مانويل بيلګرانو
مانويل حوسي جواکين ډیل کورازون ډي جيسوس بيلګرانوی ګونزالېز ۱۷۷۰ د جون ۳ ۱۸۲۰ د جون ۲۰ په عمومي ډول د مانويل بيلګرانو په نوم يادېږي، چې د ارجنټاين يو اقتصادپوه، وکيل، سياستپوه، ژورنالېست او فوځي مشر و. نوموړي د ارجنټاين د خپلواکۍ جګړو کې برخه واخيسته او د ارجنټاين بېرغ يې جوړ کړ او د هېواد د خپلواکۍ جګړو له اصلي مشرانو څخه ګڼل کېږي. بيلګرانو په بونيس ايريس کې زېږېدلی دی، چې د ايټالوي سوداګر ډومينګو بيلګرانو ی پيري او ماريا جوزيقا ګونزالېز کاسيرو څلورم ماشوم دی. نوموړی د فرانسې اوښتون ته نږدې وختونو کې هغه مهال چې په هسپانيه کې د پوهنتون زده کړيال و، د روښانفکرۍ دورې له نظرياتو سره په اړيکه کې اشنا شو. د نايب الحکومت ته په راستنېدنې سره، يې د ځينو نويو سياسي او اقتصادي نظرياتو د رامنځته کولو هڅه وکړه، مګر د ټاپو وزمو د ځايي اوسېدونکو له لورې له سخت مقاومت سره مخامخ شو. د يادونې وړ ده ، چې نوموړی په ريو ډي لا پلاټا نايب الحکومت کې د بونيس ايريس له ټاپوګانو څخه د ټيټ پوړو وګړو د پام وړ غړی شو. ياد مقاومت د دې لامل شو، چې نوموړی د هسپانيې له استعماري نظام څخه د خپل هېواد لپاره د سترې خپلواکۍ تر لاسه کولو لپاره کار وکړي. بيلګرانو په لومړيو کې په نابريالي ډول د لويو هيلو ته د نايب الحکومت لپاره د پاچاه د نايب کېدلو په موخه وده ورکړه. دا هغه مهال و، چې د وخت هسپانوي پاچا اووم فرديناند له ۱۸۰۷ څخه تر ۱۸۱۴ ز کال پورې د ټاپووزمې د اوسېدونکو جګړه پر مهال بندي و. نوموړي د می مياشتې اوښتون غوره وګڼه، چې نايب الحکومت يې د ۱۸۱۰ ز کال د می پر ۲۵ له واک څخه لرې کړ. بېلګرانو د ارجنټاين د لومړني حکومت د رايه ورکونکي غړي په توګه وټاکل شو، چې له لرې کولو څخه وروسته يې واک تر لاسه کړ. د سيمې د استازی په توګه يې د پاراګوای د بدمرغه مبارزې مشري وکړه. د نوموړي سرتېرو د پاراګواري او کمپيچيولو په جګړو کې د بيرناردو ډي ويلاسکو له لورې مات شول. که څه هم بيلګرانو ماته وخوړه، مګر مبارزې د پېښو يوه کړۍ پيل کړه چې د ۱۸۱۱ ز کال په می مياشت کې د پاراګوای د خپلواکۍ لامل شوه. نوموړي د يوروګوای سيند له ختيځې کړۍ څخه د شوني شاهي پلوي بريد پر وړاندې د لښکر د پياوړي کولو په موخه، د روزايو سيمې څېرمه يا ګاونډ سيمو ته شاتګ وکړ. هلته د اوسېدلو پر مهال يې د ارجنټاين بېرغ جوړ کړ. لومړي درې ګوني اتحاد بېرغ تاييد نه کړ، مګر د کمزورو يا بطی اړيکو له امله به يې بېلګرانو په داسې حال کې چې په کې يې د شمال لښکر پياوړی کاوه، زياتې اونۍ وروسته يوازې په اړه زده کړه وکړي. هلته په دې پوهېدلو سره چې نوموړی له پورتنۍ پيرو څخه د راتلونکو شاهي پلويو ځواکونو پر وړاندې په يو ستراتيژيک تاوان يا ناوړه حالت کې و، د جوجوی يو مخيز لېږد ته يې امر وکړ، چې د جوجوی ولايت ټول نفوس يې ته ولېږداوه. د ټکيومېن په جګړه کې د نوموړي ضد تېری کوونکی دريځ د يوې مهمې ستراتيژيکې بريا لامل شو او لږه موده وروسته يې د سالټا جګړه کې د پر شاهي پلوي لښکر باندې بشپړه بريا تر لاسه کړه. که څه هم په کې د نوموړي پياوړي يرغلونه په او ايوهيوما کې د ماتو لامل شول او يادې ماتې په ټوله کې د دې لامل شوې، چې دويم درې ګونی اتحاد د نوي رارسېدلي له لورې د شمال د لښکر د قوماندان په توګه د هغه د ځاي پر ځای کولو امر وکړي. تر هغه وخته پورې ديارلسم اسامبلي ډيل انو د بېلګرانو بېرغ د جګړې د ملي بيرغ په توګه تصويب کړی و. بيلګرانو له دې څخه وروسته له بيرنارډينو ريواډاويا سره يو ځای د اوښتونيز حکومت د ملاتړ تر لاسه کولو په موخه، اروپا ته په يو سياسي ماموريت باندې لاړ. نوموړی د ټکيومېن کانګرس کې د برخې اخېستلو په وخت کې بېرته راستون شو. ياد کانګرس