Institutionalization of islamic communities after the desintegration of SFR Yugoslavia


Apstrakt: U ovom èlanku prezentovane su osnovne informacije o islamskim predstavnièkim institucijama na prostoru bivše Jugoslavije. Raspadom SFR Jugoslavije i stvaranjem novih nacionalnih dr ava, jedinstvena Islamska zajednica u SFR Jugoslaviji transformisala se u nekoliko samostalnih islamskih zajednica. Autor se u ovom tekstu bavi samo promenama organizacionih struktura islamskih zajednica i pru a osnovu za dalja analiziranja i istra ivanja tih promena, svestan da su institucionalne promene deo šireg procesa transformacije balkanskih društava, odnosno etnièke homogenizacije, revitalizacije religije, politizacije religije, religizacije politike, demografskih kretanja itd. 
Situacija je najslo enija u Srbiji gde su muslimani organizovani u nekoliko islamskih zajednica. Meðusobno osporavanje legitimiteta predstavnièkih tela islamskih zajednica predstavlja veliki problem u zastupanju verskih prava i interesa muslimana i nepostojanje jedinstvene verske organizacije u velikoj meri ote ava njihov polo aj. 
Kljuène reèi: muslimani, islamska zajednica, organizaciona struktura. 
Vek nakon institucionalizacije prvih samostalnih islamskih zajednica, raspadom makrostrukturnih okvira u poslednjoj dekadi XX veka, balkanski muslimani su se ponovo našli u situaciji koja je zahtevala reorganizaciju institucija i redefinisanje njihovog identiteta. Strukturalna i ekonomska kriza, buðenje nacionalizama, socijalni sukobi i revitalizacija religije uslovljali su odabir instrumenata koje su muslimani imali na raspolaganju u cilju postizanja što bolje startne pozicije u stvaranju novih društvenih prilika na Balkanu. Pored verskih pitanja, pokrenuta su i brojna nacionalna (etnièka), politièka, ekonomska, socijalna, demografska i druga pitanja, koja su u velikoj meri uticala na status muslimana u procesu transformacije balkanskih društava. 
Od bivših socijalistièkih društava na Balkanu najslo enije promene u procesu transformacije organizacionih struktura muslima-117 FILOZOFIJA I DRUŠTVO 2/2008 

