Iаанна Васiлюк Беласток

Творчасць Янкi Лучыны: да пытання стана  улення беларускай самасвядомасцi 
Вялiкую ролю  у стварэннi вобраза беларуса, акрэслiваннi нацыянальных рыса у яго характару напрыканцы ХIХ стагоддзя адыгра у Янка Лучына. Народжаны  у 1851 годзе  у Мiнску, пасля заканчэння Мiнскай класiчнай гiмназii ëн паступi у у Пецярбургскi  унiверсiтэт на матэматычны факультэт, з якога перайшо у у Тэхналагiчны iнстытут. Такi выбар вышэйшай навучальнай установы маладым Iванам Неслухо ускiм бы у у нейкiм сэнсе данiнай модзе: у асяроддзi тагачаснай iнтэлiгенцыi мацнела думка, што тэхнiчны прагрэс будзе садзейнiчаць пазiты уным зменам у грамадстве. Зразумела, гэтая iдэя не магла не iмпанаваць юнаку, сумленне якога не прымала сацыяльную несправядлiвасць 1 . Пасля заканчэння Iнстытута  у 1877 годзе будучы паэт бы у накiраваны на працу на Ка указу Тыфлiс, цяперашнi Тбiлiсi. Аднак праз некалькi год падчас адпачынку  у Мiнску малады iнжынер нечакана цяжка захварэ у i змушаны бы у застацца на Радзiме. I  ужо да канца свайго жыцця, да 1898 года, ëн працава у у мясцовым бюро чыгункi. 
Янка Лучына (Ян Неслухо ускi, Iван Неслухо ускi) пакiну у творчую спадчыну на беларускай, польскай i рускай мовах. Лiтаратурную дзейнасць ëн распача у у 80-х гадах ХIХ стагоддзя: дэбютава у вершам на рускай мове "Не ради славы иль расчета", змешчаным у першым нумары газеты "Минский листок" (1886). Верш уя уля у сабой паэтычную 2 Я. Л у ч ы н а, Творы, Мiнск 2001, с. 124. Далей пры спасылцы на гэта выданне  у дужках падаецца старонка. 
3 Цыт. за: Гiсторыя беларускай лiтаратуры ХI-ХIХ стагоддзя у. У 2-х тамах, Мiнск 2007, т. 2, с. 346 4 У. М а р х е л ь, Пiсалася  у добрай веры..., [у:] Янка Л у ч ы н а, Творы, с. 12. 

