‫سال‬ ‫زمين،‬ ‫دانش‬ ‫پژوهشهاي‬ ‫دوا‬ ‫زدهم‬ ‫شماره‬ ، 45 ، ‫بهار‬ 1400 ‫صفحات‬ ، 74 -85 74


𝑇𝑅 𝐻𝐼 = 1 - 𝐻𝐼 𝑝𝑑 [1200-𝐻𝐼 0 (1-𝑃𝐼ₒ)] 𝐻𝐼ₒ[1200-𝐻𝐼 𝑝𝑑 (1-𝑃𝐼 𝑝𝑑 )] ‫رابطه‬ 3 ) 𝑃𝐼𝑜 = 0.02(𝑃𝐼 𝑝𝑑 ) ‫رابطه‬ 4 ) (



  






  






  






  






  






  






  






  






  






  






  ‫عربی‬ ‫بخش‬ ‫و‬ ‫ایران‬ ‫در‬ ‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ‫ليتولوژي‬ : 


	78							85	74 -	‫صفحات‬ ،	1400	‫بهار‬	،
	‫بررسی‬ ‫اولين‬ ‫راستا،‬ ‫ميادین‬ A ‫و‬ C ‫اواخر‬ ‫و‬ ‫بيوژنيک‬ ‫گاز‬ ‫توليد‬ ‫مرحله‬ ‫در‬ ‫نفت‬ ‫وزارت‬ ‫توسط‬ ‫لرستان‬ ‫در‬ ‫ها‬	‫رابطه‬	( ‫است‬ ‫شده‬ ‫محاسبه‬ ‫کنونی)‬ ‫مقدار‬	:	( Pd	Pd HI
	‫است.‬ ‫شده‬ ‫آغاز‬ ‫نفت‬ ‫صنعت‬ ‫پژوهشگاه‬ ‫همکاري‬ ‫با‬ ‫و‬ ‫گرفته‬ ‫قرار‬ ‫دیاژنز‬ ‫اند.‬	‫محاسبه‬ ‫ها‬	‫داده‬	𝑇𝑅 𝐻𝐼	2 ‫مقدار‬ )	‫رابطه‬	1 ( ‫ادامه‬ ‫در‬ .)
	‫در‬ ‫بحث‬ ‫به‬ )	1394	( ‫همکاران‬ ‫و‬ ‫ریابی‬ ‫قوامی‬	‫در‬ ‫مطالعه‬ ‫مورد‬ ‫هاي‬	2 ‫نمونه‬ .)	‫(جدول‬ ‫ست‬	‫ا‬ ‫گردیده‬
	‫روش‬ ‫خصوص‬ ‫ب‬ ‫ناحيه‬ ‫این‬ ‫در‬ ‫سرگلو‬ ‫و‬ ‫گرو‬ ‫سازند‬ ‫دو‬ ‫تخمين‬ ‫هاي‬ ‫ه‬ ‫شيل‬ ‫عنوان‬ ‫ميادین‬ ‫به‬ ‫مربوط‬ ‫اول‬ A ‫و‬ C ‫پرداختند.‬ ‫گازي‬ ‫هاي‬ Field Depth (m) S1 S2 S1+S2 ‫راک‬ ‫آناليز‬ ‫هاي‬ -TOC ‫داده‬ : 1 ‫منشأ‬ ‫سنگ‬ ‫ارزیابی‬ ‫مطالعه،‬ ‫این‬ ‫انجام‬ ‫از‬ ‫هدف‬ A 3018 0.11 5.91 6.02 1.43 413 ‫جدول‬ HI	0.57	RO	417	Tmax
	‫خليج‬ ‫غرب‬ A	‫شمال‬ ‫در‬ ‫واقع‬ 3034	C	‫و‬	A 1.6	‫ميادین‬ ‫کژدمی‬ 5.3 6.36	1.32	402	0.65	456
	‫فارس‬ 5.88 ‫عنکبوتی‬ ‫دیاگرام‬ ‫و‬ ‫بلوغ‬ ‫مختلف‬ ‫پارامترهاي‬ 3042 1.06 4.82 ‫براساس‬ ‫غيرمتعارف‬ ‫مخزن‬ ‫عنوان‬ ‫به‬ A A 3046 1.24 4.82 6.06 ‫است.‬ A 3050 1.82 5.72 7.54	1.72 1.35 1.85	378 368 309	0.65 0.65 0.64	454 449 430
	‫زمین‬ ‫موقعیت‬ 1.88 14.33 ‫سازند‬ ‫معرفی‬ ‫و‬ ‫منطقه‬ ‫شناسی‬ A 3074 16.21	3.33	430	0.62	430
