د اسپانيې کلتور
د اسپانيې کلتور په ډول ډول تاریخي اغېزو بناء دی، په لومړي سر کې د لرغوني روم پر کلتور ولاړ دی، اسپانيا د پېړيو لپاره د يوناني-رومي نړۍ مهمه برخه وه، د اسپانيې همدا نوم له هغه نوم اخيستل شوی چې روميانو دې هېواد ته ورکړی يعنې . د یونانيانو، ټارټيشينيان، سيلټسيانو، ايبيريانو، سيلټيبرينيانو، فونيشيانو او کارتيجينيانو په څېر نورو لرغونو خلکو هم د اسپانيې په کلتور اغېز درلود. د ژبې او دين په برخه کې، روميانو په اسپانوي کلتور کې تلپاتې مېراث پرېښود، ځکه چې روم اسپانيه د سياسي، حقوقي او اداري واحد په توګه جوړه کړه. د اسپانوي تاریخ وروستي جريان د دې هېواد په کلتور او دودونو نور عناصر هم ورزيات کړل. ويزيکوتيک پاچايۍ يوه متحده مسيحي تر شا پرېښوده چې ټاکل شوې وه له سره يو ځای شي. ويزيکوتيک د رومي سترواکۍ د زوال او منځنيو پېړيو د لومړيو تر منځ په اسپانيه کې رومي ميراث پر ځای وساته. د مسلمانانو اغېزې د منځنيو پېړيو په دوران کې د امويانو له خوا په نيول شويو سيمو کې پاتې شو، په هر حال دا ميراث په اسپانوي کلتور کې په بشپړ ډول نه و شامل شوی. د مسلمانانو له رسېدو مخکې او وروسته اسپانوي کلتور تر ډېره بريده په رومي ميراث ولاړ و او بنسټيز عملي کېدونکی دين کاتولیک و. د دې پرتله له شمالي افريقايي ملتونو سره کېدای شي، څوک چې له اسلامي واکمنۍ مخکې د رومي سترواکۍ لاندې اوسېدلي وو. په هر حال، په شمالي افريقا کې د روميانو د موجوديت ډېره کمه یادونه شوې، ځکه چې اوسمهال غالب کلتور عربي دی. د نوي اسپانوي ژبې شا اوخوا ۷۵٪ برخه له لاتيني ژبې اخيستل شوې ده. لرغونې یوناني ژبې هم د اسپانوي ژبې په ويي پانګه کې د پام وړ ونډه درلودلې، په ځانګړي ډول د لاتيني له لارې، چېرته چې لاتيني ژبې ستر اغېز درلود. له لومړيو تاريخونو څخه اسپانوي ويي پانګه له عربي سره په اړيکه کې وه، کومه چې د الاندلس د پړاو پر مهال په ايبيري ټاپووزمه کې چمتو شوې وه او د دې ژبې نږدې ۸٪ ويې پانګه اصلاً عربي ده او کم اغېز لري، خو د باسک، سيلټک او ګوتک په ګډون له نورو ژبو څخه يې اغېز کم نه دی. د ۷۱۸ او ۱۴۹۲ز کلونو تر منځ د مسيحي په پړاو کې د مسلمانانو له ماتې وروسته، اسپانيه په بشبړ ډول رومي کاتولیک هېواد وګرځېد. سربېره پر دې، د دې هېواد تاريخ او مديترانې او اتلانتيک چاپېريال د اسپانيې کتلور ته د بڼې ورکولو په برخه کې د پام وړ ونډه درلوده، تر څنګ يې د نورو کلتورونو په جوړولو کې هم مهمه ونډه درلوده، لکه د امريکاګانو د مستعمره کولو له لارې د لاتيني امريکا کلتور. له ايټاليې او چين وروسته په نړۍ کې د يونسيکو د نړيوال کلتوري ميراث درېيم تر ټولو زياتې سیمې په اسپانيه کې دي چې ټول شمېر يې اوه څلوېښت ته رسېږي. ادب د اسپانوي ادب له اصطلاح څخه موخه په اسپانوي ژبه ليکل شوي ادبيات دي، د اسپانويانو او لاتياني امريکا د لیکوالانو له خوا د ليکل شويو ادبياتو په ګډون. په دې کې به اسپانوي شاعري، نثر او ناولونه شامل وي. اسپانوي ادبيات هغه نوم دی، کوم چې په اسپانيه کې د وخت په تېرېدو سره لیکل شويو ادبي اثارو او هغو اثارو ته ورکړل شوی دی، کوم چې په ټوله نړۍ کې د اسپانوي ليکوالانو له خوا ليکل شوي دي. د تاريخي، جغرافيايي او نسلي تنوع له امله، اسپانوي ادب ډېر زيات اثرات پېژندلي او ډېر متنوع دی. په دې ادب کې ځينې ستر خوځښتونه د پېژندنې وړ دي. په مهمو نښو کې يې او تر ټولو لرغوني ساتل شوي اسپانوي شامل دي. دا په منځنۍ اسپانوي ژبه کې لېکل شوي دي، کومه چې د اوسنۍ اسپانوي