د ونې مارفولوژی
د نبات مورفولوژي عبارت د هغه علم څخه دی چی د نبات د ظاهري جوړښت يعنی خارجې جوړښت او يا قيافی څخه بحث کوي چې دغه جوړښتونه عبارت دي ريښه، ساقه، ښاخونه، جوانی، پاڼی، ګل ، مېوه او دانې د نبات دي.۴ ونــــــه غټ لرګين نباتات دي چې ديوي ښې پيژندل شوې تنې يا اوڅرګندتاج درلودونکې وي.دونې لوړوالی عموماً له ۶متروڅخه زيات وي اودنوعې سره سم تر۱۲۷متروپورې رسيږي.دبيلګې په ډول د ونې لوړوالی په برټش کولمبيا کې۱۲۷.۱ متره اندازه شوی.اود ونې لوړوالی چې په کليفورنياکې موندل شوې،۱۱۲.۱ متره دی.په هندکې تراوسه پورې دونواعظمي لوړوالی له۷۵ متروڅخه زيات ندی ثبت شوی.دونودارتفاع دارقاموکره کتنه داڅرګندوي چې مخروطيان دپلن پاڼوپه پرتله ډېرلوړوالی لري دبيلګې په توګه پداسې حال کې چې دلمنځې اعظمي ارتفاع تراوسه پورې ۷۳.۲ متره ثبت شوې،د او اعظمي ارتفاع په ترتيب سره۵۸.۵ او۵۱.۲ متره موندل شوې ده.دکمربند له پلوه هم دکليفورنيا اوداستراليا ترټولوغټ دي چې دکمربندسايزيې په ترتيب سره ۳۵۷۴ سانتي متره او۲۴۳۸ سانتي متره دی.دعمرله پلوه هم ونه دواښواوبوټوپه پرتله ډېراوږدعمرلري.دبېلګې په ډول دکليفورنيا عمرله ۴۰۰۰ کلونو څخه زيات اټکل شوی،په هندکی دلمنځې ونې عمرچې مقطع يې دځنګل په څيړنيزانستيتيوت کې ساتل شوې،۷۰۴ کلونه موندل شوی.ټولې ونې له تنواوپنډوښاخونوڅخه چارتراش ورکوي پداسې حال کې چې نري ښاخونه اودتنې منځ خالي برخه يې دسون دلرګوپه ډول استعماليږي.۳ دونې شکلونه ۱ :ـ عمده تنه يې سلنډرشکله اوبې له ښاخونوڅخه وي اودساقې په څوکه کې زيات شمېرپاڼې لري.لکه:دخرما ونه کوم چې يوه استوانې ساقه لري اوښاخونه نلري اوپه څوکه کې دزيات شميرپاڼودرلودونکې وي. ۲ :ـ عمده تنه يې وروسته له يوڅه ودي څخه په يومناسبه فاصله کې دځمکې څخه اوچتېږي اوپه زيات شمېرښاخونوويشل شوي وي.لکه:ام ۳ :ـ عمده تنه يې په ښاخونوباندې تقسيم شوي وي.تنه يې دقاعدې خواته پلنه اوڅوکې خواته تدريجاً نرۍ شوې وي.زاړه ښاخونه يې غټ٫اوږده اودځمکې سطحې سره نږدې وي اوځوان ښاخونه لنډاودتنې څوکې خواته واقع وي.لکه:ناجواوجلغوزی.۲ دونې مارفولوژي:-مارفولوژي دبيالوژي يوه څانګه ده کوم چې دنباتاتودخارجي ساختمان سره سروکارلري چې دونې برخې په لاندې ډول دي. دونې اجزاوې دځمکې دسطحې دپاسه دځمکې دسطحې دلاندې ـ تاج ـ ريښه ـ تنه دونې تاج هغه پورتنۍ ښاخ لرونکې برخه کومه چې ديوې ونې دساقي دپاسه واقع وي تاج بلل کېږي.تاج دهغه ښاخونواوپاڼوپواسطه منځته راځي کوم چې دتنې څخه سرچينه اخلي.همدارنګه دونې ټول تاجونه چې سره يوځاي شي دونې چتر مينځته راوړي. دتاج اندازه اوشکلونه دونودتاجونوشکلونه اوجسامت دنوعې اوشرايطو سره سم توپير کوي.خرما اوناريال دبې ښاخه استوانه يې تنوپه څوکه کې دپراخه پاڼوتاجونه لري چې همدا ځانګړتيا دوۍ دنوروځنګلي ونوڅخه جلاکوي کومې چې معمولاً زيات ښاخونه لري.په چيرپاين ،لمنځه اونورومخروطيانوکې لانديني ښاخونه اوږده وي پداسې حال کې چې پورتني ښاخونه يې په تدريجي توګه لنډوي کوم چې تاج ته مخروطي شکل ورکوي.بل لورې ته دام ،بيکاڼه اونوروتاجونه دشکل له مخې کروي وي. په کې تاج پراخه اوپاسنۍ برخه يې پلنه وي پداسې حال کې چې کې تاج په کمه يازياته اندازه استوانه يې شکل لري .دخرماوڅخه پرته دنوروونوتاجونه دهغه شرايطوپواسطه چې دوی پکې وده کوي اغيزمن کېږي.په عادي ډول هغه ونې چې له يوبل څخه په ازاده فاصله کې وي لوي ښاخونه اوغټ تاجونه لري پداسې حال کې چې هغه ونې کومې چې په ګڼو ځنګلونوکې وده کوي کوچني ښاخونه اوکوچني تاجونه لري. څرنګه چې دتنې په ښکتنۍ برخه واقع ښاخونه په تدريجي توګه دسيوري له امله له مينځه ځي اوتاجونه دونې دتنې په پورتنۍ برخې پورې محدوديږې.دتاج سايزدتاج په ودې پورې اړه لري کوم چې دتاج داوږدوالي اوسوردزياتوالي څخه عبارت دی .۳ ۱ خرما :په پورته برخه کې دپاڼويوه شاخچه لري اوتنه يې بې څانګووي .کله چې يواځې وي په يوځاي کې نودخرمادونې په تاج کې کوم بدلون نه رامنځته کېږي . ۲ باڼس:باڼس يوه تنه اومتناوب دپاڼوسيستم لري تنه يې ښاخونه نه لري اوکله چې وده زياتيږې سلنډري اوګردشکل اختياروي. ۳ غوزه لرونکي:دوۍ ښاخونه لري اومختلفې نوعې يې مختلف شکلونه لري. لکه: نښترونه چې تاج يې سلنډري شکل اوغېرمعينه اندازه لري .ښاخونه يې دلاندې څخه دپورته خواپورې يوشان اوږدوالی لري همدارنګه ډېرې ونې هګۍ وزمه شکل لري اود دونوتاج دپخوالي په وخت کې ګردشکل غوره کوي . ۴ دکيکرونه :دکيکرونې تاج چترۍ ډوله شکل لري .دکيکربعضې نوعې هرم ډوله شکل لري. ۵ لمنځه :ددې ونې تاج ګرداوهمواروي اوښاخونه يې يوشان اندازه لري. ۶ ګل بيد:ددې ونې ښاخونه ځوړندشکل لري. تاج دلاندې اجزاوڅخه تشکيل دي ۱ پاڼې :دفوتوسنتيزيس لپاره . ۲ :ددې لپاره ترڅودونې پاڼې لمرته څرګندې کړي . ۳ :ګلان اوميوې دتکثيراوتخم دتوليدلپاره . دتاج عمومي خصوصيات ۱ په ځوانوونوکې تاجونه معمولاً مخروطي وي مګردوخت په تيريدوسره يې تاج ګردشکل غوره کوي . ۲ که چېرته ونه په يوځاي کې يواځې وي اوبله ونه ورسره په خواکې نه وي نوداونه پراخه اولوي تاج درلودونکې وي اوتاج يې پورته طرف ته کموالی کوي . ۳ دتاج سايزاوشکل ديوې نوعې څخه بلې نوعې ته مختلف وي اودونې دتاج اندازه يوښه تاثيرلري دونې دتاج په سايزاوشکل باندې . ۴ داضروري نده چې يوه ونه يوشکل ولري بلکې کولی شي يوه ونه مختلف اشکال ولري لکه دکيکرونه دتاج مختلف شکلونه اواندازه لري. ۵ همدارنګه ځوړندحالت هم په اکثره ونوکې ليدل کېږي لکه د په ونه کې .