دفيتې په واسطه دځنګل اندازه
راټولوونکی صديق الله ځلاند سید جمال الدين افغاني پوهتنون کرنې پوهنځی ځنګلاتو څانکه پورته کوونکي فیض الرحمن احمدي لغمان پوهتنون کرنې پوهنځی چاپیریال ساتنې اوځنکلاتو څانکه دا چې ځنګل له هره حيثه دانسانانو په ژوند او دژوند په چاپيريال باندې فوق العاده مؤثر دى نو له دې لپاره چې دځنګل څخه مو هر اړخيزه او دوامداره ګټه اخيستې وي اړين بريښي ترڅو دځنګل په اهميت باندې دپوهيدلو سره دځنګلونو په احياء او احداث باندې لاس پورې کړو .دا ډيره مهمه ده چي داندازه ګيري په وخت کې سامان الات بايد دډاډ وړوي او داسي سامان الاتو څخه بايد کار واخيستل شي چې دساحي د شرايطوسره برابر وي او اندازه ګيرۍ بايد دقيقه وي .ځکه دقيقه ادندازه ګيري ښي پايلي لري داندازه ګيرۍ په وخت کې بايدکوشش وشي چې دهغه سامان الاتو څخه کار اخستلی شې چې کمه غلطي او يا هيڅ غلطي ونلري . په ټوله نړۍ کې په مختلفو اندازوځنګلونه موجود دي چې دغه اندازي د اندازه ګيرۍ څخه په لاس راځي چې د مختلفو الو په وسيله ترسره کيږي لکه د فيتي ، اډومتر ، سپيډو متر ، مخصوصو موټرو او الوتکو په وسيله اندازه کيږي . د ځنګل اندازه ګيرۍ مونږته راښيې چي په يوه ولسوالۍ ، ولايت او يوهيواد کې څومره ساحه ځنګلونو نيولې او څومره ساحه يې ځنګل نه لري . ځنګل اندازه ګيري مونږ سره کومګ کوي چې د ځنګل لپاره دقيق او موثر پلانونه برابرکړو او همدارنګه کولای شو چې د ځنګل داندازه ګيرۍ څخه د ځنګلي اورونو مخه په خپل وخت سره ونيسو او اورله منځه يوسو د ځنګل اندازه ګيرۍ څخه کولای شو چې د امراضو او افاتونو د کنترول لپاره مناسب پلان برابر کړو دځنګل اندازه ګيرۍ څخه د راروان وخت لپاره پيشبيني کولای شو ترڅو ديوګټور اوښه ځنګل لپاره پلان برابرکړو او همدارنګه مونږ سره کومک کوي ترڅو مناسب کارګران په کار وګمارواو د عايد ترلاسه کول اسانه کوي. . اندازه کولونظريې . اشتباه . ځيني وختونه دبې پروايۍ لمخي ياداښت ليکونکي اويا داندزه کوونکي دفکر دخرابوالي له امله داندازه شوي قيمت اوحقيقي قيمت فاصلې ، زاويې اونورو ترمنځ تفاوت منځته راځي چي داتفاوت داشتباه په نوم ياديږې دمثال په توګه که دفيتي حقيقي اوږدوالي د په ځاي يا وښودل شي يا د په ځاي يا . په ځاي . ولوستل شي يا وليکل شي داشتباه په نوم ياديږې چې داډول اشتباه ګاني داندازه کولو دعمليې په تکرارسره لمنځه وړلي شو. غلطي . که داندازه کولو په عمليه کې داصلي قيمت اواندازه شوي قيمت ترمنځ تفاوت دمختلفو لاملونو داغيزي له امله په څوکرتي اندازه کولو کې عيني عددمساوي عدد پلاس راشي داډول تفاوت دغلطي په نوم ياديږي .سره ددي چي غلطي هيڅکله په بشپړتوګه لمنځه نه وړل کيږې مګر دڅوکرتي اندازه کولو اودمختلفو لاملونو اصلاح له امله کولي شو چي ډيرښه ممکن قيمت په لاس راوړو چي دقيمت سره يي ډيرنژدي وې . دغلطي منابع . هغه لاملونه چي دغلطيو دمنځ ته راتلو سبب ګرځي عبارت دي له . - طبعي غلطي . داندازه کولو په وخت کې طبعي عواملو دتغير له امله لکه تودوخي درجه ، نسبتي لنده بل رطوبت ،دباد سرعت اولوري اونور اصلي قيمت اواندازه شوي قيمت ترمنځ يوډول عين تفاوت منځ ته راځي چې د طبعي غلطي په نوم ياديږې . په کاروړل کيدونکي آلي غلطي . داندازه کولو ټولي آلې دانسان په لاس جوړي شوي دي . نوددي ډول يوي آلې جوړول چې سلوکې سل صحيح وي اوهيڅ غلطي ونلري د امکان څخه وتلی کاردی سربيره پردي که آله سل په سلوکي صحيح هم وي دډيروکارونو اوسختو ټکانونو دخوړلو له امله دخپل عيارشوي حالت څخه وځي اوتغير پکي راځي چې دا تغيرونه ددي لامل ګرځي چې داصلي قيمت اواندازه شوي قيمت ترمنځ توپيرمنځ ته راشي چې دا توپير دپکاريدونکي آلې دغلطي په نوم ياديږي . . داندازه کوونکي غلطي يادشخص غلطي : که اندازه کول ډيرزيات دقيق ،ډيرزيات هوښياراوډيري تجربې خاوند په وسيله ترسره شي بياهم داندازه کوونکي دقضاوت دمحدوديت له امله داصلي قيمت او اندازه شوي قيمت ترمنځ توپير په مساوي اوثابت ډول څرګند يږي چې داډول تفاوت داندازه کوونکي دغلطي په نوم ياديږي. که اندازه کول ډيرزيات دقيق ،ډيرزيات هوښياراوډيري تجربې خاوند په وسيله ترسره شي بياهم داندازه کوونکي دقضاوت دمحدوديت له امله داصلي قيمت او اندازه شوي قيمت ترمنځ توپير په مساوي اوثابت ډول څرګند يږي چې داډول تفاوت داندازه کوونکي دغلطي په نوم ياديږي. دغلطي ډولونه . : هغه غلطي چې په اندازه کولوکې دمختلفو عواملو داغيزوله امله منځ ته راځي په دوه لويو ډولونو سيستماتيکه او تصادفي ويشل کيږي . ۱ . سيستماتيکه غلطي : سيستماتيکه غلطي دهغه غلطۍ څخه عبارت ده چې دفزيکي او حسابې قوانينو تابع وي په هر اندازه کولو کې ددي ډول غلطي .