بېروت
بېروت د لبنان پلازمېنه او ترټولو لوی ښار دی. له ۲۰۱۴م کال راهیسې بیروت د ۲.۴ میلیون کسانو نفوس درلودونکی دی چې د شام په سیمه کې هغه په دریم لوی ښار بدلوي. دا ښار د لبنان مدیترانې ساحل په منځنۍ ټکي کې واقع ضوی دی. بېروت له ۵۰۰۰ کالو څخه ډېر وخت راهیسې مېشت ځای پاتې شوی او د فوئنیشیا یو له ډېرو غوره ښارونو څخه دی چې هغه یې په نړۍ کې یو له لرغونو ښارونو باندې بدل کړی دی بریټوس ته مراجعه وکړئ. د بېروت لومړنۍ یادونه د مصر نوې پاچاهۍ د عمارنا لیکونو کې موندل کېږي چې له میلاد څخه مخکې ۱۴مې پېړۍ پورې اړوند دي. بېروت د لبنان دولت مرکز دی او د لبنان په اقتصاد کې مرکزي رول لوبوي او ګڼ شمېر بانکونه او شرکتونه په دې ښار کې میشت دي. بېروت د هېواد او سیمې لپاره یو مهم سمندري بندر دی او د نړیوال کېدو څېړنیزې شبلې او د نړۍ ښارونو لخوا د بېتا ښار په توګه درجه بندي شوی دی. بېروت د لبنان کورنۍ جګړې او د بېروت په بندر کې لویې چاودنې له امله خورا زیان ولید. د ښار کلتوري منظره په اساسي ډول له سره ورغول شوه. نومونه د انګلیسي بېروت نوم د عربي بایروت بیروت لومړنۍ مخلیکنه ده. د همدې نوم مخلیکنه په فرانسوي کې ده چې ځینې وختونه د فرانسې لخوا د لبنان اشغال وخت کې کارېده. دا عربي نوم له فوئنیشیایي څخه اخیستل شوی دی. دا د کنعاني او فوئنیشیایي کلمې وروسته بیا بدلون وو چې د څاه په معنا وه چې په سیمه کې د لاسرسۍ وړ اوبو جدول ته اشاره کوي. دا نوم د لومړي ځل لپاره له میلاد څخه مخکې په څوارلسمه پېړۍ کې ثابت شوی دی، چې د آمارنا لیکونو په میخي اکاډي درې ټابلو ګانو کې، هغه لیکونه چې د پاچا آمونېرا له بېروتا څخه د مصر دریم آمن هوتپ یا څلورم آمن هوتپ ته لېږل شوي دي، ذکر شوی دی. بیروتا د بېبلوس پاچا ریب-هډا په آمارنا لیکنو کې هم ذکر شوی دی. یونانیانو دا نوم د په لرغونې یوناني کې: په توګه یوناني ته بدل کړ چې رومیانو بیا هغه لاتین ته بدل کړ. کله چې دا د رومي مستعمرې وضعیت ته ورسېد، په فکري توګه بیاځلې تاسیس شو او د هغه رسمي نوم ته اصلاح شو ترڅو د خپلې امپراتورۍ ملاتړي هم په کې شامل کړي. د صلیبیانو په وخت کې، دا ښار په فرانسوي کې د یا په توګه پېژندل کېده. مخکې تاریخ بېروت له ۵۰۰۰ کلونو پخوا څخه آباد شوی وو او له ډېر وخت راهیسې په دې سیمه کې مېشت ځایونو شتون درلود. د مخکې تاریخي ګڼ شمېر ځایونه د بېروت په ښاري سیمه کې کشف شوي دي چې د چقمک ډبرې ابزار په متوالي دورو کې څرګندوي چې د هغو مخینه منځنۍ پالئولیټیک او پورتنۍ پالئولیټیک دورې ته او آن د برونز دورې نیولیټیک دورې ته رسېږي. لومړی بېروت مینة الحُسن د لوئیس بورخالتر لخوا د بېروت ښار په فرانسوي کې: په توګه لسټ شو او ویل کېږي چې د بېروت په مرکز د فرانسې سړک کې د اورینټ او باسول هوټلونو ته نږدې ساحل کې قرار لري. دا سایټ د لورټېټ لخوا په ۱۸۹۴م کال کې کشف شوه او د ګوډفروی زوموفن لخوا په ۱۹۰۰م کال کې پرې بحث وشو. له دې سایټ څخه د چقمک دبرې صنعت د په توګه توصیف شو او د لیون د ښکلو هنرونو موزیم لخوا ساتل کېږي. د دوهم بېروت ام الخطیب سپارښتنه د بورکلټر لخوا وشوه چې د تاریک الجدیده سوېل کې وي، چېرته چې پي اي ګیګوس مس دورې د چقمک ډبرې صنعت کابو ۱۰۰ متره ۳۲۸ فوټه د سمندر له