آیت الله سيستاني
آیت الله سيستاني د ه کال د ربيع الاول په نهمه نيټه د مشهد په ښار کې وزیږید . د پلار نوم يې محمد باقر او نيکه يې سيد علي ناميدۀ، هغوي په نجف کې د مولی علي نهاوندي له شاگردانو څخه، او په سامراء کې د مجدد شيرازي له شاگردانو څخه بيا د مرحوم سيد اسماعيل صدر له خصوصي شاگردانو څخه وگرځيدل او د ه کال په خوا و شا کې د مشهد ښار ته راستون شول او په همدې ځاي کې پاتې شول او د شيخ محمد رضا ال ياسين له شاگردانو څخه سول. د دوي کورنی د صفويانو په دور کې په اصفهان کې وسيدل چې د حسين صفوي له اړخه د دوي نيکه سيد محمد په سيستان کې د شيخ الاسلامي په منصب ولگيد، هغوي هلته لاړل او سره د کورنۍ هماغه ځاي پاتی شول. د ابتدايي علومو مقدمات او سطح د زده کړې نه وروسته ځينې معلمانو او ښوونکو سره د عقلي علومو په زده کړې بوخت شو، بيا په کال کې يې د قم ښار ته مهاجرت وکړ او د بروجردير نه يې په فقه او اصول کې ډيره گټه اوچته کړه ، همدارنگ د فقيه او عالم فاضل سيد حجت کوهکمري ر او گڼ شمېر نورو مشهورو عالمانو سره په درسونو کې گډون وکړ. په کال کې له قم نه نجف ته مهاجرت وکړ چې د صفر د مياشتې په شلمه نيټه کربلا ته ننوت. بيا يې نجف ته سفر وکړ او د بخارائي مدرسې ته ورغې او همدلته ايسار شو چې د لويو معلمانو د اصول او فقه په درسونو کې يې گډون . په کال کې يې خپل وطن مشهد ته د بېرته ستنيدو اراده وکړه او له دې کبله چې هلته يې د پاتې کيدو اراده درلوده نو د هغوي معلمانو ايت الله خوئي او شيخ حسين عاملي هغوي ته د مجتهد شونې گواهي ورکړه او همداراز لوي محدث اقا بزرگ طهراني هم، په علم رجال او حديث کې د هغه په پوهې گواهي وليکه. هغوي په کال کې نجف اشرف ته ستانه شول او سره د راتلو يې د شيخ انصاري د کتاب مکاسب په ښودنې شورو وکړه او ورپسې يې د طهارت باب له شرح عروه څخه او ډير يې د نمانځه کتاب وښوده او په کال کې چې کتاب صوم يې تر پاي رسولې ؤ د اعتکاف کتاب په شرح يې شورو وکړه. علمي غوره والې ايت الله سيستاني به هميشه د خپلو معلمانو په درسونو کې خپل هوش او اوښيارتيا ښودله او د خپلو جماتيانو نه به وړاندې ؤ هغه په نيوکو، بيدارې، د فقې او رجال په مسئلو کې ډير تحقيق او لټون او د زده کړې د کار په دوام کې او د ډيرو نظريو په پيژنگلو، د حوزې په بيلا بيلو علمي ډگرونو کې بيلگه مهارت وښودۀ، د ويلو وړ دې چې سيستاني او شهيد صدر تر مينځ په حوزې کې علمي غوره والې او ډير رقابت ؤ، دې خبرې ته د هغوي د دوو معلمانو ابوالقاسم خوئي او علامه حسين حلي ليکلي شويو اجتهادي گواهې نه رسيږو. د هغوي ليکل شوي کتابونه تقريباً کاله وړاندې ايت الله سيستانيد فقه اصول او رجال د درسونو په ښودنې شورو وکړه او د مکاسب، طهارت، صلوة، قضاء او خمس ځينې بحثونه او د فقې ځينې قواعد، لکه ربا، تقيه او الزام، يې هم ترسره کړل. هغوي د اصول درس په درې دورو کې ترسره کړ چې د دورې ځينې بحثونه لکه د اصول علمي او د تعادل او تراجيح بحث او همدارنگ د فقې ځينې بحثونه او د نمانځه د بحث ځينې سپرکي او د الزام او د تقيې قاعده د چاپ لپاره تيار دي. همداراز هغوي د خپلو معلمانو ټول تقريرات وليکل. د هغوي فکري اثرات: ايت الله سيستاني صرف د فقې عالم نه ؤ بلکه هغه يو هوښيار او عاقل کس ؤ چې د سياست او اقتصاد په ميدان کې يې يو بيلگه نظر درلود. هغوي د جامعه شناسې په علم کې گټه ورې نظريې لري او هميشه د اوسني دور د حالاتو نه چې په اسلامي غونډې حکومت کوي خبر لري. د ويلو وړ دې چې هغوي کله د هـ کال په نيټه د خپل معلم مرحوم ايت الله سيد ابوالقاسم خوئي پوختنې ته تللي ؤ نو استاد ړرته وفرمايل چې زما په ځاي په مسجد حضراء کې امامتي کوه خو هغوي قبوله نه کړه، خو استاد پرې ټينگار وکړ او وي فرمايل:که ما کولی شوی نو لکه څنگه چې مرحوم حاج اقا حسين قمي حکم کولو ته مې مجبورولې خو بيا هم هغوي څو ورځې وخت وغوښتل او د هـ کال د جمادي الاول د پينځمې نيټې نه يې امامتي شورو کړه او هـ کال تر اخري جمعې پورې چې کله مسجد خضراء بند شو امامتي ورکوله. هغوي حج په ځاي راوړلو لپاره په هـ کال او دوه ځله په هـ او هـ کال کې بيت الله الحرام ته تللي دي. د هغوی مرجعيت د نجف اشرف له ځينې معلمانو څخه نقل شوې ده چې ځينو عالمانو د ايت الله سيد نصرالله مستنبط د وفات نه وروسته ايت الله خوئي ته وويل چې د نجف اشرف د ديني حوزې د مرجعيت د ځاي ناستي لپاره شرطونه کيږدي، هغوي ايت الله سيستاني د خپل علم، پاکې لارې او ښې عقيدې له کبله انتخاب او خوښ کړ. اول يې د ايت الله خوئي په ځاي نموځ وکړ بيا يې د ايت الله خوئي په مسلک عقدې او رسالې باندې بحث او ليکل شورو کړل د ايت الله خوئي د وفات نه ورسته ايت الله سيستاني يو له هغې کسانو څخه ؤ چې په ايت الله خوئي باندې يې د جنازې نموځ وکړ او له دې وروسته يې د ديني حوزې مشري په لاس واخستله او اجازتونه ورکول د خمس او زکات او نور د مالونو تقسيمول او د ايت الله خوئي له ممبر نه يې په حضراء جمات کې درس شورو کړ.، سرچينې مولويان شيعه شيعه مسلمانان