дэкларацыю, у якой вызначалiся мэты i задачы лiтаратурнай дзейнасцi а утара. Пры тым твор адкрыва у газету, выда уцы якой бачылi сваëй мэтай служэнне Радзiме, што яскрава выявiлася i  у вершы Я. Лучыны: 
Служить стране, глухой, забитой, Где мрак невежества царит, В лачуге, где, соломой крытой, Мужик печально дни влачит 2 . 
На працягу 1886-1891 гадо у Я. Лучына акты уна друкава уся  у ру-скамо уных газетах "Минский листок" i "Северо-западный край", польскiх часопiсах i газетах "Życie ", "Prawda", "Kraj" i "Kłosy". У 1898 годзе яго польскамо уныя вершы пабачылi свет у кнiзе "Poezyje". Беларускамо уныя ж творы паэта былi выдадзены студэнтамi-беларусамi  у 1903 годзе  у Пецярбургу. Вiдаць, выбар назвы для паэтычнага зборнiка "Вязанка" вызначы у верш Я. Лучыны "Пагудка", у якiм паэт сцiпла гаворыць пра ролю сваëй творчасцi i пара уно увае яе з вязаначкай, якая з'я уляецца дарам для чытачо у. Спо унiлiся надзеi польскiх i беларускiх сябро у паэта, якiя выказвалi вялiкую пашану да творчай працы Я. Лучыны: Мы чулi, што Я(н) Н(еслухо ускi) перад смерцю сабра у усе свае творы з мэтай iх публiкацыi  у кнiзе. Было б пажадана, калi знойдзецца выдавец гэтай кнiгi, каб не пакiну у рэча у беларускiх, бо для насельнiцтва, якое гаворыць на той мове, але амаль пазба улена  уласных паэта у, кожны таленавiты пiсьменнiк мае надзвычайную вартасць 3 . 
Першымi беларускамо унымi творамi Янкi Лучыны з'я уляюцца вершаваныя вiншаваннi  украiнскiм артыстам, якiя гастралявалi  у Мiнску  у 1887 годзе: "Усëй трупе дабрадзея Старыцкага..." i "Дабрадзею артысту Манько". Уражаны выступленнем гасцей, якiя падавалi прыклад паспяховай нацыянальнай самавыявы 4 , паэт спантанна выказа у свае патрыятычныя пачуццi, якiя вылiлiся на роднай беларускай мове. Ëн дзякуе братняму народу, свядомым патрыëтам за iх хвацкiя песнi народныя (23), за гутарку... вясковую, за тое, што сваiм мастацтвам яны нясуць пра уду светлую, пра уду новую, якой мала на свеце. Вiдаць, Я. Лучына  ужо бы у гатовы пiсаць на мове свайго народа, а выступленне  украiнскiх артыста у сталася для яго добраю нагодаю. Бо на якой мове, як не беларускай, у гэтай сiтуацыi мог паэт выказаць свае  удзячнасць i захапленне! Зварот да беларускага слова,зазначае Уладзiмiр Мархель, -супада у з дэмакратычным iдэалам часу i наблiжа у да найбольш адпаведнай тутэйшым формам светасузiрання мастацкай пра уды, спрыяючы вызначэнню нацыянальна-светапоглядных арыенцiра у у творчасцi аднаго з пачынальнiка у новай беларускай лiтаратуры Такiм чынам, I. Неслухо ускi засведчы у, што з гэтай пары будзе падпiсваць вершы, якiя лучаць яго з сваiм народам, менавiта так: Псе уданiм, утвораны ад прыдомка Лучы ука, -зазначае У. Мархель, -павiнен бы у сiмвалiзаваць крынiцу святла, натуральную i звычайную для старой сялянскай хаты беларуса, i разам з тым адна уляць, аберагаць гiстарычную памяць6 . Якраз пiсьменнiкi, а з думкай Л. Ула-дыко ускай-Канаплянiк, даследчыцы творчасцi Я. Лучыны, варта пагадзiцца, з'я уляюцца жывымi сведкамi нацыянальнай гiсторыi: Яны мацней адчуваюць, што кожная нацыя, як слабая iскрынка, утрымлiвае часцiнку надзеi на жыццë, якое толькi тады  утворыць яркае полымя, калi гэтыя iскрынкi не будуць патушаны адна за адной, а злучацца7 . Такой iскрынкай з'я уля уся i Я. Лучына, а выбар адпаведнага лiтаратурнага псе уданiма падкрэслiва у разуменне паэтам грамадскай ролi паэтычнага слова. 
Беларускамо уны дэбют у друку Янкi Лучыны адбы уся  у 1889 годзе: у згаданай ужо газеце "Минский листок" бы у надрукаваны яго верш "Вясновай парой". На жаль, не дайшлi да нашага часу рукапiсы беларускамо уных паэм Я. Лучыны "Пятруся", "Вiялета", "Гануся", "Андрэй", а таксама iх польскамо уныя варыянты ("Мая Вiялета" i "Андрый") а утар не атрыма у з варша ускага часопiса "Życie", дзе спадзява уся iх надрукаваць. 
