The resistence of conditioned enamel to the effect of cariogenic solution

Keywords: gleđ, demineralizacija, adhezivi, kompozitne smole, skening-elektronska mikroskopija

KRATAK SADRŽAJ

Uvod Po vr ši na gle đi oko re sta u ra ci ja je vr lo ose tqi va na dej stvo ka ri o ge nih ras tvo ra, što je naj če šće po sle dica na či na pri pre me šu pqi ne pre re sta u ra ci je, po sto ja wa mar gi nal ne pu ko ti ne oko re sta u ra ci je, od no sno ne pravil nog po li ra wa is pu na. Ciq rada Ciq ra da je bio da se is pi ta ju mor fo lo ške od li ke po vr ši ne mar gi nal ne gle đi oko kom po zit nih re sta ura ci ja pe te kla se po sle pri me ne ka ri o ge nog ras tvo ra. Metod rada Kao ma te ri jal u is tra ži va wu ko ri šće no je 28 eks tra ho va nih mo la ra. Po sle pri pre me pe te kla se na bukal noj po vr ši ni kru ni ce, uzor ci zu ba su svr sta ni u dve gru pe. Pr va gru pa zu ba je re sta u ri ra na kom po zit nim si stemom Sin gle Bond +Z250, pri me nom teh ni ke za to tal no na gri za we gle đi i den ti na (tzv. to tal-etch), a dru ga gru pa si stemom Prompt-L-pop +Z250 i pri me nom sa mo na gri za ju ćih praj me ra (tzv. self-etch). Po sle re sta u ra ci je šu pqi ne uzor ci zu ba su ču va ni u de mi ne ra li za ci o nom ras tvo ru (mleč na ki se li na, pH 4,5, 0,1 M) na 37°C iz me đu se dam i 28 da na. Uzorci kon trol ne gru pe su to kom eks pe ri men ta ču va ni u de sti lo va noj vo di. Ana li za po vr ši ne mar gi nal ne gle đi vr še na je ske ning-elek tron skim mi kro sko pom. Rezultati Re zul ta ti is tra ži va wa su po ka za li da su i po sle se dam, kao i po sle 28 da na po sto ja le de ni ve la ci ja i jaka de mi ne ra li za ci ja pe ri mar gi nal ne zo ne gle đi, dok su na osta loj gle đi uoče ne ne znat ne pro me ne. Duž mar gi nal nog pri po ja kom po zi ta i gle đi utvr đen je cen tral ni tip de mi ne ra li za ci je gleđ nih pri zmi, a me đu pri zma tič na gleđ bila je oču va na. Uoče ne su po re raz li či te ve li či ne, a me sti mič no i na pr sli ne gle đi. Mar gi nal ni spoj je bio uglav nom bez pu ko ti ne kod uzo ra ka pr ve gru pe, dok je kod uzo ra ka dru ge gru pe uočen uži ili ši ri ivič ni zjap. Zakqučak Pe ri mar gi nal na gleđ je po sle pri me ne ka ri o ge nog ras tvo ra po ka za la iz ra zi ti ja mor fo lo ška ošte ćewa u od no su na osta lu po vr ši nu gle đi. 

