هارډوير
تاريخچه : کمپيوټر يوه برقي دستګاه ده چې کولاى شي په ډير لږ وخت کې ډيرې ګرانې حسابي سونزې حل کړي . د دغه آلې په وسيله دجمعې ،تفريق ،ضرب اوتقسيم عملي تر سره کيږي کمپيوټر ته برقي ماغزه وايي . کمپيوټر هم زمونږ دمغزو په څېر کولاى شي د ډيرو هغو مسايلو لپاره چې کمپيوټر ته سپارل شوي دي دحل لارې او طريقې وړاندې کړي . او دا هم کولاى شي چې خپل اشتباهات په ګوته او هغه اصلاح کړي . د شطرنج لوبه هم په ښه توګه ترسره کوي کمپيوټر د حافظې له يو مرکز څخه برخمن دى . دغه مرکز د دې توان لري چې زيات اطلاعات زيرمه کړي . دحافظى بټنى ته په فشار ورکولو سره ټول هغه اطلاعات چې زيرمه شوي د اړتيا پرمهال د دويم ځل لپاره مو په واک کې واقع کيږي . لومړى ديوې موضوع دحل لپاره بايد کمپيوټر ته برنامه يا کړنلاره ورکړل شي . دلمړى ځل لپاره لمړۍ کمپيوټر دامريکۍ په هاروارد پوهنتون کې په ١٩٤٤ميلادي کال کې طرحه او جوړ شو دغه کمپيوټر پروفيسور هواردايکن او مرستندويانو يي جوړ کړ دماشينونو جوړولو نړيوال تجارتي شرکت .. د دغه کمپيوټر په بشپړولو کې ډير تعاون درلود . دا کمپيوټر د آي . بى . ايم هاورډ په نوم ونومول شو . له دغې اختراع راوروسته دکمپيوټر بيلابيل ډولونه ډيزاين شول نن ورځ داسې کمپيوټرونه جوړ شوي چې الوتکې فضايي بيړۍ ، راکټونه او توغندي له ځمکې نه کنټرول او رهبري کوي د الوتنو او توغولو په مهال يي د کمپيوټر په ذريعه سرعت او مسير ته تغير ورکول کيداى شي . موږ ددې خبرې د پوهيدو تلوسه لرو چې کمپيوټر اودانسان ماغزه څه توپير لري . سره له دې چې کمپيوټر دانسان دمغزو محصول دى کولاى شي د حيرانتيا وړ سرعت سره رياضى محاسبې ترسره کړي داسي قوي کمپيوټرونه شتون لري چې کولاى شى ٨٠ميلون رقمي عدد په يوه ثانيه کې جمع او ضرب کړي. کمپيوټر په زرګونو برقي برخې لري . که ووايو چې کمپيوټر جديد او عصري علم په بله بڼه اړولى دى نو مبالغه به مو نه وي کړى . دعصري او نوي کمپيوټرونه دانسان دمغزو په پرتله د ماشومانو دشيانو حکم لرى . کمپيوټرونه ددې توان لري چې په زياته اندازه اطلاعات زيرمه کړي خو هيڅوک نه توهيږي او ښايي دا حساب ونه لګولى شي چې دانسان ماغزه يا دماغ په کومه کچه اطلاعات زيرمه کولاى شي . هارډواير ١- دکمپيوټر هغه برخې يا پروګرامونه چى فزيکي جوړښت لري او په لاس ورسره تماس حا صلولى شو هارډ واير بلل کيږي . ٢- دکمپيوټر هغه برخې يا پروګرامونه چى مونږ په لاس ورسره تماس نشو حاصلولى سافټ واير بلل کيږي . هارډواير دکمپيوټر هغه برخې چې دهغه سره مونږ تماس پيداکولى شو هارډواير بلل کيږى مثال دکمپيوټر په مادربورډ کې ګوتې وهل ، دکمپيوټر له پارتس يعنى مانيتر يا نورو خصوصياتو سره يا دکمپيوټر په منځ کې له سيمانو سره لاس جنګول . د هارډواير داخلي او خارجي برخې دهارډواير هغه برخه د کومو سره چې مونږ لاس لګولى شو عبارت دي له : دکمپيوټر برخې ١- خارجي ٢-داخلي ١- خارجي : سى ډى روم ، فلاپى ، پاورکيبلي ، کيبورډ ، موس او داسى نور . ٢- داخلي : مادربورډ ،ماين بورډ ، .. ، پاور سپلى . ، ريم کارډونه ،ويجيا ، سونډ کارډ ، موډيم کارډ پاورسپلائي پاورسپلائي دکمپيوټر د هغه پرزه ده کوم چى سستيم يونټ نورو اجزاوو ته د هغوى د ضرورت مطابق دبرق جريان تهيه کوى دلومړى ځل لپاره ټول برق په پاورسپلائي کښى ذخيره کيږى او له هغى وروسته په مختلفو کيبلونو کښى تقسيميږى . دپاورسپلائي ډولونه : په دوه ډوله ده ١- ٢- ١- پرمختللى تخنيکونو کې بدلونونه : دعه پاورسپلائي د پنټم ون او پنټم ټو يا هم د پنټم تري او پنټم فور لپاره استعماليږى هر کله چې مونږ په شوي کمپيوټر کې کليک کړو نو کمپيوټر بايد چې خپله خاموشه شي په کوم کمپيوټر کي چى پاورسپلائي وي هغه خپله نه خاموشه کيږي په بټن خاموشه کيږي هر کله چې په کليک کړو نو په سکرين دا لاندې مسيج راځي د پاورسپلائي کوم تار چې مادربورډ ته ځي هغه ٦-٦ يعنې ١٢ دولس غاښونه لري. پرمختللى تکنالوجى کى بدلون : دغه پاورسپلائي د او ياهم د دپاره استعماليږي هرکله چې مونږ په شوي کمپيوټر کې کليک کړو نو کمپيوټر کې بيا دغه مسيج نه راځى خاموشه کيږي . د.. پاورسپلائي کومه تړانګه چې مادربورډ ته ځي هغه ٢٠ غاښونه لري . پاورسپلائي دکمپيوټر يو له مهمو پرزو څخه ده کومه چې دکمپيوټر هغو ټولو برخو ته برق رسوي کومې چې برق ته ضرورت لري ځنى پاورسپلائي چې خپله .. ته برق ورکوي او مانټير ته برق ورکوي په ځينو کي بيا دغه سهولت نه وي پاورسپلائي خپله کمپيوټر څخه زيات برق کنترولوي او يوازې ١٢٠ ولټه يا ٢٤٠ ولټه برقه دکمپيوټر سيستم ته پريږدي ترڅو په کمپيو ټر کى پرزه جات ونه سوځي . ميموري دميموري مخفف دى دمعلوماتو