Як i яго папярэднiкi, Я. Лучына часта звяртаецца да прыродных з'я у, укладае  у iх алегарычна-сiмвалiчны сэнс. Так, у вершы "Сiвер" маецца на  увазе драматычная доля  усяго беларускага народа. У вобразе па уночнага сiверу паэт увасабляе тагачасныя сацыяльна-палiтычныя парадкi. Як марозны вецер-сiвер ско увае зямлю, не дае магчымасцi зазелянець палям, так i заснаваны на прыгнëце грамадскi лад пазба уляе чалавека годных умо у жыцця, ско увае творчыя сiлы народа: 
Эй ты, сiверне дзьмi!.. не патрэбен ты нам, Ад палудня цяплу з табой ходу няма! Хоць бы раз без цябе зарунець бы палям, Хоць бы раз у свой час адышла бы зiма! (33) Таксама алегарычна-сiмвалiчны сэнс мае верш Лучыны "Вясна", у якiм увасабляецца вобраз вясны-долi, якая дзесьцi затрымалася  у дарозе i якую з вялiкай надзеяй чакае i сам паэт, i яго лiрычны герой: Ой ты, доля мая! -так, як гэта вясна. // Да мяне ты не йдзеш,хоць да уно бы пара! Лiрычны герой просiць у вясны лепшай долi, каб яна, калi сапра уды прыйдзе, зашчабятала салавейкай у саду (27), а бо вось жа то бусел да нас прыляце у як на смех, i хiба зарана вярну усялюдская доля не змянiлася. 
У вершы "Роднай старонцы" Я. Лучына звяртаецца непасрэдна да любiмай Беларусi, называе яе мацi-зямлiцай. Яго Айчына раскiнулася лесам, балотамi, // выдмай пясчанай, не ураджайнаю (27) i людзi жывуць у ëй бедна, замiнае iм голад, але яны не пакiнуць роднай старонкi нiколi, бо  усë на iх зямлi iм бясконца дарагое як сваë, уласнае: 
I непрыглядную хату з пажыткамi, I поле скупое, выган без пашы Мы, апрану ушыся старымi свiткамi, Любiм i цэнiмбо яны нашы (28). 
Паэт шануе сацыяльна прынiжаных насельнiка у сучаснай яму Беларусi. Адначасова ëн верыць у светлую будучыню роднай зямлi, якая не можа наступiць без папярэдняга  удзелу самога беларускага народа, у якiм дрэмле магутны стваральны i духо уны патэнцыял. Вiдавочна, што сяляне, дзякуючы сваiм кансерваты уным поглядам, заставалiся захавальнiкамi вызначальнага нацыянальнага ядра, што  усведамля у Я. Лучына. Так, герой верша "Роднай старонцы", просты чалавек, якому ахвяруюць багацейшую новую Радзiму, лепшыя  умовы жыцця, рашуча адма уляецца ад чужога. Кансерватызм селянiна Беларусi,трапна зазначае Л. Уладыко уская-Канаплянiк, -бы у як бы формаю патрыятызму8 . 
Шмат спадзявання у герой Лучыны  усклада у на развiццë асветы, тэхнiкi, якiя, спадзява уся, палепшаць долю яго i  усяго сялянства на роднай зямлi: 
Сонца навукi скрозь хмары цëмныя Прагляне ясна над нашай нiваю, I будуць жыцi дзеткi патомныя Добраю доляйдоляй шчаслiваю! (28) Любо у да радзiмы яскрава выя улялася таксама i  у польскамо уных творах паэта, як напрыклад, у вершы "Пышны малюнак", напiсаным у Тыфлiскi перыяд яго жыцця. Лiрычны герой прыгадвае мiлыя сэрцу вобразы роднага краю. Далëка на чужыне вока лiрычнага героя не цешаць цудо уныя горныя краявiды, а думкi, пачуццi пераносяць яго  у край iншы, мiлы. Там родная хата, там вецер Немановы калыша дрэвамi (87) i чуецца пах жывiцыпах лесу. 
У вершы Я. Лучыны "Развiтанне" лiрычны герой вымушаны пакiнуць палi, лугi, паляны // дзе вее вецер свой з-за Нëмана духмяны (114). Ëн просiць Бога, каб дазволi у яму, калi  ужо прыйдзе канец, спачыць наза усëды на сваëй зямлi. Гэтае жаданне з'я уляецца марай кожнага чалавека, якi любiць i шануе сваю Бацька ушчыну. Паэт узгадвае дарагiя яго сэрцу моманты  у родным краi: 
Дзе кожны  узгорак кажа: "Цi ты помнiш хвiлi, Як з стрэльбай за плячыма, малады, вясëлы, Ты абяга у ахвотна з дзесяць мiль на укола" (114). 
