Keywords: Kidney Tubules, Proximal, Epithelial Cells + ultrastructure, Autolysis: Forensic Medicine: Postmortem Changes, Time Factors, Temperature, Animals

Medicinski fakultet Nis lnstitut za sudsku medicinu

Originalni naucni rad Original study UDK 616. 

ULTRASTRUKTURNE PROMENE EPITELNIH CELIJA PROKSIlVIALNIH TUBULA BUBREGA U POSTMORTNOJ AUTOLIZI -EKSPERIMENTALNI RAD 

ULTRASTRUCTURAL CHANGES OF RENAL EPITHELIAL CELLS DURING POSTMORTElY! AUTOLYSIS-EXPERIMENTAL WORK

Miodrag ZDRAVKOVIC Sazetak -Utvrdivanje redosleda i odredene pravilnosti ultrastrukturnih promena epitelnih cclija proksimalnih tubula bubrega tokom postmortalnog vremenskog intervala veoma je korisno u sudskomedicinskoj praksi za ekspertizno zakljucivanje 0 vrernenu nastanka smrti, kao i za odredivanje vrednosti organa za transplantaciju. U ovom radu su kod eksperimentalnih zivotinja -pacova. koji su cuvani u razlicitim temperaturnim uslovima (8-] 0°C, 18-20°C i 28-30°C) i secirani u razlicitim vrernenskim intervalima ad smrti (1-6 sati), uzimani isecci kore bubrega i analizirani te fotografisani na transmisionom elektronskom mikroskopu. Ustanovljena dinamika ispoljavanja ultrastrukturnih promena celija epitela proksimalnih tubula korteksa bubrega pokazuje direktnu zavisnost od duzine trajanja autolize i temperature kojoj je nakon zrtvovanja telo izlozeno. Utvrdene pravilnosti u morfoloskirn promenama na supcelularnom nivou tkiva bubrega odreduju ih. uz ostale metode, kao moguce indikatore za prcciznije odredivanje vremena nastanka smrti, kao i za odredivanje vitalnosti tkiva i organa. 
Kljucne reci: Proksimalni bubrezni tubuli; Epitelne celije + ultrastruktura: Autoliza: Sudska medicina; Postmortalne prornene; Vremenski faktori; Temperatura; Zivotinje Uvod U sudsko-medicinskoj praksi, strucnonaucna, eticka i pravna potreba i obaveza strucnjaka iz sudske medicine jeste da se, pored utvrdivanja neposrednog uzroka srnrti, sto preciznije izjasne 0 vremenu nastanka smrti. Najcesce koriscena metoda za utvrdivanje posmrtnog vremena je na osnovu razvoja osobina lesa i lesnih promena a koje znacajno zavise od promenljivih faktora kao sto su temperatura, vlaznost vazduha i okruzenje [1,2]. Poslednjih decenija izradene su mnogobrojne studije postmortalnog intervala, koje su se odnosile na utvrdivanje biohemijskih, histoloskih, histohemijskih i ultrastrukturnih promena u razlicitim tkivima i organima [3][4][5][6][7]. 
Ovaj problem je dugo bio predstavljen uglavnom kao forenzicki, ali s vremenom, narocito u drugoj polovini proslog veka, zbog primene novih metoda lecenja u savremenoj medieini koje se odnose na transplantacije organa i tkiva, postaje jos znacajniji. 
Zbog toga je problem sa odredivanjem nastanka smrti na sadasnjern nivou medicinske nauke i tehnike postao veoma aktuelan ne sarno za strucnjake iz sudske me-dieine vee i za druge biomedicinske speeijalnosti, pre svega hirurge, nefrologe, traumatologe, hematologe, transplantatore i dr. [8][9][10][11][12][13]. Do sada separatno publikovani pojedini naucno vredni rezultati tih istrazivanja pokazuju odredenu zakonomernost pojave i razvoja odredcnih autolitickih promena u funkciji vremena proteklog od nastupanja smrti, ali nisu potvrdeni sudskomedieinskom praksom kao preeizni i optimalni za razrescnje ovog problema, te je ovaj rad deo napora kako bi se ustanovio kompleks efikasnih i pouzda-nih metoda i kriterijuma za ovaj vazan deo biomedieinskih nauka. 

