جوليان آسانج
جوليان پاؤل آسانج په انگرېزي: زوکړه : ۳ جولای ۱۹۷۱م کال يو آستراليايي پسوللگر خپروونکیاو ژورنالسټ دی. دی د ويکيلیکس وېبپاڼې او خپرونو پازوال چلوونکی هم وو چې له مخې يې په ۲۰۰۶م کال کې وروسته له اهمو لاسوندیزو اسنادو او کمپيوټري خپرونو د هېکولو غلاکولو مرکز بنسټ کېښود . ویکيليکس په ځانگړي توگه خپل شهرت په ۲۰۱۰ م کال کې اله وموند کله چې د امریکایې پوځ او ډیپلوماتانو لاسوښنه د چلسي مېنېنگ لخوا برملا يا افشا کړه. آسانج له هماغه کال راهیسې د امریکا په متحدو ايالاتو کې د څار او تحقیق لاندې شو. په هممهاله کال د سويډن د خلکو د څار ادارې لخوا ورباندې د جنسي زور زیاتی لرلو يو تحقیقي چاره پیل شوه. ګواکی ښاعلی آسانج جنسي زور زیاتی کړئ دی. په ۲۰۱۲ م زېږدی کې سويډن ته ذږد آسانج سپارلو حکم شوی ؤ په هغه وخت کې آسانج په لندن کې د آېکوادور هېواد سفارت ته د سیاسي پناه لپاره غوښتنه وکړه او د افریل میاشتی په یولسم د بریتانیا پولیسو له خوا ونیول شو. مخينه آسانج د سهيلي کوينزلېنډ په ښار کې په ټاؤنزوېل کې زېږېدلی. دی د کرېسټین آن آسانج په کاله کې د ني هاکنزچې په کال ۱۹۵۱م زېږدي کې زېږېدلی ؤ وزېږېد. يو ښکارندگر او جان شپټون يو د جگړې ضد فعال او جوړؤونکی دی . جوړه د آسانج د زېږون څخه دمخه پرېژه کړې وه. کله چې آسانج د يو کال شو مور یې ريچارډ برېټ آسانج سره واده وکړ. هغه يو لوبگر ؤ چې هغې ورته خپل په يوې وړه کۍ د تياتر کمپنۍ کې ځای ورکړی ؤ. هغوی بيا په کال ۱۹۷۹م زېږدي کې پرېژه وکړه او د آسانج مور د لیئف مينيل سره په اړیکه کې شوه چې ليئف هېملټن باندې هم يادېده. دوی د آستراليا د نوي پیرډلې يوې کورنۍ غړيتوب درلودل، چې مخکې له هغه چې د آسانج مور ورڅخه کال ۱۹۸۲م زېږدي کې جلا شي نويو ځوی يې هم وزېږاوه. آسانج د يو کډوال په څېرخپل وړوکتوب تېر کړی . ده په دېرشو راز رازو د آستراليا په ښارگوټو کې ژوند کړی. کله چې بيا دی د کمکيتوب څخه ځلميتوب ته په رسېدو شو نو خپل مور او مېرېزي ورور سره په مېلبورن ښار کې د وېکټوريه ایالت کې استوگن شو. زده کړې هغه ډېر ښونځي بدل رابدل کړل برسېره په ډېرو ښوونځيو يې د گولمار لومړني ښونځي کې چې په نیو ساؤت وېلز کې ؤ زده کړې له ۱۹۷۹ـ ۱۹۸۳ زېږدي پورې کړي او همدارنگه متوسطې زده کړې له ټاؤنزوېل سټېټ های سکول څخه کړي. آسانج پاتې منځنۍ زده کړې په کور کې هم پرمخ وړي. آسانج د کمپيوټر خپرؤونې ، شمېر پوهنې او پنځپوهنې زده کړې د مرکزي کوينزلېنډ پوهنتون کې کال ۱۹۹۴م زېږدي کې ترسره کړې او د مېلبورن پوهنتون کې له ۲۰۰۳م زېږدي ـ ۲۰۰۶م زېږدي خپلې زده کړې ترسره کړې . زده کړه يې د لوړې ډگرۍ وه. کمپيوټري غلا په ۱۹۸۷ زېږدي کې آسانج د مينډاکس له هورېس څخه : سپلنډډ مينډاکس: ٫٫مانا: نوميالی درواغجن،، تر نامه د هېکنگ کمپيوټري لاسوندونو غلا پیل کړه. هغه او دوه نورو