Зварот пiсьменнiка у канца ХIХ стагоддзя да вобраза селянiна бы у абумо улены не толькi патрэбай часу, але, як гэта вiдаць i  у паэзii Я. Лучыны, захапленнем творчасцю папярэднiка у. Менавiта творчасць лiрнiка вясковага У. Сыракомлi была вельмi блiзкай сэрцу I. Неслухо ускага. Вясковы лiрнiк, як адзначае У. Мархель, iмкну уся паказаць высокiя маральныя якасцi простага чалавека, апява у яго сумленнасць i дабрыню, мудрасць i спагадлiвасць, схiля у чытача да думкi, што сапра удная высакароднасць уласцiва якраз простанароддзю, а  у пано у яна  уя уная, i ставi у тым самым пытанне аб правах абяздоленых на ро унасць i зямное шчасце9 . Я. Лучына часта выкарысто ува у у сваëй паэзii такiя матывы, як вецер, вясна, уведзеныя  у беларускую лiтаратуру У. Сыракомлем. На беларускую мову Я. Лучына пераклада у вершы толькi свайго любiмага паэта, i якраз "Паштальëн" У. Сыракомлi ста у першым друкаваным творам беларускай перакладной паэзii ("Минский листок", 1890, № 19). Польскамо уная гавэнда "Жменя пшанiцы" У. Сыракомлi падштурхнула Лучыну да стварэння вольнага наследавання. Услед за Сыракомлем у гутарцы "Горсць пшанiцы" паэт сцвярджае, што кожны чалавек павiнен шанаваць родную зямлю i клапацiцца пра лепшую будучыню Радзiмы. Я. Лучына пiша твор па-беларуску, каб народная гутарка стала  у нейкай ступенi самастойнай з'явай беларускай лiтаратуры. Старшыня Пiлiп пасылае сваiх сыно у у чужыя краi, каб выпрабаваць iх i даведацца, якi з iх варты таго, каб заняць яго месца. Андрэй i Янка не спра удзiлiся, таму што захапiлiся чужымi звычаямi i культурай, здрадзi ушы роднаму. А вось Грыгор прывозiць з Украiны мяшок пшанiцы, якая мусiць закаласiцца  у будучынi дзеля агульнага дабрабыту. Узнавi ушы сыракомле ускую гутарку на беларускай мове, Лучына паставi у "Горсць пшанiцы" на службу развiццю не толькi роднай лiтаратуры, але i абуджэння нацыянальнай самасвядомасцi беларускага народа10 . 
Найзначным творам Я. Лучыны з'я уляецца напiсаная на польскай мове паэма "Паля унiчыя акварэлькi з Палесся", якая аднак цалкам адпавядае беларускаму культурнаму канону. У творы расказваецца пра жыццë i побыт беларускага народа, а гало уным героем яе з'я уляецца просты беларускi селянiн, ляснiк Грышка, якi  усiмi сваiмi клопатамi i справамi непары уна звязаны з роднай зямлëй i акаляючай прыродай. Я. Лучына багата карыстаецца  у творы беларускай гаворкай, лексiкай i фразеалогiяй. Адну ж з частак паэмы "Стары ляснiк" Я. Лучына напiса у i надрукава у па-беларуску. 
У вобразе леснiка Грышкi паэт раскрывае жывы нацыянальны характар беларуса, чалавека разумнага, па-народнаму вынаходлiвага. 
Так, у адзiн момант ëн стварае з кавалка бярозы клiчку на ласë у. У лясной пушчы Грышка адчувае сябе як у сваëй хаце. Прырода i звычаi, звязаныя з паляваннем, паказаны  у розныя поры года, як, напрыклад, на куццю. Стары паля унiчы дасканала ведае кожную мясцiну, звычкi звяро у i птушак, уважлiвы да кожнага руху i гуку прыроды. Я. Лучына адзiн з першых у новай беларускай лiтаратуры  у такой ступенi апаэтызава у прыгажосць роднай прыроды: 
Прыгожы, некрануты край перада мною, Чарот бязмежны, пушча з сiняй глыбiнëю, Дзе хвой выносiстых завершаны стажок, Як галаву, траха пасерабры у сняжок (40). 
У паэме Я. Лучыны лес-аазiс 11 мае такую самую вартасць для беларускага селянiна, як зямля  у ранейшых творах яго папярэднiка у. Для Грышкi прырода з'я уляецца iдэалам гармонii, як iснасць быцця 12 . Палеская пушча выя уляе жывую, духо уную iснасць прыроды. Яна  у сваëй шматстайнасцi набывае эстэтычную кашто унасць, ачышчае i  узвышае чалавека: 
