دويال غونډالونه
۱. گڼيال سولگرونه او گڼيال غونډالونه گڼيالو سولگرونو ډېر پوهنيز ساينسي، رغاوه ييز صنعتي او سوداگريز پرمختگونه شوني ممكن كړل، چې لدې پرته به ناشوني واى. زموږ تشيالي مخكښى به د رښتينمهالې -، پرله پسې سولگريزې څارنې څخه پرته ناشونى واى او دا هم څرگنده ده، چې نن ډېرې سوداگريزې پروژې يواځې د خپلكاري اتوماتې خبرتوكيزې بهيرونې په مرسته په اغېزمنه توگه چار عمل تر سره كوي. سولگرونه په ساينسي شمېرنو، سوداگريزې او كاروباري خبرتوكيزې بهيرونې، هوايي ترافيكڅارنې، تشيالي لارښوونې ، ښوونيز ډگر او ډېرو نورو برخو كې كاريږي. د گڼيال سولگر تر ټولو غټ شته ملكيت يې عموميت دى. دا كولاى شي د لارښوونو يو ترتيب وځاري، چې مخكښى بلل كيږي، چې په وركړ شويو خبرتوكيو چليږي. كارن كولاى شي د ځانگړې اړتيا په بنسټ مخكښى يا خبرتوكي ځانگړيز يا بدل كړي. ددې نرمښت په نتيجه كې، ټولموخي - گڼيال كمپيوټرونه كولاى شي د يو پراخ بېلابېلښت خبرتيايي-بهيريزې چارې تر سره كړي. ټولموخى گڼيال سولگر، د گڼيال غونډال تر ټولو ښه پېژندل شوې بېلگه ده. نور ساري يې د ټېلېفون ، گڼيال برېښنامېچي ، د وارواري شمېرونكي ، شمېريز ماشينونه، لرېخاپ ماشينونه او داسې نور دي. د گڼيال غونډال ځانگړنې خصوصيات يې د خبرتياوو د عناصرو سمبالښت دى. دغسې عناصر ښايي برېښنايي ټكانونه ، لسيالې گڼې ، د يوې آبېڅې توري ، حسابي چلښتونه ، ندايه نښې يا دداسې نورو مانا لرونكيو سمبولونو ټولگه وي. د خبرتياوو د عناصرو څنگ په څنگ ايښودنه د خبرتياوو يو څومره والى ښيي. د ساري په توگه د ، او توري جوړوي، د ۲۳۷ توري يوه شمېره جوړوي. نو ځكه، د عناصرو يو ترتيب يوه ژبه جوړوي، چې دا هغه قوانين دي چې خبرتياوې وړي يا استوي. لومړني گڼيال سولگرونه ډېرى د شمېره ييز سولښت لپاره كارېدل. پداسې حال كې، هغه عناصر، چې كارېدل، گڼې وې. لدغه كړنيز څخه، د گڼيال سولگر اصلاح راوټوكېده. د گڼيال سولگر لپاره يو تر ټولو پرځاى نوم به خبرتيايي بهيريز غونډال وي. د خبرتياوو عناصر په گڼيال غونډال كې په فزيكي څومره واليو، چې نښيالونه بلل كيږي، ښودل كيږي. برېښنايي سگنلونه لكه ولتاجونه او كرنټونه تر ټولو عام دي. دغه سگنلونه په ټولو نن-ورځيو برېښيزو گڼيالو غونډالونو كې يواځې دوه ارزښتونه قيمتونه لري او ويل كيږي، چې دويال دي. د گڼيال-غونډال اوډونكى د دويالو سگنلونو په كارونې باندې د ډېر-ارزښتي - برېښيزو سركټونو د ټيټ باوريتابه له كبله محدود شوى، په بله ژبه، له لسو حالتونو سره يو سركټ، چې د هر حالت لپاره د ولټاج يو ارزښت كاروي، اوډل كېداى شي، خو دابه د چلښت ډېر ټيټ باوريتوب ښكاروي. په بله خوا كې، يو ټرانزېسټر سركټ، چې يا بل او يا گل وي، دوه ممكنه سگنلي ارزښتونه لري او داسې جوړېداى شي، چې خورا باوري وي. د توكيو ددې فزيكي بنديز له كبله او لدې كبله، چې د انسان سول منطق دويال انگېرل كيږي، هغه گڼيال غونډالونه، چې د ارزښتونو د اخيستنې لپاره درول شوي، د دويالو ارزښتونو د اخيستنې لپاره لا درول شويدي. د خبرتياوو څومره والي يا خو د بهير له طبيعته راټوكيږي او يا په قصدي ډول د پرله پسې بهير څخه څومرول كيږي. د ساري په