na odvile su se na prostoru bivše SFR Jugoslavije. Raspadom SFR Jugoslavije i stvaranjem novih dr ava u prvim godinama poslednje dekade prošlog veka, nekada jedinstvena Islamska zajednica u Jugoslaviji transformisala se u nekoliko samostalnih islamskih zajednica. Daljom dezintegracijom jugoslovenskog nasleða nastavio se proces transformacije organizacionih struktura islamskih zajednica. 
Od svog uspostavljanja 1947. godine, Islamsku zajednicu u SFR Jugoslaviji 1 karakterisalo je jedinstvo na teritoriji cele Jugoslavije i praaeenje federativnog ustrojstva nove dr ave. Reis-ul-ulema 2 i Vrhovni sabor Islamske zajednice 3 nalazili su se u Sarajevu, kao i Vrhovno islamsko starešinstvo 4 . Vrhovni sabor èinili su delegati republièkih sabora smeštenih u Sarajevu (SR Bosna i Hercegovina, SR Hrvatska i SR Slovenija), Prištini (SR Srbija), Titogradu (SR Crna Gora) i Skoplju (SR Makedonija), u kojima su se nalazila i Starešinstva koja su predstavljala izvršne organe republièkih sabora. 
Tendencija organizovanja po republièkom principu došla je još više do izra aja donošenjem Ustava Islamske zajednice u SFR Jugoslaviji iz 1990. godine. Uslo njavanjem organizacione strukture, predviðene ovim Ustavom, Zagreb postaje sedište sabora za podruèje SR Hrvatske i SR Slovenije, sabor u Sarajevu nadle an je samo za SR Bosnu i Hercegovinu, dok se status republièkih sabora smeštenih u Titogradu, Prištini i Skoplju nije menjao 5 . Znaèajno je pomenuti da su odredbama ovog Ustava derviški redovi integrisani u strukturu Islamske zajednice. 
Poslednji izbori u Islamskoj zajednici u SFR Jugoslaviji odrani su u jesen 1990. godine, a poslednji reis-ul-ulema izabran je 9. marta 1991. godine. Ubrzo zatim usledila su ratna dejstva na prosto-118 SRÐAN BARIŠIAE 1 Ustavom iz 1969. godine Islamska verska zajednica preimenovana je u Islamska zajednica. 
2 Reis (ra'îs) doslovno znaèi predsednik, poglavar, a konstrukcija reis-ul-ulema znaèi predsednik uèenih, uèenjaka (Ulema-med lis, izvorno "Skupština uèenih"). Reis-ul-ulema je poglavar i vrhovni muftija Islamske zajednice, koji predsedava Rijasetom -najvišim izvršnim i administrativnim organom Islamske zajednice. 3 Vrhovni sabor je najviše predstavnièko i zakonodavno telo Islamske zajednice. 4 Ustavom Islamske zajednice u SFR Jugoslaviji iz 1969. godine, ukinuti su ulema-med lis i saborski odbori, a njihove poslove preuzelo je Vrhovno islamsko starešinstvo kao izvršni organ Vrhovnog sabora Islamske zajednice. 5 Ustavom Islamske zajednice u SFR Jugoslaviji iz 1990. godine promenjeni su nazivi "Starešinstvo" u "Mešihat" i "Vrhovno islamsko starešinstvo" u "Rijaset". Uvedena su muftijstva (muftiluci) kao poseban organ na èijem èelu su muftije. ru SFR Jugoslavije. Raspad SFR Jugoslavije i meðunarodno priznanje novostvorenih dr ava, uslovili su stvaranje novih organizacionih formi prilagoðenih novim dr avnim i administrativnim granicama. Uspostavljanje samostalnih islamskih zajednica formalizovano je promenama Ustava Islamske zajednice u SFR Jugoslaviji, koje su izvršene na zasedanju Rijaseta u Skoplju 5. februara 1993. godine. U to vreme svoje samostalne islamske zajednice veae su imale Bosna i Hercegovina, Makedonija i Crna Gora, a Mešihat 6 Islamske zajednice Srbije sa sedištem u Prištini tada je preimenovan u Islamsku zajednicu Kosova. Sastanak u Istanbulu7 , krajem oktobra 1994. godine, predstavnika novoformiranih mešihata, kojima se pridru io i predstavnik Islamske zajednice Sand aka, predstavlja formalni kraj Islamske zajednice u SFR Jugoslaviji (Novakoviae, 2007:80). 