	A C ‫آب‬ ‫سطح‬ ‫آمدن‬ ‫باال‬ ‫با‬ ‫ميانی‬ ‫کرتاسه‬ ‫رسوبگذاري‬ 3080 0.79 11.68 12.47 ‫هدف‬ 2108 0.75 1 1.75 C 2022 1.29 5.08 6.37	2.88 0.72 2.47	406 139 206	0.6 0.47 0.51	435 422 426
	‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ‫رسوب‬ ‫آن‬ ‫نتيجه‬ ‫که‬ ‫شده‬ ‫شروع‬ ‫دریا‬ C 2006 1.19 3.84 5.03	1.99	193	0.56	430
	Jarvie, 2001 ) Ro from Tmax = 0.0180 * Tmax -7.16 ‫در‬ ‫ب‬ ‫نيز‬ ‫ما‬ ‫کشور‬ ‫ه‬ ‫گروه‬ ‫این‬ ‫ارزیابی‬ ‫و‬ ‫بررسی‬ ‫منظور‬ ‫گام‬ ‫ذخایر،‬ ‫از‬ ‫جدید‬ ‫این‬ ‫در‬ ‫است.‬ ‫شده‬ ‫برداشته‬ ‫هایی‬ ‫شکل‬ 3 2.13 178 0.53 429 1.33 168 0.61 430 ‫نتایج‬ 1.01 169 0.64 431 -‫نمونه‬ ‫آلی‬ ‫ژئوشیمیای‬ ‫آنالیزهای‬ ‫تحلیل‬ ‫و‬ ‫ها‬ ‫جدول‬ 2 ‫مقادیر‬ : HI TR ‫و‬ ‫شده‬ ‫محاسبه‬ ( Bordenave, 2002; Konyuhov and Maleki, 2006 ‫در‬ ‫است‬ ‫بوده‬ ‫آلبين‬ ‫سراسر‬ Alsharhan and .) C 1991 1.2 3.79 4.99 ( Kendall, 1991 .) ‫سواحل‬ ‫نزدیک‬ ‫ميادین‬ ‫در‬ C 1987 0.86 2.24 3.1 ‫ایران،‬ ‫بيتومن‬ ‫شامل‬ ‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ‫مقادیر‬ ‫همچنين‬ ‫است،‬ ‫پارامتر‬ HI C 1979 0.79 1.71 2.5 ‫تيپ‬ ‫گویاي‬ ‫آهک‬ ‫سنگ‬ ‫با‬ ‫تيره‬ ‫هاي‬ ‫شيل‬ ‫و‬ ‫فرعی‬ ‫آرژیليتی‬ ‫نوع‬ ‫کروژن‬ II ‫نمونه‬ ‫براي‬ ‫ميدان‬ ‫هاي‬ A ‫می‬ ‫باشد‬ O R ‫ميادین‬ ‫به‬ ‫مربوط‬ A ‫و‬ C ‫در‬ ‫اغلب‬ ‫که‬ ‫آهکی‬ ‫هاي‬ ‫(کم‬ ‫نریتيک‬ ‫محيط‬ ‫ممکن‬ ‫که‬ ‫شده‬ ‫تشکيل‬ ‫عمق)‬ ‫ماسه‬ ‫حاوي‬ ‫است‬ ‫سنگ‬ ‫الیه‬ ‫نازک‬ ‫هاي‬ ‫باشند‬ ( Ghazban, 2009 ) . ‫ب‬ ‫سازند،‬ ‫این‬ ‫ه‬ ‫از‬ ‫یکی‬ ‫عنوان‬ ‫نتایج‬ ‫راک‬ ‫پيروليز‬ ‫دستگاه‬ -‫اول‬ ‫انستيتو‬ ‫در‬ ‫بار‬ ‫اولين‬ ‫که‬ Spitelie ‫(اشکال‬ 4 ‫و‬ 5 ‫نمونه‬ .) ‫ميدان‬ ‫هاي‬ C ‫(شکل‬ 5 Field Depth(m) Pd HI Pd PI O HI O PI HI TR O R ‫با‬ ) ‫باالي‬ ‫مقادیر‬ ‫به‬ ‫توجه‬ 1 S ‫اعماق‬ ‫در‬ 2070 -1991 A 3018 413 0.018 450 0.00036 0.133 0.57 A 3034 402 0.166 450 0.00332 0.223 0.65 ، ‫پارامتر‬ ‫دارد.