Specific features of general anesthesia in stomatology fordisabled people


Sažetak -Osobe sa razvojnim ili stečenim invaliditetom -bolesnici sa posebnim potrebama pri stomatološkim intervencijama najčešće zahtevaju opštu anesteziju. Opštu anesteziju treba prilagoditi vrsti i dužini intervencije, zdravstvenom stanju bolesnika, kao i uslovima dnevne bolnice. Preoperativna priprema bolesnika od anesteziologa veoma je značajna. Anestetici koji se koriste za uvod i održavanje anestezije moraju imati kratko dejstvo sa minimalno neželjenih dejstava. Zlatni standard obezbeđenja disajnog puta jeste nazalno plasiran endotrahealni tubus. Disajni put se može obezbediti i oralno plasiranim endotrahealnim tubusom, a za manje intervencije i armiranom verzijom laringealne maske. U postoperativnom periodu, bolesnici dobijaju analgetike i ostalu neophodnu simptomatsku terapiju. Bolesnik se, uz dozvolu anesteziologa, otpušta kući najmanje četiri sata posle intervencije. Dobra preoperativna priprema i izbor adekvatne vrste opšte anestezije svele su komplikacije kod ove grupe bolesnika na minimum. 

Uvod

Većina procedura u stomatologiji izvodi se u lokalnoj anesteziji ili bez nje. Postoje stanja koja zahtevaju opštu anesteziju. Potreba za opštom anestezijom u stomatologiji postoji kod većih vrlo bolnih intervencija, ekstrakcije većeg broja stalnih zuba, alergije na lokalne anestetike, neuspelog pokušaja sa regionalnom anestezijom, izraženog straha, male dece koja ne sarađuju, pacijenata sa kompleksnim medicinskim stanjem, dece sa orofacijalnom traumom i u ortodonciji dece koja se nalaze na lečenju u jedinici intenzivne terapije, ali najčešće kod osoba sa razvojnim ili stečenim invaliditetom -bolesnika sa posebnim potrebama [1][2][3][4]. To su najčešće bolesnici sa cerebralnom paralizom, Downovim sindromom, autizmom, degenerativnim oboljenjem i drugi. Kod ovih bolesnika često se srećemo sa udruženim oboljenjima: urođene srčane mane, učestale respiratorne infekcije, nestabilnost atlantookcipitalnog zgloba, subglotične stenoze, tiroidne disfunkcije, deformitetima kičme. Saradnja sa njima je otežana, neretko su agresivni, loše motorne kontrole, sa spasticitetom ili nevoljnim pokretima. 

Definicija osoba sa posebnim potrebama

Osobe sa invaliditetom su osobe sa mentalnim ili fizičkim oštećenjem koje im bitno ograničava jednu ili više velikih životnih aktivnosti [5]. U životne aktivnosti ubrajamo: brigu o sebi, hod, sluh, vid, disanje, čitanje, rad, govor, podizanje, učenje, mišljenje, koncentraciju, komunikaciju sa drugim osobama, izvršavanje ručnih radnji, stajanje, sposobnost dodavanja i posezanja za nečim. 

Vrste invaliditeta

Po jednoj podeli, invaliditet se deli na fizički, čulni, mentalni i kognitivni. Razvojni invaliditet uzrokovan je oštećenjem koje se desilo tokom godina u kojima se osoba razvija (od rođenja do uzrasta od 18 godina). Oštećenje se može desiti prenatalno, perinatalno i postnatalno. Stečeni invaliditet uzrokovan je oštećenjima pretrpljenim posle razvojnog perioda: povrede glave, oštećenja kičmene moždine, multipla skleroza i artritis. 

Fizički invaliditet -degenerativna neuromuskularna oboljenja


Multipla skleroza

Multipla skleroza je progresivno oboljenje uzrokovano multifokalnim plakovima demijelinizacije u centralnom nervnom sistemu (CNS). Etiologija je nepoznata. Glavne kliničke manifestacije očituju se na vidnom, motornom i čulnom vlaknastom sistemu. Neki od ovih pacijenata imaju neuralgiju nervusa trigeminusa, obično obostrano. Razvijaju teške respiratorne komplikacije i od lekova primaju kortikosteroide, mišićne relaksante, antidepresive i imunosupresivnu terapiju. 