کچې څخه پورته کشف کړ. دا سایټ په ۱۹۸۴ کې جوړ او تخریب شوی وو. دریم بېروت فورن اش-شباک چې د په توګه ذکر شوی، ویل کېږي چې د بېروت سیند کین ساحل کې واقع شوی دی. بورکلټر سپارښتنه وکړه چې دا د دمشق سړک په لوېدیځ کې ده، که څه هم دا پرېکړه د لورین کوپلنډ له لورې تر نیوکې لاندې راغلې ده. پي اي ګیګوس په سطحه کې د نیولیټیک دورې چقمک ډبرې ابزارو یوې لړۍ سره د یوې ودانۍ پاتې شوني کشف کړل، چې د کوټې حلقې ښکارندویي کوي. آګوسټ برګي د پالش شویو تبرونو په هکله خبرې وکړې چې په دې سیمه کې هم پیدا کېږي چې اوس د سیمې جوړېدو او ښاري کېدو له امله په بشپړ ډول ورک شوي دي. څلورم بېروت فورن اش-شبک، د سیند ساحل هم د سیند کین ساحل کې او د سړک په دواړو خواوو کې د فورن اش-شباک پولیسو مرکز خوا ته د سیند په مسیر کې پروت دی چې د ښار محدوده یې مشخصه کوله. دا سیمه په سور رېګ پوښلې وه چې د کواترنر سیند د رسوباتو ښکارندویي کوي. دا سایټ د جېسویټ پلار ډیلنزېګر لخوا پیدا او د همکارو جیسویټانو ګوډېفرای زوموفېن، رائول دسکرایبس او آګوسټ برګي لخوا خپره شوه. د دې سایټ ټولګې د برګي، ډسکرایبس او بل جیسویټ پاول بوویر-لاپیر لخوا جوړې شوې دي. د منځنۍ پالیولیټيک دورې د چقمک ډبرې ډېری ابزار په سطحه او د څنګ په کندو کې چې سیند ته لوېږي، پیدا شول. هغو کې کابو ۵۰ ډوله بېلابېل دوه مخي شامل وو چې د آشیولي دورې پورې تړاو لري، ځینې له خورا ځلا سره، چې اوس د لبنان مخکني تاریخ په موزیم کې ساتل کېږي. هانري فلیش همدارنګه د یو ټکی په سایټ کې شته موادو کې پیدا کړ چې اوس د ودانیو لاندې ورک شوی دی. پنځم بېروت نهر بېروت، د بېروت سیند د ډیلنزېګر لخوا کشف شو او ویل کېږي چې د سیند کین ساحل کې د توتانو ونو په یوه باغ کې، د سیند خولې ته نږدې او د ټرابلس پله او رېل پټلۍ ته نږدې پروت دی. په ماتو شویو رسوباتو کې د لېوالویئس چقمک ډبرې او هډوکي او سطحي ورته مواد موندل شوي. دا سیمه اوس د هغو پر سر جوړه شوې ده. شپږم بېروت پتریآرشیټ هغه ځای وو چې د بېروت په سرپرستۍ سیمه کې د نجونو لپاره د انجیلي ښوونځي ودانۍ جوړولو په وخت کې کشف شو. دا ځای د کنعاني تیزې نیزې کشف په دلیل چې اټکل کېږي د بیبلوس تر مخکېنۍ یا منځنۍ نیولیټیک دورې پورې مخینه ولري او د ښوونځي په کتابتون کې ساتل کېږي، د پام وړ وو. اووم بېروت، د ریوولي سینما او بیبلوس سینما سایټونه چې د روه العرض سیمه کې برج ته نږدې واقع دي، دوه سیمې دي چې د لوراین کوپلنډ، پېټر وېسکامب او مارینا هایک لخوا په ۱۹۶۴م کال کې کشف شوې او د دیانا کېرکبرایډ او راجر سعیده لخوا وڅېړل شوې. یو سایټ د بیبلوس سینما موټرو تمځای شاته وو او نړېدلي دیوالنه، کندې، پوړونه، سکارو ډبرې، لوښي او چقمک ډبرې یې څرګندولې. بل سایټ، د ریوولي سینما په لوېدیځ کې یوه ډبره وه، چې له درې طبقو څخه جوړه شوې وه چې د چونې ډبرې پر سر یې قرار درلود. د تیغ ټوټې او ډبلې ټوټې د تورې خاورې له لومړۍ طبقې څخه لاس ته راغلې چې د هغو په سر د برونز دورې لوښي د خړې طبقې خاورې څخه لاس ته راغلل. په پورتنۍ طبقه کې د رومي او موزائیک دورې لوښي وموندل شول. په دې سیمه کې د برونز منځنۍ دورې قبرونه وموندل شول او اټکل کېږي چې د بېروت لرغونې کیسه به د برج په سیمه کې وي. سرچينې