د بالتیک هېوادونو اشغال
د بالتیک په دریو خپلواکو هېوادونو استونیا، لتویا او لیتوانیا باندې د ۱۹۴۰ زکال په جون میاشت کې د ستالین تر مشرۍ لاندې شوروي اتحاد د مولتوف ریبنتروپ د تړون پر مټ برید وکړ او دغه هېوادونه یې اشغال کړل. د مولوتوف ریبنتروپ تړون د دویمې نړیوالې جګړې له پیلېدو لږ وړاندې د ۱۹۳۹ زکال په اګست میاشت کې د نازي جرمني او شوروي اتحاد تر منځ لاسلیک شو. له یاد برید وروسته دغه درې هېوادونه د ۱۹۴۰ زکال په اګست میاشت کې د شوروي اتحاد سره په رسمي بڼه د شوروي اتحاد د جمهوریتونو په توګه الحاق شول. دغه چاره د لویدیځو قدرتونو او متحده ایالاتو له خوا هېڅکله په رسمیت وه نه پېژندل شوه، ځکه چې دغه اشغال یې ناقانونه باله. د ۱۹۴۱ زکال د جون په ۲۲مه نازي جرمني په شوروي اتحاد برید وکړ او د څو اونیو په ترڅ کې یې بالتیک سیمې ترې ونیولې. د ۱۹۴۱ زکال په جولای میاشت کې دریم رایش د بالتیک قلمرو د اوستلانت په رایشس کومیساریات کې ورګډ کړ. د شوروي اتحاد سره پوځ په ۱۹۴۴ زکال کې د دغو بالتیک هېوادونو ډېری برخې بېرته له جرمني څخه ونیولې او هلته بند پاتې جرمني ځواکونه یې د ۱۹۴۵ زکال په مۍ میاشت کې د جرمني د بشپړې تسلیمۍ تر مهاله د کورلنډ جېب یا کورلنډ پاکټ په نامه سیمه کې کلابند وساتل. له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې د شوروي د اشغال پر مهال په دغو دریو بالتیک هېوادونو کې د روسیې او د پخواني شوروي اتحاد د ډیری برخو وګړي استوګن کړای شول، په داسې حال کې چې د دغو سیمو اصلي ژبې، مذاهب، اداب او دودونه یې هم وځپل. ډېوېډ چیوني مور دغه چاره یو معکوس کلتوري استعمار ګڼي، چېرې چې استعمارچیانو استعمار شوي کسان له کلتوري پلوه له ځان څخه ښکته ګڼل. د دغو دریو بالتیک هېوادونو استعمار د دغو هېوادونو د بومي وګړو له ټولیزو اعدامونو، تبعیدونو او ځپلو سره نږدې اړیکه لرله. د شوروي د دواړو دورو اشغالونو پر مهال ۱۹۴۰ ۱۹۴۱ زکال؛ ۱۹۴۴ ۱۹۹۱ زکال په ټولیزه کچه د دغو دریو هېوادونو ۶۰۵۰۰۰ وګړي اعدام او یا هم تبعید کړای شول په دغو کې ۱۳۵۰۰۰ استونیايي وګړي، ۱۷۰۰۰۰ لتویايي وګړي او ۳۲۰۰۰۰ لیتوانیايي وګړي شامل وو. د دغو کسانو او هغو کسانو چې په تېښته بریالي شوي و؛ کورونه او شخصي مالونه مصادره او هلته د راغلو استعمارچیانو لاس ته ولوېدل؛ په استعمارچیانو کې د شوروي پوځیان، د شوروي د داخلي چارو د ادارې ملي امنیت افسران او همدارنګه د کمونېست ګوند کارکوونکي او اقتصادي کډوال شامل وو. خپله د دغو بالتیک هېوادونو حکومتونو، متحده ایالاتو، د هغو حقوقي محاکمو، د اروپا پارلمان، د اروپا د بشري حقونو محکمې او د ملګرو ملتونو د سازمان د بشري حقونو شورا ټولو څرګنده کړه چې دغه درې هېوادونه ۱۹۳۹ زکال ته اړوند د مولوتوف ریبنتوپ د تړون له مخې په ناقانونه توګه د شوروي تر برید لاندې راغلي او هغه یې اشغال کړي. دغه هېوادونه له ۱۹۴۱ زکال څخه تر ۱۹۴۴ زکال پورې د نازي جرمني له خوا اشغال شول چې بیا له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې بېرته د شوروي لاس ته ورغلل. د دغو اشغالونو د نه رسمیت پېژندو پالیسي د بالتیک هېوادونو د حقوقي تداوم لامل وګرځېده او باور دا دی چې دغه بالتیک هېوادونه له ۱۹۴۰ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې په قانوني بڼه او یا هم د قانون مطابق هغه خپلواک هېوادونه ګڼل کېدل چې تر اشغال لاندې وو. په ۱۹۸۹ زکال کې د پروسترویکا دورې پر مهال د شوروي اتحاد د تاریخ په بیاځلي ارزونې سره شوروي اتحاد د جرمني او خپل هېواد ترمنځ د ۱۹۳۹ زکال د مولوتوف او ریبنتروپ د تړون پټ پروتوکول وغانده. ورته مهال شوروي اتحاد هېڅکله په رسمي ډول په بالتیک هېوادونو کې خپل حضور اشغال نه باله او دا یې نه منله چې ګویا دغه هېوادونه یې دې شوروي اتحاد ته الحاق کړي وي؛ بلکې د استونیا، لیتوانیا او لتویا سوسیالیستي شوروي جمهوریتونه یې د شوروي اتحاد درې جوړونکي هېوادونه ګڼل. بل پلو د شوروي روسیې سوسیالیستي فدراتیف جمهوریت په ۱۹۹۱ زکال کې د ۱۹۴۰ زکال پېښې د الحاق په توګه په رسمیت وپېژندلې. ورته مهال د دغه هېواد تاریخونه او د ښوونځیو درسي کتابونه چې له تاریخي پلوه بیاکتنې ته اړتیا لري، په دې باور دي چې بالتیک هېوادونه په داوطلبانه بڼه د شوروي اتحاد له جمهوریتونو سره وروسته له هغه مل شول چې وګړو یې سوسیالېستي انقلابونه د شوروي له نفوذ پرته ترسره کړل. د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته د روسیې دولت او د هغو سیاستوالو ټینګار درلود چې د بالتیک هېوادونو الحاق د نړیوالو قوانینو سره په مطابقت و او د ۱۹۴۵ زکال په فبروري میاشت کې د یالتا هوکړې، د همدغه کال له جولای څخه تر اګست میاشتې پورې د پوتسدام کنفرانسونو او په ۱۹۷۵ زکال کې د هېلسنکي د تړونونو پر مټ په رسمیت پېژندل شوی؛ همدا و چې د موجودو پولو نه بدلون یې اعلان اکړ. له دې سره روسیې وروسته له هغه چې په ۱۹۹۶ زکال کې د اروپايي شورا سره یوځای شوه، د اروپا دغه غوښتنه یې ومنله چې له اشغال شوو بالتیک هېوادونو څخه د شړل شوو وګړو په بېرته ستنېدنه کې مرسته وکړي. سربېره پر دې هغه مهال چې د روسیې سوسیالیستي فدراتیف جمهوریت په ۱۹۹۱ زکال کې له لیتوانیا سره یوه جلا هوکړه لاسلیک کړه، دا یې تائید کړه چې په ۱۹۴۰ زکال کې د دغه هېواد الحاق د لیتوانیا د ملي حاکمیت نقض و او د لیتوانیا د دولت قانوني دوام یې په رسمیت وپېژاند. ډیری لویدیځ هېوادونه په دې باور و چې د بالتیک هېوادونو حاکمیت په مشروع بڼه له منځه نه دی تللی او له همدې امله یې د بالتیک هېوادونو هغه حکومتونه د خپلواکو سیاسي جوړښتونو په توګه په رسمیت وپېژندل چې له ۱۹۴۰ زکال وړاندې په بالتیک هېوادونو کې واکمن وو او اوس مهال یې له واشنګټن او یا نورو ځایونو څخه په تبعید کې چارې مخته وړې. د بالتیک هېوادونو په ۱۹۹۱ زکال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته په عملي بڼه خپلواکي ترلاسه کړه. روسیې د ۱۹۹۳ زکال په اګست میاشت کې له بالتیک هېوادونو لیتوانیا څخه د خپلو ځواکونو په ویستلو پیل وکړ. د دغو ځواکونو د وتلو بهیر د ۱۹۹۴ زکال په اګست میاشت کې بشپړ شو. روسیې د ۱۹۹۸ زکال په اګست میاشت کې په لتویا کې د سکرونډا - ۱ په نامه د رادار د یوه مرکز په راغونډولو سره په رسمي بڼه په بالتیک کې خپل پوځي حضور ته پای ټکی کېښود. له دغه ځایه راغونډ کړای شوي تجهیزات روسیې ته را ولېږدول شول او د دغه مرکز کنټرول لتویا ته د بالتیک له خاورې څخه د ۱۹۹۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د وروستي روسي سرتېري په وتو وسپارل شو. سرچينې