Үлкен жарылыс нуклеосинтезі
Физикалық космологияда Үлкен жарылыс нуклеосинтезі (қысқаша BBN, бастапқы нуклеосинтез деп те аталады, arch (a) эонуклеосинтез, архонуклеосинтез, протонуклеосинтез және PAL (a) эонуклеосинтез) ең жеңіл изотоптың ядроларынан басқа ядролардың түзілуін білдіреді сутегі (сутегі - 1, H, жалғыз протон ядро ретінде) қосулы ғаламның дамуының алғашқы кезеңдері. Космологтардың көпшілігі бастапқы нуклеосинтез Үлкен жарылыстан кейін шамамен 10 секундтан 20 минутқа дейін болған деп санайды және гелийдің гелий - 4 (He) изотопы ретінде көп бөлігінің ғаламда пайда болуына жауап береді деп есептеледі. сутегі изотопы дейтерий (h немесе D), гелий изотопы гелий - 3 (He) және өте аз мөлшерде литий - 7 (Li) литий изотопы. Осы тұрақты ядролардан басқа екі тұрақсыз немесе радиоактивті изотоптар да алынды: ауыр сутегі изотопы тритий (H немесе T); және бериллий изотопы бериллий - 7 (Be); бірақ бұл тұрақсыз изотоптар кейінірек жоғарыда айтылғандай He және Li-ге ыдырады.
ғалам тарихының алғашқы кезеңдерінде Атом ядросындағы протондармен байланысқан нейтрондар
сутегі (сутегі - 1 гелийдің гелий - 4 (He) изотопы ретінде сутегі изотопы дейтерий (h немесе D) гелий изотопы гелий - 3 (He) литий - 7 (Li) литий изотопы