د کولو يا دثبت کولو لپاره يو موقتى ساحه ده داول ځل لپاره معلومات په کې ثبت کيږى موقتى . وروسته د هارډ ډسک ، فلاپى ډسک ، سى ډي يا فلش ته انتقاليږى . که څه هم نن سبا په مارکيټ کې ډول ډول ريمونه راوتلى خو مونږ صرف يو څوريمونه تشرح کوو چې ډير مهم دى . ميمورى :١- نه بدليدونکى ميموري ٢-بيليدونکي ميمورى له ځان سره د لنډ وخت لپاره ديو شي ساتل ١- بيليدونکي ميموري : هغه معلومات چي په کمپيوټر کې ليکل شوي وي خو مګر محفوظ شوي يا شوي نه وي . دهغه ميموري ريم ډولونه چى بيليدونکى وى - : دغه ډير پخوانى و چې ډير ګران و هيڅ کوم يو کمال يي نه درلوده . ٢- کوم چې ډيټا يو څه وخت لپاره ساتي چې دا په دوه ډوله ده . ١- : دا رام مارکيټ ته په لمړي ځل راوتلى و هرکله به چى دعه رام کوم شيان محفوظ يا کول نو هغه به ديومنټ نه وروسته ختميدل يا کيدل نو ددى په خاطر دغه استعمال نه شوو کامياب شو. ٢- : داهعه ډول دى کوم چى يا معلومات ديو وخت لپاره له ځان سره ساتى يعنى کله چى يا معلومات محفوظ هم نه شى دبرق دوجه نه يا کوم بل څه وجه نه کمپيوټر بند شى او يو څو دقيقې وروسته بيا چالان شي خو مګر که چيرې زيات وخت وروسته چالان شى نو بيا دمعلوماتو د ژوندي ساتلو امکان کم وي . نن سبا مارکيټ ته ډير قسمه راوتلي دي کوم چى له همدغو فارمولو څخه جوړ شوي دي خو مګر کار له دي څخه ښه کوي . ٢- نه بليدونکى ميمورى : دا هغه ډول دى چې شيان يا معلومات پکې مخفوظ نه وي يعنې يو شى پکى محفوظ کيداى نشي . : يوازى دلوستلو ميموري : دکمپيوټر هغه حافظه ده چې صرف دلوستلو يا ليدلو لپاره استعماليږى . که چيرې په مادربورډ کې هارډسک نه وي هم کار کوي مګر صرف او صرف ميموري ساتي ، دغه ميموري د مادربورډ په بايوس کې دکمپنۍ له طرف نه اينسټاليږي . کله چې مونږ د يا يا په بټن سره ته داخيليږو هغه هم په کې په ذريعه ، پخوا به چې کله خراب شول نو بيا به نه صحيح کيدل او مادربورډ به بيکاره شو . اوس په مارکيټ کې بيا بيا اچول کيږي او جوړيږي او يعنې تبديل کيږي هم . رام درې ډولونه لري ١- ٢- ٣- اوس په مارکيټ کې د دغه لاندې استعمال جاري دى : ١- ډيم رام ٢- سيم رام پروسيسر پروسيسر: لکه څرنګه چى دنوم نه يي معلوميږي پراسيس په انګليسى ژبه کى عملې ته وائي نو دا هم په کمپيوټر کې دعمليې او کار په کولو کې د تيزوالى وظيفه په غاړه لري او په مادربورډ کې ځانته خاص ځاى لري او پروسيسر دوه ډولونه لري ١- ٢- ١- : دغه زوړ پروسيسر دى کوم چې په مادر بورډ کې د رام ډول لګيږى يعنې د رام ډول پکې ځاى پر ځاى کيږۍ . ٢- : دغه پروسيسر اوسنى کمپيوټر په مادربورډ کې استعماليږي . دغه پروسيسور په مادربورډ کې يو لري چې په هغه کې وي دغه کې پروسيسور د او لپاره استعماليږي يعنې نوى مادربورډ دپاره استعماليږي کله کله دغه پروسيسورپه او کې هم استعماليږي دغه ډير پرمختللى دى . ځنې وخت ددې په سر باندې پکۍ وي او ځنې وخت پکۍ نه وي . سائډ طرف کې يې يوه دسوړوالي وي . دغه پر مختللى پروسيسور او دپاره استعماليږي . هغه دوه دوه لرى د يعنې دغو پروسيسور ته هم ويل کيږي د او پروسيسور دوه لري پروسيسور هم ډير قسمونه دي دښه پروسيسور کش ميمورى زياته وي او لږ ارزان قيمت يا خراب پروسيسور کش ميمورى زياته نه وي پروسيسورونه ډير قسمونه لرې چې مونږ دهغې جملې څخه څو پروسيسورونه تشيريح کوو ١- : ددې پروسيسور کش ميمورى زياته وي ددې هم نور نور مختلف مختلف نومونه دي . ٢- : ددې هم ډير زيات شکلونه او ډولونه دي . ددې کش ميمورى پروسيسور کم وي که چيرې د ، اصلي يعنې تيزوالى ٩٠ يا ٩٥ وي نو ددې روغ قسمونه په لاندې ډول دې . ١- ٢- ٣- که چيرې د تيزوالى ٢٠٠٠ وي نو د به ٤٠٠٠ وي يعنې ٤٠٠٠ سره برابر دى . ٣- : په دغه پروسيسور کې هم ډول ډول قسمونه شته مګر شارټ کټ يعنې لنډ بايد دکمپيوټر ، ، ، تيزوالى وګورو کوم چې له تشريحاتو سره مخکي راځي . د٦٠ نه تر ٢٣٣ پورې وي چې اوس دغه بالکل ختم دى که چيرې دکوم يو کمپيوټر پروسيسور د٦٠ نه تر ٢٣٣ په منځ کي و نو هغه دى . د٢٦٦ نه تر ٤٥٠ پورى هغه ټول دى . د ٤٥١ نه تر ١٠٠٠ پورې ټول دى . د ١٠٠١ نه تر آخره پورې ټول دى ولې چې نشته او د داخيري تيزوالى حد نشته صرف تر ٣٠٠٠ پروسيسور شته ددې څخه وروسته چې کوم کمپيوټر دى هغه پرکيفت وي يعنې نوى کمپيوټر د په نوم راوځى يعنى نه . په سيلران کي : په دغه پروسيسور کې د ،، ، او تيزوالى په لاندې ډول دى : ١- داد ٦٠ نه تر ٢٣٤ پورې وي . ٢- د٢٣٤ نه تر ١٢٠٠ پورې هغه ټول دى . ٣- دا پروسيسور تر اوسه پورې په مارکيټ کې نشته . ٤- د ١٢٠٠ نه تر اخره پورې ټول دى په دغه پورته حساب بايد صرف ځان داسې پوه کړو چې که چيري کوم يو د سيلران