Elite Media Trends Towards the Extent of Commitment of Kurdish Websites to the Ethics of the Profession in the Kurdistan Region -A field Study

Keywords: Trend, Media Elite, Professional Ethics, Websites

The study aims to explain and identify the trends of the Kurdish media elite with regard to the level of commitment of Kurdish websites to professional ethics in the Kurdistan Region. This study is a descriptive study in which the survey method was used. The community of this study is consists of the media elite in the Kurdistan Region, whether it is the lecturers in the media departments in the universities and institutes of the region, or the experienced media professionals who are in charge of managing media institutions. The most prominent results of the study are: The majority of the study sample agrees that the content of Kurdish websites is a mixture of adherence to the principles of professional ethics, especially in presenting all the information related to the event and avoiding intentional exaggeration, and also noncompliance with these principles, especially in their lack of commitment to the sources of information contained in the news. 




  


4,December.2021 http://journal.uor.edu.krd/index.php/JUR Vol.8 20 DOI:https://doi.org/10.26750/Vol(8).No(4).Paper

  
	‫ئ‬ ‫عبدالعز‬ ‫ئازاد‬ ‫ا‬ ‫ڕ‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫استەكانی‬ ‫ئ‬ ‫بە‬ ‫ی‬ ‫كوردستاندا‬ ‫هەرێمی‬ ‫لە‬ ‫پیشەیی‬ ‫تیكی‬ ‫ڕ‬ ‫پابەندب‬ ‫ادەی‬ -‫مەیدانییە‬ ‫توێژینەوەیەكی‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫ونی‬ ‫ی‬ ‫ز‬ ‫محمد‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫ش‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫ی‬ ‫اندن،‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫ل‬ ‫ێ‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫زانك‬ ‫ئاداب،‬ ‫ۆی‬ ‫سه‬ ‫الح‬ ‫ەد‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ن‬ -‫هه‬ ‫ول‬ ‫ێ‬ ‫ر،‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫ع‬ ‫كوردستان،‬ ‫ێ‬ ‫راق‬ . ‫ئیمەیڵ:‬ azad.mohammed1@su.edu.krd ‫زێباری‬ ‫حسۆ‬ ‫طاهر‬ ‫به‬ ‫كۆمه‬ ‫شی‬ ‫كۆل‬ ‫ڵناسی،‬ ‫ێ‬ ‫سه‬ ‫زانكۆی‬ ‫ئاداب،‬ ‫ژی‬ ‫الح‬ ‫ەد‬ ‫دین‬ -‫هه‬ ‫ولێر،‬ ‫كوردستان‬ ‫هەرێمی‬ ‫عێراق‬ ، . ‫ئیمەیڵ:‬ tahir.zebari@su.edu.krd ‫پوخته‬ : ‫هەوڵ‬ ‫توێژینەوەیە‬ ‫ئەم‬ ‫زانستییه‬ ‫ێكی‬ ‫بۆ‬ ‫زانین‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫و‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫سەبارەت‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫كانی‬ ‫بە‬ ‫پابەندبو‬ ‫ڕادەی‬ ‫نی‬ ‫بە‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫هەرێمی‬ ‫لە‬ ‫پیشەیی‬ ‫تیكی‬ ‫كوردستاندا‬ ، ‫كۆمەڵگەی‬ ‫بریتییە‬ ‫توێژینەوە‬ ‫له‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫سەرجەم‬ ‫ئه‬ ‫وانه‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫ئەلیكترۆنی‬ ‫پێگە‬ ‫ی‬ ‫ەكان‬ ‫به‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫رپرسیارێتیی‬ ‫زمو‬ ‫نی‬ ‫هه‬ ‫كاركردنییان‬ ‫یه‬ ‫و‬ ‫ئه‬ ‫وان‬ ‫ه‬ ‫ش‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫بڕوانامه‬ ‫ڵگری‬ ‫بااڵن‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫مامۆستان‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫شه‬ ‫كانی‬ ‫لە‬ ‫میدیا‬ ‫زانكۆكانی‬ ‫هەرێمی‬ ‫كوردست‬ ‫ان‬ ‫نمو‬ ، ‫نه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫ش‬ ‫شێوه‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫ڕه‬ ‫مه‬ ‫مه‬ ‫كی‬ ‫به‬ ‫وه‬ ‫ستدار‬ ‫له‬ ‫رگیراون‬ ‫له‬ ‫زانكۆ‬ ‫مامۆستایانی‬ ‫سه‬ ‫رجه‬ ‫م‬ ‫به‬ ‫شه‬ ‫كانی‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫له‬ ‫یاندن‬ ‫په‬ ‫و‬ ‫زانكۆ‬ ‫یمانگه‬ ‫هه‬ ‫كانی‬ ‫له‬ ‫كوردستان،‬ ‫رێمی‬ ‫گه‬ ‫ڵ‬ ‫ژماره‬ ‫یه‬ ‫به‬ ‫میدیاكاری‬ ‫ك‬ ‫ئه‬ ‫زم‬ ‫یان‬ ‫ون‬ ‫ئه‬ ‫وانه‬ ‫به‬ ‫ی‬ ‫دامه‬ ‫رپرسی‬ ‫زراوه‬ ‫یه‬ ‫میدیایین.‬ ‫كی‬ ‫گ‬ ‫ئه‬ ‫رنگترین‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫نجامه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫پێگه‬ ‫یشت‬ ‫وه‬ ‫بریتی‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫زۆرینه‬ ‫نمو‬ ‫ی‬ ‫نه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫له‬ ‫گه‬ ‫ئه‬ ‫ڵ‬ ‫وه‬ ‫دان‬ ‫ناوه‬ ‫پێگه‬ ‫ڕۆكی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كوردییه‬ ‫تێكه‬ ‫كان‬ ‫ڵێكه‬ ‫له‬ ‫حاڵه‬ ‫تی‬ ‫پابه‬ ‫به‬ ‫ندبون‬ ‫بنه‬ ‫ئیتیكییه‬ ‫ما‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫تایبه‬ ‫له‬ ‫تی‬ ‫خستنه‬ ‫ڕ‬ ‫زانیارییه‬ ‫وی‬ ‫و‬ ‫كان‬ ‫خۆدو‬ ‫له‬ ‫رگرتن‬ ‫گه‬ ‫وره‬ ‫كردنی‬ ‫ڕو‬ ‫داوه‬ ‫ك‬ ‫ان،‬ ‫هه‬ ‫روه‬ ‫پابه‬ ‫ها‬ ‫ندنه‬ ‫ب‬ ‫به‬ ‫ون‬ ‫بنه‬ ‫ئیتیكییه‬ ‫ما‬ ‫كان‬ ‫به‬ ‫تایبه‬ ‫له‬ ‫تی‬ ‫پابه‬ ‫ندنه‬ ‫ب‬ ‫ونى‬ ‫به‬ ‫خستنه‬ ‫ڕ‬ ‫وی‬ ‫ڕاوبۆچ‬ ‫و‬ ‫جیاواز‬ ‫ونی‬ ‫ئاماژه‬ ‫دان‬ ‫به‬ ‫سه‬ ‫رچاوه‬ ‫زانیارییه‬ ‫ی‬ ‫كان.‬ ‫وشەکان:‬ ‫کلیلە‬ ‫ئاڕ‬ ‫استه‬ ، ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ، ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫یی،‬ ‫پێگه‬ ‫ئه‬ ‫ی‬ ‫لیكترۆنی‬ . ‫پێشه‬ ‫كی‬ : ‫بخاته‬ ‫تیشك‬ ‫هەوڵدەدات‬ ‫توێژینەوەیە‬ ‫ئەم‬ ‫سه‬ ‫ر‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫كانی‬ ‫پابەندب‬ ‫ڕادەی‬ ‫ونی‬ ‫ئ‬ ‫بە‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫ی‬ ‫كه‬ ‫كوردستاندا.‬ ‫هەرێمی‬ ‫لە‬ ‫پیشەیی‬ ‫تیكی‬ ‫ئه‬ ‫مرۆ‬ ‫ده‬ ‫پێگه‬ ‫بینرێت‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫وه‬ ‫كان‬ ‫په‬ ‫پێویست‬ ‫ك‬ ‫یڕه‬ ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫وی‬ ‫بابه‬ ‫و‬ ‫ناكەن‬ ‫میدیایی‬ ‫ی‬ ‫زانیارییه‬ ‫و‬ ‫ت‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫سیاسه‬ ‫پێی‬ ‫تی‬ ‫باڵوده‬ ‫خۆیان‬ ‫كه‬ ‫نه‬ ‫وه‬ ‫ئه‬ ، ‫مه‬ ‫وایكردوه،‬ ‫ش‬ ‫كه‬ ‫ئا‬ ‫ڕ‬ ‫استه‬ ‫كانی‬ ‫بواری‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫گه‬ ‫به‬ ‫كوردی‬ ‫ری‬ ‫ب‬ ‫الڕێدا‬ ‫ڕ‬ ‫كه‬ ‫وات.‬ ‫به‬ ‫پێویستی‬ ‫ئاوڕدانه‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫هه‬ ‫جدی‬ ‫كی‬ ‫یه‬ ‫ئه‬ ‫بۆ‬ ، ‫وه‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫ئاریشانه‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫بخرێته‬ ‫و‬ ‫زگاربكرێت‬ ‫وه‬ ‫سه‬ ‫سكه‬ ‫ر‬ ‫حه‬ ‫ی‬ ‫قیقه‬ ‫تی‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫خۆی‬ ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫پیشه‬ ‫كی‬ ‫بكات‬ ‫كار‬ ‫پرۆفیشناڵی‬ ‫و‬ ‫ی‬ . ‫توێژی‬ ‫ئەم‬ ‫ن‬ ‫لە‬ ‫ەوە‬ ‫م‬ ‫سێ‬ ‫تەوەر‬ ‫ه‬ ‫خواره‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫پێك‬ ‫دێت‬ : ‫ته‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫ری‬ ‫كه‬ ‫م‬ ‫گشت‬ ‫چوارچێوەی‬ : ‫ی‬ ‫میتۆدی‬ ‫ی‬ ‫توێژینەوە‬ : ‫یه‬ ‫كه‬ ‫م:‬ ‫ڕ‬ ‫ەه‬ ‫ه‬ ‫ند‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ێكاره‬ ‫كانی‬ ‫توێژینەوە:‬ 1 -‫كێشە‬ ‫ی‬ ‫توێژینەوە:‬ ‫پێگە‬ ‫پێكدەهێنن‬ ‫كوردستان‬ ‫لە‬ ‫میدیایی‬ ‫نەخشەی‬ ‫گرنگی‬ ‫بەشێكی‬ ‫ئەلیكترۆنییەكان‬ ‫و‬ ‫سەرچاوەیەكی‬ ‫وەكو‬ ، ‫دەكرێ‬ ‫هەژمار‬ ‫میدیایی‬ ‫ناوەرۆكی‬ ‫و‬ ‫هەواڵ‬ ‫باڵوكرنەوەی‬ ‫دیاری‬ ‫ن‬ . ‫زیادب‬ ‫ونی‬ ‫ڕ‬ ‫پێگە‬ ‫كاریگەریی‬ ‫و‬ ‫ۆڵ‬ ‫كوردستان‬ ‫لە‬ ‫ئەلیكترۆنییەكان‬ ‫وا‬ ‫دەخوازێت‬ ، ‫هەڵوەستەیەك‬ ‫بكەین‬ ‫لەسەر‬ ‫پابەندب‬ ‫ڕادەی‬ ‫بە‬ ‫پێگانە‬ ‫ئەو‬ ‫ونی‬ ‫پیشە‬ ‫بنەماكانی‬ ‫ییه‬ ‫بنەمایانە‬ ‫ئەو‬ ‫بەوپێیەی‬ ‫كان،‬ ، ‫پێوەری‬ ‫ڕ‬ ‫گشتی‬ ‫بەشێوەیەكی‬ ‫میدیایی‬ ‫كارێكی‬ ‫هەر‬ ‫بۆ‬ ‫ێكخەرن‬ ‫بەتایبەتی،‬ ‫ئەلیكترۆنی‬ ‫میدیایی‬ ‫كاری‬ ‫و‬ ‫كه‬ ‫پابەند‬ ‫نه‬ ‫ب‬ ‫پێیانەو‬ ‫ون‬ ‫ه‬ ، ‫دەرچ‬ ‫هۆی‬ ‫دەبێتە‬ ‫و‬ ‫میدیا‬ ‫لە‬ ‫زۆرێك‬ ‫ونی‬ ‫گشت‬ ‫ئادابی‬ ‫و‬ ‫بەها‬ ‫لە‬ ‫میدیاكاران‬ ‫ی‬ ‫كۆمەڵگە‬ ‫ی‬ ، ‫الوازبو‬ ‫به‬ ‫نی‬ ‫كۆمه‬ ‫و‬ ‫یاسایی‬ ‫رپرسیارێتیی‬ ‫اڵیه‬ ‫دامه‬ ‫تی‬ ‫زراوه‬ ‫میدیاییه‬ ‫له‬ ‫كان‬ ‫به‬ ‫رامبه‬ ‫كۆمه‬ ‫ر‬ ‫ڵگه‬ ‫دا‬ . ‫كار‬ ‫له‬ ‫ێكی‬ ‫جۆره‬ ‫و‬ ‫ش‬ ‫سه‬ ‫رده‬ ‫بۆ‬ ‫كێشێت‬ ‫پاشەگەردانی‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫زۆر‬ ‫لەڕێالدانی‬ ‫زەو‬ ‫ه‬ ‫كاری‬ ‫لە‬ ‫ند‬ ‫ڕ‬ ‫م‬ ‫ۆژانەی‬ ‫ی‬ ‫ئەلیكترۆن‬ ‫دیای‬ ‫ییدا‬ . ‫له‬ ‫م‬ ‫ڕ‬ ‫وانگه‬ ‫یه‬ ‫وه‬ ، ‫بریتییە‬ ‫توێژینەوەیە‬ ‫ئەم‬ ‫كێشەی‬ ‫لە‬ : ‫دیاریكردنی‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫می‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫ی‬ ‫پابەندبو‬ ‫ئاستی‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫دیایی‬ ‫پێگ‬ ‫نی‬ ‫ه‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫هه‬ ‫واڵییه‬ ‫ك‬ ‫بنەماكانی‬ ‫بە‬ ‫ان‬ ‫پیشە‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ . 2 -‫گرنگ‬ ‫ی‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ی‬ : ‫ئه‬ ‫توێژینه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫له‬ ‫د‬ ‫ئاست‬ ‫و‬ ‫دا‬ ‫هه‬ ‫خۆی‬ ‫گرنگیی‬ ‫یه‬ : ‫ئاستی‬ ‫یەكەم:‬ ‫و‬ ‫زانستی‬ ‫ئەكادیمی‬ : ‫بەشەكانی‬ ‫لە‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫له‬ ‫یاندن‬ ‫كوردستان‬ ‫هەرێمی‬ ‫پەیمانگاكانی‬ ‫و‬ ‫زانكۆ‬ ‫دا،‬ ‫لە‬ ‫توێژینەوەكان‬ ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫و‬ ‫میدیا‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بواری‬ ‫دا‬ ‫ئاوڕی‬ ‫بەكەمی‬ ‫زۆر‬ ‫لێ‬ ‫د‬ ‫ر‬ ‫اوەتەوە‬ ‫؛‬ ‫دەخوازێت‬ ‫ئەوە‬ ‫ئەمەش‬ ‫ئەندازەی‬ ‫بە‬ ‫ڕ‬ ‫كاریگه‬ ‫و‬ ‫ۆڵ‬ ‫پێگه‬ ‫ریی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫له‬ ‫كان‬ ‫سه‬ ‫پێگه‬ ‫ر‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫له‬ ‫كوردی‬ ‫میدیای‬ ‫وشی‬ ‫الیه‬ ‫و‬ ‫ك‬ ، ‫دیدگا‬ ‫و‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫مبه‬ ‫ر‬ ‫پابەندب‬ ‫ونی‬ ‫ئه‬ ‫پێگانه‬ ‫و‬ ‫ئیت‬ ‫بە‬ ‫ی‬ ‫پیشەیی‬ ‫كی‬ ‫لە‬ ‫الیه‬ ‫كه‬ ‫دیكه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫هەو‬ ، ‫ڵ‬ ‫ی‬ ‫زاست‬ ‫ی‬ ‫بخرێتەگەڕ‬ ‫شایستە‬ ‫ی‬ ، ‫چۆن‬ ‫و‬ ‫كێشەكە‬ ‫قەبارەی‬ ‫دەستنیشانكردنی‬ ‫بەمەبەستی‬ ‫تێ‬ ‫ی‬ ‫مامەڵەكردن‬ ‫و‬ ‫چارەسەر‬ ‫ی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ی‬ ‫دا‬ . ‫دو‬ ‫ەم:‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫و‬ ‫پراكتیكی‬ ‫پیشەیی‬ : ‫زانستییەكان‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ئەنجامی‬ ‫زۆر‬ ‫جار‬ ‫ڕ‬ ‫ئەرێن‬ ‫ەنگدانەوەی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ەبێت‬ ‫لەسەر‬ ‫و‬ ‫باشتركردن‬ ‫ڕ‬ ‫استكردنەوەی‬ ‫ڕ‬ ‫واقیع‬ ‫ئەرزی‬ ‫لەسەر‬ ‫میدیا‬ ‫ئامرازەكانی‬ ‫كاركردنی‬ ‫ەوتی‬ . ‫هات‬ ‫ئەگەر‬ ‫و‬ ‫ئەنجام‬ ‫ئەو‬ ‫انه‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ی‬ ‫زانستییه‬ ‫كان‬ ‫ئەو‬ ‫وەربگیرێن،‬ ‫بەهەند‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ڵ‬ ‫بەرژەوەند‬ ‫لە‬ ‫تەواوكارییەش‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ئەزم‬ ‫بەرەوپێشبردنی‬ ‫ونی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنامه‬ ‫ن‬ ‫وس‬ ‫ی‬ ‫دەبێت‬ ‫تەواو‬ ‫ئەلیكترۆنییەكان‬ ‫پێگە‬ ‫ی‬ . 3 -‫توێژینەوە‬ ‫ئامانجەكانی‬ : 1 -‫دیاریكردنی‬ ‫ڕ‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫پشتبەستنی‬ ‫ادەی‬ ، ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫بە‬ . 2 -‫ده‬ ‫رخستنی‬ ‫ڕاده‬ ‫پابه‬ ‫ی‬ ‫ندبو‬ ‫پێگه‬ ‫نی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كوردییه‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫له‬ ‫یی‬ ‫ڕ‬ ‫وانگه‬ ‫ده‬ ‫ی‬ ‫سته‬ ‫بژێری‬ ‫میدیاییه‬ ‫وه‬ . 3 -‫زانینی‬ ‫ڕاده‬ ‫پابه‬ ‫ی‬ ‫ندب‬ ‫پێگه‬ ‫ونی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كوردییه‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫به‬ ‫رپرسیارێت‬ ‫ی‬ ‫كۆمه‬ ‫ی‬ ‫اڵیه‬ ‫له‬ ‫یاسایی‬ ‫و‬ ‫تی‬ ‫ڕ‬ ‫وانگه‬ ‫ی‬ ‫ده‬ ‫سته‬ ‫میدیاییه‬ ‫بژێری‬ ‫وه‬ . 4 -‫دەستنیشانكردنی‬ ‫هۆكاره‬ ‫پیشەیی‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بۆ‬ ‫ئەلیكترۆنییەكان‬ ‫پێگە‬ ‫پێشێلكردنی‬ ‫لەسەر‬ ‫كاریگەرەكان‬ . 5 -‫دیاریكردنی‬ ‫ئه‬ ‫گرفتانه‬ ‫و‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫پیشەی‬ ‫ئیتیكی‬ ‫پێشێلكردنی‬ ‫یه‬ ‫وه‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫لەالیەن‬ ‫ه‬ ‫وه‬ ‫دروست‬ ‫ده‬ ‫بن.‬ 4 -‫پرسیاره‬ ‫توێژینه‬ ‫كانی‬ ‫وه‬ 1 -‫چ‬ ‫تا‬ ‫ڕ‬ ‫دەستەبژ‬ ‫ادەیەك‬ ‫ێ‬ ‫میدیایی‬ ‫ری‬ ، ‫پێ‬ ‫بە‬ ‫پشتی‬ ‫بەست‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫گە‬ ‫و‬ ‫ە؟‬ 2 -‫له‬ ‫ڕ‬ ‫وانگه‬ ‫ده‬ ‫ی‬ ‫سته‬ ‫میدیایی:‬ ‫بژێری‬ ‫ا‬ -‫ڕاده‬ ‫پابه‬ ‫ی‬ ‫ندب‬ ‫ونی‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫به‬ ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫چه‬ ‫یی‬ ‫نده‬ ‫؟‬ ‫ب‬ -‫ڕ‬ ‫اده‬ ‫پابه‬ ‫ی‬ ‫ندب‬ ‫ونی‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫به‬ ‫به‬ ‫چه‬ ‫یاسایی‬ ‫رپرسیارێتیی‬ ‫نده‬ ‫؟‬ ‫ج‬ -‫ڕ‬ ‫اده‬ ‫پابه‬ ‫ی‬ ‫ندب‬ ‫ونی‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫پێگە‬ ‫به‬ ‫به‬ ‫كۆمه‬ ‫رپرسیارێتیی‬ ‫اڵیه‬ ‫چه‬ ‫تی‬ ‫نده‬ ‫؟‬ 5 -‫هۆكاره‬ ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫پێشێڵكردنی‬ ‫كانی‬ ‫له‬ ‫یی‬ ‫الیه‬ ‫پێگه‬ ‫ن‬ ‫ئەلیکترۆنییه‬ ‫كوردییه‬ ‫له‬ ‫كان‬ ‫ڕ‬ ‫وانگه‬ ‫ده‬ ‫ی‬ ‫سته‬ ‫بژێری‬ ‫میدیاییه‬ ‫وه‬ ‫چین؟‬ 6 -‫ئه‬ ‫گرفتانه‬ ‫و‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫پابه‬ ‫ندنه‬ ‫ب‬ ‫پێگه‬ ‫ونی‬ ‫ئەلیکترۆنییه‬ ‫كوردییه‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫پیشه‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ده‬ ‫دروست‬ ‫یی‬ ‫چین؟‬ ‫بن‬ -5 ‫جۆر‬ ‫توێژینەوە‬ ‫میتۆدی‬ ‫و‬ : ‫توێژینەوەیە‬ ‫ئەم‬ ، ‫وەسف‬ ‫توێژینەوەیەكی‬ ‫ییه‬ . ‫توێژینەوەیەدا‬ ‫لەم‬ ‫س‬ ‫له‬ ‫ود‬ ‫میتۆدی‬ ‫ڕ‬ ‫وپێوی‬ ‫وه‬ ‫رگیراوه‬ . 6 -‫توێژینەوە‬ ‫كۆمەڵگەی‬ : ‫بریتییە‬ ‫توێژینەوە‬ ‫كۆمەڵگەی‬ ‫له‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫سەرجەم‬ ‫ئه‬ ‫وانه‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫ئەلیكترۆنی‬ ‫پێگە‬ ‫ی‬ ‫ەكان‬ ‫به‬ ‫رپرسیار‬ ‫ێتیی‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫زمو‬ ‫هه‬ ‫كاركردنییان‬ ‫نی‬ ‫یه‬ ‫و‬ ‫ئه‬ ‫وان‬ ‫ه‬ ‫ش‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫بڕوانامه‬ ‫ڵگری‬ ‫بااڵن‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫مامۆستان‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫شه‬ ‫كانی‬ ‫لە‬ ‫میدیا‬ ‫زانكۆكانی‬ ‫هەرێمی‬ ‫كوردست‬ ‫ان.‬ 7 -‫نم‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ونەی‬ : ‫نمو‬ ‫كوردستان‬ ‫هەرێمی‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫لە‬ ‫بریتیین‬ ‫توێژینەوە‬ ‫نەی‬ . ‫سامپڵێكی‬ ‫توێژینەوەیەدا‬ ‫لەم‬ ‫مه‬ ‫به‬ ‫ستدار‬ ‫(العينة‬ ‫العمدية‬ Purposive Sample ‫لەكۆمەڵ‬ ) ‫گه‬ ‫ی‬ ‫وەرگیراوە‬ ‫توێژینەوەكە‬ ‫كه‬ ، ‫له‬ ‫د‬ ‫توێژی‬ ‫و‬ ‫سه‬ ‫ره‬ ‫پێكدێن،‬ ‫كی‬ ‫ئه‬ ‫وانیش‬ : 1 -‫زانكۆ:‬ ‫مامۆستایانی‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫رجه‬ ‫به‬ ‫م‬ ‫شه‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫یاندنه‬ ‫په‬ ‫و‬ ‫زانكۆ‬ ‫كانی‬ ‫یمانگ‬ ‫هه‬ ‫اكانی‬ ‫كه‬ ‫كوردستان،‬ ‫رێمی‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫رد‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫گه‬ ‫پێكهات‬ ‫مێ)‬ ‫و‬ ‫نێر‬ ‫زی(‬ ‫ژماره‬ ‫و‬ ‫ون‬ ‫یان‬ ( 76 ‫وه‬ ) ‫رگیراون.‬ 2 -‫میدیاكار:‬ ‫له‬ ‫به‬ ‫دوه‬ ‫شی‬ ‫نم‬ ‫م‬ ‫ونه‬ ‫ی‬ ‫توێژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫ئه‬ ‫دا،‬ ‫میدیاكارانه‬ ‫و‬ ‫وه‬ ‫له‬ ‫كه‬ ‫رگیراون،‬ ‫دامه‬ ‫زراوه‬ ‫و‬ ‫میدیایی‬ ‫پێگه‬ ‫ئه‬ ‫كوردییه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كان‬ ‫به‬ ، ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫كارده‬ ‫پرۆفیشناڵ‬ ‫كی‬ ‫كه‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫ژماره‬ ( ‫یان‬ 77 ‫پێكهات‬ ‫میدیاكار‬ ) ‫وه‬ ‫به‬ ، ‫مه‬ ‫ش‬ ‫نمو‬ ‫گشتی‬ ‫كۆی‬ ‫نه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ( 153 ‫كه‬ ) ‫سه‬ . 8 -‫بواره‬ ‫توێژینەوە‬ ‫كانی‬ : ‫ئه‬ ‫م‬ ‫توێژینەوە‬ ‫یه‬ ‫بەسەر‬ ‫چوار‬ ‫دابەشبو‬ ‫جیاوازدا‬ ‫بواری‬ ‫ە،‬ ‫ئه‬ ‫وانیش‬ : 1 -‫بابەتی:‬ ‫بواری‬ ‫په‬ ‫یوه‬ ‫سته‬ ‫به‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ‫كانی‬ ‫ڕ‬ ‫پابەندبو‬ ‫ادەی‬ ‫پێگە‬ ‫نی‬ ‫كوردستاندا‬ ‫هەرێمی‬ ‫لە‬ ‫پیشەیی‬ ‫ئێتیكی‬ ‫بە‬ ‫كوردییەكان‬ ‫ئەلیكترۆنییە‬ ‫ده‬ ‫گرێته‬ ‫وه‬ . 2 -‫شوێن:‬ ‫بواری‬ ‫ئه‬ ‫توێژینه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫ئه‬ ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫نجام‬ ‫دراوه‬ ‫ده‬ ‫بۆ‬ ، ‫سته‬ ‫ده‬ ‫میدیایی‬ ‫بژێری‬ ‫زگاكانی‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫هه‬ ‫یاندن.