Geriatrics in Serbia nowadays


Kratak sadržaj

Prvo bolničko odeljenje za lečenje starih osoba u svetu, osnovao je u Beogradu Laza Lazarević, 1881. godine. Odsek za gerijatriju Odeljenja za Internu medicinu Gradske bolnice u Beogradu osnovan je 1963. godine, kao prvi u Jugoslaviji. Prva katedra u regionu iz oblasti gerontologije osnovana je 1995. godine na Medicinskom fakultetu u Beogradu, a prvi univerzitetski udžbenik iz gerijatrije izdat je 1998. godine u Beogradu. 
Gerijatrija postoji kao supspecijalizacija interne medicine ili opšte medicine. U poslednjim decenijama se format specijalizacije menjao od supspecijalizacije iz gerontologije, preko specijalizacije gerijatrije, do aktuelnog. 

Lekare iz oblasti gerijatrije i gerontologije u Srbiji okuplja Gerontološko društvo Srbije, a oni su i članovi Gerijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva. Zdravstveni profesionalci, gerijatri i gerontolozi, su učlanjeni u Udruženje gerijatara i gerontologa Srbije koje je član posmatrač Evropskog udruženja gerijatara.Trenutno, Srbija ima preko 1,3 miliona stanovnika starijih od 65 godina, a predviđa se da će do 2050. godine Srbija imati trećinu stanovništa starijeg životnog doba. 
Prednosti koje svaka zemlja ima od zdravstvenih profesionalaca edukovanih iz gerijatrije su: bolji kvalitet života starih bolesnika, manja smrtnost i duži život starih, manji procenat re-hospitalizacije starih bolesnika i smanjeni troškovi zdravstvene zaštite fondova zdravstva. 
Ključne reči: starost, starenje, Srbija, gerijatrija, gerontologija 

Uvod

Prvo bolničko odeljenje za lečenje starih osoba u svetu, osnovao je u Beogradu pisac i lekar Laza Lazarević, 1881 godine (negde prekoputa današnjeg sedišta Srpskog lekarskog društva) [1]. Jedan od razloga je jasno definisan u objašnjenju samog Laze Lazarevića, da starost nije isto što i bolest pa stari zahtevaju, kad obole, posebna mesta za lečenje: "Starost nije ni zdravlje ni bolest i zato stari kad obole moraju drugačije da se leče, te moraju biti odvojeni od ostalih." U svetu, gde se i danas potreba za posebno obrazovanim lekarima koji bi lečili stare stavlja pod znak pitanja, ovaj čin se čini vizionarskim. 
Kada je to nastala gerijatrija? Onog trenutka kada zdravstve-ni sistemi većine zemalja u svetu nisu mogli da nađu rešenje za adekvatno i uspešno lečenje dece, pre otprilike 100 godina, nastala je pedijatrija. Demografske promene i značajno povećanje populacije seniora u svetu dovelo je do stvaranja gerijatrije. Danas je sigurno da se niko ne bi usudio da leči decu bez pomoći pedijatra. Da li je tako i u slučaju starih? 
Uzmimo samo jedan primer za početak. Još pre nešto više od jedne decenije, prelom kuka, tipičan problem starih, završavao je retko ranom operacijom zbog pretpostavljenog visokog rizika od komplikacija. Rezultati nisu bili zadovoljavajući. Kada se stav promenio pa se sa preporukom gerijatara i uz pažljivu pripremu započelo sa ranim operativnim zahvatom, prognoza se značajno popravila. 
Svetski je trend izrazita težnja za smanjenjem troškova izazvanih sve većim brojem starih stanovnika. Na poslednjoj konferenciji United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) posvećenoj starenju, jedan od ekonomista na plenarnom zasedanju je rekao: "Ja znam šta gerontolozi i gerijatri žele, ali nema novca". Pogrešno je posmatrati stare samo kao trošak. Međutim, svuda, a pre svega u zemljama gde je ekonomski pristup primaran i prioritetan, ne postoji princip godina starosti nego ekonomske koristi. Dokle god ostvaruješ prihod, plaćaš porez i omogućuješ profit ti si poželjniji nego onaj koji stvara troškove. Sigurno je da je nepotrebno podvući ulogu starih kao deka i baka ili volontera. 

