POPULARIZACIJA KULTURNE BAŠTINE NA PRIMJERU IZDAVAČKE DJELATNOSTI GRADSKE BIBLIOTEKE I ČITAONICE KOTOR POPULARIZATION OF CULTURAL HERITAGE ON EXAMPLE OF PUBLISHING ACTIVITY OF CITY LIBRARY AND READING ROOM KOTOR

Keywords: city library, publishing activity, collection of area, cultural heritage, Kotor, Montenegro

Sažetak

U ovom radu predstavićemo izdavačku djelatnost Gradske biblioteke i čitaonice u vezi sa popularizacijom i prezentacijom kulturne baštine Boke i Crne Gore. Izdavačka djelatnost biblioteke najvećim dijelom se ostvaruje zahvaljujući Programu zaštite i očuvanja kulturnih dobara Ministarstva kulture Crne Gore. Ovaj program već godinama podržava, finansira i sufinansira programe i projekte od značaja za ostvarivanje javnog interesa u oblasti kulturne baštine Crne Gore -konzervatorske, muzejske, bibliotečke, arhivske i kinotečke djelatnosti. Predstavićemo tri publikacije koje je Gradska biblioteka i čitaonica Kotor objavila u okviru projekata Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara Ministarstva kulture Crne Gore: naučnu publikaciju dr Katarine Mitrović Benediktinci na području Barske nadbiskupije i Kotorske biskupije (9. stoljeće -1571), zbirku poezije Pontapeti pjesnikinje Dubravke Jovanović i publikaciju Dobrotske pjesmarice Aleksandre Tomović. Realizacijom ovih projekata Gradska biblioteka i čitaonica Kotor je značajno obogatila zavičajnu zbirku i objavila publikacije značajne za bokeljsku i crnogorsku književnost i kulturnu istoriju. Na ovaj način aktivno smo doprinijeli očuvanju, zaštiti, valorizaciji, prezentaciji i popularizaciji kulturne baštine, širenju znanja o vrijednostima i značaju kulturne baštine, razumijevanju različitih kultura, uspostavljanju saradnje između baštinskih institucija. 

