POSTOJEĆE STANJE STANDARDA U OBLASTI ZAVARIVANJA U SRBIJI STANDARDS IN WELDING IN SERBIA -STATE OF ART Stručni rad / Professional paper

Keywords: Institute for standardization of Serbia (ISS), standard, welding

Rezime

U periodu do kraja 2020. godine Institut za standardizaciju Srbije je preuzeo i objavio kao srpske standarde oko 99% evropskih standardauklјučujući njihove izmene i dopune (amandmane). U 2020. godini Institut je objavio 2 032 srpska standarda i srodna dokumenta, a istovremeno je povukao 1.257 srpskih standarda i srodnih dokumenata. Od tog broja, 171 standard je objavlјen na srpskom jeziku, od čega je 35 bilo izvornih srpskih standarda. Osim toga, u 2020. godini su izrađena ukupno 1.422 nacrta standarda i 1.888 definitivnih tekstova nacrta standarda. 
Planom donošenja srpskih standarda i srodnih dokumenata za 2021. godinu, kao i za svaku narednu godinu posle nje, biće predviđeno donošenje oko 1.500 srpskih standarda koji su identični odgovarajućim evropskim, jer je to prosečan broj standarda koje CEN i CENELEC ukupno objave u toku jedne godine i koji se moraju preuzeti na nacionalnom nivou. Takođe, planom je predviđeno donošenje 32 izvorna srpska standarda i oko 100 međunarodnih standarda. 
U radu je dat pregled usvojenih standarda ISS odeljenja za metalurgiju, mašinstvo, građevinarstvo i transport, od strane komisije M044 zavarivanje i prateći postupci kao i status usvojenih standarda u Republici Srbiji do kraja 2020. godine. 

Abstract

In the period until the end of the year 2020, the Institute for Standardization of Serbia took over and published as Serbian standards about 99% of European standards -including their additions (amendments). In 2020, the Institute published 2032 Serbian standards and related documents, and at the same time withdrew 1257 Serbian standards and related documents. Of that number, 171 standards were published in Serbian, of which 35 were original Serbian standards. Besides, in 2020, a total of 1422 draft standards and 1888 definitive texts of draft standards were drafted. The plan for the adoption of Serbian standards and related documents for 2021, as well as for each subsequent year after it, will provide for the adoption of about 1500 Serbian standards that are identical to the corresponding European ones, because that is the average number of standards published by CEN and CENELEC in one year and which must be taken over at the national level. Also, the plan envisions the adoption of 32 original Serbian standards and about 100 international standards. 
The paper gives an overview of the adopted standards of the ISS department for metallurgy, mechanical engineering, construction and transport, by the commission M044 welding and related procedures and the status of the adopted standards in the Republic of Serbia until the end of 2020. 

Uvod

Prema stanju registra komisija za standarde i srodne dokumente Instituta za standardizaciju, u 2020. godini u Institutu bilo je ukupno 160 komisija. Za oblast zavarivanja zadužena je komisija u okviru Instituta M044 -Zavarivanje i srodni postupci u sastavu odelјenja sektora za metalurgiju, mašinstvo, građevinarstvo i saobraćaj. 
U periodu od 1. januara 2007. do 31. decembra 2020. godine Institut je objavio ukupno 38.743 srpskih standarda i srodnih dokumenata od kojih 3.184 standarda na srpskom jeziku. U istom tom periodu, Institut je preuzeo odgovarajuće evropske standarde (EN), odnosno evropske srodne dokumente i to: 24.343 publikacija које је објавио CEN у неелектротехничким областима, 9.677 публикацијa које је објавио CENELEC у електротехничким областима и 992 публикација које је објавио ETSI у области телекомуникација. 
[1] Rad svih komisija za standarde u Institutu sinhronizovan je sa radom odgovarajućih tehničkih radnih tela evropskih organizacija za standardizaciju. 