چې د ٫٫ټراکس،، او ٫٫پرايم سسپکټس،، په نوم پېژندل کېدل يوه د کمپيوټري لاسوندونو د اخلاقي غلا ډله جوړه کړه چې يې د نړېوال بلواگر په نوم ونومؤله . په همدې مهال دوی د امريکا د دفاع وزارت پنټاگون او نورو دولتي ژغورونکو ادارو تخنيکي لاسوندونو ته لار پيدا کړه . پدغو کې د مايل نېټ ، د يو اېس نېوي ، ناسا او د آستراليا د باندنيو مخابراتي کميټې ، سټي بېنک ، لاکهېډ مارټين ، موټورولا ، پاناسونيک او زيروکس او د آستراليا يوه ملي پوهنتون چې لا ټروبي پوهنتون نومېږي لاسوندونو ته يې لار ومونده او همدارنگه يې د سټانفورډ پوهنتون نړېوالې تخنيکي څانگې ته لاسرسی ترلاسه کړ. په هغه باندې گمان ؤ چې د وانک ورمز اگېنسټ نيوکلئير کېلر يې په ناسا کې په کال ۱۹۸۹م زېږدي ترلاس لاندې کړی ؤ ، خو هغه منلې نده. د ۱۹۹۱م ز. سپتمبر کې د مېلبورن ستر ترمینل کې لاس لرلو څرک او په نورټېل يو کاناډايي گڼملتيز مخابراتي شرکت کې لاس لرل زبات شوي ؤ. د آستراليا فدرالي پولیسو ډلې د آسانج د تيليفوني کرښې ته وردننه شوي ؤ چې دی يې د يو موډيم کارولو کې بې قانونه گڼلی ؤ ، چې لمخې يې په اکتوبر کې د هغه په کور چاپه ورواچوله چې يې په يو دېرش ځلې لاسونديزو غلاؤ باندې کال ۱۹۹۴م.ز جريمه کړ. د ۱۹۹۶ ز.کال ډسمبر کې دی په ۲۵ جرمونو پړ وگڼل شو او وروسته يې له هغو جرمونو څخه شپږ يې ورڅخه وايستلې ورڅخه وغوښتل شول چې ۲۱۰۰ آستراليايي ډالره د جريمې په توگه ورکړي خو د ښه سلوک له کبله له بنده وژغورل شو. دی يوځل په ماشومتوب کې هم په ورته جرمونو کې نیول شوی ؤ خو حکومت د هغه د ماشومتوب له کبله چې د جرم په کولو او مانا نه پوهېده پرې ايښي ؤ. د قضايي پرېکړو د خلاسون څخه وروسته آسانج مېلبورن ته کډه شو چې هلته د يوگړې سرپرست په نفقه يې ژوند ته ادامه ورکړه. کمپيوټري خپرؤونې په ۱۹۹۳م ز کال آسانج د وېکټوريه پولیس ته د ماشومانو څخه د ناوړه گټو اخيستنې څانگې ته تخنيکي لارښؤونې ورکړې او په څارگريزو چارو کې يې مرستې هم ورکؤلې. په هم مهاله کال کې يې يو عام گټه انټرنټي شبکه په آستراليا کې پرانیسته چې نوم يې ورته د ښاريه انټرنټي شبکې عام لاسرسی ورکړ. هغه په کال ۱۹۹۴م زېږدي کې په کمپيوټري پروگرامنگ پیل وکړ چې د پراخ خپروونکي کونترول پروټوکول خپرونې جوؤونکی او د پورټ سکېنر سټروب ۱۹۹۵م.زکال بنسټگر هم دی. د کمپيوټر عام گټو زېرمو پاڼو څخه د پوسټگرېس توکبنسټ ۱۹۹۶م.ز برخوال او ونډه وال دی. په همدې کال د يوز نېټ د پوستکاليو لاندې کولو پروگرام جوړؤونکی هم دی . په کال ۱۹۹۷م زېږدي کې يې ربرهاؤس ډينايبل انکريپشن جوړؤونکی چې لمخې يې شفرلوستنه يا پټ تورو لوستونکی پروگرام ؤ. همدارنگه د وېبپاڼې لپاره ځانگړې شوې پلټن پاڼه چې سرفرا نومېده په ۲۰۰۰م زېږدي کې جوړه کړه. په همدې کال کې د يوې پخوانۍ اوزاري پاڼې ته د ورځينيو خبرو او اندونو لپاره دننه په پاڼه