پروسيسور مونږ معلومو د اينټل پروسيسور سره نو بيا به ددې پاسه حساب غوندې برابر کوۍ او که چيرې دسيلران پروسيسور تيزوالى ګورو نو لاندې ورته ځير شئ . دسيلران پروسيسور تيزوالى : د پاينټم يو لپاره ٢٣٣ دپاينټم دوه لپاره ٤٥٠-٦٢٣ دپاينټم درې لپاره ٤١٥-١٠٠٠ دپاينټم څلور لپاره ١٠٠١-٣٠٠٠ که چيرې مونږ په يو مادربورډ کي يعنې دکمپيوټر په مادربورډ کي بيلابيل قسم يعنى اواز ، ، ، وغيره قسمونه ولګوو هغه که دکومو بيلابيلو کمپنۍ وي نو هغه مادربورډ يا هغه کمپيوټر ته ويل کيږي . دکمپيوټر زيرمه تون هارډسک يعنې دکمپيوټر زيرمه تون کوم چې دکمپيوټر په .. کې نصب شوى وي د مفروضاتو او معلوماتو دخوندي ساتلو لپاره استعماليږي يعنې هغه څه چې مونږ په کمپيوټر کې ترسره کوو او وروسته يي بيا په کمپيوټر کې نصب کوو هغه ټول چې مونږ يې په کمپيوټر يعنى محفوظ کوو همغه ذخيري کى يعنى محفوظ کيږي . يعنې دکمپيوټر زيرمه کلک دايروي شکل لري کوم چې په مقناطيس پوښل شوې تختې يا سطخې لري په کومو کې چي يو شمير نورې دايروي کرښې شته . دا دايروي شکله هم په مقناطيس پوښل شوي په ذخيره کې دننه يو دبل په سر اښودل شوي دي او په يو دقطۍ شکله فلزي قطۍ کې ځاى پرځاى وي دغه کلکې دايروي شکله جسم چې په مقناطيس پوښل شوې تختې لري دمعلوماتو دخوندي ساتلو لپاره استعماليږي . هر څومره چې هارډسک ډير دايروي شکلونه يعنې مقناطيسي تختې ولري نو په هغه کې هغومره زيات شيان زيرمه کيداى شي . دکمپيوټر ذخيره يعنې هارډسک ټول يو شان نه وي . که هغه د ساخت له امله وي يا دزيات معلوماتو ساتلو له امله وي او ځينى يو ځينى ځينى او ځينى او ځينى او کيداى شي چې د نه زيات هارډسک هم مارکيټ ته راشي هرڅومره چې هارډسک ډير جيبي هغومره زيات معلومات يعنې په کې ځائږي تاسې کولاي شئ چې په يو کمپيوټر کې په يو وخت کې دوه زيرمې يعنې دوه هم نصب کړئ . د مخفف دي . هارډسک اختراع په ١٩٥٠ کال کې شوي ده کله چى هارډسک منځ ته راغى نو ډير په يو لوي سايز کي و تقريبا ٢٦ انچه وه مګر ډير کم ځاي يي درلوده د ٢٠٠٥ کال په اوږدو کې د او کمپنى مارکيټ ته او راوايستل شايد په آينده کې نور زيات ښکلي په زړه پوري هارډسک راووځي . هارډسک کله چې مونږ په کې نصب يا کوو نو اکثر .. راځي يا راځي چې دواړه د هارډسک ډولونه دي . - - دهارډسک چټک والى داکثر وخت مونږ په يا سره وئنو چې او لاندې تشيح شوى دى : يا او يا په هارډډسک باندې اکثر وخت دهغه چټک والى ليکل شوى وي . دامعنى لرى دغه چټک والى ته هم وائي چې په پنتيم فور کې ځاى پر ځاى کيږي . يو بل دى چې دهغه نوم سکزي دى . دغه دلپټاپ دپاره استعماليږي د دې تيزوالى هم ٧٢٠٠ دى . په کمپيوټر کې مونږ په يو ځاي څلور هارډډسکونه ځاى پر ځاى کولاى شو يا څلور سي ډي روم - پکې ځاى پرځاى کړو نو دڅه شي څخه به چليږي نو بيا - او درې هارډډسکونه يادرې - يا دوه هارډسکه او دوه - يعنى څلور اجزا وي به برابروو . - هر کله چې مونږ دمادربورډ په کوم ځاى کې ځاى پرځاى کوو هغه ځاى ته وائي . که چيرې مونږ خپله چيک کوو نو بيا به دغه طريقه کوو يعنې د ټولو نه ښه مکمله دغه ده . دويريچول ميمورى کتل : اول ته ځو بيا کوو بيا ته ځو او بيا ته ځو او په احر کي ته ځو چى دلته دکمپيوټر معلوميږي . دمادربورډ چړکيدونکې ايشاري دغه ايشارې د يعنې په هغه ټيم باندې لګيږي کوم کې چې مادربورډ لګيږي . دغه تارونه د مادربورډ نه ته ځي . هغه تارونه چى بيل رڼا کوي په لاندې ډول دي: ١- - دغه سره وينډوز چالانيږى . د دې لګول ډير ضروري دى که چيرې دا ونه لګوو نو د کمپيوټر دچالانولو بټن به کار نه کوي . ١- که چيرې دغه په کمپيوټر کې ولګوو نو کله چې په کمپيوټر کې کار کوو نو دغه بليږي . ٣- هرکله چې هارډ ډسک کار کوي نو دغه بليږي . ٤- - که چيرې دغه په مادربورډ کي ونه لګوو نو بيا به زمونږ کمپيوټر دوباره نه چالانيږي يعنې به کار نه کوي . ٥- هر کله مو چې دغه لګولى وي نو کله چې کمپيوټر کې آواز راځي دغه به بليږي . دغه د نري ، نري تارونو په شکل کې په کې وي . دغه تارونه په کمپيوټر کې د مادربورډ د کيسنګ سره وي . دغه تارونه کمپيوټر مادربورډ د پوښ سره ارتباط يا کوي . سيريل پورټ کوم چې دکمپيوټر شاته لګيدلى وي . سره له مادربورډ نه راوتلى وي په دغه کې مونږ دغه لاندې شيان لګولى شو . يا ددې نه هم زيات په ، او کى دوه وي او کې اته وي . که چيرې مونږ غواړو چې په کوم کمپيوټر کې د زيات کړو نو کولاى شو چې په مارکيټ کې واخلو د مادربورډپه د ننه کې يي ولګوو يعنې هغه يو وي په هغه کې نصب وي د نه وروسته مونږ سره دي په کوم کې چې مونږ موس او کيبورډ لګوو . : په کې مونږه کيبورډ او موس لګوو که چيرې زمونږ په