Plan donošenja srpskih standarda i srodnih dokumenata

Plan donošenja srpskih standarda i srodnih dokumenata su pripremile komisije za standarde u Institutu za standardizaciju Srbije na osnovu potrebe privrednih subjekata, organa državne uprave, tela za ocenjivanje usaglašenosti, naučnoistraživačkih organizacija, obrazovnih ustanova i drugih zainteresovanih strana, čiji predstavnici učestvuju u radu komisija. Ako se pođe ood pojednostavljene definicije da efikasnost ustvari znači "raditi stvari na pravi način za dobrobit preduzeća" a da efektivnost ustvari znači "raditi prave stvari za dobrobit peduzeća" danas često dolazimo do apsurda. Privatno vlasništvo nad kapitalom dovodi zavarivačku struku pred, vrlo često bezizlaznu situaciju. Struka i znanje bivaju potisnuti pred stavom vlasnika da je njegova odluka o kvalitetu izvedenih zavarivačkih radova konačna bez obzira na kasniji ishod i posledice. Da li smo kao "esnaf" dovoljno jaki i organizovani da se suprotstavimo najezdi nestručne primene svega onog što smo učili i učimo nove, dolazeće generacije ili prepuštamo sve niz vodu i povlačimo se od realnosti. 
Gde nam je, koliko klizi i u kom pravcu ide naša zavarivačka struka? 

Zaključak

Privreda po svojoj prirodi trebala bi da bude najzainteresovanija strana za donošenje i održavanje aktuelnosti srpskih standarda, kao i efektivno i efikasno funkcionisanje naše nacionalne standardizacije preko Instituta za standardizaciju. Međutim, zbog dugogodišnje nezavidne situacije u kojoj se privreda nalazi, stručnjaci iz privrede i drugih delatnosti nemaju mogućnosti za učestvovanje u nacionalnoj standardizaciji. Ovaj problem ponekad onemogućava ili znatno otežava obrazovanje komisija za standarde u pojedinim oblastima. 
Paralelno sa tim postoji i nezainteresovanost stručne javnosti za učešće u javnoj raspravi i dostavljanju primedbi i predloga u vezi sa nacrtima srpskih standarda i srodnih dokumenata koji se stavljaju na javnu raspravu. 
O efektivnosti i efikasnijem radu postojećih komisija teško da se može govoriti, jer je rad u komisijama dobrovoljan, tj. bez materijalne naknade. 
Pored ovog poslodavci ne dozvoljavaju rad osoblja u komisijama Instituta pošto su višestruko u gubitku: prvo za vreme odsustvovanja osoblja sa posla -posao "stoji" a putne troškove dolaska za rad u komisiji taj isti poslodavac u potpunosti snosi. Rad stručnjaka u komisijama pri donošenju standarda participiran je za sve buduće korisnike dotičnih standarda. S druge strane, pri nabavci standarda poslodavac plaća punu cenu standarda iako je u prethodnom periodu već delom učestvovao preko "svojih" stručnjaka u donošenju istih. Bilo koju vrstu materijalnog popusta nema pa je poslodavac kažnjen od strane Instituta (ili države) što je dozvolio rad svojih radnika za dobrobit cele privrede. [4] I na kraju, prisutna je inertnost ili nezainteresovanost države u uvođenju profesionalizama u radu i prevođenja određenih opštih, vitalnih, standarda koje bi predvodili eksperti za određene oblasti, koji potiču iz privrede a prednjače znanjem u radu u ovoj oblasti. 

Literatura / References

[1] Institut za standardizaciju Srbije: Izveštaj o realizaciji programa rada za 2020 godinu. 
[2] Institut za standardizaciju Srbije: Izveštaj o srpskim standardima i srodnim dokumentima koji su objavlјeni, odnosno povučeni u periodu od 1. januara do 30. juna 2021. godine, kao i o srpskim standardima i srodnim dokumentima koji se nalaze u pripremi. 
[3] Institut za standardizaciju Srbije: Navedeni standardi podkomisije M044 ISS. 
[4] Savetovanje sa međunarodnim učešćem "IBR 2018", Srebrno jezero, 18.do 20. aprila 2018. god, Aleksić Boško, Postojeće stanje standarda u oblasti IBR u Srbiji. 

Napomena:

Obzirom na veliki broj i obim usvojenih i objavljenih standarda do kraja juna 2021. godine, u narednim brojevima časopisa će sukcesivno biti objavljivani ostali standardi iz tabele. 