کې انټرنټ ټولگي سر سمبالگر شو چې يې په ښه توگه د پاڼې عمومي امنیت وساته. دغه وېبپاڼه په کمپيوټر کې د انټرنټي او کمپيوټري امنیت او حفاظت لپاره ښې مشورې ورکولې چې يو وخت په ۱۹۹۶م زېږدي کې یې ۵۰۰۰ ثبت شوي غړي درلودل او شاوخوا په نړۍ کې د سيولټ ډريفيوز انډرگراؤنډ خپرونې لپاره په امنيتي څېړنو کال ۱۹۹۷م زږدي لگيا وه. يو کتاب يې د څېړنو په درشل کې د آستراليا د کمپيوټري غلو په هکله او د ځينو انټرنټي بلواگرو په هکله وکيښ . په ۱۹۹۸م زېږدي کې آسانج په گډه د نورو ملکارانو يې د ارتمین ټکنالوژي په نوم کمپنۍ بنسټ کېښود. په ۱۹۹۹م زېږدي کې آسانج د . په نوم ډومېن انټرنټ کې راجستر کړ ، خو لکه څنگه چې ده پدغې نوې پاڼې لیکلي ؤ چې ٫٫ ما هېڅ هم ندي ترسره کړي ،، بيا هم ده داسې نوي څه کړي ؤ چې د امنيت ملي ادارې ته يې يو تخنیک په اگست کال ۱۹۹۹م زېږدي کې په لاس ورکړ چې د هرچا بهرني او کورني غږونه يې د ټیلیفون له لارې ترلاسه کول . ورسته بيا ده پخپله ووېل ، ٫٫ دا تخنیک باید چې ټول اندېښمن کړي ځکه چې لمخې يې د هر يو کس باندني او کورني ټیلیفوني مرکې او زنگونه ثبتوي ، بېل يې په څو برخو وېشي او بيا يې د يو بې مسولیته څارگرې ادارې په آرشيف کې خوندي کوي ،، دغه عمل د آسانج سره تلپاتې اندېښنه شوه چې وروسته يې په کال ۲۰۱۲م زېږدي کې د په نوم خپل لیکل شوي کتاب کې يادونه کړې ، په همدې کتاب کې یې د انټرنټي نړۍ په هکله اټکلونه او وړاندوينې داسې کړي ، ٫٫ انټرنټ زموږ د مصونیت لويه ذريه ، خو دغه ذريه يې په ډېرو سختو خطرناکو شونتياؤ او ټولواکمنتيا بدله کړې چې هېڅکله مو نه ؤ لیدلي،،. ويکيلیکس په مېلبورن پوهنتون کې د آسانج د لوړو زده کړو د څه مودې وروسته ، هغه او څو نورو ملگرو يې په کال ۲۰۰۶م زېږدي کې د ویکيلیکس بنسټ کېښود . آسانج د مشاور په توگه په مشورتي جرگه گۍ غړيتوب لري او خپل ځان د مسول چلؤونکي په توگه راپېژني. له ۲۰۰۷م زېږدي ـ ۲۰۱۰م زېږدي پورې آسانج د ویکيلیکس لپاره د بسپنې راټولؤنې په يون افریقا ته ، آسيا ته ، اروپا او سهيلي شمالي امریکا ته د سفرونه وکړل. ویکيلیکس په ډېره لويه کچه پټ راز لرونکي دولتي لاسوندونه له ۲۰۰۶م زېږدي څخه تر ۲۰۰۹م زېږدي پورې افشا او خپاره کړل ، چې له لويه سره يې ډېره پاملرنه ترلاسه کړه. خو وروسته له هاغه چې د چلسي مېننگ لخوا په لاس ورغلي لاسوندونه خپاره شول نو يې په کورنو کې بحثونه راپارول او ساحه ورباندې تنگه کړله. د مېننگ لخوا خپاره شويو لاسوندونو کې د افغانستان په هکله هېواد کې ډله ییزې وژنې چې له اپرېل ۲۰۱۰م زېږدي تر جولای ۲۰۱۰م زېږدي ترسره شوي وې په بر کې نیولې او د عراق د هېواد چې يوازې په اکتوبر ۲۰۱۰م زېږدي کې ډله ییزې وژنې ترسره شوې وې په بر کې نیولې. برسېره په دې د ټولو اهمو لاسوندونو څخه درېيمه برخه چې شاؤخوا يو میلیون لاسوندونه د دیپلوماتیکو اړیکو