د متر کنوانسیون
د متر کنوانسیون په فرانسوي ژبه کې: چې د متر تړون په نامه هم یادیږي هغه نړیوال تړون دی چې د ۱۸۷۵ز کال د مې په ۲۰مه په پاریس کې د ۱۷ هېوادونو ارجنټاین، اتریش-هنګري، بلجیم، برازیل، ډنمارک، فرانسه، جرمني، ایټالیا، پیرو، پرتګال، روسیه، هسپانیه، سویډن، سویس، عثماني سترواکۍ، د امریکا متحده ایالات او وینزویلا استازو له خوا لاسلیک شو. یاد تړون د وزنونو او اندازه کولو نړیواله اداره رامنځته کړه، چې د وزن او اندازه کولو عمومي کنفرانس او د وزن او اندازه کولو نړیوالې کمیټې تر څارنې لاندې یو نړیوال سازمان دې چې د مټریک سیسټم پراختیا او نړیواله مټرولوژي همغږي کوي. د متر تړون د غړو هېوادونو لپاره هغه دایمی جوړښت رامنځته کړ چې د د فعالیتونو د تمویل او مدیریت د څرنګوالي برسېره د واحدونو په اړه د اندازه کولو واحدونو پورې اړوند ټولو مسلو کې د ګډ تړون له مخې عمل وکړي. د درې ارګانونه دا دي: د وزنونو او اندازه کولو عمومي کنفرانس د عمومي اداره چې د ټولو قراردادي هېوادونو له استازو نه جوړه ده. د وزنونو او اندازه کولو نړیواله کمیټه د د لارښودنې او څارنې مسولیت لري، چې د ۱۸ بېلابېلو غړو هېوادونو له ۱۸ مخکښو میټرولوژیستانو نه جوړه شوې ده. د مرکزي دفتر د فرانسې په سینټ کلاوډ کې شتون لري، چې یاد دفتر شاوخوا ۷۰ کسان کارکوونکي لري او د د رسمي غونډو کوربه توب کوي. په متر کنوانسیون کې د هېوادونو د غړیتوب سربیره د وزن او اندازه کولو عمومي کنفرانس په ۱۹۹۰ز کال کې د یو شمېر هېوادونو او اقتصادي ادارو لپاره د د شریک هېوادونو حیثیت رامنځته کړ ترڅو یاد هېوادونو او اقتصادي ادارې وکولی شي د ملي مټرولوژی انسټیټیوټ له لارې د په ځینو فعالیتونو کې برخه واخلي. دغه راز غړي هېوادونه باید متر کنوانسیون ته د غړیتوب په بدل کې فیس ورکړي، خو یو شمېر هېوادونه د کلونو په اوږدو کې د دې فیسونو په ورکولو کې پاتې راغلي او د یاد فیسونو د ورکولو تمه یې هم نه کېږي نو ځکه د هېوادونو دا کار د دې لامل شوي چې ځینې هیوادونه لکه شمالي کوریا له پروتوکول نه لرې شي. دغه راز د ۲۰۲۰ز کال د جنوري تر ۱۳مې پورې متر کنوانسیون کې ۶۲ هېوادونه او ۴۰ شریک هېوادونو او اقتصادي ادارو غړیتوب درلود. په پیل کې د مټر کنوانسیون یوازې د وزن او اوږدوالي واحدونو پورې اړه درلود، خو په ۱۹۲۱ز کال کې د وزن او اندازه کولو عمومي کنفرانس په شپږمه غونډه کې بیاکتنه وشوه او د ساحه او مسؤلیتونه یې د فزیک نورو برخو ته هم وغځول. دغه راز په ۱۹۶۰ز کال کې د په ۱۱ مه غونډه کې د واحدونو سیسټم چې پخوا یې رامنځته کړی و، وروسته د واحدونو نړیوال سیسټم د لنډیز سره ونومول شو چې فرانسوي نوم یې ده. د تړون غځول ۱۹۲۱ز کال او د واحدونو نړیوال سیسټم پراختیا د میټر کنوانسیون په اصل کې د اوږدوالي او