Як сэрца раптам цяжкай сцiснецца тугой, Яго суцешыць пушчы шум над галавой (81). 
Некаторыя пейзажныя вобразы маюць алегарычны характар. Вось, вобраз магутнага дуба, якi шырока раскiну у сваë голле, закры ушы сонца i святло ад iншых дрэ у. Ëн нагадвае  усемагутнага цара, што пазбавi у сваiх падданых шчаслiвай долi i будучынi, але i сам дуб пакры уся сiвiзной. Нутро яго спарахнелаезначыць наблiжаецца  ужо канец яго дэспатычнай улады. 
Стары Грышка не хоча мiрыцца з новымi парадкамi: чаму праз яго роднае Палессе будзе праведзена чыгунка?! Ëн баiцца, што знiшчыцца цудо уная палеская прырода, знiкне звер, памрэ павольным сконам зубра  у Белавежы (37), а таксама згiнуць на Палессi памяткi князë у, тых Рурыка нашчадка у (37). 
Стары адчувае, што зменяцца i адносiны памiж людзьмi, якiя раней жылi згодна з прыродай, з народнымi звычаямi i абрадамi. Я. Лучына, як i жыхары не толькi Палесся, але i цэлай Беларусi, балюча  усведамля у ня ухiльнае разбурэнне адвечных беларускiх традыцый, аднак перамены немагчыма было затрымаць. 
Прызнанне паэта, што сюжэт паэмы бы у узяты з яго  уласных назiрання у, сведчыць пра а утабiяграфiчнасць твора. Магчыма, у вобразе панiча, якi ходзiць з ахвотай на паляванне з леснiком, увасоблены сам паэт. На летнiя i зiмовыя канiкулы студэнт I. Неслухо ускi за усëды прыязджа у да бацько уу Мiнск цi Мархачо ушчыну, тую самую, якую раней, яшчэ  у 30-я гады, арандава у бацька Уладзiслава Сыракомлi. Апрача палявання Лучыну цiкавiла таксама рыбалка. У паэме ëн ствары у цудо уную карцiну, у якой паяднаны i грэчаская мiфалогiя, i е урапейская культура, i народны фальклор: Нельга рвацца наперад, не ведаючы, што там чакае: Поспех людзям на смех (40) -вучыць стары паля унiчы. Грышка адважна (не так як панiч, што Дрыжэ у увесь, нiбы кiсель а усяны (53)) раiць шляхце i службо уцам слухаць яго i бярэ на сябе ролю кiра унiка аблавы на ва уко у. Селянiн стаiць на нагах упэ унена, цвëрда, з узнесенай высока галавой. Стары  успамiнае таксама калi-нiкалi ранейшыя часы, калi просты чалавек бы у прынiжаным слугой пана, якi адбiра у у яго апошнi кавалак хлеба. На зыходзе стагоддзя характар беларускага селянiна прыкметна эвалюцыянiруе. 
З
Я. Лучына стварае рэалiстычны вобраз беларускага селянiна канца ХIХ стагоддзя, мудрага, настойлiвага, але i з уласцiвымi яму слабасцямi. Iдучы на паляванне, стары заклапочаны, каб толькi не сустрэцца з жанчынай, што абазначае ня удачу на паляваннi: Не стрэлi бабыудача будзе адмысловай (39). Ëн не любiць гаварыць пра злых духа у i д'яблiка у, якiя жывуць у пушчы i дакарае пана, якi, ведаючы пра гэту слабасць Грышкi, падбiвае яго на такiя размовы. Людзi, выхаваныя  у гарадах, не вераць у прыкметы i магiчную сiлу з'я у прыроды. Стары зазначае, што можа  у горадзе людзi i мудрэйшыя, але толькi тут, на вëсцы, чалавек адчувае сябе вольным, жвавейшым i шчаслiвейшым. Вера  у прыкметы нiяк не перашкаджае Грышку цвяроза i крытычна думаць i адпаведна паводзiць сябе  у жыццi. На паляваннi ëн разлiчвае не на добрых або злых духа у, а толькi на  уласную кемлiвасць i вынаходлiвасць, а часам i сiлу. У многiх эпiзодах мы бачым Грышку як сапра уднага чалавека-асiлка, моцнага не толькi фiзiчна, але i сваëй народнай мудрасцю, разважлiвасцю, вопытам. Паэт скiро увае гало уную  увагу чытача на душэ уны стан селянiна Грышкi. Ëн, нягледзячы на сваю пэ уную  ужо нямогласць, звязаную са старасцю, здоле у высачыць i забiць велiзарнага мядзведзя, якi прыносiць шкоду аднавяско уцам. Гэта справа яго гонару i абавязку, гэта  урэшце магчымасць сцвердзiць сябе. 
