Keywords: sport, nasiqe, mas-mediji, novinarska etika, sportska publika, mladi, huligani

Pregledni nauåni rad B o j a n M i l o š e v i ã SOCIOANTROPOLOŠKE OSOBENOSTI NASIQA U SPORTSKIM AKTIVNOSTIMA: 
UTICAJ MAS-MEDIJA NA MLADE SAŸETAK: Sredstva za masovne komunikacije (mas-mediji) ostvaruju snaÿan uticaj na osobenosti i razvoj savremenih društava. Moderna društva prate razne vrste nasiqa, kao nehumani socioantropološki obrasci ponašawa raznih društvenih grupa i kao oblici socijalne patologije. Mediji su najsnaÿniji i najizrazitiji posrednici izmeðu sporta i åoveka modernih društava. Nasiqe, kao izraz agresivnog ponašawa, nije samo posledica globalnog društva, wegove krize i delovawa mas-medija na publiku (posebno na huligane), veã nastaje i kao posledica socijalizacije liånosti. Savremeni aspekti etiologije nasilništva mladih, razlikuje se od ranijih epoha, izmeðu ostalog i zbog uticaja masovnih medija i drugih sredstava masovne kulture u socijalizaciji mladog naraštaja. Deca i mladi su specifiåno osetqiva populacija kada je u pitawu nasiqe u medijima. 

UVOD

Moderna društva prate razne vrste nasiqa, kao nehumani obrasci ponašawa raznih društvenih grupa i kao oblici socijalne patologije. Reå je o tome da nasiqe u sportu i u aktivnostima koje su u vezi sa wim proizilaze iz društvenih uslova u kojima qudi ÿive, iako ne treba zanemariti uticaje biopsihiåkog razvoja liånosti. Zbog toga je poznavawe tih uslova preduslov za organizovano delovawe i za vaspitno-obrazovnu preventivnu akciju, kako u društvima u kojima je nasiqe povezano sa sportom dobilo dramatiåne razmere, tako i u onim u kojima je takvo nasiqe samo prividno mawe izraÿeno. Prepoznavawe društvenih uslova, koji deluju kao izazov nasiqu u sportu, neophodno je pre svega struåwacima koji rade sa sportistima, kao i onima koji organizuju ra-zne sportske aktivnosti i sportske manifestacije u kojima uåestvuje veliki broj qudi. 
Sredstva za masovne komunikacije (mas-mediji) ostvaruju snaÿan uticaj na osobenosti i razvoj savremenih društava. Kako usloÿwavawe društvenih odnosa "proizvodi" sve veãi broj informacija, tako nastaje i širi se potreba za sredstvima koja omoguãavaju da se te informacije prenose u sve prostore i segmente qudskog bitisawa. Otuda sredstva masovnih komunikacija ("masovni mediji", "mas-mediji") zauzimaju vaÿno mesto u ÿivotu savremenog åoveka i predstavqaju jednu od karakteristika savremenog doba. Usloÿwavawe društvenih odnosa i razvoj sredstava pomoãu kojih se qudi meðusobno povezuju åini središwe podruåje procesa masovne komunikacije. Masovni mediji kao sredstva i kanali masovne komunikacije obraãaju se ogromnom broju slušalaca i gledalaca (auditorijumu), kao anonimnoj i heterogenoj masi qudi, koja se i prepoznaje po tome što je izloÿena wihovom sve veãem uticaju. U onoj meri u kojoj je taj uticaj raznovrsniji, u toj meri se oblikuju razliåite grupe primalaca informacija (auditorijuma). Heterogenost auditorijuma, u wegovom sociokulturnom smislu, wegova anonimnost u odnosu na izvor komunikacije i rasutost u prostoru, predstavqaju preduslove za izuzetan uticaj masovnih medija. Zahvaqujuãi savremenim tehnološkim dostignuãima, obezbeðeni su brzina i prohodnost informacije koja u svakom momentu moÿe da doðe do ÿeqenog primaoca na bilo kom kraju sveta. 
Mediji su najsnaÿniji i najizrazitiji posrednici izmeðu sporta i åoveka modernih društava. Masovni mediji, a posebno televizija, danas igraju vaÿnu ulogu u formirawu javnosti ("javne svesti"). Uticaj medijske prezentacije stvarnosti je veoma jak u stvarawu veze izmeðu sporta i publike. Savremeno åoveåanstvo je u velikoj meri isprepletano brojnim mreÿama medija za masovno komunicirawe. Tu mreÿu åini sve raznovrsnija lepeza razliåitih sredstava za masovne komunikacije. Ona povezuju qude na neograniåenim prostorima i åine znaåajan åinilac susretawa lokalnih, nacionalnih, regionalnih i globalnih procesa u savremenosti. 
U tom pogledu, masovni mediji su uåinili sport globalizacijskom pojavom prve vrste. Sportski programi u elektronskim medijima i sportski dodaci u štampanim medijima su pri vrhu gledanosti i åitanosti u svetu. Zbog toga sport, kao programski sadrÿaj mnogih štampanih i elektronskih medija, privlaåi veliki deo populacije. Sportska takmiåewa postaju prvorazredni društveni dogaðaji, koji obuhvataju sve veãi programski prostor u mas-medijima. 