۵ دښاخونوطرز دښاخونوطرزهم دنوعې سره سم توپېرکوي اوپه ځينې وختونوکې دادجينس يافاميل مشخصه وي . په زياتره انواعوکې دښاخونودرامنځته کېدوطرزبې نظمه وي هغه انواع چې متقابلې پاڼې لري ښاخونه هم دمتقابلوجوړوپه ډول منځته راوړي ،که څه هم کله ناکله دايواځې په پاسنيوښاخونوکې دليدنې وړوي ځينې انواع لکه باڼس اونښتر چې متناوبې پاڼې لري ځينې وختونه دحلقوپه شکل ښاخونه منځته راوړي . هغه زاويه چې ښاخونه يې دتنې سره جوړه وي هم يوځانګړی کرکتردی که څه هم په اکثره حالاتوکې ښاخونه له تنې سره د۶۰ـــــ۷۰ پورې زاويه جوړوي خوبياهم په ځينوانواعوکې لکه او کې دازاويه د۲۰ــــــ۳۰پورې وي .په يوشمېرانواعوکې لکه زړه لمنځه او کې ښاخونه تقريباً افقي وي پداسې حال کې چې په ځينونوروانواعولکه ، اودسرپ کوچني ښاخونه ښکته خواته ځوړندوي .دښاخونوسايزاوشمېرهم دنوعې سره سم توپيرکوي پداسې حال کې چې په ځينوانواعوکې ښاخونه نري اوکوچني وي اوپه نوروکې بياډبل وي ځينې انواع زيات شمېرښاخونه لري پداسې حال کې چې نوريې بيايواځې يوڅوښاخونه لري هرڅومره چې دښاخونوشمېرزيات اوښاخونه ډبل وي په هماغه اندازه لرګی ډېرخنډونه لري اوداپه هغه لرګيوکې چې دګڼواهدافولپاره په کاروړل کېږي لويه نيمګړتياده .۳ دښاخونوتقسيم بندی دښاخونوشمېرپه تنه باندې دښاخونودتقسيم بندۍ څخه عبارت دی . ۱ په ځينوانواعوکې يواځې يوڅوښاخونه موجودوي اوداښاخونه په سخت ډول په فرعي برخوويشل شوي وي. لکه . ۲ په ځينوانواعوکې دتاج په برخه کې ډېرزيات ښاخونه وي اوداښاخونه په نوروفرعي ښاخونوويشل شوي وي چې ددې له امله تاج ډېرګڼ شکل غوره کوي لکه شوه . دښاخونودکږېدوقابليت ۱ ځينې انواع داسې ښاخونه لري چې په هرقسم حالاتوکې په اسانۍ سره تاويږي لکه سپين توت . ۲ ځينې انواع داسې کلک اوسخت ښاخونه لري چې هيڅ دقات کېدووړتيانه لري لکه پيپل . ۳ د ونه په ۱۱۰۰۰ فټه ارتفاع کې پيداکېږي اودزړوونودپوستکوڅخه دليکلوپه منظوراستفاده کېږي .۵ پاڼه پاڼه د نبات د يوې مهمې عضوې په صفت په شمار کې راځي او په حيث د ښاخ د جانبي عضوې په صفت پيژندل شوي دي پاڼې په اکثره نباتاتو کې شنې وي او نظر د نبات پورې مربوط خصوصيات کې تېز شين رنګ او يا کم رنګه وي د پاڼې شين رنګ مربوطه په شين رنګه نباتي موادو کلوروفيل او د لمر د نور او همدارنګه د نبات ميتابوليک قدرت پورې دی پاڼې په نبات کې د غذا جوړولو د فابريکې په توګه او ټول پاخه مواد د شنو پاڼو په وسيله ترکيب کېږی د خامو طبيعي موادو ترکيب چی هغه په فابريکو کې چې په طبيعي ډول په پاڼه کې وي د ضيايي ترکيب د عمليې پواسطه جوړيږي. پاڼې د خاصو کيمياوي موادو په لرلو د نوري انرژۍ د جذب قدرت لري او کولاې شي چی نوري انرژي په کيمياوي انرژي تبديل او حياتي مواد جوړ کړي له همدې امله د نبات د شنو پاڼو موجوديت د نړۍ د حيه موجوداتو د تهيه کوونکې غذا په توګه معرفي شوي دي د پورته مطالبو په نظر کې نيولو سره ويلاې شو چی مهمه وظيفه د پاڼې د غذا جوړول دي او دغه عمليه د پاڼې او هغه ځوانې برخې د نبات چې کلوروفيل لري د ضيايې ترکيب د عملې په واسطه صورت نيسي او همدارنګه د پاڼې نورې وظيفې چې عبارت د نبات د غذايې موادو ساتنه، تبخير ، تعرق، تنفس او د کلوروفيلي عملې په اخير کې چې عبارت د کاربونيک غاز جذب او تبديل د هغې په نشايسته او قند او ددې د ترکيب د معدني موادو سره د نور په موجوديت کې او ددې رسول د نبات نورو برخو ته.۴ دپاڼې رنګ،سايزاوټکسچر رسيدلې پاڼې په عادي توګه شنې وي دپاڼې ددواړوسطحورنګ اکثره وخت سره توپيرلري ښکتنۍ سطحه يې اکثره وخت دپورتنۍ سطحې په پرتله پيکه رنګ لري ځينې وختونه دپاڼې لاندينۍ سطحه دسپينلکه په کې يازنګ ته ورته پشم پواسطه پوښل شوي وي . ځينې انواع په خپلوځوانوپاڼوکې ځانګړی زړه راښکونکی رنګ لري. دبيلګې په توګه ځوانې پاڼې ګلابي رنګه ياارغواني وي ، ، پاڼې روښانه سرې ،دام پاڼې نسوارې ، پاڼې تيزسورته ورته نسواري رنګ لري په ځينوانواعوکې پاڼې درژيدوترمخه يوحيرانونکی بدلون ګالي چې داډول رنګونه دمني دکمرنګيو په نامه ياديږي اودځنګلدارانوسره مرسته کوي ترڅويوه نوعه له لېرې څخه وپيژني دبيلګې په توګه پاڼې دغورځيدودمخه زيړې،د پاڼې توررنګه سرې اود پاڼې ښايسته سور،بانجاني اونارنجي رنګونه غوره کوي .همدارنګه ځينې انوع لکه او تقريباً په ټولوموسمونوکې ديوڅوڅرګندوسروپاڼو دموجوديت له مخې پيژندل کېږي . دپاڼې سايزهم په اورښت اونوعې پورې اړه لري ديوې قاعدې په توګه په کم اورښت لرونکوسيموکې دونوپاڼې عموماً کوچنۍ وي پداسې حال کې چې په زيات اورښت لرونکوسيموکې عموماً غټې وي. په ځينوانواعوکې لکه او کې پاڼې عموماً اکثره پاڼوکې دعادې سايزپه پرتله لوي وي. داکثره مخروطيانوپاڼې ستنوته ورته وي اوهمدالامل دی چې ستن پاڼې بلل کېږي .پداسې حال کې چې دځينوانواعودپاڼوتکسچرنرم اوغشايې وي په نوروکې بياداسخت اوچرمي وي .د، ، اونوروپاڼې غشايې اونرمې پاڼې ترغورځيدووروسته نه يواځې په چټکۍ سره تجزيه اوله خاورې سره ګډيږي بلکه د اومخروطيانوپه څيرانواعوسختې اوچرمي پاڼوتجزيه هم ګړندۍ کوي کوم چې لدې پرته وي ډېرپه کراره تجزيه کېږي اوپه طبيعي توګه دنيالګيو دراشنه کېدوپه وړاندې ستونزې منځته راوړي . دپاڼوغورځيدنه يارژيدنه ټولې ونې خپلې زړې پاڼې په منظمه توګه غورځوي اونوې پاڼې منځته راوړي.نوې پاڼې ښايې هغه وخت منځته راشي کله چې پخوانۍ پاڼې لاهم په ونه کې موجودې وي اويا هم ښايې دزړوپاڼوترغورځيدووروسته توليدشي.