Risk factors for Toxoplasma gondii infection in women of reproductive age in northern Kosovska Mitrovica


Uvod: Toxoplasma gondii je jedan od uzročnika iz grupe TORCH infekcija koje su najčešće povezane sa kongenitalnim anomalijama. Cilj: Definisanje faktora rizika za infekciju Toxoplasmom gondii kod žena u reproduktivnom periodu na teritoriji severne Kosovske Mitrovice kao i određivanje seroprevalence Toxoplasma gondii infekcije prenatalnim skriningom trudnica i žena u reproduktivnom periodu. Materijal i metode: Studija preseka je obuhvatila 49 trudnica i žena u reproduktivnom periodu. Praćena je trudnoća, ili su pak lečene u Ginekološko-akušerskom odeljenju Zdravstvenog centra u Kosovskoj Mitrovici. Starost, mesto stanovanja, obrazovanje, ginekološka istorija i izloženost potencijalnim faktorima rizika povezanih sa Toxoplasma infekcijom prikupljeni su upitnikom.Serumi su testirani na prisustvo IgM i IgG antitela na T. gondii ELISA testom po standardnom protokolu proizvođača (Euroimmun, Luebeck, Nemačka). Rezultati: Našei spitivanje je pokazalo da su 32 ( 65,3 % ) testirane žene seronegativne, a 17 (34,7 % ) žena je seropozitivno. Nešto značajniju seropozitivnost našli smo kod žena koje dolaze u kontakt sa zemljom (42,9%) u odnosu na žene koje ne dolaze u kontakt (23,8%). Korišćenje nedovoljno termički obrađenog mesa u ishrani nije pokazalo uticaj na seropozitivan status ispitanica, naime daleko veći procenat ispitivanih žena (75,5%) ne koristi u ishrani nedovoljno termički obrađeno meso. Čak 93,3% ispitanica negira kontakt sa mačkom. Seropozitivnost se sa godinama starosti povećavala. Zaključak: Seroprevalenca na Toxoplasma gondii infekciju kod žena u generativnom periodu na teritoriji severne Kosovske Mitrovice nije velika, te postoji veća šansa za sticanjem primarne infekcije toksoplazmom u trudnoći, posebno kod žena koje dolaze u kontakt sa zemljom. 
Ključne reči:Toxoplasma gondii, faktori rizika, žene, reproduktivni period, severna Kosovska Mitrovica 

potential risk factors associated with Toxoplasma have been collected by questionnaires. Sera have been tested on the presence of IgM and IgG antibodies to Toxoplasma gondi by ELISA standard manufacturer's protocol (Euroimmun, Luebeck, Germany). Results: Our study shows that 32 (65.3%) women were seronegative, while 17 women (34.7%) were seropositive. Significant seropositivity has been recorded for the women who were in contact with the ground (42.9%), compared to the women who did not have this contact (23.8%). Uses of undercooked meat in the diet did not show any effect to the seropositive status of the respondents, i.e. greater percentage of analyzed patients (75.5%) used inadequately cooked meat. Even 93.3% of respondents deny contact with a cat. It is observed that seropositivity increased with the age. Conclusion: Seroprevalence to Toxoplasma gondii infection of women of childbearing in the territory of northern Kosovska Mitrovica is not high, which implied that there is a higher possibility for acquiring primary toxoplasmosis infection during pregnancy especially for women who come in contact with the ground. Keywords: Toxoplasma gondii, risk factors, women, childbearing age, northern Kosovska Mitrovica 

