په پښتو کې د (ى) گانو سمه کارونه
راځئ چي پښتو ژبه په داسي ډول وليکو چي نه يې د لوستلو پر وخت ستونزه ولرو او نه د اوريدلو او معنی اخستلو پر مهال . په پښتو ژبه کي دغه پنځه ډوله يې ګاني ی ، ي ، ې ، ۍ، ئ کاريږي چي هره يوه يې خپل ږغ او د کارېدلو ځانګړی ځای لري . که کومه يې بېځايه وکارول سي نو هم د لوستلو پر مهال ستونزه رامنځته کوي هم ښايي د معنا له مخي ستونزه پېښه کړي د بېلګي په توګه که موږ د يوه ځوان چي ګلالی نوميږي په ۍ وليکو نو ښځينه نوم ګلالۍ ترې جوړيږي، همدغسي که ښځينه نوم ګلالۍ په ی وليکو نارينه ترې جوړيږي. دې ته ورته ډيري نوري بېلګي هم سته چي پښتو یې ګاني ی ي ې ۍ ئ پر خپل ځای ونه کاروو په لوستلو او معنی کي د ستونزو لامل کيږي . لراوبر ويبپاڼي دپښتو ژبي د څېړونکي ، استاد، او تاريخپوه ښاغلي محمدمعصوم هوتک څخه د پښتو يې ګانو د استعمال د وخت او ځايونو د بېلګو د څرګندولو غوښتنه وکړه ، له نوموړي ډيره مننه کوو چي په لاندنيو بېلګو کي يې موږ ته د پښتو يې ګانو په اړه ساده خورا ارزښتناک معلومات وړاندي کړل . ۱ــ بې ټکویې ی ــ په نارینه مفرد مذکرنومو،صفتواوفعلوکي راځی لکه : سړی،لرګی،منګی،هراتی،کندهاری،خټکی،دی اونور ځای،سرای لوی،خوی،زوی،بوی،دوی،جوی نری،ګردی،لالی راغی،ولاړی دغه رازپه عربي نوموکي دالف مقصوره پرځای لکه موسی،عیسی،معنی . ۲ــ لنډه یې ي دوه ټکي څنګ پرڅنګ لري په نارینه جمه مذکر نومو،صفتواوفعلوکي راځي لکه سړي،لرګي،سوټي ،منګي کالي،مالي.ښادي، ګوري،ښوري،ځي،راځي نري،ګردي،ګلالي وروري،خپلوي،دوستي چي،مي،کي له لویدیځ ګړدودسره سم . ۳ــ لکۍ لرونکې ښځینه یې ۍ . په ښځینه نوموکي راځي لکه سپوږمۍ،لکۍ،صدرۍ،کوچۍ،نتکۍ ورورۍ،خپلوۍ،دوستۍ ګلالۍ،میوندۍ،کابلۍ ۴ـ اوږده مجهوله یې ې په ښځینه نومواوصفتوکي راځي لکه ادې،شلومبې،لندې،اوږدې،ورستې،خوږې،شیدې چې،مې،کې له ختیځ ګړدودسره سم ـ ۵ـ همزه لرونکې ئ په جمع فعلوکي راځي لکه خورئ،چښئ،حساب مه منئ،راځئ،ږغ مي اورئ زه دئ است هم په دغه یې کاږم اودلیل مي دادئ چي له دی آنمرد سره یې توپیر وسي . سرچینې : . کله چې يو چا څخه پوښتنه وکړو مثال: آيا تاسو راځی نو په دې وخت کې به له کومې ی کار اخلو