دنووپاڼوتوليدپه وخت کې دپخوانيوشنوپاڼودشتوالي يا نشتوالي په اساس ونې په پاڼريژواوتل شنوډولونوويشل کېږي: ۱ـ پاڼريژې ونې له هغه ونوڅخه عبارت دي کوم چې په عادي توګه دکال په جريان کې دڅه وخت لپاره پاڼې له لاسه ورکوي يا په بل عبارت داونې دټولوپخوانيوپاڼوتررژيدلووروسته نوې پاڼې منځته راوړي اوديوڅه مودې لپاره بې پاڼوپاتې کېږي.هغه موده چې داډول ونې په کې بې پاڼووي دنوعې اوشرايطوله مخې توپيرکوي دبيلګې په ډول په کې نوموړې موده له ۷ څخه تر۱۰ ورځوپورې خوپه کې تر۶ مياشتوپورې دوام کوي.ددې ترڅنګ په عين نوعه کې بيلابيلې ونې دهغوي دحالت له مخې دمختلفومودولپاره بې پاڼوپاتې کېږي.دبيلګې په توګه په هغه سيموکې چې زيات اوپه منظمووقفوسره اورښت ولري د ونه تقريباً شنه وي خوپه وچوسيموکې داتقريباً تر۶ مياشتو پورې بې پاڼووي. دپورتنۍ قاعدې لپاره يوه استثناده دکوربه نبات دعادت سره سم تل شين اوياهم پاڼريژي ګرځي. لکه:دپنبې ونه ، بيکاڼه اوداسې نور... ۲ـ تل شنې ونې له هغه ونوڅخه عبارت دي کوم چې هيڅکله هم په بشپړه شنې پاڼې له لاسه نه ورکوي اوپخوانۍ پاڼې په کې ترهغه وخته موجودې وي ترڅونوې پاڼې منځته راشي.دنووپاڼودتوليدڅخه وروسته دپخوانيوپاڼوپه دوام په نوعه اوهمداراز په عين نوعه کې په چاپيريال پورې اړه لري دبيلګې په ډول په چيرپاين کې پخوانۍ پاڼې له يوکال اوپينځه مياشتوڅخه تردوه يا درې کلونوپورې دوام کوي خوپه لمنځه کې دپينځه يا شپږکلونولپاره موجودې وي.چيرپاين چې په عادي توګه دتل لپاره شين وي په کموارتفاعاتو کې دلوړې تودوخې له امله پاڼې ريژوي اوپاڼريژي ګرځي.لکه:نښتر ،صنوبر اوداسې نور...۳ دتل شنواوپاڼه ريژوونوعادات ۱ـ دتل شنوونوپاڼې د۲ـــ۳ کالوپورې عمرلري خوپه يقيني ډول ديوې نوعې څخه بلې نوعې ته توپير کوي همدارنګه دپاڼې خپرېدل هم دتودوخې،وچوبې اواقليم پورې اړه لري. ۲ـ د په ونه کې چې نوې پاڼې رامنځته کېږي زړې پاڼې هم موجودې وي يعنې دزړوپاڼودغورځيدوڅخه مخکې نوې پاڼې رامنځته کېږي داداسې ښکاري چې د دونې پاڼې نه غورځيږي همدارنګه دانوعه پاڼريژې ده اوخاصيت يې دتل شنوپه شان دی ځکه چې وړې پاڼې دټوکېدولپاره وخت نيسي ترڅوزړې پاڼې وغورځوي داعادت عموماً درطوبت اوتودوخې پورې اړه لري چې دهنداوبنګله دېش په جنوبي اوشرقي برخوکې وچ موسم يا وخت د او مياشتي دي. ۳ـ په زياتونوعوکې لکه جامن هغه پاڼې چې په وړوڅانګوکې وي ددولس مياشتواوياهم ددې څخه دزيات وخت لپاره ددوې پورې ټينګې وي همدارنګه دمنفی تاثيراتوله امله دوۍ پاڼه ريژي پاتې دې کنه دوۍ بايد تل شنې ګرځيدلی وی. ۴ـ د او ونې په هغې ځايونوکې تل شنې پاتې دي چيرته چې باران وي په داسې ځاې کې چې وچ موسم وي اوباران وجود ونلري دوۍ دنيم کال لپاره بې پاڼو پاتې وي. ۵ـ دمعتدله سيموځنګلونوکې غوزه لرونکې ونې تل شنې پاتې دي مګردپلن پاڼونوعې پاڼريژي وي که څه هم ددواړونوعولپاره باران اوتودوخه يوشان وي.۵ تنه تنه دنبات له هغې اساسي محورڅخه عبارت ده چې زخې اونودې ورڅخه منځته راځي په ونوکې ، او سره مترادف دي مګرپه ځينې وختونوکې د اصطلاح يواځې دونې لاندينۍ برخې لپاره په کار وړل کېږي کوم چې دښاخونودمنځته راتلوترنقطې پورې رسيږي يعنې دصفا اوپاکې تنې سره ورته ده.پاکه تنه دتنې هغه برخه ده کومه چې ښاخونه نه لري. دتنې شکل اواوږدوالی دنوعې اووده يزوشرايطوسره سم توپيرکوي.ځينې انواع اوږدې اوسيده تنې لري چې دنسبتاً کموښاخونودرلودونکې وي پداسې حال کې چې نورې نوعې بيا کږې اودزياتو ښاخونودرلودونکې تنې لري.تنه په عادي توګه په بېخ کې ډبله ياپنډهاودونې په پاسنۍ برخه کې نرۍ وي ديوې کوندې ياديوې ونې دتنې په قطرکې دبېخ څخه پورته خواته کموالی دپه نامه پيژندل کېږي.داکموالی دهوادفشارله امله وي کوم چې دتاج په ښکتنۍ يا۱۳برخه کې راټوليږي اودتنې لاندې برخوته انتقال مومي چې داوږدوالي په زياتيدوسره زياتيږي ددې فشارداغيزې دلمنځه وړلوپه منظورکوم چې ښايي ونه په بېخ کې ماته کړي،ونه خپل ځان دبېخ په برخه کې کلکوي. هغه شرايط چې ونه پکې وده کوي دتنې په شکل اواوږدوالي اغيزه کوي.هغه ونې چې په ازاداوهمواروسيموکې اويادغرونوپه موړووده کوي،دهوادفشار له امله عموماً لنډې اوپه څرګنده توګه پورته خواته نرۍ شوې تنې لري.بل پلوته هغه ونې چې په ګڼوځنګلونوکې وده کوي په نسبي ډول اوږده اوکمه يازياته استوانه يي شکله تنه لري.داوږدې استوانه يي شکله تنې مينځته راتګ په ونوکې يوپه زړه پورې خاصيت دی ځکه چې دادونې څخه دترلاسه کېدونکواقتصادي لرګېوحجم زياتوي.په لومړنيومرحلوکې نري ښاخونه عموماً ديونيالګي تقريباً ټوله تنه پوښي مګرکله چې نيالګی د اوونې حالت ته رسيږي لانديني ښاخونه يې غورځيږي چې په پايله کې يې تنه صفاشکل غوره کوي.کله ناکله دژوندپه وروستيوکې دځينې ناوړه شرايطوله امله صفاتنه بېرته کوچني ښاخونه مينځته راوړي چې ښاخونه دصفاتنې دپاسه راشنه شوي ښاخونهبلل کېږي .داهغه ښاخونه دي کوم چې دنامساعده شرايطولکه له حده زياتې رڼا،اويادپاسنۍ برخې له مينځه تګ سره دمخکېدوله امله دونې په تنه يازړوښاخونوباندې موجودوغيرفعالويااتفاقي زخوڅخه دغونچوپه شکل مينځته راځي.داډول ښاخونه دوچکالۍ له امله مينځته راځي اوهمدالامل دی چې په دونې هغه حالت چې پاسني وچ ښاخونه يې دتاج دشنې برخې څخه پورته خواته وتلي ويونوکې زيات موندل کېږي. ونې په عادي توګه يوه تنه لري مګرځيني وختونه دوۍ دوه ښاخه ياشوي وي اوله يوڅخه زيات مرکزي ښاخونه لري.دچارتراشودتوليدله پلوه داپه زړه پورې خاصيت ندی ځکه چې ددوه ښاخه کېدودنقطې څخه ښکته برخه ضايع کېږي اوياهم دکوچني سايزلرګي مينځته راوړي اودطوفاني بادونوپه وخت کې دمرکزي ښاخونوڅخه ديوه دماتيدوويره دتل لپاره موجوده وي.