MEĐUNARODNO KRIVIČNO PRAVOSUĐE U FUNKCIJI ODRŽAVANJA I ZAŠTITE MIRA I MEĐUNARODNE BEZBEDNOSTI


In this paper the author analyses the notions and institutes of international criminal law that was accepted as late as in the last few decades of the 20th century as a branch of the current law. According to the author, it is by its legal nature somewhere between the criminal national law and international public law. As the basic institute of this branch of the law science is the international criminal act special attention is attached to the basic theoretical and practical characteristics and forms and shapes of manifestation of this criminal act. The specific features of international criminal acts are presented in the form of the solutions given in the statutes of the ad hoc military and criminal tribunals in the second half of the 20th century as well as those included in the Permanent International Criminal Court Statute. UVOD N ajmlađu granu kaznenog prava koja se po svojoj pravnoj prirodi nalazi između krivičnog prava i međunarodnog javnog prava predstavlja međunarodno krivično pravo 2 koje je poslednjih decenija steklo pravo građanstva. Ovo pravo predstavlja sistem pravnih propisa sadržanih u aktima međuna- 

rodne zajednice i ugovorima između pojedinih država kojima se određuju krivična dela, sistem sankcija za njihove učinioce kao i osnovi i uslovi krivične odgovornosti i kažnjivosti. S obzirom na posebno interesovanje domaće stručne i opšte javnosti za međunarodna krivična dela i sistem odgovornosti za njihove učinioce kojima međunarodna zajednica štiti od različitih oblika i vidova ugrožavanja svoje najznačajnije vrednosti -mir među narodima i bezbednost čovečanstva, to ćemo izložiti sistem ovih delikata u međunarodnom krivičnom pravu. 3 JAM MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG DELA Opšti deo međunarodnog krivičnog prava predstavlja sistem pravnih propisa kojima se određuju pojam i elementi međunarodnog krivičnog dela, osnovi krivične odgovornosti i sistem krivičnih sankcija za njihove učinioce kao i uslovi za utvrđivanje krivične odgovornosti i kažnjivosti. Ovi propisi svoj izvor nalaze u: 1) međunarodno pravnim aktima (aktima međunarodne zajednice koji su doneti u okviru međunarodnih univerzalnih ili regionalnih organizacija kao i ugovorima između pojedinih zemalja sa krivično pravnom problematikom) i 2) nacionalnom krivičnom zakonodavstvu (međunarodna krivična dela čija se obeležja bića sastoje u kršenju propisa međunarodnog prava). 4 z ovako određenog pojma opšteg dela međunarodnog krivičnog prava proizilazi da su tri njegova osnovna pojma ili instituta: 1) međunarodno krivično delo (opšte i posebno biće, stadijumi u izvršenju dela, oblici isključenja krivičnog dela), 2) krivična odgovornost (uračunljivost, vinost, oblici isključenja vinosti) i 3) krivične sankcije (kazne i druge krivično pravne mere). 5 rvi osnovni pojam opšteg dela međunarodnog krivičnog prava jeste međunarodno krivično delo. Bez ovog dela, njegovog izvršenja ili pokušaja uopšte se i ne postavlja pitanje postojanja ove najmlađe grane kaznenog prava niti organi krivičnog pravosuđa pristupaju utvrđivanju krivične odgovornosti nekog lica u sudskom postupku niti izvršenju krivičnih sankcija. Prema opšte usvojenoj definiciji pojma krivičnog dela u nacionalnim krivičnim zakonodavstvima (koja je kompleksna objektivno-subjektivna i materijalno-formalna) međunarodno krivično delo se može odrediti kao društveno opasno i protivpravno ponašanje vinog učinioca koje je propisima određeno kao krivično delo i za čijeg učinioca je propisana krivična sankcija. Iz ovako određenog pojma proizilaze osnovni, opšti elementi koji čine opšte biće međunarodnog krivičnog dela. To su sledeći elementi: 1) delo (ponašanje) čoveka koje obuhvata: ljudsku radnju, prouzrokovanu posledicu i uzročno-posledičnu vezu, 2) društvenu opasnost, 3) protivpravnost, 4) određenost dela u propisima i 5) vinost učinioca. 6 ostoji više vrsta međunarodnih krivičnih dela. Uobičajena je podela na međunarodna krivična dela u užem smislu (prava ili čista) i međunarodna krivična dela u širem smislu (neprava ili mešovita). 7 Inače ova je podela prvi put usvojena na 14. Kongresu Međunarodnog udruženja za krivično pravu koji je održan 1989. godine u Beču. 
Međunarodna krivična dela u užem smislu čine prvu vrstu ovih krivičnih dela. Tu se radi se o međunarodnim krivičnim delima kojima se krše ratni zakoni i običaji rata (dakle norme međunarodnog ratnog i humanitarnog prava). To su dela sadržana u nirnberškoj i tokijskoj presudi. Tu spadaju sledeća međunarodna krivična dela: zločin protiv mira, ratni zločini i zločin protiv čovečnosti. Usvajanjem Rimskog Statuta Međunarodnog krivičnog suda i njegovim stupanjem na snagu jula 2003. godine inaugurisana su takođe ova međunarodna krivična dela u vidu: zločina genocida, zločina protiv čovečnosti, ratnih zločina i zločina agresije. U pravnoj teoriji ima shvatanja da se ova krivična dela nazivaju međunarodnim zločinima stricto sensu iza kojih stoje kogentne norme međunarodnog prava npr. haške ili ženevske konvencije. 8 rugu vrstu međunarodnih krivičnih dela predstavljaju međunarodna krivična dela u širem smislu. To su dela kojima se krše druga pravila međunarodnog prava i koja međunarodna zajednica želi da inkriminiše i sankcioniše u okviru nacionalnog krivičnog zakonodavstva. Ovde se zapravo radi o delima koja imaju osnovu u međunarodnim zabranama, ali je kažnjavanje i krivični progon njihovih učinilaca ostavljen na volji nacionalnim krivičnim zakonodavstvima. Aktivnost međunarodne zajednice ovde nije usmerena na obezbeđenje represivnog supranacionalnog sistema već ka celovitoj primeni međunarodnih instrumenata, harmonizaciju zakonodavstava i intenzivnu uzajamnu saradnju država. 9 Tu spadaju kri-vična dela u vezi sa opojnim drogama, otpadnim materijama ili nuklearnim materijama, bezbednošću vazdušnog saobraćaja, u vezi sa prostitucijom, pornografijom, trgovinom ljudima, trgovinom oružjem, zaštitom životne sredine i sl. 
No, u pravnoj teoriji se pored pojma međunarodnog krivičnog dela sreće i pojam krivičnog dela sa elementom inostranosti. Iako se ova dva pojma ponekad izjednačuju po značenju i sadržini, ipak se ona bitno razlikuju. Naime, krivično delo sa elementom inostranosti 10 je vrsta krivičnog dela koje je na bilo koji način (dakle, bilo kojim svojim elementom) povezano sa inostranstvom, koje dakle ima određeno međunarodno značenje odnosno koje izaziva rezonanciju u međunarodnim relacijama. U osnovi ovog pojma se nalazi shvatanje pojma međunarodnog krivičnog prava koje se određuje kao sistem kaznenopravnih normi vezanih za kaznenopravne odnose sa inostranim elementom i za primenu supranacionalnih normi i standarda. 11 lemenat inostranosti na različite načine može da bude povezan sa krivičnim delom pa tako "krivično delo sa elementom inostranosti" postoji u sledećim slučajevima: 
1) ako je stranac izvršio krivično delo u određenoj državi, 2) ako je u određenoj državi krivično delo izvršio domaći državljanin na štetu stranca ili stranog dobra, 3) ako bilo koje lice izvrši krivično delo na štetu strane države, 4) ako je krivično delo izvršio domaći državljanin u inostranstvu, 5) ako se u određenoj državi se sudi strancu za delo koje je izvršio u inostranstvu, 6) ako je krivično delo izvršeno na teritoriji više država, 7) ako je krivično delo izvršeno na teritoriji koja je izvan suvereniteta bilo koje države, 8) ako je krivično delo izvršeno od strane lica koje uživa diplomatski imunitet -imunitet iz međunarodno pravnih razloga, 9) ako se radi o krivičnom delu koje je ranije već presuđeno u inostranstvu, 10) ako se radi o krivičnom delu za koje se vodi krivični postupak u inostranstvu, 11) ako jedna država pruža drugoj državi određenu međunarodno pravnu pomoć, 12) ako jedna država traži od druge države izručenje (ekstradiciju) nekog lica koje u njoj uživa pravo azila, 13) ako se radi o krivičnom delu koje je predviđeno odredbama međunarodnog prava (u ovom smislu se pojam krivičnog dela sa elementom inostranosti i međunarodnog krivičnog dela poklapaju u potpunosti), 14) ako se radi o krivičnom delu kod koga je od značaja ranija osuđivanost učinioca u inostranstvu, 15) ako se radi o krivičnom delu koje je izvršilo neko lice kao pripadnik stranih oružanih snaga sa specijalnim posebnim statusom, 16) ako je predviđena nadležnost međunarodnih sudskih organa u rešavanju sudskih predmeta i postupcima u vezi sa njima, 17) ako se radi o krivičnom predmetu na kome treba posredno ili neposredno primeniti strano krivično pravo. 12 EMENTI MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG DELA Dakle, opšti pojam međunarodnog krivičnog dela čini pet osnovnih ili opštih elemenata. Njihova sveukupnost se još naziva i opšte biće međunarodnog krivičnog dela. Od nabrojanih, prva dva elementa (delo čoveka i društvena opasnost) su materijalni elementi opšteg pojma međunarodnog krivičnog dela, a ostali (protivpravnost, određenost dela u propisima i vinost učinioca) su formalni elementi. Samo je vinost (psihički odnos učinioca prema ostvarenom delu) subjektivni elemenat, dok su svi ostali elementi objektivnog karaktera. Šta više u međunarodnom krivičnom pravu je izričito isključena mogućnost poimanja međunarodnog krivičnog dela u objektivnom smislu budući da su neuračunljivost (čl. 31. Statuta ) kao i uzrast učinioca dela ispod 18 godina -maloletstvo (čl. 26. Statuta ) izričito navedeni kao osnovi koji isključuju odgovornost i kažnjivost u primeni odredaba Rimskog statuta Stalnog međunarodnog krivičnog suda. 