NASIQE U SPORTU

Društveni uslovi koji deluju na nasiqe u sportu nisu uvek prepoznatqivi pre nego se ispoqe kao "dogaðaj". Kako se "sportski dogaðaj" ispoqava kao vidqivi deo onih odnosa i procesa u društvu koji su se akumulisali pre wega, teško ga je kontrolisati u svim wegovim manifestacijama, a posebno u "eruptivnim" agresivnim akcijama jedne grupe uåesnika u sportskoj aktivnosti, tj. publike. 
Nasiqe, kao izraz agresivnog ponašawa, nije samo posledica globalnog društva, wegove krize i delovawa mas-medija na publiku (posebno na huligane), veã nastaje i kao posledica socijalizacije liånosti. Za socijalizaciju liånosti posebno velik znaåaj imaju mawe društvene celine -primarne društvene grupe (npr. porodica i grupa vršwaka) i institucije obrazovawa (npr. škole). To su oni åinioci u kojima se dodiruju uticaji globalnog društva i biopsihiåke predispozicije pojedinaca. 
Pojam nasiqe u sportu podrazumeva iracionalne, ali åesto i racionalne aktivnosti kojima se ugroÿavaju åovek, materijalna sredstva i društvene vrednosti uopšte, uz obaveznu upotrebu ili pretwe da ãe upotrebiti silu, kako bi se postigao neki posebni ili pojedinaåni interes uz posredstvo sportske igre i sportskih organizacija. 
Kada kaÿemo da na nasiqe u sportu deluju društveni uslovi, onda mislimo na uslovqavajuãe dejstvo brojnih opštih i specifiånih åinilaca. Reå je o sledeãim åiniocima: strukturalno-razvojni åinioci konkretnog globalnog društva, trÿišni naåin poslovawa i uopšte uslovi "globalizacije" rada u industrijskom društvu, procesi urbanizacije društva, masovna kultura i mas-mediji, kao i povratno dejstvo ostalih socijalnopatoloških i kriminoloških aspekata na nasiqe u sportu. Svaki od tih åinilaca se "susreãe" u ravni strukture nekog konkretnog društva; kao što je npr. srpsko društvo danas, koje se nalazi u istorijskoj fazi razvoja pod popularnim nazivom "postsocijalistiåka tranzicija". Takvo oznaåavawe društva znaåi da se ono preobraÿava iz jednog zatvorenog (socijalistiåkog) sistema u društvo trÿišnog naåina poslovawa, pluralistiåke politiåke demokratije i intenzivnijih interkulturnih odnosa u Evropi i svetu. 
ULOGA MAS-MEDIJA U SPORTSKOM NASIQU Pored toga što mediji mogu da socijalizuju pojedinca, oni mogu i da "stvaraju" publiku. Imajuãi u vidu frustriranost znatnog broja qudi u modernim društvima, mediji najåešãe nastoje da "podilaze" wenim agresivnim strastima, a sve s ciqem da se što veãi broj ukquåi u komercijalne tokove sportske aktivnosti (plaãawe ulaznica) ili kao masovna podrška nekoj politiåkoj manipulaciji koja je u funkciji parcijalnih interesa. Otuda, ništa mawe od "komercijalizacije sporta" nije nepovoqnija moderna pojava koja se najåešãe imenuje kao "politizacija sporta". U tim sluåajevima sport i sportisti postaju sredstvo ("medijum") u tragawu za nekim identitetom (statusnim, nacionalnim, partijskim, drÿavnim). Tako se sport i politika ukrštaju na tri sukcesivna nivoa: 1) u internoj politici sporta (sportska delatnost u ukupnoj podeli rada nekog društva); 2) u politici lokalnog i nacionalnog prestiÿa i 3) u spoqnopolitiåkim odnosima. 
Uplitawe politiåke ideologije u sport moÿe dovesti do širewa "patološke mrÿwe", ne samo meðu sportistima, nego i meðu širim društvenim grupacijama ili celim društvima -ako se sportske manifestacije tretiraju više kao borba za moã i prestiÿ, a mawe kao društveni odnos s moralnim sadrÿajem. Uticaj politike na sport ogleda se, pre svega, u nastojawu politiåkih elita da popularnost sportske delatnosti iskoriste kao pogodan "medijum" za proširen uticaj (åesto manipulativni) na mase, kako bi uveãali ionako nesrazmerno veliku svoju društvenu moã. 