Materijal i metode

U eksperimentu su koriscene 52 eksperimentalne zivotinje, pacovi soja Wistar, tezine 180-200 g, starosti 4-6 meseci, podjednaki .broj oba pola, koji su bili usmrceni zadavljenjem. Cetiri zivotinje, po dye muskeg i zenskog pola, seeirane Sll odmah po usmrcenju kao kontrolna grupa. Ostalih 48 pacova Sll podeljeni u tri jednake grupe od po 16 zivotinja (8 muskih i 8 zenskih) i nakon sekcije cuvani na temperaturama 8-10 0 C (I ternperaturna grupa), 18-20 0 C (II ternperaturna grupa) i 28-30°C (III temperaturna grupa). 
U okviru svake temperaturne grupe, odredene Sll vremenske podgrupe, zavisno od vremena proteklog od zrtvovanja do sekcije. U svakoj od tih vremenskih podgrupa (ukupno 4) secirana Sll po cetiri pacova (oba pola) na 1, 2, 4 i 6 sati po usmrcenju. 
Za svaku eksperirnentalnu zivotinju, pre pocetka eksperimenta, ustanovljen je karton u koji Sll upisivani sledeci podaei: redni broj, pol, starost, telesna masa, vreme zrtvovanja, vreme sekcije, temperatura sredine, vlaznost vazduha, makroskopski nalaz i mikroskopski jialaz sa histoloskim i histohemijskim aspektom. Zivotinje Sll nakon zrtvovanja obelezene odgovarajucirn brojevima i do pocetka sekcije cuvane II prostorijama II kojima su prethodno obezbedeni planirani mikroklimatski uslovi: temperatura i vlaznost vazduha od 70%. U toku sekcije uziman je isecak kore vrhova oba bubrcga 1I velicini 0,5xO,5xO,3 em za transmisionu elektronsku mikroskopiju. Isecci Sll stavljani 1I Adresa autora: Dr sc. med. Miodrag Zdravkovic. Institut za sud sku medicinu. 18000 Nis. Bulevar dr Zorana Dindica 81 fiksativ glutaraldehid i cuvani na sobnoj temperaturi. Postfiksaeija je izvedena u 1% osmijum-tetrahloridu, pa dehidrataeija kroz alkohol i aeeton, zatim trimovanje i kontrastiranje po Watsonu i Reynoldsu. Ovako izradeni preparati analizirani su i fotografisani na transmisionom elektronskom rnikroskopu marke "lEOL ex 100". 