اغيزه محاسبه او د اندازه شوي قيمت سره يې معامله کولی شو ترڅوچې اصلاح شوی قيمت په لاس راشي . دسيستماتيکي غلطي احتمالي اغيزي ترڅوچې دهغي اغيزمن عوامل تغير ونه خوري دمقداراوعلامي لمخي په اندازه کولو کې باقي پاتې کيږي دسيستماتيکي غلطۍ منابع له طبعي او يا شخصي عواملو ،د پکاروړلو آلې او يادهغو دترکيب څخه عبارت دي . ۲. تصادفي يا اتفاقي غلطي : دهغه ډول غلطيو څخه عبارت دی چې دهغي دمنځ ته راوړونکوعوامل کنترول دانسان دتوان څخه وتلی وي په هره اندازه کولو کې دناڅاپې يا اتفاقي غلطي دمقدار اوعلامې ټاکل ممکن نه دي او دسيستماتيکي غلطۍ مقدار امکان لري چې لږ وي يا ډير منفي يا مثبت له همدي امله ناڅاپې غلطۍ دنامنظموغلطيو په نوم نومولي شو . دمثال په توګه دفيتي په وسيله دفاصلي په اندازه کولوکي دا امکان نلري چې دنښي سيخ دمطلوبې نقطي څخه لږ يا ډير په يو طرف يا بل طرف په ځمکه کې ښخ کړو . که داندازه کولو په عمليه کې زياتوالی منځ ته راوړل شي کيدای شي چې داندازه کولو په عمليه کې دناڅاپې اواتفاقي غلطي اغيزي کمي کړل شي اويوډيرغوره ممکن قيمت په لاس راوړل شي . دارقامو قطع : په هرډول اندازه کولوکې اومحاسبوکې دحسابې عملېي دختم نه وروسته حاصل شوي پايلي نتيجي دمطلوبي پاملرني په نظرکې نيولوسره ليکل کيږي دمثال په توګه که مونږ د او ترمنځ نسبت په نظرکې ونيسو ليکلی شوچې . که ضرورت پيښ شي چې دقيمت تردري رقمواويا تر پنځه رقمومحاسبه کړو پدي صورت کې د د قيمت لپاره لاندنې عددونه پلاس راځي ... درقمونوپه قطع کولوکې چدا سانتياؤدمنځ ته راوړلولپاره ترسره کيږي بايدلاندي ټکي په نظرکې ونيول شي . دپايلودليکو په وخت کې که دوه روستني رقم څخه وروسته عدد له پنځو کوچني وي له هغه څخه تيريږو او وروستنی رقم په خپل حال پريږدو د مثال پتوګه غواړو د پاي قيمت تردري رقمو پوري پيداکړو. ليدل کيږي چې دورستني رقم ورستني عدد دوه دي اوداچې د عدد له څخه کوچنی دی نوورڅخه تيريږوصرف يې نظرورڅخه کوواوپاي قيمت تر دري رقمونوعبارت له. څخه دي . . هغه رقم چې ورڅخه تيريدل په نظرکې دي که له څخه لوي وي نودده څّخه دمخه عدد باندي ديو عدد ورزياتوو اوله هغه ورستنی عدد څخه تيريږو دمثال په توګه غواړو د قيمت تر څلورو مرتبو پلاس راوړو پدي حالت کې ليدل کيږي چې په قيمت . کې وروسته له څلورم رقم څخه رقم ځاي لري نوکولی شو چې ددوه په رقم عدد ورزيات کړو اوله څخه تيرشو اوپه دي ترتيب دقيمت يو څلور رقمي عدد يعني. په لاس راځي . . دپايلو په ليکلو کې که دورستنی رقم څخه وروسته اخيرنی رقم وي په هغي صورت کې له څخه دمخه عدد حفت عدد وي په خپل حال پريښودل کيږي او که هغه طاق عددوي په هغه يو ورزياتيږي . لومړي مثال : . عدد راکړل شوي اوغواړو چې له ده څخه يو څلورقمي عدد په لاس راوړو څرنګه چې وروستنی عدد چې ورڅخه بايد تير شو دی او له هغه څخه دمخه عددطاق دی نوله دري سره بايد يو زيات کړل شي نو رقمي عدد .په لاس راځي . مهم يا بارزرقمونه ديوي اندازي يادښت شوي رقمونه دهغورقمونو څخه عبارت دی چې لوستل کيږي دخاصو ساحوي شرايطو او دپروژي دخصوصياتو په نظرکې نيولو سره داندازه کولو ددقت لپاره بايد يو حد ته قايل شو دمثال په توګ خط اندازه . فټه ليکل شويده چې يو رقمي عدد دی اولومړی رقمونه يې يقيني او .يې شکي اوداځکه چې کيدای شي دنقطه . او. رقمونو ترمنځ واقع وي که نقطه . ته نژدي وای هغه مو . لوستلی اوکه . نژدي وای هغه مو . لوستلی اوکه . عدد پرته وای هغه مو . لوستلی څرنګه چې د نقطه د. دپاسه پرته نه ده نوممکنه ده چې دي . او. ترمنځ پرته وي اوبلي خوا مونږ يوازي يوعشاري رقم په کار لرو نو که د نقطه د. او.حدودو کې هرقيمت اختيارکړی درقمونو دقطعي دقانون په اساس يې . قبلوو اوځيني وختونه په محاسبو کې له بشپړه عددونو او ځيني عدادو څخه ، چې په مستقيمه اوياغير مستقيم توګه داندازه کولو په وسيله منځ ته راځي او دغلطۍ لرونکي وي کاراخيستل کيږي . بشپړتام عددونه مطلق عددونه اويقيني وي مګراندازه شوو عددونو کي يقيني او شکي دواړه ډوله عددونه شا مل وي يقيني ته نژدي وي د مثال په توګه الف : د دوه نقطو ترمنځ فاصله متره اندازه شوي که دافاصله په غوراندازه کړل شي . متره اوکه په ډيرغوراندازه کړل شي . کيږي چې له پورتنيو اخيستل شوو اندازو څخه يو هم حقيقي فاصله نه ښيې مګر د رقمي،رقمي رقمي مهم عددونو لرونکي دي چې نيغ په نيغه په اندازه کولو کې دپاملرني ښکارندوۍ دي ب : که د دوه نقطو ترمنځ فاصله متره زياته وي اوديوي فيتي په وسيله چې متره وي په دوه مرحلو کې اندازه کړل شي د مثال په توګه . او. چې مجموعه يې . يعني يو رقمي قدد کيږي که د دي فاصلي په اندازه کولو کې يو ځل دفيتي د ټول اوږد والی متره څخه کارواخيستل شي او بل ځلي . اندازه کړل شي مجموعه بيا هم . کيږي چې رقمي عدد دي په داسي حال کې چې لومړی اندازه دوه رقمي او دوهمه اندزه يې دري رقمي عدد دي . مثال هغه حقيقت واضيح کوي چې يواځي دمهمو رقمو نو شمير په هره اندازه کولو کې په ځانګړي ډول دمحاسبي دقيمت ددقت کمترولونکي کيدلي نشي چې د جمعه کولو څخه په لاس راځي دپورتنيو ټکو په پام کې نيولو سره دمهمو رقمونو په هکله ځيني قوانين په لاندي توګه مطالعه کوو . . دجمعي حاصل او تفريق حاصل : دجمعي اوتفريق په عمليه کې هغه عدد چې اعشاري رقمونه يې ترټولو کم وي دجمعي د حاصل او دتفريق دحاصل د مهمو رقمونو کنترولونکي دي مثلآ . . . . . . . . په جمعه کيدونکو عددونو کې تر ټولو کې شمير داعشاري رقمونو دوه رقمه دی نو د جمعي حاصل هم د . په شکل ښودل کيږي او دتفريق په عمليه کې هم تر ټولونه لږ شمير اعشاري رقمونو رقمه دي نو دتفريق حاصل هم د. په شکل ښودل کيږي . . دضرب عمليه: که دوه عددونه يو دبل سره ضرب کړل شي دضرب دحاصل د مهمو رقمونو شمير مساوي دي د مضروب يا مضروب فيه د رقمونو دشمير سره چې د مهمو رقمونو تر ټولو لږ شمير ولري او يا يو د هغو نه ډير لومړي مثال .. دضرب حاصل په لاندي توګه ښودلی شو . يا دوهم مثال : ديو ي مستطيلي ځمکي اوږدوالی . اوسور. دی د مهمو رقمونو په نظر کې نيولو سره د نوموړي مستطيل مساحت حساب کړئ .. . دنوموړي مستطيل مساحت . او يا دي دتقسيم عمليه : د تقسيم په عمليه کې په خارج قسمت کې دمهمو رقمونو شمير مساوي دي په مقسوم يا مقسوم عليه کې ترټولو کم شمير دمهمو رقمونو سره لومړي مثال : ... خارج قسمت عبارت دي له . يا . سره صحيحوالی . داندازه کولو صحيوالی صحت داندازه شوي قيمت نژدي والي دهغه دحقيقي قيمت سره راښيي ددي لپاره چې دحقيقي قيمت سره نژ دي قيمت په لاس راوړل شي داندازه کولو سامان او الې بايد په معياري توګه عيارکړل شي ترڅوچې دسيستماتيکو غلطيو منځ ته راتلل دامکان تر پولو حده لمنځه ولاړشي . دقت په اندازه کولو کې دقت دکار دحساسيت څخه عبارت دی چې په ډيزاين کې تثبيت او په اندازه کولو کې تطبيق کيږي ددي لپاره چې ترټولو حساس اندازه کول مو کړي وي په کارده چې ترټولو غوره ډول او حساس سامان او الی په کار ويوړل شي اواندازه کول څو ځلي تکرار کړل شي ددي لپاره چې دقت او صحت تر منځ تو پير په واضحه توګه بيان کړل شي لاندني مثال له نظره تيروو مثال : دوه مختلفو ګروپونو هريو ه يوه فاصله په فيتي باندي کرته اندازه کړۍ الف ګروپ: ب ګروپ: . . . . . . . . . . که حقيقي فاصله . وي ليدل کيږي چې په اندازه کولو کې د الف ګروپ دقت زيات دي مګر ددي ګروپ داندازه کولو صحيوالی صحت زيات دی دا ځکه چې د الف په ګروپ کې اندازه شوي قيمتونه يو دبل سره نژدي دي مګرداقيمتو نه د فاصلي دحقيقي قيمت سره ډير تفاوت لري په داسي حال کې چې د ب : ګروپ کې اندازه شوي قيمتو نه په خپل منځ کې تفاوت لري مګردفاصلي د حقيقي قيمت سره ډير نژدي دي دلته بايد دا واضح شي چې دالف ګروپ اندازو دقيمتونو تو پير د فاصلي دحقيقي قيمت سره په خپله په فيته کې دسيستما تيکي غلطۍ دشتو ن له امله دي چې اندازه کولو کې په پام کې نيول شوي نه دي . دنسبتي سهي والي صحت درجه که ديوي اندازه شوي فاصلي نسبتي صحيحوالی : يا وي دا معني لري چې که اندازه شوي فاصله وي په هغي کې مثبت يا منفي تفاوت يو متر قابل دمنلو دی داندازه کولو په هره عمليه کې لومړی صحيحوالی صحت دخاصو پروژه يې او ساحوي شرايطو په پام کې نيولو سره په نظرکې نيول کيږي او بيا په ساحوي کارونو کې ددي قيمت د په لاس راوړلو کې دقت درجي ضروري لارښوونې ترسره کيږي . دمثال په توګه ويل کيږي چې زاويه تر يوي ثاني او سټاف تر يو ملي متر ولوستل شي ترڅو چې نسبتي صحيحوالي په لاس راشي دنسبتي صحيحوالي په نظرکې نيولو څخه وروسته داندازه کولو ددقت درجه دکار د تر سره کولو څخه دمخه ټاکل کيږي دساحوي کارونو او اړوند محاسبو د ترسره کولو څخه وروسته دکار نتيجه دنسبتي صحيحوالي لمخي ازمايل کيږي که چيري دنسبتي صحيوالي حاصل شوي نتيجه په مطلوب حد کې وي دا اندازه کول قناعت بخښونکي دي او که د نسبتي صحيحوالي په لاس راغلي نتيجه کې په مطلو ب حد کې نه وي نو اندازه کول په ډير دقت په تکراري ډول ترسره کيږي . مثال : ديوي فاصلي اندازه کول د يو فوټ د سلمي برخي په دقت سره په نظرکې نيول شوي ددي فاصلي اندازه کول ده نسبتي صحيحوالي باندي په کار دی د نظر لاندي فاصله دوه کرته اندازه شوی چې قيمت په ترتيب سره . او . په لاس راغلي . که دنوموړي فاصلي حقيقي قيمت .وي دپورتنۍ اندازه کولودنسبتي صحيحوالی درجه په لاس راوړي . .. . دفاصلي اوسط .-..غلطي .. نسبتي صحيحوالی . څرنګه چې په لاس راغلی نسبتي صحيحوالی په مطلوب حد کې نه دي نو اندازه کول بيا په تکراري توګه ترسره کيږي او . قيمت يي په لاس راځي نو ليکو چې .. . فاصلي اوسط. .- .. غلطي . .. نسبتي صحيحوالی . داندازه کولو د تکرارولو په پايله کې دنسبتي سهي والي ښه نتيجه په لاس راغلي ده دفاصلي اندازه کول : فاصله : په سروي کې دفا صلي کليمي نه مطلب ددوه نقطو ترمنځ د افقي فاصلي څخه دي او که مايله يا عمو دي فاصله مطلب وي نو هغه په مشخصه توګه ذ کرکيږي . دفاصلي داندازه کولو طريقي : په عمومي توګه فاصله په مستقيم او غير مستقيم ډول اندازه کيږي . ۱ .دفاصلي اندازه کول په مستقيم ډول دځمکي په منځ ددوه نقطو ترمنځ فاصله په مستقيمه توګه په لاندنيو طريقو اندازه کيږي . . قدم کول . پسو متر اډومتر . سپيدومتر . . پارامبو لامتر . دوخت په اټکل سره . فيته يا شريد . دفاصلي اندازه په غير مستقيم ډول: د دوه نقطو ترمنځ فاصله چې دآلو او محسابو په تر سره کولو صورت نيسي دغير مستقيم اندازه کولو په نوم ياديږي مثلا . سب تنس بار په وسيله ب . تخو متري يا ستديا . ت . برقي آلي داندازه کولو طريقي ټاکل : د اندازه کولو طريقه دکار په حساسيت ، دسامان او آلو په نو عيت ، داندازه کوونکي په تجربي ، دسروي دسرته رسولو په وخت ، پروژ ي په ډول نوعيت او دمالي لګښت په اندازي پوري اړه لري . قدم کولو په وسيله اندازه کول : : دقدم په وسيله ديوي فاصلي داندازه کولو لپاره لومړی بايد داندازه کوونکي د عدي قدم اوږدوالی معلوم کړل شي او تر هغي وروسته د دوه مطلوبو نقطو ترمنځ د يوي فاصلي اوږدوالی دقدم وهلو په وسيله معلوم کړل شي . . عادي قدم داوږدوالي پيداکولو طريقه . ګڼه مجموعه اوسط دقدم اوږدوالي دقدمونو . . . . . . . . . . . . . يو ټاکلي فاصله مثلآ متره لس کرتي تلل او راتلل دي وشي او د قدمونو شميردي په هر ځلي د يوي خاني اعشاريې په اټکلولو وليکل شي . بيادي ددي لس کرتي دقدمونو دشمير اوسط ونيول