Pored komercijalizacije i politizacije sporta, on takoðe poprima i treãu osobenost, koja se tiåe sfere kulture, a to je sportska "industrija zabave". Ovoj treãoj osobini sporta doprinosi društvena kriza (nezadovoqstvo, nezaposlenost, korupcija, kriminal, svakovrsna netolerancija). "Åovek krize" postaje "sumanuti" potrošaå "industrije zabave", u kojoj se sport pojavquje kao naåin beÿawa nezadovoqnih qudi od svakodnevnog ÿivota u stvarne ili prividne "oaze mira". Od svih "zabava za mase", profesionalni sport je izuzetno privlaåan za uplitawe aktera izvan wega, jer se shvata kao sredstvo za sagorevawe "negativne energije" koju treba potrošiti na sportskim "borilištima", kako bi se štitio društveni poredak od gomilawa nezadovoqstva mase. Naravno, ovu sociološku åiwenicu ne treba zanemarivati, ali treba imati u vidu da u tome ima i elemenata individualne "borbe" za "preÿivqavawe" u kriznim uslovima društva. Dakle, zabavni karakter sporta sluÿi kao znaåajno sredstvo kojim (politiåke) elite odrÿavaju kontrolu nezadovoqnih slojeva društva. Ta osobina sporta se "uspešnije" razvija ukoliko je medijska manipulacija veãa. 
Raznovrsne i uåestale analize postojeãih istraÿivawa sportskog nasiqa su ukazale na razliåite poglede na wegovu društvenu uslovqenost, a teorijska sinteza pokazuje da se razni oblici te vrste nasiqa sadrÿe u nekim bitnim osobenostima modernizacije savremenih društava; u kojima se åovekova otuðenost od igre iskazuje kao zajedniåki imeniteq mnoštva liånih/pojedinaånih, grupnih, društvenih i kulturnih uslova. 
NEKA DOSADAŠWA ISTRAŸIVAWA UTICAJA MEDIJA NA NASIQE MLADIH U posledwe vreme uåestale su rasprave o društvenoj ulozi medija, posebno mas-medija. Takoðe, ne mawkaju ni pokušaji da se ispita uticaj pojedinih åinilaca na tu wihovu društvenu ulogu. Meðutim, retki su pokušaji, posebno u srpskom društvu, da se ispitaju i obrazloÿe meðusobni odnosi u naåinu na koji mediji utiåu na mlade. 
Amaterska Sportska Asocijacija iz Sjediwenih Ameriåkih Drÿava (2001), uradila je, istraÿivawe koliko sport u medijima utiåe na decu uzrasta od 8 do 17 godina. Rezultati istraÿivawa su pokazali da deca svoj prvi kontakt, prvo upoznavawe sa sportom dobijaju upravo preko medija, i to najviše sa TV (88%), zatim filmova, video-igara, magazina, interneta i novina. Sliåni rezultati su dobijeni i za uåestalost praãewa sporta preko medija. Nešto iznad 14% dece prati sport svakodnevno putem televizije, 10% putem videoigara, 11% preko štampanih medija i 2% putem interneta. To istraÿivawe je sprovedeno i kao ispitivawe odnosa rase i pola i praãewa sportova u medijima, kao i odnosa praãewa sporta u medijima i aktivnog bavqewa sportom. 
Organizacija Children & Media Program iz Los Anðelesa (SAD) ostvarila je istraÿivawe (1999) o uticaju sportskih sadrÿaja u medijima na decu. Analiza je pokazala da najveãi broj reklama, koje se emituju unutar sportskih emisija i prenosa, ÿele da nametnu potrebu automobilske industrije, zatim slede reklame brze hrane i reklame za alkoholna piãa. Åak je istraÿivana rasna i polna pripadnost glumaca u tim reklamama. Takoðe, ispitivano je i nasiqe u sportskim programima. Poruke u kojima se ohrabruje nasiqe objavqivane su u gotovo svim sportovima, kao što su, npr. košarka, hokej, bejzbol, ekstremni sportovi. Reåi, koje se upotrebqavaju u tim porukama, najåešãe upuãuju na nasiqe i, kako je u istraÿivawu navedeno, postale su standardni deo sportskog reånika. MLADI KAO SPORTSKA PUBLIKA I NASILNICI Kada se pomene sportska publika, najåešãe se pomisli (sasvim sigurno, neopravdano) na publiku koja dolazi na stadione, na organizovane grupe navijaåa, a åesto i na wihov najagreesivniji deo (huligane). Sportska publika je prepoznatqiva grupa modernih društava, koja nastaje i deluje kao mawe ili više organizovana skupina, s ciqem da zadovoqi pojedinaåna interesovawa svojih pripadnika, koja se odnose na raznovrsne sportske aktivnosti. 
