‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬ -‫الـســليمانية‬ ‫ص:‬ 91-60 ‫المجلد‬ ( 6 ) -‫العدد‬ ( 3 ،) ‫حزيران‬ 2022 ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬

Keywords: Ardalan, Halokhan, Shah Abbas Safavi, Kolahzar Khatoon, Zalm, Palangan

Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) 




  ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) 




  ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) ‫ئەردەاڵن،‬ ‫(مەستوورە‬ ‫نشدە...‬ ‫مستفیض‬ ‫عظیمی‬ ‫فیض‬ ٢٠١٣ : ٣٠ ‫ساڵی‬ ‫مەستوورە‬ ‫خاتوو‬ ‫دواتر‬ ) ١٢٦٢ ‫ديکەيدا‬ ‫کتێبی‬ ‫لە‬ ‫کۆچی‬ ‫کاله)‬ ‫(زرين‬ ‫بە‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەری‬ ‫ناوی‬ ‫لەوێ‬ ‫بەاڵم‬ ‫کردۆتەوە،‬ ‫دووپات‬ ‫سنندجی)‬ ‫التواريخ‬ ‫(زبدة‬ ‫قسەکانی‬ ‫لە‬ ‫بەشێک‬ ‫گ‬ ‫پێشووی‬ ‫قسەکەی‬ ‫و‬ ‫هێناوە‬ ‫شا‬ ‫خۆشکی‬ ‫دەمی‬ ‫لە‬ ‫و‬ ‫ناوخەڵک‬ ‫گێڕانەوەی‬ ‫هەندێ‬ ‫خۆی‬ ‫قسەکانی‬ ‫بەپێی‬ ‫هەروەها‬ ‫ۆڕيوە.‬ ‫بر‬ ‫آمد‬ ‫معلوم‬ ‫عباس‬ ‫شاه‬ ‫بر‬ ‫خان‬ ‫احمد‬ ‫خان‬ ‫آراستگی‬ ‫و‬ ‫استعداد‬ ‫و‬ ‫ذاتی‬ ‫جوهر‬ ‫کە‬ ‫مدتی‬ ‫از‬ ‫بعد‬ ‫کردووە:‬ ‫زياد‬ ‫پێ‬ ‫بەسااڵچووانیش‬ ‫همشی‬ ‫اعنی‬ ‫پناهی‬ ‫سلطنت‬ ‫برج‬ ‫اختر‬ ‫فروزان‬ ‫و‬ ‫شاهی‬ ‫درج‬ ‫گوهر‬ ‫درخشان‬ ‫و‬ ‫افزود‬ ‫او‬ ‫رتبە‬ ‫بە‬ ‫موسوم‬ ‫کە‬ ‫را‬ ‫خود‬ ‫مکرمە‬ ‫رە‬ ‫زرين‬ ‫ئەردەاڵن،‬ ‫(مەستوورە‬ ‫آمد.‬ ‫سرافراز‬ ‫شاهی‬ ‫مصاهرت‬ ‫بشرف‬ ‫فرمودە‬ ‫عنايت‬ ‫باو‬ ‫بود‬ ‫کاله‬ ١٩٥٣ زەڕکاڵو)‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫بیگم)‬ ‫(سیدە‬ ‫ناوی‬ ‫و‬ ‫شاعەباس‬ ‫خوشکی‬ ‫خان،‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەری‬ ‫نووسیويە‬ ‫االکراد)‬ ‫(سیر‬ ‫کۆچی‬ ‫(بابانی،‬ ٢٠١٢ : ٤٥ ‫ناوە‬ ‫بەو‬ ‫پوورێکی‬ ‫يا‬ ‫کچ‬ ‫خوشک،‬ ‫شاعەباس‬ ‫سەرچاوەيەکدا‬ ‫هیچ‬ ‫لە‬ ‫چونکا‬ ‫گەورەيە.‬ ‫هەڵەيەکی‬ ‫ئەمە‬ ‫ديارە‬ ،) ‫(مونشی،‬ ‫نەبووە. 




  ‫دەنگ‬ ‫ناوێکی‬ ‫يۆسف‬ ‫لە‬ ‫باسی‬ ‫سەرچاوە‬ ‫يەکەم‬ ‫وەک‬ ‫االکراد)‬ ‫(سیر‬ ‫ديواخانی‬ ‫لە‬ ‫کردووە‬ ‫جوانخاس‬ ‫و‬ ‫شاعیر‬ ‫سەماکار،‬ ‫خۆش،‬ ‫(بابانی،‬ ‫کاڵوزەڕ.‬ ‫دڵبەری‬ ‫بووەتە‬ ‫کە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ٢٠١٢ : ٤٨ ‫جێگەی‬ ‫زۆر‬ ‫لە‬ ‫دەماودەم‬ ‫دڵداريیە‬ ‫ئەو‬ ‫چیرۆکی‬ ‫ئەڵبەت‬ ) ‫ئێستەش‬ ‫تا‬ ‫کوردەواريدا‬ ‫ساڵی‬ ‫دەبیسترێ.‬ ١٩١٧ ( ‫مەردۆخی‬ ‫عبدالمومن‬ ‫شێخ‬ ‫دەستنووسەکەی‬ ‫لەسەر‬ ‫توێژينەوە‬ ‫يەکەم‬ ‫لە‬ ١١٩٦ -١١٩٨ ‫ئەويش‬ ‫وەردەگرێ.‬ ‫کوردستانی‬ ‫خانی‬ ‫سەعید‬ ‫دکتۆر‬ ‫لە‬ ‫زانیاری‬ ‫کەشکۆڵەکە،‬ ‫ناو‬ ‫شاعیرانی‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫نووسەر‬ ‫کۆچی)‬ ‫(سوڵتانی،‬ ‫بیستووە‬ ‫مەردۆخ‬ ‫ئايەتواڵ‬ ‫لە‬ ‫زانیاريانەی‬ ‫ئەو‬ ‫خۆی‬ ‫کاتی‬ ١٩٩٨ ) ‫کچی‬ ‫خانم‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ڕابواردنە‬ ‫خەريکی‬ ‫کە‬ ‫کردووە‬ ‫لێ‬ ‫گومانی‬ ‫ئاغاکەی‬ ‫بووە.‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫خزمەتکاری‬ ‫(مینۆرسکی،‬ ‫کردووە.‬ ‫زيندەبەگۆڕی‬ ‫خان‬ ‫کەواتە‬ ‫شاعەباس.‬ ٢٠١٨ : ١٥٢ ‫هاوسە‬ ‫مێژوونووسان‬ ‫کرد‬ ‫باسمان‬ ‫پێشتر‬ ‫وەک‬ ) ‫رەکەی‬ ‫نووسیوە.‬ ‫کچی‬ ‫بە‬ ‫بە‬ ‫کالوزەڕی‬ ‫هەورامان‬ ‫سانەکانی‬ ‫مێژوونووسی‬ ‫بەاڵم‬ ‫داناوە،‬ ‫شاعەباس‬ ‫کەنیزی‬ ‫يا‬ ‫خۆشک‬ ‫بە‬ ‫ئەردەاڵنیان‬ ‫میری‬ ‫مەردۆخی،‬ ‫(شەيدا‬ ٢٠٠٤ : ١٢٨ ‫ئەوە‬ ‫دوای‬ ‫وەرگرتبێ.‬ ‫سەرچاوە‬ ‫لەو‬ ‫زانیاريیەکەی‬ ‫مەردۆخ‬ ‫ئايەتواڵ‬ ‫وێدەچێ‬ ) ١٩٤٦ ‫يەکەم‬ ‫کە‬ ‫اردال‬ ‫(تاريخ‬ ‫دەستنووسی‬ ‫جار‬ ‫خان‬ ‫بە‬ ‫بەرامبەر‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫خەيانەتی‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫داناوە:‬ ‫پەراوێزەی‬ ‫ئەم‬ ‫نووسەر‬ ‫کراوە،‬ ‫چاپ‬ ‫ن)‬ ‫داستانی‬ ‫و‬ ‫چیرۆک‬ ‫کوردەواری‬ ‫خەڵکی‬ ‫زمانی‬ ‫لەسەر‬ ‫هێشتاکە‬ ‫وەرگێڕی‬ ‫ياسکا)ی‬ ‫(يۆسۆ‬ ‫کوشتنی‬ ‫چۆنیەتی‬ ‫و‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫دەيگێڕ‬ ‫و‬ ‫لەبەرە‬ ‫هەورامیان‬ ‫شێعری‬ ‫بارەوە‬ ‫لەو‬ ‫بەسااڵچووەکان‬ ‫و‬ ‫دەبیسترێ‬ ‫ئەردەاڵن،‬ ‫(مەستوورە‬ ‫نەوە.‬ ١٩٥٣ : ٣٢ ) . ‫و‬ ‫هاوسەرگیری‬ ‫ئەو‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫دەگەڕێنەوە،‬ ‫ئەسفەهان‬ ‫لە‬ ‫قزڵباش‬ ‫دارودەستەيەکی‬ ‫و‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫لەگەڵ‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫کاتێ‬ ‫کا‬ ‫زۆربەی‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫نابێ.‬ ‫خۆش‬ ‫بەالوە‬ ‫قزڵباشەکانی‬ ‫ئايینی‬ ‫و‬ ‫ڕێباز‬ ‫بە‬ ‫بەرامبەر‬ ‫کوڕەکەی‬ ‫خاوبوونەوەی‬ ‫و‬ ‫دۆستايەتی‬ ‫تی‬ ‫باسی‬ ‫لە‬ ‫نامەيەک‬ ‫دايدەگرێ.‬ ‫تەم‬ ‫و‬ ‫خەم‬ ‫هاوسەرەکەی‬ ‫کارەی‬ ‫بەو‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫بردووە.‬ ‫بەسەر‬ ‫ڕابواردن‬ ‫و‬ ‫مەستی‬ ‫ڕاوياری،‬ ‫بە‬ ‫جوانخاسی‬ ‫داوی‬ ‫ئەداتە‬ ‫دڵ‬ ‫ئەويش]‬ ‫نییە‬ ‫ئەنجامی‬ ‫هیچ‬ ‫دەبینێ‬ ‫[وەختێ‬ ‫دەنێرێ.‬ ‫شاعەباس‬ ‫بۆ‬ ‫مێردەکەی‬ ‫حاڵی‬ ‫و‬ ‫خۆی‬ ‫ژيانی‬ ‫چیرۆکی‬ 7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) ‫ناوی‬ ‫بە‬ ‫جوان‬ ‫کوڕێکی‬ ‫دەنگخۆشی‬ ‫و‬ ‫دڵداريیە‬ ‫و‬ ‫باس‬ ‫ئەو‬ ‫بەرەبەرە‬ ‫دەکا.‬ ‫تێکەڵ‬ ‫لەگەڵ‬ ‫دەستی‬ ‫حەرەمسەرا‬ ‫لە‬ ‫جارجارە‬ ‫و‬ ‫يۆسف‬ ‫بێ‬ ‫لەبەر‬ ‫بۆخۆيشی‬ ‫يۆسف‬ ‫دەکەوێ.‬ ‫خان‬ ‫بەرگوێ‬ ‫باسەکە‬ ‫سەرزاران.‬ ‫خۆشی‬ ‫بەيتی‬ ‫و‬ ‫گۆرانی‬ ‫دەبێتە‬ ‫و‬ ‫کۆاڵنان‬ ‫و‬ ‫ماڵ‬ ‫دەگاتە‬ ‫عەقڵی‬ ‫داناو‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫بۆ‬ ‫کە‬ ‫گۆرانیی‬ ‫و‬ ‫شێعر‬ ‫هەندێ‬ ‫دڵداريەکەی‬ ‫زاڵبوونی‬ ‫و‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫کە‬ ‫شەوێکیان‬ ‫ئەخوێنێتەوە.‬ ‫هاوڕێیەکانی‬ ‫بۆ‬ ‫ە،‬ ‫دڵنیا‬ ‫دەنگۆکە‬ ‫و‬ ‫گومان‬ ‫لە‬ ‫خان‬ ‫بەوە‬ ‫ئیتر‬ ‫گۆرانیەکانی.‬ ‫ناو‬ ‫دەخاتە‬ ‫شێعرانە‬ ‫ئەو‬ ‫يۆسف‬ ‫دەبێ‬ ‫ئامادە‬ ‫قەاڵدا‬ ‫بەزمی‬ ‫کۆڕی‬ ‫لە‬ ‫خانیش‬ ‫بانگ‬ ‫شەو‬ ‫درەنگانی‬ ‫يۆسف.‬ ‫بەزمی‬ ‫و‬ ‫دەنگ‬ ‫و‬ ‫جوانی‬ ‫لە‬ ‫هاتووە‬ ‫خۆشی‬ ‫زۆريش‬ ‫ئەگەرچی‬ ‫دەبێتەوە.‬ ‫ژێر‬ ‫دەيخاتە‬ ‫و‬ ‫دەکا‬ ‫ی‬ ‫دەبێتەوە‬ ‫ڕۆژ‬ ‫کە‬ ‫بەيانی‬ ‫دەشارێتەوە.‬ ‫ديوارەکە‬ ‫توێی‬ ‫لە‬ ‫الشەکەی‬ ‫و‬ ‫پەتەوە‬ ‫دەکاتە‬ ‫ملی‬ ‫قەاڵکە‬ ‫ديواری‬ ‫لەسەر‬ ‫ئینجا‬ ‫لێپرسینەوە.‬ ‫خان‬ ‫ئەدا‬ ‫هەوڵ‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫دواتر‬ ‫دەکا.‬ ‫ناخۆشی‬ ‫و‬ ‫شەڕ‬ ‫مێردەکەی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ڕۆژان‬ ‫چەند‬ ‫دەبیستێ.‬ ‫يۆسف‬ ‫کوشتنی‬ ‫هەواڵی‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫دەرماندا‬ ‫نزيکی‬ ‫ناوێرێ‬ ‫خان‬ ‫ئیتر‬ ‫ئەوە‬ ‫پاش‬ ‫خان.‬ ‫دايکی‬ ‫بۆ‬ ‫دەگێڕێتەوە‬ ‫نەخشەکە‬ ‫و‬ ‫دەزانێ‬ ‫پێی‬ ‫کارەکەرەکانی‬ ‫لە‬ ‫يەکێ‬ ‫بکا.‬ ‫و‬ ‫دەربار.‬ ‫بۆ‬ ‫دەکاتەوە‬ ‫بانگ‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫ئەويش‬ ‫شاعەباس.‬ ‫گوێی‬ ‫دەگاتەوە‬ ‫باسەکە‬ ‫بێتەوە.‬ 




  ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) 




  ‫باسەيان‬ ‫ئەو‬ ‫کەس‬ ‫بوو‬ ‫ديار‬ ‫کرد.‬ ‫ئەوێ‬ ‫بەسااڵچووی‬ ‫و‬ ‫شارەزا‬ ‫کەسی‬ ‫چەند‬ ‫لە‬ ‫پرسیارم‬ ‫دەرزيان‬ ‫ئاوايی‬ ‫بۆ‬ ‫سەردانێک‬ ‫لە‬ ‫بۆ‬ ‫و‬ ‫مەريوان‬ ‫دەشتی‬ ‫لە‬ ‫بووە‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫قەاڵی‬ ‫پاشکۆی‬ ‫دەرزيان‬ ‫قەاڵی‬ ‫وتراوە‬ ‫کۆنەوە‬ ‫لە‬ ‫دەکرد‬ ‫لەوە‬ ‫باسیان‬ ‫بەاڵم‬ ‫نەبیستبوو،‬ ‫قەاڵی‬ ‫بەرەو‬ ‫هەورامان‬ ‫ڕێبازی‬ ‫چاوەدێری‬ ‫دانراوە.‬ ‫ئەردەاڵنەکان‬ ‫(وتووێژ‬ ٢٠١٨ -٢٠٢١ ‫بەهمەنی‬ ‫حەبیب‬ ‫و‬ ‫ڕەحمانی‬ ‫حەسەن‬ ‫حاجی‬ ‫يەزدانی،‬ ‫عەلی‬ ‫حاجی‬ ‫بالک،‬ ‫حەيدەری‬ ‫بەگی‬ ‫بورزوون‬ : ‫دەرزيان)‬ ‫لە‬ . 7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) ‫سەر‬ ‫زێران‬ ‫خوێندۆتەوە.‬ ‫دەرزيان‬ ‫بە‬ ‫زێرانی‬ ‫دڵزار‬ ‫مامۆستا‬ ‫دەستنووسەکەدا‬ ‫لە‬ ‫ناوەکە‬ ‫کۆنی‬ ‫ڕێنووسی‬ ‫وێکچوونی‬ ‫بەهۆی‬ ‫وێدەچێ‬ ‫ن‬ ‫بە‬ ‫وەکوو:‬ ‫ماوە،‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫شوێنەواری‬ ‫و‬ ‫نیشانە‬ ‫و‬ ‫چیرۆک‬ ‫چەند‬ ‫ئاوايیە‬ ‫لەو‬ ‫جوانڕۆيە.‬ ‫کاڵشی‬ ‫اوچەی‬ ‫يا‬ ‫وێسوووياسکەلە‬ ‫چنارەڕەشەکەی‬ ‫ياسکە)،‬ ‫يۆسف‬ ‫و‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫ڕاوی‬ ‫(شوێنی‬ ‫کەڵیەمار‬ ‫و‬ ‫سۆڵە‬ ‫و‬ ‫مەڵەکشا‬ ‫چڵەی‬ ‫کەژی‬ ‫يۆسف‬ ‫وچانی‬ ‫و‬ ‫ڕاو‬ ‫(شوێنی‬ ‫وێسوووتەڵەشن‬ ‫چنارەکەی‬ ‫ياسکە)،‬ ‫يۆسف‬ ‫ماڵی‬ ‫(شوێنی‬ ‫زەينەڵ‬ ‫شێخ‬ ‫دەشتی‬ ‫لە‬ ‫تلەکەوە‬ ‫ياسکە)،‬ ‫بەستنەوەی‬ ‫(شوێنی‬ ‫زێران‬ ‫بەرماڵی‬ ‫لێڵەی‬ ‫چۆمی‬ ‫الی‬ ‫بەردەکەوەی‬ ‫ياسکە)،‬ ‫يۆسف‬ ‫و‬ ‫بێشە‬ ‫شێری‬ ‫شەڕی‬ ‫(شوێنی‬ ‫شێر‬ ‫کووڵی‬ ‫ي‬ ‫يۆسف‬ ‫بنکەی‬ ‫و‬ ‫(هەوار‬ ‫هانۆاڵن‬ ‫کانی‬ ‫و‬ ‫بێشە)‬ ‫شێری‬ ‫کوشتنی‬ ‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫تاڵەشەڵی‬ ‫و‬ ‫کەووگ‬ ‫ئەسپە‬ ‫اسکە). 




  ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) 




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  




  ‫ژيان‬ ‫کۆکردنەوەی‬ ‫بۆ‬ ‫گەڕان‬ ‫و‬ ‫ياسکەدا‬ ‫يۆسف‬ ‫ديوانی‬ ‫ساغکردنەوەی‬ ‫سۆنگەی‬ ‫لە‬ ‫ساڵە‬ ‫چەند‬ ‫شوێنی‬ ‫چەند‬ ‫لە‬ ‫بەسەرهاتی،‬ ‫و‬ ‫زيندەبەچاڵ‬ ‫بەسەرهاتی‬ ‫و‬ ‫دڵداری‬ ‫چیرۆکی‬ ‫جیا‬ ‫لێک‬ ‫جوغرافیايی‬ ‫شاعیرانی‬ ‫دەستنووسەکانی‬ ‫پەڕاوی‬ ‫لەناو‬ ‫لەوە‬ ‫جیا‬ ‫بیستووە.‬ ‫کردنیم‬ ‫بۆ‬ ‫ئەوەمان‬ ‫خۆيدا‬ ‫لە‬ ‫خۆی‬ ‫ئەمە‬ ‫نەخراوەتەوە.‬ ‫يەک‬ ‫شاعیرێک‬ ‫ديوانی‬ ‫وەک‬ ‫هێشتا‬ ‫بەاڵم‬ ‫هەڵگیراوە،‬ ‫شاعیرە‬ ‫ئەو‬ ‫شێعری‬ ‫کورددا‬ ‫ئەو‬ ‫بووە.‬ ‫کوردستاندا‬ ‫جیاجیاکانی‬ ‫شوێنە‬ ‫لە‬ ‫وێژەيی‬ ‫و‬ ‫فۆلکلۆری‬ ‫کاريگەری‬ ‫هێندە‬ ‫کورد‬ ‫مێژووی‬ ‫کەسايەتیەکی‬ ‫کەمتر‬ ‫ئەخات‬ ‫دەر‬ ‫کە‬ ‫ديواخانێ‬ ‫و‬ ‫کەسايەتییە‬ ‫ئەو‬ ‫باسی‬ ‫وا‬ ‫ڕۆژگارێ‬ ‫هەروەها‬ ‫تێدايە،‬ ‫ياسکەيان‬ ‫يۆسف‬ ‫بە‬ ‫تايبەت‬ ‫شوێنەواری‬ ‫و‬ ‫شوێنەناو‬ ‫وا‬ ‫شوێنانە‬ ‫سەر،‬ ‫بردووەتە‬ ‫ژيانی‬ ‫تێیدا‬ ‫ئاوڕێک‬ ‫با‬ ‫باسەکە‬ ‫ڕەگی‬ ‫ڕوونبوونەوەی‬ ‫زياتر‬ ‫بۆ‬ ‫پێشدا‬ ‫لە‬ ‫کەواتە‬ ‫بووە.‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫و‬ ‫شارەزوور‬ ‫دەڤەری‬ ‫بدەينەوە.‬ ‫میرنشینە‬ ‫دوو‬ ‫ئەو‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫مێژووی‬ ‫لە‬ ‫پانتايیەکی‬ ‫و‬ ‫نەماوە‬ ‫شارە‬ ‫ئەو‬ ‫ئێستە‬ ‫ئەگەرچی‬ ‫بووە.‬ ‫شارەزوور‬ ‫کوردستان‬ ‫ئاوەدانەکانی‬ ‫شوێنە‬ ‫کۆنترين‬ ‫لە‬ ‫يەکێ‬ ‫مێژوودا‬ ‫لە‬ ‫بە‬ ‫قوبادی‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫سەردەمی‬ ‫بۆ‬ ‫شارە‬ ‫ئەو‬ ‫دانانی‬ ‫مێژووی‬ ‫دەناسرێتەوە.‬ ‫شارەزوور‬ ‫دەشتی‬ ‫ناوی‬ ‫ژێر‬ ‫لە‬ ‫دەوروبەری‬ ‫لە‬ ‫رباڵو‬ 