شي او بيا دي دفاصلي اوږدوالی دلس کرتي دقدمونوپه اوسط وويشۍ ديوقدم اوږدوالی په لاس راځي . وروسته له دي چي دعادي قدم اوږدوالي معلوم شو ددوه نقطو تر منځ ديوي نا معلومي فاصلي داندازه کولو لپاره لږ تر لږه دوه کرتي بايد همغه فاصله قدم کړل شي او دهرځل دقدمونو شمير با يد ديو خاني اعشاري په اټکل سره وليکل شي دقدمونو داوسط شمير ديو قدم په اوږدوالي کې ضرب کړل شي د نوموړو دوه نقطو ترمنځ فاصله ورڅخه معلوميږي . ګڼه مجموعه اوسط دقدم اوږدوالي فاصله متر دقدمونو شمير . . . . . . په لومړنيو سروي ګانو کې د فاصلي معلوم ول دقدم وهلو په وسيله ، په نورو طريقو په اندازه کولو کې د اشتباه درفع کولو په خاطر په هغه کارونو کې ترسره کيږي چې دصحت صحيحوالي په کمه درجه ورته ضرورت وي او په عمومي ډول نسبتآ هموارو ځمکو کې په کار وړل کيږي . . لومړي مثال : يوسړي يوه فاصله چې متره اوږدوالي لري کرتي قدم کړي او دهر کرتي قدمونو شمير يې په لاندي توګه ليکلي ددي سړي د عادي قدم اوږدوالي معلو کړۍ . . . . . . . . . . دلس کرتي دقدمونو د شمير مجموعه قدمه په يو ځل دقدمونو اوسط شمير قدمه ځکه چي دعادي قدم اوږدوالي . دوهم مثال: ديوسړي قدم اوږدوالي سانتي متره او د او ددوه نقطو ترمنځ دوه کرته تللي او راغلي او خپلو قدمو نو شمير يې ليکلي . ، . دنوموړو دوه نقطو ترمنځ دفاصلي اوږدوالي حساب کړۍ ، .. . . قدمه دقدمونو اوسط شمير. . . . دنوموړو دون نقطو ترمنځ فاصله پسو متر : پسومتر دجيبي ساعت په شان يو ه اله ده دا آله په اتو مات ډول دقدمو نو شمير او فاصله معلوموي ددي الې په کارول ، په خاصه توګه په اوږدو فاصلو کې دقدمونو دشميرلو اشتباه له منځه وړي دا اله دانسان د جسم دحرکت سره فعاليت کوي دا آله د واسکټ په جيب او يا په کومه تڼۍ په عمودي توګه زوړنده وړل کيږي اډومتر : اډومتر يوه آله ده چې پکي، کراچۍ ، باسيکل او دموټر دارابي سره تړاو لري او دارابي د ګرزيدو شمير راښيې د فاصلي اوږدوالي دارابي د محيط اوګر زيدلو دشمير د ضرب حاصل څخه په لاس راځي دا آله په حساسه توګه داندازه کولو ، د امتحان کولو او اشتباه د لمنځه وړلو لپاره په کاروړل کيږي . س سپيډومتر سپيډومتر هغه آله ده چي په موټرونو او نورو عراده جاتو کې نصب ده او دهغي ګرځيدل وهل شوي فاصله راښيې د سپيډو متر په وسيله د فاصلي اندازه کول دقدم وهلو په نسبت ډير صحيح او دقيق وي په خاصه توګه په هموارو او پښو سرکونو کې پرمبولاتور پرمبو لاتور د باسيکل دارابي په شان يوه آله ده چې لاستي لرونکي دوشاخه لري د الي ته دهغه خط په اوږدو حرکت ورکول کيږي چې داوږدوالي اندازه کول يې مطلوب وي او وهل شوي فاصله په ډيرکم وخت کې په اوتومات ډول حسابيږي ا و په هغه متر رايل کې ښودل کيږي چې په ارابه کې نسب دی په دي طريقه اندازه کول دقدم وهلو داندازه کولو په نسبت ، په خاصه توګه په هواره ځمکوکې ډير ښه او دقيق دي . اندازه کول دوخت په اټکل سره : ديو ټاکلي وخت په تيريدلو سره کولی شو چې د يوي فاصلي اوږدوالی په اټکلي توګه حساب کړو . دمثال په توګه . يو سړي په دقيقوکې . کيلومتره فاصله وهي که نوموړي سړی دوه ساعته مزل وکړي نو وهل شوي فاصله عبارت ده له . . وهل شوي فاصله ديادوني وړده چې په دي طريقه دفاصلي اندازه کول ترهغه وخته داعتباروړدی چې اندازه کوونکی سړی دوخت په اوږدوکې په يو ډول سرعت حرکت ته دوام ورکولی شي البته دستړي کيد و په حالت او داندازه کوونکي دسرعت دکميد و په صورت کې پدي طريقه اندازه کول نه ترسره کيږي . دشريد يا فيتي په وسيله دفاصلي اندازه کول : دفاصلي داندازه کولو ډيره معمول طريقه دشريد او يا فيتي په وسيله ده عادي کارونو لپاره چې معمولي حساسيت ولري شريد په کار وړل کيږي مګر په هغو کارونو کې چې زيات صحت او دقت ته اړتيا وي دفولادي فيتو څخه کار اخيستل کيږي دشريد اصطلاح په مخکي وختونوکې رواج وه خو په اوسني وخت کې دفيتي کليمه ډيره کارول کيږي ددي سره سره اصطلاح تراوسه دشريد او فيتي دواړو په اندازه کولو اطلاق کوي دشريد او فيتي څو معمول ډولونه په لاندي توګه تر مطالعه لاندي نيسو دشريدډولونه : . انجينر شريد . انجينرشريد معمولآ فټه اوږدوالی لري چې زنځيره لري چې د فولادي سيم څخه جوړشوي او هردوه زنځيره د دري کړيو په وسيله يو دبل سره په ارتباط کې وي دمرکز فاصله دزنځيرونوتر مرکز يو فټ ده او په هر لس فټه فاصله کې يوه برنجي فيته وصل شوي ترڅوچې دلس فټه ايزه فاصلو ښودل اسانه کړئ دشريد دواړه سرونه دنيولو وړکړۍ لري چي داخيري زنځيرونو برخه جوړه وي څرنګه چې داشريدونه دفولادو څخه جوړشوي نو د تودوخي د درجي دبدلون له امله اوږدوالی يې بدلون مومي ذ کرشوي شريد په لږ حساس کارونو کې په کار وړل کيږي . . دګنتر شريد : دګنتر شريد دګنتر په نوم د يو انګليسي انجينر په وسيله اختراع شو چې د انجينر د شريد سره ډير ورته والې لري د دي شريد اوږدوالی فټه دی چې زنځيره لري دهر زنخير اوږدوالې . فټه دی چې په کليوالي اندازه کولوکې په کار وړل کيږي . . پولادي شريد : دنازکې پولادي فيتي څخه جوړ شوي چې ملي متره سورلري او اوږدوالی يې متره يا متره دی هر . اوږدوالی يې د وړوکي برنجي ګل ميخ په وسيله نښه شوي وي او هر يو متر اوږدوالی يې په عدد نښه شوي چې اولنی متر او اخرنی متر يې په سانتي متر او ملي متر هم ويشل شوي دی ددي ډول شريد وزن کم ، وړل راوړل يې اسان او په حساسو کاروکې په کار وړل کيږي . . متري شريد : دا ډول شريد د متره ، متره ، مترو او مترو په اوږدوالی جوړيږي چې اوږدوالی يې په لاستي ليکل کيمږي .