UVOD

Ošte aee wa mar gi nal nog pri po ja i se kun dar ni kari jes oko kom po zit nih re sta u ra ci ja glav ni su razlog za me ne is pu na. Ošte aee wa mo gu bi ti u vi du margi nal ne pu ko ti ne, po ro zi te ta i na pr sli na pe ri margi nal ne gle ði [1][2][3]. Po vr ši na gle ði oko re sta u ra cija je vr lo ose tqi va na dej stvo ka ri o ge nih ras tvo ra, što je naj èe šaee po sle di ca na èi na pri pre me šu pqine pre re sta u ra ci je, po sto ja wa mar gi nal ne pu ko tine oko re sta u ra ci je, od no sno ne pra vil nog po li ra wa is pu na [4][5][6]. Pra vil no kon di ci o ni ra we zi do va šupqi ne je zna èa jan fak tor za kva li tet i du go traj nost kom po zit nih is pu na. Za ostva re we uspe šne i sna žne ad he ziv ne ve ze da nas se naj èe šaee pri me wu ju ili siste mi za to tal no na gri za we gle ði i den ti na (tzv. total-etch, etch-and-rin se) ili sa mo na gri za ju aei si ste mi kon di ci o ni ra wa (tzv. self-etch). 
Istraživawa Gvi ne ta (Gwin nett) i Ma cu i ja (Matsui) [7] i Bu o no ko ra (Bu o no co re) [8] su po ka za la da for mi ra we pro du že ta ka smo le u vi du tr no va "re sin tags" pred sta vqa osnov ni me ha ni zam ve ze gle ði nagri že ne fos for nom ki se li nom. Na gri za we ki se linom ukla wa oko 10 mi kro na gleð ne po vr ši ne i stvara po ro zni sloj do du bi ne od 5 do 50 mi kro na. Gvinet i Ma cui [7] i Sil ver ston (Sil ver sto ne) i sa radni ci [9] su opi sa li tri ti pa na gri že ne gle ði. Najèe šaei je tip I, kod ko jeg do la zi do de mi ne ra li za ci-je i ukla wa wa te la gleð nih pri zmi, dok tip II pod razu me va ukla wa we pe ri fe ri je pri zmi, a wi ho va te la osta ju ne tak nu ta. Tip III je ma we de fi ni san i ukquèu je po qa s jed nim ili dru gim ti pom, od no sno me sta gde na gri za we ni je ve za no za mor fo lo ške oso be nosti gleð nih pri zmi. 
Kon di ci o ni ra we gle ði i den ti na sa mo na gri za juaeim praj me ri ma je nov na èin wi ho ve pri pre me (tehni ka self-etch) i pod ra zu me va pri pre mu bez is pi ra wa, od no sno èu va we in te gri te ta èe po va raz ma znog sloja u tu bu la ma den ti na. Ne dav no pre po ru èe ni jed noe tap ni sa mo na gri za ju aei ad he zi vi (sve u jed nom) sadr že dve teè no sti ko je se po sle me ša wa isto vre meno ili jed no e tap no na no se na zub na tki va (Prompt-L-Pop ad he ziv) [10][11][12][13][14]. 

CIQ RADA

Ciq ra da je bio da se is pi ta ju mor fo lo ške od li ke mar gi nal ne gle ði oko kom po zit nih is pu na pe te klase po sle pri me ne ka ri o ge nog ras tvo ra. 