Delo čoveka je prvi osnovni elemenat pojma međunarodnog krivičnog dela kao i pojma krivičnog dela uopšte. On se sastoji iztri elementa. To su: 1) radnja fizičkog lica uzrasta preko 18 godina, 2) posledica i 3) uzročni odnos između preduzete radnje i prouzrokovane posledice. 
Radnja je svesno i voljno preduzimanje telesnog pokreta (činjenje ili pozitivna, aktivna delatnost) ili svesno ili voljno propuštanje telesnog pokreta (nečinjenje ili negativna, pasivna delatnost). Nju preduzima čovek kao ljudsko i društveno biće. Najčešće se radnja sastoji u telesnom pokretu (pokretu pojedinih udo-va ili delova tela), ali ona može da se preduzme i verbalno, rečima (usmeno i pismeno) posebno u obliku pozivanja ili podsticanja drugih na vršenje međunarodnih krivičnih dela ili u naređivanju da se vrše takva dela. 13 tatut Haškog tribunala za bivšu Jugoslaviju je otišao dalje u određivanju pojma radnje međunarodnog krivičnog dela kada je u čl. 2. izričito predvideo gonjenje lica koja su "činila" ili "naređivala činjenje" zločina koji se sastoje u teškim povredama ženevskih konvencija iz 1949. godine. To znači da se kao poseban, specifičan oblik radnje izvršenja javlja naređivanje vršenja međunarodnih krivičnih dela odnosno podstrekavanje, podsticanje drugih lica na vršenje ovakvih delikata pored već navedenih oblika saučestvovanja više lica u vršenju krivičnih dela protiv čovečnosti i međunarodnog prava. 14 a bi nečinjenje bilo pravno relevantna radnja krivičnog dela mora da postoji određena obaveza takvog lica na činjenje čijim se propušanjem ostvaruju obeležja dela određenog u propisima. Takva obaveza na činjenje može da proizilazi iz različitih izvora: zakona, radnog odnosa, profesionalne dužnosti, ugovora, prethodnog činjenja kojim je stvorena opasnost ili pak iz odnosa poverenja. Takvo nepreduzimanje neophodno potrebnih i razumnih mera u cilju sprečavanja izvršenja međunarodnih krivičnih dela ili nepredavanje učinioca ovakvih dela, vlastima kompetentnim za vođenje krivičnog postupka kao poseban specifičan vid "propuštanja dužnog nadzora" kao radnja izvršenja i osnov komandne odgovornosti izričito je predviđena u više međunarodno pravnih akata kao što su: čl. 86. st. 2. Dopunskog protokola uz Ženevske konvencije o zaštiti žrtava međunarodnih oružanih sukoba iz 1977. godine, 15 čl. 7. st. 3. Statuta Ha-U tom smislu nam ilustrativne primere pruža praksa haškog tribunala za bivšu SFRJ Jugoslaviju i tužilaštva koje postupa pred tribunalom. Tako u predmetu IT-95-18-1 od 14. novembra 1995 Glavni tužilac Ričard Goldston tereti Ratka Mladića i Radovana Karadžića da su "pojedinačno i u saradnji sa drugima planirali, podsticali, naređivali ili na drugi način pomagali i učestvovali u planiranju, pripremi ili izvršavanju zločina genocida, zločina protiv čovečnosti i kršenja ratnih zakona i običaja" (Javne optužnice Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Outreach Programme, The Hague, 2001, str. 291-306). Za slične radnje izvršenja Glavni tužilac Luiz Arbur tereti i Stanislava Galića u predmetu: IT-98-29-1 od 26. aprila 1999. "da on snosi individualnu odgovornost za planiranje, poticanje, naređivanje, izvršavanje ili na drugi način pomaganje i podupiranje planiranja, pripremu i izvođenje kampanje granatiranja i snajperskog delovanja protiv civilnog stanovništva u Sarajevu" (Javne optužnice Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugo- 18 Zavisno od vrste i karaktera preduzete delatnosti, radnja krivičnog dela može biti radnja izvršenja, podstrekavanja (pri čemu se posebno izdvaja naređivanje), pomaganja ili organizovanja zločinačkog udruženja. Radnjom izvršenja se neposredno ostvaruje posledica krivičnog dela 19 i nju preduzima lice koje ima svojstvo izvršioca. Kada dva ili više lica zajednički učestvuju u preduzimanju takve delatnosti na istom ili različitim mestima, u isto ili različito vreme oni su saizvršioci. U ovim i sličnim slučajevima radi se o saučesništvu koje je zbog posebnog stepena društvene opasnosti unajvećem broju slučajeva kod međunarodnih krivičnih dela dobilo karakter samostalne radnje izvršenja o čemu govore brojni primeri iz sudske prakse Haškog tribunala. 20  određenim slučajevima za radnju izvršenja je potrebno da je preduzeta na određeni način (kršenjem pravila međunarodnog prava) 21 ili određenim sredstvom (nedopuštenim sredstvom, silom, pretnjom i sl), u određeno vreme (za vreme rata, oružanog sukoba ili okupacije) ili na određenom mestu (na teritoriji određene države zahvaćenoj ratom ili oružanim sukobom ili pak oružanom akcijom ograničenog obima i intenziteta). Tada su način, sredstvo, mesto i vreme izvršenja radnje elementi bića krivičnog dela i ukoliko oni nisu ispunjeni u konkretnom slučaju i nema ovih krivičnih dela. 
Za postojanje međunarodnog krivičnog dela potrebno je da je preduzetom radnjom nekog lica prouzrokovana posledica dela. To je proizvedena promena ili proizvedeno stanje u spoljnom svetu usled preduzete radnje nekog lica. Ukoliko u konkretnom slučaju izostane posledica, tada nema svršenog krivičnog dela već postoji pokušaj. Posledica dela se može javiti u dva vida. To su:povre-da i ugrožavanje. Posledica povrede se ispoljava u vidu uništenja, oštećenja ili činjenja neupotrebljivim objekta napada. 
Posledica ugrožavanja se ispoljava u prouzrokovanju opasnosti po zaštićeno dobro. Ona se dalje može javiti u dva vida: 1) kao konkretna i 2) kao apstraktna opasnost. Konkretna, neposredna, bliska opasnost je nastupila po zaštićeno dobro usled preduzete radnje izvršenja tako da je moglo da dođe i do povrede takvog dobra. Ta opasnost je elemenat bića krivičnog dela i mora se u svakom konkretnom slučaju utvrditi njeno postojanje. Apstraktna opasnost je ona opasnost koja je mogla da nastupi usled preduzete radnje izvršenja, ali u konkretnom slučaju nije nastupila. Ona nije elemenat bića krivičnog dela i njeno se nastupanje pretpostavlja čim je preduzeta radnja izvršenja krivičnog dela. Njeno nastupanje se zato ne mora dokazati u svakom konkretnom slučaju u krivičnom postupku. 
Za postojanje međunarodnog krivičnog dela potrebno je da je usled preduzete radnje nekog lica nastupila određena posledica, odnosno da između radnje i posledice postoji objektivna uzročna veza. Ta uzročna veza se mora u svakom konkretnom slučaju utvrditi i to najčešće i ne predstavlja veliki problem za krivično pravosuđe. Problem utvrđivanja neposredne, konkretne uzročno-posledične veze može da se javi u slučajevima utvrđivanja komandne odgovornosti odnosno odgovornosti vojnog zapovednika ili lica koje deluje u svostvu vojnog zapovednika ili drugih pretpostavljanih lica za dela koja su izvršila lica u sastavu snaga pod njihovom komandom ili efektivnom kontrolom. 22 rugi opšti elemenat pojma međunarodnog krivičnog dela jeste društvena opasnost. To je materijalni, objektivni elemenat koji znači da je krivično delo takvo delo kojim se povređuju ili ugrožavaju društvena dobra i vrednosti od posebnog međunarodnog značaja koja je potrebno zaštititi i obezbediti u svakom konkretnom slučaju čak i pod pretnjom primene krivičnih sankcija. Ta društvena dobra jesu čovečnost i međunarodno pravo. Čovečnost u smislu ovih zaštićenih vrednosti označava najznačajnija dobra čoveka vezana za njegov život, telesni i duševni integritet, slobode i prava čoveka, dostojanstvo ličnosti koje su garantovane međunarodnim standardima opštecivilizacijskog značaja. Što učinjeno delo ima veću društvenu opasnost, to je za njegovog učinioca propisana strožija kazna i ono je upravljeno na značajnije društveno dobro ili vrednost. 