Amiotrofična lateralna skleroza

Degenerativno oboljenje poznato i kao Lou Gehringov sindrom. Kod ovih bolesnika dolazi do gubitka motornih neurona, što rezultira mišićnom atrofijom, slabošću i spasticitetom. Čulni simptomi izostaju. Bolest je progresivna, pacijenti preživljavaju 3-5 godina. Uzrok je nepoznat. Prosečna starost obolelih je između 50 i 60 godina. Slabost počinje na gornjim ekstremitetima, često jednostrano. Razvijaju se teške respiratorne komplikacije. Oboleli moraju da leže pod uglom od 45º. Mogu primati mišićne relaksante i antiepileptike. 

Mišićna distrofija

Mišićna distrofija predstavlja grupu mišićnih oboljenja koja su predstavljena kao progresivna atrofija i slabost skeletnih mišića. Mišićna vlakna se degenerišu i bivaju zamenjena masnim i fibroznim tkivom. U kasnijem periodu se razvija respiratorna insuficijencija. Slabost mišića lica i vrata uzrokuje sekundarnu malokluziju, smanjuje zaštitne reflekse i sposobnost gutanja sekreta. Oboleli takođe moraju da leže pod uglom od 45º. 

Parkinsonova bolest

Parkinsonovu bolest karakteriše mišićni rigiditet, tremor, bradikinezija. Smatra se da je patofiziološko stanje uzrokovano disfunkcijom moždanog dopaminergičnog nervnog sistema. Uzrok degeneracije je nepoznat. Bolest ima spor i progresivan tok. Trećina pacijenata razvija potpunu demenciju u kasnijem toku bolesti (paranoja, konfuzija, vidne halucinacije). Pacijenti mogu da imaju teškoće sa gutanjem i lošu kontrolu oralne sekrecije. Od lekova primaju antiholinergike, dopaminske agoniste, beta blokatore i inhibitore monoamin-oksidaze tip B. 

Fizički invaliditet -razvojna neuromišićna oboljenja


Cerebralna paraliza

Cerebralna paraliza je grupa neprogresivnih neuromišićnih oboljenja uzrokovanih oštećenjem mozga (obično zbog anoksije), pretrpljenim tokom prenatalnog ili perinatalnog perioda ili tokom ranog detinjstva. Neuromuskularni efekti uključuju: spasticitet, atetozu, ataksiju, rigiditet, hipotoniju. Pridružena oboljenja jesu konvulzije, mentalna retardacija, oboljenja čula, emocionalna oboljenja i oboljenja u vezi sa učenjem, defekt govora i komunikacije, smanjen refleks gutanja i kašlja. U terapiji najčešće primaju antiepileptike. 
U grupu razvojnih neuromišićnih oboljenja spadaju i amputacija ekstremiteta, ortopedska oboljenja (skolioza) i cerebrovaskularni insult. 

Oboljenja udružena sa konvulzijama

Epilepsija predstavlja manifestaciju moždanog oštećenja uzrokovanog poremećajima električne moždane aktivnosti koji se mogu manifestovati različitim menjanjem nivoa svesti, promenom ili gubitkom mišićne kontrole, jakim mišićnim kontrakcijama. Minor ili petit mal napad može biti ispoljen veoma kratkim gubitkom svesti ili jednostavno lokalizovanim grčenjem uda. Napad traje samo nekoliko sekundi i retko remeti dnevne aktivnosti pacijenta. Major ili grand mal napad može izazvati gubitak svesti (2-5 minuta), konvulzivne aktivnosti, inkontinenciju i samopovređivanje. Napad koji traje 10 minuta i više predstavlja epileptični status koji zahteva hitan medicinski tretman. Epilepsija je udružena sa drugim invaliditetima: cerebralnom paralizom, mentalnom retardacijom, psihijatrijskim oboljenjima. Bolesnici primaju antiepilep-tike koji mogu da uzrokuju povećanje sklonosti ka krvarenju, dremljivost, poremećaje koordinacije, prekomeran rast gingiva i kserostomiju. 

Mentalni invaliditet -razvojni invaliditet


Mentalna retardacija

Mentalna retardacija predstavlja smanjenje opštih intelektualnih funkcija, u sadejstvu sa deficitom adaptivnog ponašanja, a manifestuje se u razvojnom periodu do uzrasta od 18 godina. U 75% slučajeva, uzrok je nepoznat. Neki od poznatih uzroka su: hromozomske abnormalnosti, prenatalni uzroci (rubeola, upotreba alkohola, korištenje lekova), perinatalni (anoksija), postnatalni uzroci (meningitis, encefalitis, trauma, kulturno siromaštvo, teže malnutricije). 
Mentalna retardacija može biti udružena sa drugim oboljenjima, kao što su konvulzije, srčane anomalije, emocionalna oboljenja. Kod ovih bolesnika možemo se susresti sa malokluzijom, sa protruzijom jezika te hipersalivacijom. 