داشريد د انجينر د شريد سره ورته دی چې متره شريد يې زنځيرونه لري . دهرمتر په اوږدوالي برنجي کړۍ ورکې وصل شوي او دهر متره فاصله نه وروسته خاصي نښي ورکې نسب شوي دی . دفيتي ډولونه : . درخت يا ټوټي فيته دهغه فيتي څخه عبارت ده چې دمالوچو رخت څخه اوبدل شوي اونيم انچ سور لري او دخاص ورنس په وسيله پالش شوي ده دا ډول فيتي د فټه ، فټه ،فټه ، فټه يا متره ، متره متره په اوږدوالي جوړيږي دا ډول فيته په اسانۍ سره نو يانم جذبوي اوغونجيږي له همدي امله له لمده بل څخه بايد وساتل شي او په ډير احتياط په کار ويوړل شي . فلزي فيته : له نازکې لته يې فيتي څخه جوړه شوي چې برنجو يا مسو يا نري او نازک تارونه يا سيمونه لري چې داسيمونه فيته دغونجيدو څخه ساتي او دپا م وړمقاومت وربخښي . پولادي فيته : له نازکې پولادي فيتي څخه جوړه شوي چې مترو ، مترو ، مترو او مترو په اوږدوالوپيداکيږي پولادي فيته په اسانۍ راتاويږي له همدي امله بايد په ډير احتياط وکارول شي له پولادي فيتي څخه په اکثره ساحوي کارونو کې کار اخيستل کيږي . . دانوار فيته دا ډول فيته د پولادو او نکل له ملمع څخه جوړه شوي چي ملي متره سور لري او د انبساط ضريب يې ډير کم دی د انوار فيته مترو ، مترو ، او مترو په اوږدوالی شته دا فيته ډيره نازکه او ماتيدونکي ده نو بايد په ډير احتياط و کارول شي دا فيته په ډيرو حساسو سا حوي سروي ګانو کي په کاريږي . دشريد فيتي په وسيله د اندازه کولو مرحلي : دشريد يا فيتي په وسيله اندازه کولو کي لانديني مرحلي تعقبيږي . دکار دکنترولونکو نقطو او همداراز دکار د شروع او ختم نقطو ټاکل او په علاموسره نښه کول د دوه مطلوبو نقطو ترمنځ د شريد دستقامت لوري ټاکل په شريد باندي دلازمي قوي واريدول په هغه صورت کي چي شريد له ځمکي اوچت نيول شوي وي په شريد باندي دلازمي قوي دواريدولو په وخت کي د يو يا دوه ځلي د شاول شاقول داستعمال په وسيله دځمکي په مخ دنقطو نښه کول دشريد لوستل په لازمه حساسه توګه داندازه شوو فاصلو د يادښت ليکل د دوه مطلوبو نقطو ترمنځ دمجموعي فاصلي ميندل دفيتي په وسيله داندازه کولو په صورت کي دضرورت وړآلي : دفيتي په وسيله داندازه کولو په صورت کې ، يو اځي دفيتي په شتون کفايت کولي نشو او نه پري ټول اړوند کارونه ترسره کولي شو له همدي امله هغه لوازم چې شتو ن ضروري دي په لاندي توګه ورڅخه يا دونه کوو . . شريد يا فيته . دوه پايي رنج پول . يوسټ دنښه کولو سيخونه . دوه عدد شاول .يو عدد پنرلرونکي قوه سنجونکي . اب ترازو . تودوخه سنجونکي . قطب ښودونکي . لس عدد دلرګي موګي ميخونه . دوه جوړي ساحوي دلمرعينکي . پنسل . پنسل تراش . څټک . په کافي اندازه داوسپني ميخونه . دسروي ديا دښت کتابچه دشريد يا فيتي چکول دشريد اوږدوالی دډيرو په کارولو او دطبعي عواملو له امله بدلون مومي له همدي امله شريد بايد وخت نا وخت چک شي ترڅو داوږدوالی له صحيحوالی يې ډاډ تر لاسه شي دپورتني هدف لپاره دشريد په هر متر کې بايد له دوه ملي متر څخه زيات بدلون رانشي او دشريد په ټول اوږدوالي کې بدلو ن بايد په لاندنيو پولو حدودو کې وي . فلزي لرګي ميخ بدلون دشريد اوږدوالي شريد په لاندينيو طريقو سره چک کولي شو: . دمعياري شريد سره پرتله کول . . دمعياري پولادي شريد اوږدوالي سره يې پرتله کول . . ددوه ثابتو نقطوترمنځ دثابت اوږدوالي سره يي پرتله کول چي دا اوږدوالي د بدلون وړنه وي لکه په پورتني شکل کې . هغه عوامل چي دشريد په اوږدوالي کي د بدلون لامل ګرځي : ۱. دشريد اوږدوالی دلاندنيو عواملو له امله کميږي . الف . دزنځير کږيدل . ب. دزنځير او دهغه دکړيو سره دخټو نښتل . ت . د تودوخي د درجي کميدل . . دشريد اوږدوالي دلاندينيو عواملو له امله زياتيږي . الف دکشکولو دقوي دزيا توالي له امله . ب ، دشريد دکړيو پراخيدل خلاصيدل . ت ، د تودوخي د درجي په زياتوالي دشريد انبساط . دشريد يا فيتي په وسيله داندازه کولو طريقه دشريد يا فيتي په وسيله په اندازه کولو کې لاندينۍ مرحلي په پام کې نيول کيږي . . دمطلوبي فاصلي په دواړو انجامونوکې دوه عدد رنج پولونه نصبيږي او دلازم ليدلو په صورت کې د فاصلي دمنځ په نورو حاکمو نقطوکې نور رنج پولونه نصبيږي . لومړی سړی دفيتي دسفر خوا په لاس کې نيسي او د نښه کولو د عدد سيخانو سره مخکي ځې او دوهم تن دفيتي انجام په لاس کې نيسي او دنښه کولو ديو سيخ سره د مبدا دکار دشروع په نقطه کې په ځاي دريږي . دوهم تن د نښه کولو سيخ دمبد ا په نقطه کې په ځمکه کې يو څه اندازه منډي چې کلک ودريږي . . کله چې لوړي دفيتي داوږدوالی په اندازه دمبدا دنقطي څخه فاصله ووهي دوهم تن هغه ته د دريدلو لارښوونه کوي . . کله چې لومړی تن ودريد و ، دوهم تن دغږ په وسيله يا دلاس په اشاره لمړی تن د دوه رنج پولو په منځ کې دخط په امتداد برابر وي . . هغه وخت چې دوهم تن دفيتي اخير د مبدا دکار دشروع دنقطي دپاسه ګدي په لوړ اواز سره وايې کش . . ددي دوو تنو ترمنځ دفيتي په لازمو کشکولو . چي مقدار يي په فنر لرونکي قوه سنجونکي کې لوستل کيږي ، دوهم تن په لوړ اواز وايې نښه په همدي وخت کې يوه دانه دنښه کولو ميخ ، داولني تن په وسيله دفيتي د سفر د نښي سره په ځمکه کې ښخول