METODIČKE SPECIFIČNOSTI OBRADE REGIONALNO-GEOGRAFSKIH TEMA Zdravko Ivanovič IZVLEČEK UDK 910.1:913 Avtor obravnava vprašanje obdelave regionalnogeografskih tem pri pouku. Poudarja tudi pomen regionalnogeografskih proučevanj za potre be družbe, na primeru opredelitve razvojnih regij v Črni gori


Ako podjemo od zadataka regionalne geografije i nastavnih programa geo grafije, dolazi se do zaključka da regionalno-geografska tematika ima značajnu funkciju i mjesto u geografskom obrazovanju i vaspitanju mladih generacija. Predmet proučavanja regionalne geografije je regija, što, uostalom, pokazuje i sam naziv ove geografske discipline. Prema M. Vasoviču (1985, 10 i 11) zadatak regionalne geografije sastoji se u slede čem: da rasčlani zemljinu površinu na pojedine regije; da pravilno prou či udeo prirodnih procesa i društveno-ekonomskih uticaja u obrazovanju i preobražavanju regije; da prouči zakonitosti formiranja pejzaža, odnosno individualnosti izdvojenih regija; da prouči dinamiku regija, prožimanja veze i jedinstvo regija koje sve zajedno, kao kakav mozaik sa gotovo neponovljivim "kamenčičima", čine zemljinu površinu, Regionalno-geo grafska proučavanja imaju poseban značaj u regionalnom, urbanističkom, turističkom i privrednom planiranju. Zbog toga posebnu pažnju zaslužuju problemi izbora regionalne-geografske tematike u geografskom obra zovanju. Način i metod obrade ove problematike predstavljaju važne ele mente njenog pravilnog usvajanja od strane učenika i studenata. * Dr. ,univ. prof. , Ekonomski fakultet, 81000 Titograd, Jovana Tomaševiča 37. 




  Kao aktuelno pitanje u nastavnoj praksi postavlja se, kako priči obradi geografskih regija, zatim da li obraditi svaku veču regionalnu cjelinu ili pristupiti obradi posebnih regija svijeta. U vezi s tim V. Rudič (1982, 74) konstatuje: "Ukoliko bi se obradjivale sve veče geografske regije svijeta, nastavni sadržaji bili bi površno obradjeni i geografija bi se svela na njihovo opisivanje. U nastavnoj praksi u osnovnoj školi prišlo se kombinovanoj metodi. Pomoču reprezentativnog metoda stiču se temeljitija geografska znanja i ukazuje kako treba obradjivati geograf ske regije i pojedinačne države. Teškoče se javljaju u obradi država, jer se državne teritorije ne poklapaju sa granicama regija. Različiti društveno-ekonomski sistemi i stepeni razvijenosti uslovljavaju nejednake nivoe razvijenosti geografskih regija, što umanjuje njihovu kompaktnost. Dugo vremena se u našim školama obradjivala svaka država poseb no, što je radjalo površnost, deskripciju i formalizam u geografskom obrazovanju. Gledano sa obrazovno-vaspitnog stanovišta i razvoja inte lektualnih sposobnosti učenika, obrada država po reprezentativnom me todu daleko je korisnija. Ovaj princip je prihvačen' u reformisanoj os novnoj školi. Obradjivanjem karakterističnih država po dubini geografske problematike dobijaju se bolji radni rezultati od površne obrade svih dr žava geografske regije" (Rudič, 1982, 74). Znači, nužno je obraditi sa mo najvažnije zemlje, pa če se na taj način upoznati osnovne geograf ske karakteristike makroregije u cjelini. Za pravilno obradjivanje regionalno-geografskih tema potrebno je kom pleksno poznavanje svih fizičko geografskih i društveno geografskih sau obradi regija se gradi postupno, pošto pomoču djelimičnih sinteza dodjemo do konačne sinteze. Da li je odredjena regija razvijena u skladu sa vrijednošču prirodnog potencijala, za-visi od niza društveno-ekonomskih, socijalnih i kulturno-političkih činilaca. U regionalnoj sintezi moramo osim potenc jalne funkcije ustanoviti i stvarna ili realnu funkciju, tj. njen stvarni značaj i ulogu u odredjenom vremenu. Na primjer vrednovanje prirodnog potencijala Sredozem lja iz evroazisko-afričkog i svjetskog aspekta u skladu sa savremenim socijalno-ekonomskim i tehničkim razvojem dače nam potencijalnu funkci-. ju Sredozemlja u svjetskim razmjerama. Prilikom ustanovlavanja potencjalne funkcije Sredozemlja brojne privredne grane koje se temelje na povoljnom privrednom ili društveno-ekonomskom potencijalu, izgubiče svoj širi značaj. TJ prvi plan istači če se one koje, zahvaljujuči specifično sti prirodne i društvene sredine imaju značaja za šire područje (Med ved, 1978). Metodičke podobnosti obrade regionalno-geografskih tema zavise od više faktora, med ju kojima su značajni: prostorna udaljenost, veličina prosto ra, stepen proučenosti, stepen saradnje izmedju država itd. (Rudič, 1 1982). Zbog složenih političkih i društveno-ekonomskih odnosa u svijetu mnoge države ili regioni cesto se nalaze u centru pažnje svjetske javno sti, pa su časopisi i novine pune izvještaja i fotografija o njima. Takav dragocjeni materijal o njima treba umješno koristiti u nastavnoj praksi. Takodje i ekskurzije u druge države su od velike koristi. Regija je predmet proučavanja u regionalnoj geografiji pojedinih kontinenata, zatim država, odnosno političko-teritorijalnih jedinica pa i naše zemlje. Obrada nacionalne geografije ima dobre metodičke