Ground flora composition at plot II of cross-border monitoring at Fruška gora

Keywords: Fruška gora, prizemna flora, životna forma, florni element Fruška gora, ground flora, life form, floral elements

The paper presents the three years results of ground flora at plot II of cross-border monitoring at Fruška gora. The floristic analysis determined 14 plant species that were classified into 11 families. The most numerous family by number of species is Poaceae. The hemicryptophytic character of the ground flora was determined by the analysis of the biological spectrum. The results of phytogeographic analysis showed the largest share of species from the sub-Mediterranean group of floral elements. 

Uvod

Prizemna flora, odnosno njen sastav i raznovrsnost predstavlja važan pokazatlj u proceni biodiverziteta i važan bioindikator promena u životnoj sredini (Burianek et al. 2013). Vegetacija je izvor primarne proizvodnje ekosistema, kontroliše razmenu gasova sa atmosferom i igra važnu ulogu u kruženju vode i hranljivih materija unutar ekosistema (Kolari et al. 2006). U šumskim ekosistemima prizemna flora je važan izvor hrane i stanište je za mnoge divlje životinje (Yamada and Takatsuki, 2015) i druge oblike biodiverziteta (Felton et al. 2010). Neke biljne vrste su lekovite ili se koriste kao alternativni izvor energije (Lio and Dewi, 2018), a isto tako može se desiti da prizemna vegetacija negativno utiče odnosno, ometa prirodno ili veštačko obnavljanje šuma (Vasić et al. 2014). Na prizemnu floru često deluje više faktora a svaka promena abiotske i biotske prirode može dovesti do poremećaja u šumskom ekosistemu (Nordin et al. 2005;Burianek et al. 2013;Bell et al. 2016). Neke studije ukazuju da je šumska prizemna vegetacija već reagovala na povećanje temperature (Kuchler et al. 2014;Savage and Vellend 2015), dok su neke studije u industrijski razvijenim zemljama primetile odgovor na kisele kiše (Diekmann et al. 1999;Hedl, 2004). Takođe, gazdovanje šumama, gustina divljači (Takatsuki, 2009;Yamada and Takatsuki, 2015), šumski požari koji su se povećali poslednjih decenija, ključni su pokretači sastava, strukture i funkcionisanja šumskih ekosistema (Schelhaas et al. 2003 

Materijal i metode

Floristička istraživanja obavljena su tokom 2018 -2020. godine na bioindikacijskoj tački nivoa II na Fruškoj gori (44° 55' 39.85'' N, 19° 6' 30.39'' E). Postavljeno je pet oglednih površina veličine 10 x 10 m na kojima je u letnjem periodu, izvršena konstatacija prisustva biljnih vrsta. Detereminacija vrsta rađena je prema standardnim ključevima za determinaciju (Josifović et al. 1970(Josifović et al. -1977;;Javorka i Csapody, 1975;Sarić et al. 1992). Životne forme biljaka (na koji način biljka preživljava nepovoljni deo godine) određene su prema Kojić et al. (1997). Pripadnost vrsta flornim elementima određena je prema Gajiću (1980). Na osnovu sprovedenih istraživanja dat je pregled prisutnih biljnih vrsta i najzastupljenijih familija na istraživanom lokalitetu. 