Rezultati

/ temperaturna grupa U prvom satu postmortalne autolize jedarna membrana je ocuvana, ali se uz nju prirnecuju granulaeije jedarnog hrornatina, ali nejednako eelim obimom. Karioplazma je sa dosta pahuljicastog i zrnastog hromatina. Brojne mitohondrije uz jedro su ocuvanih oblika, kod jednog broja sa ocuvanim kristama, a kod drugih su kriste fino fragmentisane ili se prirnecuje njihova mestimicna liza. Sarkoplazmatski retikulum je relativno sitnozrnasto zamucen. 
Na kraju cetvrtog sata autolize u ovoj grupi, skora eelim obimom jedra primecuje se odvajanje jedarnih membrana. Karioplazma je sa zgusnutim sitnozrnastirn hromatinom, dok je uz samu membranu, negde homogen a negde vakuoliziran, nagomilan hromatin. Oblik mitohondrija je prepoznatljiv i kod nekih se nazire cak i polozaj kristi, dok su neke prosvetljene, skoro poluprazne i sa ostacima fragmentisanih kristi. Naziru se ostaei Goldzijevog aparata (Slika 1). Endoplazmatski retikulum je gustozrnasto ispunjen. Slika l. Ulrrastruktura epitelne celije proksimalnog tubula bubrega pacova I temperaturne grupe 4 sata od zrtvovanja U sestom satu autolize, karioplazma je ispunjena sitnim pahuljicastim i koncastirn ostaeima hromatina, mestimicno i homogeno grupisanog, taka da se u karioplazmi nalazi dosta nepravilnih prosvet-Ijenja. Primetno je vece odvajanje jedarnih membrana celimobimom te je jedro prstenasto oiviceno, ali se na pojedinim mestima razmice hromatin i na retkim mestima se uocava pueanje spoljasnje jedrove membrane. Brojne mitohondrije oko jedra su jos uvek prepoznatljivog oblika, ali i sa primetnim, delom eelim a delom fragmentisanim, mitohondrijalnim kristama, dok su pojedine mitohondrije sa sitnogranuliranim sadrzajern. Prirnecuju se delovi Goldzijevog aparata, endoplazmatski retikulum je sitnozrnasto ispunjen ali delom sa nepravilnim i kruznim vakuolama. 
Il temperaturna grUpLt U prvom satu autolize, kod zivotinja cuvanih postmortem na 18-20°C, karioplazma je sa gustogranuliranim hrornatinom, a zapaza se homogeni hromatin prikupljen uz jedarnu rnembranu. Primecuje se i pocetak odvajanja jedarnih membrana. Mitohondrije aka jedra zadrzavaju oblik i II njima su prirnetni fragmenti nj ihovih kristi. Sarkoplazmatski retikulum je sa granulaeijama i prosvetljenjima i sa pokojom vidljivom liofilnom granulom. 
U cetvrtorn satu autolize, uocava se gust, ali sitnogranuliran hromatin koj i ispunjava karioplazrnu, ali se uocava i trakasto nagomilan hromatin uz jedarnu opnu. 1asno je vidljivo odvajanje jedarnih membrana sa mestirnicnirn prosirivanjern njihovog meduprostora, Oblik mitohondrija je sacuvan, ali ne i njihove kriste (Slika 2). Endoplazmatski retikulum je sitno i gusto granuliran. Sesti sat autolize na ultrastrukturnom nivou karakterise razlivanje hromatina koji je bio nagomi-Ian uz jedarnu opnu, a unutrasnjost karioplazme je sa granuliranim hromatinom ali i sa pocetnim sitnovakuoliziranim rasvetljenjima. Jasno je vidljivo odvajanje jedarnih membrana, a na nek im mestima i liticka destrukeija spoljasnje opne. Brojne rnitohondrije su sacuvanih oblika ali ne i unutrasnje grade. Primecuju se ostaei Goldzijevog aparata. Slika 3. Ultrastruktura epitelne celije proksimalnog tubula bubrega pacova III temperaturne grupe 4 sata ad zrtvovanja (x l O000) . III temperaturna grupa Kraj prvog sata autolize karakterisu jedra nepravilnog oblika sa hromatinom nagomilanim prema jedrovoj opni i prosvetljenjima unutar karioplazme, te litickom destrukcijom obe jedarne opne i razlivanjem hromatina u sarkoplazmu. Jedan broj mite- hondrija je jos uvek sacuvanog oblika ali ne i unutrasnje grade. Sarkoplazmatski retikulum je sitnozrnasto zamucen i sa mestimicnirn nepravilnim vakuolarnim prosvetljenj ima. 
