د اروپا د ازادې سوداګرۍ ټولنه
د اروپا د ازادې سوداګرۍ ټولنه یو سیمه ییز سوداګریز سازمان او د ازادې سوداګرۍ سیمه ده چې د څلورو اروپایي دولتونو ایسلینډ، لیختن اشتاین، ناروې او سویس له خوا جوړه شوې ده. دا سازمان له اروپایي اتحادیې سره موازي فعالیت کوي، او ټول څلور غړي دولتونه یې د اروپا په واحد بازار کې برخه اخلي او د شینګین سیمې برخې دي. په هرحال، دوی د اروپايي اتحادیې د ګمرکونو د اتحادیې پلوي نه دي. له تاریخي اړخه د لویدیځې اروپا د دوو غالبو سوداګریزو بلاکونو له ډلې یو و، خو اوس خورا کوچنی دی او د اروپا له اتحادیې سره چې د تاریخي سیالانو له ډلې یې و، نږدې تړاو لري. دا اتحادیه د ۱۹۶۰ کال د مې په ۳ تاسیس شوه، ترڅو د هغو اروپایي دولتونو لپاره د یو بدیل سوداګريز بلاک په توګه خدمت وکړي چې له اروپایي اقتصادي ټولنې سره یې د یو ځای کېدو توان نه درلود او یا یې خوښه نه وه چې یوځای شي. د د تاسیسولو لپاره، د ستاکهولم تړون ۱۹۶۰، د سویډن په پلازمینه کې د ۱۹۶۰ کال د جنورۍ په ۴ نېټه د اوو هیوادونو د اوو بهرینو په نوم پېژندل شوی: اتریش، ډنمارک، ناروې، پرتګال، سویډن، سویس او انګلستان له خوا لاسلیک شو. د ودوز تعدیل شوی تړون، د ۲۰۰۱ کال د جون په ۲۱ لاسلیک او د ۲۰۰۲ کال د جون په ۱ نافذ شو. له ۱۹۹۵ز کال راهیسې، یوازې دوه بنسټ ایښودونکي غړي هېوادونه یعنې ناروې او سویس پاتې دي. نور پنځه هېوادونه: اتریش، ډنمارک، پرتګال، سویډن او انګلستان د ځینو کلونو په اوږدو کې د اروپا له اتحادیې سره یوځای شوي دي. د سټاکهولم د لومړني تړون پرځای د ودوز تړون ځای پر ځای شوی و، چې له دې کار نه موخه دا وه، چې د سازمان د غړو هیوادونو او د نړۍ له نورو هیوادونو سره د سوداګرۍ د پراختیا او ازادولو لپاره یو بریالی پلان او چوکاټ چمتو او وړاندې کړي. په داسې حال کې چې یوه ګمرکي اتحادیه نه ده او غړي هیوادونه د درېیو یا ثالثو هېوادونو د دوه اړخیزو سوداګریزو ترتیباتو د ګډون بشپړ حق لري، خو یو همغږی سوداګریز سیاست لري. د پایلې په توګه، غړو هیوادونو په ګډه له اروپایي اتحادیې او یو شمیر نورو هیوادونو سره د ازادې سوداګرۍ تړونونه لاسلیک کړي دي. د اروپا د اتحادیې په واحد بازار کې د ګډون لپاره، ایسلینډ، لیختن اشتاین، او ناروې د اروپا د اقتصادي سیمې ، په ګډون د د څارنې ادارې او د محکمې د مقرراتو په مراعتولو سره د موافقې خواوې دي. پرځای یې سویس له اروپايي اتحادیې سره دوه اړخیز تړونونه لري. غړیتوب تاریخ د ۱۹۶۰ز کال د جنورۍ په ۱۲ نېټه، د اروپا د ازادې سوداګرۍ د ټولنې تړون د ستاکهولم ښار په طلايي تالار کې پیل شو. دا ددې لامل شو، چې په صنعتي محصولاتو باندې د ګمرکي مالیاتو محصول په تدریجي ډول له منځه یوړل شي، خو په کرهنیزو محصولاتو یا کب نیولو یې اغېز نه درلود. د لومړني او ترمنځ اصلي توپیر دا و چې وروستی یا دویم یې د پخوانیو په څیر عامې بهرنۍ ګمرکي تعرفې نه پلي کولې: د هر غړی ازاد دی او کولای شي چې خپل انفرادي ګمرکي عوارض د غیر هیوادونو پر وړاندې یا د انفرادي ازاد تجارت تړونونو له لارې تنظیم کړي. د بنسټ ایښودونکي غړي: اتریش، ډنمارک، ناروې، پرتګال، سویډن، سویس او انګلستان دي. د ۱۹۶۰ لسیزې په اوږدو کې، دا هیوادونه د اروپا د اقتصادي ټولنې د داخلي شپږو هېوادونو پر خلاف، ډېری د اوو بهرنیو په نوم یادېدل. په ۱۹۶۱ کې فنلینډ له غړیتوب سره مل شو او په ۱۹۸۶ کې بشپړ غړی شو او ایسلینډ په ۱۹۷۰ کې ورسره یوځای شو. په کې انګلستان او ډنمارک