په هکله راڅرخي په نومبر ۲۰۱۰م زېږدي کې شواهد راڅپړل او د گونتانامو لاسوندونه چې په اپرېل ۲۰۱۱م زېږدي سمبال شوي ول په بر کې نیول. د اسانج په هکله څو ډؤله اندونه رامنځته شول . د آستراليا پخوانۍ لومړۍ وزيرې جوليه گېلارډ د ده فعالیتونه غیر قانوني وبلل، خو دی يې د آستراليا د قانون ماتؤونکی ونه گاڼه . جو بايډن د امریکا مرستيال ولسمشر آسانج ته د ترهگر خطاب وکړ ، ځینو بيا د ده د اعدام غږ پورته کړی ؤ . د آسانج ملاتړ ته عام وگړي راجگ شول او ورسره سره د برازيل د ولسمشرې لوييز اناچيو لولا دا سلوا لخوا هم ورته د ملاتړ غږ پورته شو . همدارنگه د روسيې صدراعضم ولادمیر پوتین او ځینو فعالینو او مخورو کسانو لکه طارق علي ، جان پېري بارلؤ ، ډانيل اېلسبرگ ، مېري کوستاکيديس ، جان پیلگر ، واگهن سمېت او اولېور سټون لخوا هم وستایل شو. د ۲۰۱۰م زېږدي کال د سېم اېډمز اېوارډ سره پای ته ورسېد ، چې آسانج د اکتوبر په مياشت کې خپله ستاینیزه ترلاسه کړه. همدارنگه په ډسمبر کې د عامو کارونو څخه د توپیریزې ستاینیزه ، د لې ـ موندې خپرؤنۍ څخه یې د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاینیزه چې دی یې د کال مخور بللی ؤ ترلاسه کړله ، له ټایمز څخه یې هم همدارنگه د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاينیزه د کال مخور انسان په توگه ترلاسه کړله . د هغه د ژوند کړووړو برسېره پوره ژوندلیک لیکنې لپاره ۱.۳ میلیونه ډالرو بسپنه ومنل شوه او د اټاليايي يوې خپرؤونکې رولنگ سټون دی د کال ځلېدونکي ستوري يا راک سټار آف دي اير ونوماوه . وروسته کال د فبروري په میاشت کې جوليان آسانج د سيډني د سولې له بنسټ څخه د سرو زرو مډال د سولې او نياؤ عدالت لپاره ترلاسه کړ ، چې مخکې لده يې يوازې درې کسانو ته ورډالۍ کړي ول ، لکه نیلسن مانډېلا ، دلای لامه او د بوديزم د دین مخور مشر دايساکو ايلکیدا ته ورکړي ول. دوه وونۍ وروسته د ده په نوم يو سوداگري نښه په اروپا کې د ده لخوا لاسلیک شوه ، چې لمخې یې د خبريالانو ، خبر رپوټرانو ، ژورنالستانو ، د رسالو د خپرؤونکو ، تعلیمي اداراتو او وخت تېرېؤ څانگو لپاره د بيان د ازادي نښې په توگه وکارېده . دی د ډېرې مودې راهیسې د آستراليا د ژورنالستانو د اتحادې افتخاري غړی ؤ ، ده د مارتا گېلهورن ستاينیزه د ژورنالیزم لپاره په جون مياشت کې ترلاسه کړله . او همدارنگه یې د وونۍ ستاینیزه يې د ژورنالیزم په برخه کې د بې جوړې برخه وال ترلاسه کړله . له مخکې کالونو څخه یې په ۲۰۰۹م زېږدي کې د برتانيې مېشتې امنسټي انټرنېشنل څانگې لخوا د نوې مېډيا په نوم ستاینیزه ترلاسه کړې وه . قانوني ځای يې د اېکوادور په سفارت کې يې کار لیکلي نښېرونه گډې لیکنې او کتابونه مدني ژوند جوليان آسانج په رسنيؤ کې سرچينې باندنۍ تړنې آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي آستراليايي