METOD RADA

Kao ma te ri jal u is tra ži va wu po slu ži li su tre aei mo la ri mla dih pa ci je na ta eks tra ho va ni iz raz li èi-tih raz lo ga. Do eks pe ri men ta su èu va ni u fi zi o loškom ras tvo ru na tem pe ra tu ri od 4°C. S ve sti bu larne stra ne sva kog zu ba na pra vqe na je ad he ziv na prepa ra ci ja pe te kla se (3×2 mm u obi mu i 2 mm du bine) pri me nom tur bin skog ko le wa ka i kru ška stog dija mant skog svr dla. Sve šu pqi ne su pre pa ri sa ne iznad gleð no-ce ment ne gra ni ce, ka ko bi sve ivi ce šupqi ne bi le u gle ði. Ru bo vi šu pqi ne za ko ša va ni su pla mi èa stim, naj fi ni jim di ja mant skim svr dlom uz pri me nu mi kro ko le wa ka. 
Pre kon di ci o ni ra wa i ko naè ne re sta u ra ci je sve šu pqi ne su pre gle da ne ste re o mi kro sko pom ra di utvr ði va wa mar gi nal nog in te gri te ta gle ði. Uzorci zu ba su po tom svr sta ni u dve gru pe. U pr voj grupi zu ba kon di ci o ni ra we šu pqi ne pe te kla se je uraðe no teh ni kom to tal nog na gri za wa gle ði i den ti na. Gleð ni i den tin ski zi do vi šu pqi ne na gri za ni su tri de set pe to pro cent nom fos for nom ki se li nom (3M ESPE). Gleð je na gri za na 30 se kun di, a den tin 15 sekun di. Šu pqi ne su po tom is pi ra ne vo dom iz pu stera 10 se kun di. Po sle su še wa na ne sen je ad he ziv ni sistem Ad per Sin gle Bond 2 (3M ESPE) u dva slo ja bla gim utr qa va wem 15 se kun di (ukup no 30 se kun di) i po lime ri zo van 10 se kun di. Šu pqi ne su is pu wa va ne kompo zit nim ma te ri ja lom Fil tek Z250 u dva slo ja. Po lime ri za ci ja sva kog slo ja vr še na je 20 se kun di. 
Dru ga gru pa uzo ra ka zu ba kon di ci o ni ra na je prime nom sa mo na gri za ju aeih praj me ra. Ad he ziv Ad per Prompt-L-Pop (3M ESPE) na no šen je pre ko gle ði i den ti na ta ko ðe u dva slo ja. Pr vi sloj je utr qa van 15 se kun di a za tim pro su šen va zdu hom. Po sle na no šewa dru gog slo ja u tra ja wu od tri se kun de, šu pqi ne su pro su še ne va zdu hom a ad he ziv po li me ri zo van 10 sekun di. Šu pqi ne su is pu wa va ne kom po zit nim ma teri ja lom Fil tek Z250. Ma te ri jal je ta ko ðe na ne sen u dva slo ja, a sva ki od wih je po li me ri zo van 20 se kun di. 
Po li me ri za ci ja ma te ri ja la je vr še na pret hodno is pi ta nom ha lo ge nom lam pom Visilux Com mand 2 (3M) na 400 mW/cm 2 . Svi is pu ni su po li ra ni di jamant skim fi ni re ri ma Sof-Lex dis ko vi ma raz li èi te fi no aee zr na i gu mi ca ma (3M ESPE) uz oba ve zno hlaðe we vo dom. 
Uzor ci obe gru pe zu ba su ura wa ni u ras tvor mleène ki se li ne (pH 4,5, 0,1 M) na 37°C u tu bu od 20 ml. Po šest uzo ra ka zu ba iz sva ke gru pe je èu va no u ka ri o genom ras tvo ru iz me ðu se dam i 28 da na (ukup no 24 zuba). Ras tvor mleè ne ki se li ne je me wan sva ka 24 èa sa. Po dva kon trol na uzor ka zu ba iz sva ke gru pe èu vana su u de sti lo va noj vo di (pH 6,7) na 37°C se dam dana u tu ba ma od 20 ml. Po sle ovog pe ri o da sva ki uzorak je is pran vo dom i èu van 24 èa sa u de sti lo va noj vo di pre is pi ti va wa ske ning-elek tron skom mi krosko pi jom (SEM). 
Ispi ti va we mar gi nal ne gle ði pri me nom SEM ura ðe no je po mo aeu SEM JE OL-JSM 530 po sle le pqewa uzo ra ka na spe ci jal ne stal ke i na pa ra va wa u evapo ra to ru JO EL JFC-1100F. Kva li ta tiv na pro ce na dve ka te go ri je pe ri mar gi nal ne zo ne (kod dva si ste ma re-sta u ra ci je) vr še na je be le že wem ob li ka ošte aee wa i raz li ke mar gi nal nih mor fo lo ških od li ka iz me ðu dve gru pe uzo ra ka. SEM fo to mi kro gra mi pra vqe ni su duž spo ja kom po zi ta i gle ði pri uve aea wu od 200, 350, 1000, 2000 i 5000 pu ta. 