Rezultati i diskusija

U radu su prikazani rezultati trogodišnjeg istraživanja prizemne flore na bioindikacijskoj tački nivoa II na Fruškoj gori. U tabeli 1 je dat floristički popis biljnih vrsta sa pripadajućim životnim formama i flornim elementima. Tokom istraživanja utvrđeno je ukupno 14 biljnih vrsta koje su svrstane u 11 familija. Na istraživanom lokalitetu, najzastupljenije su bile vrste iz familije Poaceae (Poa trivialis L., Festuca drymeia M. et K i Poa annua L.) koje pripadaju klasi Monocotyledoneae. Familija Poaceae je pored familije Asteraceae najbrojnija vrstama ne samo u flori Srbije već i u flori Balkanskog poluostrva (Stevanović i Vasić, 1995;Bogosavljević et al. 2007). Klasi Dicotyledoneae pripadale su sve ostale familije pri čemu je familija Rosacea bila zastupljena sa dve vrste (Fragaria vesca L., Rubus caesius L.) a ostale familije sa po jednim predstavnikom. 
U spektru životnih formi najbrojnije su bile hemikriptofite (42.86%) sa značajnim učešćem fanerofita (28.58%) dok je udeo nano-fanerofita, terofita/hamefita i fanerofitskih lijana bio mali (grafikon 1). Visoko učešće hemikriptofita je u skladu sa dominantnom zastupljenošću ove životne forme u flori Srbije, Balkanskog poluostrva i čitavog pojasa umerene klime (Diklić, 1984;Hasanagić et al. 2012). Visoko učešće hemikriptofita može se dovesti u vezu sa područjem, gde je antropogeni uticaj manje izražen, a što je uslovilo veće učešće stabilnijih višegodišnjih korovskih vrsta hemikriptofita (Kojić, 1961;Nestorović, 2005). Značajno učešće fanerofita može se objasniti povoljnim svetlosnim uslovima za razvoj kako zeljastih biljaka tako i podmladnih drvenastih vrsta (Quercus petraea (Matt.) Lieb., Acer platanoides L., Tilia tomentosa Moench., Carpinus betulus L.). 
U spektru flornih elemenata uočljivo je prisustvo velikog broja areal tipova (9 areal tipova). Analizom spektra areal tipova utvrđeno je da submediteranski areal tip dominira u prizemnoj flori. Submediteranski tip je bio zastupljen sa tri vrste (Festuca drymeia M. et K, Ruscus hypoglossum L., Lactuca perennis L.) odnosno procentualno 21.43% (grafikon 2). Tabela 1. Pregled biljnih vrsta prizemne flore sa životnim formama i flornim elementima (Fruška gora, bioindikacijska tačka nivoa II). Submediteranska grupa obuhvata vrste rasprostranjene na mediteranskom i submediteranskom području, ali se sreću i na kontinentalnom području Evroazije. S obzirom da je Fruška gora nekada bila ostrvo u Panonskom basenu, to je omogućilo očuvanje mnogih mediteranskih i submediteranskih biljnih vrsta (https://www.zzps.rs/wp/np-fruska-gora). Evroazijski, srednjeevropski i subsrednjeevropski areal tipovi su bili zastupljeni sa po dva predstavnika odnosno njihova procentualna zastupljenost je iznosila 14.29% za svaki tip. Subjužnosibirska, subevroazijska, kosmopolitski i subbalkanska grupa je bila zastupljene sa po jednim predstavnikom odnosno procentualno 7.15% za svaki. 

Zaključak

Istraživanjem prizemne flore na bioindikacijskoj tački nivoa II na Fruškoj gori zabeleženo je ukupno 14 biljnih vrsta koje su svrstane u 11 familija. Najbrojnija je bila familija Poaceae. Na istraživanom lokalitetu karakteristična je dominacija hemikriptofita jer su šumski ekosistemi podvrgnuti znatno manjim antropogenim uticajima nego poljoprivredna zemljišta. Zabeležen je veliki broj flornih elemenata, što svedoči o prelaznom karakteru istraživanog područja u fitogeografskom smislu a najviše biljnih vrsta je submediteranskog porekla. 

Zahvalnica

Ovaj rad je realizovani u okviru Programa praćenja uticaja prekograničnog aerozagađenja u šumskim ekosistemima na teritoriji AP Vojvodine u 2020. godini, koji je finansiralo Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije. 

Grafikon 1 .

 1 Legenda: H -hemikriptofite; NP -nano-fanerofite; P -fanerofite; TH -terofite/hamefite; Plfanerofitske lijane; Evr.-evroazijski; Subj.sib.-subjužnosibirski; Subevr. -subevroazijski; Subm.submediteranski; Subatl.-subm. -subatlansko -submediteranski; Kosm. -kosmopolitski; Se.srednjeevropski; Subse. -subsrednjeevropski; Subbalk. -subbalkanski Zastupljenost životnih formi u prizemnoj flori istraživanog lokaliteta. 