U cetvrtom satu jedarni hromatin se razliva od opne unutar jedra pa je karioplazma sa sitno ali i krupnogranuliranim hromatinom i rnestimicnim prosvetljenjima. Na pojedinim mestima uocavaju se ostaci obe jedarne opne, a na nekim mestima je vidljiva liticka destrukcija spoljasnje, a mestimicno i obe jedarne opne. Primecuju se brojne mitohondrije perinuklearno rasporedene, ali su balonizirane i prosvetljene tako da na prvi pogled skoro imponuju vakuolama, ali njihovu unutrasnjost vecim delorn ispunjavaju jasno primetni fragmentisani ostaci mitohondrijalnih kristi i njihov zrnasti detritus (Sli- ka 3). Sarkoplazmatski retikulum je ispunjen i sitnim vakuolarnim prosvetljenjima. 
U sestom satu jedarne opne su destruirane najvecim delom i na tim mestima se stvara komunikacija izmedu kario-i sarkoplazme, te pocinje izlivanje hromatina u sarkoplazmu. Unutrasnjost karioplazme je vecirn delom prosvetljena i vakuolizirana, a manjim delom sa ostacima hromatina. Prepoznatljivi su i ostaci mitohondrija i u njima retki fragmenti a dominantnije sitnozrnasti ostaci mitohondrijalnih kristi. Sarkoplazmatski retikulum je sa vise nepravilnih i vakuoliziranih prosvetljenja, a u velikom delu su vidlj iva paucinasta i sitnozrnasta zamucenja, Diskusija .. Histornorfoloski, autoliza predstavlja intravitalnu 11.1 post.1!10~alnu dezintegraciju zivih struktura, a biohernijski odgovara gubitku 1I poretku metabolicke ravnoteze sa degradacijom metabolicke supstancije koji rezultuje gubitkom energije i materije. Autoliza se podudara sa aktivnoscu pojedinih enzuna, nazvanih autoliticki enzimi. koj i Sll dokazani II lizozomima zivih celija, a koji nakon smrti dovode do razaranja sopstvenih celijskih komponenti. Ti enzimi brzo razlazu intracelularni materijal, ukljucujuci organele, druge celijske membranske sisteme i makrornolekule, te celijska citoplazma postaje homogenog izgleda i intenzivno eozinofilna, 5tO na krajll kulminise gubitkorn celijskih detalja i tkivne arhitekture. Presudno za pocetak autolize je prestanak pr~vi~l.l0g sn~bde.vanja kiseonikorn, te potpuni prekid celijskogdisanja, usled cega je onemoguceno stvaranje energije, prvenstveno ATP 1I procesu oksidativne fosforilacije. Taj nedostatak energije se za kratko vreme kompenzuje stvaranjem malih kolicina energije pri a~laerobnoj glikolizi. U to~procesu se stvaraju kiseli produkti, prvenstveno pirogrozdana i mlecna kiselina koje ne rnogu da se ukljuce 1I citratni ciklus zbog prekida respiratornog lanca, sto snizava pH celije, tj. povecava celijski aciditet. Zbog toga i ovo postmortalno povecanje kiselosti omogucava povecanje aktivnosti hidrolitickih enzima iyb~za~a autolizu, Posledica toga je i depolimenzacija celijskih rnakromolekula, usled cega dolazi do nagomilavanja niskomolekularnih jedinjenja 1I celijarna, raste osmotski pritisak 1I celiji pa tecnost prodire 1I unutrasnjost i celije pocinju da bujaju i bubre, gubeci postepeno svoju rnorfolosku celovitost. Do povecanja osmotskog pritiska 1I celijarna dolazi i zbog pada nivoa ATP cime je blokiran aktivni transport kroz celijske membrane i fizioloska preraspodela ekstra-i intracelijskog sadrzaja, pre svega elektrolita (Na 1 i K~) i vode. Zbog svega navedenog razlicita brzina autolize u razlicitim celijama i tkivima zavisi od koncentracije hidrolitickih enzima i faktora koji stimulisu njihovo dejstvo, kao i od brzine porasta celijskog aciditeta [3,14, I 5]. 
