Канцэптуальныя пошукi на беларускiм памежжы: навуковая спадчына Iгара Жука


Другi нумар часопiса-штогоднiка кафедры беларускай фiлалогii Унiверсiтэта  у Беластоку "Białorutenistyka Białostocka" (2010) распачынаецца артыкулам Iгара Жука "«Вiдзенне» Бацька ушчыны або метафiзiка шляху  у «нашанi ускай» лiрыцы Янкi Купалы". Квiнтэсэнцыю яго а утар вызначы у у рэзюме: Niniejszy artykuł opiera się na założeniu, że motyw drogi w twórczości Janki Kupały dzielił wizję Ojczyzny na pół -zakres słowa i zakres prowadzenia własnej biografii. Głębokość poetyckiej metafizyki powstaje wtedy, gdy wizja staje się losem. Takie przekształcenie w twórczości Kupały nastąpiło w latach 1912-1914 2 . Зразумела, творчасць класiка, займаючы асаблiвае месца  у беларускай лiтаратуры, нацыянальнай свядомасцi, зда уным-да уна даследуецца, разглядаецца, iнтэрпрэтуецца пад самымi рознымi кутамi бачання. Купалазна уства, вiдаць, адна з самых развiтых даследчых галiн айчыннай навукi аб лiтаратуры. Аднак менавiта I. Жук кампетэнтна акцэнтава уся на тым, што маты у шляху i тэма шляху  у спадчыне Янкi Купалы з'я уляюцца матывам i тэмай нацыятворчымi, давë у гэта паслядо уным, перакана учым аналiзам эвалюцыi матыву i тэмы шляху. 