Kotor ima dugu tradiciju civilizacije i kulture, prvenstveno zahvaljujući istorijskim prilikama u kojima se razvijao. Kulturni i umjetnički život veoma je napredovao u XV i XVI vijeku pod uticajem humanizma i renesanse, koje u naše krajeve donose učeni ljudi koji pripadaju svjetovnim ili crkvenim intelektualnim slojevima. Gradska javna škola u Kotoru postoji od 1326. godine, ali je, sudeći po izvjesnim okolnostima i nekim činjenicama iz drugih izvora, osnovana 1285. godine. Tako u XIII vijeku imamo nižu gimnaziju, a u XV višu gimnaziju ili gramatikalno-humanističku školu, u XIV vijeku imamo i prvu apoteku, što svjedoči o razvijenoj kulturnoj svijesti građana. Zahvaljujući geografskom položaju i istorijskim prilikama, Kotor je imao relativno povoljne uslove za nabavku i korišćenje knjiga. Srednjovjekovni Kotor je predstavljao važnu trgovačku luku, između ostalog, i za trgovinu latiničnim i ćiriličkim knjigama. S obzirom na to da je stepen razvoja bibliotekarstva, u bilo kom društvu, ogledalo kulturnog i civilizacijskog stanja zajednice, Kotor je oduvijek bio na veoma visokom stepenu kulturnog i civilizacijskog razvitka, jer arhivski tragovi postojanja brojnih benediktinskih skriptorija u samostanima Boke Kotorske ukazuju na postojanje i prvih biblioteka još u srednjem vijeku. Preteče narodnog bibliotekarstva u Boki Kotorskoj su čitaonice i društva koja su postojala od kraja XVIII vijeka do dvadesetih godina XX vijeka. Prva javna narodna biblioteka u Kotoru osnovana je 1832. godine, Biblioteka opštestva Kotorskog, ali o njoj nemamo sačuvanih arhivskih podataka, već posredni izvori potvrđuju njeno postojanje. Stoga se za najstariju javnu biblioteku u Crnoj Gori smatra Biblioteka opštestva Risanskog, osnovana 1835. godine. Baštineći bogatu tradiciju, Gradska biblioteka u Kotoru osnovana je 1952. godine kao samostalna ustanova kulture. U maju 1964. godine pripojena je Centru za kulturno-prosvjetnu djelatnost, današnjem Kulturnom centru "Nikola Đurković" Kotor, u čijem je sastavu kao organizaciona jedinica i danas. Uprkos izuzetnoj tradiciji i društveno-kulturnom uticaju čitaonica u Boki Kotorskoj, Gradska biblioteka nije imala odgovarajući tretman u kulturnoj politici grada. Nekada kulturno središte intelektualnog sloja grada i mjesto do-nošenja veoma važnih odluka, Biblioteka je četrdesetak godina bila smještena u neuslovnom prostoru koji ne odgovara bibliotečkim standardima. Godine 2000. konačno je preseljena u adekvatan prostor, na Pjaci od kina. Gradska biblioteka i čitaonica Kotor jeste opštinska javna biblioteka koja je nosilac i središte bibliotečko-informacione djelatnosti u opštini. Primjenom savremenih tehnologija u oblasti bibliotečkog poslovanja, korišćenjem štampanih i elektronskih resursa i stručnim radom osoblja, Biblioteka se razvija kao informacioni, obrazovni i kulturni centar u svojoj sredini. Misija biblioteka, naročito javnih, jeste da doprinose podizanju kvaliteta života u lokalnoj zajednici, da budu živo srce grada. Kotor je grad pod zaštitom Uneska, grad svjetske kulturne baštine, što znači da su razvijena izdavačka djelatnost biblioteke i kvalitetna zavičajna zbirka od najvećeg značaja za popularizaciju kulturne baštine -izdavačka djelatnost kao jedan od vidova kojim biblioteka pokušava obuhvatiti bogatu kulturnu, naučnu i književnu stvaralačku djelatnost istaknutih pojedinaca koji su svojim djelima obogatili lokalnu kulturu baštinu, a zavičajna zbirka jer čuva identitet lokalne zajednice, osvješćuje pripadnost jednoj kulturnoj, istorijskoj i geografskoj sredini. Izdavačka djelatnost biblioteke najvećim dijelom se ostvaruje zahvaljujući Programu zaštite i očuvanja kulturnih dobara Ministarstva kulture Crne Gore. Ovaj program već godinama podržava, finansira i sufinansira programe i projekte od značaja za ostvarivanje javnog interesa u oblasti kulturne baštine Crne Gore -konzervatorske, muzejske, bibliotečke, arhivske i kinotečke djelatnosti. Realizacijom prihvaćenih projekata doprinosi se očuvanju, zaštiti, valorizaciji, prezentaciji i popularizaciji kulturne baštine, širenju znanja o vrijednostima i značaju kulturne baštine, razumijevanju različitih kultura, uspostavljanju saradnje između baštinskih institucija. Crne Gore. Poezija Dubravke Jovanović baštini upravo jedan od najznačajnijih elemenata nematerijalne kulturne baštine -jezik, jer je odlikuje bogatstvo lokalnog jezika kojim se čuva tradicija i duh Kotora. Pjesnikinja Dubravka Jovanović predstavlja jednog od posljednjih čuvara i branitelja bokeškog leksičkog naslijeđa. Akademik Tonko Maroević u svom eseju za pjesnikinju kaže "da je najuvjerenija i najmotiviranija čuvarica prebogate bokeške kulturne baštine". Po e zi ja Du brav ke Jo va no vić je "leksič ko bla go ko je se pre po zna je po zvu ku", primi je ti la je Alek san dra Vu ko vić, do da ju ći da je Du brav ka i "ri zni čar ka onog sta rog", a prof. dr Novak Kilibarda istakao je da "Crna Gora niti je imala niti danas ima, osim Dubravke Jovanović, drugoga pjesnika koji svakim dahom svoga pjesničkoga bića izranja iz talasa sredine u kojoj životno obitava. Dakako, Crna Gora takođe nema grada osim Kotora, doajena među njima, koji je svoga pjesnika uobličio po svome obličju i krvotoku". Publikacija je veoma uspješno promovisana u Kotoru i Tivtu. 

