ترموډینامیکي فعالیت
په کیمیاوي ترموډینامیک کې، فعالیت چي په سمبول ښودل کېږي په مخلوط کې د یوې نوعې د اغېزمن غلظت مقدار دی، په دې معنا چې د نوعو کیمیاوي پوتنشیل د حقیقي محلول په فعالیت پورې اړه لري، لکه څنګه چې آيدیال محلول په غلظت پورې اړه لري. د فعالیت اصطلاح په دې مفهوم، امریکایي کیمیا پوه ګیلبرټ ان. لیوس په ۱۹۰۷ ز کال کې وړاندې کړه. په دودیز ډول، فعالیت بې بعده کمیت ګڼل کېږي، که څه هم مقدار یې د نوعو د معیاري حالت په معمولي ټاکنو پورې اړه لري. په غلیظو پړاوونو جامدات یا مایعات کې د خالصو موادو فعالیت معمولاً د واحد د ۱ عدد په توګه په پام کې نیول کېږي. فعالیت د حرارت په درجه، فشار او مخلوط په ترکیب او داسې نورو پورې اړه لري. فعالیت د ګازونو لپاره اغېزمن قسمي فشار دی او معمولاً د نادوامي یا فوګاسیت په نامه یادېږي. د فعالیت او د غلظت د نورو مقدارونو ترمنځ توپیر له دې امله رامنځته کېږي، چې په ناآیدیال ګازونو یا محلولونو کې د مالیکولونو د مختلفو ډولونو ترمنځ تعاملونه د مالیکولونو د مشابه ډولونو تر منځ تعاملونو سره توپیر لري. د آیون فعالیت په ځانګړې توګه د هغه د چاپېریال تر اغېزې لاندې دی. فعالیتونه باید د تعادل د ثابتونو د تعریف کولو لپاره وکارول شي، خو په عمل کې، زیاتره یې پرځای غلظتونه کارول کېږي. دا کار اکثراً د تعامل سرعتونو د معادلاتو لپاره صدق کوي. خو داسې حالات شته چې فعالیت او غلظت په کې د پام وړ توپیر لري او له همدې امله چېرې چې فعالیتونه اړین وي، د تعادل په واسطه تخمین اعتبار نلري. د دې موضوع د روښانه کولو لپاره دوه مثالونه مرسته کوي: د پوتاشیم هایدروجن آیودایت په ۰۰۲ مولر محلول کې فعالیت د هایدروجن د آیون د محاسبه شوي غلظت په پرتله ۴۰٪ ټیټ دی، چې د انتظار څخه د ډېر لوړ لامل کېږي. کله چې د هایدروکلوریک اسید ۰۱ مولره محلول چې د میتایل ګرین شاخص لري، د مګنیزیم کلوراید ۵ مولره محلول ته اضافه شي، د شاخص رنګ له شنه څخه ژېړ ته بدلیږي، چې دا د تیزابیت زیاتوالی ښيي په داسې حال کې چې اسید نری یا رقیق شوی. که څه هم په ټیټ ایونیک ځواک۰،۱ مولر څخه کم کې د فعالیت ضریب واحد ته نږدې کېږي، په حقیقت کې دا ضریب کولی شي، د آیوني نظام په لوړ ځواک کې د آیوني ځواک په واسطه لوړ شي، د هایدروکلوریک اسید محلولونو لپاره یې لږ تر لږه شاوخوا ۰،۴ مولر دی. تعریف د یو نوعې نسبي فعالیت چې په ښودل کېږي ، په لاندې ډول تعریف کیري: په دې رابطه کې تر مطلوبو شرایطو لاندې د نوعې مولر کیمیاوي پوتنشیل دی، د معیاري شرایطو تر تعریف شوي سټ لاندې د همغه نوعې مولر کیمیاوي پوتنشیل دی، د ګاز ثابت دی، ترموډینامیکي حرارت درجه ده او د اسپوننشیل ثابت دی. یا دا معادله په لاندې ډول هم لیکل کېدی شي: په عمومي توګه، فعالیت په هر هغه فکتور پورې اړه لري چې کیمیاوي پوتنشیل بدل کړي. دا ډول فکتورنه دا دي: غلظت، د حرارت درجه، فشار، د کیمیاوي نوعو ترمنځ تعاملات، بریښنایي ساحې او نور. یو شمېر دا فکتورونه په ځانګړي ډول غلظت او تعاملات په شرایطو پورې اړه لري او ښايي د نورو په پرتله ډېر مهم وي. فعالیت د معیاري حالت په ټاکنه پورې اړه لري؛ داسې چې د معیاري حالت بدلون، د فعالیت د بدلون لامل هم کېږي. دا په دې معنا ده چې فعالیت یوه نسبي اصطلاح ده چې بیانوي: یو مرکب د معیاري حالت تر شرایطو لاندې د اوسېدلو وخت په پرتله څومره فعال دی. په اصل کې، د معیاري حالت ټاکنه اختیاري ده؛ خو اکثراً د ریاضیکي یا تجربوي اسانتیا په پار