Protivpravnost u smislu protivnosti međunarodnog krivičnog dela pravnim propisima pozitivnog pravnog sistema predstavlja sledeći opšti elemenat. To znači da se ovim krivičnim delima krše norme i zabrane utvrđene propisima me-đunarodnog ratnog i humanitarnog prava koje su upravo i postavljene u cilju zaštite određenih društvenih vrednosti ili dobara. Stoga se najčešće međunarodno krivično delo i sastoji u kršenju normi međunarodnog prava ili u postupanju protivno pravilima sadržanim u ovoj grani prava. To dalje znači da umišljaj učinioca kod ovih dela mora da obuvati i svest o protivpravnosti postupanja takvog lica. 
Određenost međunarodnog krivičnog dela u propisima znači da obeležja bića ovih krivičnih dela kao i vrste i visina krivičnih sankcija za njihove učinioce moraju biti određeni u odgovarajućim propisima. Dve su vrste ovakvih propisa. To su prvo propisi u okviru međunarodnih akata kao što su: Statut Međunarodnog vojnog suda, Statut Haškog tribunala, Statut tribunala za Ruandu, Statut tribunala za Istočni Timor, Statut tribunala za Sijera Leone i Rimski statut stalnog Međunarodnog krivičnog suda kao i odgovarajući akti samog međunarodnog suda (npr. Pravila postupka i dokazivanja, Elementi zločina i dr). U pogledu elementa određenosti (zakonitosti krivičnog dela i kazne) u pravnoj teoriji, ali i praksi isticani su brojni prigovori vezani za retroaktivnu primenu krivičnopravnih propisa posebno u vezi sa presudama Nirnberškog i Tokijskog suda kao i odstupanja od načela propisanosti i određenosti kazne za međunarodna krivična dela u propisima. Tome treba dodati i primenu običajnog prava i analogije pri utrđivanju krivične odgovornosti za međunarodna krivična dela što sve predstavlja odstupanje od strogog poštovanja principa zakonitosti. 
Brojni prigovori ove vrste su konačno otklonjeni Rimskim statutom Stalnog međunarodnog krivičnog suda koji izričito predviđa zabranu retroaktivnosti krivičnopravnih normi (čl. 11. nadležnost ratione temporis i čl. 24. zabrana retroaktivnosti ratione personae), zabranu analogije (čl. 22. st. 2.) i izričito propisiuje određenost krivičnog dela i kazne u propisima (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege -čl. 22. i 23) 
Ali postoje i takva međunarodna krivična dela koja su propisana u nacionalnom krivičnom zakonodavstvu. U našoj državi niz je međunarodnih krivičnih dela određen u Osnovnom krivičnom zakonu (sa primenom u Republici Srbiji) odnosno u Krivičnom zakoniku Republike Crne Gore iz 2003. godine pri čemu su ta dela u naše zakonodavstvo uneta na osnovu obaveza preuzetih nakon potpisivanja i ratifikovanja određenih međunarodnih propisa (uglavnom iz oblasti međunarodnog ratnog i humanitarnog prava). 
Poslednji opšti elemenat pojma međunarodnog krivičnog dela jeste vinost učinioca. To je subjektivni elemenat krivičnog dela iz koga proizilazi da samo punoletno, uračunljivo i vino dakle krivično odgovorno lice može da učini međunarodno krivično delo. 23 To znači da se kao učinilac međunarodnog krivičnog dela niukom slučaju ne može javiti maloletno lice. Prema vremenu preduzimanja radnje izvršenja međunarodnog krivičnog dela se utvrđuje ne samo uzrast učinioca već i njegova uračunljivost (sposobnost shvatanja značaja svoga dela i sposobnost upravljanja svojim postupcima) i vinost (psihički odnos učiniioca prema izvršenom krivičnom delu kao svom ostvarenju). 
U pogledu vinosti, međunarodna krivična dela mogu da se učine samo sa umišljajem. Dakle, umišljaj je jedini oblik psihičkog odnosa učinioca prema preduzetoj radnji i prouzrokovanoj posledici kao promeni u spoljnom svetu. Ovakvo rešenje prihvaćeno je i u čl. 30. Rimskog statuta koji određuje da odgovornost za međunarodna krivična dela postoji ako su dela učinjena sa namerom i svesno (dakle umišljajno). Ovaj oblik umišljaja postoji ako je učinilac svestan da učestvuje u izvršenju krivičnog dela i da je svestan u pogledu nastupanja posledice ili pak da će se ona pojaviti u očekivanom redosledu događaja. Iz ovako određenog pojma psihičkog elementa učinioca neki autori izvlače zaključak da se ovde radi o užem pojmu umišljaja (direktnom umišljaju). U tom smislu govore i primeri iz prakse Haškog tribunala prema kojima "umišljaj postoji kada je učinilac imao svest o činu učešća u zločinu praćenu svesnom odlukom da učestvuje u istom." 24 vi navedeni elementi čine opšte biće međunarodnog krivičnog dela. Ali pored opšteg bića u međunarodnom krivičnom pravu se upotrebljava i pojam biće samog krivičnog dela. Biće međunarodnog krivičnog dela obuhvata skup svih posebnih elemenata svakog pojedinog krivičnog dela koje ga određuje po svojoj posebnosti i specifičnosti u odnosu na druga međunarodna krivična dela. Ono se stvara uopštavanjem zajedničkih karakteristika koje se javljaju kod jednog istog krivičnog dela u različitim slučajevima. Utvrđivanje bića međunarodnog krivičnog dela se naziva kvalifikacija dela i to radi krivični sud u svakom konkretno sprovedenom krivičnom postupku podvodeći određeno činjenično stanje krivične stvari pod zakon ili drugi propis sadržan u međunarodnom pravnom aktu. 
OBJEKT MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG DELA U teoriji krivičnog prava uopšte kao objekt krivičnog dela smatra se društveno dobro ili društveni interes protiv koga je upravljeno krivično delo i kome se pruža krivičnopravna zaštita. Razlikuju se dve vrste ovih objekata. To su: 1) objekt zaštite i 2) objekt radnje. 
Objekt zaštite je društveno dobro ili interes kome se pruža krivično pravna zaštita od svih oblika povređivanja ili ugrožavanja vršenjem društveno opasnih i protivpravnih delatnosti. Kod međunarodnog krivičnog dela objekt zaštite jeste čovečnost i međunarodno pravo. Praktično u osnovi međunarodnih krivičnih dela nalazi se De Martensova ideja o pozivanju na zakone čovečnosti i zahteve javne svesti, u postulatima ratnog prava -ograničavanju dejstva na vojnu potrebu i izbegavanje nepotrebnih žrtava kao i ciljevima ljudskih prava -zaštiti ljudi, njihovog dostojanstva, nesmetanog razvoja i zadovoljavanja ljudskih potreba. 25 od čovečnošću se podrazumevaju dobra ili vrednosti od opšteg civilizacijskog interesa za celu međunarodnu zajednicu, za celo čovečanstvo. Zaštita čovečnosti znači obezbeđenje zaštite osnovnih ljudskih dobara kao što su: život, telesni integritet i zdravlje čoveka, dostojanstvo ličnosti, osnovna ljudska prava i slobode. Međunarodno pravo koje se krši vršenjem ovih krivičnih dela predstavlja sistem pravila međunarodnog prava o ljudskom, moralnom, humanom odnosu prema integritetu čoveka i njegovoj egzistenciji i to kako čoveka kao pojedinca tako i kao člana jedne socijalne, društvene grupe, njegova ljudska prava i slobode kao i njegovo dostojanstvo. 
Ali u pravnoj literaturi se može naći i shvatanje prema kome se objekt zaštite kod ovih krivičnih dela javljaju društveni odnosi, ali ne oni koji postoje u određenoj državi, već društveni odnosi koji postoje u široj međunarodnoj zajednici odnosno u svim ili bar najvećem broju država u okviru civilizovanog dela čovečanstva. Ili drugim rečima, osnovna je funkcija međunarodnog krivičnog prava obezbeđenje efikasne zaštite korpusa univerzalnih, elementarnih ljudskih prava i sloboda svih i svakog. 
Sistem međunarodno zaštićenih dobara i vrednosti koje predstavljaju objekt zaštite kod ovih krivičnih dela proizilazi i iz preambule Rimskog statuta Stalnog međunarodnog krivičnog suda u kojoj stoji da se na ovaj način štite mir, sigurnost i dobrobit sveta svesni činjenice da su svi ljudi povezani bliskim vezama i zajedničkim interesima i da su njihove kulture spojene zajedničkim nasleđem. 
Upravo zavisno od dobara i vrednosti kojima se pruža zaštita od vršenja međunarodnog krivičnog dela razlikuju se tri vrste ovih dela:1) međunarodna krivična dela protiv čovečnosti i međunarodnog ratnog i humanitarnog prava, 2) međunarodna krivična dela protiv bezbednosti vazdušnog saobraćaja i 3) međunarodna krivična dela protiv drugih društvenih vrednosti. 
Objekt radnje krivičnog dela jesu predmeti na kojima se vrši radnja krivičnog dela da bi se mogao povrediti ili ugroziti zaštićeni objekt ili vrednost. Kod različitih krivičnih dela se razlikuju i objekti radnje pa se tako kao ovi objekti javljaju: nacionalna, rasna, verska ili etnička grupa, civilno stanovništvo, civilni objekti, pojedina civilna lica, ranjenici, bolesnici, brodolomnici, sanitetsko i versko osoblje, materijal i sredstva sanitetskih ustanova i transporta, vazdušni saobraćaj, opojne droge, psihotropne supstancije, radioaktivne i opasne materijei dr. 