Tomita sa saradnicima, ispitujuci ultrastrukturne promene 1I ranoj postmortalnoj autolizi na bubrezima, pankreasu, jetri, srcu i skeletnim misicirna pacova cuvanih na 23 0 C nakon smrti, utvrdio da kod svakog od ovih organa nastaje bubrenje celije, stvaranje amorfnih depozita II mitohondrijarna, gubitak granula glikogena, dilatacija endoplazmatskog retikulurna, zgrudvavanje, marginacija i kondcnzacija jedarnog hrornatina, s tim sto se ti procesi kod razlicitih organa cdvijaju II razlicitim periodima od nastupanja smrti. Mnoge od ovih promena nairanije se javljaju kod bubrega, 1I hepatocitima morfoloske promene se javljaju kasnije od tubularnog epitela, a ranije nego kod miokardiocita. U epitelnim celijama proksimalnog tubula, 1I trecem satu uocava se bubrenje mitohondrija, a 1I petom satu zgrudnjavanje i marginacija nuklearnog hromatina [ 16]. 
U odvojenim istrazivanjima, Lopuhin i Tanaka zakljucuju da se vee u prva cetiri sata nakon smrti, u razlicitim temperaturnim uslovirna, nalaze promene na jedru u vidu izmene reljefa spoljasnjih kontura i gubitka fibrilame komponente hromatina sa pojavorn krupnih granulacija u jedru. Saglasno ovim istrazivanjima, i u ovom radu vee u prvom satu na 30°C jedra mestirnicno gube svoj pravilan oblik, tj. na njihovim membranama se zapazaju liticke destrukcije i to kako spoljasnje, tako i unutrasnje opne. U istoj vrernenskoj grupi sest sati nakon zrtvovanja, jedarne membrane su gotovo citavom svojom cirkumferencijom lizirane, te se mogu videti samo njihovi fragmentisani ostaci [14,17]. Ovi se rezultati razlikuju od istrazivanja Kostic-Banovic, prema kojima se do cetvrtog sata autolize zadrzava oblik i pozicija jedarnih membrana miokardiocita, da bi se tek nakon tog vremena uocila izmena reljefa jedara sa rupturama jedarnih membrana i "izlivanjem" jedarnog hromatina u sarkoplazmu [4]. Ovaj stepen lize jedara u sestorn satu nakon smrti odgovara nasim rezultatima iz III temperaturne grupe. U I temperaturnoj grupi, jedarne opne do cetvrtog sata imaju ocuvan integritet i polozaj, s tim sto se na kraju cetvrtog sata zapaza medusobno odvajanje spoljasnje i unutrasnje membrane, koje je izrazenije u sestom satu, kada se zapaza i rnestimicno "pucanje" spoljasnje jedame opne. Isti redosled promena na jedarnim membranama vidi se i u II temperaturnoj grupi (18-20°C), s tim sto je medusobno odvajanje i sirenje prostora izmedu spoljasnje i unutrasnje membrane izrazenije u cetvrtom satu autolize nego ked prethodne temperaturne grupe. 
Mitin i saradnici su, istrazujuci elektronskomikroskopske promene, transmisionom elektronskom mikroskopijorn, na bubrezima i plucirna miseva, a koji su nakon smrti cuvani na 18-20°C do 36 sati, utvrdili u toku prvih 90 minuta naj izrazcnije promene u citoplazmi celija proksimalnih tubula u vidu difuzne hidratacije, vakuolarizacije citoplazme sa delimicnorn lizom citomembrana i membrana mitohondrija. Dublje izrazene promene javljaju se do 18 sati nakon smrti, gde je citoplazma predstavljana grudvasto-zrnastim iIi paucinasto-rnrezastim rnaterijalom sa nestankom hijaloplazme, sto je u saglasnosti i sa nasim rezultatima [18]. 
Ultrastrukturne promene na bubrezima pilica cuvanih nakon Zrtvovanja na 27°C u periodu 1-360 minuta nakon smrti, istrazivali su i Brown i Fletcher. Oni nalaze da su najranije promene vidljive kao apikalno bubrenje epitela proksimalnih i distalnih tubula. Sa vremenom se bubrenje povecava i intenzivira, a javljaju se i pukotine u celijskoj membrani nakon deset minuta post mortem. Primetne promene na organelama uocavaju se nakon 5 minuta u proksimalnim, a nakon deset II distalnim tubulima. 
One se ogledaju u dilataciji mitohondrija i endoplazmatskog retikuluma, Marginacija jedarnog hromatina dogada se na 10 minuta u proksimalnim i distalnim tubulima, a nakon 30 minuta u cpitclnim celijama glomerula. Zgrusavanje hromatina vidljivo je u proksimalnim i distalnim tuhulima na 30 minuta nakon smrti, a karioreksa i piknoza na 360 minuta [19]. 