په ځينې انواعوکې لکه ، ، اونوروکې دتنې په ښکتنۍ برخه کې دپشتوياديوالونوپه څېرجوړښتونه منځته راځي اوداهغه پړسيدلي جوړښتونه دي کوم چې عموماًدجانبي ريښوله پاسه په عمودي شکل منځته راځي اودتنې بېخ له ريښوسره وصلوي.داعموماًاوږدې اصلي ريښي دنشتوالي له امله کوم چې دسطحي خاورودځمکې دسطحې څخه لږڅه لاندې دتيږوموجوديت اوياهم په غيرحاصلخيزه خاورولاندينيوخاوروکې دخرابي تهويې سره تړاولري د تشکيل ځينې وختونه ترپنځه متروپورې غزيږي اوله همدې امله که چېرته نوموړې ډېرلوي وي دونې لاندينۍ برخه داستفادې څخه اوباسي.دداډول ونوقطعه کونه هم زياتې ستونزې مينځته راوړي ځکه چې قطع بايدد دتشکيل دنقطې څخه پورته ترسره شي. په ځينونوروانواعولکه کې دتنې لاندينۍ برخه دشپېلۍ ډوله جوړښتونوپه اساس پيژندل کېږي داجوړښتونه له هغه غيرمنظموتاوېدنواوپړسوبونوڅخه عبارت دي کوم چې دبېخ دپړسيدلې برخې څخه لږپورته په تنه باندې منځته راځي.دقاعدوي برخې په حجم کې دپام وړکموالی منځته راوړي اويوجدي نقص ګڼل کېږي داسې ويل شوي چې د ښاخونو،دحشراتويرغل،نامناسب محيطي شرايط اوياغيرفني رنګړې کوونې سره تړاولري خوبياهم اصلي لامل يې لاتراوسه پيژندل شوی ندی.۳ دصافې تنې پرمختګ ديوپاک تاج يالرونکوونودحاصلولولپاره بايدداسې تخم وکرل شي چې ونه يې پاکه اونېغه تنه ولري ترڅويوپاکه تنه لرونکې ونه ترلاسه شي.ونه په يوداسې ځاې کې وکرئ چېرته چې نورنباتات هم وي ترڅودونې لانديني ښاخونه دفوتوسنتيزيس دکمبودله امله وغورځيږي ، څنګه چې سيوری رڼانه پريږدي چې ښاخونوته ورسيږي اولاندې وده وکړي چې غذاوانه خلي اوپه لومړني شکل مري اوله منځه ځي.دتنې په جوړښت اورامنځته کېدوکې په بعضوونوکې دبغل ښاخونه چې په هره اندازه وي انکشاف نه کوي اوواړه ښاخونه زررامنځته کېږي بياغورځيږي اومړه کېږي په هرحال په زياتره نوعوکې دبغل ښاخونه تشکليږي اودزيات وخت لپاره په بله بڼه اوړي مګرم دتاج په برخه کې پورته لدې ښاخونوڅخه داسې وده نه کوي کوم چې داستراحت پواسطه لږشوي وي. هغه تنکي ښاخونه چې دتاج په برخه کې وي ياهم هغه حمايه کونکي ښاخونه قطعه کېږي لکه هغه تنکۍ زخې لرونکي چې په وړه درجه کې وي دغه خواص لري. پوستکی پوستکی دوه برخې لري. ۱ خارجې برخه ۲ داخلي برخه دپوستکي وظايف ۱ پوستکی دتودوخې دخرابوحالاتوپه مقابل کې دتنې محافظت کوي که چېرته تودوخه ډېره کمه وي ياهم ډېره يخني وي په هرحال کې پوستکی ونه اوتنه دخرابيدوڅخه ساتي نوپه همدې ډول ويلی شوچې پوستکی يوپوښ پشان عمل اجراکوي. ۲ دلوړې تودوخې له امله په استوايې ځنګلونوکې دونې پوستکی نری پاتې کېږي نولدې امله ونې مناسبه اندازه باران ته ضرورت لري چې بايدموجودې وي. ۳ په ونه کوم چې د۱۰۰۰۰ـــــ ۱۱۰۰۰ فټ ارتفاع کې کرل کېږي هواډېره يخه وي اوپوستکی نبات دمړينې څخه ساتي اوددې دپوستکي څخه په پخواوختونوکې دکاغذپه حيث کاراخستل کېده . ۴ کله چې دتنې په قطرکې زياتوالی راځي دپوستکي قطرهم زياتوالی کوي. ۵ همدارنګه دپوستکي ډبل والی دلاندې خواڅخه پورته خواته وي چې ډبل والی اوداوبواجزا دپوستکي لپاره يومهم عامل دی کوم چې دونې په اندازه کې رول لري اودهغې ساحې لپاره چې درڼا پواسطه خرابې شوي وي دپام وړدی په پوستکي کې چاودنه هغه وخت صورت نيسي چې لارښونکې قوه کمه وي. ۶ همدارنګه دپوستکي پټوالی اوکلکوالی په مختلفوطرزونودپلرنۍ حجروله امله واقع کېږي. رنګ اوبوي دپوستکي دنوعې په معلومولوکې کومک کوي اوپلن پاڼې نوعې سخت لرګی وي پداسې حال کې چې غوزه لرونکې نوعې نرم لرګی وي. پدې حالت کې دونې تاج صاف وي مګرهغه ټولې ناڅاپي راښکاره شوي واړه ښاخونه چې په تنه باندې راښکاره کېږي د په نامه ياديږي. که چېرته په يوآبی ځمکه کې مونږشوه وکرواومونږپرې ابياري بنده کړوپه ناڅاپې شکل به دنتيجې سره سم به واړه ښاخونه په تنه راښکاره شي.که چېرته مونږه درنده رنګړی کونه په وديزحالت که ترسره کړونودغه حالت به پاتې شووونوته يوټکان ورکړي اوپه نتيجه کې به توليدکړي.همدارنګه کله چې د۲ـــ۳ کلونوپورې داوبخورسيستم اوياهم اوبه موجودي نه وي اوپه ناڅاپې شکل نباتاتوته اوبه ورکړل شې نوداهم ددې باعث ګرځې چې ښاخونه توليدکړي.اوکه چېرته يوی ځمکې ته سره نه وي ورکړل شوي اوداول ځل لپاره ورکړشې نوددې سره هم توليديږي. : هغه تنه چې يوشان ډبلوالې اوسلنډرې شکله تنه ونلري د په نامه ياديږي.په بل عبارت وايوچې د قطرکموالې اودونې دارتفاع زياتوالې دپه نوم ياديږي.اونقصان يې دونې دغورځيدوڅخه وروسته ډېرلرګې ضايع کيږې يعنې هرڅومره چې دتنې نرې کېدل يا هم زيات وي هغومره به زيات چارتراش ضايع کېږي اودمستقيمې سلنډرې تنې په عوض د تنې درلودونکې ونې دباددفشارپه مقابل کې ډېر کم چانس دغورځيدولري. دوړوښاخونوغورځيدنه يوڅوونې په باقاعده شکل خپل واړه ښاخونه دپاڼوسره غورځوې.لکه غوزه لرونکوونوکې ، او په ټول ونوکې همدارنګه دپلن پاڼوونو دډلې څخه يوښه مثال دي. : هغه تنې چې دمرکزې حصې څخه په مقابله حصه کې دتنې واقع وي اوقاعدې دايروې نه وي. : غيرمنظم شکل دتنې د درامينځته کېدوباعث کېږي،دادحشراتوحمله اوجينيټکې خصوصياتوله وجې هم وي.مګرددې هغه يقينې عامل ندې معلوم که څه هم دايوخطرناک عيب دي.کله چې مونږه يوه ونه په مربعې سټه يا تنه بدلوونومونږبه يوه وړه مربعې سټه ترلاسه کړواوزيات لرګې به ضايع کړو. اغزې داديوې نوعې عمومې خصوصيات دي کوم چې وچه ساحه کې کرل کېږي.داهغه وخت اوږده وي کله چې په ځوانوګڼوونوکې وي اوياهم تنکې ښاخونه کې وي مګردپخوالې څخه وروسته قوي اوسخت ګرځې لکه . معمولاً دايواځې په مرطوب استوائې ځنګلونوکې منشأ لري دانوعې وړې لري.هغه ونې چې متاثره شوي وي هغوي اوږدې جانبې ريښې لري اوکوچنې لري.