لوی غیر ناټو متحد
لوی غیر ناټو متحد د متحده ایالاتو د حکومت له خوا هغو نږدې متحدینو ته ورکړل شوی نوم دی چې د متحده ایالاتو له وسله والو ځواکونو سره سټراټیژیکې کاري اړیکې لري، خو د شمالي اتلانتیک تړون سازمان ناټو غړي نه دي. په داسې حال کې چې دا دریځ په اتوماتيک ډول له متحده ایالاتو سره دوه اړخیز دفاعي تړون ته اړتیا نه لري. دغه راز دا دریځ بېلابیل نظامي او مالي ګټې لري چې په بل ډول د غیر ناټو هېوادونو له خوا د لاس ته راوړلو وړ نه دي، چې اوس مهال ۱۹ هېوادونه د لوی غیر ناټو متحدین په توګه پېژندل شوی. تاریخ د حیثیت په لومړي ځل ۱۹۸۷ز کال کې رامنځته شو، چې لومړني اسټرالیا، مصر، اسراییل، جاپان او سویلي کوریا وو. په ۱۹۹۶ز کال کې د غیر ناټو متحدینو هغه وخت زیاته پوځی او مالی مرسته تر لاسه کړه کله چې د ۲۳۲۱ک برخه د امریکا د متحده ایالاتو د قانون چې د بهرنیو مرستو د ۱۹۶۱ ز کال د قانون د ۵۱۷ برخې په توګه هم پیژندل کیږی په توګه اضافه شوه او په دې توګه لوی غیر ناټو متحدینو د وسلو د صادراتو د کنټرول قانون نه معافیت تر لاسه کړ لکه څنګه چې د ناټو سازمان غړي له دغه معافیت نه برخمن دي. دغه راز دې ولسمشر ته دا اجازه هم ورکړه چې د کانګرس له خبرتیا نه دېرش ورځې وروسته یو هیواد د په توګه وټاکي. د دې قانون له تصویب وروسته پنځه هېوادونه د لوی غیر ناټو متحدینو په توګه وټاکه او اردن او نیوزیلینډ یې هم په لیست کې شامل کړل. ارجنټاین په ۱۹۹۸ز کال کې ولسمشر بیل کلینټن ارجنټاین هېواد ته د سولې او امنیت برخه کې د مرستې لپاره د متحد په توګه ونوماو، ځکه خلیج جګړه کې یې ګډون کړی و د جنوبی امریکا یوازینی هېواد دی چې دې جګړه کې یې برخه اخیستې وه او د ملګرو ملتونو د سوله ساتو ماموریتونو نه یې دوامدار ملاتړ کاو. برازیل په ۲۰۱۹ز کال کې ډونالډ ټرمپ د برازیل له ولسمشر جیر بولسونارو سره د کاري لیدنې وروسته برازیل د غیر ناټو لوی متحد په توګه وټاکه. کولمبیا د ۲۰۲۲ز کال په مارچ کې جو بایډن کولمبیا د لوی غیر ناټو متحد په توګه اعلان کړ. دغه راز بایډن وویل: ما له ډیرې مودې راهیسې ویلي چې کولمبیا د یو سوکاله، خوندي او ډیموکراټیکې نیمه کرې د جوړولو لپاره هڅې کړې دی او نن زه په ویاړ سره کولمبیا د غیر ناټو متحد په توګه اعلانوم. تونس د ۲۰۱۵ز کال په مې میاشت کې د متحده ایالاتو ولسمشر بارک اوباما په سپینه ماڼۍ کې د خپل تونسي سیال بیجي قاید السبسي سره د کوربه توب په وخت کې تونس د غیر ناټو متحد په توګه اعلان کړ. پاکستان د غیر ناټو د لویو متحدینو په توګه د ځینو هېوادونو نومول له جنجال پرته نه وو. په ۲۰۱۷ز کال کې د متحده ایالاتو استازو ټیډ پو او ریک نولان د پاکستان د ترهګرۍ ضد ناکافي هڅو، اسامه بن لادن ته د پناه ورکولو او له طالبانو نه د دوی ملاتړ ته په کتو د غیر ناټو د متحد په توګه د پاکستان د دریځ د لغوه کولو لپاره یوه لایحه وړاندې کړ، خو دې لایحې ته رایه ورنه کړل شوه. دغه راز په ۲۰۱۷ز کال کې د امریکا لوی درستیز، جنرال جوزف ډانفورډ د پاکستان استخباراتي اداره له ترهګرو ډلو سره د اړیکو په درلودلو تورنه کړه. همدارنګه رویټرز راپور ورکړی چې د ټرمپ د ادارې احتمالي غبرګونونه چې د متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکو د بریدونو پراخول دي کېدای شي د د پاکستان حیثیت د غیر ناټو متحد په توګه کم کړي. قطر د ۲۰۲۲ز کال د جنورۍ په ۳۱مه ولسمشر جوبایډن اعلان وکړ چې قطر به د ۲۰۲۱ز کال اګسټ میاشت کې له افغانستان نه د متحده ایالاتو د وتلو پر مهال د دغه هېواد د مرستو په حواله د غیر ناټو یو لوی متحد شي. تایوان کله چې کانګرس د ۲۰۰۳ مالي کال لپاره د ۲۰۰۲ز کال د سپټمبر په ۳۰مه د بهرنیو اړیکو د اجازې قانون تصویب کاو نو اړتیا وه، چې له تایوان سره داسې چلند وکړي لکه څنګه چې د غیر ناټو متحد په توګه ټاکل شوی وي. دغه راز د ولسمشر د بهرنیو اړیکو په واکونو