افغان هوايي ځواک
افغان هوايي ځواک، چې کله کله د هوايي ځواک په توګه هم يادېږي، له ز کال راهيسې د ز کال د اپريل په مياشت کې د افغانستان جمهوريت تر منحل کېدو، د افغانستان د وسله والو ځواکونو مرکزي هوايي جنګي خدماتو مرکزي څانګه وه. تاريخ د افغانستان هوايي ځواک ته په ز کال کې د افغانستان شاهي هوايي ځواک نوم ورکړل شو، دا هغه نوم و چې د په ز کال کې د افغانستان د کودتا تر وخته پاتې شو. تر ز کال پورې، د افغانستان شاهي هوايي ځواک د شا اوخوا جنګي الوتکو څخه جوړ و، چې په هغې کې - ډوله جنګي، - ډوله سپکې بم غورځونکې، ترانسپوتې الوتکې او يو څو هليکوپتر الوتکې شاملې وې. همدا راز تر دې وخته، د افغان پيلوټانو يو کم شمېر په امريکا کې د پيلوټۍ لوړې روزنې تر سره کولې، داسې حال کې چې نور په شوروي اتحاد، هندوستان او ګڼو اروپايي هېوادونو کې تر روزنې لاندې وو. په ز کال کې، پاچا ظاهر شاه معزول او محمد داود خان د هېواد ولسمشر شو. د نوموړي د واک په پنځه کلنه دوره کې، په ز کال کې د غويي تر انقلاب پورې، داود د شوروي اتحاد مرسته تر لاسه کړه، چې د افغانستان هوايي ځواک وړتياوې لوړې او اندازه زياته کړي، او هوايي ځواک ته د شوروي اتحاد - ډوله جنګي، او - او - ډوله ترانسپورتي الوتکې زياتې کړای شوې. په ز کال کې، هوايي ځواک څلور - ډوله الوتکې له لاسه ورکړې. د ز لسيزې له لومړيو څخه تر منځ پورې له ښه والي سره سره، له - زکلونو کې د شوروي اتحاد له بريد وروسته افغان هوايي ځواک په پرتليز ډول کوچنی پاتې شو. د افغانستان هوايي ځواک په ز لسيزه او د ز لسيزې په لومړيو کې په خپل تر ټولو پياوړي حالت کې و، چې ګاونډيو هيوادونو کې يې يو څه اندېښنې هم پېدا کړې. په ز کال کې، هوايي ځواک شا اوخوا سرتيري او تر څنګ يې بهرني سلاکاران درلودل. د خپل اوج پر مهال، هوايي ځواک لږ تر لږه د ثابتو وزرونو جنګي، جنګي بم غورځونکې، او کوچنۍ بم غورځونکې الوتکې درلودلې. افغان هوايي ځواک احتمالاً يا له دې څخه زياتې الوتکې درلودې، چې په هغې کې ترانسپورتي، - -، او - ډوله الوتکې هم شاملې وې. په ز کال کې يو بل اټکل د افغان هوايي ځواک تر دې زيات کره انځور وړاندې کړ: هوايي کنډک، باګرام هوايي مرکز، له - ډوله څلوېښت الوتکو سره درې جنګي ډلګۍ م هوايي کنډک، باګرام هوايي مرکز، درې جنګيبم غورځونکې ډلګۍ له -- ډوله الوتکو سره يم هوايي کنډک، د دهدادي هوايي مرکز بلخ، درې جنګيبم غورځونکې ډلګۍ، له - ډوله الونکو سره م هوايي کنډک، شينډنډ هوايي مرکز، درې بم غورځونکې ډلګې، له - ډوله الوتکو سره، او يوه جنګيبم غورځونکې ډلګۍ، له - ډوله الوتکو سره م هوايي کنډک، کابل هوايي ډګر، درې هليکوپتر ډلګۍ له - - او - الوتکو سره، او يوه ډلګۍ د - ډوله الوتکو سره چې شينډنډ ته استول شوې وه يم هوايي کنډک، کابل هوايي ډګر، څلور د هليکوپترو ډلګۍ له - او - ډوله الوتکو سره ؟ هوايي کنډک، کابل هوايي ډګر، دوه ترانسپورتي ډلګۍ له - - ډوله الوتکو سره، او يو ترانسپورتي ډلګۍ له يوې - او - الوتکو سره په جلال اباد او کابل کې د بريد کونکو هلیکوپتر الوتکو دوه ډلګۍ، له - سره د هوايي ځواک اکاډمۍ، کابل له - او - الوتکو سره په کابل کې د هوايي دفاع ځواکونه چې له دوه کنډکونو څخه جوړ و له هوا څخه هوا ته توغندي ويشتل، په کندهار کې يو لواء - -دافع هوا توپخانه او په کابل کې يو رادار کنډک - او - صادراتي ډول بريد کونکې هليکوپترې په افغانستان کې يو اوږد تاريخ لري. دې الوتکو پر افغانستان د شوروي اتحاد د بريد پر مهال په پراخه پيمانه فعاليت وکړ، په عمده ډول د مجاهدينو په جنګياليو د بريد لپاره. د جګړې په لومړيو کې، له مجاهدينو سره د دافع هوا وسلې يوازيني له اوږې څخه ويشتل کېدونکي شوروي راکټونه، توغندي او امريکايي توغندي وو، چې دا وسلې