Huligani su jedan deo (nasilniåke) sportske publike, kao specifiåne društvene grupe, u koje se udruÿuju pojedinci s ciqem da se bore za neke svoje veã ispoqene ili potisnute potrebe, agresivnim sredstvima. Tim grupama najåešãe pripadaju mladi, veãinom maloletnici, ali ponekad meðu wima ima i starijih. Grupe huligana su zato pogodne za ispoqavawe agresivnih nagona pojedinaca, koji se u grupi oseãaju "jaåi.". Iako je nastojawe sportskih klubova da disciplinuju i kontrolišu (navijaåku) publiku, koja je sklona nasiqu, u kojem se åesto vidi poÿeqan praktiåni naåin suzbijawa nasiqa u širim društvenim okvirima, to nastojawe je nedovoqno zbog toga što nije sportska publika jedini akter toga nasiqa. Pri tome, ne moÿe se zaobiãi iskustvena åiwenica da klupsko "disciplinovawe" publike više doprinosi umnoÿavawu agresivnih strasti, nego wihovom smirivawu. Takoðe, mnogo ne pomaÿu "menaxerska osuðivawa" i uopštena "moralisawa" gotovo uvek posle ispoqenih sportskih nereda. Nauåne (sociološke) analize åesto ukazuju na "upletenost" onih koji "morališu" u podsticawe sportskih aktera na agresiju i nasiqe. 
Masovni mediji stvaraju kod sportske publike iluziju zadovoqstva. Posmatraåi se identifikuju sa sportskim zvezdama. Na taj naåin, masovni mediji stvaraju sportsku publiku koja direktno ne uåestvuje u igri, veã za wu "navija". Sportisti postaju idoli, a publika usmerava svoje ponašawe prema wima. Tu je reå o otuðenosti modernog åoveka, koja se još više podstiåe pod uticajem sredstava masovne komunikacije. 
Huligani su, ipak, samo posledica koja nastaje pre nego se pojedinac naðe u grupi (masi). Pojedinci koji su skloni huliganstvu socijalizuju se pod negativnim uticajem (problematiåna porodica, škola ili grupa vršwaka). Mladi qudi svoju agresiju najåešãe ispoqavaju na stadionima i ostalim sportskim borilištima, jer, kao što je veã reåeno, društvo više toleriše agresiju u sportu nego u drugim sferama åovekovih aktivnosti. Savremeni aspekt etiologije nasilništva mladih, razlikuje se od ranijih epoha, izmeðu ostalog i zbog uticaja masovnih medija i drugih sredstava masovne kulture u socijalizaciji mladog naraštaja. Deca i mladi su specifiåno osetqiva populacija kada je u pitawu nasiqe u medijima. 
Kako smo veã naglasili, nasiqe, kao izraz agresivnog ponašawa, nije samo posledica globalnog društva, wegove krize i delovawa mas--medija na publiku (huligane), veã nastaje i kao posledica socijalizacije liånosti. Za socijalizaciju liånosti posebno velik znaåaj imaju mawe društvene celine -primarne društvene grupe (porodica i vršwaci) i organizacije obrazovawa (škola). Uticaj porodice na formirawe liånosti se najviše oseãa u ranom detiwstvu. Porodica deluje na usvajawe društvenih normi, pa je ona åinilac od koga zavisi u kakvu ãe se liånost dete razviti. Naåin na koji roditeqi (i stariji, uopšte) uåe decu da usvoje društvene norme, odreðuje ne samo norme ponašawa deteta, nego oblikuju i wegovu liånost. 