Downov sindrom

Trizomija 21 (Down Syndrome) verovatno je najčešće razvojno oboljenje. Osobe s ovim oboljenjem kasnije počinju da sede, stoje i govore, a kao odrasle dostižu mentalni uzrast deteta 6-7 godina. Za Downov sindrom je karakteristično sledeće: glava je brahicefalična, zaravnjenog okciputa, očni otvori koso postavljeni, epikantusi, Brašfildove mrlje na irisu, strabizam, kongenitalna katarakta, često imaju blefarokonjuktivitis, širok i zaravnjen koren nosa, drže otvorena usta i izbačen jezik, usne su fisurirane, mandibula mala, tvrdo nepce visoko i dugačko, uške nisko postavljene, loše formirane. Vrat je kratak, cilindričan. Grudni koš je često deformisan, zvonast. Na rođenju postoji hipotonija sa izostankom Moro refleksa, dok se atavistički refleksi kasnije javljaju i kasnije iščezavaju [6]. Prema količniku inteligencije, delimo ih na teško (idiote) i umereno (imbecile) mentalno nedovoljno razvijene osobe [6]. Udružena stanja i oboljenja kod ovog sindroma jesu: mentalna retardacija, kongenitalna srčana oboljenja, oboljenja udružena sa konvulzijama, imunološka oštećenja, oboljenja gornjeg respiratornog trakta, leukemija, hepatitis. 

Autizam

Autizam je razvojno oboljenje koje karakterišu siromašne društvene veštine, oskudica interpersonalnih odnosa, abnormalan govor i jezik, ponavljanje stereotipnih aktivnosti, znatna mentalna retardacija. Oboleli od autizma u terapiji primaju psihotropne lekove. 

Psihijatrijska oboljenja


Teška depresija

Tešku depresiju karakteriše produžen depresivno raspoloženje koje utiče na život pacijenta. U kliničkoj slici dominira stalni gubitak interesa za dnevne aktivnosti i gubitak uživanja u provodu. Teška depresija udružena je sa gubitkom apetita, gubitkom u masi, poremećajem sna, smanjenjem energije, poteškoćom sa pamće-Skraćenice LMA -laringealna maska njem, poremećajem koncentracije, osećanjem bezvrednosti, beznađem i krivicom, mislima o smrti i samoubistvom. 
U lečenju ovih bolesnika koriste se lekovi, psihoterapija, korekcija ishrane, korekcija poremećaja sna, elektrokonvulzivna terapija. Psihotropni lekovi uključuju triciklične antidepresive, MAO inhibitore, druge antidepresive. 

Bipolarna oboljenja

Bipolarno oboljenje je poznato i kao manično-depresivno oboljenje. Pacijenti pate od naizmeničnih, produženih epizoda ekstremnog ushićenja i depresije. Periodi manije karakterišu hiperaktivnost -prekomerno učešće u mnogim aktivnostima. Najznačajnije komplikacije maničnih epizoda jesu zloupotrebe supstancija i posledice akcija koje rezultiraju iz njihovog oštećenog rasuđivanja. Za periode depresije karakterističan je gubitak interesa za skoro sve dnevne aktivnosti. Litijum-karbonat je delotvoran u tretmanu maničnih faza, dok se tokom depresivnih perioda pacijenti tretiraju antidepresivima. 

Shizofrenija

Shizofrenija je psihotično oboljenje koje karakteriše različit stepen dezorganizacije ličnosti. Proces razmišljanja je isprekidan bizarnim obmanama i perceptivnim poremećajima poput halucinacija. Oštećene su rutinske dnevne funkcije, kao što su rad, društveni odnosi i briga o sebi. 

Posttraumatski stres

Posttraumatski stres kao oboljenje karakteriše ponovno psihološko doživljavanje traume. Najčešće se sreće kod ratnih veterana. Traumatski doživljaj ponovo se doživljava kao vraćanje uznemirujućih, nametljivih misli o doživljenom, to jest kao košmari. Simptomi udruženi sa posttraumatskim stresom jesu: iritabilnost, agresivno, eksplozivno i impulsivno ponašanje, upotreba lekova i alkohola, osećanje odvojenosti, otuđenje, oskudica u emocijama, bračni i porodični problemi, problemi na poslu. Ove osobe mogu da primaju antidepresivne lekove. 

