آدم خان يوسفزی
ادم خان يوسفزی په انگرېزي: د حسن خان زوی، په خټه يوسفزی ميټه خېل و او د ۹۵۰ هـ کال په شاوخوا کې د سوات په بريکوټ کې اوسېده او د خپل وخت مشهور خانزاده و. ادم خان د هغې کيسې اتل هم دی چې په پښتو کې د ادم خان او درخانۍ د نکل په نامه شهرت لري. د هغه ژوند د هند د مغولي واکمن جلال الدين محمد اکبر ۹۶۳ هـ - ۱۰۱۴ هـ په وختونو کې وو، ځکه چې د ادم خان او درخانۍ په کيسه کې څو ځايه د اکبر پاچا نوم ياد شوی دی. همدا شان د هغه وخت د هند د مغولي حکومت صوبدار محسن خان چې، څه موده يې په کابل کې حکومت کاوه، يادوي. ادم خان د طاووس خان پر لور درخو يا درخانۍ مين وو، خو د ادم خان رقيب چې ميرمامی نومېده، غوښته چې ادم خان او درخانۍ سره جلا کړي. ادم خان د خپل عشق په لاره کې جنگونه کوي، څو چې په همدې لار کې قربانېږي او په ناکامۍ مري. د هغه تر مړينې وروسته درخانۍ هم د هغه په وير کې له نړۍ څخه سترگې پټوي او دواړه يو ځای سره ښخېږې. د دوی د مينې کيسه اوږده ده او څو څو ځلې په پښتو نثر او نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. مسټر راورټي د دغې کيسې نکل ډېرۍ نارې پر ملي وزن اشعار ليکلی او انگرېز مورخ ايلفنسټن په خپل کتاب کې د دغه نکل شهرت بيانوي. همدا راز د کندهار معاصر ليکوال ښاغلي محمد گل نوري دا کيسه بشپړه په خپل کتاب ملي هينداره کې د عوامو په لهجه په نثر ليکلې او په کابل کې چاپ شوی دی. په پېښور کې هم دا کيسه په نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. د خوشال خان خټک زوی عبدالقادر خان خټک دا کيسه ليکلې، برهان خان او مسعود د پښتو ژبې شاعرانو په نظم کړې ده. اوس به د آدم خان د کيسې څو نارې چې پر ملي وزن ويلې شوې او ځای پر ځای په هغه کيسه کې چې عوامو کې شهرت لري او د پښتنو په حجرو او مجلسونو کې د کيسې پر وخت په لوړ غږ بوللی کېږي د بېلگې په ډول راوړو: په يوه ناره کې آدم خان درخانۍ ته خپله مينه داسې څرگندوي: وايي چې ادم خان له موسيقۍ سره ډېره مينه درلوده او پښتني رباب يې ښه غږاوه، ځکه نو اوس په پښتو کې دا مشهوره ده چې که څوک د ادم خان د قبر د سر د ونې يو ډکی پرې کړي او د رباب زخه يې کړي، نو ډېر ژر به رباب زده کړي. د پښتو ژبې يو شاعر مسعود چې دا کيسه يې په نظم کړې ده، د ادم خان پر مړينه داسې وير کوي: د ادم خان د مړينې نېټه مالومه نه ده. سرچينې پښتانه شعرا ـ ا - ر له ۱۰۸ څخه تر ۱۱۴ مخه پورې. حيات افغاني - ۲۱۱ مخ پښتونستان - ۳۸۳ مخ د طلوع افغان ورځپاڼه - د ۱۳۱۳ هـ لمريز کال څلورمه گڼه د افغانستان نوميالي پښتانه