توگه، د يو استحقاقي جدول يو مهالوېش په ارثي توگه يو بهير دى، چې د كارمن نومونه، د تذكرې نمرې، اونيزې تنخاگانې، ماليات او داسې نور لري. د يو كارمن د وركړې چېك د خبرتوكيزو ارزښتونو لكه د آبېڅې توري نومونه، گڼې تنخا او ځانگړي سمبولونه لكه په كارونه بهيريږي. له بلې خوا، د څېږنې يو ساينسپوه كېداى شي د يو پرله پسې بهير كتنه وكړي، خو يواځې مشخص څومره والي څومروالىڅومرښت په جدولي بڼه كې ثبت كړي. ساينسپوه ځكه د خپلو پرله پسيزو خبرتوكيو څومرونه كوي. د هغه په جدول كې هره شمېره د خبرتياوو يو عنصر دى. ډېر فزيكي غونډالونه په رياضيكي توگه پر توپيريزو مساواتونو چې د وخت د يو چار عمل په څېر يې هوارى حل د بهير بشپړ رياضيكي كړه وركوي شرح كېداى شي. يو اټكليال سولگر د يو فزيكي غونډال نېغ پېښېورته والىورتښت ترسره كوي. د سولگر هره برخه د تر لوستنې مطالعې لاندې بهير د يوې ځانگړې برخې اټكليال دى. په اټكليال سولگر كې متحولونه په پرله پسې سگنلونو ښودل كيږي، معمولا، برېښيز ولتاجونه، چې د وخت په تېرېدو بدلون تحول كوي. د سگنل متحولونه د بهير هغو ته اټكلياليز په نظر كې نيول كيږي او په همدغه بڼه كړه وړه كوي. نو د اټكليال ولتاج مېچنې د بهير د متحولونو ځاى نيولاى شي. د اټكليال سگنل اصطلاح كله كله د پرله پسيز متداوم سگنل ځاى كله كله نيولاى شي، ځكه اټكليال سولگر د داسې يو سولگر، چې پرله پسيز متحولونه سمبالوي مانا لري. په گڼيال سولگر كې د يو فزيكي بهير د كولو لپاره څومره والي بايد وڅومرول شي. كله چې د بهير متحولونه پر رښتينمهالي پرله پسيز سگنلونو وړاندې شي، وروستي هغه د يو اټكليال-گڼيال-ته -- بدلښت وسيلې لخوا څومرول كيږي. يو فزيكي غونډال، چې كړه يې په رياضيكي مساواتونو سره شرح شوى وي، په يو گڼيال سولگر كې، چې د شمېريزو ميتودونو په وسيله سره ورته شوى دى. كله چې بهيرېدونكې ربړه په ارثي ډول وي، لكه په سوداگريزو كړنيزونو كې، گڼيال سولگر متحولونه د هغوى په طبيعي بڼه كې سمبالوي. د گڼيالو سولگرونو يو په لاندې انځور كې ښودل شوى دى. حافظه يي يوون مخكښي پروگرامونه او همداراز راكړيز ، وركړيز او منځگړي خبرتوكي زېرموي. د بهيرگريز يوون حسابي او نورې خبرتوكيزې-بهيريزې دندې، چې د پروگرام لخوا په گوته شوې وي سرته رسوي. څارنيز يوون د بېلابېلو يوونونو تر منځ د خبرتياوو د بهېدنې كتنه كوي. څارنيز يوون لارښوونې، چې په حافظه كې زېرمېدلي دي، يو په يو له پروگرامه بيامومي كوي. د هرې لارښوونې لپاره، څارنيز يوون بهيرگر لدې خبروي، چې هغه چلښت چې د لارښوونې لخوا په گوته شوى، دواړه، پروگرام او خبرتوكي په حافظه كې زېرمه شوي دي. څارنيز يوون د مخكښي پروگرام د لارښوونو كتنه كوي، او بهيرگر هغه خبرتوكي، چې د مخكښي لخوا په گوته شوي وي سمبالوي. د كارن لخوا برابر شوى مخكښى پروگرام او خبرتوكي حافظې ته د راكړيز وسيلو، لكه د ورغو-كارت لوستوال - او يا يو لرېخاپ ليكوال د اسانتياوو په مټ لېږدول كيږي. يوه وركړيز وسيله، لكه چاپگر ، د سولښتونو پايله ترلاسوي او چاپشوې پايلې كارن ته وړاندې كوي. راكړيزې او وركړيزې وسيلې ځانگړي گڼيال غونډالونه دي، چې د برېښميخانيكي برخو لخوا را