MEĐUNARODNA KRIVIČNA DELA PREMA STATUTU MEĐUNARODNOG VOJNOG SUDA

Statut međunarodnog vojnog suda usvojen na osnovu Londonskog sporazuma savezničkih sila 8. avgusta 1945. godine26 u čl. 6. određuje međunarodna krivična dela čiji će učinioci kao pojedinci ili kao članovi organizacije biti suđeni od strane ovog suda. To su: 1) zločini protiv mira, 2) ratni zločini i 3) zločini protiv čovečnosti. 
Zločini protiv mira (čl. 6. st. 2. tač. a) predstavljaju planiranje, pripremanje, započinjanje ili vođenje agresorskog rata ili rata kojim se krše međunarodni ugovori, sporazumi ili garancije kao i učestvovanje u nekom zajedničkom planu ili zaveri za izvršenje nekog od ovih dela. Ovde se radi o krivičnom delu upravljenom protiv međunarodnog mira kojim se izaziva, planira, započinje ili vodi napadački ili agresivni rat (koji je inače zabranjen odredbama međunarodnog ratnog prava -Brijan-Kelogovim paktom). Prema ovoj odredbi samostalno krivično delo predstavljaju i pripremne radnje kao i pokušaj dela. 
Ratni zločini (čl. 6, st. 2, tač. b) jesu povrede ratnih zakona i običaja rata. To su takve povrede koje obuhvataju (ali se i ne ograničavaju samo na njih) ubistvo, zlostavljanje ili odvođenje na prinudni rad ili na koji drugi cilj civilnog stanovništva okupirane teritorije ili u okupiranu teritoriju; ubistvo ili zlostavljanje ratnih zarobljenika ili lica na moru; ubijanje talaca; pljačkanje javne ili privatne imovine; namerno razaranje gradova, varoši ili sela ili pustošenje neopravdano vojnim potrebama. Ovde se radi o delima kojima se krše odredbe ženevskih i haških konvencija a koja su upravljena prema civilnom, neboračkom stanovništvu okupirane teritorije (ratni zločin protiv civilnog stanovništva) ili prema ratnim zarobljenicima (ratni zločin protiv ratnih zarobljenika). Interesantno je da ovu krivično pravnu zaštitu ne uživaju ranjenici, bolesnici, sanitetsko ili versko osoblje. 
Zločini protiv čovečnosti (čl. 6, st. 2, tač. c) jesu ubistva, istrebljenje, porobljavanje, deportacija i ostala nečovečna dela izvršena protiv bilo kog civilnog stanovništva pre ili za vreme trajanja rata ili proganjanje na političkoj, rasnoj ili verskoj osnovi u izvršenju ili u vezi bilo kojeg zločina u nadležnosti ovog suda bez obzira da li se time vrše ili ne vrše povrede zakona one zemlje u kojoj su zločini izvršeni. Ovo krivično delo je posle Drugog svetskog rata nazvano genocid. Njime se praktično celim ljudskim grupama (pripadnicima političke, rasne ili verske grupe) onemogućava ili otežava življenje i to kako za vreme rata tako i pre rata (ovo je jedino krivično delo u nadležnosti Međunarodnog vojnog suda koje se može izvršiti nezavisno od rata ili oružanog sukoba). 
Pored neposrednih izvršilaca ovih zločina krivično su odgovorna i lica koja se javljaju u svojstvu vođe, organizatora, podstrekača ili drugog saučesnika, a koji su učestvovali u sastavljanju ili izvršenju nekog zajedničkog plana ili zavere radi izvršenja nekog od napred navedenih zločina. Ovde se zapravo radi o odgovornosti i kažnjavanju saučesnika za izvršena dela po principu subjektivne akcesorne krivične odgovornosti. 
Učiniocu ovih krivičnih dela u smislu odredbe čl. 27. i 28. Statuta, može se izreći samo smrtna kazna ili druga vrsta kazne (zatvora) koju sud nađe za pravednu s tim što se pored kazne može izreći i konfiskacija (oduzimanje svake ukradene) imovine. 
Iste ove vrste međunarodnih krivičnih dela poznaje i Zakon broj 10. Kontrolnog saveta za kažnjavanje lica odgovornih za ratne zločine, zločine protiv mira i zločine protiv čovečnosti u čl. 2 s tim što pored navedene tri vrste zločina poznaje i posebno delo koje se sastoji u samom članstvu u zločinačkoj grupi ili organizaciji koje su od strane Međunarodnog vojnog suda proglašene zločinačkim. 
U stavu 2. ovog člana Zakon je izričito odredio da se za ove zločine mogu kazniti sledeća lica: 1) svako lice bez obzira na državljanstvo ili svojstvo u kome je delalo ako je bilo glavni učinilac ili saučesnik, 2) lice koje je naredilo ili podsticalo ili se saglasilo sa izvršenjem nekog od ovih krivičnih dela, 3) lice koje je bilo povezano sa planovima ili radnjama koje su dovele do izvršenja nekog dela, 4) lice koje je bilo član organizacije ili grupe za vršenje ovih krivičnih dela, 5) lice koje je imalo visoki politički, građanski ili vojni položaj u Nemačkoj ili u nekoj zemlji koja je bila njen saveznik ili zajedno sa njom ratovala ili je bila njen satelit i 6) lice koje je imalo visok položaj u finansijskom, industrijskom ili privrednom životu bilo koje od tih zemalja. 
Učiniocu nekog od ovih krivičnih dela se prema odredbi st. 3. ovog člana mogu izreći sledeće kazne: 1) smrtna kazna, 2) doživotni zatvor ili zatvor na određeni broj godina sa prinudnim radom ili bez prinudnog rada, 3) novčana kazna i zatvor sa ili bez prinudnog rada u slučaju neplaćanja novčane kazne, 4) konfiskacija imovine, 5) povraćaj nepravilno stečene imovine i6) oduzimanje pojedinih ili svih građanskih prava. 
MEĐUNARODNA KRIVIČNA DELA PREMA STATUTU HAŠKOG TRIBUNALA Rezolucijom Saveta bezbednosti Organizacije ujedinjenih nacija broj 827 od 25. maja 1993. godine usvojen je Statut Međunarodnog tribunala za gonjenje lica odgovornih za ozbiljne povrede međunarodnog humanitarnog prava izvršene na teritoriji bivše SFR Jugoslavije počev od 1991. godine. Ovaj Statut (poznat kao Statut "haškog tribunala") poznaje četiri vrste međunarodnih krivičnih dela. To su: 1) teške povrede Ženevskih konvencija od 1949. godine, 2) kršenje zakona i običaja ratovanja, 3) genocid i 4) zločini protiv čovečnosti. 27 činiocu ovih krivičnih dela od strane Tribunala se može prema čl. 24. izreći samo jedna vrsta kazne i to kazna zatvora u trajanju prema opštoj praksi sudova u Jugoslaviji pri čemu je sudsko veće obavezno da uzme u obzir težinu izvršenog krivičnog dela (objektivne okolnosti) i lična svojstva optuženog (subjektivne okolnosti). Uz kaznu se može izreći i mera povraćaja imovine njihovim pravim vlasnicima (restitucija) ili oduzimanje dobiti koja je pribavljena kriminalnom delatnošću. 
U čl. 2. Statut haškog tribunala predviđa krivično delo pod nazivom: "Teške povrede Ženevskih konvencija od 1949. godine." Delo čini lice koje izvrši ili naredi vršenje teških povreda Ženevskih konvencija od 12. avgusta 1949. godine protiv lica ili imovine koje se sastoje u: 1) namernom ubijanju, 2) mučenju i nehumanom postupanju uključujući i biološke eksperimente, 3) namernom prouzrokovanju patnji i teških telesnih povreda i narušavanju zdravlja, 4) masovnom razaranju i prisvajanju imovine koje nije opravdano vojnom potrebom a koje je izvršeno nezakonito i bezobzirno, 5) prisiljavanju ratnih zarobljenika ili civila da služe u oružanim snagama neprijateljske sile, 6) namernom lišavanju ratnih zarobljenika i civila prava na pošteno i regularno suđenje, 7) nezakonitoj deportaciji, transferu ili nezakonitom zatvaranju civila i 8) uzimanju civila kao talaca. 
"Kršenje zakona i običaja ratovanja" je krivično delo predviđeno u čl. 3. Statuta haškog tribunala. Delo čini lice koje preduzme neku od sledećih alternativno navedenih radnji izvršenja (pri čemu se delo ne ograničava samo na ove radnje): 1) upotrebi bojne otrove ili drugo oružje namenjeno da nanosi suvišne i nepotrebne patnje, 2) bezobzirno razara mesta, gradova ili sela ili pustoši koje nije opravdano vojnom potrebom, 3) napadne, bombarduje bilo kojim sredstvom nebranjenih gradova, sela, naselja ili zgrada, 4) osvaja, razara ili namerno oštećuje institucije namenjene religiji, dobrotvornim aktivnostima ili obrazovanju, umetnosti ili nauci, istorijskim spomenicima ili umetničkim ili naučnim radovima i 5) pljačka javnu ili privatnu imovinu. 
Najteže krivično delo današnjice -genocid predviđeno u čl. 4. Statuta se sastoji u namernom uništenju u celini ili delimično nacionalne, etničke, rasne ili religiozne grupe koje je izvršeno nekom od sledećih alternativno predviđenih radnji: 1) ubijanjem članova određene grupe, 2) prouzrokovanjem fizičkih ili mentalnih povreda članovima grupe, 3) namernom smeštanju članova grupe u takve uslove života smišljene da dovedu do njenog fizičkog, delimičnog ili potpunog uništenja, 4) sprovođenjem mera sa namerom da se spreči rađanje unutar grupe i 5) namernom premeštanju dece jedne grupe u drugu grupu. 
Pored neposrednog preduzimanja navedenih radnji (neposredni izvršilac), kao radnje izvršenja genocida smatraju se i sledeće: 1) učešće u zaveri radi vršenja genocida, 2) direktno i javno podsticanje na vršenje genocida (podstrekivanje), 3) pokušaj vršenja genocida kao i4) saučesništvo u bilo kom obliku u vršenju genocida. 
"Zločini protiv čovečnosti" predstavljaju krivično delo predviđeno u čl. 5. Statuta. Kod opisa bića ovog krivičnog dela izričito je navedeno da se njegova radnja može preduzeti samo za vreme oružanog sukoba (međunarodnog ili unutrašnjeg karaktera) prema civilnom stanovništvu ako se sastoji u: 1) ubistvu, 2) istrebljenju, 3) zarobljavanju, 4) deportaciji, 5) zatvaranju, 6) mučenju, 7) silovanju, 8) progonu na političkoj, rasnoj i religijskoj osnovi i 9) preduzimanju druge nečovečne radnje. 
Iste ove vrste međunarodnih krivičnih dela poznaje i Statut međunarodnog krivičnog tribunala za Ruandu. Naime, u čl. 2. inkriminisano je delo genocida, u čl. 3. zločin protiv čovečnosti i u čl. 4. zločin koji se sastoji u teškom kršenju čl. 3. Ženevskih konvencija. Sva ova krivična dela imaju identična obeležja i karakteristike njihovog bića. 