А 

усë пачыналася, -увайшо ушы  у тэму, сцвярджае даследчык у сваiм артыкуле, -як агульнагуманiстычная i першапачаткова  у нечым абстрактная ступень «вiдзення»3 . Безумо уна, паняцце "вiдзенне" са сваëй асаблiвай стылiстычнай аднесенасцю, сэнсавай iндывiдуальнай i агульнанацыянальнай напо уненасцю  у артыкуле I. Жука адыгрывае ролю аднаго са стрыжнявых, ключавых сло у. Пра важнасць яго для канцэптуальнага аналiзу метафiзiкi шляху а утара "Шляхам гадо у", "Спадчыны" найяскравей сведчыць тое, што артыкул якраз i пачынаецца з вытлумачэння, адкуль узяты даследчыкам гэты своеасаблiвы тэрмiн: Пра Беларусь як паэтычнае «вiдзенне» не так да уно нагада у Ян Чыквiн, -адзначае I. Жук. -Нагада у стрымана, вельмi лаканiчна i нават як бы адстаронена4 i, канкрэтызуючыся, даследчык прыводзiць далей цытату з самага пачатку артыкула Яна Чыквiна "Матывы заходняга свету  у беларускай эмiграцыйнай паэзii"5 . 
Вiдавочна, развагi польскага, беластоцкага беларусiста, аказа ушыся блiзкiмi I. Жуку, стымулявалi да рэфлексiй у агульнай сэнсавай прасторы айчыннага прыгожага пiсьменства. З прыхаванай скрухай, выя уляючы глыбокае разуменне як лiтаратуры, так i гiсторыi Беларусi, I. Жук канстатуе: "Нацыянальная цэнтрабежнасць" бадай i на сëння застаецца i вызначальнай якасцю беларускай лiтаратуры, i некаторым яе праклëнам, неабходнейшым, але нескiдальным бярэмем, пазбавiцца якога няма нi гiстарычнай магчымасцi, нi аб'екты уных на тое прычын. Важнейшым фактарам, пра уда, тут бачыцца не толькi iдэалагiчнае заангажаванне. Самым iстотным выступае вiдавочная незакончанасць фармавання Айчыны  у ментальнай арыентаванасцi этнасу, неакрэсленасць яе "межа у" як нацыятворных духо уных задання у6 . 
I далей гарадзенскi даследчык удумлiва ацэньвае падыходы Я. Чыквiна, якiя, вiдаць, надзвычай адпавядаюць яго  уласным меркаванням i садзейнiчаюць руху яго  уласнай думкi: 
У сваiм прагнастычным назiраннi Я. Чыквiн, здаецца, апярэдзi у лiтаратуру, ня узнак паставi у ëй сур'ëзную задачу пераструктуравання погляду: 
мастацкая прастора нацыянальнай лiтаратуры прымальную самадастатковасць атрымае  у тым разе, калi кожнае звяно не  ужо манiстычнага, а адмысловага трынiтарнага "сябе-бачання" (дома -па-за Айчынайнанова  удому) здабудзе творчае пераканальнае  увасабленне. У такiм разе мройлiвае "вiдзенне" Бацька ушчыны i яе глыбiнная метафiзiка па устануць не варыяцыямi легкамыснай метафары, а фактам глыбiннага эстэтычна-фiласофскага асэнсавання прызначанасцi  уласнага лëсу7 . 
Менавiта артыкулам, надрукаваным у "Białorutenistycy Białostockiej", распачынаецца раздзел першы "«Шляхам жыцця» Янкi Купалы: вянок трыпцiха у" апошняй кнiгi Iгара Жука "Прыхiнуцца да крынiцы" 8 -прыхiнуцца  у чарговы раз да нацыятворчай класiкi, што ацаляе жывою вадой, што як родная зямля дае сiлы таму, хто цвëрда на ëй стаiць. Беластоцкi артыкул адкрыва у "Трыпцiх першы: Вiдзенне Бацька ушчыны", уласна  у значнай ступенi вызначаючы канцэптуальны вектар шматгадовага плëннага даследавання I. Жука. Безумо уна, у дадзеным выпадку ëсць падставы, каб падкрэслiць факт плëнных тыпалагiчных  узаемасувязей гарадзенскай i беластоцкай беларусiстыкi на  узро унi iдэй i, зразумела, кантакта у. Першая кнiга Iгара Жука "Сустрэчны рух", жанр якой сцiпла вызначаны а утарам як "лiтаратуразна учыя эцюды", пабачыла свет якраз 20 гадо у таму пры садзеяннi Гродзенскага абласнога аддзялення Беларускага фонду культуры. У анатацыi, зно у жа сцiпла, падкрэслiваецца, што адрасуецца выданне выкладчыкам, студэнтам i  усiм тым, хто цiкавiцца гiсторыяй мастацкага слова. Мiж тым, у кнiзе сапра уды выказваецца шэраг арыгiнальных назiрання у над беларускiм лiтаратурным працэсам, прапануецца новае асэнсаванне творчасцi беларускiх пiсьменнiка у 9 . 
А утар размеркава у матэрыял кнiгi па двух раздзелах, першы з якiх распачынаецца артыкулам "Актуалii класiкi". Лiтаратура (...) безабаронная перад сляпучай сiлай прагматычнай гiсторыi, -адзначае I. Жук. -I няма такога боскага хранометра, якi б з дакладнасцю  устана улiва у часавы прамежак, калi бясконцае правiла правала у i пустота у не до ужылася б трагiчным выключэннем беззваротнай у сваëй сутнасцi страты. А таму мы мусiм штосьцi з'iначыць i  у метадалогii пошуку. Замест бясконцай рэста урацыi, замест «блукання» па слядах, мы мусiм пайсцi iнакш. Пайсцi насустрач (4). 
