د افغانستان 2020 کال سيلاب
د ز کال د جون په مياشت کې په افغانستنا کې په ناڅاپي ډول د سيلابونو يوه لړۍ پيل شوه، چې تر ټولو زيان رسونکی سيلاب د ز کال د اګست د مياشتې به نېټه و. دا سیلابونه د پروان ولایت په چاریکار کې د توپاني باران په پايله کې راووتل. د اګست د میاشتی سیلاب لږ تر لږه وګړي مړه او نور ټپیان کړل، او په سلګونه کورونه یی ویجاړ کړل. د پېښو د مدیریت وزارت هم په کاپیسا، میدان وردګ، ننګرهار، پنجشیر او پکتیا کې د د مرګ ژوبلې او زېربناوو د ويجاړې راپورونه ورکړل. مخينه په سويلي اسیا کې د موسمي باد باران کلنی موسم مونسون د جون څخه تر سپتمبر پوری غزیږي. په دې سيمه کې د کرنې لپاره زيات بارانونه اړین دي؛ خو له ځانه سره ناڅاپي سيلابونه او په تعقيب يې د خټو ښوېدنې هم لري، کوم چې هر کال کې په سلګونو خلک وژني او د ميلياردونه ډالرو ارزښت زیان اړوي. د پېښو د مديريت وزارت په وينا، په افغانستان کې د سیلابونو تکرار او زياتوالی د اقلیمی بدلون له امله لوړ شوی. د ز کال د دوبي موسم کې سختو ناڅاپی سیلابونو د افغانستان د پروان، کاپیسا، پنجشیر، میدان وردګ، کابل، ننګرهار، نورستان او لوګر ولایتونه اغیزمن کړي وو، چې پروان تر ټولو زیات اغیزمن شوی و. په لومړيو راپورونو کې د وګړو د مرګ او بشري مرستو هت د زرګونو کورنيو د اړتيا راپور ورکړل شو. همدا راز د اوبه خور سيستمونو، د اوبه ييزې برېښنا د مرکزونو، سرکونو، ودانيو، په سلګونه جريبه ولاړو فصلونو او له څخه زياتو څارويو د مړينې راپور هم ورکړل شو. د دې کلنيو سیلابونو ویجاړونکي اغیزې د کویډ-۱۹ وبا او په افغانستان کې له جګړې سره نورې هم زیاتې شوې. په ځینو سیمو کې د جګړې له امله د بیا رغونې او مرستې هڅې شونې نه وې. جغرافيايي او فيزيکي اغېزې د افغانسان شمالی او ختيځې سیمې، په ځانګړي ډول د تخار، پروان او هرات ولایتونو سخت باران تجربه کړ، چې د ز کال د مارچ په مه نېټه پيل شول. توپاني بارانونو ناڅاپی سیلابونه منځته راوړل، کومو چې په زیاته کچه مرګ ژوبله او ويجاړۍ رامنځ ته کړې. د د اپيرل تر پيل پورې په يادو ولايتونو کې د مړينو، ټپيانو، ويجاړو شويو کورنو، او نورو زيانمو شويو شتمنيو راپور ورکړل شوی و. سربېره پر دې، په کرنيزو ځمکو کې هکتاره فصلونه سيلاب وړي وو. د اپريل تر پای پورې، په ټول هېواد کې د سيلاب له امله د وګړو د زيانمنېدو راپور ورکړل شوی و، او د اټکل تر مخې کورونه يا زیانمن شوي يا په بشپړ ډول ړنګ شوي وو. چاریکار چې د پروان مرکز دی، د سيلاب له امله یو له زیاتو زیانمنو شویو ښارونو و. سیلابونو د ښار ډېره برخه ويجاړه کړې وه، د له طبيعي پېښو سره د مبارزې ملي اداره په وينا له زيات کورونه يې ړنګ کړي او کورنۍ اغېزمنې شوې وې. د بې ځايه شويو کورنيو غوڅ اکثريت ته عموماً د نورو خپلوانو يا نږدې ټولنو له خوا پناه ورکړل شوې وه، په داسې حال کې چې دوی بیا هم د باران او د باران په تعقيب د سيلابونو يا ځمکښوېدنې د کمېدو انتظار کاوه. عموماً کورونه په هغو سيمو کې جوړ شوي، چې د سيلاب راوتلو خطر يې زیات وي. د ډیری ښارونو ګڼوالی، او د سيلابونو د راوتلو چټکتيا، د طبيعي ناورين خونړيوالی لا پسې زياتوي. دا جوته شوې چې د اقلیم بدلون د کلنيو سیلابونو تکرار او تخريب زیاتوي. بشري غبرګونونه سيمه ييز غبرګون د طبيعي پېښو په وړاندې غبرګون ښودونکې لومړنۍ ملي اداره ده، چې د سيمه ييزو او ملي خدماتو له لارې د ناورین اړوند کمولو، چمتووالي او غبرګونونو د همغږۍ او مدیریت لپاره یی پروتوکولونه او طرزالعملونه جوړ کړي دي. د مرکزي ادارې په توګه دا اداره په هېواد کې د ناورين اړوندو ټولو مداخلو واک لري، په داسې حال کې چې د افغانستان په ټولو ولایتونو کې د دې ادارې ریاستونه د حکومت په مشرۍ د مرکزي او ولایتي همغږۍ میکانیزمونه پلي کوي. د افغانستان په پراختیایي ستراتیژۍ د ماموریت شامل دی، ترڅو د خپلې ملي پراختيا موخو تر لاسه کولو لپاره د ټولو ناورینونو پایلې کمې کړي. د ز کال د اګست مياشتې د مې نېټې راپورنه وایی چې سيلابونو کورونه زيانمن کړي وو. د ګډې ارزونې له ډلګيو سره په شریکه، په پروان، وردک، کاپيسا، لوګر، کابل، نورستان، کونړ، لغمان او ننګرهار ولايتونو کې، بشري مرستو ته د کورنيو اړتيا تاييد کړه. شريکې ارونې د تلفاتو شمېر، په کرنیزه ځمکه او په عامه زېربناوو اغېز په ګوته کړ. او د کابل په څېر ولايتونو کې يې اغیزمنو کورنیو ته د یوې میاشتې خوراک ووېشلو. سربېره پر دې، له نورو بشرپالو شریکانو سره په اغیزمنه توګه همکاري او کار وکړ، اغېرمنو ځواب ويلو څخه ډاډ تر لاسه کړي. په داسی حال کې چې پروان تر ټولو زیات ځپل شوی ولایت و، کورونه پکې ويجاړ شوي، - کورنۍ پکې بې ځايه شوې وې، د افغانستان د دفاع وزارت د سرکونو د پاکولو او د ژغورنې د عملیاتو د ترسره کولو لپاره خپل پوځ واستاوه. افغان امنیتي ځواکونو له ناټو سره يو ځای د پاتې شونو په لېرې کولو کار وکړ، د ژغورنې پلټنو مشري يې وکړه، او مرستې يې ووېشلې. د پروان ولایتي چارواکو د خوراک، اوبو، او تودو لباسونو وېش پيل کړ، په داسې حال کې چې د لنډمهاله سرپناه لپاره يې ښوونځیي وکارول. دوی د ټولګټو چارو عامې وزارت له وسايلو څخه د کابل او پروان روغتونونو ته د ټپیانو د لېږد لپاره کار واخیست. د بې ځایه شویو کورنیو لپاره د کویډ-۱۹ اقداماتو کول ناممکن وو، او له وړاندې اغیزمنو خلکو لپاره یی چاپیریال لا پسې خراب کړی و. په سيمه ييزه کچه د سيلاب پېښو په وړاندې د ژغورنې او غبرګونونو سره سره، په افغانستان کې زرګونه ودانۍ سيندونو ته څېرمه سيمو کې پرتې دي. دوی پرته له دې چې د سيلاب کمولو مناسب پروټوکونه موجود وي، له خطرناکو سيلابونو سره مخ دي. نړيوال غبرګونونه د ملګرو ملتونو د بشرپالو چارو د همغږۍ د دفتر په وینا، نړيواله ټولنه په دې پوهيږي چې افغانستان د طبيعي پيښو او ورسره تړلو بشري کړاوونو له لوړ خطر سره مخ دی. د اروپایی کمیسیون د خطر ډلبندي، افغانستان د خطرونو د ټولیز ګواښ، ټیټ ټولنیز-اقتصادي حالت او د مقابلی د محدودو میکانیزمونو او زیربناوو پر بنسټ د خورا لوړ خطر په توګه ټاکی. ډیری نړیوال بشرپاله فعالین په افغانستان کې دوامداره شتون ته دوام ورکوي، او د سره یوځای د ز کال د سیلاب د موسم په اوږدو کې سیلابونو ته د ځواب ویلو لپاره چمتو دي. د ز کال د سیلاب موسم له پیل څخه دمخه، د افغانستان د سیلابونو اټکلي پلان جوړ کړ، چې په ز کال کې د سیلابونو وړاندوینه کوي، څو د تیرو درېیو کلونو وچکالۍ وروسته عادي کچې ته راستون شي. په هر حال، دې راپور دا هم په ګوته کړه چې شونې ده د اقلیم د بدلون اغیزې د سیلابونو په ګډون د شدیدو طبیعي پیښو د زیاتوالي او سختوالي لامل شي، او په همدې بنسټ ممکنه ده چې بشري مرستو اړتيا لوړه کړي. د ز کال د اګست د میاشتې د نیټې د سیلاب تر ټولو سختې پیښې وروسته، په پروان ولایت کې، چې یو له سختو ځپل شویو ولایتونو و، یو شمیر نړیوالې مرستندویه موسسې په خدمت بوختې وې، او له سره یې د زیانونو او د ژوند د زیان په ارزونه کې مرسته پیل کړې وه. د کډوالۍ نړیوال سازمان ، ډبلیو ایف پي، د افغان کډوالو لپاره د ډنمارک د مرستو کمیټه، د ډنمارک د کډوالۍ شورا، پاملرنه نړيواله مؤسسه او په سیمه کې موجود فعالين وو. راپور ورکړ چې د ز کال د سپتمبر تر مې نېټې پورې بشرپاله فعالینو کورنیو ته غیر خوراکي توکي ، خیمې، سرپناوې، د خوراکي توکو لپاره نغدې پيسې او د حفظ الصحې بستې ویشلي دي. همدرانګه خبر ورکړی چې په مرکزي سيمه کې نورو کورنيو، په ختيځه سيمه کې کورنيو او په سويل ختيځه سيمه کې کورنيو ته د ګڼو نړيوالو ادارو او له خوا هم غېر خوراکي توکي، سرپنا، د خوراک لپاره نغدي او د حفظ الصحې بستې هم وېشل شوې وې. سرچينې