‬ ‫روه‬ ‫سه‬ ‫ها‬ ‫رجه‬ ‫ئه‬ ‫م‬ ‫به‬ ‫كادمیسانی‬ ‫شه‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫یاندنه‬ ‫په‬ ‫و‬ ‫زانكۆ‬ ‫كانی‬ ‫هه‬ ‫یمانگاكانی‬ ‫كوردستان.‬ ‫رێمی‬ 3 -‫كات:‬ ‫بواری‬ ‫توێژه‬ ‫ر‬ ‫ماوه‬ ‫ی‬ ‫توێژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫له‬ ‫ی،‬ ‫نێوان‬ 1 / 1 / 2021 ‫تا‬ 1 / 4 / 2021 . 4 -‫مرۆیی:‬ ‫بواری‬ ‫بریتییه‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫رگرتنی‬ ‫سته‬ ‫كه‬ ‫میدیایی‬ ‫بژێری‬ ‫له‬ ‫دامه‬ ‫زراوه‬ ‫مید‬ ‫كانی‬ ‫له‬ ‫یایی‬ ‫هه‬ ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫كار‬ ‫ده‬ ‫كه‬ ‫ن.‬ 9 -‫كه‬ ‫ره‬ ‫سته‬ ‫توێژینەوە‬ ‫كانی‬ 2 -4 -‫ئەلیكترۆنییەكان(‬ ‫پێگە‬ websites :) ‫یەكــ‬ ‫ت‬ ‫دو‬ ‫بەرپرســیارێتییەكی‬ ‫ر‬ ‫ال‬ ‫یەنەیــە‬ " ‫نێـوان‬ ‫بەرپرسـیارێتی‬ ‫كۆدانــەش‬ ‫ئــەم‬ . ‫ڕ‬ ‫ۆژنامەنـو‬ ‫كۆمەڵـگ‬ ‫و‬ ‫س‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫پابەندبو‬ ‫نی‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫سعو‬ ‫ەكانی‬ ‫بەرپرسیارێت‬ ‫بە‬ ‫دی‬ ‫ی‬ ‫ئیتیكی.‬ ‫ی‬ ‫بەردەم‬ ‫ئاستەنگەكانی‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫دیراساتەكان‬ ‫به‬ ‫كارهات‬ ‫ون‬ ‫بەكا‬ ‫بۆ‬ ‫ئاماژەیە‬ ‫ترینگولیەشین‬ ‫لە‬ ‫مەبەستیش‬ . ‫پرسیارەكانی‬ ‫لە‬ ‫تەحقیقكردن‬ ‫رهێنانی‬ ‫هه‬ ‫یه‬ ‫ر‬ ‫له‬ ‫ك‬ ‫ده‬ ‫میدیا‬ ‫بواری‬ ‫پسپۆرانی‬ ‫ویلكیسن"‬ ‫و‬ ‫"پاترسن‬ ‫ڵێن‬ ‫له‬ ‫"هیچ‬ ‫پێناسه‬ ‫ق‬ ‫"راستی"‬ ‫كردنی‬ ‫و‬ ‫نییه‬ ‫رستر‬ ، ‫هەم‬ ‫بە‬ ‫کورت‬ ‫زۆر‬ ‫ماوەیەکی‬ ‫جیهان‬ ‫و‬ ‫دا‬ ‫ب‬ ‫اڵ‬ ‫و‬ ‫لە‬ ‫دەکاتەوە.‬ ‫ڕ‬ ‫اس‬ ‫ی‬ ‫کاتێک‬ ‫تدا‬ ‫ڕ‬ ‫اگەی‬ ‫ا‬ ‫هەوا‬ ‫ندکارەکان‬ ‫ڵ‬ ‫ب‬ ‫ێك‬ ‫اڵ‬ ‫و‬ ‫دەکەنەوە‬ ، 10 -‫ڕ‬ ‫استگۆیی:‬ ‫پێویسته‬ ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫به‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫به‬ ‫رده‬ ‫هه‬ ‫وامی‬ ‫بدات‬ ‫وڵ‬ ‫ڕ‬ ‫استییه‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫ده‬ ‫له‬ ‫و‬ ‫بهێنێت‬ ‫ست‬ ‫و‬ : ‫له‬ ‫پرسیارنامه‬ ‫فۆرمی‬ ‫كه‬ ‫له‬ ‫پێكدێت‬ ‫دو‬ ‫به‬ ‫سه‬ ‫شی‬ ‫ره‬ ‫كی‬ ‫؛‬ ‫به‬ ‫یه‬ ‫شی‬ ‫كه‬ ‫م‬ ‫تایبه‬ ‫ت‬ ‫ه‬ ‫به‬ ‫پرسیاره‬ ‫گشتییه‬ ‫كان‬ ‫پێگه‬ ‫ئه‬ ‫ی‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫له‬ : ‫كۆمه‬ ‫دۆسیه‬ ‫ڵێك‬ ‫تۆڕی‬ ‫ی‬ ‫جیهانی‬ ‫فراوانی‬ ‫پێكهاتو‬ ‫ه‬ ‫و‬ ، ‫خاوه‬ ‫ن‬ ‫په‬ ‫یوه‬ ‫ندییه‬ ‫هاوشێوه‬ ‫كی‬ ‫ی‬ ‫یەك‬ ‫لەهەمبـەر‬ ‫میدیـای‬ ‫بـواری‬ ‫ت‬ ‫ـرد‬ ‫هێناوەتەئــار‬ ‫ا‬ ‫ا‬ . ‫لە‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بەرپرسیارێتیی‬ ‫جێبەجێكردنی‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫ەكانی‬ ‫ئه‬ ‫واڵته‬ ‫و‬ . ‫توێژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫بەكاره‬ ، ‫ێ‬ ‫ئەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫میتۆدیك‬ ‫لە‬ ‫زیاتر‬ ‫نانی‬ ‫ڕ‬ ‫دروست‬ ‫و‬ ‫استی‬ ‫ی‬ ‫بەدەركەوێت‬ ‫بۆ‬ ‫دەرەنجامەكان‬ ‫ی‬ . ‫چونكه‬ ‫له‬ ‫زانیاری‬ ‫ته‬ ‫به‬ ‫دنیا‬ ‫واوی‬ ‫ده‬ ‫پێمان‬ ‫خێرایی‬ ‫ئه‬ ‫گات؛‬ ‫مه‬ ‫به‬ ‫ش‬ ‫ده‬ ‫ره‬ ‫له‬ ‫ئێمه‬ ‫توانای‬ ‫كه‬ ‫ڕ‬ ‫استییه‬ ‫ده‬ ‫كان‬ ‫ستن‬ ‫یشان‬ ‫هەوا‬ ‫وەك‬ ‫ئەگەر‬ ‫هەتا‬ ‫ڵ‬ ‫پشت‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫بکرێ،‬ ‫پێشکەش‬ ‫استنەکراوە‬ ‫ڕ‬ ‫دروست‬ ‫و‬ ‫استی‬ ‫ی‬ ‫هەوا‬ ‫خودی‬ ‫ی‬ ‫ڵ‬ ‫ەکە‬ ‫شایانی‬ ‫چوارچێوه‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫ڕ‬ ‫استییه‬ ‫پێشكه‬ ‫كان‬ ‫بكات.‬ ‫ش‬ ‫هه‬ ‫روه‬ ‫ها‬ ‫میدیاكاری‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫هەو‬ ‫بەردەوام‬ ‫ڵ‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ۆ‬ ‫زینەوەی‬ ، ‫سه‬ ‫باره‬ ‫به‬ ‫ت‬ ‫تا‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ‫ە‬ ‫تم‬ ‫ە‬ ‫ند‬ ‫دیموگرافییه‬ ‫ییە‬ ‫كان‬ ‫نمونه‬ ‫ی‬ ‫تویژینه‬ ‫وه‬ ‫به‬ ، ‫دو‬ ‫شی‬ ‫ه‬ ‫بریتییه‬ ‫م‬ ‫له‬ ( 9 ‫ته‬ ) ‫وه‬ ‫كه‬ ‫ر،‬ ‫هه‬ ‫ته‬ ‫ر‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫به‬ ‫یه‬ ‫كه‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫ستراو‬ ‫تێكچرژراو‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫ن‬ ‫ێ‬ ‫كه‬ ‫خۆیاندا،‬ ‫و‬ ‫له‬ ‫الیه‬ ‫تاكێكه‬ ‫ن‬ ‫وه‬ ‫كۆمه‬ ‫یان‬ ‫ڵه‬ ‫كه‬ ‫سێكه‬ ‫وه‬ ‫یاخ‬ ‫و‬ ‫كۆمپانیای‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫كی‬ ‫له‬ ‫توێژینه‬ ‫و‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫بەكاره‬ ‫وەسفی‬ ‫میتۆدی‬ ‫ات‬ ‫وه‬ ‫كۆكردنه‬ ‫بۆ‬ . ‫وه‬ ‫ی‬ ‫توێژه‬ ‫زانیاری،‬ ‫و‬ ‫داتا‬ ‫فۆرمی‬ ‫ر‬ ‫ڕ‬ ‫اپرسیی‬ ‫كۆمه‬ ‫ڵگه‬ ‫نمو‬ ‫و‬ ‫نه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫وی‬ ‫ال‬ ‫یه‬ ‫گ‬ ‫تی‬ ‫و‬ ‫جاراته‬ ‫له‬ ‫هندستان‬ ‫واڵتی‬ ‫كه‬ ‫بریتییه‬ ‫له‬ 120 ‫كه‬ ‫س‬ ، ‫به‬ ‫نیوه‬ ‫ی‬ ‫بكه‬ ‫كێشه‬ ‫ین.‬ ‫مۆدێرنه‬ ‫ی‬ ‫"ڕ‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫استی"‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫جه‬ ‫ئێستا‬ ‫میدیای‬ ‫ماوه‬ ‫گلۆباڵی‬ ‫رێكی‬ ‫هه‬ ( ‫یه‬ Burns, 2002: 23 ،) ‫واته،‬ ‫دو‬ ‫پاتکردنەوەیە‬ " Hall, 2001: 131) .) ‫ڕ‬ ‫اس‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫دەدات‬ ‫ەکان‬ ‫و‬ ، ‫بەال‬ ‫هەر‬ ‫دژی‬ ‫لە‬ ‫ڕ‬ ‫دەگە‬ ‫ێبردنێکدا‬ ‫ڕ‬ ‫ێت‬ ، ‫گرنگ‬ ‫لە‬ ‫کە‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫بکاتەوە‬ ‫کەم‬ ‫وداوەکە‬ ‫ئه‬ . ‫ئاماژه‬ ‫و،‬ ‫رێك‬ ‫چه‬ ‫بڕگه‬ ‫ندین‬ ‫له‬ ‫جیاجیا‬ ‫ی‬ ‫خۆده‬ ‫فۆرمه‬ ‫گرێ.‬ ‫كه‬ ‫به‬ ‫ش‬ ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫كی‬ ‫ئه‬ ‫به‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫سه‬ ‫نمو‬ ‫ر‬ ‫نه‬ ‫توێژینه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫دابه‬ ‫شكراوه‬ . ‫دو‬ ‫ه‬ ‫م:‬ ‫توێژینەوە‬ ‫چەمكەكانی‬ : ‫توێژی‬ ‫لەم‬ ‫بەكارهات‬ ‫چەمك‬ ‫ژمارەیەك‬ ‫نەوەیەدا‬ ‫لەوانە‬ ‫ون‬ : 2 -1 -‫ئاڕ‬ ‫استه‬ ( direction ) : ‫ئا‬ ‫ڕ‬ ‫استه‬ ‫له‬ ‫توێژینه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫بریتییه‬ : ‫له‬ ‫و‬ ‫چه‬ ‫مك‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫كه‬ ‫گوزارشت‬ ‫له‬ ‫به‬ ‫رژه‬ ‫وه‬ ‫ند‬ ‫ی‬ ‫په‬ ‫ی‬ ‫سه‬ ‫تاكه‬ ‫ندكراوی‬ ‫كانی‬ ‫نمو‬ ‫نه‬ ‫كه‬ ‫له‬ ‫باره‬ ‫به‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫كارهێنانیان‬ ‫خواست‬ ‫و‬ ‫هزریان‬ ‫له‬ ‫پێگه‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كان‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫ده‬ ‫كوردستان‬ ‫رێمی‬ ‫كات‬ . 2 -2 -‫میدیایی‬ ‫دەستەبژێری‬ ( Media elite :) ‫ده‬ ‫سته‬ ‫بژ‬ ‫ێ‬ ‫رى‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ى‬ ‫له‬ : ‫تو‬ ‫م‬ ‫ێ‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫نه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫مه‬ ‫به‬ ‫له‬ ‫ست‬ ‫ده‬ ‫سته‬ ‫بژ‬ ‫ێ‬ ‫رى‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ى‬ ‫بر‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫له‬ ‫كه‬ ‫و‬ ‫سانه‬ ‫ى‬ ‫به‬ ‫رپرس‬ ‫ی‬ ‫ار‬ ‫ێتییه‬ ‫كى‬ ‫پ‬ ‫ی‬ ‫شه‬ ‫یی‬ ‫ان‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫له‬ ‫ن‬ ‫ێ‬ ‫و‬ ‫ده‬ ‫زگا‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫كى‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫ی‬ ‫اندن‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫مى‬ ‫كوردستان‬ . ‫هه‬ ‫روه‬ ‫ئه‬ ‫ها‬ ‫م‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫اكارانه‬ ‫ش‬ ‫كه‬ ‫ئه‬ ‫زم‬ ‫ون‬ ‫ێ‬ ‫كى‬ ‫دو‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫ان‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫له‬ ‫م‬ ‫كارى‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ى،‬ ‫هه‬ ‫روه‬ ‫مه‬ ‫ك‬ ‫به‬ ‫ل‬ ‫ست‬ ‫ێ‬ ‫ى‬ ‫مام‬ ‫ۆ‬ ‫ستا‬ ‫ی‬ ‫انى‬ ‫زانك‬ ‫ۆ‬ ‫ن‬ ‫له‬ ‫به‬ ‫شه‬ ‫كانى‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫ی‬ ‫اندن‬ ‫له‬ ‫زانك‬ ‫ۆ‬ ‫په‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫مانگه‬ ‫كانى‬ ‫هه‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫مى‬ ‫كه‬ ‫كوردستان‬ ‫به‬ ‫ش‬ ‫ێ‬ ‫كى‬ ‫به‬ ‫ئه‬ ‫رچاوى‬ ‫وان‬ ‫ی‬ ‫ش‬ ‫جگه‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫هه‬ ‫ى‬ ‫ڵ‬ ‫گرى‬ ‫ب‬ ‫ڕ‬ ‫وانامه‬ ‫ى‬ ‫به‬ ‫له‬ ‫رزن‬ ‫بواره‬ ‫كه‬ ‫له‬ ، ‫هه‬ ‫مان‬ ‫م‬ ‫كارى‬ ‫كاتدا،‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ى‬ ‫ده‬ ‫كه‬ ‫ن‬ ، ‫ی‬ ‫ان‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫زمو‬ ‫نى‬ ‫كاركردن‬ ‫ی‬ ‫ان‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ، ‫له‬ ‫دامه‬ ‫زراوه‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫یی‬ ‫ه‬ ‫كانى‬ ‫هه‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫مدا‬ . 2 -3 -‫پابەندب‬ ‫ون‬ ( commitment ) : ‫پابه‬ ‫ندبو‬ ‫ن‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫توێژینه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫بریتییه‬ ‫له‬ : ‫ڕ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ەهەندی‬ ‫یان‬ ‫ئه‬ ‫جێگیر‬ ‫ركێكی‬ ، ‫كه‬ ‫میدیاكار‬ ‫په‬ ‫یوه‬ ‫ده‬ ‫ست‬ ‫كات‬ ‫به‬ ‫ڕ‬ ‫اپه‬ ‫ئه‬ ‫ڕاندنی‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫ركه‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫رده‬ ‫وامبو‬ ‫نی‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫ری‬ ، ‫بۆ‬ ‫به‬ ‫رژه‬ ‫وه‬ ‫ند‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫ئامرازه‬ ‫و‬ ‫میدیایه‬ ، ‫به‬ ‫بۆ‬ ‫یان‬ ‫رژه‬ ‫وه‬ ‫ندییه‬ ‫كی‬ ‫و‬ ‫دیاریكراو‬ ، ‫به‬ ‫رپرسیاره‬ ‫له‬ ‫كاره‬ ‫و‬ ‫و‬ ، ‫ده‬ ‫ناكرێت‬ ‫لێ‬ ‫ستی‬ ‫هه‬ ‫سه‬ ‫یان‬ ‫ڵگرێت‬ ‫له‬ ‫رپێچی‬ ‫ئه‬ ‫ئه‬ ‫دای‬ ‫كاره‬ ‫و‬ ‫بكات،‬ ‫دا‬ ‫وه‬ ‫ك:‬ ‫به‬ ‫یان‬ ‫شتێك‬ ‫خشینی‬ ‫ڕ‬ ‫اپه‬ ‫كارێك‬ ‫ڕاندنی‬ ‫به‬ ، ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫چاوكردنی‬ ‫باوە‬ ‫ڕ‬ ‫ی،‬ ‫وردبینی‬ ، ‫بابەتیب‬ ‫ه‬ ‫ون،‬ ‫او‬ ‫سەنگ‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫دادپەروەری‬ ‫پاراستنی‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ۆشنبیر‬ ‫ی‬ ‫كۆمە‬ ‫ی‬ ‫ڵ‬ ‫گە‬ ‫له‬ ‫ئامرازه‬ ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫كانی‬ ‫لیكترۆنیدا‬ . ‫تایبه‬ ‫به‬ ‫ت‬ ‫بواره‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫دیزاین‬ ‫كراوه‬ ‫كه‬ ، ‫جگه‬ ‫له‬ ‫بابه‬ ‫توانیویه‬ ‫ڤیدیۆ،‬ ‫و‬ ‫ت‬ ‫په‬ ‫تی‬ ‫تیڤی،‬ ‫وێب‬ ‫خشی‬ ‫ڕ‬ ‫ادیۆی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫له‬ ‫و‬ ‫پۆتكاست‬ ‫و‬ ‫خۆ‬ ‫له‬ ‫بگرێت؛‬ ‫ڕ‬ ‫ێگه‬ ‫پێگه‬ ‫ی‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫رنامه‬ ‫ئاراسته‬ ‫كانیان‬ ‫كۆمه‬ ‫ی‬ ‫ڵگه‬ ‫تاكه‬ ‫و‬ ‫بكات‬ ‫وه‬ ‫كانیش‬ ‫ك‬ ‫به‬ ‫كاربه‬ ‫ر‬ ‫سو‬ ‫وه‬ ‫لێ‬ ‫دی‬ ‫رگرن.‬ 2 -5 -‫پیشەیی‬ ‫ئیتیكی‬ ( Professional ethics ) : ‫بریتییه‬ ‫له‬ ‫ژماره‬ ‫یه‬ ‫به‬ ‫ك‬ ‫بنه‬ ‫و‬ ‫ها‬ ‫ما‬ ، ‫كه‬ ‫میدیاكار‬ ‫له‬ ‫مامه‬ ‫كاتی‬ ‫ڵه‬ ‫له‬ ‫كردن‬ ‫گه‬ ‫میدیایی‬ ‫ڵ‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫پێیه‬ ‫وه‬ ‫پابه‬ ‫نده‬ ‫؛‬ ‫وردی‬ ‫له‬ ‫باڵوكردنه‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫دواداچو‬ ‫به‬ ‫ن‬ ‫له‬ ‫ر‬ ‫باڵوكردنه‬ ‫وه‬ ‫هاوسه‬ ، ‫بێالیه‬ ‫و‬ ‫نگی‬ ‫نی‬ ‫و‬ ‫پارێزگاری‬ ، ‫له‬ ‫مافی‬ ‫خاوه‬ ‫ندار‬ ‫ێت‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫خۆ‬ ‫ده‬ ‫گرێت.‬ ‫سێیه‬ ‫م‬ ‫پێشو‬ ‫توێژینەوەكانی‬ : : 1 -( ‫مح‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫ە‬ ‫د‬ 2019 ) ‫له‬ ‫تو‬ ‫ێ‬ ‫ژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫یدا‬ ‫له‬ ‫ژێر‬ ‫ناوی‬ " ‫ه‬ ‫ەڵ‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫نگاندن‬ ‫ی‬ ‫یئ‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫یی‬ ‫كورد‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫كوردستان‬ " (2007 -2016) ‫له‬ " ‫تاران‬ ‫زانكۆی‬ ‫ئێران‬ ‫ئەنجامی‬ ‫داوە‬ . ‫ئامانج‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫تو‬ ‫ێ‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ەیە‬ ‫بر‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ییە‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫"دا‬ ‫ڕ‬ ‫شتن‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫ەاڵ‬ ‫ڵە‬ ‫كردن‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ێ‬ ‫ل‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫پ‬ ‫ێ‬ ‫ناو‬ ‫ناس‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫ەڵ‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫نگاندن‬ ‫ی‬ ‫پ‬ ‫ێ‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫بوار‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫كوردستان‬ ‫ی‬ ‫ع‬ ‫ی‬ ‫راق‬ ". ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫ل‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫ۆڵی‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ەیە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ڵ‬ ‫دان‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫ە‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫تاوتو‬ ‫ێ‬ ‫خستن‬ ‫و‬ ‫ەڕ‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫پ‬ ‫ێ‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫دا‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫شتن‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ێ‬ ‫ل‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ‫گونجاو‬ ‫ۆ‬ ‫متمان‬ ‫ەی‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫ڕۆ‬ ‫دا،‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ب‬ ‫ە‬ ‫رئ‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫(م‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫گراوندد‬ ‫یۆ‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ) ‫ە‬ ‫كارد‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ێ‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ن‬ . ‫م‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫كردن‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ەی‬ ‫داتاكان‬ ‫ی‬ ‫ش،‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ڕ‬ ‫ێ‬ ‫گ‬ ‫ەی‬ ‫س‬ ‫ازدان‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ەڤ‬ ‫پ‬ ‫ەیڤی‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫قو‬ ‫ڵ‬ ‫ئ‬ ‫و‬ ‫ۆ‬ ‫رگان‬ ‫ی‬ ‫ز‬ ‫ە‬ ‫كراو‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫نجام‬ ‫دراو‬ ‫ە‬ ، ‫ڕ‬ ‫ێ‬ ‫باز‬ ‫ی‬ ‫شر‬ ‫ۆڤەی‬ ‫داتاكان‬ ‫ی‬ ‫ش‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫رس‬ ‫ێ‬ ‫ق‬ ‫ۆ‬ ‫ناغ‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫دگوزار‬ ‫ی‬ ‫(كراو‬ ‫ە‬ ، ‫ت‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ەیی‬ ، ‫بژارد‬ ‫ە‬ ) ‫یه.‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫م‬ ‫ەڵ‬ ‫گ‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫تو‬ ‫ێ‬ ‫ژ‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫بر‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ییە‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫(پسپ‬ : ‫ۆڕ‬ ‫ان‬ ‫شار‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫زا‬ ‫ی‬ ‫ان،‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫رنوس‬ ‫ە‬ ‫ران‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫ۆڤ‬ ‫ار‬ ‫ە‬ ‫كان،‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫م‬ ‫ەڵێ‬ ‫ك‬ ‫مام‬ ‫ۆ‬ ‫ستا‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ‫ە‬ ‫ش‬ ‫ە‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫اگ‬ ‫ەی‬ ‫اندن‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫زانك‬ ‫ۆ‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫كوردستان)‬ . ‫ل‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫تویژینه‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫ه‬ ‫ەڤ‬ ‫پ‬ ‫ەیڤی‬ ‫ن‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫ەڵ‬ ( 16 ‫س‬ ) ‫ە‬ ‫رنوس‬ ‫ە‬ ‫ر،‬ ‫پسپ‬ ‫ۆڕی‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ا،‬ ‫مام‬ ‫ۆ‬ ‫ستا‬ ‫ی‬ ‫ان‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫كاد‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫ن‬ ‫وسان‬ ‫ی‬ ‫پ‬ ‫ڕ‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫زمو‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫بوار‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ای‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫سازدراو‬ ‫كوردستان‬ ‫ە‬ ، ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ن‬ ‫ێ‬ ‫و‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫ه‬ ‫ەڤ‬ ‫پ‬ ‫ەیڤی‬ ‫نان‬ ‫ە‬ ‫دا‬ ( 815 ‫ك‬ ) ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫تا‬ ‫یی‬ ، ( 304 ‫ك‬ ) ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫دو‬ ‫ە‬ ‫م‬ ‫ی‬ ( ‫و‬ 144 ‫ك‬ ) ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ێدا‬ ‫بژارد‬ ‫ە‬ ‫كراو‬ ‫ە‬ ، ‫پاشان‬ ( 32 ‫چ‬ ) ‫ە‬ ‫مك‬ ‫گوزارشت‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫بن‬ ‫ە‬ ‫ما‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ە‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫دان‬ ‫ە‬ ‫دا‬ ‫ڕێ‬ ‫ژرا‬ ‫ك‬ ‫ە‬ ‫ب‬ ‫ە‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ( 5 ‫پ‬ ) ‫ێ‬ ‫نج‬ ‫چ‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ‫د‬ ‫و‬ ‫ە‬ ‫ست‬ ‫ە‬ ‫دا‬ ‫پ‬ ‫ۆڵێ‬ ‫ن‬ ‫ال‬ ‫دواتر‬ ‫كراون،‬ ‫یە‬ ‫ن‬ ‫ە‬ ‫ج‬ ‫ۆ‬ ‫راوج‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫م‬ ‫ۆ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ێ‬ ‫ك‬ ‫گ‬ ‫ەاڵ‬ ‫ڵە‬ ‫كرا‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫پ‬ ‫ێ‬ ‫ناو‬ ‫ه‬ ‫ەڵ‬ ‫س‬ ‫ە‬ ‫نگاندن‬ ‫ی‬ ‫ئاست‬ ‫ی‬ ‫متمان‬ ‫ەی‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژنام‬ ‫ە‬ ‫گ‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫ه‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫كوردستان.‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫نجامه‬ ‫توێژینه‬ ‫كانی‬ ‫وه‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫استییه‬ ‫ده‬ ‫رده‬ ‫خه‬ ‫كه‬ ‫ن‬ ‫ئــەو‬ ‫بۆچو‬ ‫لــەم‬ ‫گوزارشــت‬ ‫كۆدانــەی‬ ‫بریتیــن‬ ‫دەكــەن‬ ‫نــە‬ ‫لە:‬ " ‫ب‬ ‫اڵ‬ ‫هەیــە،‬ ‫بەرپرســیارێتی‬ ‫بــە‬ ‫پێویســتی‬ ‫بابەتێــك‬ ‫جــۆرە‬ ‫هــەر‬ ‫وكردنــەوەی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامەنو‬ ‫ســان‬ ‫لەهەمبــەر‬ ‫كۆمەڵــگ‬ ‫ه‬ ‫لــەڕ‬ ‫خۆیانــدا‬ ‫ویژدانــی‬ ‫و‬ ‫بەرپرســیارن،‬ ‫ئیتیكــەوە‬ ‫وی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫جەمــاوەر‬ ‫ێزگرتنــی‬ ‫ڕ‬ ‫لــە‬ ‫ۆژنامەگــەری‬ 2 -‫(شهرزاد‬ 2019 ) ‫له‬ ‫تو‬ ‫ێ‬ ‫ژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ‫یدا‬ ‫له‬ ‫ژێر‬ ‫ناوی‬ " ‫الجديد‬ ‫الميديا‬ ‫ظل‬ ‫في‬ ‫الصحفية‬ ‫الممارسة‬ ‫اخالقيات‬ " ‫بەكاره‬ ‫ێناو‬ ‫ە‬ ‫توێژینەوەكە.‬ ‫ئامرازی‬ ‫وەك‬ ‫كۆم‬ ‫سعو‬ ‫جەماوەری‬ ‫لە‬ ‫توێژینەوە‬ ‫ەڵگەی‬ ‫شاری‬ ‫لە‬ ‫دی‬ ‫ڕ‬ ‫یاز‬ ‫پێكدێت،‬ ‫هه‬ ‫ردو‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫گه‬ ‫ن‬ ‫زی‬ ‫ێ‬ ‫مێ‬ ‫و‬ ‫ر‬ 40 ‫كه‬ ‫له‬ ‫س‬ ‫ك‬ ‫ۆ‬ ‫ێل‬ ‫ژه‬ ‫زانكۆكان‬ ‫كانی‬ ‫ی‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫جاراته‬ ‫و‬ 40 ‫قوتاب‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫گوجارات‬ ‫زانكۆی‬ ‫ی‬ 40 ‫ئه‬ ‫و‬ ‫فاكتانه‬ ‫پێشكه‬ ‫میدیا‬ ‫ی‬ ‫ده‬ ‫شیان‬ ‫له‬ ‫كات‬ ‫ڕ‬ ‫كه‬ ‫و‬ ‫جۆگرافی‬ ‫وی‬ ‫لتو‬ ‫رییه‬ ‫وه‬ ‫لێكدانه‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫بۆ‬ ‫جیاجیایان‬ ‫ی‬ ‫كرێت،‬ ‫به‬ ‫سه‬ ‫رچاوه‬ ‫ده‬ ‫كان‬ ‫كات‬ ، ‫كه‬ ‫بابه‬ ‫ته‬ ‫وه‬ ‫لێ‬ ‫كانیان‬ ‫رگیراون‬ . ‫باڵ‬ ‫شتێک‬ ‫هیچ‬ ‫و‬ ‫دە‬ ‫کە‬ ‫ناکاتەوە‬ ‫ز‬ ‫هە‬ ‫انێت‬ ‫ڵ‬ ‫یان‬ ‫ەیە‬ ‫ناڕاسته‬ . ‫دراسة‬ ‫الجزائريين‬ ‫الصحفيين‬ ‫من‬ ‫عينة‬ ‫على‬ ‫تحليلية‬ ‫ميدانية‬ " : ‫له‬ ‫جه‬ ‫زائیر‬ ‫ئەنجامی‬ ‫داوە،‬ ‫به‬ ‫ئامانجی‬ ‫زانینی‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫نم‬ ‫كۆمەڵگە،‬ ‫قەبارەی‬ ‫گەورەیی‬ ‫بەر‬ ‫بە‬ ‫توێژینەوەكە‬ ‫ونەی‬ ‫ڕ‬ ‫وەرگیراون‬ ‫(العمدي)‬ ‫مەبەستدار‬ ‫ێگەی‬ ، ‫لەوانەی‬ ‫كه‬ ‫كه‬ ‫سیش‬ ‫ده‬ ‫ئاسایی‬ ‫سانی‬ ‫ڤه‬ ‫ره‬ ‫كه‬ ‫وه‬ ‫رگ‬ ‫ی‬ ‫ر‬ ‫او‬ ‫هه‬ ‫ن.‬ ‫روه‬ ‫له‬ ‫ها‬ ‫توێژینه‬ ‫م‬ ‫وه‬ ‫دا‬ ‫بەرپرسیارێت‬ ‫تیۆری‬ ‫ی‬ ‫كۆمەاڵیەتی‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫به‬ ‫ئه‬ ‫ر‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫جه‬ ‫ی‬ ‫ماوه‬ ‫فره‬ ‫میدیا‬ ‫ری‬ ‫كه‬ ‫لتو‬ ‫ناوچه‬ ‫فره‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫جوگرافین"‬ ‫ی‬ (Patterson, et al., 2019: 24) . ‫به‬ ‫اڵم‬ 5 -‫به‬ ‫ڕێوه‬ ‫ئازادانه‬ ‫گفتوگۆی‬ ‫بردنی‬ ‫ده‬ ‫رباره‬ ‫ی‬ ‫پرس‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫وداوه‬ ‫كان:‬ ‫میدیای‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫به‬ ‫گەورە‬ ‫بوارێکی‬ ‫توانایدایە‬ ‫لە‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫شێ‬ ‫هیچ‬ ‫بە‬ ‫نابێت‬ ‫و‬ ‫دەستکار‬ ‫ەیەک‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫دەنگ‬ ‫ی‬ ‫وێنە‬ ‫بکات‬ ‫شێواندن‬ ‫بەمەبەستی‬ ‫(العزي،‬ 2020 : 86 -87 ‫سه‬ .) ‫ره‬ ‫ڕای‬ ‫پابەندیی‬ ‫ادەی‬ ‫میدیاكاران‬ ‫میدیا‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بە‬ ، ‫زانینی‬ ‫ڕ‬ ‫ادەی‬ ‫پێگەكانی‬ ‫بە‬ ‫بایەخ‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆن‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫دە‬ ‫یەكان‬ ‫د‬ ‫ژمارەی‬ ‫و،‬ ‫ەن‬ ‫وەرگیراویش‬ ‫كەسانی‬ ( 600 ‫بو‬ ‫كەس‬ ) ‫ن.‬ ‫بەكار‬ ‫هات‬ ‫وه‬ . ‫ئه‬ ‫وه‬ ‫ئه‬ ‫مه‬ ‫ناگه‬ ‫یه‬ ‫كه‬ ‫نێت‬ ‫به‬ ‫دوای‬ ‫ڕ‬ ‫نه‬ ‫استی‬ ‫گه‬ ‫زانیارییه‬ ‫و‬ ‫ڕێین‬ ‫وه‬ ‫كان‬ ‫ئاراسته‬ ‫خۆی‬ ‫ك‬ ‫جه‬ ‫ی‬ ‫ماوه‬ ‫نه‬ ‫ر‬ ‫كه‬ ‫بۆیه‬ ‫ین.‬ ‫جه‬ ‫ماوه‬ ‫بۆ‬ ‫بدات؛‬ ‫ر‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫وه‬ ‫و‬ ‫پرس‬ ‫لەبارەی‬ ‫ئازاد‬ ‫گفتوگۆیەکی‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫بە‬ ‫داوەکان‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫ئەمەش‬ ‫کە‬ ‫ێوەببات،‬ ‫ڕ‬ ‫ێگ‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫مه‬ ‫ئه‬ ‫میدیاكاری‬ ، ‫هه‬ ‫"زانیاریی‬ ‫لیكترۆنی،‬ ‫ڵه‬ ‫باڵوناكاته‬ ‫وه‬ ‫وتارگه‬ ‫و،‬ ‫ناونو‬ ‫لێك‬ ‫كه‬ ‫سێت‬ ‫به‬ ‫پشتی‬ ‫گریمانه‬ ‫یان‬ ‫لەالیەن‬ ‫هەواڵ‬ ‫سەرچاوەی‬ ‫وەك‬ ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫پێگەكانی‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫میدیاكارا‬ ‫نەوە.‬ ‫دەرخستنی‬ ‫پەیو‬ ‫ە‬ ‫ندیی‬ ‫نێوان‬ ‫كاری‬ ‫ئیتیكی‬ ‫میدیای‬ ‫و‬ " ‫شو‬ ‫ڵ‬ ‫تز‬ " ‫باوه‬ ‫وایه‬ ‫ڕی‬ ‫ئه‬ ‫وله‬ ‫ویه‬ ‫تی‬ ‫میدیاكار‬ ‫بریتییه‬ ‫له‬ ‫نو‬ ‫بێالیه‬ ‫سینی‬ ‫نانه‬ ‫سه‬ ، ‫ربه‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫سیاسی‬ ‫خۆیی‬ ‫ته‬ ‫نگه‬ ‫وه‬ ‫هاتنی‬ ‫بیروبۆچ‬ ‫تاوەکو‬ ‫وەرگر‬ ‫جەماوەری‬ ‫بۆ‬ ‫دەرفەتەکانە‬ ‫دەستەبەرکردنی‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫پرس‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫کۆمێنتەکانیان‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫ئه‬ ‫گه‬ ‫بێبنه‬ ‫رێكی‬ ‫ببه‬ ‫ما‬ ‫ستێت"(كه‬ ‫الری،‬ 2013 : 33 .) ‫لەالیەن‬ ‫میدیا‬ ‫نوێیەكانی‬ ‫پێگە‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫میدیاكاره‬ ‫جەزائیر‬ ‫ی‬ ‫یەكان‬ ، ‫گرنگتری‬ ‫زانینی‬ ‫سەرپێچی‬ ‫ئەو‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫كە‬ ‫انەی‬ ‫میدیاكار‬ ‫دەیكات‬ ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫لە‬ ‫گرنگترین‬ ‫ئەنجامەكان:‬ ‫تۆ‬ ‫دەرەنجامەكانی‬ ‫ێ‬ ‫ژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ : ‫جه‬ ‫ماوه‬ ‫ر.‬ ‫ئه‬ ‫وایه‬ ‫پێی‬ ‫و‬ ‫وازه‬ ‫ێ‬ ‫نان‬ ‫له‬ ‫پ‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫نس‬ ‫ی‬ ‫پ‬ ‫ی‬ ‫پ‬ ‫ی‬ ‫شه‬ ‫ییب‬ ‫ون‬ ‫له‬ ‫بوار‬ ‫ی‬ ‫میدیایی‬ ‫؛‬ ‫واته‬ ، ‫ڕ‬ ‫ۆ‬ ‫ژن‬ ‫امه‬ ‫ن‬ ‫وس‬ ‫یی‬ ‫ه‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ناكام‬ ‫ڵی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫بخەنە‬ ‫داوەکان‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫(رضا،‬ 2012 : 28 .) ‫دانانی‬ ‫و،‬ ‫نوێ،‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بنەمایەكی‬ ‫كۆمەڵە‬ ‫كه‬ ‫هاوڕ‬ ‫ا‬ ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫لە‬ ‫میدیا‬ ‫كاری‬ ‫لەگەڵ‬ ‫بێت‬ ‫دا‬ . ‫ئامانجانە،‬ ‫ئەم‬ ‫بەدیهێنانی‬ ‫بۆ‬ ‫توێژەر‬ ‫پشت‬ ‫ی‬ ‫بەستوە‬ ‫شیكاری‬ ‫وەسفیی‬ ‫میتۆدی‬ ‫بە‬ ‫هه‬ . ‫روه‬ ‫ئامرازی‬ ‫ها‬ ‫فۆرمی‬ ‫ڕ‬ ‫اپرسیی‬ ‫ئامراز‬ ‫وەك‬ ‫ێكی‬ ‫كۆكردنەوەی‬ ‫و‬ ‫داتا‬ ‫زانیاری‬ ‫بەكار‬ ‫هێناوە،‬ ‫كە‬ ‫دابەش‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫شێوەی‬ ‫بە‬ ‫كراوەتە‬ ‫نمو‬ ‫سەر‬ ‫لەو‬ ‫نەیەك‬ ‫میدیاكار‬ ‫جەزائیر‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫شێوەیەكی‬ ‫بە‬ ‫یانەی‬ ‫فه‬ ‫رمی‬ ‫كار‬ ‫دەكەن‬ ‫میدیا‬ ‫كەرتی‬ ‫لە‬ ‫؛‬ ‫چ‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامە،‬ ‫ڕ‬ ‫تەلەفزیۆن‬ ‫یاخود‬ ‫ادیۆ،‬ ‫؛‬ ‫بە‬ ‫ژمارەشیان‬ 150 ‫میدیاكار‬ ‫خەمڵێنراوە.