REZULTATI

Do bi je ni re zul ta ti su pri ka za ni na fo to mi krogra mi ma 1-8. Kod svih is pi ta nih zu ba uoèe na su eroziv na ošte aee wa pe ri mar gi nal ne zo ne gle ði, ko ja je bi la i zna èaj no po ro zni ja. Ova zo na je pro seè ne širi ne 10-200 mi kro na. Van pe ri mar gi nal ne zo ne uoèena je ne znat na ero zi ja na po vr ši ni gle ði. Uzor ci kontrol ne gru pe èu va ni u de sti lo va noj vo di bi li su bez ero zi ja i de mi ne ra li za ci je po vr ši ne gle ði. 
U pr voj gru pi uzo ra ka, gde je pri me we na teh ni ka to tal nog na gri za wa, po sle iz la ga wa zu ba ras tvo ru SLIKA 5. SEM fotomikrogram perimarginalne gleđi i marginalnog spoja posle 28 dana dejstva kariogenog rastvora kod uzorka restaurisanog sa PLP/Z250 kompozitnim sistemom (×1000). FIGURE 5. SEM photomicrography of the perimarginal enamel outlook and the marginal joint after 28 days in cariogenic solution, with the sample restored by PLP/250 composite system (×1000). mleè ne ki se li ne to kom se dam da na uoèe ne su de mine ra li za ci ja i ero zi ja gle ði uz ivi cu is pu na. Pripoj ma te ri ja la je bio bez iviè nog zja pa, od no sno margi nal ne pu ko ti ne su bi le ret ke u ovoj gru pi uzo raka (Sli ka 1). Po qa pe ri mar gi nal nih ošte aee wa gleði bi la su na ro èi to vi dqi va po sle 28 da na iz la gawa ras tvo ru mleè ne ki se li ne. Uoèe na je de ni ve laci ja ivi ca usled ja èe de mi ne ra li za ci je iviè ne gleði (Sli ka 2). Na ve aeem uve li èa wu se ja sno vi de erozi je i po re duž ivi ca re sta u ra ci je, ali uz do bru adhe zi ju ma te ri ja la za gleð (Sli ka 3). 
U dru goj gru pi uzo ra ka, gde je pri me we na teh nika sa mo na gri za ju aeih praj me ra, po sle se dam da na izla ga wa ras tvo ru mleè ne ki se li ne uoèen je mar gi nalni zjap na po je di nim me sti ma duž kon tak ta kom pozi ta i gle ði, kao i de mi ne ra li za ci ja i ero zi ja gle ði uz ivi cu is pu na (Sli ka 4). Po sle 28 da na na po vr šini gle ði oko is pu na po qa pe ri mar gi nal nih gleð nih ošte aee wa su bi la iz ra zi ti ja. Duž pri po ja ma te ri jala utvr ðe na je mar gi nal na pu ko ti na (Sli ke 5 i 6). Jedna od ti piè nih ul tra struk tur nih oso bi na pe ri margi nal ne gleð ne zo ne po sle iz la ga wa ki se lom ras tvo ru bio je ve li ki broj po ro zi te ta i ero zi ja in tra pri zmatiè ne gle ði, što je gle ði da va lo iz gled sa aea (Sli ka 7). Na ne kim uzor ci ma su ne do sta ja li i in ter pri zma tièno i in tra pri zma tiè no tki vo, a po vr ši na je bi la veo ma po ro zna (ve li èi na po ra i do 10 mi kro na). 
Na po je di nim uzor ci ma obe gru pe zu ba, osim demi ne ra li za ci je i ero zi ja, za be le že ni su pre lo mi i na pr sli ne pe ri mar gi nal ne gle ði, iza zva ni ki se lim ras tvo rom (Sli ka 8). 