Гэта азначае, вiдаць, выхад з замкнëнага кола  усталяваных ужо нiбы спрадвеку погляда у на лiтаратуру, даследчых стэрэатыпа у. Азначае, па словах а утара: глянуць на сябе, на наш дух, самавыя улены  у лiтаратуры, з iншага боку. З боку, так бы мовiць эмацыйнай тэмпературы тварэння эстэтычнай традыцыi (5), пайсцi насустрач, адкрыцца  усведамленню "эмацыйнага статусу" нашага прыгожага пiсьменства, як адной з першакрынiца у, як пэ унага лагiчнага вынiку яе драматычнага развiцця. 
I. Жук падкрэслiвае, што абрысы айчыннай лiтаратуры абазначаны выключным трагiчным пафасам. Даследчык ставiць шэраг экзiстэнцыяльна важных для беларускай свядомасцi пытання у: Але  у чым глыбiнныя каранi трагiзму? I -чым ëн кампенсуецца, якiм iнакшым лiтаратурна-псiхалагiчным "ландшафтам", калi такая кампенсацыя наогул магчымая? Якая i  у чым была вялiкая страта беларускага народа, што так здзеклiва падмянiла ганаровую нацыянальную прыналежнасць iранiчнай мянушкай "тутэйшыя"? (5). 
Самi пытаннi i спроба адказу на iх прадугледжваюць стэрэаскапiчнае бачанне агульнай беларускай перспектывы гiстарычна-культурна-духо унага развiцця, глыбокае агульнабеларускае мысленне даследчыка, забяспечанае пранiклiвым уваходжаннем у канкрэтыку, эмацыянальнай прасякнутасцю факталогiяй, пераадоленнем часавых умо унасцей, унутранай здольнасцю якраз на "сустрэчны рух". 
Са скрухай Iгар Жук канстатуе: 
Большай часткаю грамадства не пачула  у сабе сiлы адкрыць у роднай лiтаратуры поклiч страчаных кашто унасця у "збройнай шляхты", поклiч годнай ро унавялiкасцi. 
А яшчэ не пачула надзвычайны  узровень самакрытычнасцi  у аб-малë уцы нацыянальнага архетыпу, зая улены не такой яшчэ i далëкай класiкай. Да чаго й варта павярнуцца насустрач. Бошто такое нацыянальны характар у яго цяперашнiм аблiччы? Хто ëн? Дзе ëн? Той, "хто  устава у рана i кла уся позна", сышо у у цень мiнулага, на яго месца  усë смялей ступае iнакшы, жыццëвы дэвiз якога: "на хлеб даюць -i добра". 
Далячынь, што адкрываецца зроку сучаснiка, не мае выразна акрэсленага краявiду, i нiшто  у ëй не прадугледжваецца з по унасцю, якая б гарантавала хоць нейкi прывiдны абрыс таго феномену, якi спрабуем назваць нацыянальным тыпам, нацыянальным характарам (13-14). 
Прычына гэтага, вiдавочна, палягае  у до угiм занядбаннi пра удзiвай беларускай гiсторыi, што дзеялася на драматычным скрыжаваннi тэрытарыяльных iнтарэса у суседзя у i арэала у розных канфесiй. Сый-шо ушы пад сялянскiя стрэхi  у другой палове XVII стагоддзя, увогу-ле ж элiтарнае беларускае слова, бо мова Святога Пiсання i дасканалых юрыдычных дакумента у, мусiла паступова адна уляцца  у сваiх магчымасцях, дарастаць уласна да сваëй мiну ушчыны. Выдатны лiтаратура-зна уца В.А. Каваленка, аналiзуючы беларускую лiтаратуру ХIХпачатку ХХ стагоддзя у, як адну з яе заканамернасця у адзначы у паскоранасць развiцця10 . Гэтак па аналогii мы можам сказаць i аб тых працэсах, што адбывалiся з сярэдзiны мiнулага стагоддзя  у беларускiм лiтаратуразна устве. Паскорана пачала пераглядацца, адна уляцца  у гiстарычна-культурна-духо уным кантэксце тысячагадовая гiсторыя айчыннага прыгожага пiсьменстваяк да уняя, так i новая. Вярталiся iмëны, творы, гвалто уна выста уленыя з нацыянальнай святлiцы. Аднак, вядома, вернутая спадчына мусiць быць прынятай, засвоенай грамадствам, усëй нацыянальнай грамадою, для чаго патрабуюцца настойлiвыя намаганнi i час. Вiдавочна, артыкул "Актуалii класiкi" напiсаны а утарам, якi творча засвоi у зробленае папярэднiкамi i далей, абапiраючыся на класiку, унëс свой iстотны  уклад у разгортванне нацыянальных далягляда у. 