Demencija

Demencija može biti klasifikovana i kao neurološko i kao psihijatrijsko oboljenje. Alchajmerovo oboljenje je vrsta demencije. Definisana je kao ozbiljan gubitak intelektualne funkcije koji je dovoljan da remeti društvenu i stručnu aktivnost. Demenciju karakteriše gubitak pamćenja, rasuđivanja, apstraktnog razmišljanja i drugih visokih kortikalnih funkcija. Sa napredovanjem bolesti mogu se javiti inkontinencija, gubitak sposobnosti za brigu o sebi, kontraktura udova, vegetativno stanje, smrt. 

Povrede


Povrede mozga

Povrede mozga mogu da budu posledica saobraćajnog traumatizma ili kranijalnih operacija. Kliničke manifestacije povreda mozga mogu biti raznovrsne i uključuju: promenu mentalnog statusa, poremećaj komunikacije, emocionalna i psihijatrijska oboljenja, paralize i parestezije. U terapiji bolesnici mogu da primaju antikoagulantne, psihotropne i antihipertenzivne lekove. 

Povrede kičmene moždine

Nivo povrede kičmene moždine određuje obim senzornog i motornog deficita. Osobe sa visokom povredom kičmene moždine mogu da imaju oštećenu ventilaciju i smanjen refleks kašlja. Kod sprovođenja stomatološkog tretmana ovih osoba, može biti potrebno obezbeđivanje specijalnih bolničkih uslova, dodatno osoblje, pažljiva i brza evakuacija tečnosti iz usta, merenje krvnog pritiska, drugi specifični monitoring, dok za osobe sa niskom povredom kičmene moždine navedene mere obično nisu potrebne. U terapiji mogu primati lekove za prevenciju tromboze. 

Zloupotreba supstancija

Alkoholizam i zavisnost od lekova predstavljaju velik problem. Hemijska zavisnost je hronična progresivna bolest koja utiče na sve aspekte života određene osobe. Zavisnost od supstancija može da uticiče na pripremu za stomatološki tretman na sledeće načine: osoba koja koristi nezakonita sredstva može biti povećanog rizika za HIV i HBV infekciju, dugotrajna zloupotreba alkohola oštećuje jetru i koštanu srž, što može da rezultira oštećenjem mehanizma zgrušavanja i produženom postoperativnom infekcijom. Upotreba opioidnih analgetika može da ima neželjeno dejstvo kod pacijenata koji se oporavljaju od zloupotrebe hemijskih sredstava. 

Istorijat

Primena opšte anestezije u stomatologiji datira još od decembra 1844. godine, kada je stomatolog Horace Wells sugerisao svom prijatelju dr Riggisu da mu izvrši ekstrakciju gornjeg umnjaka uz primenu inhalacione anestezije azotnim oksidulom [7,8]. Samo dan ranije, na jednom od predavanja putujućeg hemičara Coltona, Wells je stekao prva saznanja o azotnom oksidulu -gasu smeha [8]. William Thomas Green Morton je 20. septembra 1846. godine izveo prvu ekstrakciju zuba u inhalacionoj anesteziji etrom [8]. 

Anestezija

Preoperativna priprema Opštu anesteziju treba prilagoditi vrsti i dužini intervencije, kao i bolesniku. Zato je od velikog značaja preoperativna priprema bolesnika koju vrši anesteziolog [9,10]. Najkasnije dan pre intervencije, anesteziolog se upoznaje sa bolesnikom, uzima detaljnu anamnezu i vrši fizikalni pregled i uvid u laboratorijske i druge dodatne pretrage. Ukoliko postoji potreba, indikuje konzilijarne preglede i uvodi dodatnu terapiju sa ciljem da se bolesnik dovede u optimalno stanje pre opšte anestezije. 

Ishrana

Režim preoperativnog obustavljanja ishrane veoma je važan zbog prevencije plućne aspiracije. Kod dece i odraslih osoba treba obustaviti unos bistrih tečnosti do dva sata, a čvrste hrane, mleka i mlečnih pro-izvoda najmanje šest sati pre uvoda u anesteziju [11]. Deca mogu da uzimaju mlečne formule do četiri sata pre intervencije [11]. 