MEĐUNARODNA KRIVIČNA DELA PREMA RIMSKOM STATUTU

Rimski Statut Međunarodnog krivičnog suda usvojen na Diplomatskoj konferenciji UN u Rimu 17. jula 1998. godine propisuje da će se pred ovim sudom voditi krivični postupak, utvrđivati krivična odgovornost i izricati krivična sankcija licima koja su učinila najozbiljnije zločine priznate od strane međunarodne zajednice kao celine. U čl. 5. ovog Statuta proglašena je nadležnost suda za sledeća međunarodna krivična dela: 1) zločin genocida, 2) zločini protiv čovečnosti, 3) ratni zločini i 4) zločin agresije. Prema čl. 77. učiniocu nekog od ovih krivičnih dela sud može izreći sledeće kazne: 1) zatvor u određenom trajanju koji ne može da pređe maksimum od 30 godina, 2) doživotni zatvor kada je ta kazna opravdana ekstremnom težinom zločina i individualnim okolnostima vezanim za učinioca dela, 3) novčanu kaznu prema kriterijumu koji je određen u Pravilima dokazivanja i procedure i 4) konfiskacija prihoda, vlasništva i dobara koji su direktno ili indirektno pribavljeni izvršenim zločinom. 
Zločin genocida je predviđen u odredbi čl. 6. ovog Statuta. Delo se čini u nameri da se uništi u celini ili delimično nacionalna, etnička ili verska zajednica na jedan od sledećih načina: 1) ubijanjem članova grupe, 2) prouzrokovanjem teških fizičkih ili mentalnih patnji članova grupe, 3) namernom podvrgavanju grupe životnim uslovima koji treba da dovedu do njenog potpunog ili delimičnog uništenja, 4) preduzimanjem mera uperenih ka sprečavanju rađanja u okviru grupe i 5) prinudnom premeštanju dece iz jedne u drugu grupu. Dakle, ovde se radi o preuzimanju odredbi Konvencije UN o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocia iz 1948. godine u pogledu određivanja bića krivičnog dela. 
U čl. 7. predviđen je zločin protiv čovečnosti. Rimski Statut razlikuje ovo krivično delo od dela genocida iako u vreme kada je ono uvedeno u sistem međunarodno pravnih inkriminacija u delu teorije je bilo mišljenja da su ova dva pojma sadržinski identična. Zločini protiv čovečnosti predstavljaju delatnosti izvršene kao deo rasprostranjenog ili sistematičnog napada uperenog protiv bilo kog civilnog stanovništva. U smislu ovog krivičnog dela napad podrazumeva sledeće radnje izvršenja: 1) ubistvo, 2) uništavanje, 3) porobljavanje, 4) deportaciju ili namerno premeštanje stanovništva, 5) zatvaranje ili druga stroga lišavanja slobode narušavanjem osnovnih pravila međunarodnog prava, 6) torturu, 7) silovanja, seksualno ropstvo, nasilne trudnoće, izazivanje steriliteta ili bilo koji drugi oblik seksualnog ugrožavanja, 8) progon bilo koje grupe ili kolektiva po političkoj, verskoj, rasnoj, nacionalnoj, etničkoj, kulturnoj ili polnoj osnovi ili druga postupanja koja su opšte nedopuštena po međunarodnom pravu, 9) izazivanje nestanka lica, 10) zločin aparthejda i 11) ostali nehumani postupci kojima se namerno prouzrokuju teške patnje ili ozbiljno ugrožavanje fizičkog ili mentalnog zdravlja. 
Ratni zločini su definisani u odredbi čl. 8. ovog Statuta. Ovde se radi o složenoj dispoziciji krivično pravne norme pa se razlikuje više oblika ovog teškog krivičinog dela koje se sastoji u različitih delatnosti koje su izvršene kao deo plana ili politike ili ako je taj zločin izvršen u velikom broju slučajeva. 
Prvi oblik ratnih zločina se sastoji u ozbiljnom kršenju Ženevskih konvencija od 12. avgusta 1949. godine, a naročito u: 1) namernom ubijanju, 2) mučenju ili nehumanom postupanju uključujući i biološke eksperimente, 3) namer-nom nanošenju velikih patnji, ozbiljnih telesnih povreda ili narušavanju zdravlja, 4) velikom razaranju ili otuđenju imovine bez opravdane vojne potrebe koja su izvršena nezakonito i bezobzirno, 5) prisiljavanju ratnih zarobljenika ili drugih zaštićenih lica da služe u neprijateljskim snagama, 6) namernom lišavanju ratnih zarobljenika i drugih zaštićenih lica njihovog prava na pošteno i pravilno suđenje, 7) nezakonitom progonstvu ili transferu ili nezakonitom zatvaranju lica i 8) uzimanju talaca. 
Drugi oblik ratnih zločina se sastoji u ozbiljnom narušavanju zakona i običaja koji se primenjuju u međunarodnom oružanom sukobu, unutar utvrđenog okvira međunarodnog prava, a naročito: 1) namerno usmeravanje napada protiv civilnog stanovništva ili protiv pojedinačnih civilnih lica koja nisu direktno umešana u sukob, 2) namerno usmeravanje napada na civilne objekte tj. objekte koji nisu vojni ciljevi, 3) namerno usmeravanje napada na osoblje, instalacije, materijale, jedinice ili vozila uključena u humanitarnu pomoć ili mirovnu misiju u skladu sa Poveljom UN sve dok imaju pravo na zaštitu ili pružaju pomoć civilima ili civilnim objektima po međunarodnim zakonima koji važe za strane u sukobu, 4) namerno započinjanje napada znajući da će takav napad prouzrokovati propratna stradanja ili nanošenje povreda civilima ili nanošenje štete civilnim objektima ili da će prouzrokovati velika, dugotrajna i ozbiljna oštećenja životne sredine koji bi bili očigledno prekomerni u odnosu na konkretno očekivanu vojnu korist, 5) napad ili bombardovanje bilo kojim sredstvima gradova, sela, boravišta ili građevina koje nisu branjeni ili nisu vojni objekti, 6) ubijanje ili ranjavanje vojnika koji je položio svoje oružje sa ciljem da se preda ili više nema nameru da se brani, 7) zloupotreba zastave kojom se daje znak za primirje, zastave ili vojnog obeležja i uniforme koji pripadaju neprijatelju ili Ujedinjenim nacijama kao i zloupotreba karakterističnih znakova definisanih Ženevskim konvencijama koje izazivaju smrt ili ozbiljne telesne povrede, 8) direktan ili indirektan transfer od strane okupacione sile dela njenog stanovništva na okupiranu teritoriju ili deportacija ili transfer svih delova stanovništva sa okupirane teritorije u okviru ili izvan te teritorije, 9) namerno usmeravanje napada na verske, obrazovne, umetničke ili naučne građevine koje se koriste u dobrotvorne svrhe, istorijske spomenike, bolnice i mesta gde se okupljaju bolesni i ranjeni pod uslovom da to nisu vojni ciljevi, 10) podvrgavanje lica koja imaju moć na suprotnoj strani fizičkom sakaćenju ili medicinskim ili naučnim eksperimentima ma koje vrste koji nisu opravdani medicinskim, stomatološkim ili bolničkim lečenjem tog lica niti su izvedeni u njegovom interesu, a koje mogu da izazovu smrt ili ozbiljno ugrožavanje zdravlja tog lica, 11) ubijanje ili ranjavanje izdajnika koji pripadaju neprijateljskom narodu ili vojsci, 12) objavljivanje da neće biti milosti, 13) uništavanje ili konfiskacija neprijateljske imovine osim ukoliko to strogo ne zahtevaju interesi rata, 14) ukidanje, suspendovanje ili zabrana prava i učešća u postupku pred sudom državljanima neprijateljske strane, 15) prinuđavanje pripadnika neprijateljske strane da učestvuje u ratnim operacijama uperenim protiv njegove zemlje čak i ako su bili u vojnoj službi pre početka rata, 16) pljačkanje grada ili bilo kog drugog mesta u situaciji kada je zauzet u napadu, 17) korišćenje otrova i sredstava koji u sebi sadrže otrove, 18) korišćenje zagušljivaca, otrovnih ili drugih gasova i sličnih tečnosti, materija ili izuma, 19) korišćenje municije koja se lako širi ili se spljošti u ljudskom telu kao što su meci ssa čvrstom čaurom koja ne pokriva u celini sredinu metka ili je pokriva, ali ima zaseke, 20) korišćenje oružja, projektila, materijala ili metoda ratovanja koji su takve prirode da mogu izazvati suvišne povrede ili nepotrebne patnje ili se njima krše međunarodni zakoni o oružanom sukobu pod uslovom da su oni zabranjeni, 21) izvršavanje dela koji izazivaju sramotu i ugrožavaju lično dostojanstvo, konkretno ponižavanje i degradiranje ličnosti, 22) izvršenje dela silovanja ili seksualnog ropstva, prisiljavanje na prostituciju, nasilnu trudnoću, prisilnu sterilizaciju ili bilo koji drugi oblik seksualnog zlostavljanja, 23) iskorišćavanje prisustva civila ili drugih međunarodno zaštićenih lica da bi se povratile određene tačke ili pozicije ili oblasti ili da bi se određene vojne snage zaštitile od vojnih operacija, 24) namerne napade na građevine, medicinske jedinice, transport i osoblje koje koristi očigledne znake u skladu sa međunarodnim pravom, 25) namerno pribegavanje izgladnjavanju civila kao metoda ratovanja lišavajući ih stvari neophodnih za njihov opstanak, uključujući i namerno sprečavanje deljenja minimalnih zaliha obezbeđenih Ženevskim konvencijama, i 26) regrutovanje ili na drugi način stavljanje u vojnu službu dece ispod 15 godina u nacionalne oružane snage ili njihovo korišćenje za aktivno učestvovanje u borbama. 
Treći oblik ratnih zločina iz čl. 8. Rimskog statuta se sastoji oozbiljnom kršenju čl. 3. Ženevskih konvencija u slučaju oružanog sukoba koji nije međunarodnog karaktera, a koje su delatnosti učinjene prema civilnom stanovništvu koja nisu aktivno učestvovala u borbama uključujući i pripadnike vojnih formacija koji su položili oružje ili ona lica koja su van borbe usled bolesti, ranjavanja, kazne ili drugog razloga. Ovo se delo može izvršiti na sledeći način: 1) nasiljem prema životu, posebno ubistva svih vrsta, sakaćenja, okrutnog ponašanja i tortura, 2) postupanje na izrazito sramotan način prema ličnom dostojanstvu, a posebno na način koji ponižava lica, 3) uzimanje talacai4) donošenje presuda i izvršenje smrtne kazne bez prethodne objave presude od strane regularno kontrolisanog suda koji bi obezbedio sve zakonske garancije koje su opšte priznate kao neophodne. 
Četvrti oblik ratnih zločina iz čl. 8. Statuta predviđa krivično delo kojim se vrše ozbiljne povrede zakona i običaja ratovanja u oružanim sukobima unutar utvrđenih okvira međunarodnog prava, a naročito ako se preduzimaju sledeći akti: 1) namerno usmeravanje napada na civilno stanovništvo ili na civilna lica ko-ja ne učestvuju aktivno u neprijateljstvima, 2) namerno usmeravanje napada na građevine, materijale, medicinske jedinice, transporte i osoblje koje koristi očigledne oznake regulisane Ženevskim konvencijama u skladu sa međunarodnim pravom, 3) namerno usmeravanje napada na osoblje, instalacije, materijale, jedinice ili vozila humanitarne pomoći ili mirovne misije u skladu sa Poveljom Ujedinjenih nacija sve dok imaju pravo na zaštitu i pružanje pomoći civilima i civilnim objektima po pravu oružanih sukoba, 4) namerno usmeravanje napada na verske, obrazovne, umetničke, naučne građevine kao i građevine za dobrotvorne svrhe, istorijske spomenike, bolnice i mesta gde su okupljeni ranjenici i bolesnici pod uslovom da to nisu vojni objekti, 5) pljačkanje naselja i mesta čak i kada su zauzeta prilikom napada, 6) silovanje, seksualno ropstvo, prisiljavanje na prostituciju, nasilnu trudnoću, prisilnu sterilizaciju ili bilo koji drugi oblik seksualnog zlostavljanja definisane kao ozbiljne povrede Ženevskih konvencija, 7) regrutovanje ili na drugi način stavljanje u vojnu službu dece ispod 15 godine u nacionalne oružane snage ili njihovo korišćenje za aktivno učestvovanje u borbama, 8) naređenje za preseljavanje civilnog stanovništva iz razloga vezanih za sukob osim ako to zahteva sigurnost civila ili neophodni vojni razlozi, 9) podmuklo ubijanje ili ranjavanje vojnika suprotne strane, 10) objavljivanje da neće biti milosti, 11) podvrgavanje lica koja imaju moć na suprotnoj strani, fizičkom sakaćenju ili medicinskim ili naučnim eksperimentima ma koje vrste koji nisu opravdani medicinskim, stomatološkim ili bolničkim lečenjem tog lica niti su izvedeni u njegovom interesu, a koje mogu da izazovu smrt ili ozbiljno ugrožavanje zdravlja tog lica i 12) uništavanje ili konfiskacija imovine suprotne strane osim ako to nije učinjeno iz razloga imperativne vojne potrebe u sukobu. 
Krivično delo agresije (inače navedeno u čl. 5. Statuta) nije bliže opisano po sadržini, karakteristikama i obeležjima bića. No, u pogledu kvalifikacije ovog dela Statut Međunarodnog krivičnog suda upućuje na odgovarajuću primenu Rezolucije Generalne skupštine UN broj 3314 iz 1974. godine. Naime, u čl. 3. ove Rezolucije je precizirano šta predstavlja akt agresije bez obzira da li je rat objavljen ili ne. Prema ovoj odredbi delo agresije predstavljaju sledeći akti: 1) invazija ili napad oružanih snaga jedne države na teritoriju druge države kao i svaka vojna okupacija makar i privremena koja proizađe iz takve invazije ili napada ili aneksija teritorije ili dela teritorije druge države upotrebom sile, 2) bombardovanje teritorije neke države od strane oružanih snaga druge države ili upotreba bilo kog oružja od strane jedne države protiv teritorije druge države, 3) blokada luka ili obala jedne države od strane oružanih snaga druge države, 4) napad oružanih snaga jedne države na kopnene, pomorske ili vazduhoplovne snage, pomorsku ili vazdušnu flotu druge države 5) upotreba oružanih snaga jedne države koje se s pristankom države prijema nalaze na njenoj teritoriji protivno uslovima predviđenim u sporazumu odnosno ostajanje tih snaga na teritoriji države prije-ma i posle isteka sporazuma, 6) radnja jedne države koja svoju teritoriju stavi na raspolaganje drugoj državi da bi je ova iskoristila za izvršenje akta agresije protiv neke treće države, 7) upućivanje od strane odnosno u ime jedne države oružanih bandi, grupa, neregularnih vojnika ili najamnika koji protiv druge države vrše akte oružane sile toliko ozbiljno da se oni izjednačuju sa napred navedenim aktima odnosno predstavljaju značajno učešće jedne države u tome. No, interesantno je rešenje prema kome je u Rezoluciji izričito navedeno da pored navedenih akata koji su određeni kao delo agresije, Savet bezbednosti UN u skladi sa Poveljom ujedinjenih nacija može odlučiti da se pod ovaj pojam podvedu i neki drugi akti ne ostavljajući kriterijum za ovo određivanje. 