У наступным артыкуле I. Жука "Нявольнiк лëсу: спроба рэабiлiтацыi лiтаратурнай традыцыi" кнiгi "Сустрэчны рух" даецца прыклад практычнай рэалiзацыi сцверджанага вышэй метадалагiчнага падыходу да разумення класiкi. У прыватнасцi, I. Жук задумваецца над раманам Кузьмы Чорнага "Трэцяе пакаленне" i мае падставы, каб сцвердзiць, што нявольнiцкi лëс героя (Мiхала Тварыцкага), хоць часткова, няпо унасцю, але  усë ж адлюстрава у i нявольнiцкi лëс народа, зафiксава у працэс разбурэння нацыянальных асно у (27). 
Апошнi артыкул першага раздзела "Жыццë на мяжы безданi" I. Жук заканчвае развагамi, якiя вынiкаюць якраз з бачання  усëй часавай перспектывы айчыннага пiсьменства: 
Беларуская лiтаратура за усëды была лiтаратурай "пагранiчча" -часавага цi прасторавага. Яна фармавалася на мяжы розных культур. У сувязi з гэтым нацыянальная тканка яе аказалася надзвычай чуйнай да любога дотыку не толькi iншанацыянальных структур. Яшчэ не ста ушы як след лiтаратурай упа уне нацыянальнай у пачатку ХХ стагоддзя, яна была вымушана перарастрачваць свае неакрэплыя сiлы  у змаганнi супраць знiшчальнай тэндэнцыi 30-х гадо у, паводле якой нацыянальная самабытнасць бачылася "идеологическими побрякушками". А гэтаяе, лiтаратуры, трагедыя, чарговая трагедыя. I будавалася яна на асабiстых драмах творца у (52). 
Найлепшым сведчаннем гэтай трагедыi бачыцца I. Жуку лëс Уладыслава Чаржынскагааднаго з выдатных удзельнiка у беларускага лiтаратурнага жыцця 20-х гадо у, драматычныя жыццëвыя перыпетыi якога i разглядаюцца  у артыкуле "Жыццë на мяжы безданi". I з пэ унасцю думаецца, што цалкам невыпадкова звярну уся даследчык-гарадзенец да асобы У. Чаржынскага, народжанага  у Сакольскiм павеце, недалëка ад Гароднi. 
Другi раздзел сваëй кнiгi I. Жук цалкам прысвячае асэнсаванню апошняй п'есы Янкi Купалы: "Анталагiчнае ядро Тутэйшых (лiтара-туразна учы трыпцiх)". Вось калi з'я уляецца  у I. Жука гэта нязвыклае, можна сказаць, асабовае вызначэнне жанру даследавання. Структурна-кампазiцыйны комплекс, утвораны трыма творамi на адну тэму, выходзiць за рамкi паэзii, каб арганiчна заiснаваць у лiтаратуразна устве. Знамянальна, як ужо згадвалася, што праз амаль 20 гадо у апошняя падрыхтаваная даследчыкам кнiга распачнецца вянком трыпцi-ха у, прысвечаных паэзii Янкi Купалы. Грунто уны ж аналiз "Тутэйшых" у гiстарычна-культурным кантэксце неадназначных, трагiчных 20-х гадо у прыводзiць даследчыка да высно у, пацвярджаючых думкi, выказаныя  у артыкуле "Актуалii класiкi", канцэптуальна вызначы ушым даследчую думку «Сустрэчнага руху»: 
Iрацыянальнае, намерана скры улены вобраз iсцiны, становiцца найрэальнейшай рэальнасцю. Не гiстарычны вопыт мiнулага прыдаецца да разумення сучаснасцi, а сучаснасць цалкам, у маштабе адзiн да аднаго, без страт пераносiцца  у тэкставыя парадоксы "Тутэйшых". Ажы ушыя тэкстуальныя супадзеннi апелююць да нас трывожным сiгналам: мастацкi вопыт Купалы, яго папярэджанне люмпенiзаванай свядомасцi аказваецца не засвоеным, прарочыца-класiкане спажытай у каторы  ужо раз. Яна пакiдае за сабой функцыю новага прароцтва наперад, на няпэ уны час (106). 
У лапiдарным Паслясло уi "Сустрэчнага руху" I. Жук зно у звяртаецца да назвы сваëй кнiгi, акцэнтуючыся яшчэ раз на сэнсава утваральных яе момантах. Ëн упэ унены, што засваенне духо унага, этычнага, фiласофскага  уроку класiкi з'я уляецца абавязковай умовай далейшага развiцця, самога iснавання грамадства: 
(...) пакуль не спажытай аказваецца грамадская квота жыцця, непамысны зыход чакае найперш нас самiх. Як грудзьмi  упiраемся  у злую перашкоду, што  узвялi  уласнымi ж рукамi: грамадзянская неабходнасць лiтаратуры чынiць вяршэнства над неабходнасцю эстэтычнай, адпрэчвае i адштур-хо увае яе на крок назад. Работа перамагла насалоду. Два арганiзмы, лi-таратурны i сацыяльны, чуюць сябе балесна; даклiкацца, дастукацца адно да другога iм пакуль што няпроста. Але шанц не страчаны. 
Ëн у тым, каб пайсцi насустрач" (107-108). 