Аналiзуючы "Паля унiчыя акварэлькi з Палесся", Л. Уладыко уская-Канаплянiк адзначае: Нацыянальны светапогляд выявi у сябе праз увасабленне  у мастацкiх вобразах беларускага нацыянальнага светаадчування, светабачання, светаразуменняпраз той глыбокi грунт нацыянальнага светапогляду, якi цяжка знiшчаецца стагоддзямi14 . Вобразам Грышкi Лучына  узнëс хвалу чалавеку-праца унiку, апаэтызава у яго сiлу i душэ уную прыгажосць. Я. Лучына супаста уляе беларускага мужыка з антычнымi, традыцыйна высокiмi персанажамi, як ро унага з ро унымi: 
Я дзëрся праз кусты, разносiлiся  удары, Яшчэ нябожчыка (ва ука -I. В.)  усë Грышка кiем жары у, Чынi у з ахвяры здзек, як аняме у бы у лес, Як з трупа Гектара калiсьцi Ахiлес (50). 
Паэт не толькi паказа у таленавiтага, сцiплага, мужнага, цярплiвага чалавека, а зрабi у з яго сапра уданага героя канца ХIХ стагоддзя -апаэтызава у беларускага селянiна. 
Грышка  уздымаецца над героямi iншых твора у свайго часу шырынëй бачання рэчаiснасцi, iмкненнем спасцiгнуць змены  у жыццi народа. Стары бачыць, што, дзе раней была аблога, разлеглася поле, гатовае да ся убы, высушана балота, на якiм расце буйная трава. Але цяжка яму пагадзiцца з новым краявiдам, хоць i адчувае, што змены абавязковыя, непазбежныя. Праз некалькiх гадо у панiч прыязджае на Палессе i бачыць, што спра уджваюцца песiмiстычныя прадказаннi старога паля унiчага. Прыгажосць прыроднага свету неразумна нiшчыцца, багацце спусташаеццанад усiм пануюць голы разлiк i карысць. Апавядальнiк-панiч вымушаны прызнаць: 
Ды што такое?... дзе лясы? Цi ж край той самы? Хiба абшар вось той, пустэльня тая з пнямi I ëсць Круглiца, дзе бы у птушак спе у на укол?... Бярозы дзе шумелi, хвоi i асiны? (77) Апошняе спатканне старога Грышкi i яго любiмага панiча выклiкае сум, але i роздум над будучыняй Палесся-Беларусi. Яны пры сваiх сустрэчах вучылiся адзiн ад другога: стары, расказваючы, вучы у панiча любiць родны край, яго прыроду, шанаваць людзей працы, звычаi i абрады, яго прыяцiч (78) паказва у яму ролю прагрэсу i навукi  у дасягненнi лепшага, шчаслiвейшага жыцця: Абы нашчадак працавiты бы у, сумленны (80). Урэшце Грышка  у канцы паэмы паказваецца чалавекам, якi разумее неабходнасць навукi, веда у у жыццi народа, якi з гэтым звязвае шчаслiвую будучыню сваiх унука у-беларуса у. 
Творчасць Я. Лучыны сваiмi тэмамi i вобразамi адлюстравала ментальнасць беларускага народа на мяжы стагоддзя у. Паэт, вiдаць, разуме у, што нацыянальны характар беларуса раскрываецца не толькi праз этнаграфiчна-бытавую сферу яго жыцця, але  у першую чаргупраз паказ яго  унутранага свету, успрыманне рэчаiснасцi. Вiдаць, варта пагадзiцца з тым, што, нацыянальны характар выя уля уся найперш у селянiна, цесна звязанага з прыродай, зямлëй, а вось нацыянальная самасвядомасць, паводле сло у Л. Уладыко ускай-Канаплянiк, уласцiва iнтэлiгенту, якi мог набыць адукацыю, каб развiваць культуру свайго народу 15 . 
Я. Лучына якраз з'я уляецца нацыянальна свядомым прадста унiком беларускай iнтэлiгенцыi. Ëн, як слушна зазначы у ужо звыш трыццацi гадо у таму Адам Мальдзiс, бы у першым прадста унiком новай беларускай лiтаратуры, якi нарадзi уся  у горадзе, бы у карэнным гараджанiнам, патомным iнтэлiгентам 16 . 
"Паля унiчыя акварэлькi з Палесся" Я. Лучыны, сагу аб беларусах як свабодалюбiвым i цярплiвым народзе 17 , многiя даследчыкi ставяць у адзiн рад з выдатнымi творамi пра беларускi край i яго жыхара у: рэнесансавай "Песняй пра зубра" Мiколы Гусо ускага i эпапеяй першай паловы ХIХ стагоддзя "Пан Тадэвуш" Адама Мiцкевiча. 
Янка Лучына з'я уляецца нацыянальным паэтам i па свайму светаадчуванню i па светапогляду, што яскрава выявiлася  у тэматыцы, iдэйнасцi i вобразнасцi яго твора у. 