ايستل شوي او د برېښيزو گڼيالو سركټونو لخوا څاريږي يا څارل كيږي. يو برېښيز شمېرگر ، له ليكمن يې د راكړيزې وسيلې په اوسېدو سره او وركړيز وسيله يې له شمېريزې راڅرگندۍ سره، گڼيال سولگر ته ورته يو گڼيال غونډال دى. شمېرگر ته لارښوونې د چار تڼيو له لارې ننويستل كيږي، لكه جمع او تفريق. خبرتوكي د شمېريزو تڼيو په وسيله ننويستل كيږي، پايلې په نېغه په شمېريزه بڼه راڅرگنديږي. څينې شمېگرونه له چاپ وړتياوو او پروگراموړيو اسانتياوو سره گڼيالو سولگرونو ته ورته والى پيدا كوي، كه څه هم، يو گڼيال سولگر تر شمېرگره ځواكمنه وسيله ده. يو گڼيال سولگر ډېرې نورې راكړيزې او وركړيزې وسيلې په ځان كې ځايولاى شي، دا نه يواځې حسابي سولښتونه كولاى شي، بلكې سوليزې منطقي چلونې او چلېدنې هم كولاى شي او همداراز د بهرنيو او دننيو حالاتو په بنسټ د پريڼ تصميم نيونې لپاره مخكښېداى پروگرامېداى شي. يو گڼيال سولگر د گڼيالو يو تړښتوالمنځتړښتى دى. د هر گڼيال د چلښت د پېژندنې لپاره دا اړينه ده، چې د گڼيالو غونډالونو او د هغوى د عمومي كړو اساسي پوهه ولرئ. ددې لړۍ لومړنۍ نيمه به په ټوليزه بڼه له گڼيالو غونډالونو سره سروكار ولري، چې د هغوى د اوډون لپاره اړين ضروري شاليد برابر كړاى شي. د لړۍ دويمه نيمه د گڼيال سولگر بېلابېل بحثوي، د هغوى چلښت، اوډون او د حافظه يي يوون چلښتيزې ځانگړنې به وروسته بيان شي. د بهيرگريز يوون اداره او اوډون به هم راواخستل شي. د څارنيز يوون د اوډون بېلابېل مېتودونه به هم وپېژندل شي. د كوچنيو، بشپړو گڼيالو سولگرونو اداره او اوډون به وړاندې شي. يو بهيرگر، چې كله له څارنيز يوون سره يو ځاى شي داسې يو توكى جوړوي، چې منځى بهيريز يوون بلل كيږي. يو منځى بهيريز يوون ، چې په كوچنيو انتيگرال شويو سركټي بوخڅو كې نغښتل شوى وي، ووړ بهيرگر بلل كيږي. هغه حافظه يي يوون، او هغه برخه، چې د ووړبهيرگر او راكړيزو او وركړيزو وسيلو تر منځ مخياله څاري، ښايي د ووړبهيرگر د بوخڅې تر منځ نغښتې وي او يا ښايي په نورو كوچنيو انتيگرال شويو-سركټي بوخڅو كې نغښتل شوى وي. له حافظې او مخياليز څار سره يوه يوځاى شوې ته، چې يو كوچنى سولگر جوړوي، ووړسولگر - وايي. د ووړسولگريزو توكيو شته والي د گڼيال غونډال د اوډون ټكنالوجي پر اوښتون راوستله، چې اوډونكي ته د داسې جوړښتونو د هستونې خپلواكي وركوي، چې پخوا به غير اقتصادي وو. دا مخكې ياده شوې وه، چې گڼيال سولگرونه د خبرتياوو عناصر سمبالوي او دا چې دغه عناصر په دوياله بڼه ښودل شويدي. د شمېرښتونو لپاره كارېدونكي چلندان ښايي په دويال شمېريز غونډال كې وښودل شي. نو عناصر، د لسيالو گڼو په گډون په دويالو رمزونو كې ښودل شويدي. خبرتوكيزه بهيرونه د دويالو سوليزو منطقي عناصرو په وسيله د دويالو سگنالونو په كارونه روانه شوېده. څومره والي په دويالو زېرميزو عناصرو كې زېرمه شويدي. ددې ليكنې موخه د بېلابېلو دويالي مفاهيمو، په ورپسې ليكنو كې د نورې مشرحې مطالعې د اخځليك په توگه، پېژندنه ده. ۲. دويالې شمېرې يوه لسياله شمېره لكه يو څومره والى ښيي، چې له زرونو جمع سوونو جمع لسونو جمع يوونو سره مساوي كيږي. زرونه، سوونه، او نور د ځواكونه توانونه دي، چې د ضريبونو د ځايونو لخوا استنباط شويدي. كه نور هم دقيق شو، بايد داسې وليكل شي: كه څه هم، اړوښت دادى، چې يواځې ضريبونه وليكل شي او له هغه ځايه د اړين ځواك توان پايله وكښي. په ټوليزه بڼه، له لسيال سره يوه شمېره د ضريبونو پر يوې لړۍ په لاندې توگه ښودل كيږي: --- د ضريب له ، ، ، ...