کې د کانګرس د مداخلې په اړه د ځینو شکونو سره سره، د ۲۰۰۳ ز کال د اګسټ په ۲۹مه د بوش ادارې کانګرس ته یو لیک واستاوه چې تایوان د غیر ناټو د یوه لوی متحد په توګه وپېژني. سویل ختیځ اسیا په ورته وخت کې د سویل ختیځ اسیاي هېوادونو ټولنې غړو لکه ټایلینډ او فیلیپین ته بلنه واستول شوه، چې دواړو ومنله. دغه راز د راپورونو له مخې سنګاپور ته هم د ورته ترتیباتو وړاندیز شوی و، خو دا وړاندیز یې رد کړ. نيوزيلینډ د متحده ایالاتو او نیوزیلینډ ترمنځ سټراټیژیکې او نظامي همکارۍ په ۱۹۸۴ز کال کې د اټومي ځواک لرونکي کښتیو د رسېدو له امله د اتحاد له ړنګېدو وروسته زیانمنې شوې. په ۱۹۹۷ز کال کې د په توګه د نیوزیلینډ نومول د دواړو ترمنځ د اړیکو تودوخې نښه وه. د ۲۰۱۲ کال په جون میاشت کې نیوزیلینډ له ناټو سره د اړیکو د لا ټینګښت او پیاوړتیا په موخه د همکاریو تړون لاسلیک کړ. احتمالي لوی غیر ناټو متحدین اوکراین، ګرجستان او مالدووا په ۲۰۱۴ز کال کې له روسیې سره د کریمیا له الحاق وروسته د متحده ایالاتو په کانګرس کې یو لایحه وړاندې شوه چې ګرجستان، مالدووا او اوکراین ته د غیر ناټو متحد حیثیت ورکړي، چې په دې توګه د اوکراین د لوی غیر ناټو متحد په توګه د امریکا د استازو په مجلس کې د ۲۰۱۹ز کال مې میاشت کې یوه لایحه وړاندې شوه. تر ۲۰۲۲ کال پورې، دا بدلونونه په اروپا کې د امریکا د امنیت او همکارۍ د کمیسیون له ملاتړ سره سره، چې د هیلسینکي کمیسیون په نوم هم یادیږي په اوکراین باندې د روسیې له یرغل وروسته نه دي رامنځته شوي. سعودي عربستان او نور عربي هېوادونه په ۲۰۱۵ز کال کې د کمپ ډیویډ د غونډې په لړ کې د فارس خلیج د همکارۍ شورا له هېوادونه سره د اوباما ادارې د لوی غیر ناټو متحدینو په توګه د سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو ، عمان او قطر د نومولو لپاره غور وکړ، چې قطر له هغه وخت راهیسې د غیر ناټو متحد په توګه نومول شوی. فنلنډ او سویډن د فنلنډي ورځپاڼو په وینا، د ۲۰۲۲ ز کال د مارچ په لومړیو کې پر اوکراین د روسیې له برید وروسته فنلنډ او سویډن د لوی غیرناټو متحد دریځ لپاره غوښتنه کړي، چې له هغه وخت راهیسې دواړو هېوادونو په ناټو کې د غړیتوب لپاره غوښتنلیکونه ورکړي دي. لوی شریکان اسراییل د سټراټیژیک ملګري په توګه د ۲۰۱۴ز کال په ډسمبر کې د متحده ایالاتو کانګرس د ۲۰۱۳ز کال د متحده ایالاتو او اسرائیلو سټراټیژیکو همکاریو قانون تصویب کړ، چې د دې له مخې اسراییل د لوی غیر ناټو متحدینو په طبقه بندي کې یو ګام پورته وګڼل شو او د دفاعي او انرژۍ زیربنا لپاره یې اضافي ملاتړ رامنځته کاو او د سوداګرۍ او اکاډمیک له لارې همکاري پیاوړې کړي. همدارنګه دغه لایحې له متحده ایالاتو نه هم وغوښتل چې په اسراییلو کې خپلې جنګي زیرمې ۱.۸ میلیارد ډالرو ته لوړې کړي، خو دا لایحې ته رایه ورنه کړل شوه او له همدې امله تصویب نه شوه او قانون نه شو. هند د لوی دفاعي شریک په توګه په ۲۰۱۶ز کال کې متحده ایالاتو هند د لوی دفاعي شریک په توګه په رسمیت وپیژاند، چې دا یوه میاشت وروسته له هغه وشوه چې د متحده ایالاتو د استازو مجلس د هند د دفاعي ټیکنالوژۍ او شراکت قانون تصویب کړ. دغه راز دې کار هند ته اجازه ورکړه چې نور هغه پرمختللي او حساسه ټیکنالوژي واخلي چې د متحده ایالاتو له نږدې متحدینو او شریکانو سره برابر وي. همدارنګه متحده ايالات څلور بنسټیز تړونونه لري چې له هند سره یې لاسلیک کوي. پخواني لوی غیر ناټو متحدین افغانستان ۲۰۱۲ز کال-۲۰۲۲ز کال افغانستان په ۲۰۱۲ز کال کې د اوباما د ادارې له خوا د لوی غیر ناټو متحد په توګه وټاکل شو او په ۲۰۲۱ز کال کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته هم همداسې پاتې شو، خو د ۲۰۲۲ ز کال جولای میاشت کې د بایډن ادارې په رسمي ډول کانګرس ته د افغانستان ټاکل شوی حیثیت د لوی غیر ناټو متحد په توګه لغوه اعلان کړ. سرچينې