‬ ‫وه‬ ‫نه‬ ‫ك‬ ‫خشه‬ ‫ڕ‬ ‫ێگ‬ ‫ه‬ ‫یه‬ ‫سه‬ ‫بۆ‬ ‫كیش‬ ‫رخستنی‬ ‫تو‬ ‫ێ‬ ‫ژینه‬ ‫وه‬ ‫كه‬ ، ‫به‬ ‫پشتی‬ ‫هه‬ ‫رد‬ ‫بەرپرسیارێت‬ ‫تیۆری‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫كۆمه‬ ‫ی‬ ‫اڵیه‬ ‫ئه‬ ‫تیۆری‬ ‫و‬ ‫تی‬ ‫به‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ركی‬ ‫ستو‬ ‫ه‬ . ‫توێژینەوەیە‬ ‫ئەم‬ ‫ئەنجامەكانی‬ ‫دیارترین‬ : 1 -‫میدیاكاران‬ ‫له‬ ‫باوه‬ ‫و‬ ‫ڕه‬ ‫دان،‬ ‫زۆ‬ ‫كە‬ ‫ر‬ ‫كاریگەری‬ ‫ئەو‬ ‫بەی‬ ‫ی‬ ‫میدیای‬ ‫انەی‬ ‫خستو‬ ‫نوێ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫سەر‬ ‫یانەتەوە‬ ‫میدیایی‬ ، ‫بۆ‬ ‫پارێزگار‬ ‫لە‬ ‫یكردن‬ ‫نهێنی‬ ‫به‬ ‫كار‬ ‫هات‬ ‫ورد‬ ‫ئاستی‬ ‫و،‬ ‫مرۆڤ‬ ‫شكۆی‬ ‫پاراستنی‬ ‫وەك‬ ‫ون،‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫هەواڵ‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫و،‬ ‫استگۆیی‬ ‫بابەتی‬ ‫چارەسەری‬ ‫دواجار‬ ‫ی‬ ‫هەواڵەكان.‬ ‫انەی‬ 2 -‫زۆرینەی‬ ‫میدیاكاران‬ ‫داوەتەوە‬ ‫وەاڵمیان‬ ، ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫ناوەندەكانی‬ ‫كە‬ ‫لەسەر‬ ‫كاریگەرییان‬ ‫میدیایی‬ ‫كاری‬ ‫هەیە.‬ ‫باڵوكردنەوە‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫شدا‬ ‫یەكەمە،‬ ‫پلەی‬ ‫لە‬ ‫ئینجا‬ ‫و‬ ‫هەواڵەكان‬ ‫دەستكەوتنی‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫جۆراوجۆر‬ ‫ی‬ ‫سەرچاوەكانی‬ ‫ی‬ ‫دێن‬ ، ‫بەپێی‬ ‫بەدیهێنانی‬ ‫پێشینه‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫ن‬ ‫وسی.‬ 3 -‫زۆری‬ ‫ژمارەیەكی‬ ‫میداكاران‬ ‫دەڵێن:‬ ‫سایە‬ ‫لە‬ ‫میدیا‬ ‫كاری‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بۆ‬ ‫كە‬ ‫ی‬ ‫نوێ‬ ‫میدیای‬ ‫دا‬ ‫كردنەوەی‬ ‫بە‬ ‫پێویست‬ ، ‫خولی‬ ‫ڕ‬ ‫بۆ‬ ‫دەكات‬ ‫اهێنان‬ ‫میدیاكاران‬ . ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫ی‬ ‫كۆمەاڵیەت‬ ‫تۆڕە‬ ‫پێگەكانی‬ ‫انەی‬ ‫ی‬ ‫یەكان،‬ ‫هەندێك‬ ‫بەڕاشكاوانه‬ ‫دەڵێن:‬ ‫پێویست‬ ‫ە‬ ‫وانەی‬ ‫ڕ‬ ‫كۆمەاڵیەتی‬ ‫تۆڕە‬ ‫پێگەكانی‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫ێساكانی‬ ‫ی‬ ‫ەك‬ ‫بەشەكانی‬ ‫لە‬ ‫ان‬ ‫زانكۆكان‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫میدیا‬ ‫بگوترێنەوە.‬ ‫بەشێك‬ ‫دیكه‬ ‫ی‬ ‫وایه‬ ‫پێیان‬ ‫پێویستە‬ ‫كە‬ ‫میدیاكاران‬ ‫میساقی‬ ‫بۆ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫كۆمەاڵیەتی‬ ‫تۆڕە‬ ‫پێگەكانی‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫كۆنتڕۆڵكردنی‬ ‫ی‬ ‫دابنێ‬ ‫ەكان‬ ‫ن‬ . 3 -‫(العتيبي‬ 2016 ) ‫له‬ ‫توێژینەوە‬ ‫كه‬ ‫یدا‬ ‫بە‬ ‫ناونيشانی‬ " ‫الصحف‬ ‫مواقع‬ ‫في‬ ‫الجديد‬ ‫لإلعالم‬ ‫األخالقية‬ ‫المسؤولية‬ ‫السعودية‬ ‫العربية‬ ‫المملكة‬ ‫في‬ ‫اإللكترونية‬ ، ‫ميداينة"‬ ‫دراسة‬ : ‫له‬ ‫سعو‬ ‫دی‬ ‫ە‬ ‫ئه‬ ‫ن‬ ‫داوه‬ ‫جامی‬ ‫به‬ ، ‫مه‬ ‫به‬ ‫ئاشناب‬ ‫ستی‬ ‫ون‬ ‫به‬ ‫بەرپرسیارێت‬ ‫بەهاكانی‬ ‫ی‬ ‫پێگەكانی‬ ‫لە‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆن‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫س‬ ‫یەكانی‬ ‫عو‬ ‫دی‬ ، ‫سەر‬ ‫جەختكردنە‬ ‫ڕ‬ ‫ادەی‬ 1 -‫نمو‬ ‫كە‬ ‫ڕونبۆتەوە‬ ‫توێژینەوەكە‬ ‫نەی‬ " ‫كۆكن‬ ‫زۆر‬ " ‫لەگەڵ‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫هەبو‬ ‫ی‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بەرپرسیارێتیی‬ ‫بەهاكانی‬ ‫نی‬ ‫پێگەكانی‬ ‫لە‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫ی‬ ‫ناوەند‬ ‫ەكان،‬ ‫ی‬ ‫ژمێر‬ ‫یار‬ ( ‫تەوەرە‬ ‫ئەم‬ ‫یی‬ 4,61 ‫لە‬ 5,00 ) . ‫بەها‬ ‫گرنگترین‬ ‫گواستنەوە‬ ‫لە‬ ‫ئەمانەت‬ ‫بەهای‬ ‫لە:‬ ‫بریتین‬ ‫داواكراوەكانیش‬ ‫ی‬ ‫بەهای‬ ‫تر،‬ ‫كەسانی‬ ‫لە‬ ‫زانیاری‬ ‫ڕ‬ ‫بەهای‬ ‫استگۆیی،‬ ‫دەستپاكی‬ . 2 -‫نمو‬ ‫كە‬ ‫دەبینن‬ ‫وا‬ ‫توێژینەوە‬ ‫نەی‬ ‫ڕ‬ ‫پابەندبو‬ ‫ادەی‬ ‫پێگە‬ ‫نی‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆ‬ ‫ۆژنامە‬ ‫نی‬ ‫ی‬ ‫عەرەب‬ ‫شانشینی‬ ‫ەكانی‬ ‫ی‬ ‫سعودی‬ ‫ی‬ ‫بە‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بەرپرسیارێتیی‬ ‫بە‬ ‫ڕ‬ ‫ادەی‬ " ‫بێالیەنی‬ ‫"ى‬ ‫ناوەند‬ ، ( ‫گەیشتۆتە‬ 3,17 ‫له‬ 5,00 ) . ‫پابەندبون‬ ‫بەهاكانی‬ ‫گرنگترین‬ ‫بریتیبو‬ ‫بەهاكانی‬ ‫نەتەوەیی،‬ ‫ئینتیمای‬ ‫بەهاكانی‬ ‫لە:‬ ‫ن‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫یەكتر‬ ‫ێزگرتنی‬ ‫كارمەندان‬ ‫هاندانی‬ ‫كارمەندان،‬ ‫نێوان‬ ‫لەسەر‬ ‫بە‬ ‫بەدیهێنانی‬ ‫بۆ‬ ‫دەستپاكی‬ ‫ر‬ ‫پرسیار‬ ‫ێتیی‬ 3 -‫لە‬ ‫و‬ ‫توێژینەوە‬ ‫یه‬ ‫دا‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫نب‬ ‫و‬ ‫نمو‬ ‫كە‬ ‫ەتەوە‬ ‫توێژینەوەكە‬ ‫نەی‬ ‫ڕ‬ ‫بە‬ ‫ەزامەندن‬ ‫ئاڕاستە‬ ‫هەب‬ ‫ی‬ ‫لەبەردەم‬ ‫ئاستەنگ‬ ‫ونی‬ ‫پێگەكانی‬ ‫لە‬ ‫ئیتیكی‬ ‫بەرپرسیارێتیی‬ ‫جێبەجێكردنی‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫ەكان‬ ‫دا.‬ ‫ناوەند‬ ‫یی‬ ‫ژمێر‬ ‫یار‬ ‫ئەم‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫ەزامەندی‬ ‫ی‬ ( ‫گەیشتۆتە‬ ‫ەش‬ 4,10 ‫لە‬ 5,00 ) . ‫گرنگترین‬ ‫نەبو‬ ‫لە:‬ ‫بریتین‬ ‫ئاستەنگانە‬ ‫ئەو‬ ‫كاری‬ ‫توانای‬ ‫نی‬ ‫میدیا‬ ‫الی‬ ‫باڵوكەرەوان‬ ‫هەندێ‬ ‫و‬ ، ‫هه‬ ‫روه‬ ‫ها‬ ‫مەید‬ ‫لە‬ ‫دەگەڕێن‬ ‫ناوبانگدا‬ ‫دوای‬ ‫بە‬ ‫باڵوكەرەوان‬ ‫لە‬ ‫هەندێ‬ ‫كاری‬ ‫انی‬ ‫ئابڕوچو‬ ‫باسە‬ ‫باڵوكردنەوەی‬ ‫نەكان‬ ‫و‬ ، ‫گرنگیدان‬ ‫بە‬ ‫ڕ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ێكخستنی‬ ‫باڵوكردنەوەی‬ ‫میدیاكار‬ ‫پێگەكانی‬ ‫لە‬ ‫ڕ‬ ‫ئەلیكتڕۆنی‬ ‫ۆژنامە‬ ‫ی‬ ‫ەكان‬ ‫له‬ ‫ئاستێكی‬ ‫الواز‬ ‫دا‬ ‫ی‬ ‫ه‬ .) 4 -(Solangi, iftikhar 2018) ‫له‬ ‫توێژینه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫كدا‬ ‫به‬ ‫ناونیشانی"‬ Practices of Electronic Media and  Its Alignment with Code of Ethics " ‫له‬ ‫زانكۆ‬ ‫ویالیه‬ ‫و‬ ‫له‬ ‫گوجارات‬ ‫تی‬ ‫ئه‬ ‫هندستان‬ ‫واڵتی‬ ‫نجام‬ ‫یان‬ ‫داوه‬ ، ‫به‬ ‫مه‬ ‫به‬ ‫ستی‬ ‫خستنه‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫دادپەروەری‬ ‫و‬ ‫یەكسانی‬ ‫و‬ ‫استی‬ ‫ڕ‬ ‫بەرپرسیار‬ ‫و‬ ‫استگۆیی‬ ‫ێتی‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫میدیا‬ ‫په‬ ‫یوه‬ ‫ستبو‬ ‫نی‬ ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫ویالیه‬ ‫و‬ ‫ته‬ ‫به‬ ‫ئیت‬ ‫ی‬ ‫كی‬ ‫پیشه‬ ‫یی.‬ ‫توێژینه‬ ‫لەم‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫سێگۆشەی‬ ‫میتۆدی‬ ‫دا‬ ‫توێژینه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ (Triangulation Research) ‫به‬ ‫كارهێناوه،‬ ‫لە‬ ‫ئەمەش‬ ‫بەكارهێنانی‬ ‫ڕ‬ ‫شیكردنه‬ ‫و‬ ‫وپێوی‬ ‫وه‬ ‫ناوه‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫رۆك‬ ، ‫بەكاره‬ ‫هەروەها‬ ‫ێ‬ ‫ئینت‬ ‫نانی‬ ‫ه‬ ‫جێبەجێكردنیی‬ ‫بۆ‬ ‫رڤیو‬  ‫میدیای‬ ‫پراكتیزەكردنی‬ ‫ئه‬ ‫ل‬ ‫ی‬ ‫و‬ ‫كترۆنی‬ ‫ڕ‬ ‫ێگ‬ ‫ه‬ ‫ڕ‬ ‫استەقینەكەی‬ ‫له‬ ‫گه‬ ‫ڵ‬ ‫كۆدی‬ ‫ئ‬ ‫یتیكی‬ . ‫ته‬ ‫وه‬ ‫د‬ ‫ری‬ ‫وه‬ ‫م:‬ ‫ئه‬ ‫میدیایی‬ ‫و‬ ‫پیشەیی‬ ‫ئیتیكی‬ ‫یه‬ ‫كه‬ ‫م‬ : ‫بنه‬ ‫به‬ ‫ماكانی‬ ‫رپرسیارێت‬ ‫ی‬ ‫پیشه‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫بۆ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫بنه‬ ‫ماكانی‬ ‫به‬ ‫رپرسیار‬ ‫ێتیی‬ ‫پیشه‬ ‫بۆ‬ ‫ئیتیكی‬ ‫و‬ ‫یی‬ ‫میدیای‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫كه‬ ، ‫پێویسته‬ ‫دامه‬ ‫ز‬ ‫راوە‬ ‫و‬ ‫میدیایی‬ ‫كانی‬ ‫پێیه‬ ‫میدیاكاران‬ ‫وه‬ ‫پابه‬ ‫ند‬ ‫بن،‬ ‫ئه‬ ‫له‬ ‫بریتین‬ ‫وانیش‬ : 1 -‫پابه‬ ‫ندب‬ ‫ون‬ ‫به‬ ‫رامبه‬ ‫كۆمه‬ ‫مافی‬ ‫ر‬ ‫ڵگه‬ ‫له‬ ‫زانین‬ : ‫هه‬ ‫به‬ ‫ڵسان‬ ‫ڕ‬ ‫گشتگیر‬ ‫وماڵكردنێكی‬ ‫بۆ‬ ‫قوڵ‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫وداوه‬ ‫كان؛‬ ‫پێشكه‬ ‫شیكار‬ ‫شكردنی‬ ‫ی‬ ‫یه‬ ‫كان‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫وداوه‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫پشتبه‬ ‫به‬ ‫ستن‬ ‫سه‬ ‫رچاوه‬ ‫ی‬ ‫فره‬ ‫و،‬ ‫جۆر‬ ‫پێشكه‬ ‫دیدگای‬ ‫شكردنی‬ ‫ده‬ ‫جیاواز‬ ‫رباره‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫داوه‬ ‫به‬ ‫كان،‬ ‫جه‬ ‫توانستی‬ ‫جۆرێك‬ ‫ماوه‬ ‫له‬ ‫ر‬ ‫وه‬ ‫و،‬ ‫بكات‬ ‫زیاد‬ ‫دروست‬ ‫بڕیاری‬ ‫رگرتنی‬ ‫به‬ ‫شداری‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ئه‬ ‫كی‬ ‫رێن‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫گشتیدا‬ ‫كاروباری‬ ‫بێت‬ ‫(رضا،‬ 2012 : 27 .) 2 -‫گه‬ ‫به‬ ‫ڕان‬ ‫دوای‬ ‫ڕ‬ ‫استی‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫كان:‬ ‫پابەندبو‬ ‫نی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫ن‬ ‫وسی‬ ‫میدیای‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫به‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫گه‬ ‫پرۆسەی‬ ‫بەدواداچ‬ ‫و‬ ‫ڕان‬ ‫و‬ ‫بۆ‬ ‫ن‬ ‫ڕ‬ ‫استییه‬ ‫هه‬ ‫هەروەها‬ ‫كان،‬ ‫ده‬ ‫بۆ‬ ‫وڵدان‬ ‫سته‬ ‫به‬ ‫دروست؛‬ ‫زانیاریی‬ ‫ركردنی‬ ‫ئینجا‬ ‫زانیاری‬ ‫یه‬ ‫كان‬ ‫باڵو‬ ‫بكرێنه‬ ‫وه‬ ( ‫صالح،‬ 2007 : 312 .) 