DISKUSIJA

Dis ko lo ra ci ja ivi ca is pu na i stva ra we se kun darnog ka ri je sa su me ðu naj zna èaj ni jim pro ble mi ma re-sta u ra tiv ne sto ma to lo gi je. Ispi ti va we ose tqi vosti mar gi nal ne gle ði na ki se le de mi ne ra li za ci one ras tvo re iz ve de no je ka ko bi se ova po ja va mo gla ob ja sni ti. Na na sta nak de mi ne ra li za ci je duž ivica kom po zit nih is pu na uti èu, pre sve ga, mar gi nal na pu ko ti na (uslo vqe na po li me ri za ci o nom kon trakci jom kom po zi ta) i pret hod no ošte aee we pe ri margi nal ne gle ði iza zva no pri me nom sred sta va za nagri za we (kon di ci o ni ra we). Kroz mar gi nal nu pu koti nu la ko pro di re ka ri o ge ni, de mi ne ra li za ci o ni ras tvor i do vo di do ras tva ra wa iviè ne gle ði. Po java ja èe de mi ne ra li za ci je mar gi nal ne gle ði po sle dica je de lo va wa de mi ne ra li za ci o nog ras tvo ra na povr ši nu gle ði oko is pu na, kao i na zi do ve šu pqi ne ko ji se na la ze u gle ði [1][2][3]. 
Kod pri me ne si ste ma sa to tal nim na gri za wem ostva ru je se bo qa ad he ziv na ve za kom po zit nih smola za gleð. U ovom slu èa ju de mi ne ra li za ci o ni rastvor de lu je sa mo po po vr ši ni gle ði, ali je mo gu aee da u zo ni oko re sta u ra ci je pro di re br že i du bqe zbog pret hod ne de mi ne ra li za ci je, iza zva ne pri me nom jake fos for ne ki se li ne to kom re sta u ra tiv nog po stupka [10]. Osim to ga, usled ja kih ko he ziv nih si la izazva nih po li me ri za ci o nom kon trak ci jom kom po zi ta, ova èvr sta ve za ma te ri ja la za gleð po pu šta i u kondi ci o ni ra noj iviè noj zo ni na sta ju pre lo mi i napr sli ne [2,15]. Kroz ove pre lo me i na pr sli ne ka rio ge ni ras tvor lak še pro di re du bqe u gleð i do vodi do iz ra zi ti je de mi ne ra li za ci je i ero zi je mar ginal ne gle ði. 
Kod kom po zit nih is pu na pe te kla se na ja èe rastva ra we pe ri mar gi nal ne gle ði uti èu mno gi fak tori, pre sve ga vi so ki C fak tor šu pqi ne pe te kla se (mak si mal ni C je 5). Od nos ve za ne i ne ve za ne po vrši ne is pu na je ne po vo qan, pa se stva ra ju vi so ki kohe ziv ni kon trak ci o ni stre so vi duž ve ze [16]. Drugi va žan fak tor je cer vik sna lo ka li za ci ja šu pqine. Pre ma na la zi ma Pa la ma re (Pa la ma ra) i sa rad ni-ka [15], cer vik sna gleð je ose tqi vi ja na stre so ve, pa lak še do la zi do lo mqe wa i na pr sli na gle ði u ovoj re gi ji. Lo mqe we gleð nih pri zmi oko kom po zit nih re sta u ra ci ja iza zva no po li me ri za ci o nom kon trakci jom ma te ri ja la je ta ko ðe zna èa jan fak tor u ras tvara wu pe ri mar gi nal ne gle ði kod is pu na pe te kla se [2,[17][18][19]. Ošte aee we gle ði (du bi ne pre ko 80 mi krona) iza zva no pre pa ra ci jom gru bim di ja man ti ma bez za vr šnog za ko ša va wa gle ði naj fi ni jim di ja mantskim svr dli ma isto ta ko mo že osla bi ti pe ri margi nal nu gleð [4]. 