Islamske zajednice na prostoru bivše Jugoslavije -danas

Muslimani u Makedoniji èine treaeinu ukupnog stanovništva 8 Gostivar, Kumanovo, Kièevo, Struga, Ohrid, Štip, Bitolj, Debar, Prilep, Resen i Veles. Obrazovne institucije Islamske zajednice u Makedoniji su Gazi Isa-begova medresa i Islamski fakultet u selu Kondovo, u blizini Skoplja, a verski ivot je organizovan u 590 d amija, mesd ida i islamskih centara i 10 tekija. 9 Rijaset objavljuje meseènu reviju Islamske zajednice u Makedoniji Hëna e re, a udru enje uèenika Isa-beg medrese objavljuje èasopis Ikre, oba èasopisa na albanskom, turskom i makedonskom jeziku. U okviru Islamske zajednice u Makedoniji postoji i Savet derviških starešina koji rukovodi odreðenim brojem derviških redova (Muslims of Macedonia, 2000:18). Što se tièe etnièke strukture, veaeinu u Islamskoj zajednici u Makedoniji èine Albanci, zatim Turci, Romi, Torbeši, Bošnjaci i Goranci. 
Sufijski redovi u Makedoniji organizovani su u Islamskoj derviškoj verskoj zajednici koja je ustanovljena 1992. godine. Ova zajednica okuplja znaèajan broj halvetija, kaderija, sinanija, rufaija i nakšibendija, a na èelu ove organizacije je šejh-ul-ulema. Etnièki, Islamska derviška verska zajednica okuplja uglavnom Rome, ali i Albance, Turke i Torbeše. 
Bektašije su nastanjeni u Tetovu, Gostivaru, Kièevu, Ohridu, Strugi, Bitolju i Resenu. Na èelu Bektašijske zajednice u Makedoniji je Baba sa sedištem u Tetovu, a u njegovoj nadle nosti nalazi se 8 bektašijskih tekija. 10  Rijaset izdaje (na bosanskom jeziku) dvomeseèno slu beno glasilo Glasnik, dvonedeljne islamske informativne novine Preporod, kao i tromeseèni èasopis za odgoj i obrazovanje Novi Mualim. 
U okviru Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini postoji i organizacija Tarikatski centar koja okuplja derviške zajednice u Bosni i Hercegovini. U Bosni i Hercegovini najdominantniji je nakšibendijski, ali aktivni su i kadirijski, rifaijski i šazilijski tarikat. Tarikati deluju kao udru enja graðana i nisu svi èlanovi Tarikatskog centra. Derviši svoje obrede (zikr) obavljaju na 56 mesta u Bosni i Hercegovini, od kojih su 17 tekije, 16 zavije i 23 d amije (Vukomanoviae, 2007:96). 
U sastavu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini deluje Mešihat Islamske zajednice u Hrvatskoj kao krovna organizacija muslimana u Hrvatskoj, kojih prema popisu stanovništva iz 2001. godine ima 88.749, što èini 1,28% ukupnog stanovništva. 14 Na teritoriji Hrvatske, muslimani su organizovani u 13 med lisa (organizaciona jedinica koja obuhvata nekoliko d emata) smeštnih u sledeaeim gradovima: Dubrovnik, Gunja, Labin, Osijek, Poreè, Pula, Rijeka, Sisak, Slavonski Brod, Split, Umag, Vara din i Zagreb (sedište muftije). 15 Pored islamskog centra u Zagrebu, tj. jedne od veaeih d amija na Balkanu, aktivna su 24 mesd ida. U glavnom gradu Hrvatske nalazi se i Zagrebaèka medresa "Dr. Ahmed Smajloviae", tj. islamska srednja škola. Veaeina muslimana u Hrvatskoj su Bošnjaci. 
Mešihat Islamske zajednice u Sloveniji (Islamska skupnost v Republiki Sloveniji) sa sedištem u Ljubljani predstavlja najviši verski i administrativni organ Islamske zajednice u Sloveniji koja je sastavni deo Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini. Prema popisu iz 2002. godine, u Sloveniji ivi 47.488 muslimana, ili 2,4% 16 18 Sedište Mešihata nalazi se u Novom Pazaru, a u istom gradu nalaze se i obrazovne institucije Fakultet islamskih nauka 19 i "Gazi Isa-beg" medresa. Mešihat objavljuje Glas islama, meseèni magazin za verska, kulturna i društveno-politièka pitanja, a veoma je aktivna i izdavaèka delatnost El-Kalimeh. Skoro apsolutnu veaeinu muslimana u Sand aku èine etnièki Bošnjaci, koji svoju veroispovest praktikuju u preko 120 d amija. 
Objediniteljskim Saborom Islamske zajednice u Srbiji, koji je odr an 27. marta 2007. godine u Novom Pazaru, usvojen je novi Ustav Islamske zajednice u Srbiji i konstituiše se, na temeljima Islamske zajednice Sand aka, Mešihat Islamske zajednice u Srbiji sa 123 FILOZOFIJA I DRUŠTVO 2/2008 17 Deo Sand aka koji pripada Crnoj Gori deluje u sastavu Islamske zajednice u Crnoj Gori, koja je samostalna i ustavnim aktima nije definisana kao deo Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini. 18 Veroispovest, maternji jezik i nacionalna ili etnièka pripadnost prema starosti i polu (2003), Beograd: Republièki zavod za statistiku 19 Sabor Islamske zajednice Sand aka u maju 2001. godine donosi odluku o osnivanju "Islamske pedagoške akademije" u Novom Pazaru kao više škole. Dvogodišnja Akademija je 2003. godine prerasla u trogodišnju visoku školu pod imenom "Islamska akademija". Odlukom Mešihata, 2005. godine, Islamska akademija prerasta u èetvorogodišnju "Akademiju islamskih nauka", koja je odlukom Sabora IZ Sand aka u maju 2006. godine preimenovana u "Fakultet za islamske studije". sedištem u Novom Pazaru. Za predsednika Mešihata izabran je aktuelni sand aèki muftija, a saboru je prisustvovao i reis-ul-ulema iz Sarajeva, kao vrhovni poglavar zajednice. Ova odluka Islamske zajednice Sand aka nije priznata od strane Islamske zajednice Srbije sa sedištem u Beogradu. 
Mešihat Islamske zajednice u Srbiji danas èine èetiri organizacione celine: Muftijstvo sand aèko (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Ro aje, Bijelo Polje, Prijepolje, Priboj, Nova varoš, Petnjica i Berane, Plav, Gusinje) Muftijstvo preševsko (Preševo, Bujanovac, Medveða), Muftijstvo beogradsko (Zemun, Niš, Smederevo, Loznica, Krupanj, Kostolac) i Muftijstvo novosadsko (Novi Sad, Beoèin, Subotica, Zrenjanin). 
U Srbiji, pored Islamske zajednice u Srbiji (nekadašnje Islamske zajednice Sand aka), koja deluje u sastavu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, postoji i samostalna Islamska zajednica Srbije. Nakon raspada SFR Jugoslavije i jedinstvene Islamske zajednice u Jugoslaviji, u Nišu, 1994. godine, osnovan je Mešihat Islamske zajednice Srbije koji pokriva teritoriju Srbije, bez Kosova i Sand aka. Sa sedištem u Beogradu, Mešihat Islamske zajednice Srbije imao je 52 d emata (osnovna organizacoina jedinica) kojim su rukovodila tri med lisa smeštena u Beogradu, Novom Sadu i Nišu (Barišiae, 2005:604) Islamska zajednica Kosova (Bashkësia Islame e Kosovës) osnovana je 1993. godine i njen organizacioni centar nalazi se u Prištini. Mešihat Islamske zajednice Kosova, na èijem èelu je glavni muftija, organizovan je u osam regiona sa centrima u Prištini, Gnjilanu, (Kosovskoj) Mitrovici, Prizrenu, Peaei, Uroševcu, Preševu i Ðakovici. 20 Najva nije obrazovne institucije Islamske zajednice Kosova smeštene su u Prištini, gde pored Alaudin medrese, od 1992. godine postoji i Fakultet islamskih nauka. Mešihat je objavljuje èasopise Edukata Islama i Dituria Islame, na albanskom jeziku. U pogledu etnièke strukture, apsolutnu veaeinu muslimana na Kosovu 21 èine Albanci, mada postoje i male skupine Turaka, Goranaca, Roma i Bošnjaka. 
Na Kosovu tradicionalno postoji i znaèajan broj sufijskih redova uglavnom skoncentrisanih u zapadnom delu pokrajine, tj. u Metohiji. Poznato je delovanje devet derviških redova: halvetije, kaderije, rufaije, saadije, šahzelije, nakšibendije, bektašije, mevlevije i sinanije (Ðuriae 1998 