POJAVA MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG SUDA

Paralelno sa pokušajima da se humanizuje rat kao krajnje nehumano sredstvo politike javljaju se i ideje o osnivanju sudskih organa sa zadatkom da utvrđuju krivičnu odgovornost i kažnjivost lica za izvršene zločine u doba rata ili u vezi sa ratnim zbivanjima. Tako se još tokom stogodišnjeg rata (1337-1453) javila ideja rimskog pape o krivičnom sudu koji bi bio nadležan za suđenje izvršiocima najtežih krivičnih dela izvršenih u doba rata. 
No, prvi put je istorija zabeležila delatnost ovakvog suda u petnaestom veku. Naime posle nezapamćenih zločina protiv civilnog stanovništva koji su izvršeni u nemačkom gradu Brajzahu 1474. godine formiran je ad hoc krivični sud. On je bio sastavljen od 28 sudija iz saveznih gradova (koji su u to vreme imali status grada -države). Taj sudski organ je posle sprovedenog krivičnog postupka doneo presudu kojom je izrekao smrtnu kaznu guverneru nemačkog grada Peteru fon Hagenbahu kao odgovornom licu za izvršene zločine. 
Dvadeset vek donosi nove ideje u pravcu formiranja međunarodnog krivičnog suda. Tako je još odredbama Versajskog mirovnog ugovora iz 1919. godine (u odredbama čl. 227. i 230) bila predviđena obaveza pobedničkih sila da izvedu pred sud i utvrde krivičnu odgovornost nemačkih i austrougarskih političkih i vojnih rukovodilaca na čelu sa nemačkim carom Vilhelnom 11 za zločine izvršene na bojnom polju i na okupiranim teritorijama. Ovim je odredbama bilo predviđeno i osnivanje posebnog suda koji bi vodio krivični postupak. Taj sud su trebali da sačinjavaju predstavnici Velike Britanije, Italije, Japana, SAD i Francuske. 
Budući da je holandska vlada odbila da izruči nemačkog cara ovom sudu, posle Prvog svetskog rata je na sudskom procesu koji je održan pred Vrhovnim sudom u Lajpcigu 3. februara 1920. godine od optuženih 45 lica za ratne zločine osuđeno samo devet lica. 