Sla bi ja ad he zi ja sa mo na gri za ju aeih praj me ra za gleð je obiè no po sle di ca sla bi je mi kro me ha niè ke i he mij ske in ter ak ci je s gleð nim tki vom u od no su na tzv. to tal-etch si stem [20], ne a de kvat ne pri me ne selfetch praj me ra (ne do voq nog utr qa va wa èet ki com) [21] i ne do voq ne ob ra de ivi ca gle ði di ja man tom [11]. Na bo qe pri la go ða va we kom po zi ta za zub na tki va utièe i kva li tet sve tlo snog iz vo ra za po li me ri za ci ju. Pri me nom teh ni ke puls no ak ti vi ra ju aeeg sve tla smawu je se na sta nak mi kro pu ko ti na u gle ði oko mar ginal nog spo ja, a ti me i na sta nak mi kro pro pu šta wa i pre bo ja va wa ovog re gi o na [22]. Na gla po li me ri za cija iza zva na kla siè nim osve tqa va wem ras ki da ve zu adhe zi va za zub na tki va, na ro èi to kod ne do voq no kondi ci o ni ra nih po vr ši na, i do vo di do na stan ka margi nal ne pu ko ti ne [23]. 
Na raz voj kon trak ci o nog stre sa uti èu: iz gled šu pqi ne, ko ri šaee na ba za (kom po mer, SMGJC, teèni kom po zit), ve li èi na, ob lik i po zi ci ja slo ja kompo zi ta, sve tlo sna ili he mij ska po li me ri za ci ja. Kod sve tlo sne po li me ri za ci je zna èa jan je na èin osve tqava wa (kla siè ni, "meki start", puls no ak ti vi ra ju aei, di rekt ni, in di rekt ni), kao i ja èi na, vr sta sve tla (halo ge na, LED, pla zma lam pa) i du ži na osve tqa va wa [6,[16][17][18][19][22][23][24][25][26][27]. 
Pro me ne pe ri mar gi nal ne gle ði po sle iz la ga wa uzo ra ka ki se lom ras tvo ru mo gu stva ra ti i fak to ri SLIKA 7. SEM fotomikrogram perimarginalne gleđi posle 28 dana u kariogenoj soluciji. Prizmi nema na površini gleđi, dok se interprizmatska supstanca jasno vidi (×5000). FIGURE 7. SEM photomicrography of the perimarginal enamel after 28 days in the cariogenic solution. The prisms cannot be seen on the enamel surface while inter prismatic substance is cleary defined (×5000). SLIKA 8. SEM fotomikrogram posle 28 dana dejstva kiselog rastvora. Vide se prelomi i krhotine perimarginalne gleđi (×1000). FIGURE 8. SEM photomicrography after 28 days of acid solution effect. There are fractures and fissures along the perimarginal enamel (×1000). 