Premedikacija

Pola sata do sat pre intervencije, bolesnicima se ordinira premedikacija. Skoro redovno se primenjuje atropin zbog antiholinergičkog i antisijalogognog dejstva. U literaturi su podeljena mišljenja o primeni ovih lekova, ali njihova upotreba znatno olakšava rad i stomatologu i anesteziologu. Kod uznemirenih, agitiranih bolesnika, posebno kod onih sa posebnim potrebama, primena sedativa je od velikog značaja. Najčešće se koristi midazolam per os (0,75 mg/kg za decu mlađu od 6 godina, a 0,5 mg/kg za stariju decu) [12,13]. U literaturi se spominje i davanje hydroxyzinea (1-2 mg/kg) i chloral hydratea (50-75 mg/kg; maksimalno 2g) per os. Potrebno je proveriti da li je bolesnik uzeo redovnu terapiju i antibiotike ukoliko postoji potreba za prevencijom endokarditisa. Pre uvoda u anesteziju, bolesnicima se plasira intravenozna kanila i priključuje bazični monitoring, koji obuhvata neinvazivno merenje krvnog pritiska, praćenje srčane frekvencije, pulsnu oksimetriju, elektrokardiogram i merenje koncentracije ugljen-dioksida u izdahnutom vazduhu (ETCO 2 ). 

Uvod i održavanje anestezije

Pri izboru anestetika treba voditi računa o osnovnim oboljenjima ovih pacijenata, kao i o funkciji pojedinih organa i organskih sistema. Važni su lekovi koje bolesnik redovno uzima i njihova interreakcija sa primenjenim anesteticima. Većina stomatoloških intervencija minimalno je invazivna, stoga ne zahtevaju hospitalizaciju bolesnika, već se izvode u uslovima takozvane dnevne bolnice. Ova činjenica utiče na izbor anestetika, čije dejstvo mora biti kratko, sa minimalno neželjenih dejstava. Uvod u anesteziju može biti inhalacioni (smešom azotnog oksidula i kiseonika, uz volatilni anestetik, najčešće sevofluran) ili intravenozni tiopentolom ili propofolom [12,14,15]. Može da se koristi etomidat i intravenozni ketamin. Kod izrazito agitiranih pacijenata, uvod može biti izveden intramuskularnim ketaminom. Od relaksanata može da se koristi sukcinilholin, mivakurium, rokuronium, atrakurium i drugi nedepolarišući mišićni relaksanti. Nakon davanja relaksanata, obezbedi se disajni put. Održavanje anestezije može biti inhalaciono, intravenozno ili kombinacijom inhalacionih i intravenoznih anestetika [12,14]. Od intravenoznih anestetika, zbog kratkog dejstva i antiemetičkog svojstva, najbolji izbor je propofol, a od inhalacionih anestetika sevofluran, s obzirom na kratko dejstvo i dobru kardiovaskularnu stabilnost [16][17][18][19][20]. Za analgeziju se upotrebljava fentanil (1-4 µg/kg) i njegovi srodnici (alfentanil, sufentanil, remifentanil). 

Disajni put

Zlatni standard obezbeđenja disajnog puta tokom opšte anestezije za stomatološke procedure jeste endotrahealni tubus plasiran kroz nos [12,21]. Treba na-pomenuti i komplikacije pri nazotrahealnoj intubaciji, kao što su: povećana incidencija bakterijemije, oštećenje adenoida i laceracija aerodigestivne sluznice. Zato pre intervencije treba odlučiti o načinu plasiranja endotrahealnog tubusa (nazotrahealno ili orotrahealno). Kod infekta gornjeg respiratornog trakta, prethodne operacije nosa, operativno rešavanog nesraslog nepca sa faringealnim flapom i kod hemoragičnih oboljenja anesteziolog mora da odmeri rizik u odnosu na korist nazotrahealne intubacije. Kod bolesnika sa posebnim potrebama, kao i udruženim anomalijama često se srećemo sa izmenjenim disajnim putevima i otežanom intubacijom. Zbog toga preoperativnu pripremu i procenu moramo usmeriti i u tom pravcu. Važno je da nam oprema i sredstva za otežanu intubaciju uvek budu dostupna. 
Fiberoptička nazotrahealna intubacija postaje sve značajnija i manje traumatična kod osoba kod kojih je potrebno operativno zbrinjavanje maksilofacijalne traume, kod kojih može biti potrebna intubacija u budnom stanju i kod svih bolesnika gde očekujemo otežanu intubaciju [22]. Fiberoptička intubacija može postati pre pravilo nego izuzetak kod pacijenata sa mandibulofacijalnom dizostozom i kod ostalih kongenitalnih kraniofacijalnih anomalija. Ovi pacijenti često imaju nesraslo nepce i teže dentalne probleme koji zahtevaju dentalnu terapiju, kao i mogućnost ortognatske hirurgije [23]. 
Ukoliko je isključena mogućnost nazotrahealne intubacije, orotrahealna intubacija je prihvatljiva, ali je u tom slučaju potrebna česta promena pozicije endotrahealnog tubusa unutar orofarinksa tokom stomatološke intervencije. Prednosti ovakvog puta plasiranja endotrahealnog tubusa jesu u brzom plasiranju i uglavnom nenanošenju traume prilikom plasiranja tubusa. Nedostaci orotrahealne intubacije su u suboptimalnim uslovima za plasiranje stomatoloških instrumenata i u lošijim uslovima koje ima stomatolog tokom intervencije. 
Armirana verzija laringealne maske (LMA) može biti podesna kod intervencija u kojima se ne očekuje krvarenje ili postojanje drugog tečnog sadržaja u ustima [24,25]. Lako se plasira, ali ne obezbeđuje apsolutnu zaštitu disajnih puteva od aspiracije. Nedostatak LMA je što interferira sa plasiranjem stomatoloških instrumenata [1]. U literaturi se u vezi sa vrlo kratkim intervencijama spominje primena inhalacionih anestetika preko maske za lice ili nazalne kanile. 
Na kraju procedure, kada su svi stomatološki instrumenti uklonjeni, potrebno je nežnom laringoskopijom proveriti da li je disajni put slobodan, hemostaza adekvatna, a tek potom ekstubirati pacijenta. 