U nasern istrazivanju, jedarni hromatin je u I temperaturnoj grupi u prvom satu autolize zgusnut i nalazi se rasporeden uz unutrasnju jedarnu mernbranu, da bi u cetvrtorn, a narocito u sestom satu, u vidu zgusnutih i pahuljicastih formacija bio rasporeden i unutar karioplazme. U II temperatumoj grupi, hromatin se takode u prvom satu najvecirn delom nalazi uzjedarnu membranu, da bi daljim protokom vremena doslo do njegovog razlivanja unutar karioplazme i u sestorn satu do pojave sitnih i retkih vakuolarnih prosvetljenja. Razlivenost hromatina u karioplazmi zapaza se vee u prvom satu na 30°C, da bi se vakuolarna prosvetljenja uocila vee u cetvrtorn satu, a njegova razl ivenost kroz lizirane jedarne membrane u sarkoplazmu uocava se na kraju sestog sata autolize. 
Rouslin II svojim istrazivanj ima ukazuje na to da je kod miokardiocita unutrasnja membrana mitohondrija, naborana II vidu mnogobrojnih kristi u matriksu, znatno otpornija na ostecenja usled ishemije u odnosu na druge membranske sisteme celije, sarkoleme i sarkoplazmatskog retikuluma. Kljucna lezija pri ishemiji celije, dakle, odigrava se u plazmamebranama a ne II mitohondrijama [20]. Sukura i sar. vee II petom minutu autolize miokradiocita otkrivaju dezorganizaciju mitohondrijalnih kristi, u desetom minutu otok pojedinih rnitohondrija, a II 25. minutu povecanje velicine mitohondrija [21]. Nesto drugacije rezultate prikazuje Lopuhin, koji prve izmene na mitohondrijama otkriva posle 15 minuta, a evidentne promene arhitektonike tek II trecern satu post mortem [14]. 
U nasem istrazivanju, mitohondrije u I i II ternperaturnoj grupi kroz sve ispitivano vreme zadrzavaju prepoznatljiv oblik, dok se prve promene na kristama uocavaju II prvom satu na 10°C II vidu njihove retke, mestimicne Iize, da bi Ll sestorn satu unutar mitohondrija bili prisutni fragmenti kristi i sitnozrnasti detritus. Fragmenti kristi mitohondrija se zapazaju II II temperaturnoj grupi kroz sve vreme eksperimenta. Na 30°C, vee od prvog sata mitohondrije gube vecim delom oblik i unutrasnju gradu, tako da se II sarkoplazmi od cetvrtog sata mogu uociti sarno balonizovane i prosvetljene strukture mitohondrija sa fragmentisanim ostacima kristi, a u sestorn satu su prepoznatlj ivi samo fragmentisan i ostaci mitohondrija u sarkoplazmi oko jedra, Prateci rane ultrastruktume promene na kozi eksperimentalnih zivotinja na koju su nanosene sekotine, a koje su nakon zrtvovanja cuvane na temperaturi 20-24°C, Popovic je ustanovio da se vee na dva sata nakon zrtvovanja zapaza niz izmena ultrastruktune arhitektonike celija epitela i krzna oko rane. lzmene su u vidu deformacije jedara uz hromatinsku agregaciju i periferni raspored hromatina uz jedrovu I;en~branu, uvecanja broja slobodnih ribozoma, Zakljucak predovalih lezija tkiva jetre. Dalje se zakljucuje da se kod tople ishemije ove morfoloske promene javljaju znatno ranije, te da su promene kod cetvorosatne tople ishemije prakticno jednake prornenama sesnaestosatne hladne ishemije [l 8]. Ovi zakljucci, koji se odnose na izrazitu razliku u brzini i dinamici lezija tkiva jetre uzrokovanih ishemijorn, kod tkiva cuvanih na razlicitirn temperaturama pokazuju podudarnost sa rezultatima naseg eksperimenta na tubularnom epitelu. 