na ko je je te ško ili ne mo gu aee uti ca ti, kao što su: kva li tet mi ne ra li za ci je gleð nog tki va, ste pen sazre va wa gle ði, sta rost pa ci jen ta, po sto ja we po qa demi ne ra li za ci je na po je di nim po vr ši na ma gle ði. U fak to re na ko je se mo že uti ca ti ubra ja ju se: na èin pri pre me šu pqi ne (vr sta svr dla i broj obr ta ja), vode no hla ðe we pri pri pre mi, ugao i na èin za ko ša vawa gleð nih ru bo va, iz bor ad he ziv nog si ste ma i kompo zit nog ma te ri ja la. 
Fran ken ber ger (Fran ken ber ger) i Tej (Tay) [10] su is pi ti va li kva li tet ad he zi je broj nih tro e tap nih i dvo e tap nih to tal-etch ad he zi va za gleð i den tin, kao i efi ka snost dvo e tap nih i jed no e tap nih self-etch adhe ziv nih si ste ma. Pre ma wi ho vim SEM i TEM nala zi ma, ad he ziv Sin gle Bond (3M) uz to tal no na gri zawe gle ði i den ti na ostva ru je naj bo qu ve zu i naj ma wi pro ce nat mar gi nal ne pu ko ti ne (90% ivi ca bez zja pa po sle ter mo ci kli ra wa). Dvo e tap ni self-etch ad he zivi, pre ma re zul ta ti ma ovog is tra ži va wa, is po qa vaju ma wu efi ka snost ve zi va wa (75% ivi ca bez zja pa). Ad he zi vi "all-in-one", u ko je se ubra ja i Ad per Prompt-L-Pop, po ka za li su naj ma wi pro ce nat uzo ra ka bez puko ti ne (45%). Za kqu èi li su da je za ve zi va we gle ði naj e fi ka sni ja pri me na fos for ne ki se li ne. Na la zi Fran ken ber ge ra i sa rad ni ka [13] su ta ko ðe po tvr dili da sa mo na gri za ju aei dvo kom po nent ni si stem Adper Prompt do vo di do bla gog na gri za wa gleð nih prizmi i stva ra hi brid ni sloj de beo 5-8 mi kro na ko ji se uglav nom sa sto ji od in ter kri stal ne in fil tra cije. Ovi na la zi na SEM mi kro gra mi ma po tvr ðu ju puko ti ne iz me ðu ad he ziv nog slo ja i is pu na, što je u kore la ci ji s na la zi ma ovog is tra ži va èa. 
Pra ti (Pra ti) i sa rad ni ci [2] su is pi ti va li otpor nost mar gi nal ne gle ði na ki se li nu kod kom pozit nih i kom po mer nih re sta u ra ci ja to kom iz la gawa u pe ri o du od jed ne, dve i èe ti ri ne de qe. Ero zi ja i de mi ne ra li za ci ja iviè ne gle ði po sle iz la ga wa kise lom ras tvo ru utvr ðe ne su oko kom po zit nih is pu na, dok je uz kom po mer ne is pu ne uoèe na tan ka zo na inhi bi ci je de mi ne ra li za ci je. Ispi ti va wa ovih autora su po ka za la da su mi kro o šte aee wa gle ði oko ivica re sta u ra ci ja iz ra zi ti ja od ošte aee wa gle ði na veaeoj uda qe no sti od 2 mm od ivi ca re sta u ra ci je po sle iz la ga wa ka ri o ge noj so lu ci ji. Mor fo lo ške oso beno sti pe ri mar gi nal ne gle ði se mo gu po re di ti s morfo lo škim od li ka ma gle ði kod ra ne ar te fi ci jel ne ka ri o zne le zi je [1,3]. Te la gleð nih pri zmi su ve o ma ošte aee na i po ne kad pot pu no uklo we na, dok se sa aeasta struk tu ra uoèa va uglav nom u okvi ru pe ri mar ginal nih gleð nih ero zi ja [2]. 