کمپيوټر کې پارټ کې څه سونزه وي نو کې هم دغه پيدا کيږي . د دې څخه وروسته مونږ دى په کوم کې چې مونږ پرينټر او داسې نورې الې لګولى شو . په کمپيوټر کې په دوو ډولونو دى : ١- کوچنى : په کوچنى کې مونږ دغه لاندې پرزې لګولى شو . ٢- لوى : په لوى کې مونږ دغه لاندې پرزې لګولى شو . چې د سايز هميشه وي . موډيم موډيم دانټرنيټ لاس ته راوړلو لپاره يو آله ده . دغه آله په کمپيوټر کې په سلاټ کى لګيږي . موډيم په کمپيوټر کې دلګولو نه وروسته زمونږ کمپيوټر ته انټرنيټ ورکوي او انټرنيټ په وجه مونږ کولى شو چې له کمپيوټر نه بل ځاى ته ټيلفون وکړو . دموډيم انسټاليشن په کمپيوټر کې څخه کيږي او کنټرول پينل کې له موډيم ايکن نه کيږي . سـونډ کارډ مونږ سره په کې هم وي او کې هم د څخه مطلب کوم چې اول نه په مادربورډ کې لګيدلى وي او د نه مطلب دادى کوم چې مونږ د په زريعه په کمپيوټر کي ځاى پرځاى کوو - - په ډوله دى . ١- ٢- ١- : دغه پرزه په يوه وخت کې دوه کارونه کولى شي . هم اوريدل او هم غږيدل کولاى شي . قيمت يې په مارکيټ کې : نه تر : پورى وي . ٢- : دا په يو وخت کې دوه کارونه نشي کولاى يا صرف اوريدل يا صرف غږيدل د ورلس قسم وي - - د دې قيمت په مارکيټ کې : نه تر : پورى وي . کوم چې په کې وي هغه هم وي . هميشه درې ځايونه لري : . او داسې نور که چيرې مونږ په کمپيوټر کې . ولګوو نو هرکله چې مونږ . اورو نو بيا د مزى . کې لګوو . او هر کله چې مونږ بيا دکمپيوټر آواز اورو د مزي بيرته خپل کمپيوټر کې لګوو که چيرې د دواړو آوازونه په يو يا باندې اوريدل غواړو نو بيا به د . د مزى ته را تير او دلته به يې ولګوو . کله چې په کمپيوټر کې کوم لګوو هغه ته کارډ وايو . په کمپيوټر کې مونږ ډير شمير کارډونه لګولى شو د مثال په ډول ١- . ٢- ٣- ٤- ٥- په زريعه مونږ دخپل کمپيوټر رنګونه زياتولى شو ، وي جى اى زمونږ کمپيوټر ته قسم قسم رنګونه ورکوي اما دلته د وي جى اى تاريخ لنډ بيان کړى دى . وي جى اى ډير قسمونه لري د ډيرو قسمونو څخه يو څو قسمونه ما په نظر کې نيولى دى د وي جى اى په اړه مخکې پاڼو کي هم ډير زيات معلومات راځي په لاندې لنډ ډول سره ترې يادونه کوو . د وي جى اى تاريخ : د ټولونه لومړي مونږه او ورپسې او بيا اود هغه نه وروسته دټولونه وروسته بيا مارکيټ ته راغله او د دې څخه وروسته بيا مارکيټ ته راغله ، په کومو کې چې هرڅه کيدل يعنې هر کيدل يعنې هر يو پرګرام لکه ، ، رنګونه يي لرل د دې نه مخکې چې کوم وه هغه نومونه په لاندى ډول دي ١- په دې کې صرف تور او سپين رنګونه وو . ٢- په دې کې عکس داسې ليدل کيده لکه چې په پنسل دې جوړ کړى وي . ٣- په دې کې صرف ١٦ رنګونه وو . ٤- . ددې رنګونه لږ نور هم ښايسته شول . کله چې مونږ د کمپيوټر چيک کوو نو بيا په مينو کې ته ځو . هلته په کې ليکو د لږ صبر نه وروسته بيا په چارټ کې په کليک کوو. شپاړس رنګ دنارمل موډ لپاره شپاړس زره رنګ د ګراپک موډ لپاره دموس څخه کار اخستل موس ان پټ يو ډيواس دى د په زريعه مونږ کولاى شو چې د کمپيوټر په پردې باندې ايکن ، ابشن او مينو کليک کړو مونږ کولاى شو چې دموس په ذريعه هغه چارې تر سره کړو کومې چې موس ته ضرورت لري که چيرې د په وخت مونږ وغواړو چې دمينوګانو څخه يوه مينو خلاص کړو نو لمړى بايد مونږ دموس نښه هغه مينو سره يوسو کومه مينو کې چې مونږ کار لرو نو په هغه مينو باندې کيڼ طرف کليک کړو نو هغه مينو به خلاص شي که څه هم موس پرځاى مونږه دکي بورډ څخه هم کار اخيستلى شو يعنې هغه کارونه کوم چې مونږ دموس په مرسته ترسره کوو پرته دموس څخه د کي بورډ په مرسته يې هم تر سره کولى شو . مګر موس خپل کار زر تر سره کوي يعنې که چيرې مونږ دموس کارونه د کيبورډ په واسطه تر سره کوو نو د کيبورډ چټکتيا به لږ يا ورو وي . ځکه چې موس چې کمې خواته وړې همغې خواته کار کوي . دموس چټکتيا هم کولاى شو پخپله غوره کړو . موس هم دکمپيوټر له ميشنرۍ څخه کار اخلي او خپله دنده تر سره کوي که چيرې تاسې غواړئ چې يو نوى موس کمپيوټر کې نصب کړې نو کولاى شو چې دکمپيوټر هارډواير په زريعه دا کار وکړو . نن سبا داسې موس هم شته چې ليزر دى او دهغه موس د کارولو دپاره په کمپيوټر کې يو کارډ نصب کيږي دکارډ نصبولو کار ته مونږ د هارډواير کار وايو نن سبا داسې موس په مارکيټ کي هم شته چې په هغه موس کي يعنې حسابولو مشين او يو شمير نور شيان هم پکې شته . او ښايي چى داسې موس مارکيټ ته راووځي په هغه کې ټول کيبورډ موجود وي داسې کى بورډ خو له پخوا راوتلى کومو کې چې موس موجود وي لکه د کمپيوټرونو . موس دوه قسمه دى د او . د ماوس له نه کار اخلي او د ماوس له سيريل نه کار اخلي لکه څرنګه چې په