Ispitujuci rnorfoloske kriterijume podobnosti bubrega za transplantaciju, Simic, Tasic i Zivojnovic utvrduju brzu evoluciju ostecenja renalnog tkiva, te da se u periodu do 12 sati trajanja mozdane smrti javljaju takve rnorfoloske prornene bubreznog tkiva kada je bubreg jos uvek podoban, a nakon toga postoje relativno iii apsolutno nepodoban za transplantaciju, Takode se konstatuje da pored vrernenskog intervala ishemije, na stepen razvoja morfoloskih i funkcionalnih promena bubreznog tkiva znacajan uticaj ima i uzrok smrti, te da je zato neophodno pre transplantacionog zahvata kada se renalni graft uzima sa kadavera, izvrsiti rnorfoloske testove sa onog bubrega koji se nece transplantirati [7]. Ovo dokazuje ispravnost pocetne ideje da metoda i rezultati ovog rada mogu posluziti i za odredivanje stepena ostecenja i vitalne vrednosti ovog organa u procesu transplantacije. izrazenog polimorfizma mitohondrija i jedara, ekscentricnog polozaja jedarceta uz neujednacenu debljinu i vecu valovitost bazalne membrane. Polimorfizam ultrastruktuno detektibilnih promena je jos izrazeniji kod lezija starih 8 sati, u vidu smanjenja denziteta matriksa mitohondrija, povecanja brojnosti ribozoma, a bazalna membrana je neujednacena, valovita. Ovi rezultati su visokosaglasni sa nasirn rezultatima iz II temperaturne grupe, kako u delu koji se odnosi na raspored hromatina uz jedarnu membranu, tako i u pogledu izmena u gradi i izgledu mitohondrija [22]. 
Eksperimentalnim istrazivanjem morfologije renalnih lezija u funkciji vremena na 12, 24, 36 i 48 sati kod potencijalnih bubreznih alograftova cuvanih u razlicitim rashladenirn prezervacionim solucijama na temperaturi 2-4°C, Simic i Vukovic preko svetlosnomikroskopskih analiza, utvrduju da se 12 sati od uzimanja alograftova uocava da su tubularne celije nabubrele sa suzenirn lumenima tubula, a vee posle 24 sata vidljiva je hidropicna degeneracija epitelnih celija tubula sa vee postojecim nekrozama (ovo sve kod bubrega cuvanih u fizioloskom rastvoru). Posle 36 sati vecina tubularnih celija je nekroticna, sa rupturama bazalne membrane tubula, a sto je sve izrazenije posle 48 sati. Relativno dobra ocuvanost grade tubularnog epitela i 12 sati nakon smrti, kao i dinamika, redosled i stepen ispoljavanja postmortalnih promena i smanjenje vitalne vrednosti bubreznog tkiva u global nom su saglasju sa rezultatima iz naseg rada, ali se zbog razlicitih temperaturnih uslova cuvanja u ova dva eksperimenta, Dinamika ispoljavanja ultrastrukturnih promena ne moze napraviti dovoljno dobra i ispravna kom-celija epitela proksimalnih tubula korteksa bubrega paracija kroz vremenske podgrupe [22]. 
pokazuje direktnu zavisnost od duzine trajanja Kroz istrazivanja vitalne vrednosti tkiva jetre autolize i temperature kojoj je nakon smrti telo kod eksperimentalnih zivotinja, cije su jetre nakon izlozeno. Na temperaturama 8-10°e i 18-20°e zrtvovanja cuvane do 16. sata ishemije na 37°e (to-prve promene na jedru zapazaju se u cetvrtom satu pIa ishemija) i 4°e (hladna ishemija) u evrokolins autolize, a na 30°e vee na kraju prvog sata autoprezervacionom rastovoru, Vukovic, Sirnic i Tasic lize. Mitohondrije zadrzavaju normalan oblik sest nalaze promene u vidu praznjenja gl ikogenskih re-sati nakon smrti na temperaturama 8-10°e i 18-20°z ervi, bubrenja i nekroze hepatocita sa posledicnorn C a liza i fragmentacija kristi zapazaju se od prvog redukcijom sinusoidnog volumena. Tako se kod sata autolize, dok na 30 0 e, vee u prvom satu, mitohladne ishemije II prvih 8 sati uocava mali broj nek-hondrije vecirn delom gube svoj oblik i unutrasnju roticnih hepatocita, sinusiodni volumen je iznad gradu. kriticne vrednosti, a globalna struktura mikrocirku-Ove pravilnosti u morfoloskim promenama na latornih jedinica je ocuvana, te je jetra u tom vre-supcelularnom nivou tkiva bubrega odreduju ih, uz menskom intervalu podobna za transplantaciju. 
ostale metode, kao moguce indikatore za preciznije Nakon tog perioda i kod hladne ishemije tkivo jetre odredivanje vremena nastanka smrti, kao i vitalne vise nije pogodno za transplantaciju, a zbog uzna-vrednosti tkiva i organa. 

