د لویې بریتانیا پارلمان
د لویې بریتانیا پارلمان د بریتانیا، تاج او تخت ته د اړوندو جزایرو او له سمندر هاخوا قلمرونو د قانون جوړونې تر ټولو عالي بنسټ دی. پارلمان په یوازې ځان په ټوله بریتانیا او د هغو په له سمندر هاخوا قلمرونو کې په ټولو سیاسي جوړښتونو باندې د قانون جوړونې په برخه کې برتري لري. پارلمان دوه جرګې لري خو درې برخې لري چې له حاکمیتي برخېپاچا په پارلمان کې، مشرانو جرګې او ولسي جرګې څخه جوړېږي. د پارلمان دواړې جرګې د ویسټ منېسټر ښار په ویسټ منېسټر جلا ماڼیو کې غونډه کوي چې د پلازمینې لندن په مرکزي سیمه کې موقعیت لري. د مشرانو جرګه دوه ډوله غړي لري؛ یوه برخې یې روحاني لارډان دي چې د انګلستان د کلیسا مخکښ کشیشان په کې شامل دي او بله ډله یې هم دایمي لارډان دي چې د حاکم له خوا ټاکل کېږي چې له دغو ۹۲ څوکۍ یې میراثي دي چې د یو سلطنتي منصب لرلو له امله یا هم د خپلو موروثي سیالانو له خوا ټاکل کېږي. د ۲۰۰۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د سترې محکمې له پرانیستو وړاندې مشرانو جرګې د لارډانو د قانون پر بنسټ قضايي چارې هم مخته وړې. ولسي جرګهد عوامو جرګه له ۶۵۰ ټاکنیزو حوزو څخه د هرې حوزې څخه د یوه غړي په ټاکلو انتخابي جرګه ده چې ټاکنې یې په هرو پنځو کلونو کې د تر ټولو څخه زیاتو رایو ګټونکي سیسټم له مخې ترسره کېږي. د ټاکنیز حوزو د کنوانسیون پر بنسټ د لومړي وزیر په ګډون د دولت ټول وزیران د عوامو جرګې غړیتوب لري او له همدې امله هم د مقننه قوې اړوندو کمیسیونونو ته ځواب ویونکي دي. د کابینې ډیری وزیران له عوامو جرګې څخه دي په داسې حال کې چې یو شمېر ځوان وزیران کېدای شي له بلې جرګې څخه هم وي. په نړیواله کچه د بریتانیا د سترواکۍ په پراختیا سره د بریتانیا پارلمان د ډیری هغو هېوادونو سیاسي سیسټمونه جوړ کړي چې په بریتانوي مستعمراتو کې شامل و او له همدې امله هم د پارلمانونو مور بلل کېږي. له تیوریکي پلوه د بریتانیا د قانون جوړونې عالي قدرت په رسمي توګه په پارلمان کې د تاج په واک کې دی. ورته مهال، تاج په معموله بڼه د لومړي وزیر په لارښوونه عمل کوي او د مشرانو جرګې واکونه یوازې د قانون په تصویب کې ځنډ کولو ته محدود کېږي. له همدې امله واک عملا د عوامو جرګې په واک کې دی. تاریخچه د بریتانیا پارلمان په ۱۷۰۷ زکال کې د انګلستان د پارلمان تاسیس: ۱۲۱۵ زکال او د سکاټلنډ د پارلمان تاسیس: ۱۲۳۵ زکال له خوا د اتحادیې د تصویب شوي قانون پر بنسټ د اتحادیې د هوکړې له تصویب کېدو وروسته جوړ شو؛ د اتحادیې دواړو قوانینو څرګندوله چې د لویې بریتانیا د متحدې پاچاهي استازولي باید د لویې بریتانیا د پارلمان په څېر پارلمان وکړي. د نوولسمې پېړۍ په لومړیو کې پارلمان د اتحادیې د هغو قوانینو پر بنسټ نوره پراختیا هم ومونده چې د لویې بریتانیا د پارلمان او ایرلنډ د بریتانیا له خوا تصویب شوي و؛ همدا و چې په نوي پراختیا موندلي پارلمان کې د ایرلنډ د پارلمان سل غړي او ۳۲ لارډان ور ګډ شول او د لویې بریتانیا د متحدې پاچاهۍ او ایرلنډ پارلمان یې جوړ کړ. د سلطنتي او پارلماني عناوینو اړوند د ۱۹۲۷ زکال قانون د ایرلنډ د ازاد دولت له جلا کېدو څخه پنځه کاله وروسته په رسمي توګه د دغه پارلمان نوم د لویې بریتانیا د متحدې پاچاهۍ او شمالي ایرلنډ پارلمان ته واړوه. د