شکل کې هم ښکاري موس درى بټنو نه لري چې ورته ښي بټن ، کيڼ يا چپ بټن او رولر وايې . اول چې کله موس جوړ شو نو هغه له لرګيو څخه جوړؤ او په ١٩٧٣ کال کې داسې موس بازار مارکيټ ته راووتل چې په هغه کى توپ وه د پخواني هغه دلرګيو او دليپ ټاپ په کي بورډ کې دماوس برسيره نور موس په درې قسمه دي . ١- دتوپ موس ٢- شعاع موس ٣- وايرلس موس لمړى: دتوپ موس : داهغه موس دى کوم چې په دي کې دننه يو توپ غوندې وړوکى کروي جسم نصب وي . کله چې مونږ موس خوځوو نو هلته په سکرين کې دموس نښه يعنې کرسر خوځيږي دوهم : شعاع موس : داهم ساده غوندې موس دى کوم چې په لاندې برخه کې د توپ پرځاى شعاع لري او د هغه شعاع په مرسته زمونږ په کمپيوټر کې کرسر کار کوي دغه قسم موس ته وايي . دريم : وايرلس موس : دغه موس هم مونږ له ډيرو ستونزو خلاص کړي يو . ځکه چې دغه موس لاين نلري او بغير دلاين تار نه کار کوي ددې د استعمال لپاره مونږ په کمپيوټر کې يو کارډ نصب کوو او بيا هغه کارډ ددې په استعمال کولو کي مونږ سره مرسته کوي سي- ډى روم - سي ډي روم - هغه يوه آله ده کوم چې دکمپيوټر د .. په مخکينۍ برخه کې نصب شوى وي ددې مشين يعنې - فعاليدل د پاورسپلائي څخه کيږي . - پخپله ددوو لاينونو په زريعه فعاليږي چې يو لاين هغه ته د څخه د برق ورکولو لپاره راغلى وي او بل لائن دمادربورډ څخه دمعلوماتو داخيستلو لپاره د - نه د رانقل کولو د پاره استعماليږي . په خپله - د مخفف دى او مونږ کولاى شو چې ددې په مرسته ډير څه کمپيوټر ته نقل او ډير څه کمپيوټر نه ته رانقل کړو دکمپيوټر ته دمعلوماتو نقل کولو کې مونږ او استعمالوو کوم چې د - سره په شکل کې يو ډول وي خو مګر په کارکولو کې ورسره توپير لري د په وسيله مونږ کولاي شو چې دکمپيوټر سافټ واير او هارډواير لپاره دکار شرايط برابر کړه په خپله يو - کولاى شي چې په منځنى حالت کې په کې دننه ٧٠٠ ميګابايټه معلومات وساتي ولې چې په منځنى ډول په يوه سي ډي کې ٧٠٠ ميګابايټه معلومات ځايږي . په هره يوه ت کې فرق موجود وي ځينې سي ډي کې ددي څخه کم معلومات ځايږي او ځينې کې ددې مقدار څخه زياته هم ځايږي چې په مختلفو نومونو ياديږي چې په ځينو کې کم مواد خوندي کيږي او په ځينو کې زيات . په لومړي ځل کله چې - جوړ شو اوله درجه بيا بيا بيا بيا او اوس تقريباً هم راوتلي هر څومره چې د لوړې درجې والا - سي ډي روم وي همدومره کار ښه او دنورو په پر تله په چټکۍ سره کار کوي . نن سبا په مارکيټ کې ډير ښه سي ډي روم - راوتلى چې په هغه کې ، او داسې نور کارونه کيږى . پخوابه مونږه له په مرسته کمپيوټر هارډواير او سافټ واير برابراوه نن سبا ددې سره سره چې دکمپيوټر هارډوائراو سافټ وائر ته پکار راشي خلک دغه څخه دساز په اوريدلوکې هم کاراخلي يعنې کمپيوټرته د نه کاپي کول اويا هم له کمپيوټرنه ته کاپې کول . که چيري اوغواړوزمونږ څخه ډائيرکټ ډيټا سټارټ نه کړو. يعني د نه لومړې بايد شيان دکمپيوټر هارډسک ته کاپي شي او بيا بايد وکارول شي ترڅو- او دډير استعمال څخه بچ پاتې شي . پرنټر پرنټرعام طورباندې يومشين دى دکوم په زريعه چې مونږکولاى شوهغه ضروري ليکل يامعلومات چې دکمپيوټرپه ذخيره کې پراته وي اوعواړوچې دکمپيوټردذخيرې څخه يي کاغذته انتقال کړودپرنټر په زريعه مونږ کولاى شوچې دکمپيوټردذخيرې څخه هغه ليکل شوي معلومات چې مونږ ورته ضرورت لرو پخپله کاغذ ته انتقال کړو . څرنګه چې پرينټرونه ډير قسمونه لري مګر له ډيرو قسمونه څخه يي يو څو مهم پرينټرونه په لاندې ډول دي . ١- ډسک جيټ پرينټر داهغه پرينټر دي کوم چې د پرينټ کولو نه وروسته ښه نتيجه لري يعنى خلک ددې نتيجه ښه بولي مګر په دغه کې تور او سپين او رنګين رنګونه هم اچول کيږي مګر ددې پرنټر پرنټ تيزوالى نه لري ليکل يا کومه بله ډيټا يا معلومات يا عکسونه کاعذ ته ورو ورو چاپ پرنټ کوي . ٢- ډاټ ميټرکس پرينټر دغه پرنټر په داسې شکل جوړ شوى دى لکه د ټايپستى ماشين ، د ټايپسټى ماشين په شان ځکه دى چې د ډاټ ميټرکس پرينټر کې داسې يو تړانګه وي کوم چې په ټايپستى کې وي يعنې صرف ددې تړاګې شکل د ټايپستى ماشين په شان دي او په هغه تړانګه تور رنګ وهل شوى وي هر کله چې پرنټر چاپ کوي يعنې پرنټ شروع کيږي نو هغه د تورې تړانګې لاندې په کاغذ باندې ليکل پرنټ کوي هرکله چې ددې پرنټ وګورو نو دغه نقطې نقطې وي يعنې د ګراف قسم ددې قسم پرنټر د رنګ مصرف ډيره کم وي په کومو دفترونو کې چې پرنټ کيږي هلته دا ډول پرنټر استعماليږي لکه د برق بيلونه د ټيلفون بيلونه . ٣- ليزر پرنټر : دا هغه پرنټر دى د کوم په ذريعه چې مونږ کولاى شو چې خپل کار زر وکړو په دغه پرنټر کې چې کوم رنګ استعماليږى هغه د تورو پوډرو