ZAKQUČAK

Pe ri mar gi nal na gleð je po sle pri me ne ka ri o ge nog ras tvo ra po ka zi va la iz ra zi ti ja mor fo lo ška ošteaee wa u od no su na osta lu po vr ši nu gle ði kod oba kori šaee na re sta u ra tiv na si ste ma. Ši ri na pe ri mar-gi nal ne gleð ne zo ne bi la je 20-200 mi kro na. Mor folo ške pro me ne iviè ne gle ði naj èe šaee su bi le u vidu po ra, ve li èi ne 1-10 mi kro na, i ero zi ja in tra prizma tiè ne gle ði. Po ro znost i ero zi je iviè ne zo ne su bi le iz ra že nije po sle 28 da na pri me ne ka ri o ge nog ras tvo ra. 

ZAHVALNICA

Ve li ku za hval nost du gu je mo prof. dr Sla vo qu bu Živ ko vi aeu sa Sto ma to lo škog fa kul te ta Uni verzi te ta u Be o gra du za kri tiè ku re vi zi ju ru ko pi sa od znat nog in te lek tu al nog zna èa ja, kao i za bi tan do prinos kon cep ci ji ra da. 
INTRODUCTION Enamel surface around restoration is very sensitive to the effect of cariogenic solution. It is the consequence of the manner the cavity is prepared before restoration, the existence of marginal cracks around restoration, that is, irregular polishing of filling. OBJECTIVE The aim of this study is to analyze the morphology of the marginal enamel surface around composite fifth class restoration after the application of cariogenic solution. METHOD In this study 28 extracted molars were used. After the V class preparation of the buccal crown surface, teeth samples were divided into two groups. The first group was restored with the composite system Single Bond +Z250, applying the total etching technique. The second group was restorated with Prompt L-pop +Z250 and by applying self-etching primers. After the cavity restoration, teeth samples were kept in demineralising solution (lactic acid, pH 4.5, 0.1 M) at the temperature of 37°C during 7 and 28 days. Control group samples were kept in distilled water during the experiment. The marginal enamel surface analysis was done by a scanning electron microscope. RESULTS The achieved results showed that there was a denivelation and severe demineralization of the perimarginal ena-mel zone after 7 and 28 days, while on the remaining enamel there were some minor changes. Along the marginal composite/enamel joint there was the central type of demineralization of enamel prisms and preserved inter prismatic enamel. The existence of pores of different sizes and scattered enamel fractures was established. The marginal joint was mostly without any gaps in the first group samples, while in the second group samples there were narrow or wider edge gaps. CONCLUSION After the application of cariogenic solution, perimarrginal enamel showed conspicuous morphological damage in comparison to the remaining enamel surface. Key words: enamel; demineralization; adhesives; composite resin; scanning electron microscope Dragica DAČIĆ-SIMONOVIĆ Obilićev venac 3/3-22, 18000 Niš Tel.: 018 245 989 E-mail: mdacic@yahoo.com 

SLIKA 1 .

 1 SEM fotomikrogram posle sedam dana izlagawa dejstvu mlečne kiseline. Širina demineralizacione gleđne zone je oko 20 mikrona (Single Bond/Z250; ×1000). FIGURE 1. SEM photomicrography after seven days of applying lactic acid. The width of the demineralized enamel zone is about 20 microns (Single Bond/Z250; ×1000). SLIKA 2. SEM fotomikrogram perimarginalne gleđne zone posle 28 dana izlagawa mlečnoj kiselini. Širina demineralizovane gleđi je oko 100 mikrona (Single Bond/Z250; ×350). 


FIGURE 2 .

 2 SEM photomicrography of the perimarginal enamel zone after 28 days of applying lactic acid. The width of the demineralized zone is abaout 100 microns (Single Bond/Z250; ×350). 


SLIKA 3 .

 3 SEM fotomikrogram duž ivica restauracije posle 28 dana delovawa kariogenog rastvora. Vidi se veliki broj pora duž margina restauracije (Single Bond/Z250; ×5000). FIGURE3. SEM photomicrography along the edges of the restoration, after 28 days of the cariogenic solution effect. There is a great number of pores along the restoration margins (Single Bond/Z250; ×5000). SLIKA 6. SEM fotomikrogram prethodnog uzorka na većem uveličawu (×2000). 


FIGURE 6 .

 6 SEM photomicrography of the previous sample enlarged (×2000). 


SLIKA 4 .

 4 SEM fotomikrogram uzorka druge grupe (PLP/Z250) posle sedam dana izlagawa mlečnoj kiselini. Uočava se marginalna pukotina i demineralizacija marginalne gleđi (×2000). 


FIGURE 4 .

 4 SEM photomicrography of the second group samples (PLP/250) after seven days of lactic acid expossure. There is marginal fissure and marginal enamel demineralization (×2000).
The resistence of conditioned enamel to the effect of cariogenic solution