Figure 1 .

 1 Participation of life forms in the ground flora investigated locality. 


Grafikon 2 .

 2 Zastupljenost areal tipova u prizemnoj flori istraživanog lokaliteta. Skraćenice na grafikonu su objašnjene u Tabeli 1. 


Figure 2 .

 2 Participation of areal types in the ground flora investigated locality. For the abbreviations explanation see 




  Cilj ovog rada je bio da se na bioindikacijskoj tački nivoa II na Fruškoj gori analizira sastav prizemne flore i utvrdi zastupljenost pojedinih životnih formi i flornih elementa, odnosno areal tipovi.Bioindikacijska tačka na Fruškoj gori je samo jedna od tačaka na teritoriji Republike Srbije koja je ustanovljena za praćenje zdravstvenog stanja šuma u okviru Međunarodnog kooperacionog programa za procenu i monitoring uticaja zagađenja vazduha na šume (ICP Forests; http://icp-forests.net).Pomenuti program je pokrenut 1985.godinei danas u njemu učestvuju 42 zemlje, najvećim delom iz Evrope.Na teritoriji Republike Srbije, monitoring se sprovodi na pet ovakvih tačaka sa ciljem da se na osnovu višegodišnjih osmatranja većeg broja parametara(Drekić etal. 2016; Pekeč et al. 2017; Galić et al. 2018; Stojnić et al. 2019), omogući sveobuhvatna analiza stanja šuma u zemlji. 


	). Prednost
	istraživanja prizemne flore šumskih ekosistema, ogleda se u relativno lakoj proceni i nižoj ceni u
	odnosu na neka druga ispitivanja kao što su zagađenost vazduha ili zemljišta (Neuman and Starlinger,
	2001; Seidling, 2005).

Table 1 .

 1 Review of plant species ground flora with life forms and floral elements (Level II of crossborder monitoring Fruška gora). 


	Klasa	Familija	Vrsta	Životne forme	Florni elementi	2018	Godina 2019	2020
			Poa trivialis L.	H	Subevr.	-	-	+
	Monocotyledoneae	Poaceae	Festuca drymeia M. et K	H	Subm.	+	+	-
			Poa annua L.	TH	Kosm	+	-	+
		Rosaceae	Fragaria vesca L.	H	Evr.	+	+	-
			Rubus caesius L.	NP	Subj. sib.	+	+	+
		Asparagaceae	Ruscus hypoglossum L.	NP	Subm.	+	+	+
		Araliaceae	Hedera helix L.	Pl	Subatl. -	+	+	+
					subm.			
		Fagaceae	Quercus petraea (Matt.)	P	Se.	+	+	+
	Dicotyledoneae		Lieb.					
		Sapindaceae	Acer platanoides L.	P	Subse.	+	+	+
		Campanulaceae Campanula persicifolia L.	H	Evr.	+	+	+
		Asteraceae	Lactuca perennis L.	H	Subm.	-	-	+
		Betulaceae	Carpinus betulus L.	P	Se.	+	+	+
		Malvaceae	Tilia tomentosa Moench.	P	Subbalk.	+	+	+
		Rubiaceae	Galium mollugo L.	H	Subse.	+	+	-

Table 1 . 42.86 % 14.29 % 7.15 % 7.15 % 28.58 %

 1 
		14
	Hemikriptofite	Nano-fanerofite
	Terofite/hamefite	Fanerofitske lijane

.29 % 7.15 % 7.15 % 21.43 % 7.15 % 7.15 % 14.29 % 14.29 % 7.15 %

  
	Evr.	Subj.sib	Subevr.
	Subm.	Kosm.	Subatl.-subm
	Se.	Subse.	Subbalk.

Summary
Ground flora composition at plot II of cross-border monitoring at Fruška gora