UVOD


METODE RADA REZULTATI ISTRAŽIVANJA

Infekcije u trudnoći izazvane virusima, bakterijama i protozoama mogu da se prenesu sa trudnice na plod i mogu imati teške posledice po fetus i novorođenče. Ove infekcije mogu da nastanu u toku trudnoće-prenatalne, za vreme porođajaperinatalne infekcije i posle porođaja-postnatalne infekcije. Smatra se da su prenatalne infekcije uzrok 2%-3% svih kongenitalnih anomalija [1]. TORCH infekcije (T-toxoplasmosis, R-rubella, C-cytomegalovirus (CMV), H-herpes infekcije) su najčešće povezane sa kongenitalnim anomalijama [2]. Ovi mikroorganizmi obično izazivaju samo asimptomatske ili blage infekcije majke, što svakako umanjuje ili isključuje mogućnost kliničke dijagnoze [2,3]. 
Tokoplasma gondii je protozoa čiji su domaćini članovi porodice mačaka. T. gondii je od posebne važnosti kod žena obzirom da izaziva teške kongenitalne anomalije ukoliko je trudnica zaražena po prvi put u toku trudnoće. Toksoplazmoza se najčešće manifestuje kao blagi grip, simptomima kao što su niska febrilnost, mialgija, malaksalost, glavobolja. Primarna infekcija trudnica može izazvati spontani pobačaj, mentalnu retardaciju, retinochoroiditis, encefalitis i hepatitis [4]. Klasični trijas simptoma povezan sa kongenitalno stečenom toksoplazmozom uključuje hidrocefalus, intrakranijalne kalcifikacije i lezije oka [5,6]. Većina dece sa kongenitalnom toxoplazmozom inicijalno su bez simptoma, ali čak 80-90% njih može da razvije očne i neurološke bolesti kasnije u toku života [7]. Kongenitalni prenos T. gondii povećava se u toku trudnoće od 1% tokom prvih 6 nedelja do 80% u trećem tromesečju. Najteže posledice na fetus se odnose na infekcije tokom prvog trimestra [8,9]. 
Glavni faktori rizika za toksoplazmozu tokom trudnoće su paritet, uzrast, rasa, imunodeficijencija, navike u ishrani, kontakt sa mačkama i zemljom [5]. 
Toksoplazmoza je rasprostranjena širom sveta, a razlike u učestalosti mogu se pripisati razlikama u higijeni i navikama u ishrani u različitim zemljama sveta [9,10]. 

CILJ RADA

Ciljevi ovog istraživanja su: 
1. Određivanje seroprevalence Toxoplasma gondii infekcije prenatalnim skriningom trudnica i žena u reproduktivnom periodu na teritoriji severne Kosovske Mitrovice. 
2. Definisanje faktora rizika za infekciju T. gondii kod žena u reproduktivnom periodu na ovoj teritoriji. 
Rađena je prospektivna studija (presek) koja je obuhvatila 49 trudnica i žena u reproduktivnom periodu, starosti od 21 do 40 godina, u periodu 2012-2013 godine. Kod trudnica je praćen tok trudnoće ili su pak lečene u Ginekološkoakušerskom odeljenju Zdravstvenog centra u Kosovskoj Mitrovici. Starost, trimestar trudnoće, ginekološka istorija i izloženost potencijalnim faktorima rizika povezanih sa infekcijom T. gondii prikupljeni su upitnikom. Serumi su testirani na prisustvo IgM i IgG antitela na T. gondii ELISA testom, po standardnom protokolu (Euroimmun, Lubeck, Nemačka). Testiranje je vršeno u Zavodu za javno zdravlje u Kosovskoj Mitrovici. Za analizu primarnih podataka korišćene su deskriptivne statističke metode i analitičke metode. Od deskriptivnih statističkih metoda korišćene su mere centralne tendencije (aritmetička sredina), mere varijabiliteta (standardna devijacija) i relativni brojevi. Od analitičkih metoda korišćen je Studentov t test za nezavisne uzorke, hi kvadrat test i Fišerov (Fisher) test tačne verovatnoće. Kriterijum za statističku značajnost je bio p<0,05. Za statističku obradu rezultata korišćen je softverski program SPSS Statistics 20. 
Serološki status ispitanica na T. gondii kao i seroprevalenca infekcije toksoplazmom u odnosu na faktore rizika dati su preko grafikona I tabelarno. 

Grafikon 1. Serološki status ispitanica na T. Gondii Figure 1. Serological status of respondents in T.Gondii Grafikon 2. Serološki status ispitanica na T. Gondii Figure 2. Serological status of respondents in T.Gondii

Naše ispitivanje je pokazalo da su 32 ( 65,3 % ) testirane žene seronegativne, a 17 (34,7 % ) žena je seropozitivno (Grafikon 1). Pri tome je 12 (24,5 %) IgG pozitivnih, dok je nedavnu infekciju T.gondii imalo 11 žena, odnosno seroprevalenca IgM antitela iznosi 22,4 % (Grafikon 2). 

Tabela br. 1. Seroprevalenca infekcije T.gondii u odnosu na faktore rizika Table no. 1. Seroprevalence T.gondii infection in relation to risk factors


Tabela br. 2. Seroprevalenca infekcije T.gondii u odnosu na ginekološke faktore Table no. 2. Seroprevalence T.gondii infection in comparison with the factors of gynecological


Tabela br. 3. Seroprevalenca infekcije T.gondii u odnosu na starosnu grupu i nivo obrazovanja Table no.3. Seroprevalence of T.gondii infection in relation to age group and level of education

Ispitivani faktori rizika (kontakt sa zemljom, korišćenje nedovoljno termički obrađenog mesa, kontakt sa mačkom), mesto stanovanja, starosno doba, obrazovanje, trudnoća i ginekološka istorija trudnica ne pokazuju statistički značajnu povezanost u odnosu na seropozitivan status trudnica ( p<0,05) (Tabela 1,2 I 3). 