Гэтым сваiм выразным клопатам аб засваеннi класiкi, лëсе айчыннай лiтаратуры, а значыць i самой нацыi, ужо ва  умовах вiдавочна  унiфiкуемага свету I. Жук працягвае традыцыi беларускiх адраджэн-ца у, руплi уца у на роднай нiве. Так, артыкулы, што склалi "Сустрэчны рух", як згадвалася, сцiпла вызначаныя а утарам як лiтаратуразна учыя эцюды, унутранай сваëй iдэйна-эмацыянальнай цэласнасцю, скiраванасцю тыпалагiчна блiзкiя, у прыватнасцi, роздумам над кашто уным, сьвятым i жаданым вiленчука Iгната Абдзiраловiча, яго славутаму эсэ "Адвечным шляхам. Дасьледзiны беларускага сьветагляду"11 . 
Асаблiвае месца  у лiтаратуразна учай спадчыне I. Жука займае артыкул "«Мацерыковыя» i «фонавыя» фактары  у лiтаратурна-культурнай сiтуацыi беларускага памежжа", надрукаваны  у кнiзе "На шляху да пра уды, Acta Albaruthenika 2". Стымулам для яго напiсання ста у удзел даследчыка  у Мiжнароднай навуковай канферэнцыi "Шлях да  узаемнасцi", што 15-17 чэрвеня 2000 года праводзiлася  у Белавежы Кафедрай беларускай фiлалогii Варша ускага  унiверсiтэта, Нацыянальным навукова-асветным цэнтрам iмя Ф. Скарыны i Польскiм iнстытутам у Мiнску. Выдаецца, што сам даследчык не надава у гэтай сваëй працы асаблiвага значэння. Мiж тым гэты пасляканферэнцыйны артыкул, звяртаючыся да вельмi важных i пры тым усë яшчэ належна не распрацаваных моманта у нацыянальнай культуры i лiтаратуры, арганiчна працягвае арыгiнальныя назiраннi над беларускiм лiтаратурным працэсам "Сустрэчнага руху" i з по уным правам мог бы скласцi дадатковы трэцi раздзел кнiгi. Невыпадкова  у чатырохтомнае акадэмiчнае выданне "Гiсторыi беларускай лiтаратуры"  уключаны нарыс У.В. Гнiламëдава "Лiтаратурнае жыццë на Беласточчыне", а таксама -Л.С. Савiк "Лiтаратура беларускага замежжа" i нарысы "Наталля Арсеннева", "Масей Сяднë у" Я.А. Чыквiна, "Алесь Салавей" Т.К. Грамадчанкi12 . Нарэшце на працягу апошнiх дзесяцiгоддзя у пачалi рабiцца намаганнi, каб беларуская лiтаратура набыла цэласны характар, узбагацiлася на арганiчныя свае часткi, створаныя i  у Польшчы, i  у далëкiм замежжы. 
На лiтаратурна-культурную сiтуацыю беларускага памежжа I. Жук глядзiць з пазiцый, выразна выя уленых iм у "Сустрэчным руху", -як гiсторык, фiлосаф, сацыëлаг, культуролаг i, зразумела, дасведчаны лiтаратуразна уца. Адзначы ушы " унiкальнасць" беларускага памежжа (ужо хаця б з тае прычыны, што памежныя слупы вельмi часта зазнавалi на сабе незайздросны лëс быць адвольна перакапанымi з месца на месца 13 ), I. Жук робiць iстотную за увагу адносна таго, што: 
Сацыяльная хiсткасць феномену памежжа змушае думаць i пра пэ уную некарэктнасць культуразна учага тэарэтычнага тэрмiну «культура беларускага памежжа», якiм аперыруе сучасная навуковая свядомасць. Трэба, аднак, думаць, што памежны слуп не мае  уласцiвасцi фармiраваць анi самастойнай культуры, анi субкультурыпрыродны геаграфiчны ландшафт альбо турэмная цэля маюць у гэтым сэнсе шанцы большыя. Гаворачы пра культуру памежжа як нешта цалкам самастойнае i завершанае, мы хутчэй за  усë выказваем уласнае прызнанне прымату сацыялогii, палiтычнай сацыяльнасцi, над уласнай сутнасцю культуры, тым часам як сiтуацыя памежжа толькi акцэнтуе i  узбуйняе агульныя працэсы, якiя iснуюць у беларускай культуры  у прыглушаным стане. Бо культура мае гiганцкую генетычную памяць, нашмат да ужэйшую ад той, што была пракрэслена пазногцем Сталiна. Бо культура ëсць выява ментальнасцi. А яна фармiруецца не  у адзiн дзень. Гэта значыць, што больш правамерна гаварыць не пра феномен памежнай культуры, а пра асаблiвасцi функцыявання беларускай культуры ва  умовах памежных слупо у (112). 
Не настойваючы на строга навуковым разуменнi  уведзеных у артыкуле паняцця у "мацерыковыя лiтаратурныя з'явы" i з'явы "лiтаратурнага фону", I. Жук тлумачыць, што гэта абстрагаваныя найменнi, якiя паклiканы праiлюстраваць дынамiку iснавання розных плыня у у адзiнай нацыянальнай монакультуры. I iснаванне "фону" i "мацерыка" (трэба адрознiваць ад моманта у сацыяльных "калонiя" i "метраполiя") ëсць якраз не анамалiя беларускага лiтаратурнага руху, а, наадварот, -паказчык натуральнай нармальнасцi эстэтычнага развiцця беларускага мастацкага слова (113). У "Актуалiях класiкi" I. Жук, як адзначалася  ужо, прапануе  унесцi карэктывы  у метадалогiю пошуку актуалiзацыi беларускай лiтаратурнай класiкi. Вось i  у развагах аб беларускiм памежжы ëн выступае менавiта са сваiм падыходам, можна 13 Ж у к Iгар, "Мацерыковыя" i фонавыя фактары  у лiтаратурна-культурнай сiтуацыi беларускага памежжа, рэд. калегiя Аляксандр Баршчэ ускi, Юры Вашкевiч, Уладзiмiр Конан i др. На шляху да пра уды, "Acta Albaruthenika 2" Мiнск 2001, с. 112. Далей пры спасылцы на гэта выданне  у дужках падаецца старонка. 