اومتاثره شوي نقطې په لوې جانبې ريښوباندې معمولاًعمودې وي.همدارنګه کله چې خاوره جبه زاره وي اوياهم ځينې تيګې اونورغليظ مواد ولري نواصلې ريښه وړه پاتې کېږي اودمتاثره شوي يا د رامينځته کېدولامل ګرځې. خارجي انواع هغه انواع کوم چې دنوروهيوادونو څخه زمونږهيوادته دکرلولپاره راوړل شوي وي اوياهم هغه نوعې کوم چې ديوايکوسيستم څخه بل ايکوسيستم ته راوړل شوي وي د پنوم ياديږي.لکه:ـ ۱ـ - ۲ـ - ۳ـ - دونې دانکشاف حالت دونې دانکشاف حالتونه په لاندې ډول دي: ۱ -: دتخم دټوکېدنې له وخت څخه تريومتر يا ۳ فټ لوړوالي پورې مرحله د څخه عبارت ده يعنې ته درسيدوترمخه مرحله. ۲ :- دا هم عموماً دځوانۍ مرحله ده اوديومترلوړوالي څخه نيولې ترهغه وخته پورې رسيږي کله چې دنيالګي ښکتنۍ شاخچې وچې شي.دامرحله دمړپوستکي،ميوې اودګلانودنشتوالي اوزياتې عمودې ودې له مخې پيژندل کېږي. ۳ :- دښکتنيوشاخچودغورځيدنې له وخت څخه نيولې تر هغه وخت پورې دوام کوي کله چې دونې په ارتفاع کې زياتوالی کم اودتاج پراخوالی وليدل شي. ۴ :- د مرحلې څخه وروسته دودې مرحله د په نوم ياديږي په دې مرحله کې ارتفاعي وده کميږي اودتاج پراخوالی زياتيږي. کله چې ونه وده کوي په مورفولوژي کې يې يولړبدلونونه منځته راځي.نباتات هرکال پانې ريژوي اونوې پاڼې منځته راوړي.همدارازدوي ترټاکلي عمروروسته ګلان اوتخمونه توليدوي اوله پخوالي وروسته يې غورځوي اويايې تيت کوي.داډول بدلونونه دنبات په ژوندکې مهمې پيښې دي اوددې لپاره چې ديوې مشخصې نوعې په روزنه وپوهيږواړينه ده چې دنوموړې نوعې په غړوکې داډول بدلونونودمطالعې سره سروکار لري بلل کېږي. له هغې علم څخه عبارت دی کوم چې په طبيعي توګه دنبات دژوند په دوران کې دمشخصونوبتي پيښو دښکاره کېدو وخت لکه دپاڼوغورځول اونوروسره اړيکه لري.په ځانګړي توګه هغه پيښې کومې چې دمحيطي فکتورونوپواسطه تراغيزې لاندې راځي.۵ ريښه ريښه دنبات له هغې برخې څخه عبارت ده کومه چې له رڼا څخه ليرې په خاوره کې دننه وده کوي اوعموماً دتنې په څيرپاڼې،ګلان ياميوې نه توليدوي.ريښې ونوته په ځمکه کې کلکوالی ورکوي،له خاورې څخه رطوبت جذبويکوم چې دمنرالي مالګولرونکی وياوپاڼوته يې درسولوپه منظورتنې ته ليږدوي. دريښوسيستم :-ونې درې قسمه ريښې لري چې په لاندې ډول دي. ۱ هغه لومړنۍ ريښه چې په ځمکه کې ښکته ځي دجنين دراډيکل دمستقيم اوږودوالي څخه رامنځته کېږي اصلي ريښه بلل کېږي.په ونوکې دادريښودپراخه سيستم اصلي محورتشکيلوي اودتنې دلاندې په عمودي توګه په ځمکه کې ښکته ځي.اصلي ريښه مخروطي شکل لري اوپه خاوره کې ددايمي رطوبت په لوري وده کوي چې ځينې وختونه ډېرزيات اوږودوالی ترلاسه کوي. ۲ داريښې هغه وخت منځته راځي کله چې اصلي ريښې له منځه ولاړې شي يا هم خرابې شې.داريښې هم په عمودې ډول په خاوره کې لاندې خواته حرکت کوي اودادهغه خرابوشواصلي ريښوځای نيسې اوداصلي ريښووظيفه سرته رسوي. ۳ جانبي ريښې هغه ريښې دي کومې چې داصلي ريښوڅخه منځته راځي اوونې ته داستحکام ورکولوپه منظور څنګونوخواته خپريږي.کله چې اصلي ريښه وده کوي جانبي ريښې منځته راوړي کوم چې دښاخونودرلودونکې وي.نوموړې ريښې نورښاخونه توليدوي اوپه پاي کې کوچنۍ ريښې منځته راوړي.دکوچنيوريښوانجامونه دميده ويښتانوپواسطه پوښل شوي وي چې بلل کېږي.دا دخاوري په ذراتوکې خپريږي او له خاورې څخه رطوبت جذبوي ترڅوتنې اوپاڼوته يې وليږدوي چې هلته ورڅخه دغذاپه جوړيدوکې استفاده کېږي.اصلي ريښه اوجانبي ريښې تر پورې دښاخونو په شمول دونې دريښوسيستم منځته راوړي.جانبي ريښې عموماً په هغه ساحه کې محدودشوې وي کوم چې دتاج پواسطه پوښل شوی وي مګرځينې وختونه له هغې هم وړاندې ځي دبيلګې په توګه هغه ونې چې دځنګل په څنډوکې وده کوي جانبي ريښې يې تر ليرې کروندوپورې غزيږي اوهلته په کرل شويونباتاتوناوړه اغيزه کوي. ځينې وختونه ريښې دونودتاجونوله ساحې څخه وړاندې ځي اوښايې په ګڼوځنګلونوکې دنوروونوله ريښوسره پيوندونه مينځته راوړي. دنيالګيوريښې په چټګۍ سره وده کو ي اوځينې وختونه په مساعدوسيموکې په يوموسم کې تريومترژوروالي پورې وده کوي .څرنګه چې ريښې په لومړنيومرحلوکې دڅانګوپه پرتله په ډېرې چټکۍ سره وده کوي داناشونې ده چې دريښواوږدوالی دڅانګوداوږدوالي له مخې اټکل کړو.داصلي ريښې ابتدايې انکشاف تريوداسې ژوروالي پورې چېرته چې په خاوره کې رطوبت په کمه يازياته اندازه دايمي وي،نباتات داوړي له وچوبي څخه ژغوري . ريښې عموماًدخپل انکشاف لپاره ښه تهويه لرونکوخاوروته اړتيالري په همدې اساس دزياتره انواعولکه ريښې دځمکې لاندې اوبودسطحې دلوړوالي له امله وژل کېږي که څه هم دځينې انواعوريښې ښايې ځانونه دتغيرخوړلوشرايطوسره عيارکړي همدارنګه کله چې دخاورې دپاسه دخړې يوه طبقه ځاې پرځاې شي ځينې ونې له مينځه ځي خوځينې نورې يې دتنې دپوښل شوې ساحې څخه نورې ريښې مينځته راوړي اونه مري. دريښوسستم دژوروالي په اساس ونې په لاندې دوه ډولونوويشل کېږي.۵ ۱ سطحي ريښې لرونکې ونې - هغه ونې دي چې دريښوسيستم يې په خاوره کې دومره ژورغزېدلی نه وي اوپه اسانۍ سره دبادپواسطه چپه کېږي داډول ونې سطحي ريښې لري اونه شي کولاې ځان دبادپواسطه له چپه کېدوڅخه وژغوري . ۲ ژورې ريښې لرونکې ونې هغه ونې دي چې ريښې يې په خاوره کې ترډېرژوروالي پورې غزيږي.داډول ونې اوږده اصلي ريښه اوزياتې جانبي ريښې مينځته راوړي اوپه اسانۍ سره دبادپواسطه چپه کېداي نه شي چې په همدې خاطرورته ويل کېږي . اتفاقي ريښې له هغه ريښوڅخه عبارت دي کومې چې دراډيکل اويادهغې دفرعي برخوپرته دنبات له نوروبرخوڅخه مينځته راځي.په باڼسونوکې داډول ريښې دځمکې لاندې تنې څخه چې رايزوم بلل کېږي مينځته راځي اوله همدې امله ورته اتفاقي ريښې ويل کېږي .داريښې نرۍ وي اوعموماً نه ويشل کېږي همداراز دوهمي پنډوالی پکې نه ليدل کېږي چې دزړوريښوترمړينې وروسته دنوروريښوپواسطه تعويض کېږي.په ونوکې داتفاقي ريښولانديني ډولونه معمول دي . ـ : له خپلوښاخونوڅخه داسې اتفاقي ريښې مينځته راوړي کومې چې ځمکې ته درسيدوتروخته پورې په هواکې زوړندې پاتې کېږي.داريښې ځمکې ته په رسيدوسره په هغې کې ننوځي اوځان په خاوره کې کلکوي .څرنګه چې داډول ريښې دونوډبلوښاخونوته تکيه ورکوي په همدې اساس ورته پايه ډوله ريښې ويل کېږي . ـ : داتفاقي ريښوهغه ډول دی کوم چې دځمکې سطحې ته نږدې دونې دسټې څخه راوځي اوونوته داسې شکل ورکوي ګويادالوتونکوپواسطه تقويه شوي وي بيلګې يې درايزوپوراجنس مانګرودی . ـ : تنفسې سوري ميخ ته ورته راوتلي جوړښتونه دي.داډول ريښې په هغه ونوکې موندل کېږي کومې چې په جبه زاروسيموکې وده کويلکه اواوداوبولاندې ريښو ته داوړتياورکوي ترڅودضرورت وړاکسيجن لاسته راوړي.۳ دريښې وده دريښې په وده پورې لاندې عوامل مربوط دي: ۱:- ديوې نوعې ريښې دجنيټکې خصوصياتوپه واسطه کنتروليږي. ۲:- دخاوري حالت دريښې په وده باندې تاثيرلري. ۳:-دريښواوږدوالې،دجانبې ريښوخپريدل اوهغه ژوروالي کوم چې دوي دځمکې طرف بايدولري دجنيټکې خواصوپورې اړه لري. ۴:-د شوي په ونه کې ريښې په هغې ځاې کې خپريږي کوم چې دتاج پواسطه پوښل شوي وي.مګرکله چې يوونه په عينې ځاي کې په زراعتي ساحه کې کرل شوي وي نوريښې دهغې ځاي څخه چې دتاج دپوښښ لاندې وي نوروساحوته هم خپريږي. ۵:-په وچوساحوکې ريښې دتاج دپوښښ دساحوڅخه نوروساحوته هم خپريږي ځکه چې دوي دنوروساحوڅخه اوبه جذبوي.کله چې کافي باران وي په يوه ساحه کې نودريښوخپريدل راکميږي. ۶:-کله چې شوه په داسې يوه ساحه کې وکرل شي چې هلته اوبه موجودې وي اوخاوره ۱ـ۲ فټه پورې رطوبت ولري نوپدې حالت کې دريښوسيستم ژورنه پاتې کېږي اودسطحي ريښوسيستم مينځته راوړي.نوونې په داقسم حالاتو کې دتيزوبادونوفشارنشي زغملی. ۷:- کله چې داوبخورسيستم سطحي وي نودريښوسيستم هم سطحي رامينځته کېږي.مګرکله چې په ژورشکل داوبخورسيستم موجودوي اواوبه دخاورې لاندينيوذراتوته ورسيږي نومعمولاً ژوردريښوسيستم په کې انکشاف کوي. ۸:- کله چې ونه په داسې يوځاې کې وکرل شي چې دعمراونوعې يوشان والی په کې په نظرکې نيول شوی وي نوپدې حالت کې دونوترمينځ دتاج اوريښودسيستم په پرمختګ کې رقابت اوسيالي کوي.خودارنګه ونې دقوي بادونوفشارنشي زغملی ځکه چې دپوره خاورې دنه موجوديت له امله ددوۍ ريښوسطحې سيستم رامينځته کړی وي.خوکه چېرته همدانوعه يواځې په يوځاې کې وکرل شي نودابه يوپراخه تاج اوژوردريښوسيستم ولري اودقوي بادونوپه مقابل کې به مقاومت ولري. په ريښوکې موسمې بدلونونه دموسمي بادونوپه وخت کې د ځوانه ونه دخپلووړوريښوپواسطه ډېرزيات اوښه جذب کوي .په پورتنيوطبقودخاورکې په وچ موسم کې په ډېرپراخه ډول مري.اوکله چې هم پدې حصه کې دوۍ عوض شي نودوۍ په لاندينيوطبقوکې ژورپرمختګ کوي کوم چې مناسبه هوا برابروي چې داپه ام ياونه کې پيداکېږي .۵ مايکوريزا دونوپه يوشمېرانواعوکې دکوچنيوريښوکوچني انجامونه کوم چې د شاته واقع وي ددې پرځاې چې د پواسطه وپوښل شي دخاورې دځانګړوغېرپتوجني فنګسونوتريرغل لاندې راځي اوديوډول مرکبوجوړښتودتشکيل سبب ګرځي.کوم چې نه ريښې اونه هم فنګسونه وي .داډول مرکب جوړښتونه يادفنګسونوتريرغل لاندې راغلې کوچنۍ ريښې مايکوريزاجمع يې بلل کېږي نوويلی شوچې مايکوريزادتغيرخوړلو کوچنيوريښواوفنګسي انساجوديوځاې کېدوڅخه درامينځ ته شوي جوړښت په توګه پيژندل کېږي . دمايکوريزاډولونه مايکوريزاپه عمومي توګه په لاندې ډولونوويشل کېږي : ۱- : په دې حالت کې فنګس عموماً په پورې اړه لري کوم چې دريښودپاسه يوقشرمنځته راوړي اوهايفاوې يې له قشرڅخه راوځي.فنګس کارټيکس ته ننوځي اوله دې لارې خپلوهايفاوته دحجروترمينځ خاليګاوکې دودې کولوزمينه برابروي. ۲- : په دې ډول مايکوريزاکې فنګس عموماً په پورې اړه لري.دوۍ دانفرادي هايفاوپه شکل دريښوپه سطحه موجودې وي اوکارټيکس حجروته نفوذکوي چې له امله يې ځينې وختونه حجرې دمريوشکل غوره کوي. ۳- : په دې حالت کې پورته يادشوي دواړه ډولونه اخته کېدنه سره يوځاې کېږي.يعنې هغه حالت چېرته چې ځانګړی ايکټوټرافيک حالت په حجره کې دننه دهايفاودنفوذانډوټرافيک حالت سره يوځاې شي. هغه ونې چې مايکوريزاپه کې موندل کېږي په لاندې ډول دي: ،،،،،،،،،او . دريښوناجيولونه دزيات شمېرنباتاتواوونوريښې کوچني ناجيولونهغوټېلري کومې چې زيات شمېرسره درايزوبيم بکتريالري.په خاوره کې موجودې داډول بکترياوې دبکترياوي فلامنټ په شکل د له لارې ريښوته ننوځي.ترننوتلووروسته فلامنټ په چټکۍ سره ښاخونه منځته راوړي اوداخلي کارټيکس ته ننوځي چېرته چې دادفعال حجروي ويش له لارې دناجيولونودتشکيل سبب کېږي.نوموړي ناجيولونه دشکل اوسايزله مخې زيات توپېرکوي.هغه بکترياچې دريښې په ناجيول کې ژوندکوينه هغه چې په خاوره کې موجودويدنايتريتونوپه شکل دهوادازادنايتروجن په نصب کې مرسته کوي.نبات دهمدې نايتريتونوڅخه استفاده کوي اوپه بدل کې بکترياته کاربوهايدريتونه برابروي.په دې ډول يوه دوه اړخيزه ګټوره اړيکه منځته راځي چې ګډژوندبلل کېږي. دريښوناجيولونه دتقريباً۸ فاميلونه په تقريباً۶۵انواعوکې موندل کېږي.ډېره عامه يې دليګيوم کورنۍ په ،،..،،او کې موندل کېږي خوپه کې نه ليدل کېږي.درايزوبيم پرته نورې بکترياوې هم شته کوم چې کولای شي نايتروجن نصب اوناجيولونه منځته راوړي. دګلانوتوليد ټولې ونې ګلان توليدوي.