	‫ص:‬ 91-60											‫الـســليمانية‬	-	‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬
							‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬	،	2022	‫حزيران‬	3 ،)	(	‫العدد‬	-	6 )	(	‫المجلد‬
	‫هەرێمی‬ ‫بە‬ ‫هەولێر‬ ‫و‬ ‫هەمەدان‬ ‫نێوان‬ ‫سنووری‬ ‫سەردەمە‬ ‫ئەو‬ )	٤٠٧	:	١٩٨٧	‫فەقیهـ،‬ ‫(ئیبن‬ ‫دەگەڕێتەوە.‬ ‫زايینی)‬	٥٣١	٤٨٨ -	( ‫ساسانی‬
	‫سۆڵەيی،‬ ‫[گەاڵڵی]،‬ ‫جەاللیە‬ )	٣٧٥	/	٣	:	١٩٧٧	‫حەمەوی،‬ ‫(ياقووت‬ ‫کوردانی‬ ‫نیشتووانەکەی‬	‫دا‬ ‫سەرجەم‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫ناوبانگی‬ ‫شارەزوور‬
	‫هەوار‬ ‫چوونەتە‬ ‫هاوينان‬ ‫بوون.‬ ‫خەريک‬ ‫ئاژەڵداريیەوە‬ ‫و‬ ‫کشتوکاڵ‬ ‫کاری‬ ‫بە‬ ‫لەوێ‬ ‫هۆزانە‬ ‫ئەو‬ ‫بوون.‬ ‫شمردڵی‬ ‫و‬ ‫باسیان‬ ‫حەکەمی،‬
	‫هەرێمە‬ ‫ئەو‬ ‫پايتەختی‬ )	٣٥٨	:	١٩٨٨	‫حوقل،‬ ‫ئیبن‬	( ‫شارەزوور.‬ ‫دەشتی‬ ‫بۆ‬ ‫گەڕاونەتەوە‬ ‫زستانانیش‬ ‫و‬ ‫سنوورەکە‬ ‫کوێستانەکانی‬ ‫و‬
	٤٦٧ ) .	١٢ /	:	٢٠٠٩	‫ئەسیر،‬ ‫(ئیبن‬ ‫بووە.‬ ‫ئاوەدان‬ ‫کۆچی‬	٦٢٨	‫ساڵی‬ ‫هەتا‬ ‫نیوەڕێ]‬ ‫ناوڕێ،‬ :[ ‫ازراهـ)‬	‫(نیم‬ ‫شاری‬ ‫واتا‬
	‫دواتر‬ ‫مووسڵ.‬ ‫ئیداری‬ ‫هەرێمی‬ ‫لە‬ ‫بەشێک‬ ‫بووەتە‬ ‫ئەوێ‬ ‫شارەزوور،‬ ‫گەيشتوونەتە‬ ‫موسڵمانەکان‬ ‫کە‬ ‫کۆچی‬	٢١	‫ساڵی‬ ‫دوای‬
	‫تەواوی‬ ‫کردووە.‬ ‫شۆڕشیان‬ ‫و‬ ‫سەرکێشی‬ ‫ناوەند‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫بەرامبەر‬ ‫کوردەکانی‬ ‫هۆزە‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫ناکۆک‬	‫جێ‬ ‫ناوچەيەکی‬	‫بەردەوام‬
	‫بووە.‬ ‫خەواريجەکان‬ ‫پەناگەی‬ ‫عەباسی‬ ‫سەردەمی‬ ‫لە‬ ‫بەشێک‬ ‫تا‬ ‫دواتريش‬ ‫و‬ ‫کۆچی)‬	١٣٢	٤١ -	( ‫ئەمەويەکان‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫ڕۆژگاری‬
	‫هەتا‬ ‫و‬ ‫دەست‬ ‫دەگرنە‬ ‫دەسەاڵت‬ ‫ناوچەيە‬ ‫لەو‬ ‫بەرزيکانی‬ ‫نويەی‬	‫حەسە‬ ‫کوردەکانی‬ ‫کۆچی‬	٤	٢٠٠ ‫سەدەی‬ )	٧٤ -	/	١	:	٢٠٠٦	‫(ئەزدی،‬
	‫و‬ ‫دەکێشن‬ ‫بۆ‬ ‫پەلی‬ ‫سەلجووقی‬ ‫تورکەکانی‬ ‫کۆچی‬	٤٣٩	/ ٧٠٥ ‫دواتر‬ )	٨	:	٢٠٠٩	‫ئەسیر،‬ ‫(ئیبن‬ ‫ڕۆيشتووە.‬ ‫فەرمانیان‬ ‫کۆچی‬	٤٠٦
	‫سوڵتان‬ ‫کۆچی‬	٥٨٦	‫بەتايبەت‬ ‫و‬ ‫ئەيووبی‬ ‫کوردانی‬ ‫ئەوانیش‬ ‫پاش‬ )	٥٣٩ -٥٤٥	/	٩	:	٢٠٠٩	‫ئەسیر،‬ ‫(ئیبن‬ ‫دەکەن.‬ ‫فەرمانڕەوايی‬ ‫لەوێ‬

‫پێشەکی‬ : 
‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬ - ‫الـســليمانية‬ ‫ص:‬ 60 -

  ‫ئەسیر،‬ ‫(ئیبن‬ ‫دەکات.‬ ‫سەردا‬ ‫بە‬ ‫حوکمی‬ ‫هەولێر‬ ‫موزەفەری‬ مردن:‬ ‫خەسرەو‬ ‫کوڕی‬ ‫مکلوا‬ ‫ناوی‬ ‫بە‬ ‫کەسێک‬ ) ٥٩٥ ‫[و‬ ‫دەربەند‬ ‫خاوەنی‬ ‫کۆچی)‬ ‫ساعی،‬ ‫(ئیبن‬ ‫بووە.‬ ‫شارەزوور]‬ ‫و‬ ‫بەغدا‬ ‫[بەرەو‬ ‫هەمەدان‬ ‫ڕێی‬ ‫لەسەر‬ ‫پاڵنگان]‬ ‫وەکوو‬ ‫قەاڵکانی‬ ١٩٣٤ : ٩ / ١٥ ‫ئەردەاڵن‬ ‫بابا‬ ‫خەسرەوی‬ ‫کوڕی‬ ‫هەمان‬ ‫مکلو)‬ ‫(مکلوا،‬ ‫و‬ ‫بێ‬ ‫کتێبە‬ ‫ئەو‬ ‫دەستنووسەکانی‬ ‫و‬ ‫کاتب‬ ‫هەڵەی‬ ‫لەوانەيە‬ ) ‫دوو‬ ‫ئەو‬ ‫ناوی‬ ‫بە‬ ‫گۆڕستانە‬ ‫ئەو‬ ‫ئەوێ‬ ‫خەڵکی‬ ‫ئێستاکە‬ ‫زيارەتەاڵنەيە.‬ ‫لەو‬ ‫خاتوو)‬ ‫ئامان‬ ‫(خزنی‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ) ‫کەم‬ ‫بەداخەوە‬ ‫هەڵۆخانن.‬ ‫باوکی‬ ‫و‬ ‫دايک‬ ‫گۆڕی‬ ‫ئەوانە‬ ‫دەکرێ‬ ‫باس‬ ‫وەک‬ ‫پیرۆزە.‬ ‫اليان‬ ‫و‬ ‫دەناسنەوە‬ ‫کەسەوە‬ ‫بەرامبەر‬ ‫تەرخەمی‬ ‫کەوت،‬ ‫دەست‬ ‫لەوێ‬ ‫پشکنینەکانم‬ ‫و‬ ‫گەڕان‬ ‫لە‬ ‫ئەوەی‬ ‫دراون.‬ ‫فڕێ‬ ‫دەوروبەرا‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫شکێندراون‬ ‫کێلەکان‬ ‫و‬ ‫کراوە‬ ‫گۆڕستانە‬ ‫بەو‬ ‫سوڵتان‬ ‫کوڕی‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫جهان).‬ ‫شاه‬ ‫(ننە‬ ‫و‬ ‫اردالن)‬ ‫سلطان‬ ‫علی‬ ‫سلطان‬ ‫(امیر‬ ‫وەکوو:‬ ‫بووە،‬ ‫کێلەکان‬ ‫لەتکە‬ ‫سەر‬ ‫نووسراوی‬ ‫هەندێ‬ ‫قەاڵی‬ ‫سەر‬ ‫بکاتە‬ ‫هێرش‬ ‫تا‬ ‫ڕێ‬ ‫دەخاتە‬ ‫پڕچەک‬ ‫و‬ ‫تۆکمە‬ ‫سپايەکی‬ ‫شاعەباس‬ ‫کۆچی‬ ‫قە‬ ‫و‬ ‫کوردستان‬ ‫هاتوچۆی‬ ‫پێشتر‬ ‫کە‬ ‫سپاکە‬ ‫جڵەوکێشی‬ ‫زەنگەنە‬ ‫بەگ]‬ ‫[عەلی‬ ‫ئالیبالی‬ ‫قوروە‬ ‫الی‬ ‫شارەزا‬ ‫و‬ ‫کردووە‬ ‫هەڵۆخانی‬ ‫اڵکانی‬ ‫دەست.‬ ‫بگرێتە‬ ‫ئەردەاڵنەکان‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫جڵەوی‬ ‫شەڕکردن‬ ‫وەبێ‬ ‫شاعەباس‬ ‫دەکا‬ ‫پێشنیار‬ ‫ناوچەکە،‬ ‫هەڵەمووتی‬ ‫و‬ ‫سەخڵەتی‬ ‫بە‬ ‫بووە‬ ‫دەکرێ‬ ‫داوا‬ ‫دەخەن.‬ ‫ڕەگەڵی‬ ‫شاهانەيش‬ ‫دياری‬ ‫چەندين‬ ‫و‬ ‫دەنووسن‬ ‫خۆشەويستی‬ ‫و‬ ‫دۆستانە‬ ‫زمانێکی‬ ‫بە‬ ‫فێاڵوی‬ ‫نامەيەکی‬ ‫سەرنجام‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫لەگەڵ‬ ‫و‬ ‫پاڵنگان‬ ‫دەباتە‬ ‫نامەکە‬ ‫ئالیبالی‬ ‫بێ.‬ ‫بەختەوەر‬ ‫سەفەويەدا‬ ‫دەوڵەتی‬ ‫سای‬ ‫لە‬ ‫تا‬ ‫دەربار‬ ‫بنێردرێتە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫(قازی،‬ ‫سەفەويەکان.‬ ‫پايتەختی‬ ‫دەنێردرێتە‬ ‫تايبەتەوە‬ ‫دارودەستەی‬ ‫و‬ ‫تەشريفات‬ ‫بە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫ئینجا‬ ‫دەکەون.‬ ‫ڕێک‬ ١٠٢٢ ‫کۆتايی‬ ‫بردووە.‬ ‫گورجستانی‬ ‫سەر‬ ‫هێرشی‬ ‫بۆ‬ ‫خۆی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫شاعەباس،‬ ‫کۆچی‬ ١٠٢٢ ‫بینێرێتە‬ ‫و‬ ‫ببات‬ ‫ال‬ ‫دەسەاڵت‬ ‫تەختی‬ ‫لەسەر‬ ‫باوکی‬ ‫تا‬ ‫کوردستان‬ ‫بۆ‬ ‫بگەڕێتەوە‬ ‫ڕادەسپێرێ‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫شاعەباس،‬ ‫کۆچی‬ ‫(ئەردەاڵنی،‬ ‫ئەسفەهان.‬ ‫بۆيە‬ ‫ئازەربايجان.‬ ‫سەر‬ ‫بکەنە‬ ‫هێرش‬ ‫ئامادەکارين‬ ‫خەريکی‬ ‫عوسمانیەکان‬ ‫دەکرێ‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫لە‬ ‫داوا‬ ‫شاعەباسدا‬ ‫ڕاسپاردنەکەی‬ ‫لە‬ ‫گارسیا‬ ‫ئەردەاڵنە.‬ ‫میری‬ ‫ڕاوێژی‬ ‫و‬ ‫پرس‬ ‫بە‬ ‫پێويستی‬ ١٠ ‫ڕەجەبی‬ ‫ی‬ ١٠٢٧ ‫سەردانیدا‬ ‫يەکەم‬ ‫لە‬ ‫و‬ ‫قەزوێن‬ ‫ناوشاری‬ ‫گەيشتووەتە‬ ‫کاروانی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫دواتر‬ ‫مانگ‬ ‫دوو‬ ‫بووە.‬ ‫تەنیشتەوە‬ ‫لە‬ ‫کوردی‬ ‫هەڵۆخانی‬ ‫و‬ ‫گیالن‬ ‫خانی‬ ‫دانیشتووە‬ ‫کە‬ ‫کۆڕەی‬ ‫لەو‬ ‫شاعەباس‬ ‫الی‬ ‫بۆ‬ ‫القی‬ ‫بەسەختی‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫ماندوو‬ ‫و‬ ‫هیالک‬ ‫زۆر‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫ڕێگا‬ ‫لە‬ ‫چووە.‬ ‫ئەسفەهان‬ ‫بەرەو‬ ‫هاوڕێیەکانی‬ ‫و‬ ‫خێزانەکەی‬ ‫و‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫خێزانەکەشی‬ ‫تەنانەت‬ ‫دەبێ.‬ ‫بريندار‬ ‫ژێر‬ ‫لە‬ ‫نەبووە‬ ‫ئەوە‬ ‫ئاگەداری‬ ‫کوردە‬ ‫سەرۆکە‬ ‫ئەو‬ ‫دەکات‬ ‫ئەوە‬ ‫باسی‬ ‫گارسیا‬ ‫دەکەوێ.‬ ‫پێ‬ ‫لە‬ ‫فەرمانی‬ ‫و‬ ‫حوکم‬ ‫کوڕی‬ ‫خان]‬ ‫ئەحمەد‬ ‫[خان‬ ‫خانی‬ ‫میرزا‬ ‫الشەوە‬ ‫لەو‬ ‫دەبەن.‬ ‫زيندانی‬ ‫بەرەو‬ ‫و‬ ‫شاعەباسدايە‬ ‫هێزەکانی‬ ‫چاوەدێری‬ ‫گارسیا،‬ ‫(دێن‬ ‫دانیشتووە.‬ ‫باوکی‬ ‫جێ‬ ‫لە‬ ‫و‬ ‫نووسراوە‬ ‫بۆ‬ ‫میرنشینی‬ ‫بووە.‬ ‫ديکەی‬ ‫هاوسەرێکی‬ ‫و‬ ‫نەبووە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫دايکی‬ ‫کە‬ ‫ديارە‬ ‫مناڵکارە.‬ ‫و‬ ‫جوانکیلە‬ ‫ژنێکی‬ ‫واتا‬ ‫بردووە.‬ ‫ناو‬ ‫(سوگولی)‬ ‫بە‬ ‫عالم‬ ‫(تاريخ‬ ‫وەکوو‬ ‫سەفەويە‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫ناو‬ ‫نويسیاری‬ ‫و‬ ‫ڕووداونووسی‬ ‫کتێبەکانی‬ ‫يا‬ ‫عباسی‬ ‫تاريخ‬ ‫برين،‬ ‫خلد‬ ‫عباسی،‬ ‫آرای‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەرگیری‬ ‫باسی‬ ‫بە‬ ‫ئاماژەيەکیان‬ ‫هیچ‬ ‫گارسیا‬ ‫دێن‬ ‫سەفەرنامەکەی‬ ‫تەنانەت‬ ‫و‬ ‫جالل)‬ ‫مال‬ ‫روزنامە‬ ‫نەکر‬ ‫ئەژمار‬ ‫بەرچاو‬ ‫ڕووداوێکی‬ ‫وەک‬ ‫کەنیز‬ ‫بەخشینی‬ ‫کە‬ ‫بووە‬ ‫دەرباری‬ ‫نەريتێکی‬ ‫نەکردووە.‬ ‫سەفەويەدا‬ ‫دەرباری‬ ‫ناو‬ ‫لە‬ ‫کە‬ ‫اوە‬ ‫ساڵی‬ ‫ناوبراو‬ ‫يەعقووبی‬ ‫مەال‬ ‫وەچەی‬ ‫قازی‬ ‫شەريفی‬ ‫موحەمەد‬ ‫مەال‬ ‫بکەن.‬ ‫ياداشتی‬ ‫شا‬ ‫کاتبانی‬ ١٢١٥ ‫سەرچاوەيە‬ ‫يەکەم‬ ‫کۆچی‬ ‫اشفاقات‬ ‫و‬ ‫نوازشات‬ ‫خان...مشمول‬ ‫احمد‬ ‫خان‬ ‫سەفەويدا:‬ ‫شاعەباسی‬ ‫خوشکی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫کردووە‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەرگیری‬ ‫باسی‬ 


	٢٠٠٩ ‫(عومەری،‬ ‫ئەوان.‬ ‫دەستی‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫دەسەاڵت‬ ‫و‬ ‫شارەزوور‬ ‫دەگاتە‬ ‫(‫سەرەتای‬ ‫تا‬ ‫دوايی‬ ‫بێ.‬ : ١٢ / ٥٦ ‫و‬ ٥١٧ ‫ساڵی‬ ) ٦٣٤ ‫مەغۆلەکان‬ ‫هێرشی‬ ‫يەکەم‬ ‫کۆچی‬ ٢٠٠٣ : ٢٦١ ٨٠٠ ‫ئەمیری‬ ‫وەک‬ ‫کەسانێ‬ ‫ناوچەيە‬ ‫لەو‬ ‫کۆچی‬ ‫کردووە.‬ ‫فەرمانڕەوايیان‬ ‫و‬ ‫دەرکەوتوون‬ ‫کوردستان‬ ‫واڵتی‬ ‫سديق،‬ ‫(زرار‬ ٢٠٢١ : ٢٠٠ -٢٠١ .) ‫ساڵی‬ ٩٨٢ ( ‫کۆچی‬ ١٥٧٤ ‫کردووە.‬ ‫ئەردەاڵنەکانی‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫باسی‬ ‫بەڕاشکاوی‬ ‫کەس‬ ‫يەکەم‬ ‫وەک‬ ‫دووەم‬ ‫بەگی‬ ‫مەئموون‬ ‫ز.)‬ ‫پێشتر‬ ‫ئێژێت‬ ‫دەناسێنێ،‬ ‫عادالنی)‬ ‫بک‬ ‫بیکە‬ ‫بن‬ ‫(مأمون‬ ‫بە‬ ‫خۆی‬ ‫کە‬ ‫کوردە‬ ‫میرە‬ ‫ئەو‬ ‫بووە.‬ ‫شارەزوور‬ ‫حاکمی‬ ‫باوکی‬ ‫بەگی‬ ‫بەيگە‬ ‫بەگ،‬ ‫(مەئموون‬ ‫کردووە.‬ ‫شارەزووری‬ ‫ناوچەی‬ ‫فەرمانڕەوايی‬ ‫مەغۆلەکاندا‬ ‫هێرشی‬ ‫سەروبەندی‬ ‫لە‬ ‫مەئموون‬ ‫گەورەی‬ ‫باپیرە‬ ‫عادڵ‬ ١٩٨٠ : ١٦ -٢٠ ‫فەرمانڕەواي‬ ‫پايتەختی‬ ‫شارەزوور‬ ‫لە‬ ‫کوردەکان‬ ‫حوکمڕانی‬ ‫سەردەمی‬ ‫عوسمانی‬ ‫ئەرشیڤی‬ ‫بەڵگەنامەکانی‬ ‫بەپێی‬ ) ‫ی‬ ‫ساڵی‬ ‫ئەڵبەت‬ ‫بووە.‬ ‫زەڵم‬ ‫و‬ ‫[خورماڵ]‬ ‫گوڵعەنبەر‬ ‫قەاڵی‬ ٩٢١ ‫قەاڵی‬ ‫سەفەوی‬ ‫ئیسماعیلی‬ ‫شا‬ ‫خانێکی‬ ‫عالی(؟)‬ ‫زاڵم‬ ‫ئەرکی‬ ‫لەسەر‬ ‫ئاوی‬ ‫و‬ ‫باخچە‬ ‫و‬ ‫باخ‬ ‫چواردەورەکەی‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫بازاڕ‬ ‫و‬ ‫حەمام‬ ‫و‬ ‫خانووبەرە‬ ‫و‬ ‫مزگەوت‬ ‫خاوەنی‬ ‫قەاڵيە‬ ‫ئەو‬ ‫کراوەتەوە.‬ ‫نۆژەن‬ ‫زەڵم‬ ‫کۆچ،‬ ‫حەسەن‬ ( ‫بووە.‬ ‫ڕۆشن‬ ٢٠٢٠ : ٢٠ -٣٤ ‫ناوچەی‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫يەکەم‬ ‫بەگی‬ ‫مەئموون‬ ‫مردنی‬ ‫دوای‬ ‫بەگ‬ ‫بەيگە‬ ‫خۆی‬ ‫کاتی‬ ) ‫زەڵم(‬ ١ * ‫(بدلیسی،‬ ‫بووە.‬ ‫دەستەوە‬ ‫بە‬ ‫خورماڵی‬ ‫و‬ ‫دەودان‬ ‫شێخان،‬ ‫هاوار،‬ ‫شەمێران،‬ ‫نەوسوود،‬ ،) ٢٠١٧ : ٢ / ١٨٢ -١٨٥ ‫هەتا‬ ) ‫(مەئمو‬ ‫هاتووە.‬ ‫بەکار‬ ‫ئەردەاڵنەکان‬ ‫پايتەختی‬ ‫وەک‬ ‫زەڵم‬ ‫قەاڵی‬ ‫بەگ‬ ‫بەيگە‬ ‫ڕۆژگاری‬ ‫بەگ،‬ ‫ون‬ ١٩٨٠ : ٧٦ -٧٧ ‫پەالماری‬ ‫لە‬ ) ‫ساڵی‬ ‫بۆيە‬ ‫دەکرێت.‬ ‫دەستبەسەر‬ ‫بەگ‬ ‫مەئموون‬ ‫زەڵم‬ ‫سەر‬ ‫بۆ‬ ‫ئامێدی‬ ‫بەگی‬ ‫حسێن‬ ‫سوڵتان‬ ٩٤٧ ‫دەبێتە‬ ‫کوڕی‬ ‫بەگی‬ ‫سورخاب‬ ‫کۆچی‬ ‫(بدلیسی،‬ ‫مەريوان‬ ‫قەاڵی‬ ‫لە‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫میری‬ ٢٠١٧ : ٢ / ١٨٥ -١٨٨ ‫کوردستانی،‬ ‫نگاری‬ ‫وەقايع‬ ‫؛‬ ٢٠٠٥ : ٨٦ ‫ساڵی‬ ‫چەلەبی‬ ‫ئەولیا‬ .) ١٠٦٥ ‫شارەزوور،‬ ‫هەرير‬ ‫وەکوو‬ ‫سەرڕێگاکەی‬ ‫گرينگەکانی‬ ‫قەاڵ‬ ‫و‬ ‫شار‬ ‫باسی‬ ‫گەڕاوە،‬ ‫کوردستاندا‬ ‫بە‬ ‫گەشتەکەی‬ ‫لە‬ ‫کاتێ‬ ‫کۆچی‬ ‫شارەزوور،‬ ‫داوە:‬ ‫نیشان‬ ‫پێ‬ ‫شێوە‬ ‫بەم‬ ‫بەغداوە‬ ‫لە‬ ‫گەڕانەوەی‬ ‫ڕێگەی‬ ‫وان‬ ‫قەاڵی‬ ‫میری‬ ‫کردووە.‬ ‫زەڵم‬ ‫و‬ ‫دەرەتەنگ‬ ‫دڕنە،‬ ‫ئەردەاڵن،‬ ‫هەري‬ ‫زەڵم،‬ ‫هەوارگەی‬ ‫و‬ ‫ئەحمەد‬ ‫قەاڵی‬ ‫(سەعید،‬ ‫هەکاری.‬ ‫و‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫واڵتی‬ ‫ر،‬ ١٩٧٩ : ٩٠ ‫و‬ ٣١٢ ‫هێشتا‬ ‫سەردەمە‬ ‫ئەو‬ ‫کەواتە‬ ) ‫تێک‬ ‫پاش‬ ‫حەمدوون‬ ‫سپای‬ ‫شكانی‬ ‫دەوروبەری‬ ‫حەڵەب،‬ ‫و‬ ‫ئامەد‬ ‫لە‬ ‫عەرەبەکان‬ ‫و‬ ‫تورک‬ ‫بەرامبەر‬ ‫بەگ‬ ٨٥٠ ‫حەمزەی‬ ‫میر‬ ‫کۆچی‬ ‫کانی‬ ‫گوندی‬ ‫دەگەنە‬ ‫سوارچاک‬ ‫دوازدە‬ ‫لەگەڵ‬ ‫سپايە‬ ‫ئەو‬ ‫فەرماندەی‬ ‫بابان‬ ‫دەکەنە‬ ‫گوندەکە‬ ‫پشتی‬ ‫لووتکەی‬ ‫دوو‬ ‫هەر‬ ‫مەريوان.‬ ‫بای‬ ‫ناسر‬ ‫ئەنباری‬ ‫ئەحمەدی‬ ‫شێخ‬ ‫ئەوکاتە‬ ‫دەکەنەوە.‬ ‫تەيار‬ ‫خۆ‬ ‫لەوێ‬ ‫و‬ ‫قەاڵ‬ ‫ئیبراهیم‬ ‫سەيید‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫کابلەسوور‬ ‫دواتر‬ ‫و‬ ‫ئیمام‬ ‫بە‬ ‫او‬ ‫(تووداری،‬ ‫قەاڵکە.‬ ‫مزگەوتەسوورەی‬ ‫مامۆستای‬ ‫دەبنە‬ ١٩٨٩ : ١٠٤ -١٠٥ ‫مودەڕس،‬ ‫؛‬ ٢٠١٠ : ٣٧٩ ‫يا‬ ‫ئیمام‬ ‫بە‬ ‫ئیستە‬ ‫قەاڵيە‬ ‫ئەو‬ ) ‫دەناسرێتەوە.‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫کانی‬ ‫کۆنەدێی‬ ‫نێوان‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫قەاڵکە‬ ‫گۆڕستانی‬ ‫سوڵ‬ ‫مەزاری‬ ‫بەرقەاڵ.‬ ‫و‬ ‫با‬ ‫خان‬ ‫بابا‬ ‫شا‬ ‫(خزنی‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫عەلی‬ ‫تان‬ -٢ * ‫و‬ ) ( ‫جەهان‬ ‫شاهـ‬ ‫نەنە‬ ٣ ‫سورخا‬ ‫کوڕی‬ ‫عەلی‬ ‫ساڵی‬ ‫عەلی‬ ‫سوڵتان‬ ‫بووە.‬ ‫بەگ‬ ‫بەيگە‬ ‫کوڕی‬ ‫بەگ‬ ‫مەئموون‬ ‫کوڕی‬ ‫بەگ‬ ‫ب‬ ٩٧٨ ‫و‬ ‫دەيباتەوە‬ ‫ئەجەل‬ ‫کۆچی‬ ‫(بدلیسی،‬ ‫هەڵۆ.‬ ‫و‬ ‫تەيموور‬ ‫دەمێنێ:‬ ‫بەجێ‬ ‫پاش‬ ‫لە‬ ‫سەروپێچکەی‬ ‫کوڕی‬ ‫دوو‬ ٢٠١٧ : ٢ / ١٨٩ ) ‫ئەردەاڵنەکاندا‬ ‫باسی‬ ‫لە‬ ‫شەرەفخان‬ ‫ساڵی‬ ‫تا‬ ١٠٠٥ ‫لەوێ‬ ‫نووسیويە.‬ ‫بووە،‬ ‫خان‬ ‫هەڵۆ‬ ‫سەردەمی‬ ‫کە‬ ‫کۆچی‬ ‫لە‬ ‫پێوەندی‬ ‫هاوسەنگی‬ ‫و‬ ‫شیاوە‬ ‫میرێکی‬ ‫کە‬ ‫هەڵگوتووە‬ ‫پێیدا‬ ‫(بدلیسی،‬ ‫ڕاگرتووە.‬ ‫عوسمانیدا‬ ‫و‬ ‫سەفەويە‬ ‫نێوان‬ ٢٠١٧ : ٢ / ١٩٢ ‫لە‬ ) ١٠٢٨ ‫لە‬ ‫شاعەباس‬ ‫دەرباری‬ ‫لە‬ ‫ئێسپانیا‬ ‫باڵوێزی‬ ‫کۆچی‬ ‫خان‬ ‫و‬ ‫خان)‬ ‫(حەيدەر‬ ‫بە‬ ‫ئەردەاڵنی‬ ‫میرەی‬ ‫ئەو‬ ‫ناوی‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫لەگەڵ‬ ‫ئێسفەهان‬ ‫بۆ‬ ‫قەزوێن‬ ‫ڕێی‬ ‫(میرزا‬ ‫بە‬ ‫خانیشی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫گارسیا،‬ ‫(دێن‬ ‫هێناوە.‬ ‫خان)‬ ١٩٨٤ : ٢٨٤ -٢٨٦ ) . ‫ساڵی‬ ١٠١٩ ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) ٢٠٠٨ : ٢٩ -٣١ ‫ئەردەاڵنی،‬ ‫؛‬ ٢٠٠٥ : ١٥١ -١٥٤ ‫و‬ ‫سەفەويە‬ ‫دەوڵەتی‬ ‫کردنی‬ ‫ڕازی‬ ‫بۆ‬ ‫کە‬ ‫ئەدات‬ ‫نیشان‬ ‫وا‬ ‫ڕێکەوتنەکە‬ ‫گارسیا‬ ‫دێن‬ ) ‫(دێن‬ ‫دەربار.‬ ‫ناردووەتە‬ ‫بارمتە‬ ‫وەک‬ ‫کوڕی‬ ‫خان]‬ ‫ئەحمەد‬ ‫[خان‬ ‫خانی‬ ‫میرزا‬ ‫[هەڵۆخان]‬ ‫خان‬ ‫حەيدەر‬ ‫ناکۆکی،‬ ‫و‬ ‫شەڕ‬ ‫لە‬ ‫خۆالدان‬ ‫گارسیا،‬ ١٩٨٤ : ٢٨٤ -٢٨٦ ‫ل‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫شاعەباس،‬ ‫ماوەيەدا‬ ‫لەو‬ ) ٢٠٠٥ : ١٥٣ -١٥٤ ‫عەلیخانی،‬ ‫؛‬ ٢٠١٦ : ٨٤ ) . ١٩٨٤ : ٢٧٨ -٢٨٦ ‫هەڵۆخان‬ ‫هاوسەری‬ ‫ياداشتەکانیدا‬ ‫لە‬ ‫گارسیا‬ ) ‫ياداشتانە‬ ‫ئەو‬ ‫بەپێی‬ ‫هەروەها‬ ١٠٢٣ ‫تا‬ ١٠٢٧ ‫شاع‬ ‫نەخشەکەی‬ ‫و‬ ‫پیالن‬ ‫توانیويە‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫کۆچی‬ ‫جێ‬ ‫ەباس‬ ‫بە‬ ‫باوکی‬ ‫تا‬ ‫بکات‬ ‫جێ‬ ‫ئەسفەهان.‬ ‫بنێرێتە‬ ‫مامۆستای‬ ‫دەيکاتە‬ ‫و‬ ‫دەکا‬ ‫بانگێشت‬ ‫کەاڵتەرزان]‬ ‫[ناوچەی‬ ‫سوورکەوڵ‬ ‫ئاوايی‬ ‫لە‬ ‫قازی‬ ‫يەعقووبی‬ ‫مەال‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫خۆی‬ ‫کاتی‬ ‫(مەردۆخ،‬ ‫کوڕەکەی.‬ ١٩٧٣ : ٢ / ١٠١ ‫ژيان‬ ‫لەسەر‬ ‫زانیاری‬ ‫هەندێ‬ ‫ئەبجەد‬ ‫پیتی‬ ‫بەپێی‬ ‫هۆنراوەيەکدا‬ ‫لە‬ ‫يەعقووب‬ ‫مەال‬ ) ‫و‬ ‫ئەردەاڵن،‬ ‫(مەستوورە‬ ‫دەرخستووە:‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫بەسەرهاتی‬ ١٩٥٣ : ٤٥ ) . ‫احمد‬ ‫خان‬ ‫يعنی‬ ‫اکراد‬ ‫خان‬ ‫بیرون‬ ‫عدم‬ ‫از‬ ‫آمد‬ ‫بخت‬ ‫سال‬ ( ١٠٠٢ ) ‫جلوس‬ ‫حکم‬ ‫يافت‬ ‫بخت‬ ‫کج‬ ‫سال‬ ( ١٠٢٥ ) ‫مجنون‬ ‫و‬ ‫والە‬ ‫گشت‬ ‫غلط‬ ‫در‬ ( ١٠٣٩ ) ( ‫غم‬ ‫اندر‬ ‫بیافت‬ ‫صحت‬ ‫باز‬ ١٠٤٠ ) ‫افزون‬ ‫پیشتر‬ ‫ز‬ ‫حکمی‬ ‫يافت‬ ‫غم‬ ‫سال‬ ( ‫دادند‬ ‫هزيمتش‬ ‫ها‬ ١٠٤٦ ) ‫دون‬ ‫زمانە‬ ‫اين‬ ‫از‬ ‫بیرون‬ ‫رفت‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەرگيری‬ : ‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬ -‫الـســليمانية‬ ‫ص:‬ 91-60 ‫مەيهەمی‬ ‫ئاوايی‬ ‫لە‬ ‫پاڵنگان.‬ 91 ‫المجلد‬ ( 6 ) -‫العدد‬ (3) ، ‫حزيران‬ 2022 ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬ ‫المجلد‬ ( 6 ) -‫العدد‬ ( 3 ،) ‫حزيران‬ 2022 ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬

‫بووە.‬ ‫ناوبانگی‬ ‫زەڵم‬ ‫لە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫قەاڵی‬ ‫و‬ ‫نەبووە‬ ‫زماناندا‬ ‫لەسەر‬ ‫مەريوان‬ ‫قەاڵی‬ ‫و‬ ‫سنە‬ ‫ناوبانگی‬ ‫ئەردەاڵن‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫و‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫باسی‬ ‫لە‬ ‫کورتەیەک‬ : * ‫و‬ ‫دادەبڕێ‬ ‫خۆی‬ ‫خێڵەکی‬ ‫و‬ ‫کوردی‬ ‫باوی‬ ‫و‬ ‫نەريت‬ ‫ە‬ ‫(ئەردەاڵنی،‬ ‫دەکا‬ ‫قزڵباشی‬ ‫ڕەفتاری‬ ‫و‬ ‫ڕەسم‬ ‫فێری‬ ٢٠٠٥ : ١٥٤ ‫کردووە.‬ ‫دەمەتەقەيان‬ ‫و‬ ‫دانیشتوون‬ ‫خۆمانە‬ ‫پێکەوە‬ ‫جاران‬ ‫زۆر‬ ‫و‬ ) ‫خا‬ ‫کوڕی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫لەونە‬ ‫بەو‬ ‫بۆيە‬ ‫هەر‬ ‫دەست.‬ ‫بگرێتە‬ ‫ئەردەاڵنەکان‬ ‫دەسەاڵتی‬ ‫جڵەوی‬ ‫ڕێگەيەوە‬ ‫لەو‬ ‫ويستوويە‬ ‫شا‬ ‫هەڵسوکەوتی‬ ‫ن‬ ‫ساڵی‬ ‫تەنانەت‬ ‫کردووە.‬ ‫اث‬ ‫عاطفت‬ ‫نظر‬ ‫منظور‬ ‫و‬ ‫گرديد‬ ‫شاهی‬ ‫عقد‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫فرمود‬ ‫شفقت‬ ‫اخان‬ ‫احمد‬ ‫خان‬ ‫بە‬ ‫را‬ ‫خود‬ ‫جالل‬ ‫سرادقات‬ ‫پردەنشین‬ ‫خواهر‬ ‫و‬ ‫شد‬ ‫ر‬ ‫(قازی،‬ ‫درآورد.‬ ‫او‬ ٢٠٠٨ : ٢٣ ‫ساڵی‬ ‫سەرچاوە‬ ‫دووهەم‬ ) ١٢٢٥ ‫خۆی‬ ‫حەرەمسەرای‬ ‫کەنیزێکی‬ ‫شاعەباس‬ ‫کە‬ ‫کردووە‬ ‫باسی‬ ‫کۆچی‬ ‫پرد‬ ‫از‬ ‫بیکی‬ ‫فرمودە،‬ ‫شاهی‬ ‫خان...منظور‬ ‫احمد‬ ‫خان‬ ‫خان:‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫بە‬ ‫بەخشیوە‬ ‫افتخارش‬ ‫درجە‬ ‫شاهی‬ ‫حرمسرای‬ ‫ەنشینان‬ ‫(ئەردەاڵنی،‬ ‫بخشیدە.‬ ٢٠٠٥ : ١٥٤ ‫ساڵی‬ ‫مەستوورە‬ ‫خاتوو‬ ) ١٢٤١ ‫داناوە،‬ ‫سنندجی)‬ ‫التواريخ‬ ‫(زبدة‬ ‫بۆ‬ ‫پەراوێزی‬ ‫و‬ ‫پاشکۆ‬ ‫کۆچی‬ ‫بد‬ ‫نحوی‬ ‫هیچ‬ ‫تو‬ ‫امثال‬ ‫شفقت،‬ ‫بتو‬ ‫را‬ ‫پادشاهی‬ ‫حرمسرای‬ ‫سرادق‬ ‫پردەنشینان‬ ‫از‬ ‫يکی‬ ‫هێناوە:‬ ‫ناوی‬ ‫شاعەباس‬ ‫کەنیزی‬ ‫بە‬ ‫ئەويش‬ ‫ين‬ 
‫ی‬ ‫بەاڵی‬ ‫و‬ ‫قەزا‬ ‫دەسپێکی‬ ‫شاژن؛‬ ‫کاڵوزەڕی‬ ‫یاسکە‬ ‫ۆسف‬ :