сказаць, сваëй метадалогiяй асэнсавання гэтай складанай з'явы. Патэнцыял гэтага падыходу, на жаль, не выкарыстаны дагэтуль. I як шкада, што сам даследчык, захапi ушыся iншымi праблемамi, не вяр-ну уся болей да аналiзу беларускай лiтаратуры памежжа! "Тэзiсна" I. Жук разглядае некаторыя выпадкi, а менавiта тры прая уленнi гэтак парадаксальнай "фонава-мацерыковай" iснасцi лiтаратуры. Найперш ëн сцвярджае, што на памежжы  у фон заносiцца сацыяльная эпiчнасць праблематыкi i  узрастае самакашто унасць кожнага iндывiда i яго культура працы са словам. Поруч з архетыпiчнымi з'явамi гэта становiць той факт, што "мацярык" дэлегава у на Беласточчыну пераважную частку адкрытага пафасу свайго беларускага болю (113). Зразумела, не адма уляючы таго, што пiсьменнiкi "беларускага цэнтра"  у сваëй творчасцi паглыблялiся  у праблемы глабальнай нацыянальнай катастрофы, I. Жук падкрэслiвае, што "на мацерыку" драма беларускага лëсу рэалiзавалася праз адкрытую абагуленую сацыяльнасць, праз абагулены маральна-этычны кодэкс «вясковай лiаратуры», праз фiласофска-абагуленую урбанiстычную праблематыку (116). У той жа час памежжа абагуленую ананiмнасць цэнтра зносiла  у безумо уны фон эстэтыкi свайго мастацкага крэда. Калекты уная свядомасць памежнай супольнасцi вымушана трымацца на прызнаннi iндывiдуальнай самакашто унасцi. Асабовасць i асабiстасць выказвання, прамое называнне адрасату нацыянальнага болю -"фонавыя якасцi" сталiчнага "мацерыка" -тут становяцца вызначальнай i безумо унай асноватворчай мацерыковай прыкметаю стылiстыкi (116). 
У так званым другiм тэзiсе I. Жук звяртае  увагу на рознiцу ва  успрыняццi iншанацыянальных уплыва у на "мацерыку" i памежжы, што звязана з рознай прасторавай псiхалогiяй. Сапра уды, на памежжы дзейсным з'я уляецца факт штохвiлiннай i польскай, i рускай, i рацыянальна-е урапейскай культурнай канвергенцыi пры захаваннi беларускай прысутнасцi. З гэтай прычыны "слыхавая мембрана" лiтаратуры белавежца у знаходзiлася  у больш акты уным i больш кантактным узаемадзеяннi з рознымi эстэтычнымi лiтаратурнымi стыхiямi сучаснасцi, ад чаго i сама станавiлася больш гнуткай i чуйнай (117). Наступны тэзiс вынiкае якраз з гэтай культурнай адкрытасцi беларускай лiтаратуры Польшчы i заключаецца  у тым, што беластоцкая лiтаратура ахвотней гуляе са словам у эстэтычныя гульнi, чым назiраецца гэта  у паэтычных зборнiках мiнскiх цэнтральных выдання у (117). Урэшце I. Жук падкрэслiвае, што гаворка iдзе не пра прыярытэтнасць у лiтаратурным iснаваннi: Гаворкапра спецыфiчны тып узаемаадносiн розных крыла у адной i той жа лiтаратуры. Памежная i мацерыковая лiтаратуры Беларусiяк два па ушар'i гала унога мозгу: брак iнфармацыi  у адным канале сувязi замяшчаецца яе лiшкам у другiм (119-120). Глыбокiя i надалей вельмi актуальныя высновы робiць выдатны даследчык, тэарэтык лiтаратуры. 
Безумо уна, канцэптуальна важныя назiраннi I. The author of the article claims that Igor Żuk's scientific heritage manifests long and lasting typological relationship on the level of ideas and contacts between Belarusian studies in Grodno and Bialystok. Igor Żuk's coherent opinion concerning the development of Belarusian literature presented in the book "Ruch naprzeciw" turns to be particularly interesting. It expresses a new conceptual look at Belarusian perspective of historical-cultural and spiritual development. The context, analyzed in the article, is complemented by Igor Żuk's valuable project "Central and peripheral factors in literary-cultural situation of Belarusian border". Key words: classics, actualization, methodology, typological relations, Belarusian border. 