‬ ‫قرار‬ ‫دیاژنز‬ ‫انتهاي‬ ‫در‬ 2 S ‫و‬ TOC ‫و‬ A 3042 378 0.18 450 0.0036 0.291 0.65 A 3046 368 0.21 450 0.0042 0.324 0.65 ( ‫همکارانش‬ ‫و‬ ‫اسپيتاله‬ ‫توسط‬ ‫فرانسه‬ ‫نفت‬ et al, 1980 ‫ب‬ ‫امروزه‬ ‫شد،‬ ‫استفاده‬ ) ‫ه‬ ‫گسترده‬ ‫طور‬ ‫اي‬ 2 +S 1 S ‫هيدروکربن‬ ‫توان‬ ‫گواه‬ A 3050 309 0.24 450 0.0048 0.465 0.64 ‫متوسط‬ ‫تا‬ ‫خوب‬ ‫زایی‬ A 3074 430 0.116 450 0.00232 0.125 0.62 ‫امتداد‬ ‫در‬ ‫زاگرس،‬ ‫حوضه‬ ‫نفتی‬ ‫منشأهاي‬ ‫سنگ‬ ‫شمال‬ ‫جنوب‬ ‫به‬ ‫غرب‬ ‫شمال‬ ‫در‬ ‫آن‬ ‫تيپ‬ ‫مقطع‬ ‫دارد.‬ ‫گسترش‬ ‫کيلومتر‬ ‫حدود‬ ‫در‬ ‫ضخامتی‬ ‫زاگرس‬ ‫غرب‬ 230 ‫چاه‬ ‫درون‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫حالی‬ ‫در‬ ‫این‬ ‫عظيم‬ ‫نفتی‬ ‫ميادین‬ ‫از‬ ‫یکی‬ 40 ‫تا‬ 50 ‫نمی‬ ‫متر‬ ‫گرفته‬ ‫قرار‬ ‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ‫پایين‬ ‫و‬ ‫باال‬ ‫در‬ ‫ترتيب‬ ‫به‬ ‫(ربانی،‬ 1392 ‫خليج‬ ‫عربی‬ ‫بخش‬ ‫در‬ .) ‫بورگان‬ ‫سازندهاي‬ ( Burgan ) ‫نهرعمر(‬ ‫و‬ Nahrumr ‫هستند‬ ‫کژدمی‬ ‫معادل‬ burwood, 1990 ) ‫(شکل‬ 3 ) ‫الگ‬ ‫پارامترهاي‬ ‫ژئوشيميایی‬ ‫هاي‬ 1 S ، 2 S ، 2 +S 1 S ‫و‬ ‫(شکل‬ ‫گردد‬ ‫ترسيم‬ ‫بایستی‬ ‫است)‬ 8 ‫می‬ ‫بهبود‬ ‫کروژن‬ ‫از‬ ‫غنی‬ ‫هاي‬ ‫جی‬ ‫(بوردانوف‬ ‫بخشد‬ ‫استفاده‬ ‫با‬ ‫روش‬ ‫از‬ ‫(روش‬ ‫هيدروليکی‬ ‫شکست‬ ‫هاي‬ ‫منظور‬ ‫به‬ .) . ‫آن‬ ‫توليد‬ ‫پتانسيل‬ ‫بتوان‬ ‫تا‬ ‫رسانده‬ ‫کرد.‬ ‫بررسی‬ ‫را‬ ‫(نمودار‬ ‫تبدیل‬ ‫نسبت‬ O R -TR ) ‫موادآلی‬ ‫تبدیل‬ ‫(نرخ‬ ‫شيل‬ ‫در‬ ‫را‬ ‫گاز‬ ‫انتقال‬ ‫و‬ ‫کرده‬ ‫پيشروي‬ ‫باالتر‬ ‫سطوح‬ ‫نگردد،‬ ‫مهاجرت‬ ‫مسير‬ ‫ایجاد‬ ‫به‬ ‫قادر‬ ‫طبيعی‬ ‫شرایط‬ -( Bordenave and 1385 ‫نمونه‬ ‫دادن،‬ ‫حرارت‬ ‫با‬ .) ‫الزم‬ ‫بلوغ‬ ‫به‬ ‫را‬ ‫ها‬ ‫برابر‬ ‫در‬ ‫ویترینایت‬ ‫انعکاس‬ ‫ضریب‬ ‫تغييرات‬ ‫کژدمی،‬ ‫شکستگی‬ ‫حرارتی،‬ ‫بلوغ‬ ‫با‬ ‫پوش‬ ‫توالی‬ ‫براي‬ ‫سنگ‬ ‫چنانچه‬ ‫است.