، لسو گڼو څخه يو دى او د د ارزښت د ځاى ارزښت وركوي، نو ځكه د ځواك توان، چې ضريب بايد پرې ضرب شي: -- -- -- ويل كيږي چې لسيال شمېريز غونډال بنسټى دى، ځكه چې دا لس گڼې كاروي او ضريبونه يې د لسو پر ځواك توان ضرب شويدي. دويال غونډال يو توپيرند شمېريز غونډال دى. د دويال شمېريز غونډال ضريبونه دوه شوني ممكن ارزښتونه : او لري. هر ضريب پر باندې ضربيږي. د ساري په توگه، د دويالې شمېرې . لسيال مساوي . دى، لكه چې د په ځواك توان د ضريبونو له ضربه ښكاري: - - . په ټوليزه بڼه، يوه شمېره، چې په -بنسټي - غونډال كې شرح شوې وي، د پر ځواك توان ضرب شوي ضريبونه لري: . - . - . . - . - - . - - . - د ضريبونه له تر - پورې په ارزښت كې بريد لري. د بېلابېلو بنسټونو د شمېرو ترمنځ د توپيرموندنې لپاره، موږ ضريبونه په ليندكيو قوسينو كې ايساروو او له كارول شوي بنسټ سره يو مساوي ليكو خو كله كله يواځې د هغو لسيالو شمېرو لپاره نه، چې عنصر پكې دا روښانوي، چې لسيال دى. د -بنسټې شمېرې يوه بېلگه ده: . . ياد ولرئ، چې د -بنسټي لپاره ضريبي ارزښتونه يواځې ، ، ، او دي. دا دوديزه ده، چې د ضريبونو لپاره له لسيال غونډال څخه، هله چې د شمېرې بنسټ له لسو لږ وي، اړينې كڼې پور شي. د آبېڅې توري ددې لپاره كارول كيږي، چې هله چې د شمېرې بنسټ له ۱۰ ډېر وي، د لسو لسيالې گڼې ضميمه كړي. د ساري په توگه، په شپاړسيال ۱۶ بنسټي شمېريز غونډال كې، لومړنۍ لس گڼې له لسيال غونډال څخه پور شويدي. د ، ، ، ، او توري د ، ، ، ، ، او گڼو لپاره په ترتيب سره كارول كيږي. د شپاړسيالې شمېرې يوه بېلگه ده: په لسيال ، دويال ، اتيال او شپاړسيال غونډالونو كې لومړۍ ۱۶ شمېرې په لاندې جدول كې كښل شويدي. له -بنسټ سره د شمېرو حسابي چلښتونه د لسيالو شمېرو همغه قانون اخلي. كله چې له اشنا بنسټي پرته بل يو وكارول شي، د سړي بايد پام وي، چې يواځې د اجازه وړې گڼې وكاروي. د دوو دويالو شمېرو د جمعې، تفريق او ضرب بېلگې لاندې ښودل شويدي: ورغونډ : ترې وتلى : غونډ : وتلى : - ټول : توپير : ورډېروونى : ډېروونى : ابره : جدول. له بېلابېلو بنسټونو سره، شمېرې د دوو دويالو شمېرو جمع د لسيالو په څېر د ورته قوانينو لاندې شمېرل كيږي، پرته لدې چې په كوم ځانگړي ځاى كې د جمعې گڼې يواځې يا كېداى شي. كه كوم پاتشونى باقي په يو ځانگړي مقام كې ترلاسه شو، د يو ځانگړي ځاى د گڼو د لوړې جوړې لخوا كارول كيږي. تفريق ترې يوڅه پېچلى دى. قوانين تر اوسه هماغه د لسيال دي، لدې پرته چې په يو ځانگړي ځاى كې پور قرض د ترې وتلي مفروق منه گڼې ته ورغونډوي جمع كوي په لسيال غونډال كې يو پور ترې وتلې گڼې ته ورغونډوي. ضرب ډېر ساده دى. د ډېروونى مضروب فيه گڼې تل يا وي، نو ځكه، يو برخيز ضرب پايلې يا خو له ورډېروونى مضروب او يا هم له سره مساوي دي.