  ‫ڕاستەو‬ ‫پێوەندی‬ ‫و‬ ‫دەست‬ ‫جۆرێ‬ ‫بە‬ ‫يا‬ ‫نووسیوە‬ ‫ئەردەاڵنی‬ ‫میرانی‬ ‫بۆ‬ ‫خۆيان‬ ‫کتێبی‬ ‫ئەردەاڵنی‬ ‫مێژوونووسانی‬ ‫کە‬ ‫بوون.‬ ‫میری‬ ‫خۆی‬ ‫واڵت.‬ ‫پاشای‬ ‫کچی‬ ‫يا‬ ‫خۆشک‬ ‫بە‬ ‫کردووە‬ ‫پیرۆزيان‬ ‫بەڵکوو‬ ‫دابنن.‬ ‫کەنیز‬ ‫بە‬ ‫والی‬ ‫دايەگەورەی‬ ‫نەهاتوون‬ ‫بۆيە‬ ‫هەر‬ ‫گێڕانەوە‬ ‫ئەو‬ ‫هەموو‬ ‫بەاڵم‬ ‫نەبووە،‬ ‫ئارادا‬ ‫لە‬ ‫کەسە‬ ‫ئەو‬ ‫ئێژن‬ ‫و‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫ناوی‬ ‫سەر‬ ‫دەخەنە‬ ‫ئەوە‬ ‫گومانی‬ ‫توێژەران‬ ‫لە‬ ‫هەندێک‬ ‫جیاجیاک‬ ‫شوێنە‬ ‫لە‬ ‫باسانە‬ ‫و‬ ‫(قەوری)‬ ‫بورجی‬ ‫و‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫خاتوو‬ ‫(سەکۆی)‬ ‫تەختی‬ ‫وەکوو‬ ‫شوێنێ‬ ‫بوونی‬ ‫هەروەها‬ ‫و‬ ‫کوردەواری‬ ‫انی‬ ‫ساڵی‬ ‫ئەدمۆنز‬ ‫سیسیل‬ ‫ببەستین.‬ ‫پی‬ ‫پشتی‬ ‫دەکرێ‬ ‫کە‬ ‫بەڵگەيە‬ ‫پتەوترين‬ ‫زەڵم‬ ‫لە‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسۆ‬ 


											٢٠ .)	١٩ -	:	٢٠١٤	‫عەلیخانی،‬ ‫؛‬	١٧٩	١٨٠ -	:	٢٠١٠	‬
	‫اد)‬	‫(پەريز‬ ‫بە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫هاوسەری‬ ‫ناوی‬ ‫شاعیردا‬ )	1966	1906 -	( ‫نگڵی‬ ‫سادقی‬ ‫موحەمەد‬ ‫مەال‬ ‫دەستنووسی‬ ‫کەشکۆڵی‬ ‫لە‬
	‫خاتوو‬ ‫بە‬ ‫دادەنن،‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫وەچەی‬ ‫بە‬ ‫خۆيان‬ ‫کە‬ ‫جوانڕۆ‬ ‫الی‬ ‫زێران‬ ‫ئاوايی‬ ‫بەسااڵچووانی‬ )	٤٩١	:	١٩٩٦	‫(حەکیم،‬ ‫هاتووە.‬
	‫کەنیزی‬ ‫[قبازر]‬ ‫کەوازەڕ‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫سەروەناز‬ ‫وەکوو‬ ‫بووە،‬ ‫نازناوە‬ ‫و‬ ‫ناو‬ ‫ئەو‬ ‫نموونەی‬ ‫ئەردەاڵندا‬ ‫میرانی‬ ‫ناو‬ ‫لە‬ ‫دەبەن.‬ ‫ناوی‬ ‫پەری‬
	‫يا‬ ‫پەری‬ ‫کەواتە‬ )	١٢١	١٢٠ -	:	٢٠٠٥	‫کوردستانی،‬ ‫نگاری‬	‫(وەقايع‬ ‫بەخشراوە.‬ ‫گەورە‬ ‫خانی‬ ‫ئەمانواڵ‬ ‫بە‬ ‫ە‬	‫ک‬ ‫قاجاڕ‬ ‫شای‬ ‫فەتحعەلی‬
	‫بەخشراوە‬ ‫کەنیزی‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫کە‬ ‫کردۆتەوە‬ ‫پشتڕاستیان‬ ‫ديکەيش‬ ‫توێژەرانی‬ ‫بووە.‬ ‫شاعەباس‬ ‫کەنیزی‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫پەريزاد‬
	‫ناوچەی‬ ‫حاکمی‬ ‫بووەتە‬ ‫دواتر‬ ‫کە‬ ‫بەگ‬ ‫سورخاب‬ )	٩٦	٩٢ -	:	٢٠١٤	‫(عەلیخانی،‬ ‫ئەردەاڵن.‬ ‫میری‬ ‫هاوسەری‬ ‫کراوەتە‬ ‫و‬ ‫بووە‬
	١١٣ ‫ديارە‬ )	:	٢٠١٦	‫عەلیخانی،‬ ‫؛‬	٤٥	٤٣ -	:	١٩٥٣	‫ئەردەاڵن،‬ ‫(مەستوورە‬ ‫خانەيە.‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫و‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫ئەو‬ ‫کوڕی‬ ‫تويسرکان‬
	‫کاڵوزەڕی‬ ‫خاتوو‬ ‫کتێبەکەيدا‬ ‫لە‬	١٩١٩
	٦٠٩ ‫؛‬	‫و‬	٢٢٢	:	٢٠١٢	‫(ئەدمۆنز،‬ ‫داناوە.‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫خاتوو‬	‫تەختی‬ ‫لەسەر‬ ‫کوردی‬ ‫ڕەسەنی‬ ‫جلی‬ ‫بە‬ ‫پیاوێکی‬ ‫وێنەی‬ ‫و‬ ‫کردووە‬
	‫بەاڵم‬ ‫نووسراوە،‬ ‫زيرنکەوش)‬ ‫األمیرة‬ ‫(عرش‬ ‫کتێبەکەی‬ ‫وەرگێڕدراوی‬ ‫دەقی‬ ‫لە‬ ‫ئەگەرچی‬ )	١٢٠	٨٩ -	:	٢٠٠٨	‫يۆسف،‬ ‫عەبدوڕەقیب‬
											‫دەهێنن.‬ ‫ناوی‬ ‫کاڵوزەڕ‬ ‫خاتوو‬ ‫سەکۆی‬ ‫يا‬ ‫تەست‬ ‫بە‬ ‫زەڵم‬ ‫گوندی‬ ‫خەڵکی‬



  ‬ ‫عەلی‬ ‫و‬ ‫خدروەيس‬ ‫ياروەيس،‬ ‫خێڵی‬ ‫سێ‬ ‫هەر‬ ‫ئاوايیە‬ ‫لەو‬ ‫کەسە‬ ‫سێ‬ ‫ئەو‬ ‫واتا‬ ‫دادەنن.‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫وەچەی‬ ‫بە‬ ‫خۆيان‬ ‫وەيس‬ ‫باپیری‬ ‫بەختیاری‬ ‫موحەمەدی‬ ‫میرزا‬ ‫خۆی‬ ‫کاتی‬ ‫زێران.‬ ‫بۆ‬ ‫گەڕاونەتەوە‬ ‫زەڵم‬ ‫لە‬ ‫باوکیان‬ ‫مردنی‬ ‫دوای‬ ‫و‬ ‫بوون‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫کوڕانی‬ ‫قوب‬ ‫ديواخانی‬ ‫کاتبی‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫لەاليەن‬ ‫و‬ ‫پاڵنگان‬ ‫قەاڵی‬ ‫چووەتە‬ ‫کوڕی‬ ‫يۆنسی‬ ‫دواتر‬ ‫بووە.‬ ‫دڕنە‬ ‫کۆنەشاری‬ ‫اديیەکانی‬ ‫میرزا‬ ‫بە‬ ‫سەبارەت‬ ‫دەناسن.‬ ‫بێڵەواری‬ ‫بە‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫هەندێ‬ ‫بۆيە‬ ‫هەر‬ ‫بێڵەوار.‬ ‫و‬ ‫ڕوانسەر‬ ‫ناوچەی‬ ‫مڵکی‬ ‫کارگێڕی‬ ‫کراوەتە‬ ‫کە‬ ‫باوەڕەن‬ ‫ئەو‬ ‫لەسەر‬ ‫زێران‬ ‫خەڵکی‬ ‫لە‬ ‫هەندێک‬ ‫بەختیاری‬ ‫موحەمەدی‬ ‫ناوی‬ ‫دەڵێن‬ ‫تر‬ ‫هەندێکی‬ ‫بووە.‬ ‫بەختیاری‬ ‫ناوچەی‬ ‫خەڵکی‬ ‫بۆ‬ ‫کە‬ ‫شەهاب‬ ‫کاک‬ ‫دەرەتەنگە.‬ ‫و‬ ‫دڕنە‬ ‫جافەکانی‬ ‫تیرەيەکی‬ ‫بە‬ ‫سەر‬ ‫و‬ ‫بووە‬ ‫بەختیار‬ ‫کوڕی‬ ‫موحەمەد‬ ‫يا‬ ‫بەختیاری‬ ‫موحەمەدی‬ ‫کوڕ‬ ‫شەهاب‬ ‫شێوەيە:‬ ‫بەم‬ ‫بنەماڵەيی‬ ‫کۆلکەی‬ ‫کردين،‬ ‫هاوڕێیەتی‬ ‫وتووێژەکان‬ ‫هەماهەنگی‬ ‫و‬ ‫زانیاری‬ ‫کۆکردنەوەی‬ ‫کوڕی‬ ‫فەرەج‬ ‫ی‬ ‫کوڕی‬ ‫ئیسحاق‬ ‫کوڕی‬ ‫موستەفا‬ ‫کوڕی‬ ‫ياروەيس‬ ‫کوڕی‬ ‫يۆسف‬ ‫کوڕی‬ ‫ياروەيس‬ ‫کوڕی‬ ‫نادر‬ ‫کوڕی‬ ‫مەجید‬ ‫کوڕی‬ ‫ساڵح‬ ‫موحەمەد‬ ‫بەختیاری.‬ ‫موحەمەدی‬ ‫میرزا‬ ‫کوڕی‬ ‫وێسکەلە)‬ ‫میرزا‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫ياسین:‬ ‫(يا‬ ‫يۆنس‬ ‫کوڕی‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫کوڕی‬ ‫ياروەيس‬ ‫وەيسی،‬ ‫ياروەيس‬ ‫وەيسی،‬ ‫موحەمەد‬ ‫مامۆستا‬ ‫جوانڕۆ،‬ ‫لە‬ ‫ئیبراهیمی‬ ‫غەفار‬ ‫ن،‬ ‫زێران)‬ ‫لە‬ ‫نادری‬ ‫شەهاب‬ ‫و‬ ‫وەيسی‬ ‫لەتیف‬ ‫کەرەمی،‬ ‫خان‬ ‫سەيد‬ ‫بەشارەتی،‬ ‫عەلی‬ ‫غەفووری،‬ ‫مەعرووف‬ . ‫ه‬ ‫ئەو‬ ‫يۆسف‬ ‫بنەماڵەکەی.‬ ‫و‬ ‫هەڵۆخان‬ ‫بۆ‬ ‫بووە‬ ‫پاڵنگان‬ ‫ناوقەاڵی‬ ‫نانکەری‬ ‫دايکی‬ ‫ياسکەی‬ ‫يۆسف،‬ ‫فەقێیەتی‬ ‫سەردەمی‬ ‫بۆ‬ ‫ەلەی‬ ‫دايکیشی‬ ‫ياسکەی‬ ‫و‬ ‫دەبن‬ ‫يەک‬ ‫وەڵەوی‬ ‫و‬ ‫بەڵەد‬ ‫خاندا‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫لەگەڵ‬ ‫بۆيە‬ ‫هەر‬ ‫هەڵۆخان.‬ ‫مناڵەکانی‬ ‫هاوڕێی‬ ‫ببێتە‬ ‫دەڕەخسێ‬ ‫بۆ‬ ‫ناوقەاڵی‬ ‫کاروباری‬ ‫نزيکیی‬ ‫وەزيری‬ ‫وەک‬ ‫يۆسف‬ ‫ئەردەاڵن،‬ ‫میری‬ ‫دەبێتە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫کە‬ ‫دواتر‬ ‫کاڵوزەڕ. 