په شان وي په دغه پرنټر کې يو ګول پائپ وي دغه پائپ ته ويل کيږى هر کله چې مونږ پرنټ کوو يا کله چې پرنټ شروع کيږي نو ددې په مرسته کيږي . په ليزر پرنټرو کې داسې پرنټرونه هم شته چې هغه په يوه دقيقه کې زيات شمير صفحې چاپ کوي ددې پرنټرونو قيمتونه هم زيات وي او هم ددې پرنټرونو نتيجه ډيره ښه وي . او داسې هم شته چې په يوه دقيقه کې صرف څلور صفحې چاپ کولى شي برعکس يي تر اوسه پورې داسې هم شته چې په يو رنګ باندې په يوه دقيقه کې ٢٠٠ صفحې چاپ کولى شي چې دا په يوه ساعت کې . ١٢٠٠٠ صفحې جوړوي . او په رنګه کې داسي ليزر شته چې په مختلفو رنګونو باندې جوړې صفحې په يوه کې ٦٠ چاپ کولى شې چې په يوه ساعت کې ٦٣٠٠ صفحې جوړيږي . ددې د رنګ ډبي ته وائي او کله کله ورته د اصطلاح هم کارول کيږى . په نړۍ کي پرنټر د مشهورې کمپنى لخوا په ١٩٧١ کې بازار ته وړاندې شو ورپسى .. کمپنى په عنوان د.. په ماډل ٣٨٠٠ په ١٩٧٦ کې بازار ته وړاندې شو . د کمپيوټرونو د عام استعمال لپاره په په ١٩٨٤ کال کې د . کمپنى له طرفه داسې پرنټر وړاندى شو چې يعنې وو په يوه دقيقه کې يي ٨ صفحې چاپ کولي شې سکينر د سکينر په مرسته مونږ کولاى شو چې کمپيوټر ته زمونږ په لاس ليکل شوې ليکنه يا نور څه مطالب يعنې عکس او يا نور معلومات داخل کړو سکينر زمونږ ډير ضروري کارونه سرته رسوي د مثال په ډول که چيرې کوم يو ملګري ته يا کوم يو دفتر ته په لاس ليکلى خط لاسليک او بل څه عکس يا نور معلومات د اي ميل - له لارې ليږو نو کولاى شو چې د سکينر له لارې يې لومړى سکين کړو او بيا يې اي ميل - کې وليږو . که چيرې د کمپيوټر په کومه ريسومي يا کې زمونږ عکس په کار وي يا کوم بل شي ته زمونږ عکس يا لاسليک پکار وي نو کولى شو چې د سکينر له لارې کمپيوټر ته کړو يعنې د په ذريعه زمونږ ډير ضرورتو نه رفع کيږي نن سبا چې کوم سکينرونه مارکيټ ته راځي زمونږ کمپيوټر سره د له لارې رابطه کيږي . فلاپي ډرائو فلاپي ډرايو د ټيپ ريکارډر په قسم وي کوم چې د خارج طرف نه په .. کې لګيدلى وي ددې په بهرنى ساحه کې يو بټن لګيدلې وي کوم چې ددې په زور ورکولو سره ننوتلى ډسک بهر راوځي فلاپي ډسک د معلوماتو د يو کمپيوټر نه بل کمپيوټر ته د وړلو لپاره ښه وسيله برابروي فلاپى ډرائيو دلومړي ځل لپاره د .. کمپنى وايل شورټ په لاس جوړ شو او ددې فلاپى ډرائو د جوړولو کار په ١٩٧٠ کال کې سرته ورسيده او مارکيټ ته هم په کال ١٩٧٠ کې راووت په اول ځل يعنې لومړي جوړ کړى شوى فلاپي ډسک سايز ٨ انچه و او ځاى په کې و کله چې مونږ په فلاپي ډسک باندې کار کوو ځينې وخت صحيح کار نه کوي او مونږ ته بار بار دغه لاندې پيغام راکوي . د فارمټ نه مطلب دا چى ټول صفا کول . که چيرې مونږ په کليک کړو هم نه صفا کيږي او روغيږي هم نه . هر کله چې مونږ ته دغه پيغام راکړ ددې مطلب دا دى چې زمونږ باقى پاتې کار نه ورکوي ځکه چې ته ډير زر وايرس داخليږي . که چيرې مونږ خپل صفا کول غواړو نو په مارکيټ کې د يو ډول ماشينو نو په ذريعه صفا کيږي نن سبا د استعمال ډير کم دى ددې پرځاى خلک د استعمال کوي کوم چې د په پرتله ډير ښه کار کوى په کې ډيټا يعنې معلومات ديو څه مودې نه وروسته خرابيږي او له منځه ځي مګر په کې ډيټا يعنې معلومات يو څه موده نه بلکې د ډير زيات وخت دپاره خوندي پاتې کيږي . نو ځکه وايو چې څخه د استعمال ښه دى . فلش ډرائو د معلوماتو د ذخيره کولو لپاره يوه ښه آله ده کوم چې له لارې کمپيوټر سره وصل کيږي . هرکله چې مونږ د له لارې کمپيوټر سره وصل کړو نو ددې يو ايکن به په ماى کمپيوټر کې راشي لکه څرنګه چې د او ايکن په کې موجود وي همدارنګه د ايکن يعنې نشان هلته راځي کوم چې د هغه ايکن له لارې مونږ دفلش ډرائو نه په اسانه شيان يعنې فايلونه يا فولډرونه کاپي کولو شو يا يې له نه بل ځاى ته کاپي کولي شو يا يې له بل ځاي نه همدغه ته نښلولى کولاي شو . په مارکيټ کې نن ورځ ښه په آسانى سره پيداکيږى پخوا به په مارکيټ کې پيداکول ډير مشکل وو او بيا به چې پيداشو ددې سائز يعنې ذخيري به فرق لرلو نن ورځ په مارکيټ کې د کوم سائز والا چې غواړو شته د نه زيات هم شته د ١٩٩٧ او ١٩٩٨ کال په مينځ کې مارکيټ ته راغلل لمړى چي کله مارکيټ ته راغلل نو ددې سائز ډير وړوکى و يعنى صرف او ځاى درلوده بيا ورپسې او هم راووتل د د ښه استعمال نه وروسته مارکيټ ته نور د ښه سائز يعنى راووتل چې نن ورځ په کې نه هم زيات راغلل سافټ وائير د کمپيوټر هغه برخه ده چې فزيکى ساختمان نه لري او هغه لمس کيدلى نه شي ، رانيول کيدلى نه شي . بلکې يو پروګرام وي چې د کمپيوټر هارډواير په کار آچوي لکه د انسان په بدن کې روح سره ددې چې روح لمس کيدلى نه شي