غوره کېږي. له بلې خوا دا هم ممکنه ده چې یو مطلق فعالیت ، تعریف کړو چې په لاندې ډول لیکل کېږي: د فعالیت ضریب د فعالیت ضریب ، چې یو بې بعده کمیت هم دی، فعالیت د اندازه شوي مقدار کسر یا د ګاز په مرحله کې ، موللټي ، کتلوي کسر ، د مقدار غلظت مولرټي یا کتلوي غلظت سره تړلي: په معیاري موللټي معمولاً ۱ مول پر کیلوګرام یا په معیاري مقدار غلظت معمولاً ۱ مول پر لیتر باندې وېشل اړین دي، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې فعالیت او د فعالیت ضریب دواړه څرنګه چې قرارداد شوی، بې بعده دي. فعالیت په ټاکل شوي معیاري حالت او د ترکیب په مقیاس پورې اړه لري؛ د نمونې په توګه: په رقیق حد کې د مقدار کسر، کتلوي کسر، یا د مولریټي عددي مقدار ته نږدې کېږي، چې ټول توپیر لري. که څه هم د فعالیت ضریبونه مشابه دي. کله چې د فعالیت ضریب ۱ ته نږدې وي، ماده د هینري قانون له مخې تقریباً آیدیال چلند ښیي خو لزوماً د آیدیال محلول په مفهوم نه. په دې حالتونو د فعالیت په ځای د ترکیب مناسب بې بعده مقدار ، یا لیکل کېدی شي. دا هم ممکنه ده چې د فعالیت ضریب د راولټ قانون پر بنسټ تعریف شي: د نظري او تطبیقي کیمیا نړیواله اتحادیه د دې فعالیت ضریب لپاره د سمبول وړاندیز کوي، خو دا سمبول باید د فوګاسیټ سره غلط نه شي. معیاري حالتونه ګازونه په اکثرو لابراتوارواري حالتونو کې، د حقیقي ګاز او آیدایال ګاز ترمنځ د چلند توپیر د نورو ګازونو په شتون پورې نه، بلکې یوازې په فشار او د تودوخې په درجې پورې اړه لري. د حرارت په معینه درجه کې، د ګاز اغېزمن فشار د هغې د فوګاسیټ سره لاسته راځي: ښايي دا د میخانیکي فشار څخه لوړ یا ټیټ وي. د تاریخي قرارداد له مخې: فوګاسیټونه د فشار بعد لري، نو بې بعده فعالیت د لاندې معادلې په وسیله ترلاسه کېږي: چې د نوعې د بې بعده کوفاسيټ ضریب، په ګازي مخلوط کې د خالص ګاز لپاره د هغې کسر او مجموعي فشار دی. د مقدار معیاري فشار دی: دا ممکن د ۱ اتموسفیر ۱۰۱،۳۲۵ پاسکال یا ۱ بار ۱۰۰ پاسکال سره برابر وي، چې د ډېټا په سرچینې پورې اړه لري او تل باید یاد شي. په عمومي ډول مخلوطونه د عمومي مخلوط د ترکیب د څرګندولو ترټولو آسانه طریقه دا ده چې د مختلفو اجزاوو د مقدار کسرونه د ګاز په مرحله کې لیکل کېږي وکارول شي، چې په هغې کې په مخلوط کې د هر جز معیاري حالت خالصه ماده په پام کې نیول کېږي، یعنې خالصه ماده د یوه فعالیت لري. کله چې د فعالیت ضریبونه وکارول شي، دا ضریبونه معمولاً د رائول قانون پر بنسټ تعریف کېږي، چې د رائول قانون د فعالیت ضریب دی: د یو فعالیت ضریب د رائول قانون سره سم آیدیال چلند په توګه کوي. رقیق محلولونه غیر آیوني په رقیق محلول کې یو منحله ماده معمولاً د رائول قانون پرځای د هنري قانون څخه پيروي کړي او ډېر معمول دی چې د محلول ترکیب د مقدار کسر په ځای د منحله مادې د مقدار غلظت په موللیتر یا د موللټي مولکیلوګرام پر حسب بیان شي. د رقیق محلول معیاري حالت د غلظت موللټي فرضي محلول دی چې آیدیال چلند ښیې چې د نامحدود - رقیق چلند په نوم هم یادیږي. معیاري حالت او په پایله کې فعالیت، په دې پورې اړه لري چې د ترکیب کوم مقدار څخه کار اخیستل کېږي. زیاتره وخت موللیټي غوره بلل کېږي، ځکه چې د ناآیدیال مرکبونو حجمونه په اصل کې جمعي نه دي او د حرارت په درجې پورې اړه لري: موللیټي په حجم پورې اړه نه لري، په داسې حال کې چې د مقدار غلظتونه یې لري. د منحله مادې فعالیت د لاندې معادلاتو په وسیله ترلاسه کېږي سرچينې