MEĐUNARODNI VOJNI SUD

Nezapamćeni zločini izvršeni za vreme Drugog svetskog rata doveli su do odluke savezničkih sila donete na Moskovskoj konferenciji koja je održana oktobra1943. godine da posle okončanja rata pred sud izvedu nemačke ratne zločince čiji zločini nemaju geografsku opredeljenost, dok je za ostale zločince dogovoreno da im se sudi u država gde su ta dela i izvršili. Sledeći te ideje Londonskim sporazumom savezničkih sila od 8. avgusta 1945. godine je usvojen Statut Međunarodnog vojnog suda. 
Ovaj sud su sačinjavale četiri sudije i četiri zamenika koje su imenovale vlade: SAD, SSSR, Velike Britanije i Francuske. Predsednik suda je biran naizmenično po državama. Presude su donošene većinom glasova, a u slučaju jednakog broja glasova odlučivao je glas predsednika suda. Svaka od ovih država je takođe imenovala i po jednog javnog tužioca. 
Sudski postupak i pravila dokazivanja su bila uređena delom odredbama ovog Statuta, a delom je sam sud u toku postupka donosio takva procesna pravila. Inače sam se postupak sastojao iz sledećih faza: prethodna izjava tužioca, dokazna sredstva optužbe i odbrane, saslušanje svedoka, reči odbrane i optužbe, izjava optuženog i presuda. 
Pred ovaj sud su izvedena 22 optužena ratna zločinca od kojih je u procesu koji je trajao duže od devet meseci 1. oktobra 1946. godine presudom njih dvanaest osuđeno na smrt vešanjem, tri na doživotni zatvora četiri ratna zločinca su osuđena na vremenske kazne zatvora u trajanju od 10 do 20 godina. Trojica optuženih (Šaht, Papen i Friče) su oslobođena od optužbe. Osuđeni su kazne zatvora izdržavali u zatvoru Špandau nad kojim su zajedničku upravu imale sve četiri sile pobednice. 
Ovaj sud je u donetoj presudi osudio ne samo najviše političke i vojne rukovodioce Trećeg Rajha već je kao zločinačke osudio i sledeće organizacije (pravna lica) i to: Nacionalsocijalističku partiju, Gestapo, Službu sigurnosti (SD), SS jedinice i SA jedinice. 
Odlukom američkog komandanta za Daleki istok, generala Mak Artura slični vojni sud je osnovan i radi suđenja japanskim vojnim i političkim rukovodiocima za zločine izvršene na Dalekom istoku. Ovaj sud je bio sastavljen od jedanaest sudija koje je imenovao vrhovni komandant na predlog vlada savezničkih država koje su i potpisale akt o kapitulaciji Japana. Svaka od vlada koje su bile u ratu sa Japanom imenovale su po jednog sudiju, a sud je donosio odluke takođe većinom glasova. Vrhovni komandant je odobravao izvršenje izrečenih kazni. Ovaj sud je na procesu koji je vođen od maja 1946. godine do 12. novembra 1948. godine od optuženih 25 lica, pet osudio na kaznu smrti, 16 na doživotni zatvor, a dva lica na zatvor u trajnju od 7 od 20 godina. 
No, posle Drugog svetskog rata na oslobođenim teritorijama je osnovano više različitih sudova koji su vodili krivične postupku i sudili pojedinim ratnim zločincima. Tako su osnovani: saveznički okupacioni sudovi, nacionalni sudovi savezničkih država i nacionalni sudovi pobeđenih država. Oni su sudili učiniocima teških krivičnih dela protiv čovečnosti i međunarodnog prava izvršenih na određenim okupiranim teritorijama. 
Na osnovu Zakona broj 10. Kontrolnog saveta za Nemačku je održano u Nirnbergu još nekoliko sudskih procesa (tzv. naknadni procesi) u vremenu od oktobra 1946. godine do aprila 1949. godine. U ovim procesima je pred sudskim većem optuženo ukupno 185 političkih i vojnih rukovodilaca Nemačkog Rajha od kojih je 24 lica osuđeno na smrt (to su procesi Listu, Renduliću, Bemeu, Špajdelu i dr.). 
I u drugim državama (Jugoslaviji, SSSR, Čehoslovačkoj, Poljskoj, Belgiji, Francuskoj, Norveškoj) je u posleratnom periodu održano više sudskih procesa pred nacionalnim sudovima u kojima je utvrđivana krivična odgovornost za učinjene zločine u Drugom svetskom ratu. 

AD HOC TRIBUNALI

Iako je posle Drugog svetskog rata u okviru Organizacije ujedinjenih nacija ili njenih pojedinih organa bilo više pokušaja da se osnuje jedan stalni međunarodni krivični sudski organ, ti pokušaji su ostali bez uspeha. Tek početkom devedesetih godina sa ratni zbivanjima na prostorima bivše SFR Jugoslavije i Ruande, jačaju ideje da se osnuju posebni ad hoc tribunali za suđenje učiniocima najozbiljnijih povreda međunarodnog humanitarnog prava na području ovih država. 
Na osnovu Povelje UN i glave 7. osnovani su: Tribunal za gonjenje lica odgovornih za ozbiljne povrede međunarodnog humanitarnog prava počinjene na tlu SFR Jugoslavije -Rezolucijom Saveta bezbednosti UN broj 827 od 25. maja 1993. godine i Međunarodni krivični tribunal za Ruandu -Rezolucijom broj 955 od 8. novembra 1994. godine. Do kraja 20. veka osnovani su još ad hoc tribunali za Istočni Timor i Sijera Leone i konačno maja 2003. godine i Specijalni sud za Irak. S obzirom da su organizacija i postupak oba tribunala zasnovani na istim postavkama izložićemo karakteristike Haškog tribunala. 
Ovaj tribunal čine sledeći organi: 1) sudska veća (prvostepeno i žalbeno), 2) tužilaštvo i 3) sekretarijat tribunala. Veća su sastavljena od jedanaest nezavisnih sudija, od kojih su trojica sudija u prvostepenom veću (pri čemu ne mogu da budu iz iste države) i pet sudija u žalbenom veću. Za sudiju mogu biti izabrana lica visokih moralnih sobina, nepristrasna i sa integritetom koja poseduju kvalifikacije koje se zahtevaju u njihovim državama za najviša sudijska zvanja. Njih bira generalna skupština UN na vreme od četiri godine. Sudije biraju predsednika tribunala koji predsedava postupkom pred žalbenim većem (čl. 12, 13, 14. Statuta). 
Tužilac je odgovoran za istragu i optužene lica odgovornih za krivična dela iz nadležnosti tribunala. To je nezavisni organ tribunala koga postavlja Savet bezbednosti UN. To mora biti lice visokih moralnih kvaliteta koje poseduje najviši nivo stručne kompetencije i iskustva u vođenju istraga i optužbi u krivičnim stvarima. Bira se na period od četiri godine (čl. 16. Statuta). 
Sekretarijat je odgovoran za administraciju i usluge Međunarodnom tribunalu. Čine ga sekretar i ostalo osoblje. Sekretara postavlja generalni sekretar UN na period od četiri godine. Osoblje sekretarijata postavlja sekretar (čl. 17.). 
Odredbe čl. 18-26. Statuta uređuju postupak pred Tribunalom. Tužilac započinje istragu po službenoj dužnosti ili na osnovu pribavljenih informacija iz bilo kog izvora (npr. vlada i organa UN, nevladinih i međuvladinih organizacija). On prima sve informacije i odlučuje o tome da li postoji dovoljno osnova za optuženje. Pri tome on može da ispituje osumnjičenog, žrtve ili svedoke kao i da prikuplja dokaze kao i da preduzima pojedine istražne radnje na licu mesta. U obavljanju ovih poslova on može da traži pomoć organa države gde se takve radnje preduzimaju. 
Osumnjičeni koga ispituje tužilac ima pravo na branioca po svom izboru kao i pravo na besplatnu pravnu pomoć postavljenog branioca kao i pravo na prevođenje materijala na svoj jezik. Kada utvrdi da postoji "slučaj" tužilac priprema optužnicu koja sadrži činjenični opis dela, krivično delo koje se optuženom stavlja na teret kao i sakupljene dokaze. Potom se optužnica dostavlja sudiji prvostepenog veća. 
Sledi faza preispitivanja optužnice. To je nadležnost sudije prvostepenog veća koji kada utvrdi da je "slučaj" dovoljno formiran potvrđuje optužnicu ili ako nije zadovoljan može da istu odbaci. Posle potvrde optužnice sudija na zahtev tužioca može da izda naređenje i naloge za hapšenje, zadržavanje, predavanje i transfer optuženog ili druga naređenja od značaja za dalje vođenje postupka. 
Pretresni postupak pred prvostepenim većem je sledeća faza postupka pred Haškim tribunalom. Veće je dužno da obezbedi korektno i brzo vođenje krivičnog postupka u saglasnosti sa Pravilima procedure i dokazivanja uz puno poštovanje prava optuženog kao i zaštite žrtava i svedoka. Lice protiv koga je potvrđena optužnica se pritvara, potom obaveštava o optužbama protiv njega i privodi tribunalu. Po otpočinjanju pretresa prvo se čita optužnica, zatim se utvrđuje da li su poštovana sva prava optuženog kao i da li je on razumeo optužnicu te se poučavao pravu da odgovori na sve navode optužnice. Prvostepeno veće tada utvrđuje datum pretresa. Saslušanje je javno osim ako postoje razlozi za isključenje javnosti u skladu sa Pravilima procedure i dokazivanja. 
Čl. 21. Statuta Haškog tribunala garantuje optuženom korpus prava među kojima se ističu: 1) jednakost pred tribunalom, 2) pravo na pošteno i javno saslušanje, 3) pretpostavka nevinosti kao i 4) garancije pune ravnopravnosti optuženog kao što su: a) da bude smesta i detaljno obavešten na svom jeziku o prirodi i osnovama optužbe, b) da ima odgovarajuće vreme i mogućnosti za pripremu odbrane kao i pravo da komunicira sa braniocem po svom izboru, v) da mu se sudi bez nepotrebnog odlaganja, g) da mu se sudi u ličnom prisustvu kao i da se brani lično i uz stručnu pomoć, d) da ispituje svedoke optužbe i da obezbedi prisustvo i ispitivanje svedoka odbrane, đ) pravo na besplatnu pomoć prevodioca, e) da ne bude prinuđen da svedoči protiv sebe ili da prizna krivicu. 
Kada je krivična stvar u dovoljnoj meri rasvetljena prvostepeno veće objavljuje presudu koja se donosi većinom glasova. Uz izreku o krivici i kazni, presuda se dopunjava pismenim obrazloženjem koje može da sadrži i izdvojena mišljenja i neslaganja pojedinih sudija. 
Nezadovoljna strana može da izjavi žalbu iz sledećih razloga: 1) zbog greške u pravnim pitanjima koje odluku suda čine manjkavom i 2) zbog činjenične greške koja je dovela do nepravilne odluke. O podnetoj žalbi odlučuje žalbeno veće koje napadnutu odluku može da potvrdi, poništi ili je promeni. 
Kada se otkrije nova činjenica koja nije postojala u vreme suđenja pred prvostepenim ili žalbenim većem a koja može da bude od odlučujućeg značaja za odluku suda, osuđeno lice ili tužilac mogu podneti tribunalu zahtev za ponavljanje postupka. 