خود انسان د بدن هغه برخه ده چې له دې څخه پرته انسان ژوندي نشى پاتې کيدلى . داسې دکمپيوټر سافټ واير هم يو پروګرام وي چې د هغې په مرسته د کمپيوټر پرزي د کار کولو لپاره اماده کيدلى شي . هغه کسان چې دا پروګرامونه جوړوي هغوى ته د او کله کله ورته د لفظ کارول کيږي او دې کارته وايي . د اول ځل لپاره د پروګرام جوړونې لپاره دا اصطلاح په ١٩٥٠ لسيزه کې وکارول شوه خو هغه وخت ډيره مشهوره شوه چې کله په ١٩٦٨ ميلادي کال کې د ١٩٦٨ په نوم د په کې يو کانفرانس جوړ شو او هلته دا اصطلاح استعمال شوه . په هر صورت هغه کسان چې دا کار کوي دوي د کمپيوټر په پوهه کې هغه پر مخ تللي خلک وي چې په دې پوهيږي چې په کمپيوټر کې يو پروګرام څنګه کار کوي او کمپيوټر له پروګرام نه څنګه هدايت اخلي . پروګرام جوړونکي يا په بله اصطلاح د سافټ واير انجنيران پروګرام د بل داسې پروګرام له لارې نه جوړوي چې هغه پروګرام ددې لپاره جوړ شوى وي چې په دې کار بل پروګرام جوړ کړل شي . او په بله اصطلاح کې هغه پروګرامونه ته د پروګرام ژبه لفظ کارول کيږى . : لاندي لاري د څلورمې توليد شوي ژبې : يو يي هم لکه ، او : يو ښه تعريف شوي سټ د مقداراتو د پروسس د مشکلاتو د حل لپاره په يوه معينه مرحله کې . : د کمپيوټر د پروګرامونو سستم دى چې عامل دکمک کونکى پروګرامر په پرمخ تللې پروګرام کې برابر وي . : د کمپيوټر هغه پروګرام دى چې د کمپيوټر سستم امر کوي چې معين معلومات او فعاليتونه اجرا کړي او يو لازم حل د تجارتي او نورو پروګرامونو د استعمال لپاره برابر کړي . : يو ژباړل کونکى پروګرام دى چې د ژبو د بدلولو لپاره استعماليږي او هدايت ورکوي . : دا د سمبلونونه استفاده کوي چې د يو عملياتي موقيعت وښي او دې ته يو سمبوليک ژبه هم ويل کيږي . : دلته ددې کنټرولونکي اساسي ساختمانونه دي چې د لپاره ورڅخه استفاده کيږي دادي سلسله او . : يو ژباړونکې پروګرام دى چې بدلوونکى ديوې ژبې هدايت کونکى دى په مجموعى تو ګه . : د پروګرام د صحيح کولو امتحان کولو او چک کولو لپاره استعماليږى . : د هداياتو يو ګروپ چې د کمپيوټر د اوامرو لپاره چې يوه مشخصه وظيفه اجرا کړى . : د پروګرامنګ اشتباه ګانې يا غلطيانې چې منځ ته راځې ديو منطقې ساختمان د پروګرام د اشتباګانو په خاطر راځې . : د پروګرام منبع د ژباړونکې په يو معادل ماشين کې . : د پروګرام يو پوره سستم چې د .. د عملياتو نه تفاوت وکړي . او کنټرول کړي او د يو حقيقي پروسس حمايه کوونکي وي د پروګرام د لپاره . : د يو خاص مقصد لپاره هغه ژبه چې د مشخص مشکلاتو د حل لپاره جوړه شوي ده . : د کمپيوټر د هداياتو سلسله په پروګرام کې چې اجرا شوي تکرارً تر هغه چې په اخري شرط باندې ښودل شوي نه وي . : هغه شخص ته وائي چې د کمپيوټر پروګرامونه ډيزائين کوي او جوړوي . : د کمپيوټر عملياتي سيستم کنټرول او حمايه کوي . لکه : عملياتي سيستم ، او د ژبو ژباړونکي . : هغه پروګرام دى چې په اتومات ډول يې جوړوي تصحيح کوي او پرنټ کوي يې لکه د اسنادو پرنټ ، خطونو او راپورونو پرنټ کول . د کمپيوټر پروګرام : د نرم افزار و مدت يا دوره چې د هداياتو د ورکولو لپاره استعماليږي يا د هداياتو د سلسلې څخه کمپيوټر ته تر څو يوه مشخصه وظيفه اجرا کړي . کمپيوټر نشي کولاي چې فکر وکړي چې څه بايد اجرا کړي . دا بايد ورته په دقيقه توګه وويل شي چې څنګه يي پروسس کړي او نتيجه يي چيرته اوباسي يا پريږدي . په بله وينا ويلي شو چې د هداياتو مجموعه چې لخوا ورکول کيږي چې اجرا يي کړي يا پروسس کړي هغه ته ويل کيږى او ته ويل کيږي . پروګرامينګ : هغه لاره چې کمپيوټر په يوه کاميابه توګه استعمال شې دې ته پروګرامينګ ويل کيږي . پروګرامينګ هغه پروسه ده چې د هداياتو مجموعه د کمپيوټر لپاره کوي چې يو معين فعاليت پرې اجراکړي د کمپيوټر د سلسلې مجموعې ته اختياري ورکوي دا هدايت د کمپيوټر په حافظه يا کې جمع کيږي معلومات يا هم د کمپيوټر پرمخ په حافظه کې جمع يا ساتل کيږي . د پروګرام اجرا اورايټ دپروګرامر لخوا څوک چې په رښتيا استعمالوي چې يو له بل سره ارتباط ولري يا مفاهيمه ولري . پروګرامونه دکمپيوټر په ژبه ليکل شوي وي او کمپيوټر ته ديو په شان په تيزي سره ليږل کيږي . نرم افزار يا په دريو کټګوريو ويشل کيږي : ١- ژبه ٢- د سيستم نرم افزار ٣- - : په ټوله نړي کې ژبه د انسانانو تر منځ د مفاهمې منبع ده مختلف هيوادونه محتلفې ژبې لري . ددې لپاره چې کمپيوټرونه يو له بل سره مفاهيمه يا ارتباط ولري ژبې ته ضرورت لرې چې کمپيوټر بايد پري پوه شي ددې هدف لپاره مختلفې ژبې پيداشوي په کمپيوټر کې د مختلفو کارونو د اجرا کولو لپاره . ژبه په بنيادي ډول په دوو کټګوريو