Veoma je vaÿna "atmosfera" u porodici. Deca koja rastu u porodicama u kojima vlada harmonijski odnos, po pravilu izrastaju u liånosti sa pozitivnim osobina. Deca iz porodica u kojima vlada svaða i nerazumevawe, po pravilu izrastaju u asocijalne liånosti. Pored perioda najranijeg detiwstva, period adolescencije predstavqa takoðe znaåajan period u razvoju åoveka, a on se jednim znaåajnim delom odvija pod uticajem porodice. Adolescent teÿi za samostalnošãu i nezavisnošãu, a kako ta wegova ÿeqa nije ostvariva (nedovoqna pripremqenost za ÿivot, ekonomska zavisnost od roditeqa i sl.) to se on okreãe ka agresivnom naåinu egzistencije. Ukoliko u ovom periodu roditeqi ne pokaÿu tolerantnost i fleksibilnost, kod dece se moÿe javiti nezadovoqstvo i agresivnost. 
Prema tome, agresivnost u sportu jednim delom se oslawa na veã formirane agresivne crte liånosti, koje su steåene u lošoj porodiånoj situaciji i to posebno u periodu mladalaštva (adolescencije). 
Od velike je vaÿnosti, kako za sagledavawe delinkventnog ponašawa, tako i za preventivno delovawe, obratiti paÿwu na strukturalnu celovitost porodice, odnosno strukturalne porodiåne poremeãaje kao što su razvod braka, gubitak ili napuštawe dece od strane jednog ili oba roditeqa i sl. "Istraÿivawa u našoj zemqi -kaÿe M. Boškoviã -pokazuju da se maloletni delinkventi u 30% sluåajeva regrutuju iz porodica razvedenih roditeqa, što je za više od åetiri puta nego u normalnoj populaciji" (B o š k o v i ã, 1995: 205). 
Vršwaci, kao primarna društvena grupa, znaåajan su uzrok socijalizacije u savremenim, kao i u tradicionalnim, društvima. Uticaj vršwaka se ostvaruje postepeno. U ranom uzrastu, uticaj vršwaka je neznatan, da bi se naglo pojaåao sa polaskom u školu. Dete ÿeli da se afirmiše u novoj sredini i da bude prihvaãeno od (razrednog) kolektiva. Neka sociometrijska ispitivawa su pokazala da meðu osobinama, kojima se meðu vršwacima istiåu deåaci, na prvom mestu nalaze: fiziåka snaga i veština, smelost, smisao za kontakt, smisao za šalu i humor itd. Ukoliko dete ne bude prihvaãeno od grupe vršwaka, pre svega u školi, ono ãe izlaz traÿiti u druÿewu sa decom koja imaju iste ili sliåne probleme. Ovi "odbaåeni" pojedinci åine grupe iz kojih se åesto regrutuju maloletni prestupnici, posebno, sportski "huligani". 
Uticaj vršwaka posebno dolazi do izraÿaja u naåinu korišãewa slobodnog vremena. Zbog toga je od posebnog znaåaja naglasiti vaÿnost obrazovawa u slobodnom vremenu i obrazovawa za slobodno vreme. Naåin provoðewa slobodnog vremena dece i omladine odreðen je nekim globalnim društvenim procesima, ali to ne oslobaða školu i porodicu obaveze da se posebno angaÿuju na ovom pitawu. Istraÿivawa su pokazala da roditeqi maloletnih delinkvenata, u velikom broju ne vode raåuna o slobodnom vremenu svoje dece, pa se otuda åesto razvijaju nasilniåki obrasci ponašawa u sportu i u globalnom društvu. 
Pored porodice, znaåajan uticaj ima i škola, kao vaspitnoobrazovna institucija. "Veãina pedagoga -piše R. Åokorilo -razdvaja vaspitnu od obrazovne funkcije škole, što za teorijska razmatrawa i nije bez znaåaja, mada u praksi ove dvije wene funkcije i nije moguãe razdvojiti. Vaspitnoobrazovani proces i odnos nastavnik -uåeniknastavni sadrÿaj u školi su izvor vrijednosnog odnošewa i usmjeravawa omladine. Smisao, odnosno ciq vaspitawa odreðuje se u svakom društvu i on je obiåno projekcija ciqeva za koje se to društvo bori" (Å o k o r i l o, 1997: 97). Škola, dakle, predstavqa svojevrsnu društvenu sredinu koja, zajedno sa drugim åiniocima iz mladalaåkog doba, utiåe na oblikovawe, kako poÿeqnih, tako i nepoÿeqnih osobina. Ove posledwe su znaåajan izvor za pojavu i širewe sportskog huliganstva. 

