سالار تورکان
سالار د چين په ګانسو ولايت کې مېشته تورک قوم دی چې د هوانګ سيند په سويلي څنډه کې د لانژو ښار په لوېديځ کې ژوند کوي. د سالار تورکانو ژوند تر ډېره په کرنه او مالدارۍ ولاړ دی. سالاران له دوو قومونو قرمان او اغامان څخه جوړ شوي دي او په چين کې د مېشتو پنځوسو قومونو څخه دي چې د چين د ولسي جمهوريت له خوا په رسميت پېژندل شوي دي. په وروستۍ سرشمیرنه کې په ۲۰۰۰ میلادي کال کې د دوی نفوس ۱۰۴،۵۰۳ تنه و او دوی په عمده توګه په چینګ های د شون هوی خودمختاره سیمه کې، هوالونګ د هوی هوی خودمختاره سیمه، ګان سو د بنان او دونګ جیانګ او سالار قومونو د جیشینان په خودمختاره سیمه کې دي. او دوی په سینکیانګ د قزاقستان خودمختاره سیمه کې ژوند کوي. د سردارانو پلرونه کوچیان اوغوز تورکان وو چې د تبتیانو، هان چینایانو او هوی قوم سره یې اړیکه درلوده. سالار مسلمانان دي او ټولنه یې په نسلي تسلسل ولاړه ده مطلب د قوم مشر د مړينې په صورت کې يې مشري زوی ته پاتې کيږي. تاریخ بټنوک محمود کاشغري په دیوان ګاهات الترک کې د سلغور قوم ذکر کړی چې نښه یې ده. د کاشغري د دود له مخې سالاران د سلغور اوغوز نسل دی. دوی په څوارلسمه او پنځلسمه پېړۍ کې د یوان کورنۍ د واکمنۍ پر مهال له سمرقند او تورفان څخه هجرت وکړ او داسې ښکاري چې د تبتی، هان او هوی قومونو سره د دوی ګډولو یو هایبرډ قوم جوړ کړ. په روایت کې راغلي چې سالاران له سمرقند څخه د هوانګ سو ساحل ته تللي وو. دغه سرداران د منګول يوان د واکمنۍ له پيل څخه تر ديارلسمې ميلادي پېړۍ پورې د چين په چينګ های ولايت کې مېشت وو. د چنګیز خان د فتوحاتو په وخت کې دوی د سالیر خراساني قبیلې په نوم یادیدل. د سالیر یو قوماندان موافقه وکړه چې خپل دوه سرتیري، اغامان او قرمان د اجیرانو په توګه د منګولیانو پوځ ته تسلیم کړي. په دې توګه د سالیر ترکمنانو د هغه وژنې او ورانۍ مخه ونیوله چې د خوارزمشاه امپراتورۍ ته د منګولیانو لښکرې ورغلې وې. د چنګیز خان د خوارزم له فتحې څلویښت کاله وروسته، د سالیر دوه وایسرایانو، اغامان او قرمان، هم د سیچوان د دیاویو په محاصره کې، چې د سونګ امپراتورۍ مرکز و، برخه واخیسته. وروسته قرمان او د هغه تر قوماندې لاندې ځواکونو سمرقند چې نن ورځ د ازبکستان برخه ده پرېښوده او د چنګخي په ولسوالۍ کې مېشت شول. هغه ځای چې نن د شونخوا په نوم یادیږي. د قرمان اولادې تر اوسه خپله ترکي ژبه ساتلې ده، چې د سالار ژبه بلل کېږي. د توکمپوهانو د نظر له مخې، د دوی پلرونه شاید د سلجوق ترکانو د اوغوز قوم څخه راغلي وي او بالاخره د او پیړیو په اوږدو کې د کانسو د دوی اوسنی موقعیت کې میشته شوي. د سالارانو د تاریخي دورې په اوږدو کې، داسې انګیرل کیږي چې د دوی پلرونه د تبتیانو، هان چینایانو او منګولیانو سره یوځای شوي ترڅو د نن ورځې سالار جوړ شي. په کې د سالارانو د بغاوت پایله د تورکانو لپاره وېجاړونکې وه. لکه څنګه چې د کینګ کورنۍ پوځ دغه پاڅون په کلکه وځپل. په داسې حال کې چې په دې پېښه کې د سالارانو د ټول نفوس ۴۰ سلنه وژل شوي دي. دین د سالار ډیری ترکانو په کې اسلام قبول کړ. په ۱۹۸۰ کال کې د دوی د جوماتونو شمېر له اتیا څخه زیات و. سره له دې چې د تبتیانو سره یوځای شتون لري، سالارانو د بودیزم سخت مخالفت کړی. د نقشبندیه د دوو لویو فرقو څخه یوه د اقتغلق یا افقیه په نوم پیژندل کیږي، د ګانسو او چنګهای د مشرانو او هوی په منځ کې ډیری پیروان لري. کلتور د قومي مشر ځانګړې جامې د دې سیمې نورو مسلمانانو ته ورته دي. ډیری نارینه معمولا وړتیا لري، سپینې کمیسونه او سپین یا تور سویټ پتلون اغوندي. ځوانې نجونې د روښانه رنګونو چینایي جامو اغوستلو سره عادت شوي؛ خو ښځې دودیزې تورې یا سپینې جامې اغوندي. سالاران د کوکسوان په نوم یو تار لرونکی وسیله لري چې د سپینو زرو یا مسو څخه جوړه شوې ده په ترکي ویکیپیډیا: مسو یا سپینو زرو تار او یوازې د میرمنو لخوا غږول کیږي. سالاران د مغول یوان امپراتورانو د واکمنۍ پر مهال د چین په چینګای ایالت کې وو. دوی خپله اوغوز ترکي ژبه د پیړیو راهیسې ساتلې ده، کوم چې د قراګوم لخوا ویل شوي ترکمن ژبې ته ورته دی. ډېری کوچیان ترکمن دودونه ورک شوي او ترکمن موسیقي هیره شوې ده. د سالار ډیری غیر مذهبی خلکو مناسب تبتی یا منګولیایی مسلم منګولیان چې په چینګای کې ژوند کوي موسیقۍ ته مخه کړې. اړوندې پوښتنې سالار ژبه پايليکونه قوم ټبر سالار مغولي پاچاهان مغولېستان