کيږي . . . په ځمکه کې دميخ د ښخولو نه وروسته يو ځلي بيا دفيتي امتداد او لوری ، د دوهم تن او هغه سيخ ترمنځ چې لومړني تن په ځمکه کې ښخ کړي ، ټاکل کيږي او امتحانيږي . . لومړي سړي مخکي حرکت کوي او دوهم تن د نښي سيخ له ځان سره اخلي او د لومړی تن په تعقيب روانيږي ترڅوچې د نښي هغه سيخ ته ورسيږي چې لومړني سړی په ځمکه کي ښخ کړي . . په همدي ترتيب د مطلوبي فاصلي تر ختمولو او ټولي فاصلي اندازه کولو پورتنۍ عمليه تکراريږئ . . دټولي فاصلي د معلولولپاره د دوهم تن په وسيله دټولوشوو سيخانو شمير د فيتي په اوږدوالي کې ضربيږي ډير وخت داسي پيښيږي چې دفاصلي اخيرنۍ برخه د فيتي داوږدوالي سره برابره نه وي له همدي امله نوموړي فاصله ، چې دشريد يو ه برخه جوړه وي اندازه کيږي او دمخکنۍ فاصلي سره جمع کيږي ترڅو ټوله فاصله معلومه کړل شي . په اندازه کولوکې ضروري نښي . نښي يا اشاري دهغي معني . دښي لاس حرکت په زيات سرعت ښي خواته ښي خواته زيات حرکت کول دچپ لاس حرکت په زيا ت سرعت چپي خواته چپ خواته زيات حرکت کول . دښي لاس ورو حرکت کول ښي خواته ورو حرکت وکړۍ . دچپ لاس ورو حرکت کول چپ خواته ورو حرکت وکړۍ . ښي خواته دښي لاس غزول ښۍ خواته دحرکت دوام ورکول . چپ خواته د چپ لاس غزول چپ خواته دحرکت دوام ورکول . دښي لاس پورته کول اوبيا ښي خواته حرکت ښي خواته د ستاف تير انحناييکوږوالي دچپ لاس پورته کول او بيا چپ خواته خکته کول چپ خواته دستاف تير انحنيکوږوالي . دسردپاسه د دواړو لاسونو پورته کول اوبيا راښکته کول صحيح يا درست . دواړه لاسونه په اوفقي توګه مخي ته غزول اوبيا راښکته کول بالکل يا په يقين سره داوفقي فاصلي اندازه کول: د هرډول سروي په ترسره کولوکې د ځمکي دمخ د دوو نقطو ترمنځ د افقي فاصلي اندازه کول د مهمو ساحوي عمليو څخه ګڼل کيږ ي ، د دوو نقطو ترمنځ هغه افقي فاصله چې يو شان ارتفاع ولري په مستقيمه توګه اندازه کيږي او که دا نقطي په مختلفو ارتفاع ګانو کې واقع و ي نو فاصله يې په غير مستقيم ډول اندازه کيږي دافقي فاصلي اندازه کول په مستقيم او يا غير مستقيم ډول په لاندې توګه واضح کيږي دهغي فاصلي اندازه کول چي فيته پکي په افقي توګه ساتل کيږي . . دهواري سطحي پرمخ داندازه کولو په وخت کې فيته دځمکي په مخ هواره کيښودل کيږي او درس مخکنۍ مرحلي پکي تعقيبږي . د او دوه نقطو تر منځ د افقي فاصلي د معلو مولو لپاره د يوي هواري ځمکي په مخ ،پداسي حال کې چې فيته ښه صحيح د ځمکي په مخ غزيدلي وي يو ځلي د د نقطي څخه د تر نقطي پوري او بل ځلي د د نقطي څخه د تر نقطي پوري فاصله اندازه کيږي او ددواړو خواوو د اندازه کولو تر منځ توپير په لاس راځي که چيرې د پروژي د شرايطو سره سم نو موړي تفاوت د مجاز په حدودوکې وي نو د اندازه شوو فاصلو اوسط مونږته د او د نقطو تر منځ فاصله راکوي او که دد واړو اندازه کولو توپير د مجاز دحدودو څخه دباندي وي نويو ځلي بيا فاصله اندازه کيږي او دا اوسط نيولو نه يې د اصلي فاصلي سره نژدي قيمت حاصليږي . دځمکي په مخ دهوارو فاصلو اندازه کولو دليکلو طريقه په لاندي جدول کې ښودل شوي . دشريد حالت دکشولو واردشوي قوه له نه تر فاصله له نه تر فاصله اوسط تفاوت نسبتي صحت فيته دځمکي په مخ په افقي حالت . . . . په هغه ساحه کې دافقي فاصلي اندازه کول چې نا همواره سطحه ولري په لاندي توګه عمل کيږي د فيتي دواړه انجامه په مساوي ارتفاع له ځمکي اوچت نيول کيږي د لازم کشولونه وروسته دشاول په وسيله د ځمکي په مخ د فاصلي نقطي ټاکل کيږي د او دنقطو ترمنځ فاصله له دواړو خواوو اندازه کيږي په هغه صورت کې چې د دواړو اندازو تر منځ توپير د مجاز په حدودوکې وي نو افقي فاصله د دواړو اندازو د اوسط څخه حاصليږي او د هغي نه په غير فاصله يو ځلي بيا اندازه کيږي او د دوه کميتونو د او سط څخه د او دنقطو ترمنځ فاصلي سره نژدي قيمت لاسته راځي . دنا هواره ځمکي په مخ د اندازه کولو طريقه په لاندي جدول کې ښودل شوي ده دشريد حالت دکش کيدو وارده شوي قوه د نه تر فاصله دنه تر فاصله اوسط تفاوت نسبتي صحت دشاول نه په ګټه اخيستلودفيتي دواړه سرونه په عيني ارتفاع . . . . د مايلي سطحي په مخ اندازه کول : مخکي مو وويل چې افقي فاصله د سروي يو د مهمو ساحوي کارونو څخه ده چې د نقشې اخيستلو په کارونوکې ډيرزيات ارزښت لري له همدي امله د مايلي سطحي له پاسه اندازه کول يا بايد مستقيمآ په افقي توګه ترسره کړل شي او يا داچې په مايله سطحه د اندازه کولونه وروسته دنوموړو نقطو د ارتفاع او دځمکي د ميلان په نظرکې نيولوسره په غير مستقيمه توګه د محاسبو څخه افقي فاصله په لاس راوړل کيږي . دمايلي سطحي په مخ په مستقيمه توګه د افقي فاصلي اندازه کول : د ما يلي سطحي په امتدا د دوو نقطو ترمنځ افقي فاصله کولی شو چې په مستقيم ډول د لنډو لنډو افقي فاصلو په اندازه کولو په لاس راوړو، دمثال په توګه .