د وزنونو معیارونو چمتو کولو په موخه رامنځته شوی و، چې د نورو واحدونو لپاره معیارونه د نورو ارګانونو له خوا لکه وخت د ستورپوهانو له خوا، بریښنایی واحدونه د یو لړ نړیوالو کنفرانسونو په واسطه کنټرول کېده او نور فزیکي معیارونه او مفاهیم د نړیوالو ادارو لکه د پلي شوي فزیک نړیواله ټولنې او د پلي شوي کیمیا نړیواله ټولنې له خوا تعریف شوي. همدارنګه د په ۸مه غونډه کې ۱۹۳۳ز کال کې پریکړه وکړه چې د نورو نړیوالو ادارو سره همکاري وکړي ترڅو د بریښنایی واحدونو لپاره معیارونو باندې موافقه وکړي. غړیتوب کې غړیتوب دوه ډوله ده، چې لومړۍ یې د هغو هېوادونو لپاره بشپړ غړیتوب دې چې غواړي د فعالیتونو کې برخه واخلي او دویم یې د هغو هېوادونو یا اقتصادي ادارو لپاره غړیتوب دې چې یوازې د پروګرام کې برخه اخیستل غواړي. دغه راز غړي هېوادونه په کې د څارونکي حیثیت لري. لکه څنګه چې د کنوانسیون سازمانونو او حکومتونو ترمنځ ټولې رسمي اړیکې په فرانسه کې د غړو هېوادونو د سفیر له خوا اداره کېږي، دا په دې مانا ده چې غړي هېوادونه باید له فرانسې سره ډیپلوماټیکې اړیکې وساتي، که څه هم د دواړو نړیوالو جګړو په لړ کې هغه هیوادونه چې له فرانسې سره په جګړه کې وو په کې خپل غړیتوب خوندي ساتلی و. دغه راز د هرې پرانیست غونډه د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر له خوا او ورپسې ناستې یې د فرانسې د علومو اکاډمۍ د رییس له خوا ترسره کېږي. د ۱۸۷۵ز کال د مې په ۲۰مه د اوولسو هېوادونو استازو چې په ۱۸۷۵ کال کې یې د متر په کنفرانس کې ګډون کړی وو، د متر کنوانسیون لاسلیک کړ. د ۱۸۸۴ز کال د سپټمبر په ۱۷مه د برتانیې حکومت یاد کنوانسیون لاسلیک کړ، چې د کنوانسیون د غړو شمېر په ۱۹۰۰ز کال کې ۲۱ هېوادونو، په ۱۹۵۰ ز کال کې ۳۲ او په ۲۰۰۱ ز کال کې ۴۹ هېوادونو ته ورسېد او په ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ تر ۱۳ نیټې پورې د کنوانسیون په عمومي کنفرانس کې ۶۲ غړي هیوادونه، ۴۰ شریک هېوادونه او اقتصادي ادارې او څلور نړیوال سازمانونه ورسره یو ځای شو. د کنوانسیون پخواني غړي لاندې پخواني غړي د کلونو په اوږدو کې د خپلو بقایاو د نه ورکولو له امله له کنوانسیون نه ایستل شوي: کامرون د ۱۹۷۰ ز کال د اکټوبر له ۲۲ نه تر ۲۰۱۲ز کال پورې غړی هېواد و. شمالي کوریا د ۱۹۸۲ز کال نه تر ۲۰۱۲ز کال پورې غړی هېواد و. ډومینیکن جمهوریت د ۱۹۵۴ز کال د ډسمبر له ۳۱ نه تر ۲۰۱۴ز کال پورې غړی هېواد و. وینزویلا د ۱۸۷۹ د نومبر له ۱۴ نه تر ۲۰۱۸ز کال پورې غړی هیواد و. یمن د ۲۰۱۴ز کال د جولای له ۲۱ نه د ۲۰۱۸ز کال د جنورۍ تر لومړۍ نیټې پورې د شریک هېواد حیثیت درلود. زیمبابوې د ۲۰۱۰ ز کال د سپټمبر له ۱۴ نه تر د ۲۰۲۱ز کال د جنوري لومړۍ نېټې پورې د شریک هېواد حیثیت درلود. سرچينې