئاراستەی‬ ‫دوو‬ ‫بە‬ ‫لەگەڵیدا‬ ( Y ) ‫دەردەچێت‬ ‫هێلكەیی‬ ‫شێوەیەكی‬ ‫ئەنجامدا‬ ‫لە‬ ‫تەوەری‬ ‫لەسەر‬ ‫ەكەمیان‬ ( ‫عزیز،‬ 2013 ( X ) ‫ال‬ ، ‫تەوەری‬ ‫تەوەری‬ ‫لەسەر‬ ‫دووەمیان‬ ‫و‬ 16 ) ‫دیاریكردنی‬ ‫بە‬ ‫گەیشتن‬ ‫بۆ‬ .
	‫تەكنیكی‬ ‫بە‬ ‫بەستراوە‬ ‫پشت‬ ‫لێكۆڵینەوە‬ ‫لەناوچەی‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫دابەشبوونی‬
	Directional Distribution ) ‫لە‬ ، ‫لیستی‬ ( Spatial Statistics Tools ) ‫چوارچێوەی‬ ‫هە‬ ‫دا‬ ‫یە.‬ ‫خشتە‬ ( Measuring Geographic Distribution ‫ی‬ ( 5 ) ‫نە‬ ‫خشە‬ ‫ی‬ ( 3 ) ‫تایبە‬ ‫بە‬ ‫تن‬ ‫خزمە‬ ‫تگوزاریی‬ ) ‫لەژێر‬
	‫چوارچێوه‬ ‫ی‬	‫لە‬	Directional Distribution) ،	‫شبوون‬ (	‫دابە‬ ‫ی‬	‫ئاڕاستە‬ ‫كنیكی‬	‫تەندروستییەكان.‬ ‫لە‬ ‫جێبە‬ ‫دوای‬ ‫جێكردن‬ ‫تە‬ ‫ی‬
	‫یشتین:‬	‫گە‬	‫ده‬ ‫و‬ ‫رئە‬ ‫نجامە‬	‫بە‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫تگوزاریی‬	‫خزمە‬ ‫ر‬	‫لە‬ ‫سە‬	(Arc Gis)	‫رنامە‬ ‫ی‬	‫بە‬
	‫ئاڕاستە‬ ‫هێلكە‬ ‫وه‬ ‫یی‬ ‫ڕاستە‬ ‫ی‬ ‫قینە‬ ‫رگرتووه‬ ‫باڵوبوونە‬ ‫ی‬ ‫لە‬ ‫تە‬ ‫رزه‬ ‫كان‬ ‫وه‬ ‫دابە‬ ‫ی‬ ‫كە‬ ‫زاخۆ‬ ‫قەزای‬ ‫تەندروستییەكان‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫ی‬ ‫لە‬ ‫شبوونی‬ ‫بە‬ ‫رۆژهەاڵتد‬ ‫و‬ ‫رۆژئاوا‬ ‫نێوان‬ ‫سنووری‬ ‫شێوه‬ ‫یە‬ ‫كی‬ ‫الر‬
	‫بوونە‬ ‫فراوانبوونی‬ ‫شێوەی‬ ‫بە‬ ‫پەیوەستە‬ ‫ئەمەش‬ ‫خۆ،‬ ‫گرتۆتە‬ ‫تەندروستییەكانی‬ ‫خزمەتگوزارییە‬ ‫خاڵی‬ ‫وه‬ ‫یە‬ ‫كە‬ ‫كی‬ ‫بە‬ ‫م‬ ‫ره‬ ‫پلە‬ ‫رۆژهەاڵتدا،‬ ‫باشووری‬ ‫و‬ ‫سوراوه‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ( 138 ) ‫پلە‬ ‫یە‬ ، ‫بەجۆرێك‬ ( 65 )% ‫ی‬
	‫ئاڕاستە‬ ‫مان‬ ‫ی‬	‫وه‬ ‫هە‬ ‫یان‬	‫باڵوبوونە‬ ‫ی‬	‫روه‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫ها‬	‫هە‬ ‫وەرگرتووە،‬ ‫ڕێژكۆاڵنەی‬	‫د‬ ‫شێوەیەكی‬ ‫و‬ ‫قەزاكە‬
	‫باڵوبوونە‬ ‫و‬ ‫قەزاكەیە‬ ‫فراونبوونی‬ ‫وه‬ ‫خزمە‬ ‫زیفی‬ ‫چڕیا‬ ‫شێوازێكی‬ ‫خزمەتگوزارییەكان‬ ‫لەوەی‬ ‫جگە‬ ‫ئەمە‬ ‫تەندروستییەكان،‬ ‫تگوزاریی‬ ‫وه‬ ‫وه‬ ‫دانیشتوانی‬ ‫ی‬ ‫ر‬ ‫گرتووه‬ ‫ئە‬ ، ‫مە‬ ‫كردۆتە‬ ‫كاری‬ ‫ش‬ ‫سە‬ ‫توانستی‬ ‫ر‬ ‫ن‬
										‫وەگرتووە.‬
										74

district has been enormously changed especially in terms of population, in line with that, it can be seen a great development of construction and prosperity and this certainly has reflection on the services. Thus, the adjustment between division of the services in general and health service in particular, the changes, has been occurred, are considered as a big obstruction which planners have faced. The aim of the research is analysing of division of health services in Zakho district, and showing the level of the skills towards the area and then estimating the current and future needs of people in Zakho district. Research plan: the aim of the research requires dividing the research into three sections: in the first section an introduction of research area has been highlighted and division of health services in Zakho district, in the second section we analysed the area of health services in the district. In the third section, the evaluation of occupational health service and the future horizon of health services in the district have been emphasised.
Spatial Analysis of Health Services in the District of Zhkho by Use Geographic Information System (GIS)