STALNI MEĐUNARODNI KRIVIČNI SUD

Na Diplomatskoj konferenciji u Rimu 17. jula 1998. godine usvojen je Statut Međunarodnog krivičnog suda kao stalnog sudskog organa sa sedištem u Hagu (Holandija) koji je formalno počeo sa radom sredinom 2003. godine. On je ovlašćen da sudi licima koja su izvršila najozbiljnije zločine priznate od strane međunarodne zajednice kao celine: 1) zločin genocida, 2) zločin protiv čovečnosti, 3) ratni zločin i 4) zločin agresije. 
Njega čine sledeći organi: 1) predsedništvo, 2) veća (žalbeno, sudeće, predraspravno), 3) kancelarija tužioca i 4) sektretarijat. Sud ima 18 sudija za koje mogu biti izabrana lica visokih moralnih karakteristika, nepristrasna i sa lič-nim integritetom koja poseduju kvalifikacije zahtevane za najviše pravne institucije u svojim državama. Bira ih skupština država članica ovog suda većinom glasova sa liste kandidata na vreme od devet godina. 
Predsedništvo suda čine predsednik i dva potpredsednika koje biraju sudije na vreme od tri godine. Ono je odgovorno za pravilno funkcionisanje suda i kancelarije tužioca i obavlja druge statutom predviđene funkcije. 
Tužilaštvo je nezavisni i odvojeni organ suda. Ono je odgovorno za primanje prijava i informacija kao i dokaza o izvršenim zločinima iz nadležnosti suda. Njega čine tužilac i više zamenika za koje mogu biti birana lica visokih moralnih kvaliteta, kompetentni i sa velikim praktičnim iskustvom u tužilaštvu ili vođenju krivičnog postupka. Tužioce bira skupština država članica suda na vreme od 9 godina. 
Sekretarijat je odgovoran za vansudske aspekte, administraciju i funkcionisanje suda. Njime upravlja sekretar koga biraju sudije na vreme od pet godina. On osniva odeljenje za žrtve i svedoke u okviru sekretarijata koje u saradnji sa tužiocem obezbeđuje zaštitne mere i drugu odgovarajuću pomoć svedocima ili žrtvama. 

ZAKLJUČAK

Stupanjem na snagu Rimskog statuta Međunarodnog krivičnog suda konačno je međunarodno krivično pravo kao najmlađa grana pozitivnog prava dobilo pravo građanstva. Time je viševekovna ideja o potrebi ustanovljenja nadnacionalnog, supranacionalnog krivičnog suda koji bi sudio svima bez obzira iz koje zemlje dolaze i gde je krivično delo izvršeno doživela svoje oživotvorenje. Svakako da solidnu osnovu za početak rada ovog suda predstavlja iskustvo i praksa Nirnberškog i Tokijskog suda, a još više praksa ad hoc tribunala. 
Tim pre što je Rimskim statutom po prvi put u istoriji ljudske civilizacije postavljena osnova opšteg, posebnog i procesnog međunarodnog krivičnog prava -odnosno sistem međunarodnih krivičnih dela, osnovi krivične odgovornosti i sistem sankcija odnosno ustanovljeni su organi tužilaštva i suda kao i sam postupak i rad sudskih veća u utvrđivanju krivične odgovornosti i izricanja sankcija učiniocima najtežih povreda međunarodnog prava. LITERATURA 1. Ackerman I., Sullivan O., Praksa i procedura Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Sarajevo, 2002. 



  Dragan Jovašević, Leksikon krivičnog prava, JP Službeni list SRJ, Beograd, 2002, str. 346. Dragan Jovašević, Komentar Krivičnog zakona SR Jugoslavije, Službeni glasnik, Beograd, 2002, str. 345-368; Zoran Stojanović, Komentar Krivičnog zakona SR Jugoslavije, Beograd, Službeni list SRJ, 2002, str. 28. Iako ima autora u krivičnopravnoj literaturi koji smatraju da opšti deo materijalnog međunarodnog krivičnog prava nije ni blizu onako razvijen kao što je to slučaj sa unutrašnjim krivičnim pravom (Zoran Stojanović, Međunarodno krivično pravo, Beograd, 2002, str. 31) mišljenja smo da se i u okviru ove grane prava može konstituisati nauka opšteg dela materijalnog prava sa osnovnim institutima: međunarodno krivično delo, krivična odgovornost i krivična sankcija. Videti: Vojislav Đurđić, Dragan Jovašević, Međunarodno krivično pravo, Nomos, Beograd, 2003, str. 46-69. 


	MP 1-2, 2005 -Međunarodno krivično pravosuđe (str. 31-57)
	6 Ljubiša Jovanović, Dragan Jovašević, Krivično pravo, Opšti deo, op. cit., str. 67-70. 7 Zoran Stojanović, Krivično pravo, Opšti deo, Službeni glasnik, Beograd, 2000, str. 33. 8 Vladimir Kambovski, Međunarodno kazneno pravo, Skoplje, 1998, str. 263; Drago Radulović, Međunarodno krivično pravo, Podgorica, 1999, str. 103. 9 Vladimir Kambovski, Primena supranacionalnih normi međunarodnog kaznenog prava, Zbor-

nik radova: Relevantna pitanja međunarodnog krivičnog prava, Tara, 2003, str. 18. 
O pojmu, karakteristikama i pravnoj prirodi komandne odgovornosti videti opširnije: Aleksandar Ignjatović, Komandna odgovornost u međunarodnom i krivičnom pravu, Vojno delo, Beograd, 2002; Branislav Ristivojević, Komandna odgovornost, Novi Sad, 2003. 

Dragan Jovašević, Komentar Krivičnog zakona SR Jugoslavije, op. cit. , str. 4-17. 

Miodrag Majić, Ratni zločini u domaćem krivičnom zakonodavstvu i čl. 8. Rimskog statuta, Zbornik radova: Relevantna pitanja međunarodnog krivičnog prava, Tara, 2003, str. 211. 

Tijana Šurlan, Odnos zločina protiv čovečnosti i genocida u Statutu međunarodnog krivičnog suda, Zbornik radova: Relevantna pitanja međunarodnog krivičnog prava, Tara, 2003, str. 166. 

Nirnberška presuda, Beograd, 1948, str. 13-19; Zvonimir Tomić, Nirnberška presuda, Sarajevo, 2001, str. 35-54. 

Dragan Jovašević, Komentar Krivičnog zakona SR Jugoslavije, op. cit., str. 14 i dalje; Vojislav Đurđić, Dragan Jovašević, Međunarodno krivično pravo, op. cit., str. 89 i dalje. 

Prof. Dragan JOVAŠEVIĆ


INTERNATIONAL CRIMINAL JUDICIARY AS A MEANS TO KEEP AND PROTECT PEACE AND INTERNATIONAL SECURITY


SUMMARY

After a long historical development, the second half of the 20th century has inaugurated the new, latest branch of the punitive law -international criminal law. By its legal nature and characteristics it is somewhere between the national criminal law and international public law, maintaining its peculiarity and independence. The basic and most important notion and institute of this branch of law is certainly the international criminal act. 
In the theory of law (domestic and foreign), there are several views on the notion and contents of the international criminal act. However, it can be concluded that this notion implies a socially dangerous, illegal act committed by the perpetrator and defined as a criminal act whose perpetrator is to be punished as prescribed by the law. Such a defined notion of the international criminal act includes its basic elements, and these are as follows: 1) the act of a man (including the act of an adult person that can be committed in three forms: acting, non-acting, failure to provide proper supervision, effect and casualty; 2) social danger; 3) unlawfulness; 4) definition of an act by rules, and 5) guilt of the perpetrator. 
There are two kinds of international criminal acts: international criminal acts in a narrow sense and international criminal acts in a broad sense. The most significant are certainly the international criminal acts in a narrow sense that are directed towards violation or endangering of the universal, general civilisation values -international law and humanitywhat is actually the subject of protection from these criminal acts. 
Apart from the international criminal act, the theory of law also includes a foreign criminal act (any criminal act with a foreign element). By all this, these two notions coincide largely, but are also considerably different from each other. 
Apart from the general notion of the international criminal act, the theory of law also includes a special being or a special notion of the international criminal act by whose characteristics and specific forms and shapes of manifestation some international criminal acts or responsibility of their perpetrators actually differ from each other. As a matter of fact, all international legal documents in this field (and then national criminal legislation as well) deal with the whole system of various incriminations punished by various kinds and sorts of penalties (as basic sorts of criminal sanctions). The following documents deal with some international criminal acts in their specific forms and shapes of manifestation: The Statute of the International Military Tribunal (that served to reach the Nuremberg and then the Tokyo verdicts), the Law No. 10 of the Control Council for Germany, the Statute of the Hague Tribunal for the Former Yugoslavia as well as the statutes of some other ad hoc tribunals such as: Tribunals for Rwanda, Eastern Timor and Sierra Leone, then the Statute of the Iraqi Special Tribunal and finally the Permanent International Criminal Court Statute (the so-called Rome Statute).
MEĐUNARODNO KRIVIČNO PRAVOSUĐE U FUNKCIJI ODRŽAVANJA I ZAŠTITE MIRA I MEĐUNARODNE BEZBEDNOSTI