د او دنقطو ترمنځ فاصله کولی شو چې دلنډو افقي فاصلو په اندازه کولوپه مناسب اوږدوالو لکه ، او اندازه کړو اوهغه پدي ډول چې دوهم يا شاتيني سړي د فيتي د سفر سر د په نقطه کي د ځمکي په سطحه کيږدئ او اولني سړي د فيتي يو برخه لکه لس متره ، متره ، متره او يا متره په افقي توګه د په استقامت د تر نقطي پوري وغزوۍ د نقطه د شاول په وسيله دځمکي په مخ د نقطي ته نقلوي او هلته يو سيخ چوخوي په ځمکي يې کلک ودروي اوس نو شاتني دوهم سړي د فيتي د سفر سر د په نقطه کې د ځمکي په مخ کيږدۍ او لومړنی سړی په مناسبه فا صله مثلآ د تر نقطي مخکي ځي او افقي فاصله اندازه کوي او د نقطه د شاول په وسيله دځمکي د مخ د انتقالوي اود سيخ په ودرولو هغه نقطه نښه کوي او په همدي تر تيب د ترنقطي پوري پورتنۍ عملي ته دوام ورکوي د او نقطوترمنځ د افقي فاصلي اوږدوالی د پورتنيو لنډو افقي فاصلو د اندازو د جمع د حاصل څخه عبارت دي په غيرمستقيمه توګه دمايلي فاصلي اندازه کول ک: د دوه نقطو ترمنځ افقي فاصله کولی شو چې دهمغه نقطو ترمنځ د مايلي فاصلي او د ميلان دزاويه په ټاکلو او يا دنوموړو نقطو ترمنځ د ارتفاع د تفاوت په وسيله وټا کو لومړۍ طريقه : پدي طريقه کې په مايله فاصله دفيتي په وسيله اندازه کوي او هم د ميلان زاويه معلوموي که د او نقطو ترمنځ مايله فاصله په او دميلان زاويه په وښودل شي . .. افقي فاصله دشريد يا فيتي په وسيله د اندازه کولو د نسبتي صحت درجه دفيتي په وسيله داندازه کولوکې غلطي معمولا په يو نسبت د ښودل کيږي دانسبت عبارت دي دغلطې په اندازه شوي فا صلي . : نسبت فيتي د اندازه کولو غلطي عبارت ده د يو واحد غلطي څخه په واحده اندازه شوي فاصله کې . مثال : د او نقطو ترمنځ فاصله متره اندازه شوۍ وروسته له دقيقي محاسبي څخه ټوله غلطي . . په لاس راغلي دغلطي نسبت پيداکړۍ . . دغلطي نسبت . سره ددي چې دفيتي په وسيله دفاصلي په اندازه کولو کې د مجاز غلطي لپاره کوم ټاکلي او خاص قانون شتو ن نلري مګر بيا هم کولي شو چې څو حالته دمجاز غلطيو د حدودو په لاندي توګه بيان کړي . دکارډول دغلطۍ نسبت . په هواره ځمکه د پولادي فيتو په وسيله د عادي اندازه کولو لپاره : . د نسبتآ هواري ځمکي په مخ د شريد په وسيله د عا دي اندازه کولو لپاره : . په منځنی متوسط حالت کې : . په نا همواره سطحه اندازه کول : دشريد يا فيتي په وسيله په اندازه کولوکې اشتباه ګاني : : لاندي اشتباه ګاني معمولآ د اندازه کوونکي سړي لخوا کيږي او په خاصه توګه په هغه حالت کې چې اندازه کوونکي بشپړه تجربه ونلري . . دځمکي څخه دنښي د سيخ بې ځايه کوو . . دغلط استقامت ورکول . . د فيتي د بشپړ اوږدوالی حسابولوکې اشتباه يا د نښو د سيخانو په شميرلو کې اشتباه . . دفيتي د سفر په لوستلو کې اشتباه . . دفيتي لوستل د غلط انجام څخه مثلآ په يو ه متره فيته کي متره ، متره ولوستل شي . . د عددونو په لوستلوکې اشتباه مثلآ .او. ولوستل شي . . يا دښت ليکونکي ته د عددونو غلط لوستل مثلآ . متره ، ولوستل شي . . د عددونو په ليکلو کې د اشتباه کول مثلآ او وليکل شي . دفيتي يا شريد په وسيله په اندازه کولوکي غلطي : : دغلطي منابع او په اندازه کولوکې دغلطي مختلف ډولونه مخکي تشرع شول د فيتي يا شريد په وسيله چې په اندازه کولوکې کومي غلطۍ منځ ته راځي شمير يې ډير زيات دي چې دهغوۍ محاسبه او د اصلاح شوو فاصلو په لاس راوړل په لاندې توګه تر مطالعي لاني نيول کيږي د يا دوني وړده چې پدي فصل کې د فيتي يا شريد په وسيله دفاصلي د اندازه کولو يوازي سيستماتيکي غلطۍ تر مطالعي لاندي نيول کيږي دفيتي داوږدوالي د توپير غلطي : دفيتي يا شريد جوړښت دخاصو شرايطو او ټاکلو حالاتو لاندي ترسره کيږي ځيني وخت دا هم کيدای شي چې فيتي ظاهري نښه شوي اوږدوالی د حقيقي اوږدوالي سره توپير ولري چې په اندازه شي فاصله کې د غلطۍ د پيښيدو سبب ګرځي ددي لپاره چې د غلطئ اندازه او اغيز ه په يو ه اندازه شوي فاصله باندي په لاس راوړل شي بايد شريد او هغه فيته چې کارول کيږي د يو بل معياري شريد يا معياري فيتي سره داوږدوالي د تغير غلطۍ د لاندي رابطي په اساس ميندل کيږي . - که چيري دا ډول اندازه کول د نورو عواملو د اغيزي څخه په امن وي نو اصلاح شوي فاصله د لاندنۍ رابطۍ له مخي پيد کيږي. دکشولو دقوي د بدلون له امله غلطي : هر شريد د کشولو د ټاکلي معياري قوي لاندي جوړيږي څرنګه چې فلزونه د ارتجاعيت قابليت لري له همدي امله که د فاصلي په اندازه کولو کې د شريد د کشولو په وخت کې دمعياري قوي څخه پرته د بلي کومي قوي سره مخامخ شي دشريد په اوږدوالي کې تغير راځي په شريد کې را تلونکي تغير مستقيمآ متناسب دی په شريد باندي د وارديدونکي قوي سره او معکوسآ متناسب دي په مساحت ده مقطع دشريد او دموادو د ارتجاعيت په ضريب چې د يوي فاصلي د اندازه شوي قيمت او حقيقي قيمت ترمنځ د تو پير لامل ګرځي . دا توپير په لاندي توګه محاسبه کيږي او داصلاح شوي فاصلي دلاسته راوړلو لپاره د اندازه شوي فاصلي سره معامله کيږي . --------------- په پورتنۍ رابطه کې دکشکولو دقوي د تغير له امله په اندازه شوي فاصله کې غلطي ده ، دکشکولو واريد شوي قوه ده ، د کشکولو معياري قوده دشريد د مقطع مساحت دي او دارتجاعيت ظريف دی . .. تودوخي د درجي د بدلون له امله غلطي : : معمولآ هر شريد د معياري تودوخي په درجه کې جوړيږي چې دا معياري تودوخه اکثرآ سانتي ګريد وي مګر ډير کم به په ساحه کې داندازه کولو په وخت دتودوخي درجه د معياري تودوخي سره مساوي وي . په ساحه کې د تودوخي د درجي کموالي يا زياتوالی د شريد په اوږدوالي کې دکموالي او يا زياتوالي لامل ګرځي چې دفاصلي داصلي قيمت سره په اندازه شوي قيمت کې توپير منځ ته راوړي . دفاصلي داصلي قيمت او اندازه شو ي قيمت تر منځ تو پير د لانديني فارمو ل په وسيله مندل کيږي او د فاصلي د اصلاح شوي قيمت