Tabela 1 .

 1 Pregled broja realizovanih srpskih standarda i srodnih dokumenata, nacrta i definitivnih tekstova nacrta standarda u 2020. godini 



Table 1 .

 1 Review of the number of implemented Serbian standards and related documents, drafts and definitive texts of draft standards in 2020 


	Vrsta dokumenta	Na srpskom jeziku	Na engleskom jeziku	Ukupno
	Nacrt standarda	118		1304	1422
	Definitivni tekst nacrta	149		1739	1888
	Standard	171		1861	2032	1 )
	1 ) Na ukupan broj treba dodati i 58 ispravki standarda.	
	Prema spisku ISS komisija za zavarivanje, tvrdo		U tabeli 2 je dat pregled usvojenih i objavljenih
	i meko lemlјenje, u periodu od 1. januara do 30.	standarda do kraja juna 2021. godine. U tabeli su
	juna 2021. godine donela je ili ažurirala 21	navedeni nazivi standarda na srpskom jeziku i
	standard.		naziv identičnog originala usvojenog standarda u
	Planom donošenja srpskih standarda i srodnih dokumenata za 2021. godinu predviđeno je da se kao srpski preuzme 351 harmonizovani evropski standard čijom se primenom ostvaruje pretpostavlјena usaglašenost sa osnovnim zahtevima evropskih direktiva. [2]	Srbiji. Takođe dati su nacrti ili projekti donošenja standarda sa pozivanjem na evropske Direktive ili javne rasprave. Navedeni evropski standrdi i srodna dokumenata navedeni su zbog lakšeg praćenja novih izdanja koje ISO standardizacija prema zainteresovanosti određenih strana korisnika prepoznaje i pušta odgovarajuće izmene i dopune a
			koje smo u obavezi da usvajamo.	

Tabela 2. Pregled usvojenih i objavljenih standarda do kraja juna 2021.godine.[3] 
Table 2 .

 2 Review of received and published standards until the end of June 2021.[3] 


	Red. br.	Oznaka standarda	Naziv standarda	Naziv originala Identičan sa	na -nacrt pr -projekat	Napomena
	1.	SRPS EN 14717:2008	Zavarivanje i srodni postupci -Lista provere uticaja na životnu sredinu	Welding and allied processes -Environmental check list	EN 14717:2008	naSRPS EN 14717:2020 prEN 14717	Direktiva povezana sa ovim standardom 2019/1784. Završetak javne rasprave 17.06.2021
				Non-destructive			
	2.	SRPS EN ISO 10675-1:2017	Ispitivanje bez razaranja zavarenih spojeva -Nivoi prihvatlјivosti za radiografsko ispitivanje -Deo 1: Čelik, nikl, titanijum i njihove legure	testing of welds -titanium and their Acceptance levels for radiographic testing -Part 1: Steel, nickel,	SEN ISO 10675-1:2017	naSRPS EN ISO 10675-1:2021) 10675-1:2021 prEN ISO 10675-1:2020 (ISO/FDIS	Završetak javne rasprave 06.05.2021
				alloys			
				Resistance		naSRPS EN ISO	
	3.	SRPS EN 21089:2015	Konusne elektrode za opremu za tačkasto zavarivanje -Mere	welding equipment -Electrode taper fits for spot welding equipment		1089:2020 prEN ISO 1089:2020, idt. ISO/DIS	Završetak javne rasprave 06.05.2021.
				-Dimensions		1089:2021	
							Direktive povezane sa
	4.	SRPS EN ISO 13585:2013	Tvrdo lemljenje -Kvalifikacioni ispit lemioca i operatora lemljenja	Brazing -Qualification test of brazers and brazing operators	EN ISO 13585:2012	naSRPS EN ISO 13585:2019 ISO/DIS 13585:2020	ovim standardom 2014/68/EU Završetak javne rasprave
							23.07.2020.

ZAVARIVANJE I ZAVARENE KONSTRUKCIJE, 1/2022, str. 135-143
POSTOJEĆE STANJE STANDARDA U OBLASTI ZAVARIVANJA U SRBIJI STANDARDS IN WELDING IN SERBIA -STATE OF ART Stručni rad / Professional paper