پوځ
يو پوځ يا يوې پوځي ځواک ن. ته د يوه هېواد د ساتنې ځواک هم وييل کېږي. پوځي ځواک د تاريخ په اوږدو کې د بېلابېلو تناسخي پړاونو نه تېر شوي. پوځونه د پېړيو پېړيو راپدېخوا په بېلابېلو سيمو او ټولنو کې وه او شته. خو په لرغوني پېر کې د پوځ جوړښت ډېر ساده وه او يواځې سرتېري په تېرو لرگيو او تيږو سمبال وه، د وخت په تېرېدو سره او د انسان د پوهنيز پرمختگ سره سم د پوځونو بڼې هم بدلې شوې، يو وخت داسې هم راغی چې پوځيان په آسونو سپاره به وه او وسپنيزې وسلې لکه تورې، نيزې او ډال به ورسره وه، د ځينو سره به غشي او لينده هم وه ورو ورو د نورو لاس ته راوړنو سره د ودانيو او د وگړو د مېشت ځايونو بڼې هم بدلې شوې، د بېلگې په توگه د ښار چارپېر به خلکو دېوالونه جوړول او د پاچا لپاره به يې ټينگې کلاگانې او دنگې ودانۍ جوړولې. د وسلو بڼې هم په بېلابېلو زمانو کې بدلې شوې او پليټکښ توپکونه او توپونه راووتل چې آن پدې نوي عصر کې د ماشين گڼو او نوي پوځي سامانو لکه ټانکونه آلوتکې او کمپيوټري جنگي آلې په پوځونږ کې نور هم انقلاب راوستی، اټکل داسې دی چې په راتلونکې کې به داسې پوځي قوتونه وي چې پوځيان او سرتېري به يې يواځې ماشينونه وي نه انسانان، خو د داسې يوې پوځې قوې شتون به د انسانانو ژوند نور هم د خطر سره مخ کړي. که څه هم چې پوځ هرې هغې قوې ته وييل کېږي چې په وسلو سمبال وي، خو په ټولگړي مانا پوځ د کارپوه سرتېرو يا چريکي سړو هغه منظمه دايمي قوه ده چې يواځې د جنگي مسايلو او د جنگ لپاره روزل کېږي او د هغو ملېشو او داوطلبو نه چې د عامو وگړو نه جوړ او د لږې روزنې په ورکړې سره د اړتيا په وخت کې کله چې يو ملت د بشپړه جگړې په حالت کې وي او د يوه لنډمهالې قوې په توگه پکار وړل کېږي، توپير بايد ځنې وشي. د پوځ وييکه د اصلي اردو يا د يوه هېواد د ساتلو اصلي قوې ته اشاره کوي. هغه اند چې په يوې ټولنه کې پوځ ته د لومړيتوب حق ورکوي، د ملېټريزم يا پوځي کېدنې په نامه يادېږي. آرپوهه د ملېټري يا وييکه د لاطيني ژبې د وييکې ځنې اخيستل شوې چې دا بيا د يا اضافي حالت نه راوتلې او مانا يې سرتېری دی. د پښتو ژبې وييکه پوځ خورا پخوانۍ وييکه ده چې ځينې وختونه فوځ او يا فوج هم تلفظ شوې. خو دا وروستۍ نومېدلې بڼه يې بيا اردو ژبې د پښتو نه پور کړې او اوس په اردو ژبه کې دېره رايجه ده. د همدې وييکې مانا د يوه صفت په توگه د پوځ وييکه سرتېرو، جنگي سامان آلاتو او زغريي سامان پلو اشاره ده. دا پدې توگه هم کارېدلی شي چې موخه يې د داسې پوځي ريزرف يوون لوري ته اشاره وي چې د يوه ځانگړي امر لپاره او يا هم د ټولگړي ليد له پلوه د يوه رياست او يا هېواد هغه ريزرف سرتېري وي چې په جنگي قواو کې د دندې لپاره گومارل کېږي. په رسمي چارو کې په برتانيوۍ انگليسي کې د يا پوځ وييکه د يوه صفت په توگه کارېږي او کله ناکله په ځانگړې توگه د جگړه ايزو زمکني قواؤ پورې اړوند وي، او د سمندري ځواک او هوايي ځواک لورې ته اشاره پکې نه وي. خو په نوې برتانيوۍ انگليسي کې همدا لغت ځانله ددې موخې لپاره هم کارول کېږي چې ټول جگړه ايزو ځواکونو لوري ته اشاره پکې وي، او دا د پوځي ځواکونو هغه ټولې څانگې په ځان کې رانغاړي. د پوځ تاريخ د پوځ تاريخ يوازې د يوه ځانگړي پوځي ځواک تاريخ نه بلکه اکثراً د کړکېچونو او د اختلافونو د تاريخ سره يوځای گڼل کېږي. د پوځ تاريخ څه نا څه د جگړې له تاريخ سره توپير لري، د پوځ تاريخ پر خلکو او پر جگړه ايزو روزنځايونو باندې متمرکزه وي، خو د جگړې تاريخ بيا د جگړې په اوښتون، او د حکومتونو د تخنيک، او جغرافيې د بدلون انځور جوړوي. . . . . پوځي تنظيمونه .. . . . . . - . - . . : پوځي پوهه پوځي پوهه د زده کړې هغه ډگر دې چې پوځي سرتېري يې په گڼ شمېر تخنيکي، ساپوهنيز او د عملي زده کړو له لارې ترلاسه کوي، په دې کې د جگړايزو درنو او سپکو وسلو د کارولو او جوړولو زده کړه او جگړې وړتيا هم شامله ده. ددې پوهې پېژندنه داسې کېږي، د پوهې هغه ارت ډگر چې د هر ډول وسلې والې نښتې پر مهال په ځان کې د بېلابېلو ساينسي غونډالونو د نغښتلو او سمو کارولو سره، يوه پوځي لښکر ته بری ور په برخه کوي او د بري د ترلاسه کولو په موخه کارېږي، د پوځي پوهې په نامه يادېږي. پوځي اند : د پوځ نور کارونه .. . پوځي لېږدرالېږد - - . پوځي عدل . . . . پوځي سېک . . .. . . پوځي ځواک پوځي ځواک يو داسې ويی ده چې يو ځانگړي يونټ او يا قطعې او يا هم په وسلو سمبال بېړۍ چې په يوه سيمه کې د څار لپاره گومارل شوې وي، او يا د همدې ډول ځواکونو يو ټولي ته هم وايي. د ساري په توگه د خليج په جگړه کې د امريکا د متحده ايالاتو مرکزي قومانداني، چې د ټولو پوځي ځواکونو واک يې په لاس کې وه. - . . . ځانگړي پوځونه د هېوادونو له مخې د پوځونو لړليک وگورۍ پوځي اتحاد ناټو انزوس د وارسا تړون اوس نه پلي کېږي دا هم وگورۍ د افغانستان پوځ د افغانستان هوايي ځواک . باندنۍ تړنې نړېوال امن د امريکايي ساينسپوهانو فېډراسيون پوځ سرچينې . --- . . . ... . . . . . . . . . .. . . ... . . مهالنۍ پوځ