دلاسته راوړلو لپاره معامله کيږي . - ... د تودوخي د درجي له امله د فاصلي په اندازه شوي قيمت کې غلطي . داندازه کولو په وخت کې د تودوخي درجه . د معياري تودوخه . دهغه فلز انقباض يا انبساط ضريب چې شريد ورڅخه جوړ شوي دي . دشريد د انحني له امله غلطي د اندازه کولو په وخت د ځمکي له مخ د شريد اوچت ساتل ، د کشولو د هري قوي لاندي چې وي ، دشريد کږيدو انحنا سبب ګرځي پدي وخت کې شريد د خپل افقي حالت څخه اوځي او د پارابول شکل غوره کوي . ددي لاري منځته راغلي غلطي په لاندي توګه انداره کيږي . . .. هغه غلطي چې افقي حالت څخه د شريد کږيدو په صورت کې منځ ته راځي . دشرد وزن د اوږدوالي په واحد کې . دشريد دهغه برخي اوږدوالی چې له ځمکي اوچته نيول شوي وي. دکشولو وارده شوي قوه . دشرېد د اوږدوالي مجموعي وزن . افقي يا عمودي استقامت د تغير له امله غلطي د نښه کولو سيخ د شريد ا فيتي د استقامت د صحيح کيدلو نه وروسته په ځمکه کې ښخېږي مګر کله کله داسي هم پيښيږي چې نښي سيخ د مستقيم خط په خواکې اوز يات د مستقيم خط د سر څخه لږ مخکي يا وروسته په ځمګه کې ټکوهل کيږي او کله داسي هم کيدلی شي چې هغه نقطي ، چې ترمنځ فاصله يې محاسبه کيږي ، مساوي ارتفاع ونه لري او فيته د ارتفاع د تغير په نظرکې نيولوسره افقي نه وي پورتني شرايط د فاصلي په اندازه کولو کې دغلطۍ سبب ګرځي . چې د لانديني فارمول په وسيله محاسبه او دفاصلي اصلاح شوي قيمت د ترلاسه کولولپاره له اندازه شوي فاصلي څخه تفريق کيږي . .. .. د شريد په اوږدوالي کې داستقامت د تغير له امله غلطي . دشريد په اوږدوالي کې د استقامت تغير . اندازه شوي فاصله . اوفقي اصلاح فاصله . د مختلفو عواملو شريکي اغيزي : کيدای شي چې يو اندازه کول د څو مختلفو عواملو د اغيزي لاندي راشي چې هريو عامل يې د غلطۍ د منځ ته راتللو لامل ګرځي . داندازه شوي فاصلي د صلاح لپاره پکارده چې د نوموړو عواملو څخه د هر يو اغيزه په ځانګړي توګه حساب کړل شي او بيا ددي اغيزو مجموعي قيمت داندازه شوي فاصلي سره معامله کړل شي . لنډيز څرنګه چي افغانستان يو غرنی هيواد دی چي زياته برخه يې غرونو نيولي ده او د غرونو توپوګرافی يې د اندازه کولو له مخي يوڅه مشکله ده او هم افغانستان يعني کوچنيو اقليم لرونکی هيواد دی نو داندازه ګيرۍ په وخت کي بايد داسي تکنالوجي څخه کار واخيستل شي چې د ټولو عواملو په مقابل کې مقاوم وي . داندازه ګيرۍ هغه سامان الات چې داندازه کولو لپاره استعماليږي بايد د ډاډ وړوي که چيرته داندازه ګيرۍ داسي سامان الات ولروچي دموسمي شرايطوسره حساس وي هغه موسمي شرايط لکه تودوخه ،باد، باران ، چي اکثره داندازه ګيرۍ سامان دداسي شرايطوسره حساسيت لري بايد په دغسي يوحالت کی تري ډډه وشي بايد کوشش وشي داندازه ګير ۍ د داسي الوڅخه کار واخيستل شي چي د موسمي شرايطو په مقابل کي مقاوم وي ترڅو د اندازه ګيرۍ صحيح قيمت په لاس راشي . دځنګل مامورين او يا هغه څوګ چې داندازه ګيرۍ کار سرته رسوي بايد مسلکي ،دقيق او هوښياروي . کيدلی شي چي د بي پروايې له مخي کمه غلطي د نه منلو وړنتيجه په لاس راوړي نو کوشش بايد وشي چي دغه دري شيان دامکان ترحده پوري صحيح . وي ۱ . داندازه ګيرۍ مامورين بايد مسلکي وي . ۲ . اقليمي شرايط بايد مساعد وي . ۳ . داندازه ګيرۍ سامان الات بايد د ډاډ وړوي . په ټوله نړۍ کې په مختلفو اندازوځنګلونه موجود دي چې دغه اندازي د اندازه ګيرۍ څخه په لاس راځي چې د مختلفو الو په وسيله ترسره کيږي لکه د فيتي ، اډومتر ، سپيډو متر ، مخصوصو موټرو او الوتکو په وسيله اندازه کيږي . د ځنګل اندازه ګيرۍ مونږته راښيې چي په يوه ولسوالۍ ، ولايت او يوهيواد کې څومره ساحه ځنګلونو نيولي او څومره ساحه يې ځنګل نه لري . ځنګل اندازه ګيري مونږ سره کومګ کوي چې د ځنګل لپاره دقيق او موثر پلانونه برابرکړو او همدارنګه کولای شو چې د ځنګل داندازه ګيرۍ څخه د ځنګلي اورونو مخه په خپل وخت سره ونيسو او اورله منځه يوسو د ځنګل اندازه ګيرۍ څخه کولای شو چې د امراضو او افاتونو د کنترول لپاره مناسب پلان برابر کړو او همدارنګه د ځنګل داندازه ګيرۍ څخه د ځمکي او نباتي پوښښ ترمنځ نسبت پيداکولاي شوترڅو ښه او ګټورځنګل په لاس راوړو دځنګل اندازه ګيرۍ څخه د راروان وخت لپاره پيشبيني کولای شو ترڅو ديوګټور اوښه ځنګل لپاره پلان برابرکړو او همدارنګه مونږ سره کومک کوي ترڅو مناسب کارګران په کار وګمارواو د عايد ترلاسه کول اسانه کوي سپارښتنې دافغانستان دحکومت او هغه نا دولتي موسسات څخه چې د اندازه ګيري لپاره کار کوي هيله مي دا ده چي د اندازه ګيري دا سي وسايل وارد کړي چي محيطي اغيزو په مقابل کي مقاوم وي او هم د اشتباګانوپه مقابل کې د ډاډ وړ وي او بله مهيمه خبره دا ده چې د ځنګل هغه مامورين چي د ځنګل اندازي ګيرې لپاره کار کوي بايد مسلکي ، باتجربه او دقيق وي چي د ځنګل د اندازه ګېري څخه معقولي او دقيقي پايلې په لاس راشي او هغه مامورين چې د ځنګل اندازه ګيري په داسي وسايلو سره ترسره کوي چې د محيطي شرايطو تر تاثير لاندي راځي بايد ډډه تري وشي او پرځاې يي د ډاډ وړ وسايلو څخه کار واخستل شي او د امکان په صورت کې بايد د عصري تکنالوژي څخه کار واخستل شي ماخذونه . حميدي.اتل.۱۳۹۰هـ ش.دځنګل سروي لکچرنوټ.دکرهنې پوهنځئ،کونړپوهنتون. . حسني.دوکتور عبدالواحد.۱۳۸۸هـ ش.سروينګ لومړي ټوک.صفحي۱۶ـ۴۵. .