  13aeinu pripadnika bektašijskog reda èine etnièki Albanci.Prema popisu stanovništva iz 2003.godine,uCrnojGoriivi110.034 muslimana, što èini 17,74% stanovništva.11IslamskazajednicauCrnojGoriutemeljenaje prema Ustavu Islamske zajednice iz 1994.godine.Mešihat Islamske zajednice, na èijem èelu je reis-ul-ulema sa sedištem u Podgorici, koordiniše verskim aktivnostima u trinaest lokalnih zajednica: Podgorica, Ulcinj, Bar, Ostros, Dinoš, Tuzi, Ro aje, Berane, Petnjica, Bijelo Polje, Pljevlja, Plav i Gusinje.Aktivno je oko sto d amija, a u toku je završetak izgradnje Zavod za statistiku Republike Crne Gore (http://www.monstat.cg.yu/Popis.htm)prvemedreseuCrnojGoriu mestu Milješ kod Podgorice.Mešihat izdaje dvojeziène (crnogorski i albanski) meseène islamske novine Elif.Prema etnièkoj pripadnosti, znaèajnu skupinu muslimana u Crnoj Gori èine Bošnjaci, prete no nastanjeni na severu i severoistoku Crne Gore,12zatim Albanci, koji naseljavaju istoène i jugoistoène (primorske) krajeve i Muslimani (22% muslimana u Crnoj Gori).Od svih islamskih zajednica na prostoru bivše Jugoslavije, svakako najslo eniju organizacionu strukturu ima Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini.Nakon reorganizacije inicirane Ustavnom odlukom Sabora u Sarajevu 1993.godine,danas,prema Ustavu iz 1997.godine,usastavu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini nalaze se i islamske zajednice u Hrvatskoj, Sloveniji i Sand aku (jugo-istoèna oblast u Srbiji).Sedište Sabora, Rijaseta i reis-ul-uleme Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini nalazi se u Sarajevu, a muftijstva na teritoriji Bosne i Hercegovine smeštena su u Sarajevu13, Travniku, Zenici, Bihaaeu, Mostaru, Gora du, Tuzli i Banja Luci.Izvan Bosne i Hercegovine, u sastavu Rijaseta deluju muftijstva (mešihati) u Zagrebu, Ljubljani i Novom Pazaru.Mešihat Islamske zajednice u Hrvatskoj, Mešihat Islamske zajednice u Sloveniji i Mešihat Islamske zajednice Sand aka (od marta 2007.godine Mešihat Islamske zajednice u Srbiji), kao autonomne organizacione jedinice priznaju Islamsku zajednicu u Bosni i Hercegovini svojom matiènom zajednicom, a reis-ul-ulemu u Sarajevu svojim vrhovnim verskim poglavarom.Meðu najva nijim ustanovama Islamske zajednice Bosne i Hercegovine svakako je Fakultet islamskih nauka u Sarajevu, najstarija i najpresti nija institucija visokoškolskog islamskog obrazovanja na Balkanu. Takoðe, postoje i dva Islamska pedagoška fakulteta u Bihaaeu i Zenici. Pored najstarije Gazi Husrev-begove medrese u Sarajevu, u Bosni i Hercegovini poznate su i medrese u Travniku, Tuzli, Mostaru, Èajangradu i Cazinu. U Sarajevu se nalaze i sedišta Vakufske direkcije, Centra za islamsku arhitekturu, izdavaèke kuaee El-kalem i Muslimanske informativne novinske agencije (MINA). 