	‫ص:‬ 91-60					‫الـســليمانية‬	-	‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬
					‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬	،	2022	‫حزيران‬	3 ،)	(	‫العدد‬	-	6 )	(	‫المجلد‬
												‫سوورەوا‬ ‫لە‬ ‫يارئەحمەدی‬ ‫تاريق‬ :	٢٠٢١	‫(وتووێژ‬
												‬ ‫هاوڕێی‬ ‫دەبێتە‬
	‫ڕەوانسەر‬ ‫ناوچەی‬ ‫بۆ‬ ‫دەگەڕێنەوە‬ ‫مناڵەکەی‬ ‫و‬ ‫ژن‬ ‫دەيکوژێ،‬ ‫خان‬ ‫و‬ ‫خراپ‬ ‫گومانی‬ ‫بەر‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫يۆسف‬ ‫ەی‬	‫ئەو‬ ‫دوای‬ ‫دەبات.‬ ‫بەڕێوە‬
												‫جوانڕۆ.‬ ‫و‬
										‫پاڵنگان)‬ ‫خانی‬ ‫مراد‬ ‫خوالێخۆشبوو‬ ‫کوڕی‬ ‫يۆسفی‬ ‫خواڵم‬ :	٢٠١٨	‫(وتووێژ‬
	‫بەو‬ ‫کوردستانی‬ ‫خانی‬ ‫سەعید‬	‫دکتۆر‬	١٩٠٢	‫ساڵی‬ ‫هەيە‬ ‫دەستنووسێک‬ )	or.6444	( ‫ژمارە‬ ‫بە‬ ‫بريتانیا‬ ‫کتێبخانەی‬ ‫لە‬	‫دووەم:‬ ‫بەڵگەی‬
	‫گەورەی‬ ‫باپیرە‬ ‫کۆچی‬	١١٩٨	١١٩٦ -	‫ساڵی‬ ‫بووە.‬ ‫کوردستانی‬ ‫مەردۆخی‬ ‫ئايەتواڵ‬ ‫کتێبخانەی‬ ‫هی‬ ‫ئەسڵدا‬ ‫لە‬ ‫فرۆشتووە.‬ ‫کتێبخانەيە‬
	‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫دەردين،‬ ‫ياسکە،‬ ‫دەرەهەردی،‬ ‫شەمسەدينی‬ ‫شێخ‬ ‫مەحزوونی،‬ ‫ديوانی‬ ‫بۆ‬ ‫گەنجینەيەکە‬ ‫نووسیويەتیەوە.‬ ‫ئايەتواڵ‬
	٤١ -	:	١٩٩٨	‫(سوڵتانی،‬ ‫تێدايە.‬ ‫ياسکەی‬ ‫يۆسف‬ ‫و‬ ‫مەحزوونی‬ ‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫شێعری‬ ‫وتووێژی‬ ‫چەند‬ ‫هەروەها‬ ‫ديکە.‬ ‫عیری‬	‫شا‬ ‫ژمارەيەک‬
	‫ياسکەی‬ ‫يۆسف‬ ‫ژيانی‬ ‫ڕووی‬ ‫لە‬ ‫پەردەيەک‬ ‫چەند‬ ‫شێعرانە‬ ‫ئەو‬ ‫ناوەرۆکی‬ ‫بەپێی‬ )	٦٣	٦٢ -	:	١٩٩٥	‫شەريفی،‬ ‫؛‬	٣٢٩	٣٢٥ -	‫و‬	٣٧
												‫هەڵدەدرێتەوە:‬ ‫بۆ‬ ‫شاعیرمان‬
	‫بێساران‬ ‫لە‬ ‫مەحزوونی‬ ‫بە‬ ‫ناسراو‬ ‫مستەفا‬ ‫مەال‬ ‫ئەوکاتە‬ ‫بێساران.‬ ‫شێخی‬ ‫بابا‬ ‫زيارەتی‬ ‫چووەتە‬	‫کەسێک‬ ‫يۆسف،‬ ‫ڕاسپاردەی‬ ‫لەسەر‬	١ -
	‫مەحزوونی‬ ‫لە‬ ‫بناشتی‬ ‫و‬ ‫گلەی‬ ‫يۆسف‬ ‫نەبووەتەوە،‬ ‫چاک‬ ‫نەخۆشییەکەی‬ ‫يا‬ ‫نەهاتووە‬ ‫بەدی‬ ‫دڵی‬ ‫نیازی‬ ‫و‬ ‫موراد‬ ‫زيارەتکارەکە‬ ‫ژياوە.‬
	‫يۆسف‬ ‫دڵداری‬ ‫و‬ ‫دڵبەر‬ ‫کەسە‬ ‫ئەو‬ ‫وێدەچێ‬ ‫شێعرەکە،‬ ‫ناو‬ ‫ەی‬	‫دڵداران‬ ‫دەستەواژەی‬ ‫و‬ ‫لەيل‬ ‫وشەی‬ ‫بەکارهێنانی‬ ‫ڕووی‬ ‫لە‬ ‫کردووە.‬
												٣٠٦ )	:	١٩٩٨	‫(سوڵتانی،‬ ‫بووبێ.‬ ‫ياسکە‬
							‫ماڵ‬ ‫بێساران‬ ‫جە‬ ‫شێخ‬ ‫بابا‬ ‫پیر‬ ‫يا‬	‫جە‬ ‫ماڵ،‬ ‫بێساران‬ ‫جە‬
												‫ماڵ‬ ‫بێساران‬
							‫دانەی‬ ‫گەوهەر‬ ‫قیمەت‬ ‫نەزانات‬	‫بە‬ ‫لەيلێ‬ ‫واستانەت‬ ‫ئاما‬
												‫الڵ‬	‫مەالڵ‬
							‫بە‬ ‫دا‬ ‫گشت‬ ‫سەندەلش‬	‫و‬ ‫سورمە‬	‫نەگێرتش‬ ‫جاستانەت‬ ‫بام‬ ‫الڵ‬
												‫زايە‬	‫وايە‬



  ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) ٣ -‫لە‬ ‫ئێستاکەش‬ ‫هەڵدەدرێتەوە.‬ ‫تەماويیە‬ ‫مێژووە‬ ‫لەو‬ ‫نوێ‬ ‫پەردەی‬ ‫چەند‬ ‫دايکیدا‬ ‫ياسکەی‬ ‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫شێعری‬ ‫وتووێژی‬ ‫لە‬ ‫لێ‬ ‫ساوای‬ ‫کوڕی‬ ‫و‬ ‫مردووە‬ ‫باوکێ‬ ‫کاتێ‬ ‫ئەوسا‬ ‫دەگۆڕدرێت.‬ ‫ئاسکە‬ ‫و‬ ‫ياسکە‬ ‫بە‬ ‫ياسەمین‬ ‫ناوی‬ ‫کوردەواری‬ ‫شوێنی‬ ‫هەندێ‬ ‫بەجێ‬ ‫خاڵی‬ ‫ناسراوە.‬ ‫دايکیەوە‬ ‫ياسەمەنی‬ ‫ناوی‬ ‫بە‬ ‫و‬ ‫وەهايە‬ ‫يۆسفیش‬ ‫باسی‬ ‫کە‬ ‫ديارە‬ ‫کراوە.‬ ‫بانگ‬ ‫دايکیەوە‬ ‫ناوی‬ ‫بە‬ ‫جار‬ ‫زۆر‬ ‫ماوە،‬ ‫دەتوانین‬ ‫هەروەها‬ ‫بووە.‬ ‫شارەزا‬ ‫و‬ ‫خوێندەوار‬ ‫کەسێکی‬ ‫کە‬ ‫ئەکەوێ‬ ‫دەر‬ ‫بۆ‬ ‫وامان‬ ‫ياسکە‬ ‫شێعرانەی‬ ‫ئەو‬ ‫ڕووی‬ ‫لە‬ ‫ئەوەيە‬ ‫گرينگ‬ ‫ژنی‬ ‫يەکەم‬ ‫دەسپێکی‬ ‫بە‬ ‫ياسکە‬ ‫بێ‬ ‫پاڕانەوەيەکی‬ ‫شێعرە‬ ‫پارچە‬ ‫بەم‬ ‫کە‬ ‫دابنین‬ ‫شاعیريدا‬ ‫لە‬ ‫کورد‬ ‫داناوە:‬ ‫مەزن‬ ‫میری‬ ‫بۆ‬ ‫وێنەی‬ ‫ديکەدا‬ ‫شێعری‬ ‫دوو‬ ‫لە‬ ‫کوڕی‬ ‫يۆسفی‬ ‫بۆ‬ ‫لێخۆشبوونی‬ ‫و‬ ‫ئازادبوون‬ ‫و‬ ‫يارمەتی‬ ‫داوای‬ ‫زيندان‬ ‫دەرەوەی‬ ‫لە‬ ‫ياسکە‬ ‫زيندانییەوە‬ ‫کەسێکی‬ ‫بە‬ ‫پێوەندی‬ ‫هەموو‬ ‫کە‬ ‫دەبا‬ ‫زوڵمات‬ ‫و‬ ‫تاريکی‬ ‫تەوق،‬ ‫زنجیر،‬ ‫بەند،‬ ‫زيندان،‬ ‫ناوی‬ ‫بەڕاشکاوی‬ ‫کردووە.‬ ISSN 2520-7377 (Online), ISSN 2520-5102 (Print) 