PORUKE NASIQA KOJE MAS-MEDIJI ŠAQU MLADIMA

Osobenost mas-medija potiåe iz wihove usmeravajuãe uloge, na osnovu koje potpomaÿu komunikaciju prema brojnoj i neodreðenoj publici, koristeãi pri tom prednosti napredne tehnologije. Elektronski (televizija, radio) i štampani mediji (novine, åasopisi, magazini), kao i tzv. "novi" mediji (kablovske i satelitske komunikacije, internet) doveli su do porasta paÿwe publike prema wihovim sadrÿajima o sportu. 
Informacije sa sportskih dogaðaja mogu biti saopštene posredno i neposredno. Na primer, TV-prenos utakmice åini neposrednu informaciju, dok izveštaj ili komentar utakmice predstavqaju posrednu informaciju. 
Televizija je nadmoãan oblik masovnog medija, u odnosu na ostala sredstva masovne komunikacije (štampu, radio, film, internet i video igre). Ona poseduje moã vizuelne prezentacije, a prizori i poruke koje emituje mogu se gledati i slušati iz udobnosti gledaoåevog doma. Iako moÿe izgledati da se medijske poruke primaju individualno, sama televizija, kao medij, je specifiåna društvena pojava (jer utiåe na oblikovawe "ukusa" velikog broja qudi, reåju i slikom). 
Svaka profesija gaji odreðenu terminologiju (argo i ÿargon), koju ne moraju da razumeju pripadnici sportske javnosti. Kako i sport (ili, åak, razni sportovi) moÿe (mogu) da ima(ju) specifiåni jezik, koji je primeren odgovarajuãoj komunikaciji sportskih aktera, tako i sportsko novinarstvo razvija neke specifiåne jeziåke moguãnosti izraÿavawa. Ta specifiånost novinarskog jezika, ipak, ne sme da izgubi iz vida da je potrebno da se ona ogleda u jeziku stvarnih dešavawa (åiwenica) i da novinarski jezik mora da bude u funkciji taånog, jasnog i razumqiog saopštavawa. 
Mawak etike kod nekih sportskih novinara moÿe da dovede do formirawa nasilniåke svesti mladih.To je åesto bio sluåaj u sportskom novinarstvu na prostoru bivše Jugoslavije, krajem 20-og i poåetkom 21-og veka. Evo kako je, u tom smislu, jedan novinar video stawe pre jedne meðunarodne utakmice: "(…) Zakquåili smo da maðarski policajci patološki mrze Srbe, a nadajmo se da ãe posle utakmice da ih mrze još i više." (Sportski komentator jednog TV kanala pred direktan prenos fudbalske utakmice Maðarska-Jugoslavija u Budimpešti, 30. 10. 1997. u 16:00) (V a l i ã --N e d e q k o v i ã, 1998). 
Na osnovu prethodnog primera, koji sluÿi za ilustraciju problematiånog odnosa novinara prema "jeziåkoj etici", moÿe se uoåiti da su svi ti termini (i sintagme) izvuåeni iz konteksta koji se odnosi na najave ili tok odreðenih utakmica, pa je wihov zajedniåki imeniteq dvostruko dizawe tenzije; kroz veliåawe "naših" i kroz omalovaÿavawe "wihovih". Korišãewe sliånih jeziåkih izraza i sintagmi rasprostraweno je u sportskom novinarstvu, posebno sportskoj štampi, ali oni, u stvari, sluÿe i drugoj (društvenoj) svrsi. 
Pored toga što mediji mogu da socijalizuju liånost za bavqewe sportom, oni mogu i da "stvaraju" sportsku publiku. Imajuãi u vidu frustriranost znatnog broja qudi u modernim društvima, mediji najåešãe nastoje da "podilaze" agresivnim strastima publike, a sve sa ciqem da se što veãi broj ukquåi u komercijalne tokove sportskih aktivnosti (plaãawe ulaznica), ili kao masovna podrška nekoj politiåkoj manipulaciji. 