Gerijatrija u Srbiji

Trenutno Srbija ima preko 1,3 miliona stanovnika starijih od 65 godina što iznosi negde oko 19,5% od ukupne populacije. U radovima koje smo objavljivali prethodnih godina taj procenat je bio oko 17% [2][3][4]. Razlog za to svakako leži u niskom fertilitetu ali i značajnom odlivu stanovništva u generativnom dobu iz Srbije. Do 2050. godine Srbija će imati trećinu stanovništa starijeg životnog doba. 
Posebno je pitanje da li ovi alarmantni rezultati imaju efekat kada se radi o potrebi većeg angažovanja na gerijatrijskoj edukaciji. Evidentno je da, kao i svaka ostala veština ili znanje, gerijatrijska edukacija poboljšava stanje pa i smanjuje troškove zdravstvene službe [5]. Ona omogućava: 
-bolji kvalitet života starih bolesnika -manju smrtnost i duži život starih -manji procenat rehospitalizacije starih bolesnika -smanjene troškove zdravstvene zaštite fondova zdravstva. Broj radova na temu starih je ipak još uvek manji u našim časopisima u odnosu na ostale [6] Zanimljivo je da su studenti Medicinskog fakulteta u Novom Sadu u anketi izrazili želju za više znanja iz oblasti gerijatrije, što je uz sve ostalo, pretpostavljamo i razlog za postojanje Katedre za gerijatriju na tom fakultetu. 
Ocem srpske gerijatrije bi svakako trebali smatrati profesora Petra Koroliju, koji je bio Istina je da u Evropi ime i titula gerijatra imaju veoma različita značenja. U nekim zemljama Evrope su gerijatri svi oni lekari koji se bave starim bolesnicima. U drugim, gerijatar je onaj koji završi šest godina specijalizacije. Upravo zbog toga, ali i pokušaja da se briga o starim bolesnicima prepusti lekarima bez nužne edukacije iz gerijatrije, Udruženje gerijatara Evrope (European Geriatric Medicine Society -EUGMS) je Udruženju medicinskih specijalista Evrope (Union Européenne des Médecins Spécialistes -UEMS) uputilo zahtev da se gerijatri i gerijatrijska bolnička odeljenja ne mogu jednostavno izbrisati. Poruka je urodila plodom i danas su donete preporuke o edukaciji iz gerijatrije u Evropi [8]. 
U Srbiji se poslednjih decenija format specijalizacije menjao od supspecijalizacije iz gerontologije, preko specijalizacije gerijatrije, do aktuelnog. Osnivanjem katedre za gerontologiju na Medicinskom fakultetu u Beogradu uvedena je supspecijalizacija iz gerontologije koju su mogli da pohađaju svi oni koji su bili specijalisti drugih grana. Ta mogućnost je postojala do nedavno. Pre nekoliko godina je uvedena mogućnost specijalizacije gerijatrije kao izbor da poslednja godina specijalizacije interne medicine bude gerijatrija. Danas je specijalizacija iz gerijatrije ponovo supspecijalizacija interne medicine ili opšte medicine. Promene su nastale izmenom pravnih akata o specijalizacijama. 
Gerijatrija postoji kao supspecijalizacija interne medicine ili opšte medicine. 
Poslednjih godina gerijatri iz Srbije su ak-tivno uključeni u kreaciju novih vodiča, programa i planova za edukaciju i projekte iz gerijatrije u Evropi [8][9][10]. U Srbiji, zdravstvene aktiviste iz oblasti gerijatrije i gerontologije okuplja Gerontološko društvo Srbije. Lekari gerijatri su članovi i Gerijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva. Zdravstveni profesionalci, gerijatri i gerontolozi, su učlanjeni u Udruženje gerijatara i gerontologa Srbije (član posmatrač Evropskog udruženja gerijatara). 

Zaključak

Prednosti koja svaka zemlja ima od zdravstvenih profesionalaca edukovanih iz gerijatrije su: bolji kvalitet života starih bolesnika, manja smrtnost i duži život starih, manji procenat rehospitalizacije starih bolesnika i smanjeni troškovi zdravstvene zaštite fondova zdravstva. 

Geriatrics in Serbia nowadays

Mladen Davidović 1 , Milan Ivanović Geriatrics exists as a subspecialization of internal or general medicine. In the last few decades, the subspecialization format has changed from subspecialization in gerontology, through the specialization in geriatrics, to the current format. 
In Serbia, the health activists in the field of geriatrics and gerontology are gathered by Gerontological Society of Serbia and are also members of Geriatric Section of the Serbian Medical Society. Health professionals, geriatricians and gerontologists, are members of the Serbian Association of Geriatricians and Gerontologist, which is a member of the European Geriatric Association. 
Currently, Serbia has more than 1.3 million inhabitants over 65 years of age. By 2050, it is estimated that onethird of the Serbian citizens will belong to the elderly population. 
The benefits each country has from the health professionals educated in the field of geriatrics are the following: better quality of life of elderly patients, reduction in mortality rate and increased life expectancy of the elderly, decrease in the percentage of rehospitalization of elderly patients, as well as reduction in health care costs. 
Keywords: age, aging, Serbia, geriatrics, gerontology 

2 1

 2 University of Belgrade, School of Medicine, Belgrade, Serbia 2 Clinical Hospital Center "Zvezdara", Serbia, Belgrade The first hospital department for the treatment of elderly people in the world was founded by Laza Lazarević in Belgrade in 1881. The Division of Geriatrics of the Department of Internal Medicine at the City Hospital in Belgrade was founded in 1963, as the first one in the former Yugoslavia. The first regional department within the field of gerontology was founded at the Medical Faculty in Belgrade in 1995. In 1998, the first university textbook on geriatrics was published in Belgrade. 


Godište 9 Jun 2018 www.biomedicinskaistrazivanja.com 

Autori izjavljuju da nemaju sukob interesa. The authors declare no conflicts of interest.
Geriatrics in Serbia nowadays