	SRÐAN BARIŠIAE	9 74FB0E802BA5CDA9D82 http://www.graganskisvet.org.mk/default.asp?ItemID=35D62ACFA889F-10 http://www.graganskisvet.org.mk/default.asp?ItemID=BC56A3BE04C2-5C4B9077922218FBD245	FILOZOFIJA I DRUŠTVO 2/2008
	120		121

11Vjeroispovjest, maternji jezik i nacionalna ili etnièka pripadnost prema starosti i polu (2004), Podgorica: 


  ukupnog stanovništva, veaeinski bošnjaèkog etnièkog porekla. Med lisi Islamske zajednice u Sloveniji nalaze se u sledeaeim gradovima: Ljubljana, Maribor, Jasenice, Koper, Celje, Velenje, Kranj, Škofja Loka, Postojna, Koèevje, Trbovlje, Novo Mesto, Se ana, Tr iè, Nova Gorica/Ajdovèina. Muslimani u Sloveniji veae decenijama pokušavaju da izbore svoje pravo na molitveni prostor, ali i posle osamostaljenja Slovenije to pravo nije zadovoljeno. Inicijàtivà zà izgràdnju prve d àmije u Sloveniji poèelà je 1970. godine, à 2000. godine prvi slovenàèki muftijà ponovo àktuelizuje izgràdnju d àmije. Pored Mešihata koji deluje u sastavu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, u Sloveniji postoji i Muslimanska zajednica Slovenije (Slovenska muslimanska skupnost) koja je osnovana (izdvojena od Mešihata Islamske zajednice u Sloveniji) 2006. godine nakon brojnih nesporazuma izmeðu tadašnjeg muftije Islamske zajednice u Sloveniji i Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini. Sedište Muslimanske zajednice Slovenije nalazi se u Ljubljani. Islamska zajednica u Sand aku osnovana je 1993. godine u sastavu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini kao Mešihat Islamske zajednice Sand aka koji pokriva deo Sand aka koji se nalazi u Srbiji 17 . Prema popisu stanovništva iz 2002. godine u Sand aku, taènije u opštinama Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Priboj i Nova Varoš, ivi 142.655 muslimana, što èini 60,56% ukupnog stanovništva u pomenutim opštinama. 