DISKUSIJA

Procenjuje se da je 20-90 % svetske odrasle populacije imalo kontakt sa T. gondii. Njegov značaj za ljude uglavnom se odnosi na primarne infekcije tokom trudnoće [2]. Epidemiološka istraživanja sprovedena među evropskim trudnicama pokazuju da je seroprevalenca toksoplazmoze 21,5% u Italiji [3], 24,6% u Irskoj [4], 29,1% u Hrvatskoj [5], do 46% u Grčkoj [6] a 48,6% u Albaniji [7]. U našoj studiji seroprevalenca je 34,7 % što je slično prevalenci (33%) koju je pokazala studija rađena pre nekoliko godina na teritoriji cele Srbije [8]. Svega 24,5% žena ima IgG antitela na T. gondii. To može da ukaže na povećan rizik za sticanje primarne infekcije T. gondii u toku trudnoće. Ispitivani faktori rizika, kontakt sa zemljom, korišćenje nedovoljno termički obrađenog mesa, kontakt sa mačkom nisu pokazali statistički značajnu povezanost u odnosu na seropozitivan status ispitanica. Nešto značajniju seropozitivnost našli smo kod žena koje dolaze u kontakt sa zemljom putem baštovanstva ili poljoprivrede (42,9%) u odnosu na žene koje ne dolaze u kontakt sa zemljom (23,8%). To se može objasniti time što oociste često bivaju ukopane u zemlju sa fecesom mačke koja ima dobro dokumentovanu ulogu u životnom ciklusu T.gondii [11,12]. Korišćenje nedovoljno termički obrađenog mesa u ishrani nije pokazalo uticaj na seropozitivan status ispitanica što se objašnjava navikama u ishrani žena sa tog podneblja, naime daleko veći procenat ispitivanih žena (75,5%) ne koristi u ishrani nedovoljno termički obrađeno meso. Čak 93,3% ispitanica negira kontakt sa mačkom, te bi se moglo reći da su žene sa ovog podneblja u malom riziku da na ovaj način steknu primarnu infekciju tokom trudnoće. Brojni radovi govore o dominaciji seropozitivnih žena sela u odnosu na grad [5,12]. U našoj studiji žene koje žive u gradu (45,5%) pokazuju neznatno veću seroprevalencu u odnosu na žene iz sela (31,6%, p>0,05). To se može objasniti migracijom stanovnišva koja se dešavala na ovom podneblju poslednjih godina. Takođe, našli smo veću seropozitivnost kod žena u generativnom periodu (37,5%) i kod trudnica sa normalnom trudnoćom (47,4%) nego kod ispitanica sa lošom ginekološkom istorijom (26,7%). Potrebne su dalje studije da razjasne ovo zapažanje. Seropozitivan status kod ispitanica u prvom tromesečju trudnoće ne pokazuje statistički značajnu razliku u odnosu na ostala tromesečja (p=0.394). 
Veliki broj studija govori o porastu seroprevalence sa godinama starosti, što se objašnjava kumulativnim efektom izloženosti parazitu. Jednom stvorena IgG antitela ostaju doživotno [13,14,15]. U našoj studiji seroprevalenca nije značajno varirala među starosnim grupama, ali je primećeno da se seropozitivnost sa godinama povećavala, pa tako najnižu seropozitivnost imaju žene starosti od 21-25 godina (28,6%), a najveću starosti od 36-40 god (50%). Moglo bi se reći da su na teritoriji severne Kosovske Mitrovice najmlađe žene u najvećem riziku od sticanja primarne toksoplazmoze u trudnoći. Stepen obrazovanja ne pokazuje statistički značajnu povezanost sa serološkim statusom ispitanica, ipak najnižu seropozitivnost pokazuju visoko obrazovane žene (28,6%). Seroprevalenca na Toxoplasma gondii infekciju kod žena u generativnom periodu na teritoriji severne Kosovske Mitrovice nije velika, te postoji veća šansa za sticanjem primarne infekcije T.gondiiu trudnoći. Takođe, na ovoj teritoriji, u najvećem riziku su mlađe žene, starosti od 21 do 35 godina, kada se i najčešće planira prva trudnoća, kao i žene koje dolaze u kontakt sa zemljom putem baštovanstva ili poljoprivrede. 

ZAKLJUČAK LITERATURA
Risk factors for Toxoplasma gondii infection in women of reproductive age in northern Kosovska Mitrovica