		‫ص:‬ ‫ص:‬ 91-60 60 -91			‫الـســليمانية‬ ‫الـســليمانية‬	--	‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬ ‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬
					‫العدد‬ -‫العدد‬ (3) ( 3 ، ،) ‫حزيران‬ ‫حزيران‬ 2022 2022 ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬ ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬	‫المجلد‬ ‫المجلد‬ ( 6 ) ( 6 -)
					‫تا‬ ‫سەندەل‬ ‫هوونش‬ ‫ئەسر‬ ‫جۆی‬	‫مەکەنش‬ ‫ناخوون‬ ‫بە‬ ‫لەيلێ‬
									‫مااڵن‬	‫خااڵن‬
						‫شێخەدا‬ ‫بابا‬ ‫قەبر‬ ‫وە‬ ‫مەتکیان‬	‫جای‬ ‫وە‬ ‫مەيان‬ ‫ئەسرينان‬
										‫تێخەدا‬
					‫هێممەت‬ ‫بارگەت‬ ‫جە‬ ‫خۆ‬ ‫يا‬	‫ئەندەن‬ ‫ئاخر‬ ‫زەمانەی‬ ‫خۆ‬ ‫يا‬
					‫نەمەندەن‬ ‫تايی‬ ‫يەک‬ ‫بەهای‬ ‫جیهان‬ ‫دوو‬ ‫مووتەن‬	‫داواکاريەکەی‬ ‫و‬ ‫گلەيی‬ ‫واڵمی‬ ‫شێوە‬ ‫بەم‬ ‫مەحزوونیش‬ ‫سەری‬ ‫يەک‬ ‫مووتەن،‬ ‫سەری‬ ‫يەک‬ ‫داوەتەوە:‬ ‫مووتەن‬
					‫نیەن‬ ‫کەم‬ ‫هێممەت‬ ‫بارگەم‬ ‫جە‬ ‫بیلال‬ ‫تاق‬ ‫موئمینان‬ ‫قیبلەی‬	‫کەم‬ ‫يۆسف‬ ‫نییەن،‬ ‫کەم‬ ‫يۆسف‬ ‫مەقسوودات‬ ‫مورادات‬ ‫کەعبەی‬
							‫ئەبرووتەن‬	‫نیەن‬ ‫ڕووتەن‬
	‫سای‬ ‫نە‬ ‫دێوەن،‬ ‫زەدەی‬ ‫نە‬ ‫پەريیەن‬ ‫وە‬ ‫شنیان‬ ‫ديەن‬ ‫وێش‬ ‫زڵف‬ ‫دەچێ‬ ‫ئەوە‬ ‫وەک‬ ‫هەيە:‬ ‫ديەن‬ ‫وێش‬ ‫زڵف‬ ‫جامدا‬ ‫جە‬ ‫لەيلێ‬ ‫ئەو‬ ‫ياوان‬ ‫پێش‬ ‫وێش‬ ‫زلف‬ ‫سای‬ ‫جە‬
					‫حاڵ‬ ‫بۆ‬ ‫ڕەها‬ ‫زوو‬ ‫بە‬ ‫بەندە‬ ‫جەی‬ ‫میرزام‬	‫خاڵ‬ ‫ڕووی‬ ‫بۆ‬ ‫ڕەها‬ ‫شا‬ ‫يا‬ ‫بۆ،‬ ‫ڕەها‬ ‫شا‬ ‫يا‬
					‫ياوان‬ ‫کێتانەن‬ ‫سای‬ ‫يە‬ ‫بۆ‬ ‫ڕەزا‬ ‫ئیمام‬ ‫دامان‬ ‫بە‬ ‫دەستش‬ ‫جەمین‬ ‫بەو‬	‫تەمام‬ ‫دێوان‬ ‫بە‬ ‫دام‬ ‫جاڕ‬ ‫قەديم‬ ‫دەوای‬ ‫سپەردەی‬ ‫بۆ‬ ‫نما‬
					‫دەست‬ ‫سای‬ ‫بۆ‬ ‫سايەش‬ ‫سەر‬ ‫بە‬	‫سەرزەمین‬ ‫بکەرۆ‬ ‫واز‬ ‫حاجەت‬ ‫ئەخی‬
					‫نەياوان‬ ‫حاڵ‬ ‫بەو‬ ‫زەرەرێ‬ ‫چێمە‬ ‫قودرەت‬	‫تاوان‬ ‫بێ‬ ‫ئێمە‬ ‫کەرد‬ ‫حاشا‬ ‫دێوان‬ ‫حاجەت‬
					‫چێشەن‬ ‫بێساران‬ ‫باباشێخ‬ ‫گونای‬ ‫سامان‬ ‫بێ‬ ‫بەند‬ ‫کێشۆ‬ ‫وەس‬ ‫میرزام‬	‫وێشەن‬ ‫زڵف‬ ‫جە‬ ‫ساداريش‬ ‫لەيلێ‬ ‫بێ‬ ‫باجەتی‬ ‫ئامان‬ ‫مروەتەن‬ ‫چۆن‬
					‫جێت‬ ‫نەبۆ‬ ‫کەم‬ ‫با‬ ‫فرەن‬ ‫کەرەمت‬	‫جاف،‬ ‫حەسەن‬ ‫؛‬ ‫وێت‬ ‫قودرەت‬ ‫بە‬ ‫بەند‬ ‫جە‬ ‫بۆ‬ ‫خەالس‬ ٢٠١٤ : ١ / ٢٤٩ )	٣٠٦	:	١٩٩٨	‫(سوڵتانی،‬
	‫لە‬ ‫نووسراو‬ ‫ئیسماعیل‬ ‫(سەيد‬ ‫دەستنووسی‬ ‫وەکوو‬ ‫ديکەشدا‬ ‫کەشکۆڵی‬ ‫چەند‬ ‫لە‬ ‫وە‬ ‫بشۆوە‬ ‫ئەودی‬ ‫سااڵن‬ ‫چاخ‬ ‫خااڵن‬ ‫سۆسەن‬ ‫شای‬ ‫هامڕاز‬ ‫بە‬ ‫ببۆ‬ ١٢١٤ ‫چاوش‬ ‫خضر‬ ‫کوڕی‬ ‫عبدالقادر‬ ‫و‬ ‫کۆچی‬
	‫بە‬ ‫ماڵ)‬ ‫بێساران‬ ‫(جە‬ ‫کۆتايی‬ ‫دێڕێ‬ ‫ناوبراودا‬ ‫دەستنووسی‬ ‫دوو‬ ‫لەو‬ ‫هاتووە.‬ ‫سەرەوە‬ ‫شێعرەی‬ ‫دوو‬ ‫ئەو‬ ‫کۆچی)‬ ‫ماوەرۆ‬ ‫بە‬ ‫گشت‬ ‫بەهەم‬ ‫بنیشمێ‬ ‫بێشۆ‬ ‫مەجەرای‬ ‫الش‬ ‫جە‬ ‫بواچوو‬	١٢٤٥	‫لە‬ ‫نووسراو‬
	‫بابا‬ ‫پیر‬ ‫جە‬ / ‫ئەندەن‬ ‫و‬ ‫هەزار‬ ‫وادەی‬ ‫(مستەفا‬ ‫نێوان‬ ‫لە‬ ‫شاعیرە‬ ‫دوو‬ ‫ئەو‬ ‫شێعريیەکەی‬ ‫وتووێژە‬ ‫کە‬ ‫دەرئەخات‬ ‫بۆ‬ ‫ئەوەمان‬ ‫ئەند)‬ ‫و‬ ‫(هەزار‬ ‫کەواتە‬ ‫(حەبیبی،‬ ‫نووسراوە.‬ ‫نەمەندەن)‬ ‫هیممەت‬ ‫شێخ‬ ٢٠١٦ : ٧٤ -١٠٠١ ٨٥ ‫حەکیم،‬ ‫؛‬ -١٠٩٩ ١٩٩٦ : ‫(سوڵتانی،‬ ١٩٩٨ : ٣٢٦ -٣٢٨ ‫بڵبەری،‬ ‫؛‬ a ٥٧ ) ‫بووە.‬ ‫کۆچیدا‬ ٤٩١ ) ‫وتوو‬ ‫بەو‬ ‫سەبارەت‬ ‫نگڵیدا‬ ‫سادقی‬ ‫حەمە‬ ‫مەال‬ ‫دەستنووسەکەی‬ ‫لە‬ ‫ئەوەيە‬ ‫ديکە‬ ‫خاڵێکی‬ ‫ئەداتەوە:‬ ‫دايکی‬ ‫واڵمی‬ ‫يۆسف‬ ‫لێرە‬ ‫هاوسەری‬ ‫خانم‬ ‫پەريزاد‬ ‫نووسراوە:‬ ‫شێعريە‬ ‫ێژە‬ ١ ‫سەر‬ ‫دەيبەنە‬ ‫بۆيە‬ ‫بووە.‬ ‫سا‬ ‫نەخۆشی‬ ‫تووشی‬ ‫کە‬ ‫دەبن‬ ‫بەگومان‬ ‫لێی‬ ‫ڕشانەوە.‬ ‫و‬ ‫وڕاوە‬ ‫دەکەوێتە‬ ‫مەستیدا‬ ‫دۆخی‬ ‫لە‬ ‫خان‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫ئار‬ ‫هاتووەتە‬ ‫شێعريیە‬ ‫وتووێژە‬ ‫ئەو‬ ‫پاشان‬ ‫نابێتەوە.‬ ‫چاک‬ ‫و‬ ‫دەگەڕێتەوە‬ ‫پەريزاد‬ ‫بێساران.‬ ‫باباشێخی‬ ‫مەزاری‬ ‫(حەکیم،‬ ‫اوە.‬ ١٩٩٦ ‫ياوا‬ ‫ياسکە‬ ‫ياوا،‬ ‫ياسکە‬ ‫ياوا‬ ‫و‬ ‫ياونا‬ ‫نامەت‬ ‫شەماڵ‬ ‫بای‬ : ٤٩١ ) ‫پێ‬ ‫تەوەن‬ ‫نااڵنت‬ ‫عەرزەی‬ ‫تاوا‬ ‫بی‬ ‫شەق‬ ‫پێی‬ ‫دەروون‬ ‫پەردەی‬ . ‫شکاوا‬
	‫(مەوالم)‬ ‫بە‬ ‫هامفەردی‬ ‫يۆسف‬ ‫بووە.‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫مورشیدی‬ ‫و‬ ‫ئوستاد‬ ‫مەحزوونی‬ ‫ديارە‬ ‫وا‬ ‫نێوانیان‬ ‫شێعريەکانی‬ ‫وتووێژە‬ ‫بەپێی‬ ‫من‬ ‫ديدەی‬ ‫نوور‬ ‫بۆ‬ ‫مالووم‬ ‫وەنەت‬ ‫من‬ ‫بەرگوزيدەی‬ ‫زيندەگی‬ ‫مايەی‬	٢ -
					‫هوونەن‬ ‫مەوج‬ ‫پەی‬ ‫خاترات‬ ‫فرێ‬	‫کردووە.‬ ‫بانگ‬ ‫(يۆسف)‬ ‫بە‬ ‫مەحزوونیش‬ ‫و‬ ‫چەرخ‬ ‫دەور‬ ‫کەردەی‬ ‫گشت‬ ‫يە‬
					‫داخ‬ ‫جە‬ ‫پەڕ‬ ‫نامێو‬ ‫نەوازش‬ ‫بۆ‬ ‫خۆ‬ ‫خەديو‬ ‫با‬ ‫سابريت‬ ‫سەبر‬ ‫دەرد‬ ‫سەيوان‬ ‫سايە‬ ‫سەر‬ ‫وە‬ ‫بیش‬ ‫دەوڵەت‬	‫پەڕ‬ ‫مەوالم‬ ‫دەرد،‬ ‫جە‬ ‫پەڕ‬ ‫مەوالم‬ ‫دەرد‬ ‫جە‬ ‫گەردوونەن‬ ‫بۆ‬ ‫تۆ‬ ‫کام‬ ‫بە‬ ‫دەوران‬ ‫مووەت‬ ‫ئەر‬ ‫بەوايە‬ ‫ياوا‬ ‫بەرد‬ ‫سەبرش‬ ‫سابر‬
					‫وە‬ ‫ماوەرۆم‬ ‫چاهـ‬ ‫جە‬ ‫يۆسف‬ ‫چوون‬	‫داوەتەوە:‬ ‫واڵمی‬ ‫شێوە‬ ‫بەم‬ ‫مەحزوونیش‬ ‫ناموەر‬ ‫خان‬ ‫مازۆ‬ ‫خودا‬ ‫ئەر‬
					‫بەر‬ ‫تەمام‬ ‫خەم‬ ‫خەزێنەی‬ ‫جە‬ ‫خان‬ ‫ئەو‬ ‫خان‬ ‫يۆسفم‬ ‫ئەو‬ ‫من‬ ‫دارايی‬ ‫ئەحمەد‬	‫يۆسف‬ ‫دارايی،‬ ‫يۆسف‬ ‫دارايی‬ ‫ڕەد‬ ‫ڕەقیبان‬ ‫کۆری‬ ‫بە‬ ‫ئەوسە‬
										٣٠٥ )	٣٠٤ -	:	١٩٩٨	‫(سوڵتانی،‬
	‫ديوانی‬ ‫دەستنووسی‬ ‫کۆنترين‬ ‫کە‬ ‫بەغداديش‬ ‫(دارالمخطوطات)‬ ‫کتێبخانەی‬	٧٢١٩	‫ژمارە‬ ‫دەستنووسی‬ ‫لە‬ ‫دارايی)‬ ‫(يۆسف‬ ‫شێعری‬
	)	٩٢ -١٢٧	:	٢٠١٨	‫سوڵتانی،‬ ‫؛‬	١٩٩٤	‫(قەرەداغی،‬ ‫نووسراوەتەوە.‬ ‫کۆچی‬	١٠٩٠	‫دەستنووسە‬ ‫ئەو‬ ‫هاتووە.‬ ‫بێسارانییە،‬ ‫مامۆستا‬
					‫ژياوە.‬ ‫يەکەمدا‬ ‫خانی‬ ‫ئەحمەد‬ ‫خان‬ ‫سەردەمی‬ ‫ن‬	‫هەما‬ ‫لە‬ ‫ياسکە‬ ‫يۆسف‬ ‫کە‬ ‫گرينگە‬ ‫بەڵگەيەکی‬ ‫ئەوەش‬

٢ ‫مینايی‬ ‫چەرخ‬ ‫مینايی،‬ ‫چەرخ‬ ‫مینايی‬ ‫بەرز‬ ‫چەرخ‬ ‫ساحیب‬ ‫يا‬ ‫ڕەوايی‬ ‫ڕاز‬ ‫ڕەمز‬ ‫ڕێزەی‬ ‫تۆن‬ ‫جە‬ ‫موشکڵ‬ ‫مەبۆ‬ ‫تۆ‬ ‫جە‬ ‫هەم‬ ‫گوشايی‬ ‫کەس‬ ‫نە‬ ‫ئومێد‬ ‫جای‬ ‫کەس‬ ‫نە‬ ‫فريادڕەس‬ ‫کەس‬ ‫نمەشناسوو‬ ‫فێشتەر‬ ‫تۆ‬ ‫جە‬ ‫غەير‬ ‫زەنجیر‬ ‫و‬ ‫زايەڵە‬ ‫بەندەن‬ ‫جا‬ ‫هەر‬ ‫بە‬ ‫گیر‬ ‫مەقامات‬ ‫مەژەنۆ‬ ‫پەرێم‬ 
Distributed under the terms and conditions of the License 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0)
‫جيـهان‬ ‫لجامعة‬ ‫العلمية‬ ‫المجلة‬ -‫الـســليمانية‬ ‫ص:‬ 91-60 ‫المجلد‬ ( 6 ) -‫العدد‬ ( 3 ،) ‫حزيران‬ 2022 ، ‫المۆتمر‬ ‫بوقائع‬ ‫خاص‬ ‫عدد‬