ويشل کيږي نظر د دوي په تعير سره ١- ٢- : -- دکمپيوټر هغه ژبه ده چې يا هم هغه ته نږدي . کمپيوټر نشې کولاي چې درک کړي د هداياتو ورکول په -- او يا په انګليسى ژبه يوازې کولاى شي چې اجرا کړى يا درک کړي لکه په شکل کې ٠ ،١ او دوه قسمه دى ١- ٢- : داد پروګرامينګ يوه ابتدائي او په ټيټه سطحه ژبه ده او دا دپروګرامينګ لومړنى ډول ژبه ده . - يوازنى يوه اساسي ژبه ده چې کمپيوټر کولاي شي په هغې باندې پوه شي . په حقيقت کې د کمپيوټر منځ ته راوړونکې يي جوړوي او رعايت کوي يواځې او يواځې همدا ژبه د ده چې د په داخل کې ښودل کيږي خاص شکل يي د ٠ ،١ دي . ٠ د خاموش په معنى دى او يو ١ د په معنى دى او داد برقي سګنالونو په شان پيژندل شوي دي . دا مجموعه پيژندل شوي ده د کمپيوټر په واسطه -- يو د عملياتى کوډ د يو يا له هغه نه زياتو عملياتو باندي مشتمل دى . عملياتي کوډ عملياتي عمليات مشخص کوي تر څو هغه اجرا کړي لکه ، او داسې نور . عملياتو تعداد مشخص کوي چې اجرايي کړى لکه نمبر پري اضافه کول او يا بايد چيرته جمع يا وساتل شي . مګر دپروګرام رايټ کول په ماشين باندې په مستقيم ډول ناممکن دى پروگرامونه په نارمل ډول رايټ کيږي په يا -- او وروسته له هغه ترجمه کېږي په کې دمختلفو ژباړونکوپه واسطه اجراکېږي . گټى : کمپيوټر داستعمال لپاره تيزاومؤثرجوړوي. ژباړونکې دانشې کولاى چې په مستقيم ډول ترجمه کړي . لکه : دکمپيوټرپه واسطه مستقيمآ وپيژندل شي . تاوانونه يانقيصې : ټول عملياتي کوډونه بايد چې په يادوساتل شي . ټول بايدپه يادوساتل شي . دامشکل ده چې په يو کې دپروگرام رايټ شوي غلطيانې پيداشي اوهغه اصلاح شي . داژبې دماشين تابع ده مثال کولاشې چې دکمپيوټر په قسمونوباندې استعمال شې. : له هغه پروګرامونو نه عبارت دى چې هغه مونږ ته د کمپيوټر هارډواير په کار راولي او هغه په مستقيم ډول مونږ ته خپل مطلبي کار نه کوي د ساده مثال په توګه لکه پروګرام چې مونږ ته صرف د کمپيوټر پرزې فعالې کړي او که مونږ ډيزاين کول وغواړو نو وينډو يي مونږ ته نشي کولى . کله چې په کمپيوټر کې ځاى په ځاى کړل شي له هغې وروسته مونږ د خپل مطلب د کارونو لپاره انسټال کولى شو او هغه بيا د خپل مطلب لپاره استعمالولى شو لوى مثال دى . : له هغه پروګرام نه عبارت دى چې د کمپيوټر او کار کوونکى په منځ کې واسطه جوړه شي او په ژبه يې هم کمپيوټر پوهيږي او هم پري کار کوونکي پوهيږي . له کار کونکي نه د کار کوونکي په ژبه هدايات اخلي او کمپيوټر ته يې په داسې شان وړاندې کوي چې کمپيوټر پرې وپوهيږي او کار پرې وکړي . لنډه داچې په کمپيوټر کې مهم ترين پروګرام يا چې د کمپيوټر د فعالولو په لومړى شيبه کې ليدل کيږي هغه دى او د کمپيوټر د بندولو په وخت کې چې اخيراً زمونږ نظر پرې لګيږي هم همدا دى . تر اوسه پورې چې څومره قسمونه د کمپيوټر اختراع شوي دي هغه ټول له نه برخه من دي . البته ځينې به داسې کمپيوټر وو چې په هغوى کې داپروګرام له کمپنۍ نه جوړ اچول شوي راتله او ځينې داسې وي چې کار کونکى کولى شي په هغه کې ځاى په ځاى کړي لکه زمونږ اوسني عام کمپيوټرونه . ته دوه بنيادي او لوى کارونه ور په غاړه دي . ١- د کمپيوټر ټول د او د سافټ واير منابع به اداره کوي او که هر ځاى دکوم شي په يو جز کې څه نقصان وي او کار نه کوي نو کارکونکى ته به ورکوي چې ددې جز دکار د نه کولو په معلوماتو باندې مشتمل وي . ٢- کارکونکي ته به سهولت په لاس ورکوي چې هغه د او سافټ واير نه دضرورت په وخت کې په اسانۍ سره کار واخلي اګر که کارکونکى د او يا په ټولو جزياتو خبر هم نه وي . نو مونږ وپيژندل چې د کمپيوټر هغه پروګرام دى چې د کمپيوټر ټولې پرزې په کار باندې راولي او مونږ ته سهولت راکوي چې په هغه کې نور پروګرامونه هم استعمال کړو او تر څو چې يا په کمپيوټر کې نه وي مونږ په کمپيوټر کې هيڅ پروګرام نشو استعمالولى . ډير ډولونه دي هر يو يې په نسبت سره بل ته څه مثبت او څه منفي نکتې او اړخونه لري په لاندې ترتيب به يو څو مشهور هغه پروګرامونه چې مونږ د هغوې نه پرته کمپيوټر نشو استعمالولى او کوشش به وکړم چې صرف نومونه يې واخلم . ١-د کمپنۍ لخوا ريليز شوي ٢- د کمپنيو لخوا ريليز شوي ٣- د .. کمپنۍ لخوا ريليز شوي ٤- د کمپنۍ له خوا ريليز شوى داسې نور په سلګونو په بازار کې شته چې د مختلفو کمپنيو لخوا ريليز شوي دي او داسې به نور هم ډير وي چې تر اوسه پورې يې مونږ ته نومونه هم ندي رارسيدلي چې د مختلفو مقصدونو لپاره استعمال شوي دي او استعماليږي. خو په پورتنيو ټولو کې چې ډير مشهور دي او زمونږ او ستاسې په کمپيوټرونو کې ډير استعماليږي او هر وخت يي مونږ نومونه اورو هعه دوه ١- ٢- کمپيوټر