ژبې اصل دی. لاسيلسټينا یو کتاب دی چې په ۱۴۹۹ز کال کې د له خوا په بې نومه ډول خپور شوی دی. دا کتاب په اسپانوي ادبياتو کې يو له سترو کتابونو بلل کېږي او په دوديز ډول د منځنيو پېړيو د ادب د پای او په اسپانيه کې د ادبي رنسانس بيا راژوندي کېدو ښودنه کوي. د زرينو پېړيو اسپانوي ادب کې د دې پر اهميت سربېره، ته د يو ادبي صنف ژانر د بنسټ اېښودلو امتياز ورکول کېږي، د پکارسيک ناول، کوم ته چې په اسپانوي کې ويل کېږي چې معنا يې درغلګر يا رزيل دی. په دې ناولونو کې، د پيکارو پېښې له بې عدالتۍ پرده پورته کوي، په داسې حال کې چې په ورته وخت کې لوستونکی له ځانه سره مصروف ساتي. د يوې لسيزې په واټن سره په دوه جلدونو کې د له خوا خپور شوی، د اسپانوي زرين پړاو او شونې ده چې د ټولو اسپانوي اصولو څخه راپورته کېدونکي ادب تر ټولو زيات اغېزناک اثر وي. د نوي لوېديځ ادب د بنسټګر اثر په توګه، دا اثر په منظم ډول د خپرېدونکو افسانو د تر ټولو سترو اثارو د نوملړونو په سر کې يا يې په شا اوخوا کې راڅرګندېږي. انځورګري او مجسمه جوړول د اسپانوي زرين عصر په پړاو کې د اسپانيې سترو انځورګرانو کې او شامل دي، څوک چې د اولسمې او نولسمې پېړۍ تر منځ موده کې او همدا راز د شلمې پېړۍ په لومړيو وختونو کې د نړۍ په کچه تر ټولو زيات پېژندل شوي هنرمندان وګرځېدل. په هر حال، له شلمې پېړۍ څخه د اسپانيې تر ټولو ښه پېژندل شوی هنرمند پابلو پيکاسو دی، څوک چې د هغه د نظري مجسمو، رسمونو، کښنيز او خټينو لوښو او تر څنګ يې د هغه د انځورونو له امله مشهور دی. په نورو مخکښو هنرمندانو کې او شامل دي. د ودانۍ هنر له تاريخ مخکې پړاو کې، ايبيري ډبرينې ودانۍ او سلتيک وده وکړه. د رومي پړاو په اوږدو کې، هم ښاري پرمختګ لکه ايمريټا اګسټا او هم ودانيزو پروژو سيګويايي کانال وده وکړه. له رومي دور څخه له مخکې دورې وروسته پړاو، د الاندلس په معمارۍ کې، د قرطبې خلافت د قرطبې ستر مسجد، طايفس الجعفرية، په سرقسطة کې، المرابطون او الموحدون لاګيرلادا، اشبيليه او د غرناطې ناصري پاچايۍ الحمراء او العريف مهمه ونډه درلوده. وروسته ګڼ جريانات راڅرګند شول: المدجن د اشبيليې ماڼۍ، رومي پړاو د کليسا، د ګوتيک پړاو د برګوس، ليون او تولدو کليساوې، رنسانس په غرناطه کې د پنځم چارلز ماڼۍ، د باروک پړاو د غرناطې کليسا، اسپانوي استعماري معماري او نوی کلاسيک سبک لکه ، يې په دوی کې تر ټولو مهم دي. په نولسمه پېړۍ کې تنوع او سيمه يیز والی، نوی مدجار سبک او د هندارې فن تعمير پرمختګ وکړ. په شلمه پېړۍ کې، د کاتالان جديديت ، نوی پال فن تعمير او عصري فن تعمېر وپنځېد. سينما په وروستيو کلونو کې، اسپانوي سينما، په اسپانيا کې او له اسپانيې څخه د باندې فلم جوړونکو د خپلو تخليقي او تخنيکي مهارتونو په پايله کې د پېژندګلو لوړې درجې تر لاسه کړې. د اسپانوي سينما په اوږد تاريخ کې، ستر فلم جوړونکي لومړی هغه څوک و چې په نړيواله کچه يې پېژندګلو تر لاسه کړه، له هغه وروسته په ۱۹۸۰ز لسيزه کې دې مقام ته ورسېد. اسپناوي سينما د . او په څېر د فلم لارښودونکو د فلمونو په مرسته د کلونو په اوږدو کې نړيوال برياليتوبونه تر لاسه کړل. په ۲۰۰۲ز کال کې په کې د شهزاده اسټورياس جايزې په تر لاسه کولو په اړوند تبصرې پر مهال وويل: کله چې له نيويارک څخه ووتم، نو هغه وخت په ښار کې تر ټولو په زړه پورې فلم اسپانوي او د و. زه هيله لرم چې اروپايان به د فلم جوړولو په لاره کې مخکښان وي، ځکه چې اوسمهال له متحده ايالاتو څخه ډېر څه نه راوځي. سرچينې