‬ ‫شيلی‬ ‫هاي‬ ‫در‬ ‫درشت‬ ‫و‬ ‫ریز‬ ‫هاي‬ ) ‫تا‬ C 0 600 ‫قر‬ ‫و‬ ‫(کمالی‬ ‫است‬ ‫شده‬ ‫داده‬ ‫حرارت‬ ‫بانی،‬ ‫نمود.‬ ‫سازند‬ ‫توليدي‬ ‫گاز‬ ‫تيپ‬ ‫بررسی‬ ‫منظور‬ ‫به‬ ‫می‬ ‫صورت‬ ‫اوليه‬ ‫مهاجرت‬ ‫و‬ ‫شده‬ ‫داخلی‬ ‫شيل‬ ‫در‬ ‫گاز‬ ‫انتقال‬ ‫و‬ ‫می‬ ‫بهبود‬ ‫را‬ ‫ها‬ ‫وجود‬ ‫و‬ ‫بخشد‬ ‫سپس‬ ‫گيرد.‬ ‫فارس،‬ ‫حرارت‬ ‫افزایشی‬ 25 ‫دقيقه‬ ‫هر‬ ‫در‬ ‫سانتيگراد‬ ‫درجه‬ ‫آن‬ ‫توان‬ ‫ب‬ ‫را‬ ‫ها‬ ‫ه‬ ‫بررسی‬ ‫غيرمتعارف‬ ‫مخزن‬ ‫عنوان‬ ‫نفوذناپذیر‬ ‫ریزدانه‬ ‫منشأ‬ ‫شکستگی‬ ‫وجود‬ ‫منشاء،‬ ‫سنگ‬ ‫ذخيره‬ ‫که‬ ‫شيل‬ ‫در‬ ‫ها‬ ‫شکستگی‬ ‫و‬ ‫فشار‬ ‫موجب‬ ‫اند‬ ‫ميلی‬ ‫نرخ‬ ‫با‬ ‫غيراکسيژنی‬ ‫اتمسفر‬ ‫شرایط‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫گرم)‬ ‫هيدروکربن‬ ‫پتانسيل‬ ‫می‬ ‫ميدان‬ ‫دو‬ ‫این‬ ‫خوب‬ ‫زایی‬ -‫شيل‬ ‫در‬ ‫سنگ‬ ‫در‬ ‫گاز‬ ‫و‬ ‫نفت‬ ‫توليد‬ ‫گازي،‬ ‫هاي‬ 2009 ‫ویژگی‬ :) ‫ژئوشيميایی‬ ‫هاي‬ -‫پترولوژیکی‬ ‫هاي‬ ‫داریان،‬ ‫و‬ ‫سروک‬ ‫سازندهاي‬ ‫رسد.‬ ( Cutting ‫(حدود‬ ‫شده‬ ‫پودر‬ ‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ) 100 A ‫از‬ ‫نمونه‬ ‫ميدان‬ ‫هاي‬ C ‫بيش‬ ‫شیل‬ ‫ارزیابی‬ ‫گازی‬ ‫سيستم‬ ‫در‬ ‫هاي‬ ‫شيل‬ ‫از‬ ‫است‬ ‫عبارت‬ ‫گازي‬ ( Curtis, ‫به‬ ‫توجه‬ ‫با‬ ‫است.‬ ‫تر‬ ‫از‬ ‫بيش‬ ‫به‬ ‫آن‬ ‫ضخامت‬ ‫نمونه‬ ‫از‬ ‫کمی‬ ‫مقدار‬ ‫منظور،‬ ‫حفاري‬ ‫خرده‬ ‫هاي‬ ‫(شکل‬ ‫بوده‬ 5 ‫و‬ 7 ‫نمونه‬ ‫بلوغ‬ ‫همچنين‬ ،) ‫ميدان‬ ‫هاي‬ ‫شده‬ ‫حفاري‬ ‫هاي‬ ‫به‬ ‫و‬ ‫راک‬ ‫پيروليز‬ ‫روش‬ -‫شده‬ ‫آناليز‬ ‫اول‬ ‫این‬ ‫براي‬ ‫اند.‬ ‫(شکل‬ ‫گرفته‬ ‫قرار‬ 4 ‫و‬ 6 ) ‫نمونه‬ ‫و‬ ‫ميدان‬ ‫هاي‬ C C 1979 169 0.32 215.27 0.0064 0.286 0.64 ‫نابالغ‬ C 1987 168 0.28 215.27 0.0056 0.286 0.61 ‫داشته‬ ‫متر‬ ‫می‬ ‫شود.