په ونوکې دګل کولودپيل عمردنوعې يادهغې دحالت له مخې توپيرکوي.ونې عموماًهغه وخت ګلان توليدوي کله چې عمودې وده تکميليدوته نژدې شي خويولړاستثناوې هم شته دبيلګې په توګه په عادي ډول د۳ـــ۴ کلونوپه عمرکې دګلانوپه توليدپيل کوي اوپه ځينې وختونوکې د۱ــ۲کلونوپه عمرکې ګلان توليدوي.دونوحالت هم دګلانوپه توليداغيزه کوي په ازادوساحوکې زياتره ونې دګڼوځنګلونودونوپه پرتله دعمرپه لومړيوکې ګلان توليدوي. دونوګل توليدونه دداخلي اوخارجي فکتورونوتراغيزې لاندې راځي.داخلي فکتورونه په خپله په ونه کې ديولړشرايطوسره اړيکي لري لکه دځانګړوهورمونونو يا منځته راتګ اوپه زيات غلظت سره کاربوهايدريتونوشتوالی. خارجي فکتورونه په محيطې شرايطوپورې اړه لري چې ترټولومهم يې رڼااوتودوخه ده.دتودوخې اورڼاپه زړه پورې شرايط ضيايې ترکيب چټکوي اودکاربوهايدريتونو توليدزياتوي کوم چې دګلانودزياتوالي لامل ګرځي.د په اړه ترسره شوې مشاهدې دا څرګندوي چې دتاج په هغه برخه کې کومه چې دسېوري لاندې وي،ګلان نه توليديږي.په هغه صورت کې چې ونې جسمي طريقوپواسطه توليدشوي وي داسې راپورورکړل شوی چې دګلانوتوليددريښودشاخه برۍ،دتنې شاوخوادتاريافلزي پټۍ تړل اوپه افقي حالت کې دښاخونودروزنې پواسطه هڅول کېږي.ديوې عمومې قاعدې په توګه ويلی شوچې داسې يوکړنلاره کومه چې دودې اوښکته خواته دغذايي موادودانتقال مخه نيسي اويا يې بندوي،دګلانووختي توليدته لاره هواروي مګرداقاعده دتخم څخه ترلاسه شووونولپاره صدق نه کوي.ناروغه ونې ژرله منځه ځي اوځينې وختونه دخپلې نوعې دزياتوالي په منظورديوې وروستۍ هڅې په توګه په زياته اندازه ګلان اوتخمونه توليدوي.۳ دباڼس او ونې دزياتوکلونولپاره ګلان نه توليدوي.په ناڅاپي شکل ونې په ګل کولوشروع کوي اودګلانودتوليدڅخه وروسته دوۍ مري.ددې څخه چې کوم نوی نبات کرل کېږي دېته وايي. مثلاً:- فرض کړۍ چې باڼس ونې دهندڅخه تربنګله دېش پورې کرل شوي دې دوۍ دزياتوکلونوپورې ګلان توليدنه کړه او۲۰ــ۳۰ـ۶۰ کلونوڅخه وروسته دوۍ دګلانوپه توليدشروع وکړه.دهندڅخه دبنګله ديش په لورې دعمرتفاوت څخه پرته دوۍ ټول په يوصف اوقطارکې ګلان موجودوو.په هر حال چې عمراواندازه يې هرڅه وي خوټولوونوګلان توليدکړل اودګلانودتوليدڅخه وروسته ټول نباتات له مينځه ولاړل اويا هم مړه شول.اودوباره نوې نباتات لاسته راغلل اوحاصل شول.اودغه دګل کونه په هيڅ يوميتوداوطريقې سره نه ودريږي اومختلفې نوعې مختلف دګل کولودوران لري. ۱: - د۶۰ کلونو څخه وروسته ګلان توليدوي. ۲:ـ ونه د۳۰ـــ۴۰ کلونو څخه وروسته ګلان توليدوي. ۳:- ونه د۱۲کلونو څخه وروسته ګلان توليدوي. څنګه کولاي شوګل اوتخم کول وهڅوو ونه دفوتوسنتيزيس دعمليې دسرته رسولوپه نتيجه کې غذاتوليدوي.اوددوۍ غذا،، جوړوي اوونه د،، ځينې برخې دفزيالوژيکي وظايفولپاره،يوڅه برخه دوۍ دګلانودتوليدلپاره اودتخمونودتوليدلپاره په مصرف رسوي.په مناسبه اندازه د،، اوغذاتيارول دتاج پورتنۍ برخې اندازه متکې کوي اودزيات ،، په نتيجه کې دتاج اندازه غټوي.اوتاج د ،، په لږه اندازه اوبرخه کې وړوکې پاتې کېږي اويا هم د ،، په کم توليداوزيات مصرف سره دودې لپاره مشکل جوړوي.اوپه دې سره ګلان اوتخمونه هم نه راشنه کېږي.اوکله چې تاج غټ شکل ولري نوزياته اندازه ،، توليدوي کوم چې دګلانواوتخمونودتوليدلپاره کافې وي اوهمدارنګه دودې اوبقالپاره هم پريمانه وي.که چېري غواړې چې ګل کول په ونوکې تحريک کړي نودونې وده بايدکنترول شي.څرنګه چې مونږپوهيږوچې وده په ريښواوتنه کې صورت نيسې نوټول غذايې مواددتاج پواسطه تياريږي اودريښواوتنې پواسطه په مصرف رسيږي.نوددې وجې ګلان اوتخمونه نه رامينځته کېږي.ددې مشکل په رامينځته کېدوسره که مونږدپوستکي کومه کړۍ قطع کړونودغذايې موادوانتقال دتاج څخه ريښوته به ودريږي اويا به هم توقف شي.پدې حالت کې به ګلان اوتخمونه لاسته رانه وړي مګرم ونه به هم له مينځه ولاړه شي. ۱:ـ دحلقي ياکړۍ په شکل دونې دتنې څخه دپوستکي لري کول د په نوم ياديږي. ۲:ـ ً که چېرته مونږديوې ونې دريښودسيستم شاخه بري وکړودريښووده به يې ودريږي اونور به دوام ونه مومې.هغه کوم موادچې دتاج پواسطه جوړشوي وي هغه په پاڼوکې پاتې کېږي کوم چې دګلانواوتخمونودرامينځته کېدوباعث ګرځي خوپدې حالت کې نبات له مينځه ځي اومري ځکه چې دريښودبرخونسبت يوشان نه پاتې کېږي. ۳:ـ که چېرته مونږيوپړۍ اوياهم يوسيم دونې دتنې څخه ګردچاپيره وتړودابه هم دغذاتوليد دتاج څخه ريښوته راکم کړي لکه څنګه چې تخمونه وروسته په ګلانو بدليږي. ۴:ـ که چېرته مونږ يو ځوان وده کوونکې نبات په يوبنداش سره کلک وتړونوپدې سره به هم ونه زيات ګلان زرتوليدکړي چې پدې سره ونه له مينځه ځي اوياهم مري. ۵:- معمولاًښاخونه د۴۵ــ۵۰ درجوپه اندازه په تنه باندې واقع وي که چېرته مونږداښاخونه قات کړونودوې دځمکې دسطحې څخه موازي شکل غوره کوي کوم چې دزياتوګلانواوتخمونودتوليدسبب ګرځي. ۶:ـ پيوند هم ددې باعث ګرځي چې لږمواددنيله بوټي څخه پيوندبوټې ته دزايلم اوفلويم انساجودجدايې ياهم دصحيح وصل دنه موجوديت په اساس حرکت وکړي. ۷:- که چېرته مونږيوه ساحه رنګړي کړونوپدغه ساحه کې داوبو،رڼا،غذايې موادواوخاورې ترمينځ رقابت ياهم جذب ديوبل سره کم وي چې په نتيجه کې زيات ،،توليديږي چې پدې سره ګلان اوتخمونه رامينځ ته کېږي اوياهم توليديږي. ۸:ـ دوه لاملونودي چې نايتروجن خاوري ته اضافه کېږي. : - که چېرته داسې يوې خاوري ته نايتروجن اضافه شي چې د نايتروجن دموجوديت له امله ډېره ضعيفه اوغريبه وي.