S T R E S Z C Z E N I E

Artykuł poświęcony jest analizie twórczości Janki Łuczyny (Jana Niesłuchowskiego), jednego z przedstawicieli literatury białoruskiej XIX wieku. Zwrócono uwagę na jego wkład w rozwój białoruskiej idei narodowej, zwłaszcza w utworze "Akwa-15 Л. У л а д ы к о  у с к а я -К а н а п л я н i к, Акварэлi любовi, с. 46. 16 А. М а л ь д з i с, З кагорты пачынальнiка у: Да 130-годдзя з дня нараджэння Янкi Лучыны, "Лiтаратура i мастацтва", 1981, 3 лiп. 17 Л. У л а д ы к о  у с к а я -К а н а п л я н i к, Акварэлi любовi, с. 52. 
relki myśliwskie z Polesia", uważanych za sagę o Białorusinach. Spuścizna poety swoją tematyką i problematyką odzwierciedliła mentalność narodu białoruskiego na przełomie XIX i XX wieku. U podstaw pracy poety leżało założenie, iż charakter narodowy Białorusina ukazuje się nie tylko poprzez jego etnograficzno-bytową sferę życia, ale także poprzez jego wewnętrzny świat, jego postrzeganie rzeczywistości. Słowa kluczowe: nowa literatura białoruska, świadomość narodowa, obraz Białorusina, patriotyzm, język białoruski, znaczenie alegoryczno-symboliczne, oświata, technika, białoruski kanon kulturowy 
S U M M A R Y
The article is devoted to the analysis of Yanka Luchina's (Jan Niesłuchowski) oevure, one of the representatives of Belarusian literature in the 19th century. Special attention is focused on the contribution of "Akwarelki myśliwskie z Polesia" in the development of the author's Belarusian national idea. This literary work is considered a saga of the Belarusians. The poet's posthumous works with their themes and problems reflect mentality of the Belarusian people on the turn of the 20th century. The main idea of the poet's writing is based on the assumption that Belarusian character is revealed in the style people live, their inner world and perception of reality. Key words: new Belarusian literature, national consciousness, picture of the Belarusian people, patriotism, Belarusian language, allegorical-symbolic meaning, education, technology, Belarusian cultural canon 



  5. Менавiта вера  у сiлу i пра уду найвышэйшай спаконнай кашто унасцi, заклiканую абуджаць сацыяльную i нацыянальную свядомасць людзей, дае паэту падставы  усклiкнуць: Ой! не забыта // роднага слова святая сiла!... (23). Паэт да глыбiнi душы бы у узрушаны вернасцю  украiнца у свайму роднму слову. Чаму ж бы i беларусам не выказвацца па усюль на матчынай мове?! Звяртае на сябе  увагу тое, што подпiс "Янка Лучына" паэт зарыфмава у i  увë у у вершаваны радок: 



Спявайце ж, Братцы, смела i звонка: Не згiне песня i Украiна! Будзьце здаровы! Янка Лучына (24) 
У. М а р х е л ь, Крынiцы памяцi, Старонкi беларуска-польскага лiтаратурнага сумежжа, Мiнск 1990, с. 152 

Тамсама, с. 21. 

У. М а р х е л ь, Крынiцы памяцi, с. 143. 

Л. У л а д ы к о  у с к а я -К а н а п л я н i к, Акварэлi любовi. Канцэпцыя нацыянальнага светапогляду  у творчасцi Янкi Лучыны, Мiнск 2000, с. 20. 

Л. У л а д ы к о  у с к а я -К а н а п л я н i к, Акварэлi любовi, с. 



У. М а р х е л ь, Творчасць Уладзiслава Сыракомлi, Мiнск 2005, с. 47-48. 

У. М а р х е л ь, Крынiцы памяцi, с. 169. 

У. М а р х е л ь, Крынiцы памяцi, с. 163. 

Л. У л а д ы к о  у с к а я -К а н а п л я н i к, Акварэлi любовi, с. 53.