په ۱۸۱۶ ز کال کې د ارجنټاين خپلواکي اعلان کړه. هغه د اساسي قانون له مخې د شاهي دولت د رامنځته کولو په موخه د دولت د رئيس په توګه په يو انکا نسب سره د انکا پلان ته وده ورکړه. دې وړانديز د سن مارتين ، مارتين مېګيول ډي ګيوميس او نورو زياتو ولايتي استازو ملاتړ درلود، مګر د بونيس ايرس د استازو له لورې يې سخت مخالفت وشو. د ټکيومېن کانګرس د ملي بېرغ په توګه د نوموړي د بيرغ کارونه تصويب کړه. بيلګرانو له دې څخه وروسته يو ځل بيا د شمال اردو قومانده تر لاسه کړه، مګر ماموريت يې د شاهي پلويو له پرمختګونو څخه د تر ساتنې پورې تړلی محدود و، په داسې حال کې چې سن مارتين د انديس لښکر د انديس په اوږدو کې د يو بديل تيري کوونکي لپاره چمتو کړ. کله چې پر بونيس ايریس باندې نږدې و، چې د جوس ګيرواسيو ارټيګاس او ايسټانيسلاو لوپيس له لورې بريد وشي؛ بيلګرانو خپل لښکر د سويل پر لور رهي کړ، مګر سرتېرو يې د ۱۸۲۰ ز کال په جنوري کې پاڅون وکړ. نوموړی د ۱۸۲۰ ز کال د جون پر ۲۰ نېټه په حجراتو کې د غير طبيعي مايعاتو د راټولېدنې له امله مړ شو. په پرله پسې ډول يې وروستۍ څرګندونې يا کليمې دا وې: ای زما هېواده!. ژوند ليک نسب مانويل جوس جواکين ډیل کورازون ډي جيسوس بيلګرانوی ګونزالېز د ۱۷۷۰ ز کال د جون پر ۳ نېټه په بونيس ايرس کې د خپل پلار کور کې وزېږېد. ياد کور د مارتين ډي ټوورس او سنټيسيما ټراينيډېډ کوڅو تر منځ په سنټو ډومينګو کوڅه کې د سنټو ډومينګو د دنيا د تارکانو ډلې دېره ځای ته نږدې پروت و، چې د يادو کوڅو اوسني نومونه په ترتيب سره بيلګرانو ، ډيفينسا اړو بوليوار دي. که څه هم ښار تر اوسه يو څه کوچنی و، نو د بيلګرانو اوسېدونکو په خپل تر ټولو بډايه ګاونډيو سيمو کې ژوند وکړ. مانويل بيلګرانو راتلونکی کال د بونيس ايريس په ښاري لويه کليسا کې د تعميد غسل تر لاسه کړ. دا چې نوموړی په امريکا کې زېږېدلی و، له همدې امله ګڼل کېده، چې دا کرېوللو د ټاپوګانو له اوسېدونکو څخه ټيټ ټولنيز پوړ ته وايي. د هغه پلار ډومينګو د ايټاليا په ليګوريا کې له ايمپيريا ښارګوټي څخه دی، چې اصلي ايټالوي نوم يې ډومنيکو دی. مورنۍ تخلص يې پيري و، چې له ژبې څخه يې هسپانوي ته وژباړه. پلرنۍ تخلص يې بيلګرانو و، چې د لغت له مخې د پاکې هوا معنا لري او داسې يو نوم دی، چې د غلو دانو غوره توليد معنا ورکوي. نوموړي خپل نوم له ډومنيکو څځه هسپانوي ډومينګو ته هم بدل کړ. نوموړی يو ايټالوي سوداګر و، چې د هسپانيې د پاچا له لورې ورته امريکا ته د تګ واک ورکړل شوی و او په هسپانيه کې له ريو دي جينيرو او برتانيا سره يې اړيکې درلودې. هغه د بونيس ايريس د سوداګريزې استازولۍ رامنځته کېدنې ته وده ورکړه، چې زوی يې مانويل يو څو کالونه وروسته د همدې بنسټ مشري وکړه. د بيلګرانو مور ماريا جوسيفا ګونزاليز ايسلاس ی کاسيرو وه، چې د ارجنټاين په سنټياګو ډيل ايسټيرو ښار کې زېږېدلې وه. کورنۍ يې په بونيس ايريس کې له ايسکالاداس کورنۍ څخه وروسته دويمه تر ټولو شتمنه کورنۍ وه. دوی ۱۶ زامن درلودل، چې څلور يې مړه شول. ډومينګو بيلګرانو پيريز يوه کورنۍ سوداګري جوړه کړه او خپلې څلور لورګانې يې له هغو سوداګرو سره واده کولو ته چمتو کړې، چې په ، او هسپانيه کې د نوموړي باوري استازي شول. اته ژونديو نارينه زامنو بېلابېلې لارې وڅارلې يا تعقيب کړې: ډومينګو جوسي ايسټانيسلاو په ځايي لويه کليسا کې د ښو او سپېڅلو خلکو په ډله کې وشمېرل شو، په داسې حال کې چې کارلوس جوسي او جوسي ګريګوريو له لښکر يا اردو سره يو ځای شول. اراده دا وه چې مانويل بيلګرانو به د خپل پلار کار وڅاري، مګر کله يې نورو ګټو ته وده ورکړه؛ نو د کورنۍ سوداګرۍ ته يې بل ورور فراسيسکو جوسي ماريا ډي انډياس دوام ورکړ. سرچينې