*


*

Gradska biblioteka i čitaonica Kotor je tokom 2017. godine objavila publikaciju Aleksandre Tomović Dobrotske pjesmarice, koju je sufinansiralo Ministarstvo kulture Crne Gore u okviru Programa za sufinansiranje projekata i programa od značaja za ostvarivanje javnog interesa u oblasti kulturno-umjetničkog stvaralaštva u 2017. godini. Autorka u ovoj studiji predstavlja književni i kulturno-istorijski značaj dobrotskih pjesmarica. Objavljivanjem ove publikacije skrenuli smo pažnju na značaj dobrotskih pjesmarica koje, iako još uvijek u rukopisu, ne zaslužuju da budu zaboravljene. Ove pjesmarice su se razvijale paralelno sa umjetničkom baroknom literaturom u Boki Kotorskoj. Iako nemaju izraženu umjetničku vrijednost koju posjeduje visoka barokna literatura, one imaju izuzetnu kulturno-istorijsku vrijednost. Dobrotske pjesmarice oslikavaju duh Dobrote i njenih građana u periodu kada ona postaje i razvija se kao građanska sredina sa svojim osobenostima, kulturološki umnogome drugačijim od ostalih dijelova Boke Kotorske. Pjesme dobrotskih pjesmarica za temu uglavnom imaju more i plovidbu. Ova studija pruža cjelovitu sliku o jedinstvenosti i vrijednosti pisanog kulturnog nasljeđa oličenog u stvaralaštvu dobrotskih pomoraca-pjesnika. 
Realizacijom ovih projekata Gradska biblioteka i čitaonica Kotor je značajno obogatila zavičajnu zbirku i objavila publikacije značajne za bokeljsku i crnogorsku književnost i kulturnu istoriju. Time je dala svoj značajan doprinos čuvanju, istraživanju i promociji naše baštine, kao trajnoj vrijednosti koja se prenosi s generacije na generaciju, ali baštini upravo brigom i očuvanjem svakog pokoljenja i sviješću o važnosti prepoznavanja, čuvanja i prezentovanja pojedinačnih, materijalnih i nematerijalnih, dobara. 



  Gradska biblioteka i čitaonica Kotor je tokom 2015. godine implementirala projekat Kulturna baština Boke i Crne Gore -evropska kulturna baština iz Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2015. godinu Ministarstva kulture Crne Gore. Projekat je podrazumijevao objavljivanje naučne publikacije dr Katarine Mitro-vić Benediktinci na području Barske nadbiskupije i Kotorske biskupije (9. stoljeće -1571). Pontapeti pjesnikinje Dubravke Jovanović Gradska biblioteka Kotor objavila je u okviru Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2016. godinu Ministarstva kulture 


	Dr Katarina Mitrović je naučni saradnik Centra
	za istorijsku geografiju i istorijsku demografiju
	pri Filozofskom fakultetu u Beogradu. Bavi se
	proučavanjem položaja i uloge Katoličke crkve
	na teritoriji današnje Srbije i Crne Gore u perio-
	du srednjeg vijeka i u rano moderno doba. Ova
	publikacija pruža cjelovit pregled istorije bene-
	diktinskog monaškog reda na području Barske
	nadbiskupije i Kotorske biskupije u razdoblju
	od druge polovine 9. vijeka do 1571. godine,
	čime je značajno unaprijeđeno poznavanje isto-
	rije hrišćanske crkve u srednjovjekovnom perio-
	du na našim prostorima. Uprkos tome što je Red
	Sv. Benedikta ostavio neizbrisiv trag u evrop-
	skoj istoriji, u savremenoj istoriografiji i srod-
	nim naukama nije mu posvećeno dovoljno pa-
	žnje. Područje jurisdikcije Barske nadbiskupije i
	Kotorske biskupije, vijekovima prožimano broj-
	nim benediktinskim zajednicama i kulturnim
	tragovima njihovog prisustva, bilo je jedno od
	najznačajnijih istočnojadranskih uporišta ovoga
	crkvenog reda. Benediktinci su imali ogroman
	značaj za edukaciju i opismenjavanje domicil-
	nog stanovništva. U nekoliko vijekova njihove
	pune aktivnosti postavljeni su temelji budućih
	obrazovnih institucija na tim teritorijima.
	Područje Barske nadbiskupije i Kotorske bi-
	skupije tek je ovim istraživanjima potpuno
	obrađeno i uklopljeno kao značajan segment u
	istoriju reda benediktinaca, koja sama po sebi
	predstavlja veliku temu evropske društvene i
	vjerske istorije. Publikacija je promovisana u
	Kotoru i Herceg Novom tokom 2016. godine.
	Naredne, 2017. godine Gradska biblioteka i či-
	taonica Kotor je u saradnji sa Savezom Crno-
	goraca Hrvatske, Narodnim muzejom Zadra i
	Pomorskim i povijesnim muzejom Hrvatskog
	primorja Rijeka organizovala veoma uspješ-
	ne promocije ove naučne publikacije u Rijeci
	i Zadru. Promocije su se realizovale u sklopu
	projekta Popularizacija i prezentacija kulturne
	baštine Boke i Crne Gore u Rijeci i Zadru, koji
	je finansiralo Ministarstvo kulture Crne Gore, a
	u okviru Programa zaštite i očuvanja kulturnih
	dobara za 2017. godinu.

* Zbirku poezije
POPULARIZACIJA KULTURNE BAŠTINE NA PRIMJERU IZDAVAČKE DJELATNOSTI GRADSKE BIBLIOTEKE I ČITAONICE KOTOR POPULARIZATION OF CULTURAL HERITAGE ON EXAMPLE OF PUBLISHING ACTIVITY OF CITY LIBRARY AND READING ROOM KOTOR