S T R E S Z C Z E N I E

POSZUKIWANIA KONCEPCYJNE NA POGRANICZU BIAŁORUSKIM: 
NAUKOWA SPUŚCIZNA IGORA ŻUKA W artykule zwrócono uwagę na to, że naukowa spuścizna profesora Igora Żuka daje wszelkie podstawy do twierdzenia, że istnieje długa i trwała wzajemna relacja typologiczna między grodzieńską a białostocką białorutenistyką na poziomie idei i kontaktów. Szczególnie interesujący pod tym względem okazuje się pewien spójny pogląd Igora Żuka na rozwój literatury białoruskiej przedstawiony w książce "Ruch naprzeciw", świadczący o nowym, konceptualnym spojrzeniu na białoruską perspektywę historyczno-kulturowego i duchowego rozwoju. Uzupełnia ten kontekst analizowany w tym artykule niezwykle wartościowy projekt Igora Żuka pt. "«Centralne» i «peryferyjne» czynniki w literacko-kulturowej sytuacji białoruskiego pogranicza". Słowa kluczowe: klasyka, aktualizacja, metodologia, wzajemne typologiczne relacje, pogranicze białoruskie. 



  Жука над спецыфiкай iснавання беларускага лiтаратурнага аб'яднання "Белавежа", якое адзначыла  у гэтым годзе свой чарговы юбiлейшасцiдзесяцiгаддзе, упiсваюць яго iмя i  у шэрагi даследчыка у лiтаратурнай Беласточчыны. Адным з такiх даследчыка у бы у руплiвец на нацыянальнай нiве Уладзiмiр Калеснiк, iмя якога непары уна звязана з Брэсцкiм дзяржа уным унiверсiтэтам, з'я уляецца яго своеасаблiвай вiзiто укай. Вось i Iгар Жук, гэтак рана адляце ушы  у вечны вырай, справаю жыцця якога таксама было шчыраванне на родным палетку, наза усëды годна звязаны з Гродзенскiм дзяржа уным унiверсiтэтам iмя Янкi Купалы. Žuk Ìgar, Sustrèčny ruh. Lìtaraturaznaǔčyâ ècûdy, Grodna 1998 [Жук Iгар, Сустрэчны рух. Лiтаратуразна учыя эцюды, Гродна 1998]. "Białorutenistyka Białostocka" 2010, № 2 [Жук Iгар, «Вiдзенне» Бацька ушчыны або метафiзiка шляху  у «нашанi ускай» лiрыцы Янкi Купалы, "Białorutenistyka Białostocka" 2010, № 2]. Žuk Ìgar, Pryhìnucca da krynìcy, Grodna 2017 [Жук Iгар, Прыхiнуцца да крынiцы, Гродна 2017]. 