Introduction and internal membranes, occurred during the fourth hour of Determination of schedule and certain predictable regularities autolysis. Decomposition of external membrane occurred also of ultrastructural changes ofproximal tubules epithel of kidney during fourth hour on temperatures of 8-I()0 C and 18-20 0 C. during post mortal interval would be very useful in forensic

When the body was stored at 30 0 C Iysised decomposition of medicine when it is needed to determine the exact time ofdeath. 
both membranes of nucleus and loss of natural nucleus shape Material and methods were noticeable even during the first hour of autolysis. During In this research there were 52 experimental animals, laboratory the sixth hour nucleus membranes .vere almost Iysised around rats "Wistar" type, which had been killed by choking. Four the perimeter and that led to "leaking" of chromatin in sarkanimals were selected to be a control group right after death, oplasm. Mitochondria kept their normal shape six hours after and 48 rats were divided into three equal groups. The rats were death when the body was stored on 8-1 ()O C and 18-20 0 C. and then fended on different temperatures: 8-10 0 C, 18-2()0 C. lysis and fragmentation ofcristae were noticeable from the first 28-30 0 C. respectively. In each and every group the rats were hour ofautolysis. Mitochondria lost their natural shape and individed into four groups based on time interval after death: 1, ner composition during the first hour when the body was stored 2, 4 and 6 hours. There were four rats in each of those four at 30 0 C. So, after the fourth hour only balloon like and lightsubgroups. Preparations' were analyzed and photographed us-ened remaining of mitochondria andfragmented pieces of their ing transmission electronic microscope. cristae were noticeable. 

Results Conclusion It wasfound that pace ofultrastructure changes ofproximal tu-

All ofthe predictable changes found in morphological changes buies epitel the cells of kidney was directly dependable on the on subcelilevel ofkidney tissue can be useful to determine ve,y duration ofautolysis and temperatures that the body was stored precisely the time of death. They can be also used to determine at. First changes on nucleus, which are separation of external vital value oftissue and organs. 

(x 10000 )

 10000 Fig. I. Ultrastructure of renal proximal tubule epithelium of rats in the I temperature group -I hours after death (x 1() ()()()) 


Stika 2 . 2 .

 22 Ultrastruktura epitclne celije proksimalnog tubula bubrega pacova II temperaturnc grupe 4 sata ad Zrtvovanja (xlO 0(0) Fig. Ultrastructure of renal proximal tubule epithelium of rats in the /I temperature group -I hours alter death (x 1() (00) 


Fig. 3 .

 3 Fig. 3. Ultrastructure of renal proximal tubule epithelium of rats in the 111 temperature group -/ hours after death (x 10 (JOO)