ZAKQUÅAK

Prethodno izlagawe ukazuje da je nasiqe u sportu "pruÿilo duboke korene" u savremenim društvima i da su potrebna sveobuhvatnija saznawa i praktiåna voqa da se nasiqe u sportu prevaziðe, ili bar smawi u odrÿive granice pristojnog društvenog ÿivota. 
Najåešãe se smatra da se nasiqe u sportu moÿe suzbiti iskquåivo vaspitno-obrazovnom delatnošãu. Nema sumwe da je to jedan od znaåajnih vidova preventivnog delovawa, ali wegovo dejstvo nije dovoqno. Ukoliko se ne odstrawuju nepovoqni ekonomski (beda i nezaposlenost), zatim uÿi društveni (problemi u porodici i u drugim grupama gde se odvija socijalizacija liånosti) i, na kraju, potkulturni (pre svega omladinski) åinioci, nema nade u trajnije prevazilaÿewe nasiqa u sportu. 
Åoveku koji je "utonuo" u masovnu kulturu moÿe izgledati da mas--mediji postoje da bi slali korektnu poruku, jer su u velikoj meri ispraÿweni od bilo kakve suštinske, pojedinaåne i grupne razliåitosti i raznolikosti. Otuðen i neostvaren åovek prosto "srqa" u one sadrÿaje koji se "plasiraju" u mas-medijima, pa bi se zato moglo reãi da wega više usmeravaju wihove poruke nego autentiåne potrebe i interesi; a što ih åini pogodnim sredstvom medijske manipulacije. 
Promena medijskih poruka koje se upuãuju mladima, tj. medijski obrazovni uticaj medija, moÿe u velikoj meri pozitivno delovati na socijalizaciju mladih i prevenciju nasilniåkog ponašawa, a samim tim i prevenciju nasiqa u sportu. 



  LITERATURAB j e l i c a, S.(2000). Sociologija, Novi Sad: FFK. Boys to man.(1999). Oakland, Children Now. Postavqeno 1. 9. 1999; Web site: http://www.aafla.org/ Children and Sports MediaStudy (2001). Los Angeles: AAF/ESPN. Postavqeno April/Maj 2001; Web site: http://www.aafla.org/ Å o k o r i l o, R. (1998). Pedagogija sporta, Beograd: Viša škola za sportske trenere. K o k o v i ã, D. (1990). Doba nasilja i sport, Novi Sad: "Sport's World". K o k o v i ã, D. (2000). Socijalna antropologija sa elementima antropologije sporta, Beograd: Viša košarkaška škola. K o k o v i ã, D. (2001). Sociologija sporta, Beograd: Sportska akademija. K o k o v i ã, D. (2004). Sport i mediji, Novi Sad: FABUS. V a l i ã -N e d e l j k o v i ã, D. (1998). Praktikum novinarstva, Novi Sad: Novosadska novinarska škola. 


SOCIAL AND ANTHROPOLOGICAL CHARACTERISTICS OF VIOLENCE IN SPORTS ACTIVITIES: MEDIA INFLUENCE ON YOUTH by

Bojan Miloševiã 

Summary

Mass-media have powerful influence on characteristics and development of contemporary societies. Modern societies are characterized by different varieties of violence as un-human social and anthropological behaviour paterns of different societies and as shapes of social pathology. Media are the most significant mediator between sport and men of modern societies, particularly of young people. Violence, as on expression of agressive behaviour, is not just a consequence of global society and mass--media influence on audience (especialy hooligans), but it is developing as a consequence of socialisation of personality. Youth violence is also a consequence of mass--media influence on young people's education. Children and youth are especially sensitive to violence in mass-media.