  . Aktivne su tri d amije u Beogradu, Nišu i Malom Zvorniku i brojni mesd idi, kao i Beogradska medresa. Etnièka struktura muslimana Islamske zajednice Srbije je izrazito heterogena i obuhvata Rome, Gorance, Bošnjake, Egipaeane, Aškalije, Albance, Turke, Srbe … Daljim institucionalnim razvojem Islamske zajednice Srbije, formiraju se nove ustanove kao što je med lis u Malom Zvorniku, a 19. februara 2007. godine, izglasavanjem novog Ustava, formiran i Rijaset Islamske zajednice Srbije. Ova odluka Sabora Islamske zajednice Srbije, u Novom Pazaru i Sarajevu tumaèena je kao jednostran i nelegitiman akt. Islamsku zajednicu Srbije danas èine tri organizacione celine: Mešihat srbijanski (med lisi: Beograd centar, Beograd Srem, Beograd Banat, Beograd Šumadija, Baèki, Banatski, Podunavsko-Branièevski, Mali Zvornik, Šumadijski, Niški), Mešihat Sand aka (med lisi: Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Priboj, Nova Varoš), Mešihat preševski (med lisi: Preševo, Bujanovac, Medveða). Za prvog reis-ul-ulemu izabran je glavni imam iz Tutina, a dotadašnji muftija beogradski proglašen je za do ivotnog poèasnog reisa Islamske zajednice Srbije. Situacija na jugu Srbije nije ništa manje komplikovana. Muslimani u opštinama Bujanovac, Preševo i Medveða, meðu kojima pored veaeinskih Albanaca postoji i znaèajna zajednica Roma, od 1971. godine organizovani su kao Odbor Islamske zajednice Kosova za Preševo, Bujanovac i Medveðu. Meðutim, 2003. godine osniva se samostalna Islamska zajednica Preševa, Bujanovca i Medveðe, koja deluje nezavisno od Mešihata Islamske zajednice Kosova i koja je registrovana u Ministarstvu vera Republike Srbije. Odbor Islamske zajednice Kosova za Preševo, Bujanovac i Medveðu pristupio je Islamskoj zajednici u Srbiji sa sedištem u Novom Pazaru, dok je Mešihat Islamske zajednice Preševa, Bujanovca i Medveðe u sastavu Islamske zajednice Srbije sa sedištem u Beogradu. 





  :108; Dejzings, 2005:158; Dérens and Geslin, 2006). Kushtetuta e Bashkësisë Islame, Prishtinë, 2002 (http://www.bashkesiaislame.net/kushtetuta.html) 21 Prema procenama SOK-a Kosovo ima 2,1 milon stanovnika i 92% ukupnog stanovništva èine Albanci (Kosovo in figures 2006, Statistical Office of Kosovo, 2006, http://www.ks-gov.net/ESK/esk/pdf/english/general/kosovo_figures_06.pdf). Prema nezvaniènim procenama, oko 90% albanskog stanovništva na Kosovu i Metohiji muslimanske je veroispovesti, dok je 10% hrišaeana (katolika). 


	FILOZOFIJA I DRUŠTVO 2/2008
	125

20 
Ovaj susret islamskih velikodostojnika sa prostora bivše SFR Jugoslavije, kao i odluke i rezolucija o meðusobnom priznavanju, osporavani su od strane velikog broja imama. 

International Religious Freedom Report 2007, http://www.state.gov/g/drl/ rls/irf/2007/90187.htm 

Reè je o delu Sand aka koji se nalazi unutar granica Crne Gore. Posle uspešno okonèanih Balkanskih ratova, Crnoj Gori prisajedinjene su oblasti u kojima je iveo veaei broj muslimana (Plav, Gusinje, Berane, Ro aje, Bijelo Polje, Pljevlja)(Novakoviae, 2003:76). 

Pored Muftijstva sarajevskog, u Sarajevu je smešten i Vojni muftiluk. 

Stanovništvo prema vjeri, po gradovima/opaeinama, popis 2001. Republika Hrvatska -Dr avni zavod za statistiku, http://www.dzs.hr/ 

http://www.islamska-zajednica.hr/islamska_zajednica/medzlisi.php 

Statistical Office of the Republic of Slovenia, Census of Population, Households and Housing, 2002, http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezulta-ti_red.asp?ter=SLO&st=8 

Srðan Barišiae


INSTITUTIONALIZATION OF ISLAMIC COMMUNITIES AFTER THE DESINTEGRATION OF SFR YUGOSLAVIA


Summary

In this article basic information about Islamic representative institutions in former Yugoslavia region is presented. After disintegration of SFR Yugoslavia and after some new national countries had been created, unique Islamic community in SFR Yugoslavia has been transformed into several autonomous Islamic communities. In this text, author deals with changes of organizational structures of Islamic communities only, and provides a groundwork for further exploration of those changes, being aware that institutional changes are part of one wider process of Balkanic societies transformation, that is ethnical homogenization, revitalization and politization of religion, religization of politics, demographic developement, etc. 
The most complex situation is in Serbia, where the Muslims are organized in several Islamic communities. Mutual legitimacy questioning of the Islamic communities' representative organs represents a great problem in advocating religious rights and interests of the Muslims, and the absence of a unique religious organization hinders their position, to a large extent. 
Key words: Muslims, Islamic community, organizational structure
Institutionalization of islamic communities after the desintegration of SFR Yugoslavia