خو يا له شورويانو څخه نيول شوې وې، يا د دوی د افغان همکارانو څخه او يا له لوېديځو سرچينو څخه مجاهدينو ته ورکړل شوي وو. په دې وسلو کې ډېرې له هغو زېرمو څخه راوړل شوې وې، چې د اسرائيلو له خوا په منځني ختيځ کې د شوروي اتحاد د پېرودونکو هېوادونو څخه نيول شوې وې. د دې ابتدايي ډول توغنديو د محدودو وړتياوو، نیمګړې روزنې او د توغنديو خرابه مادي حالت د ترکيب له امله دا توغندي په ځانګړي ډول اغېزناک نه وو. د ز کال په پيل کېدو سره، امریکا مجاهدينو ته خپل تر ټولو نوي توغندي، - ډوله سټينګر ورکړل، کوم چې افغانانو له ويجاړونکو اغېزو سره وکارول. په افغانستان کې د سټينګر توغنديو په لومړي استعمال سره، د مجاهدينو جنګيالیو د شوروي اتحاد له اتو څخه درې ناشکمنې - ډوله الوتکې هغه مهال رانسکورې کړې، کله چې دا الوتکي د سپتمبر د وروستیو په يو ماسپښين کې د جلال اباد هوايي ډګر ته نږدې شوې. ځينې پوهان په ز کال کې دا پېښه د جګړې د بدلون يوه مهمه پېښه بولي. سربېره پر دې، د جګړې په ډېره پاتې برخه کې چې سټينګر لا هم موجود و، شوروي او افغان الوتکو غوره کړه چې په لوړه ارتفاع کې پاتې شي، چېرته چې د توغنديو په وړاندې دوی له کم ګواښ سره مخ وو، خو په ورته وخت کې په ځمکنيو بريدونو کې هم کمې اغېزناکې وې. که څه هم د ځمکني بريد د ډګر په توګه، په ټوله جګړه کې په پراخه کچه وکارول شوې، خو ډوله الوتکې د لکۍ د کمزوري څرخ لرونکې وې، او کله چې د افغناستان په غرونو کې د فعاليت لپاره غوښتل شوې وې، دا الوتکې د ځينو ماموریتونو لپاره د کم ځواک لرونکې وبلل شوې، ځکه چې د لوړ کثافت ارتفاع په ځانګړي ډول د څرخ لرونکو الوتکو لپاره ستونزې پيدا کونکې وي. په ټوليز ډول، ډوله الوتکې ډېرې اغېزناکې او د باور وړ ثابتې شوې، چې په ټول هېواد کې يې د شورويانو او افغان پيلوټانو او همدا راز عادي افغانانو درناوی تر لاسه کړ. مجاهدينو د خپل بدنام شهرت له امله، - دوله الوتکو ته د شيطان عربه نوم ورکړ. د شوروي اتحاد له وتلو او بهرنيو سلاکارانو له تګ وروسته، د هوايي ځواک په عملياتي وړتياوو کې کمښت راغی. په ز کال کې د نجيب الله د حکومت په نسکورېدو سره، هوايي ځواک ووېشل شو، او په روانه کورنۍ جګړه کې د مجاهدينو د جلا جلا برخو تر منځ تقسيم شو. د ز لسيزې تر پای پورې، طالبانو پنځه سوپر سونيک - او - ډوله جنګي بم غورځونکې الوتکې درلودې. طالبانو همدا راز پنځه - ډوله هليکوپتر، پنځه - ډوله، پنځه - ډوله، شپږ -، - ډوله، دولس - ډوله، يوه - ډوله، او يوه ډوله الوتکې درلودې. د افغانستان شمالي اتحادجبهه متحد يو کم شمېر هليکوپتر الوتکې او يو څو نورې الوتکې اداره کولې، د کومو لپاره چې ياد اتحاد د ګاونډي هېواد تاجکستان په مرسته تکيه درلوده. د لوژستيکي سيستم له خرابۍ سره، د پاتې الوتکو د بدنو ويجاړول خورا پراخه وو. د ز کال په مني کې د متحده ايالاتو هوايي بريدونو د افغناستان ډېرې پاتې الوتکې ويجاړې کړې. الوتکه او عمله د ز کال د فبرورۍ په لومړۍ نېټه، د هوايي ځواک او هوايي دفاع پوځي وسايل او عمله په لاندې ډوله وه: عمله کسان الوتکې ، د کوم له ډلې چې ٪ جګړې ته چمتو وې هلیکوپتر ، د کوم له ډلې چې جګړې ته چمتو وې د شوروي-افغان جګړې په منځ کې، د یو اټکل تر مخې د موجودۍ لاندې نوملړ جوړ شوی دی: ميکويان-ګوريچ - میکويان-ګورويچ -- په ز کال کې، د باګرام په هوايي ډګر کې د درې ډلګيو خبر ورکړل شوی و او - جنګي الوتکې، په ز کال کې خپره شوې، يوې برتانوۍ ليکنې په ګڼه کې راپور ورکړی و، چې له ز کال راهيسې له - دوه سيټه وو پرته، شا اوخوا - ورکړل شوې وې، چې له همدې څخه د شينډنډ په هوايي ډګر کې د دوه جنګيځمکني بريد ټولګيو وسايل چمتو شوی و. - ډوله الوتکې - او - ډوله الوتکې - - او - ډوله ترانسپورتي الوتکې سرچينې