نوهغه نبات چې په خاوره کې کرل شوي وي په تخم کولوشروع کوي. :-که چېرته ډېرمقدار نايتروجن يوي خاوري ته ورکړل شي کوم چې د نايتروجن دموجوديت دکموالي سره مخ وي.نوپدې حالت کې به يوه قوي وده يزه وده رامينځته شي.نوځکه دازمونږپه ځنګلې سيموکې ډېره مفيده ده چې استعمال شي ځکه دوې د نايتروجن دقلت سره مخامخ دي. ۹:ـ کله چې يوه ونه ناروغه شي نوکمزورې کېږي چې په نتيجه کې ګلان اوتخمونه توليديږي. اوهمدارنګه کله چې يوونه زخمي شي اوياهم دحشراتوپواسطه دحملي لاندې راشي نوبياهم دوې ګلان اوتخمونه توليدوي.مګرم هغه تخمونه چې دونې دغيرنورمال حالت پواسطه لاسته راغلي دي دمتاثره تخمونوپه نوم ياديږي.دغه ميتودددې وړتيا نه لري چې په ګل کولو شروع وکړي.۵ استراحت دايوفزيالوژيکې حالت دي په کوم کې چې يوژوندی تخم په درسته توګه ټوکېدنه نشي کولای که څه هم ټول شرايط ورته برابرهم شي.استراحتدخپل ځان ساتنې يوميکانيزم دی کوم چې دتخم ژوندي پاتې کېدل په خرابواقليمي شرايطوکې ساتي.لکه کلني وچ فصلونه،تباه کونکې اور،حشراتواوامراضوته ښکاره کول. داميکانيزم دتخم دټوکېدنې څخه تريولنډوخت پورې درطوبت دجذب په مخنيوي اوياپه نوروفزيالوژيکي پروسوسره مخنيوي کوي.۱ دادتخمونونه ټوکېدنه ددرې عواملوپورې اړه لري. ۱ دتخم پوښ :-اکثره وخت دتخم دټوکېدنې ځنډيدل دتخم دپوښ له وجي وي.پدې حالت کې دتخم پوښ ډېر سخت وي اوتخم ته داکسيجن اواوبودداخليدومخنيوي کوي چې په نتيجه کې تخم داستراحت په حالت کې پاتي کېږي. ۲ نامکمل جنين :-ځينې وخت جنين پخوالي اومکمليدوته نه وي رسيدلې چې له امله يې تخم ټوکېدنه نه کوي. ۳ غيرمنحله غذا :-بعضي وخت په تخم کې ذخيره شوي غذاغيرمنحل پاتې کېږي اوپه منحله موادو نه بدليږي .څرنګه چې جنين دمنحله موادوداخيستوپه نتيجه کې ټوکېدنه کوي نودبعضې کيمياوي موادودشتون له وجې دغيرمنحله موادونه تبديليدل په منحله موادوله امله تخم ټوکېدنه نه کوي چې داکيمياوي موادپخپله په جنين اوغذاکې موجودوي. استراحت دحالت ګټي زياتره انواع دکرلوپه موسم کې تخمونه توليدوي نواستراحت تخم ته دژمې دسختيودتيرولوپه مقابل کې مقاومت ورکوي. استراحت دحالت زيانونه بعضې وخت په يوه ډېرې کې دعينونوعو تخمونه ځينې دزيات وخت لپاره داستراحت په حالت کې پاتې کېږي اوځينې دکم وخت لپاره چې په نتيجه کې دمتفاوت عمر لرونکې نباتات منځته راوړي.که چېرته د تخمونودکرلوڅخه وروسته زرټوکېدنه ونه کړي نودوې به دحشراتودحملې لاندې راشي.اوامکان لري چې دموږکانواومرغانوپواسطه وخوړل شي. داستراحت دحالت دماتولوميتودونه ۱ :-دامعمولاً په هنداوبنګله ديش کې استعماليږي ځکه چې دايواځينې لاره ده په نوموړو هېوادونوکې چې دتخمونواستراحت له مينځه يوسي.پدې حالت کې تخمونه د هواحالت ته ايښودل کېږي، ، ترڅودتخم دپوښ دکمزورتياباعث شي اوتخم ټوکېدوته اماده شي. ۲ ميخانيکې طريقه :-داطريقه هغه وخت استعماليږي کله چې دتخم مقدارکم وي.پدې حالت کې دتخم پوښونه دتخم څخه دچاقوپه وسيله سره لري کېږي خوپدې کې بايددتخم دداخلي برخي سره احتياط وشي ترڅوله مينځه ولاړه نشي. ۳ داورپه واسطه معالجه :-عموماًددونې تخمونه ددې پواسطه معامله کېږي پدې طريقه کې معمولاً تخمونه دلرګيودپاسه په ځمکه اچول کېږي اولرګوته اوراچول کېږي ترڅواوردتخمونوله پاسه تيرشي چې پدې سره اکثره دتخم پوښونه سوځي.خودايوه خطرناکه طريقه ده ځکه داوردموجوديت له امله زياتره تخمونه مړه کېږي. ۴ داوبوسره معامله کول :-بعضې وخت داستراحت دله مينځه وړلولپاره داوبوڅخه استفاده کېږي.که چېرته ديخواوبوڅخه استفاده کوونود۲۴ـــ۲۸ساعتونولپاره بايدتخمونه په اوبوکې خيشته شي اوبياوکرل شي.اوکه دګرمواوبوڅخه استفاده کوونولاندې مراحل طې کوو: :-دومره اوبه بايداستعمال شي چې تخم په کې خيشت شي. :-تخم داوبودجوشيدلوپه حالت کې واچوي. :-وروسته له دې چې تخمونه په جوش اوبوکې واچول شي سمدستې لوښی دبخارورکونکې څخه لرې کړي اوتخمونه د۴۸ ساعتونولپاره په همدې اوبوکې پاتې کېږي اووروسته له هغې کرل کېږي چې داعموماً دليګومې نباتاتوپه تخمونوکې صورت نيسي.۵ ۵ :-داميتودځانته په غوزه لرونکوانواعو کې استعماليږي، ، په دې حالت کې په ځمکه کې يوکنده ويستل کېږي چې د۲ـــ۳ سانتي ګراددحرارت درجه ولري پدې حالت کې اول په کنده کې دتخمونويوه طبقه جوړيږي بياورباندې دسکرواوشګويوه طبقه جوړيږي اودې ته ترهغه دوام ورکول کېږي ترڅوچې کنده ډکه شي شګه اوسکاره بايددلمده بل په حالت کې وساتل شي.۱ ۶ دکيمياوي موادوسره معامله :-داميتوددليګومې نباتاتودتخمونولپاره استعماليږي په دې کې تخمونه دتيزابو،القلي اوچونې سره معامله کېږي.کله چې مونږتخمونه دتيزابواوالقلي سره معامله کوونود۱ــ۲دقيقووروسته تخمونه دمحلول څخه لرې کوواوسمدستې يې پريمينځو. ۷ :-کله چې تخمونه دخوشايې سره معامله شي په خوشايانوکې دبکتريادموجوديت له امله دتخم پوښ نرميږې. ۸ :-بعضې وخت دونوغوزې دحيواناتوپه واسطه دپښولاندې کېږي اووروسته مروړل شوي تخمونه دځمکې څخه راټوليږي چې پدې حالت کې دتخم پوښ نرميږي اودکرلووړګرځي.لکه :-دتخم دپخوالي څخه وروسته جنين خام پاتي کېږي اورسيدلې حالت ته نه وي رسيدلی.بعضې وخت غيرمنحله غذايې موادپه منحله شکل نه وي تبديل شوي نوددې لپاره کومه طريقه نشته چې خام جنين په رسيدلې جنين تبديل کړونوددې لپاره تخمونه ديوڅه وخت لپاره پريږدوترڅوداستراحت دحالت په ختمولوکې مرسته وکړي. :-په غيرې منظمه ياغيرې سيستيماتيکه طريقه دښاخونوله مينځه وړلوته وايې. :-په منظمه اوسيستيماتيکه طريقه دښاخونوشاخه بري ته وايې. :-دځنګلونوفرعې تقسيم بندې دعمر،ترکيب اوګڼوالي اونوروحالاتوپه اساس.۵