4 -‫ده‬ ‫ستپاكی‬ ‫له‬ ‫مامه‬ ‫ڵه‬ ‫له‬ ‫كردن‬ ‫گه‬ ‫سه‬ ‫ڵ‬ ‫رچاوه‬ ‫كان:‬ ‫لێره‬ ‫دا‬ ‫ناكرێت‬ ‫میدیایی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫سیفه‬ ‫تی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫نو‬ ‫س‬ ‫ییه‬ ‫كه‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫رچاوه‬ ‫كان‬ ‫بشارێته‬ ‫وه‬ ‫و‬ ‫هه‬ ‫لێبكات.‬ ‫فێڵیان‬ ‫روه‬ ‫ئه‬ ‫ناكرێت‬ ‫ها‬ ‫سه‬ ‫و‬ ‫رچاوانه‬ ‫ئه‬ ‫بكات؛‬ ‫ئاشكرا‬ ‫ش‬ ‫گه‬ ‫ئه‬ ‫ئاشكراكردنی‬ ‫و‬ ‫سه‬ ‫رچاوانه‬ ‫باڵونه‬ ‫وێڕای‬ ‫پێبگات؛‬ ‫زیانیان‬ ‫كردنه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫شوناسی‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫سه‬ ‫رچاوانه‬ ‫كه‬ ‫ی‬ ‫ئاشكرانه‬ ‫ناوه‬ ‫كردنی‬ ‫ده‬ ‫كانیان‬ ‫كه‬ ‫هه‬ ‫ن؛‬ ‫روه‬ ‫ئ‬ ‫میدیای‬ ‫ها‬ ‫ه‬ ‫دڵنیابو‬ ‫بۆ‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫له‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫دروستی‬ ‫ڕ‬ ‫است‬ ‫ی‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫واڵه‬ ‫كه‬ ‫ی‬ ‫ده‬ ‫به‬ ‫پشت‬ ‫بێت‬ ‫فره‬ ‫سه‬ ‫رچاوه‬ ‫ببه‬ ‫یی‬ ‫ستێت‬ ‫(الفالحي،‬ 2014 : 275 ‫جۆن‬ ‫هێرسی‬ ( John Hersey ) ، ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫كۆچكرد‬ ‫نوسی‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫ۆمانن‬ ‫خاوه‬ ‫وسی‬ ‫خه‬ ‫نی‬ ‫اڵتی‬ " ‫پۆڵتزه‬ ‫ر‬ " ‫ئه‬ ، ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫ن‬ ‫وسه‬ ‫ئاسه‬ ‫ی‬ ‫واره‬ ‫ئه‬ ‫بۆمبارانی‬ ‫كانی‬ ‫گواسته‬ ‫ژاپۆنی‬ ‫هێرۆشیمای‬ ‫شاری‬ ‫تۆمیی‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫ڵێ:‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫وانی‬ ‫بنه‬ ‫مای‬ ‫ه‬ ‫كی‬ ‫هه‬ ‫پیرۆزی‬ ‫یه‬ ‫ن‬ ‫نابێت‬ : ‫وسه‬ ‫ر‬ ‫له‬ ‫شتێك‬ ‫هیچ‬ ‫خۆیه‬ ‫وه‬ ‫هه‬ ‫ڵبه‬ ‫ستێت‬ ‫؛‬ ‫پێویسته‬ ‫ئه‬ ‫مۆڵه‬ ‫و‬ ‫ته‬ ‫به‬ ‫ی‬ ‫سینگییه‬ ‫هه‬ ‫ڵیده‬ ‫لێ‬ ‫واسێت‬ ‫ی‬ ‫نو‬ ‫سراب‬ ‫ێ‬ ‫هه‬ ‫شتێك‬ ‫هیچ‬ ‫ت:‬ ‫ڵنابه‬ ‫ستێت‬ ( Potter, 2006: 55 ) ( ‫هول‬ ‫جیم‬ Jim Hall ‫ده‬ ) ‫ڵێ:‬ " ‫پێگه‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫كان‬ ‫بو‬ ‫نه‬ ‫ئاب‬ ‫لە‬ ‫بەشێك‬ ‫تە‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫میدیای‬ ‫کار‬ ‫ئە‬ ‫وەك‬ ‫ناکات‬ ‫ڵ‬ ‫قەی‬ ‫پەیوەندی‬ ، ‫بە‬ ‫ڵ‬ ‫و‬ ‫دەکات‬ ‫خێرا‬ ‫گەیاندن‬ ‫پرۆسەی‬ ‫کو‬ ‫ڕ‬ ‫وداو‬ ‫و‬ ‫بەپە‬ ‫چیرۆکەکان‬ ‫یان‬ ‫لە‬ ‫به‬ ‫رده‬ ‫تاوه‬ ‫ست‬ ‫كو‬ ‫ب‬ ‫بتوانن‬ ‫ڕ‬ ‫ئیتیك‬ ‫یاری‬ ‫ی‬ ‫بده‬ ‫دروست‬ ‫ی‬ ‫ن‬ ) ‫كنعان،‬ 2014 : 170 .) ‫تەنها‬ ‫بە‬ ‫کە‬ ‫نوێ‬ ‫ناسـینی‬ ‫ڕ‬ ‫بنەڕەتییەكان‬ ‫اسـتییە‬ ‫بەر‬ ‫باڵوكردنەوەیـان‬ ‫لـە‬ ‫(محمد،‬ 2019 : 171 .) ‫بخوڵقێنن؛‬ ‫هه‬ ‫وڵ‬ ‫ب‬ ‫ده‬ ‫ن‬ ‫پا‬ ‫ڵ‬ ‫پشت‬ ‫ی‬ ‫فه‬ ‫ی‬ ‫رمانبه‬ ‫ده‬ ‫ران‬ ‫ست‬ ‫بخه‬ ‫ن‬ ‫شا‬ ‫هاوكات‬ ‫؛‬ ‫فه‬ ‫بۆ‬ ‫زیاتر‬ ‫نسی‬ ‫رمانبه‬ ‫بخه‬ ‫ران‬ ‫ن‬ ‫ه‬ . ‫هەڵـەكان‬ ‫؛‬ ‫پاراسـتنی‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫ەسـەنایەتی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫پرس‬ ‫ێگـەی‬ ‫ڕ‬ ‫اوێـژەوە‬ ‫؛‬ ‫دانپێدانان‬ ‫و‬ ‫هەڵـەكان‬ ‫بـە‬ ‫ڕ‬ ‫اسـتكردنەوەیان‬ ‫؛‬ ‫سكااڵیه‬ ‫ئیتیكه‬ ‫به‬ ‫زۆر‬ ‫كانیان‬ ‫شێنه‬ ‫گوێچك‬ ‫یی‬ ‫ه‬ ‫كانیان‬ ‫فه‬ ‫بۆ‬ ‫رمانبه‬ ‫شل‬ ‫ران‬ ‫ب‬ ‫كه‬ ‫ن‬ ‫هه‬ ‫؛‬ ‫میشه‬ ‫كه‬ ‫گفتوگ‬ ‫بۆ‬ ‫ئارام‬ ‫شێكی‬ ‫ۆ‬ ‫وه‬ 9 -‫وردبینی:‬ ‫بابەتەكان‬ ‫شـەنوكەوكردنی‬ ‫و‬ ‫تاوتـوێ‬ ‫لـە:‬ ‫گوزارشـتە‬ ‫وردبینـی‬ ‫؛‬ ‫لێهات‬ ‫و‬ ‫ناسـینەوەی‬ ‫پرۆسـەی‬ ‫لـە‬ ‫یـی‬ ‫فه‬ ‫رمانبه‬ ‫هانبده‬ ‫ران‬ ‫ن‬ ‫كه‬ ‫كارێك‬ ‫ئه‬ ‫بده‬ ‫نجام‬ ‫ن‬ ‫بكات‬ ‫ناچاریان‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫نائیتیكی‬ ‫فتاری‬ ‫بنوێنن‬ . ‫پێویسته‬ ‫له‬ ‫هه‬ ‫مبه‬ ‫ر‬ ، ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫په‬ ‫كان‬ ‫یوه‬ ‫به‬ ‫ستن‬ ‫ئه‬ ‫ركه‬ ‫ئیتیكه‬ ‫كانه‬ ‫وه‬ ‫بۆیه‬ ‫؛‬ ‫میدیاكاران‬ ‫نابێ‬ ‫فه‬ ‫هیچ‬ ‫ده‬ ‫رمانێك‬ ‫ر‬ ‫بكه‬ ‫ن‬ ‫یاخود‬ ، ‫و‬ ‫دۆزینه‬ ‫وه‬ ‫ئه‬ ‫ی‬ ‫زانیاری‬ ‫و‬ ‫ی‬ ‫انه‬ ‫ی‬ ، ‫كه‬ ‫كۆمه‬ ‫ڵگه‬ ‫له‬ ‫گه‬ ‫و‬ ‫الدان‬ ‫نده‬ ‫ده‬ ‫ڵی‬ ‫پارێزێت‬ ‫(الفالح‬ ‫ي،‬ 2014 : 276 .) ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫بواری‬ ‫پسپۆری‬ ‫"عه‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫عه‬ ‫لی‬ ‫بدولفه‬ ‫تاح"‬ ‫ده‬ ‫پێویسته‬ ‫ڵێ:‬ ‫هه‬ ‫میشه‬ ‫وا‬ ‫دابن‬ ‫ی‬ ‫ێ‬ ، ‫كه‬ ‫میدیاكاره‬ .) 8 -‫له‬ ‫كاركردن‬ ‫سه‬ ‫كۆمه‬ ‫پاراستنی‬ ‫ر‬ ‫ڵگه‬ ‫له‬ ‫گه‬ ‫و‬ ‫الدان‬ ‫نده‬ ‫ڵی‬ : ‫ئه‬ ‫له‬ ‫میش‬ ‫پێوه‬ ‫ندی‬ ‫به‬ ‫ره‬ ‫به‬ ‫میدیای‬ ‫وپێشبردنی‬ ‫دواداچو‬ ‫و،‬ ‫ن‬ ‫بەرپرسیار‬ ‫ێ‬ ‫بێت‬ ‫شان‬ ‫لەسەر‬ ‫گەورەتریان‬ ‫تییەکی‬ ( Baran, 2014: 368 ). ، ‫لەوانەیە‬ ‫دەدەن،‬ ‫ئەنجامی‬ ‫ئەوان‬ ‫کە‬ ‫کارەی‬ ‫ئەو‬ ‫کاریگەریی‬ ‫هەم‬ ‫لە‬ ‫زیاتر‬ ‫پیشەگەرانی‬ ‫و‬ ‫دیكه‬ ‫ی‬ ‫تر‬ ‫بوارەکانی‬ ‫داوای‬ ‫(كنعان،‬ 2014 : 169 -170 .) ( ‫ستانلی‬ Stanley ‫ده‬ ) ‫ڵێ‬ ‫پرۆفیشناڵ‬ ‫ميدياكارانی‬ : ‫بەرپرسیار‬ ‫ێ‬ ‫کۆمەاڵیەیتی‬ ‫تییەکی‬ ‫ی‬ ‫هەیە‬ ‫ان‬ ، ‫بەه‬ ‫چونکە‬ ‫ۆ‬ ‫ی‬ ‫به‬ ‫ر‬ ‫سات‬ ‫ێك‬ ‫كه‬ ‫له‬ ‫پێوه‬ ‫ندی‬ ‫چه‬ ‫میدیایی‬ ‫كاری‬ ‫ده‬ ‫پرسێك‬ ‫ند‬ ‫ور‬ ‫و‬ ‫جه‬ ‫الی‬ ‫پرسیار‬ ‫و‬ ‫ژێندرێت‬ ‫ماوه‬ ‫ده‬ ‫دروست‬ ‫ر‬ ‫كات‬ ‫باره‬ ‫تو،‬ ‫و‬ ‫وه(هستر‬ 2007 : 161 .) ‫خۆی‬ ‫ی‬ ‫گرنگ‬ ‫و،‬ ‫ی‬ ‫پێبده‬ ‫ی‬ ‫هاوشێوه‬ ‫ن‬ ‫گرنگی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫اپۆرته‬ ‫پرۆسه‬ ‫و،‬ ‫كان‬ ‫خه‬ ‫بۆ‬ ‫میدیایی‬ ‫كاری‬ ‫ی‬ ‫ڵك‬ ‫ڕ‬ ‫ون‬ ‫بكه‬ ‫نه‬ ‫وه‬ ، ‫به‬ ‫تایبه‬ ‫ت‬ ‫مرۆڤایه‬ ‫له‬ ‫پارێزگاریكردن‬ ‫و‬ ‫تی‬ ‫سه‬ ‫روه‬ ‫كه‬ ‫ریی‬ ‫سێتی‬ ‫میدیاكار‬ ‫ئه‬ ، ‫مانه‬ ‫چه‬ ‫خاڵێكی‬ ‫ند‬ ‫ڕ‬ ‫ێپیشانده‬ ‫له‬ ‫گونجاون‬ ‫ری‬ ‫م‬ ‫لیكترۆنی:‬ 10 .) ‫به‬ ‫ده‬ ‫ئا‬ ‫و‬ ‫ئێش‬ ‫م‬ ‫خه‬ ‫زاری‬ ‫ڵكه‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫بچن؛‬ ‫دواداچو‬ ‫گله‬ ‫بۆ‬ ‫ن‬ ‫ییه‬ ‫بكه‬ ‫كانیان‬ ‫له‬ ‫ن،‬ ‫هه‬ ‫مان‬ ‫هه‬ ‫كاتدا‬ ‫ڵه‬ ‫چاك‬ ‫كانیان‬ ‫بكه‬ ‫ن‬ ‫ه‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫وه‬ ‫خێرایی‬ ‫ئه‬ ‫رگرتنی‬ ‫بیروبۆچو‬ ‫و‬ ‫نانه‬ ‫تایبه‬ ‫ی‬ ‫به‬ ‫تن‬ ‫چاره‬ ‫سه‬ ‫كێشه‬ ‫ركردنی‬ ‫كۆمه‬ ‫كانی‬ ‫ڵگه‬ ‫خزمه‬ ‫و‬ ‫تكردنی‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫بێالیه‬ ‫نی"یه‬ ‫وه‬ ‫هاوته‬ ، ‫نییه‬ ‫ریب‬ ‫له‬ ‫گه‬ ‫ئه‬ ‫ڵ‬ ‫گه‬ ‫و‬ ‫شه‬ ‫سه‬ ‫ندنه‬ ‫به‬ ‫دا،‬ ‫پێچه‬ ‫جار‬ ‫زۆر‬ ‫ڵكو‬ ‫وانه‬ ‫كه‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫استه‬ (" ‫عە‬ ‫لی،‬ 2019 : ‫له‬ ‫سه‬ ‫ئه‬ ‫ر‬ ‫پێوه‬ ‫م‬ ‫رانه‬ ‫پاڵپشت‬ ‫ی‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫مو‬ ‫میدیاكاران‬ ‫ئه‬ ‫ێكی‬ ‫دامه‬ ‫خودان‬ ‫و‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫زر‬ ‫ا‬ ‫وه‬ ‫میدیاییه‬ ‫بكه‬ ‫كان‬ ‫ن‬ ، ‫هاوكات،‬ ‫په‬ ‫تایبه‬ ‫یامێكی‬ ‫ت‬ ‫عه‬ . ‫كراوه‬ ‫قڵێكی‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫رده‬ ‫وامب‬ ‫له‬ ‫ون‬ ‫گه‬ ‫به‬ ‫ڕان‬ ‫هه‬ ‫دوای‬ ‫به‬ ‫ستكردن‬ ‫پێداویستییه‬ ‫كۆمه‬ ‫كانی‬ ‫ڵگه‬ ‫و‬ ‫ئیتیكی).‬ ‫زۆر‬ ‫حكومەت‬ ‫جەخت‬ ‫كەنا‬ ‫لە‬ ‫شتەی‬ ‫ئەو‬ ‫ئیتیكی‬ ‫ناوەرۆكی‬ ‫لەسەر‬ ‫پێگه‬ ‫و‬ ‫ڵ‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫ئه‬ ‫وت‬ ‫ۆ‬ ‫كه‬ ‫وه‬ ‫اڵ‬ ‫مدانه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ك‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫وت‬ ‫ۆی‬ ‫نه‬ ‫ب‬ ‫ێ‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫په‬ ‫ی‬ ‫امن‬ ‫ێ‬ ‫ر‬ ‫سه‬ ‫و‬ ‫رنو‬ ‫سه‬ ‫ئ‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫د‬ ‫ی‬ ‫ت‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫ده‬ ‫و‬ ‫ره‬ ‫ێ‬ ‫نه‬ ‫ر،‬ ‫كه‬ ‫ئه‬ ‫مه‬ ‫ده‬ ‫وا‬ ‫كات‬ 6 -‫جیاكردنه‬ ‫وه‬ ‫مادده‬ ‫ی‬ ‫نو‬ ‫ی‬ ‫سین‬ ‫و‬ ‫ڕ‬ ‫یكالم‬ : ‫دڵنیاب‬ ‫له‬ ‫ون‬ ‫لێكجیاكردنه‬ ‫وه‬ ‫نێوان‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫بابه‬ ‫و‬ ‫یكالم‬ ‫ته‬ ‫میدیایه‬ ‫له‬ ‫كان‬ ‫ڕ‬ ‫وی‬ 11 -‫شه‬ ‫فافب‬ ‫ون:‬ ‫گواستنه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫داوه‬ ‫وه‬ ‫كان‬ ‫ئه‬ ‫ك‬ ‫وه‬ ‫هه‬ ‫ی‬ ‫یه‬ ‫له‬ ‫به‬ ‫و،‬ ‫واقیع‬ ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫كی‬ ‫ڕ‬ ‫استه‬ ‫خۆ‬ ، ‫بو‬ ‫بێ‬ ‫هیچ‬ ‫نی‬ ‫دەدرێت‬ ‫نیشان‬ ‫كاندا‬ ‫ناكات‬ ‫ەوە‬ . ‫الیه‬ ‫نگیریی‬ ‫هەر‬ ‫دەبینی.