	Л I Т А Р А Т У Р А
	Abdzìralovìč Ìgnat, Advečnym šlâham. Das'ledzìny belaruskaga s'vetaglâdu, Mìnsk
	1993 [Абдзiраловiч Iгнат, Адвечным шляхам. Дасьледзiны беларускага
	сьветагляду, Мiнск 1993].
	Žuk Ìgar, "Macerykovyâ" ì fonavyâ faktary ǔ lìtaraturna-kul'turnaj sìtuacyì belaru-skaga pamežža, rèd. kalegìâ Alâksandr Barščèǔskì, Ûry Vaškevìč, Uladzìmìr
	Konan ì dr. Na šlâhu da praǔdy, "Acta Albaruthenika 2", Mìnsk 2001 [Жук
	Iгар, "Мацерыковыя" i фонавыя фактары  у лiтаратурна-культурнай
	сiтуацыi беларускага памежжа, рэд. калегiя Аляксандр Баршчэ ускi,
	Юры Вашкевiч, Уладзiмiр Конан i др. На шляху да пра уды, "Acta Alba-
	ruthenika 2", Мiнск 2001].
	Žuk Ìgar, «Vìdzenne» Bac'kaǔščyny abo metafìzìka šlâhu ǔ «našanìǔskaj» lìrycy Ânkì Kupaly,

Gìstoryâ belaruskaj lìtaratury XX stagoddzâ, t. 4, kn. 2, nav. rèd. U.V. Gnìlamëdaǔ, S.S. Laǔšuk, Minsk 2003 [Гiсторыя беларускай лiтаратуры ХХ стагоддзя, т. 4, кн. 2, нав. рэд. У.В. Гнiламëда у, С.С. Ла ушук, Мiнск 2003]. 
Publikacja finansowana ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach dotacji na utrzymanie potencjału badawczego przyznanej Wydziałowi Filologicznemu Uniwersytetu w Białymstoku. 

2 I. Ж у к, "Вiдзенне" Бацька ушчыны або метафiзiка шляху  у "нашанi ускай" лiрыцы Янкi Купалы, "Białorutenistyka Białostocka" 2010, № 2, с. 19. 

Тамсама, с. 10. 

Тамсама, с. 7. 

Я. Ч ы к в i н, Па прызваннi i абавязку. Лiтаратурна-крытычныя артыкулы, Беласток 2005, с. 171. 

6 I. Ж у к, "Вiдзенне" Бацька ушчыны або метафiзiка шляху  у "нашанi ускай" лiрыцы Янкi Купалы, "Białorutenistyka Białostocka" 2010, № 2, с. 8. 

Тамсама, с. 

8-9. 8 I. Ж у к, Прыхiнуцца да крынiцы, Гродна 2017, с. 16-33. 9 I. Ж у к, Сустрэчны рух. Лiтаратуразна учыя эцюды, Гродна 1998, с. 2. Далей пры спасылцы на гэта выданне  у дужках падаецца старонка. 

В.А. К а в а л е н к а, Вытокi. Уплывы. Паскоранасць. Развiццë беларускай лiтаратуры ХIХ-ХХ стагоддзя у, Мiнск 1975. 

Iгнат А б д з i р а л о в i ч, Адвечным шляхам. Дасьледзiны беларускага сьветагляду, Мiнск 1993, с. 7. 

Гiсторыя беларускай лiтаратуры ХХ стагоддзя, т. 4, кн. 2, нав. рэд. У.В. Гнi-ламëда у, С.С. Ла ушук, Мiнск 2003.
Канцэптуальныя пошукi на беларускiм памежжы: навуковая спадчына Iгара Жука