podobnosti u odnosu na strane države. Obrada inicijalnih geografskih sadržaja po čutje u nižim razredima osnovne škole s upoznavanjem mesne zajednice koja je osnovna čelija našeg društva. Mesna zajednica, opština i region imaju dobru metodičku podobnost te je prava šteta što se to dovoljno ne koristi u nastavi poznavanja prirode i društva koji predstavljaju temelje geografskog obrazovanja (Rudič, 1982). "Izdvojene regije, kao sastavni djelovi Jugoslavije, obradjuju se pojedinačno u svim geografskim aspektima s ciljem da se upozna njihova geografska struktura i naglase speci fičnosti (posebnim isticanjem ili redosledom izlaganja), čime je, meto-Metodičke specifičnosti dom komparacije, omogučeno uočavanje sličnosti, odnosno raznolikosti susjednih i udaljenih krajeva. Reprezentativni metod prikaza naših regi ja podredjen je prikazu svih cjelina (uz adekvatnu ravnomjernost), s ob zirom da selektivni metod vodi ka detaljnom poznavanju jednih, odnosno nepoznavanju drugih (ne manje značajnih) cjelina. Nije ispravno da se, na primjer, Srem, Kordun ili Pelagonija detaljno upoznaju, a da se o susjednom Banatu, Lici ili Povardarju malo zna (Markovič, 1970). Re gije Jugoslavije su nedovoljno i neravnomjerno proučene, što zahtijeva detaljnije študije po cjelinama, osobito mikroregijama, iz kojih se kasnije javlja sinteza kao generalna sinteza regionalizacije. Regionalno-geografska proučavanja su dragocjena za druge društvene po trebe. Kod izrade prostornog plana SR Črne Gore po prvi put je primijenjena metodologija kod izdvajanja strategije razvojnih zona. Gora ima 20 opština. Za svaku razvojnu zonu obuhvačeni su: prioriteti razvoja, okruženja, ograničenja, konflikti, preduslovi i kon trola seizmičkog rizika. Postoječa administrativna struktura i granice su prevazidjene, jer u ovoj etapi i u ovakvoj vrsti razmatranja one ne igraju odlučujuču ulogu. Glavni interes je usredsredjen na pronalaženju širo kih, prostornih jedinica koje su u procesu razvoja i koje imaju potencijale za razvoj i otvaranje tih jedinica ka njihovim specifičnim i vodečim razvojnim prioritetima, namečuči zabrane za neki drugi vid razvoja. Cilj je takodje da se naznače neki od glavnih potencijalnih konflikata, da je od posebnog društvenog odnosno obrazovnovaspitnog značaja da se u nastavi obezbijedi moguča regionalno-geografska c^rada odgovarajučih programskih šadržaja jer za to nijesu potreb na neka uvečana finansijska sredstva. Pored toga, škola je ipak najčeš če imuna na razne, nažalost, sve jače raznovrsne podjele. Za nastavu nije toliko presudno da li je svaka regija tipska, odnosno da li istu te ritoriju teoretičari dijele na isti broj regija, več je izuzetno značajnije da regionalno-geografsko upoznavanje prostora što češče primjenjujemo, jer ono doprinosi da vaspitanici stiču takvu geografsku kulturu koja če najviše razvijati geografsko mišljenje, trajni i najkvalitetniji zahtjev nastudies are especiallv important for regional, ur ban, tourist and economic planning. Beaause of that an exceptional attention should be paid to the problems concerning the choice of the region-geographical subject matter in geographical education. Manner and method of these problems represent very important elements for its proper understanding by the pupils and students. In demand with correct treatment of the region-geographical themes it is necessary that whole physical-geographical contents are known (natural characteristics, settlements, population, economic activities). According to its complexity region-geographical themes are very complicated for teaching because the teacher should know geography on the whole, its ali scientific, auxiliary and related disciplines, their specifications, also educational-corrective values which are suitable for tea ching. An.intact and complex process of the region treatment is formed gradually. After we used the partial svnthesis we'd reached the final one. Region is subject of study in the region-geography of some coentinehts, states, in reference to the political-territorial units and to our country, as well. Concerning the region determination locality and personal demands are very often expressed. But the common social and joint interest is neglected. It is neither very important for teaching if every region is classified according to its type nor is if the same territory is devoted by theoreticans on the same number of regions, but it is much more important that region-geographical formalization of the space is applied more of ten. Because it has got a great contribution that students acquire such geographical culture which' 11 develop geographical opinion the most, permanent and best demand in geography introduction.
METODIČKE SPECIFIČNOSTI OBRADE REGIONALNO-GEOGRAFSKIH TEMA Zdravko Ivanovič IZVLEČEK UDK 910.1:913 Avtor obravnava vprašanje obdelave regionalnogeografskih tem pri pouku. Poudarja tudi pomen regionalnogeografskih proučevanj za potre be družbe, na primeru opredelitve razvojnih regij v Črni gori