له سره یوځای شول، ځکه نو نور د غړي نه دي. پرتګال هم په ۱۹۸۶ کې پریښوده او د اروپا له ټولنې سره یوځای شو. په په ۱۹۹۱ کې لیختن اشتاین له سره یوځای شو. اتریش، سویډن او فنلینډ په ۱۹۹۵ کې له یا اروپايي اتحادیې سره یوځای شوو او په دې توګه نور د غړي نه دي. په ۱۹۷۲ او ۱۹۹۴ز کلونو کې، د ناروې حکومت دوه ځلې هڅه وکړه چې د اروپا له اتحادیې سره یوځای شي اوس له سره، په ۱۹۷۳ کې یوځای شو چې په دې کار سره له نه ووېستل شو. په هرحال، دواړه ځلې، په ملي ټولپوښتنې کې د اروپايي اتحادیې غړیتوب رد شو، او ناروې په کې وساتل شو. په ۲۰۰۹ کې ایسلینډ د ۲۰۰۸- ۲۰۱۱ کلونو د ایسلینډ د مالي بحران له امله د غړیتوب لپاره غوښتنه وکړه، خو وروسته یې خپله غوښتنه بېرته رد کړه. له اروپایي اتحادیې سره اړیکې: د اروپا اقتصادي سیمه په ۱۹۹۲ کې، د اروپا اتحاديې، د هغې غړو هیوادونو، او د غړو هیوادونو د پرتګال په اوپورتو کې د اروپا د اقتصادي سیمې تړون لاسلیک کړ. په هرحال، هغه وړاندیز سره چې سویس خپل ګډون تاییدوه د ټولپوښتنې له لارې رد شو. سره له دې، سویس د اروپا له اتحادیې سره ډیری دوه اړخیز تړونونه لري چې دا اجازه ورکوي چې د اروپا په واحد بازار، د شینګین تړون او نورو پروګرامونو کې برخه واخلي. په دې توګه، له سویس پرته، د غړي هم د اروپا د اقتصادي سیمې غړي دي. په کې د کرواسي په ګډون، د اروپا د ازادې سوداګرۍ اتحادیې درې غړي هیوادونه او د اروپايي اتحادیې ۲۷ غړي هیوادونه شامل دي، چې دا تړون د هغوئ په هکله په موقتي ډول پلي کېږي او د ټولو قراردادي اړخونو له خوا یې د تصویبولو تمه کېږي. دا اتحادیه د ۱۹۹۴ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه له اروپايي ټولنې سره د یوې موافقې له مخې چې دوه میاشتې مخکې یې په اروپايي اتحادیې بدله شوې وه رامنځته شوه. د موسسې یوه ګډه کمیټه چې د - ایالتونو او د اروپا کمیسیون د اروپایي اتحادیې په استازیتوب له خوا په ګډه جوړه شوې ده، دنده لري چې د اروپا د اتحادیې اړوند قوانین د اروپايي اتحادیې غیر غړو ته وړاندې کړي. د شورا په کال کې دوه ځله غونډه کوي ترڅو د غړو ترمنځ عمومي اړیکې اداره او کنټرول کړي. د اروپا د اقتصادي سیمې یا - ادارو د جوړولو پر ځای، د فعالیتونه د د څارنې ادارې او د محکمې له خوا تنظیمیږي. د د څارنې اداره او د محکمه د اروپا په اقتصادي سیمې کې د دوی د مکلفیتونو په اړه د غړو فعالیتونه تنظیموي. څنګه چې سویس د غړی نه دی، نو په دې موسساتو کې برخه نه اخلي. د د څارنې اداره د غړو لپاره داسې یو رول یا دنده ترسره کوي څرنګه یې چې د اروپايي اتحادیې لپاره یې اروپایي کمیسیون ترسره کوي، د تړونونو د ساتونکي په توګه او د محکمه د اروپا له قضایی محکمې مساوي یا ورته دنده ترسره کوي. د او ناروې مالي مرستې د او ناروې مالي مرستې د ایسلنډ، لیختن اشتاین او ناروې مالي مرستې دي چې موخه یې په اروپا کې د ټولنیزو او اقتصادي توپیرونو کمول دي. هغوئ په ۲۰۰۴ کال کې د اروپا د اقتصادي سیمې یا د پراخوالي لپاره په ګډه رامنځته شوي دي، ترڅو په داخلي بازار کې د اروپا اتحادیه، ایسلینډ، لیختن اشتاین او ناروې سره یوځای کړي. د ۲۰۰۴ نه تر ۲۰۰۹ کلونو په بهیر کې، د پروژې له بودیجې نه ۱،۳ میلیارد یورو د مرکزي او سویلي اروپا په ۱۵ ګټه اخیستونکو هیوادونو کې د پروژې د تمویل لپاره چمتو شوي. د او ناروې مرستې د مالي میکانیزم د دفتر له خوا، چې په بروکسل کې د سکرتریت یا دارلانشا پورې تړاو لري، اداره کیږي. سرچينې