‬ 13 ‫سازند‬ ‫از‬ ‫حفاري‬ ‫خرده‬ ‫صورت‬ ‫به‬ ‫نمونه‬ ‫ميدان‬ ‫دو‬ ‫در‬ ‫کژدمی‬ A ‫و‬ C ‫گردیده‬ ‫هموژن‬ ‫و‬ ‫خرد‬ ‫نوع‬ ‫کروژن‬ III ‫می‬ ‫باشد‬ . ‫و‬ O R ‫نمونه‬ ، ‫ميدان‬ ‫هاي‬ A C 1991 178 0.24 215.27 0.0048 0.234 0.53 ‫بلوغ‬ ‫پنجره‬ ‫ابتداي‬ ‫در‬ C 2006 193 0.24 215.27 0.0048 0.16 0.56 ‫پارامترهاي‬ ‫براساس‬ max C 2022 206 0.2 215.27 0.004 0.089 0.51 T ‫صدها‬ ‫از‬ ‫بيش‬ ‫ایران‬ ‫غرب‬ ‫سنگ‬ ‫ارزیابی‬ ‫براي‬ ‫نفت‬ ‫صنعت‬ ‫در‬ ‫استفاده‬ ‫منشأ‬ ‫مقادیر‬ ‫و‬ ‫بوده‬ ‫منشأ‬ ‫سنگ‬ HI ‫تيپ‬ ‫گویاي‬ ‫اغلب‬ A 3080 406 0.06 450 0.0012 0.173 0.6 C 2108 139 0.43 215.27 0.0086 0.431 0.47 ‫شکل‬ 5 ‫الگ‬ : ‫ميدان‬ ‫به‬ ‫مربوط‬ ‫ژئوشيميایی‬ ‫هاي‬
	‫مقدار‬ ‫محاسبه‬ ‫نمود.‬ ‫ایجاد‬ ‫را‬ ‫الزم‬ ‫شکستگی‬ ‫بایستی‬ ‫مصنوعی)‬ O HI ( O : ‫درصد‬ ‫اوليه)،‬ ‫مقدار‬ ‫تيپ‬	1 ‫کنترل‬ ‫عوامل‬ .) ‫داده‬ ) ‫ميادین‬ ‫هاي‬ ‫گاز‬ ‫باالي‬ ‫توليد‬ ‫کننده‬ A ‫و‬ C ‫توان‬ ‫گواه‬	TOC ‫آگغه،‬ ‫و‬ ‫(جدول‬ 1390
	‫مقادیر‬ ‫مبناي‬ ‫بر‬ ‫کژدمی‬ ‫سازند‬ ‫مختلف‬ ‫هاي‬	‫منشأ‬ ‫سنگ‬ ‫خوب‬ ‫خيلی‬ ‫تا‬ ‫خوب‬ ‫زایی‬ ‫زمين‬ ‫دانش‬ ‫پژوهشهاي‬ ‫کروژن‬ ‫زمين‬ ‫دانش‬ ‫پژوهشهاي‬	‫هيدروکربن‬
										‫زمين‬ ‫دانش‬ ‫پژوهشهاي‬ 78 79 81

C ‫شکل‬ 6 ‫ميدان‬ ‫در‬ ‫بلوغ‬ ‫تغييرات‬ ‫بررسی‬ : A ‫از‬ ‫استفاده‬ ‫با‬ ‫پارامترهاي‬ max T ‫و‬ O R 
-Baer, M.T., 2013. Circumstances influencing the development and enduse of natural gas from shale formation in the United States: Office of policy and international affairs U.S. department of energy, p. 1-29. 
-Bordenave, M.L., 2002. The middle Cretaceous and early Miocenepetroleum system in the Zagros domain of Iran and it prospect evaluation: In: Journal of AAPG Annual meeting Houston, American association of petroleum geologists, p. 1-9. 
-Bordenave, M.L. and Burwood, R., 1990. Source rock distribution and maturation in the Zagros organic belt, provenance of the Asmari and Sarvak reservoir oil accumulation: Journal of Organig geochemistry,
‫سال‬ ‫زمين،‬ ‫دانش‬ ‫پژوهشهاي‬ ‫دوا‬ ‫زدهم‬ ‫شماره‬ ، 45 ، ‫بهار‬ 1400 ‫صفحات‬ ، 74 -85 74