په یهودیت کې د اعدام جزا
په سنتي یهودي قانون کې د اعدام جزا په یهودي حقوقي ائینونو کې چې لرغونتیا یې منځنیو پېړیو ته اړوندېږي؛ په سپېڅلي کتاب او اورشلیمي تالمود کې د شته شفاهي قوانینو له مخې تعریف شوې چې د دې ټولو اصلي منبع عبري سپېڅلی کتاب دی. د یهودانو په سنتي قوانینو کې څلور ډوله د اعدام جزا شتون لري: الف سنګسار، بد ویلي شوو مسو په خوړولو سره سوزول، ج خفه کول د ساه بندول، د سر غوڅول؛ دغه جزاوې ځانګړو جرمونو ته اړوندېږي. یوازې په ځانګړو مواردو کې چې پاچا کولای شي د چا د اعدام حکم ورکړي، نور د یهودو د قوانینو له مخې یوازې هغه مهال کېدلای شي د چا د اعدام حکم صادر شي چې د هغه جرم د دوه ذیصلاح شاهدانو له خوا لیدل شوی وي او په محکمه کې پر هغه د شاهدي ورکولو سربېره د مجرم کس په اړه لږ تر لږه ۲۳ قاضیان سنهدرین قضاوت وکړي او د رایو په اکثریت هغه ته د اعدام جزا وټاکي. له دې سره د یهودو د قوانینو له مخې تر هغه مهاله د اعدام جزا چاته نه ورکول کېږي تر هغه چې هغه محکمه چې د اړوندې دوسیې په اړه قضاوت کوي د اعدام حکم د اورشلیم ښار په معبد غره کې له ځانګړي ځایګي مخکې په نامه شورا به دغه پرېکړه کوله څخه ترلاسه کړي. تاریخچه په یهودیت کې د اعدام جزا او بدني تنبیه پیچلی تاریخ لري چې د پراخو بحثونو موضوع ګرځېدلې. د دوی سپېڅلی کتاب او تلمود د محکمې په واسطه د شدیدو جرایمو لپاره د اعدام جزا څلور ډوله - سنګسار، سوزول، سرغوڅول او ساه بندول او همدارنګه له منفي احکامو د یهودیت له ۶۱۳ احکامو څخه د عمدي سرغړونې لپاره چې د اعدام جزا ته اړوند نه بلل کېږي د قمچینې وهلو بدني جزا ټاکلې. د تلمود د قانون له مخې د دویم معبد په له منځه تلو سره د اعدام جزا پلی کوونکی ځواک له منځه لاړ. د میشنا کتاب له مخې د العازر بن آزاریا په خبره هغه سنهدرینان چې یو کس به یې په اوو کلونو یا اویا کلونو کې اعدام کاوه د وینو تږي بلل شوي. د لرغونې دورې په وروستیو کې په یهودي محاکمو کې د اعدام جزا د نه ورکولو پر لور لیوالتیا زیاته شوه. په عمل کې د منځنیو پېړیو یهودي محاکمو کې چې د اعدام د حکم د صادرلو او اجرا کولو ځواک یې درلود دغې چارې ته یې د شدیدو جرایمو په صورت کې دوام ورکاوه خو د ټولو هغو جرایمو لپاره یې ترې کار نه اخیست چې د دوی قانون تعریف کول. په داسې حال کې چې دا تشخیص شوه چې د دویم معبد له ړنګېدو وروسته له اعدام جزا څخه ګټنه د سپېڅلي کتاب له احکامو څخه سرچینه نه اخلي خو هغو خاخامانو چې له دغې چارې ملاتړ کاوه باور یې درلود چې دغه چاره د نورو یهودي قوانینو له مخې د توجیه وړ ده. د جزا ورکولو ډولونه د یهودانو سپېڅلي کتاب د یو شمېر جرمنو لپاره ټاکلې چې له کوم ډول اعدام څخه ګټنه وشي. د کفري ویناوو، بت پرستۍ، سبت د یهوادنو ځانګړی دود دی ماتونې، د نامزاد لرونکې باکرې زنا، مېړه ته په پاک لمنۍ چل ورکول د تورات دویم کتاب یا . ۲۲:۲۱ او یاغي زوی په سنګسار سره مجازات کېږي؛ د دوه ودونو کولو هغه هم د ښځې له مور سره واده او د کشیش د لور فحشا په سوزولو سره مجازات کېږي؛ جمعي مرتد کېدلو ته بیا په تورې سره د سرغوڅولو جزا ورکول کېږي. نور لویو جرایمو ته په اشارې قانون ټاکلې چې مجرم باید په بې رحمانه ډول ووژل شي، آن ځینې مهال دغه عبارت هم زیاتوي چې: خون یې پر خپله غاړه دی. دغه عبارت په سنګسار کولو باندې اعدام ته هم صدق کوي. د یهودانو سپېڅلي کتاب همدارنګه د پانسي کولو اړوند هم ویلي د تورات دویم کتاب. ۲۱:۲۲ خو د خاخامي تفسیر پر بنسټ د هغې نوم د اعدام په توګه نه دی راغلی بلکې له وژلو وروسته د راځړولو په معنی دی. لاندې د ابن میمون له خوا د جرایمو هغه نوملړ راغلی چې هر یو ته د اعدام ځانګړې جزا ورکول کېږي: سنګسار په ډبرو د ویشتلو جزا په سنګسار باندې د وژنې حکم ، سکیلا د اتلسو جرمونو څخه د یوه په ترسره کولو صادرېږي په دغو کې هغه کسان هم شاملېږي چې په قصدي ډول یې د سبت ورځې قوانین تر پښو لاندې کړې وي هغه کسان په کې نه شاملېږي چې په ناپامۍ سره یې د سبت له قوانینو سرغړونه کړې وي او هغه نارینه هم په کې شامل دي چې له بل نارینه سره یې د لواط عمل ترسره کړی وي. په دغه ډول سنګسار کې محکوم شوی مجرم تر دیوال لاندې کېږي او په ځمکه باندې د دیوال له راغورځېدو سره خپل ژوند له لاسه ورکوي. د زوی او مور ترمنځ یوځای کېدل یا زنا. د پلار له ښځې سره د زوی یوځای کېدل یا زنا لازمه نه ده چې مور یې وي. له نګور سره د خصر یوځای کېدل یا زنا. د بل چا له ښځې سره د هغه د واده په لومړیو کې یوځای کېدل. د دوه نارینه وو ترمنځ لواطت. له حیواناتو سره جنسي اړیکه. د خدای په نامه د خدای په نوم لعنت ویل. بت پرستي. مولخ ته د نسل ورکول د مولخ لپاره د اولاد قرباني کول. نکرومانسي جادو ګري. پایتونکې جادوګري. د بتانو عبادت ته د نورو اړو ویستل. د بتانو عبادت ته د ټولنې تحریک. جادوګري. د سبت ورځې څخه سرغړونه. خپل مور او پلار ته کنځلې کول. بن سور اومره یا سرکش او بغاوت کوونکی زوی. په سوزولو سره جزا ورکول په سوزولو سره د وژنې حکم ، سیریفه د ۱۰ جرمونو لپاره صادرېږي چې په کې فحشا او د ښځې له مور سره په یوه وخت کې واده کول په کې شاملېږي. د جرم عاملین په اور نه سوزول کېږي بلکه ویلي شوي سرپ د مجرم په مرۍ کې تویول کېږي. له دې سربېره له سنګسار وروسته د سوزولو مورد هم ترسره شوی چې د اچان د سنګسار په مورد کې رامنځته شو. د هلاخا یا د یهودي مذهبي قانون له مخې دغه مجازات د مجرم په ستوني کې د ویلي شوي فلز سرپ، یا د سرپو او قلعي مخلوط په تویولو سره ترسره کېږي، نه دا چې هغه خپله اور ته واچول شي. د کشیش هغه لور ته چې د واده دویم پړاو یې بشپړ کړی وي او زنا وکړي. د یو نارینه او د هغه د لور ترمنځ زنا. د یو نارینه او د هغه د لور له لوري لمسۍ سره زنا. د یو نارینه او د هغه د زوی له لوري لمسۍ سره زنا. د ښځې له لور سره زنا لازمي نه ده چې خپله لور یې وي. د ښځې د لور له لور سره د نارینه زنا. د ښځې د زوی له لور سره د نارینه زنا. د نارینه او د هغه د ښځې د مور سره زنا. د نارینه او د هغه د خواښې له مور سره زنا. د نارینه او د هغه د خصر له مور سره زنا. په تورې سره سرغوڅول په تورې سره د وژلو حکم ، هېرېګ په دوه مواردو کې صادرېږي: د عمدي قتل او جمعي ارتداد بت پرستۍ لپاره. د دغه جرایمو له عاملینو څخه سرغوڅول کېږي. غیر قانوني عمدي قتل. د ایرانیداچات وګړتوب، هغه ښار چې ګمراه شوی و. په ساه بندولو سره د وژنې حکم په ساه بندولو سره د وژنې حکم ، چینېک د شپږو جرمنو د ترسره کولو له امله صادرېږي چې په کې د بل چا له ښځې سره د یو نارینه حرامه اړیکه زنا او هغه کس چې خپل والدینو ته یې زیان اړولی وی کوم ځای یې ورته ژوبل کړی وي شاملېږي. د بل چا له ښځې سره د زنا ترسره کول که چېرې په پورته یادو شوو شرایطو برابر نه وي. د خپلو والدینو ټپي کول. د یو بل اسرائیلي تښتونه. ناسمه وړاندوینه کول. د نورو خدایانو په نوم وړاندوینه کول. هغه حکیم چې د هون سټون په نامه شورا د لویې محکمې پر وړاندې ګنهګار وي. سرچينې