لویې بریتانیا د متحدې پاچاهۍ او ایرلنډ پارلمان د لویې بریتانیا او ایرلنډ متحده پاچاهي په ۱۸۰۰ زکال کې د اتحادیې د قوانینو پر بنسټ د لویې بریتانیا او ایرلنډ د پاچاهیو له ادغام وروسته د ۱۸۰۱ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه رامنځته شوه. له دې سره د عوامو جرګې پر وړاندې د وزیرانو د مسئولیت لرلو اصل تر ۱۹مې پېړۍ وده ونکړه مشرانو جرګې له تیوریکي او هم له عملي پلوه پر عوامو جرګې برتري لرله. د عوامو جرګې غړي پارلماني غړي د یو لرغوني ټاکنیز سیسټم له مخې ټاکل کېدل چې په کې ټاکنیزو حوزو د توپیر لرونکو اندازو له مخې شتون درلود. په دې ترتیب سره د اولډ ساروم ټاکنیزې حوزې د اوو رایو ورکوونکو په لرلو کولای شو دوه غړي وټاکي، په داسې حال کې چې د ډانویچ سیمه چې نږدې په بشپړه توګه د ځمکې ښووېدنې له امله په سیند کې ورکه شوې وه، کولای یې شو دوه غړي وټاکي. ډیری کوچنۍ انتخابي حوزې چې د جیبي سیمو یا له منځه تللو سیمو په توګه پېژندل کېدې، د مشرانو جرګې د غړو له خوا کنټرول کېدې چې کولای یې شو د خپلو نږدې کسانو یا ملاتړو ټاکنه په کې تضمین کړي. د نوولسمې پېړۍ د اصلاحاتو پر مهال چې د ۱۸۳۲ زکال د اصلاحاتو د قانون له مخې پیل شول، د عوامو جرګې انتخاباتي سیسټم په تدریج سره منظم شو. د عوامو جرګې غړي نور د خپلو څوکیو د ترلاسه کولو په موخه لارډانو ته تړلي نه و او په دې سره یې لا قاطعیت وموند. د ۲۰ مې پېړۍ په لومړیو کې د بریتانوۍ ولسي جرګي برتري یوځل بیا تائید شوه. په ۱۹۰۹ زکال کې عوامو جرګې د خلکو د بودیجې په نوم بودیجه تصویب کړه چې په مالیاتي سیسټم کې یې ګڼ شمېر بدلونونه رامنځته کړل او د بډایه ځمکو لرونکو لپاره ډېره په ضرر تمامه شوه. د مشرانو جرګې دغه بودیجه رد کړه ځکه چې تر ډېره له بډایه ځمکه لرونکو څخه جوړه وه. د یادې بودیجې پر بنسټ د ولسي جرګې د محبوبیت د زیاتوالي او د لارډانو د محبوبیت د راکمېدو له امله په ۱۹۱۰ زکال کې لیبرال ګوند په ډېر لږ توپیر دواړې عمومي ټاکنې وګټلې. د ټاکنو له دغو پایلو څخه د یوه ماموریت په توګه د ګټنې په موخه لیبرال لومړي وزیر هربرت هنري سکویت داسې یوه پارلماني لایحه وړاندې کړه چې د مشرانو جرګې د واکونو د محدود کولو په لټه کې و. نوموړي د خلکو په بودیجه کې د ځمکې پر سر مالیات بیاځلي معرفي نه کړل. هغه مهال چې لارډانو د دغې لایحې له تصویب څخه ډډه وکړه، سکویت د هغې ژمنې سره چې د ۱۹۱۰ زکال له دویمو عمومي ټاکنو وړاندې یې په پټه له پاچا اخیستې وه مخالفت وکړ او په مشرانو جرګه کې یې د سلګونو لیبرال غړو د شاملېدو غوښتنه وکړه چې پر بنسټ یې په مشرانو جرګه کې محافظه کار اکثریت راکم کېده. له دغه ډول ګواښ څخه د خلاصون په موخه مشرانو جرګې په ډېر لږ اختلاف د بودیجې لایحه تصویب کړه. د ۱۹۱۱ زکال پارلماني قانون، هماغه ډول چې وشول، د مشرانو جرګې غړي یې د پیسو د لایحې هغه لایحه چې مالیاتو ته اړونده وه له لغو کولو منع کړل او هغوی ته یې اجازه ورکړه چې بله هره لایحه په حد اکثر ډول د دریو غونډو تر مهاله په ۱۹۴۹ زکال کې دوه غونډو ته راکمه شوه وځنډوي. له دې سره د ۱۹۱۱ زکال او ۱۹۴۹ زکال پارلماني قوانینو ته له پام پرته مشرانو جرګې د تل لپاره د پارلمان د عمر زیاتوالي اړوند د هر ډول لایحې په ویټو کولو کې بشپړ واک ځانته ساتلی و. سرچينې