‬ ‫میدیانە‬ ‫لەو‬ ‫و‬ ‫پێدەكەی‬ ‫هەستی‬ ‫ئاشكرا‬ ‫بە‬ ‫زۆر‬ ‫سیاسیش‬ ‫ئه‬ ‫مانه‬ ‫بب‬ ‫ن‬ ‫به‬ ‫اڵ‬ ‫بارگرانی‬ ‫و‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫چه‬ ‫رخ‬ ‫ی‬ ‫زان‬ ‫ی‬ ‫ار‬ ‫ی‬ Schultz, 1994: 37) .) ‫شێوه‬ ‫و‬ ‫باڵوكردنه‬ ‫شێوازی‬ ‫وه‬ ، ‫لە‬ ‫یان‬ ‫ڕ‬ ‫ناوه‬ ‫وی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆكه‬ ‫وه‬ ‫؛‬ ‫هه‬ ‫روه‬ ‫لەسه‬ ‫كاركردن‬ ‫ها‬ ‫ر‬ ‫ڕ‬ ‫ێگه‬ ‫نه‬ ‫به‬ ‫دان‬ ‫خاوه‬ ‫ن‬ ‫سڵه‬ ‫و‬ ‫ترس‬ ‫مینه‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫ك‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫كاره‬ ‫ر‬ ‫كانیان؛‬ ‫تاوه‬ ‫گه‬ ‫كو‬ ‫ل‬ ‫ده‬ ‫و‬ ‫سه‬ ‫فه‬ ‫اڵتی‬ ‫ناوه‬ ‫ئاگاداری‬ ‫رمی‬ ‫ڕۆكی‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫داوه‬ ‫ببن؛‬ ‫كان‬ ‫تەماشاكەرانیش‬ ‫بۆیە‬ ‫ڕ‬ ‫یكالمه‬ ‫كان‬ ‫كه‬ ‫ناوه‬ ‫لە‬ ‫دەستێوەردان‬ ‫ڕ‬ ‫بابه‬ ‫ۆكی‬ ‫ته‬ ‫ڕ‬ ‫ۆژنامه‬ ‫وانییه‬ ‫كان‬ ‫ده‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫ن،‬ ‫به‬ ‫جۆرێك‬ ‫ك‬ ‫اریگه‬ ‫له‬ ‫خراپ‬ ‫ریی‬ ‫سه‬ ‫ر‬ ‫ئه‬ ‫مه‬ ‫وێڕای‬ ‫گواستنه‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫مافی‬ ‫هاوواڵتیان‬ ‫كێشه‬ ‫و‬ ‫ئازار‬ ‫و‬ ‫ئێش‬ ‫و،‬ ‫به‬ ‫كانیان‬ ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫كی‬ ‫ڕ‬ ‫استه‬ ‫بۆ‬ ‫وخۆ‬ ‫ناكەن.‬ ‫پەیڕەو‬ ‫ئیتیك‬ ‫لە‬ ‫جۆریك‬ ‫هیچ‬ ‫كەنااڵنە‬ ‫ئەو‬ ‫ناوەرۆكی‬ ‫لە‬ ‫ئه‬ ‫ت‬ ‫م‬ ‫وێ‬ ‫ژینه‬ ‫وه‬ ‫یه‬ ‫بەرپرسیار‬ ‫تیۆری‬ ‫سەپۆرتی‬ ‫ێتی‬ ‫دەكات‬ ‫كۆمەاڵیەتی‬ ‫ی‬ ، ‫دە‬ ‫كە‬ ‫ڵ‬ ‫ێت‬ " 2 -‫بابه‬ ‫تیب‬ ‫و‬ ‫ون‬ ‫دادگه‬ ‫ری:‬ ‫پێویسته‬ ‫میدیاكاری‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫لیكترۆنی‬ ، ‫هه‬ ‫زانیارییه‬ ‫و‬ ‫واڵ‬ ‫به‬ ‫كان‬ ‫شێوه‬ ‫یه‬ ‫دادگه‬ ‫كی‬ ‫ر‬ ‫انه‬ ‫بێالیه‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫بابه‬ ‫تیب‬ ‫بێالیه‬ ‫و‬ ‫ون‬ ‫ورد‬ ‫و‬ ‫نی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫بابه‬ ‫و‬ ‫تانه‬ ‫به‬ ‫جێبه‬ ‫ێڵ‬ ‫ێت‬ ، ‫كه‬ ‫پێگه‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫باڵوی‬ ‫كان‬ ‫ده‬ ‫كەنەوە‬ ‫(مزید،‬ 2013 : ‫به‬ ‫رپرسه‬ ‫گواستنه‬ ‫هاوكات‬ ‫كان؛‬ ‫وه‬ ‫ی‬ ‫به‬ ‫بیروڕای‬ ‫رپرسه‬ ‫فه‬ ‫رمی‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫گه‬ ‫بۆ‬ ‫كان‬ ‫ل‬ ( ‫خليل،‬ 2015 : 217 -218 .) ‫ئازادە‬ ‫ئەلیكترۆنی‬ ‫میدیای‬ ‫پەخشكردن‬ ‫لە‬ " ‫ب‬ ، ‫و‬ ‫یاسا‬ ‫چەند‬ ‫بەپێی‬ ‫دەبێت‬ ‫ەاڵم‬ ‫ڕ‬ ‫لە‬ ‫بێت.‬ ‫ێسایەك‬ ‫هەمان‬ ‫ناوە‬ ‫دەبێ‬ ‫كاتیشدا‬ ‫ڕ‬ ‫باڵو‬ ‫بكاته‬ ‫وه‬ ‫به‬ ‫هەروەها‬ ، ‫بنچین‬ ‫ها‬ ‫ه‬ ‫یی‬ ‫ه‬ ‫په‬ ‫كانی‬ ‫یوه‬ ‫به‬ ‫ست‬ ‫بواره‬ ‫م‬ ، ‫یا‬ ‫به‬ ‫خود‬ ‫ئه‬ ‫میدیای‬ ‫زیاد‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫بكات‬ ) ‫فريدة‬ 150 .) ‫میدیایە‬ ‫ئەو‬ ‫ۆكی‬ ‫بە‬ ‫ئاشكرا‬ ‫پانێلی‬ ‫لە‬ ‫جەماوەری‬ ‫شێوەی‬ ‫گه‬ ‫نگه‬ ‫شه‬ ‫و‬ ‫بكرێت‬ ، ‫میدیاش‬ ‫دەبێت‬ ‫ڕ‬ ‫بەرامبەری‬ ، ‫بە‬ ‫ده‬ ‫ستوه‬ ‫ردانی‬ ‫خەڵكی‬ ، ‫شاره‬ ‫كە‬ ‫پسپۆرانەی‬ ‫ئەو‬ ‫هەر‬ ‫یان‬ ‫بابە‬ ‫لە‬ ‫زان‬ ‫ته‬ ‫كنۆلۆ‬ ‫ژ‬ ‫یای‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫له‬ ‫یاندن‬ ‫یه‬ ‫ئاستێكی‬ ‫به‬ ‫كجار‬ ‫رزدایه‬ ‫په‬ ، ‫یامی‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫له‬ ‫یاندن‬ ‫ڕ‬ ‫"بابه‬ ‫وی‬ ‫تیبو‬ ‫هاوسه‬ ‫و‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫نگی‬ ‫پیشه‬ ‫كه‬ ‫ئه‬ ‫و‬ ‫یان‬ ‫كاره‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫ی‬ ‫رامبه‬ ‫جه‬ ‫ر‬ ‫ماوه‬ ‫ده‬ ‫ر‬ ‫یكه‬ ‫بۆیه‬ ‫ن؛‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫ر‬ ‫میدیاكارانه‬ ‫وه‬ ‫ك‬ ‫میدیاكاران‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫لیكترۆنی‬ ، ‫پێوه‬ ‫و‬ ‫نییه‬ ‫جێگیر‬ ‫رێكی‬ ‫دیاریكردنی‬ ‫بۆ‬ ‫هه‬ ‫؛‬ ‫روه‬ ‫دیاریكراو‬ ‫ئامرازێكی‬ ‫ها‬ ‫نییه‬ ‫پێشكه‬ ‫بۆ‬ ‫ده‬ ‫یان‬ ‫شكردن،‬ ‫رخستنی‬ ‫یاسایی‬ ‫تی‬ . ‫كه‬ ‫ئێمه‬ ‫پیشان‬ ‫وای‬ ‫ده‬ ‫ده‬ ‫ین‬ ‫ڕ‬ ‫لێده‬ ‫ێزیان‬ ‫گرین"‬ ‫(چۆمسكی،‬ 2018 : 110 ‫به‬ .) ‫"به‬ ‫اڵم‬ ‫داخه‬ ‫وه‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫م‬ ‫رده‬ ‫مه‬ ‫كه‬ ‫دا‬ 7 -‫لێپیچینه‬ ‫وه‬ : ‫پێویسته‬ ‫میدیاكاران‬ ‫ئه‬ ‫ی‬ ‫درك‬ ‫لیكترۆنی‬ ‫به‬ ‫وه‬ ‫بكه‬ ‫ن‬ ، ‫كه‬ ‫ئه‬ ‫لێپێچینه‬ ‫دوچاری‬ ‫وانیش‬ ‫وه‬ ‫ده‬ ‫له‬ ‫بن‬ ‫سه‬ ‫ر‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫له‬ ‫ی‬ ‫ئه‬ ‫فسانه‬ ‫خه‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫یاڵی‬ ‫چونكه‬ ‫ببن،‬ ‫نوقم‬ ‫خۆیاندا‬ ‫توانای‬ ‫و‬ ‫ئیتیك‬ ‫بریتییه‬ ‫ئاكار‬ ‫له‬ ‫كه‬ ‫و‬ ‫سێتی‬ ‫ڕ‬ ‫ۆشنبیری‬ ‫ئیلتزاماتانەی‬ ‫بەو‬ ‫بێت‬ ‫ازی‬ ‫و‬ ‫حياة،‬ 2019 : 380 ‫)؛‬ ‫بۆیه‬ " ‫نه‬ ‫عۆم‬ ‫چۆمسكی‬ " ‫ده‬ ‫ڵێ:‬ ‫"ئێمه‬ ‫پێویسته‬ ‫پابه‬ ‫به‬ ‫ندبین‬ ‫بنه‬ ‫و‬ ‫ما‬ ‫ڕ‬ ‫ه‬ ‫وشتی‬ ‫ی‬ ‫ه‬ ‫ڕ‬ ‫استی‬ ‫ي‬ ‫انه‬ 12 -‫به‬ ‫له‬ ‫رگریكردن‬ ‫به‬ ‫رژه‬ ‫وه‬ ‫ند‬ ‫ی‬ ‫كۆمه‬ ‫ی‬ ‫ڵگه‬ : ‫پێویسته‬ ‫له‬ ‫سه‬ ‫ر‬ ‫میدیاكار‬ ‫كه‬ ‫و‬ ‫بواری‬ ‫سانی‬ ‫ڕ‬ ‫اگه‬ ‫بپارێزن‬ ‫خۆیان‬ ‫یاندن،‬ 3.25 1.20 65.10%

. No. 
13 ‫كاری‬ ‫ندییبه‬ ‫یوه‬ ‫یپه‬ ‫وشتانه‬ ‫یئه‬ ‫وه‬ ‫باڵوكردنه‬ ‫ناداتبه‬ ‫ڕێگه‬ ‫رچوونیحوكمیكۆتایی،پشتگیری‬ ‫كوده‬ ‫،تاوه‬ ‫یه‬ ‫هه‬ ‫وه‬ ‫رییه‬ ‫دادوه‬ ‫كات.‬ ‫ریده‬ ‫خۆییدادوه‬ ‫ربه‬ ‫سه‬ ‫له‬

  
	‫َذةى‬ ‫ِي‬ ‫ر‬ ‫بوون%‬ َ ‫لةطةل‬	‫الداني‬ ‫َوانةيي‬ ‫ثي‬	‫ناوةندى‬ ‫َريارى‬ ‫ذمي‬	‫ڵیدام‬ ‫گه‬ ‫زۆرله‬	‫ڵدام‬ ‫گه‬ ‫له‬	‫نازانم‬	‫ڵیدانیم‬ ‫گه‬ ‫له‬	‫ڵیدانیم‬ ‫گه‬ ‫هیچله‬	‫َوةرةكان‬ ‫ثي‬		‫ذ‬
	63.53% ‫َذةى‬ ‫ِي‬ ‫ر‬ ‫بوون%‬ َ ‫لةطةل‬	1.358 ‫الداني‬ ‫َوانةيي‬ ‫ثي‬	3.18 ‫ناوةندى‬ ‫َريارى‬ ‫ذمي‬	29 ‫ڵیدام‬ ‫گه‬ ‫زۆرله‬ 19.0%	48 ‫ڵدام‬ ‫گه‬ ‫له‬ 31.4%	11.8% ‫نازانم‬	18	37 ‫ڵیدانیم‬ ‫گه‬ ‫له‬ 24.2%	21 ‫ڵیدانیم‬ ‫گه‬ ‫هیچله‬ 13.7%	‫كات.‬ ‫شوناسیكولتووریكوردده‬ ‫پارێزگاریله‬ ‫َوةرةكان‬ ‫ثي‬	1
	60.13%	1.310	3.01	13.7%	21	30.7%	47	11.8%	18	30.1%	46	13.7%	21	‫ئادابیگشتی.‬ ‫یدژبه‬ ‫واڵووێنه‬ ‫باڵونهکردنهوەیهه‬	2
	54.51%	1.226	2.73	9.2%	14	21.6%	33	17.6%	27	35.9%	55	15.7%	24	‫ربۆزانین.‬ ‫ماوه‬ ‫چاوكردنیمافیجه‬ ‫ره‬	3
	53.73%	1.127	2.69	8.5%	13	18.3%	28	15.0%	23	49.7%	76	8.5%	13	‫كردنیان.‬ ‫كانوشرۆڤه‬ ‫تییه‬ ‫اڵیه‬ ‫یڕووداوهكۆمه‬ ‫رفراوان‬ ‫رووماڵكردنیبه‬	4
	55.42%	1.233	2.77	12.4%	19	18.3%	28	14.4%	22	43.8%	67	11.1%	17	‫ن‬ ‫الیه‬ ‫كانیمرۆڤله‬ ‫مافه‬ ‫كانیدژبه‬ ‫یپێشێلكارییه‬ ‫وه‬ ‫باڵوكردنه‬ . ‫وه‬ ‫اڵتداره‬ ‫سه‬ ‫ده‬	5
	50.85%	1.124	2.54	4.6%	7	20.3%	31	16.3%	25	42.5%	65	16.3%	25	‫رێمیكوردستان.‬ ‫هه‬ ‫ندنیتوندوتیژییخێزانیله‬ ‫سه‬ ‫ره‬ ‫هۆكارێكنبۆپه‬	6
	58.30%	1.192	2.92	9.2%	14	29.4%	45	15.0%	23	36.6%	56	9.8%	15	‫چینوتوێژه‬ ‫له‬ ‫وه‬ ‫كانیڕایگشتیوئاوڕدانه‬ ‫پرسه‬ ‫واوبه‬ ‫گرنگیدانیته‬ ‫كان.‬ ‫راوێزخراوه‬ ‫په‬	7
	61.83%	1.18 1.237	3.20 3.09	13.1%	20	30.7%	47	19.6%	30	25.5%	39	11.1%	17	‫ر).‬ ‫واڵیسێكسیوئابرووبه‬ ‫كان(هه‬ ‫ره‬ ‫وروژێنه‬ ‫رۆكه‬ ‫یناوه‬ ‫وه‬ ‫باڵوكردنه‬	8
	63.92% 58.82% 63.40% 58.56% 62.09% 54.25% 56.60% 53.73% 52.29%	1.12 1.210 1.16 1.193 1.24 1.207 1.22 1.125	3.17 2.94 2.93 2.83 3.10 2.71 2.69 2.61	13.1% 7.8% 9.2% 7.8% 10.5% 13.1% 8.5% 9.2% 5.9%	20 12 14 12 16 20 13 14 9	35.3% 41.8% 30.7% 30.7% 25.5% 30.1% 24.2% 19.6% 19.0%	54 64 47 47 39 46 37 30 29	16.3% 17.0% 17.0% 17.6% 13.7% 18.3% 9.8% 17.6% 20.3%	25 26 26 27 21 28 15 27 31	28.8% 26.1% 31.4% 34.0% 37.3% 31.4% 45.1% 37.9% 40.5%	44 40 48 52 57 48 69 58 62	6.5% 7.2% 11.8% 9.8% 13.1% 7.2% 12.4% 15.7% 14.4%	10 11 18 15 20 11 19 24 22	14 15 16 10 ‫گرێت.‬ ‫ریگشتیده‬ ‫رمانبه‬ ‫ندییهاوواڵتیوفه‬ ‫تمه‬ ‫تایبه‬ ‫ڕێزله‬ 9 ‫ربڕین).‬ ‫ر،ئازادییڕاده‬ ‫كان(هزر،بیروباوه‬ ‫گشتییه‬ ‫ئازادییه‬ ‫رگریناكاتله‬ ‫به‬ ‫رێمیكوردستان.‬ ‫هه‬ ‫پێدانییاساكانله‬ ‫ره‬ ‫كارناكاتبۆداواكردنیپه‬ ‫ری‬ ‫گه‬ ‫ڕۆژنامه‬ ‫تنبه‬ ‫تایبه‬ ‫رێمیكوردستان،كه‬ ‫هه‬ ‫یاساكانی‬ ‫ندنابێتبه‬ ‫پابه‬ ‫كان.‬ ‫زانیارییه‬ ‫یشتنبه‬ ‫وگه‬ ‫ماكانیدیموكراسیوحكومڕانییباش.‬ ‫یبنه‬ ‫وه‬ ‫رباڵوكردنه‬ ‫سه‬ ‫كاتله‬ ‫كارده‬ 11 . ‫یه‬ ‫كانداهه‬ ‫تییه‬ ‫اڵیه‬ ‫كۆمه‬ ‫ئاشكراكردنیپێشێلكارییه‬ ‫ڕۆلیله‬ 17 ‫ن.‬ ‫كه‬ ‫رانیده‬ ‫كانپێشیلیمافیدانه‬ ‫كوردییه‬ ‫لیكترۆنییه‬ ‫ئه‬ ‫پێگه‬ 12 . ‫وه‬ ‫ناگوازێته‬ ‫كه‬ ‫ته‬ ‫بابه‬ ‫ستبه‬ ‫یوه‬ ‫كانیپه‬ ‫جیاوازه‬ ‫مووبۆچوونه‬ ‫هه‬
	56.73%	1.07	2.84	6.5%	10	20.3%	31	34.0%	52	28.8%	44	10.5%	16	‫دانیتیرۆریزم.‬ ‫هاندانودنه‬ ‫خۆپارێزیله‬	18
	59.93%	1.15	3.00											‫ؤ‬ ‫ك‬
Elite Media Trends Towards the Extent of Commitment of Kurdish Websites to the Ethics of the Profession in the Kurdistan Region -A field Study