Postoperativni oporavak

Većina stomatoloških intervencija izvodi se u uslovima takozvane dnevne bolnice, pri čemu bolesnik napušta bolnicu istog dana. Zbog toga se ne preporučuje da ove intervencije traju duže od dva, maksimalno četiri sata. Bolesnik se posle završene intervencije smešta u sobu za oporavak, gde se nalazi pod stalnim nadzorom anesteziologa i medicinske Turanjanin-Tomić G, i sar. Opšta anestezija kod osoba sa posebnim potrebama sestre/tehničara. U ovoj fazi, kod bolesnika se prati stepen budnosti, vitalni parametri i ordiniraju se analgetici. Najčešće je dovoljan acetaminofen, ali mogu da se koriste i nesteroidni analgetici (diklofenak, ibuprofen, ketorolak), a kod izrazito bolnih intervencija može biti potrebno davanje i morfina [13,26]. U ovom periodu se može nastaviti i sa intravenoznim davanjem tečnosti, kao i antiemetika, ako postoji potreba [27]. 
Bolesnik, uz dozvolu anesteziologa, napušta bolnicu u pratnji odrasle osobe najranije četiri sata po završenoj intervenciji. Prilikom otpuštanja bolesnika, treba dati preporuku za dalju terapiju, režim ishrane i fizičke aktivnosti. 

Zaključak

Primena opšte anestezije kod bolesnika sa posebnim potrebama znatno je olakšala rad u stomatološkoj praksi. Dobra preoperativna priprema i procena, kao i izbor adekvatne vrste opšte anestezije smanjili su broj komplikacija kod ove visokorizične grupe bolesnika na minimum. 

Introduction

People who have either developed or acquired disability are the patients with special needs. They often require general anesthesia for stomatological interventions. These patients often develop a complex disorder which interferes with a successful collaboration. General anesthesia should be adapted to the kind and length of intervention, to the physical condition of the patient and to the fact that majority of these interventions are performed under the "one day surgery" circumstances. The patient's preoperative preparation is of great importance. The anesthetics initially used and those to maintain anesthesia must be short-lived with minimal side-effects. The "gold standard" for the airway protection is the application of nasally placed endotracheal tubes, but the airway can also be protected by orally placed endotracheal tubes as well as by armored version of laryngeal mask airway during minor interventions. 

Summary


Literatura

In the postoperative period patients are given analgetics and other necessary symptomatic therapy. The patient can be released no sooner than four hours after the end of the operation. 

Conclusion

An appropriate preoperative preparation and the selection of the adequate kind of general anesthesia result in a reduced number of complications in this particular group of patients. 



  Key words: Anaesthesia, General; Dentistry; Mentally Disabled Persons; Preoperative Care; Intubation, Intratracheal + standards; Rad je primljen 11. V 2009. Prihvaćen za štampu 11. V 2009. BIBLID.0025-8105:(2010):LXIII:7-8:535-540.
Specific features of general anesthesia in stomatology fordisabled people