د اقليم بدلون په اړوند بين الدولتي پلاوی
د اقليم بدلون په اړوند بين الدولتي پلاوی د ملګرو ملتونو يوه بين الدولتي ده. دا اداره دنده لري چې د انسان د فعاليتونو له امله د پيدا شوي اقلیمي بدلون په اړه علمي پوهه لوړه کړي. په ز کال کې د هوا پېژندنې نړيوال سازمان او د ملګرو ملتونو چاپيريال پروګرام له خوا جوړه شوې اداره ده. ملګرو ملتونو د همدې کال په وروستيو کې د جوړېدل تاييد کړل. دا اداره د سويټزرلينډ په جينيوا کې يو سکرتريت لري چې يې کوربه توب کوي. غړي هېوادونه لري، کوم چې اداره کوي. غړي هېوادونه د ارزونې د يو جريان له لارې د ساينسپوهانو يو دفتر غوره کوي. دا جريان عموماً له شپږو تر اوو کلونو پورې وي. د دې دفتر له خوا د پوهانو ټاکنه کېږي، تر څو د راپورونه چمتو کړي. دا اداره د حکومتونو او څارونکو سازمانونو له خوا له نومونو څخه متخصصين تر لاسه کوي. درې کاري ډلې او يوه ځانګړې ډله لري، چې د دې ادارې علمي کارونه پر مخ وړي. حکومتونو ته د اقلیم د بدلون د پوهې د حالت په اړه خبر ورکوي. دا کار د دې موضوع په اړوند د ټولې اړوندې علمي څېړنې په ارزونې سره تر سره کوي. په دې کې طبيعي، اقتصادي او ټولنيزې اغېزې او خطرونه شامل دي. په دې کې د احتمالي ځواب ويلو اختيارونه هم شامل دي. په خپله اصلي څېړنه نه تر سره کوي. موخه يې دا ده چې واقعي عيني او ټولشموله وي. زرګونه ساينسپوهان او نور متخصصين د دې خپرونو د ارزونې لپاره په رضاکارانه ډول کار کوي. دوی د پاليسي جوړونکو او عامو خلکو لپاره په تشخيصي راپورونو کې مهمې پايلې ترتيب کوي؛ متخصصينو دا کار په سايسني ټولنه کې د همرتبه ارزونې تر ټولو ستره پروسه بللې ده. د اقلیم د بدلون په اړوند په نړيواله کچه منل شوې اداره ده. د اقليم مخکښ ساينسپوهان او ټول غړي حکومتونه د دې ادارې موندنې تاييدوي. رسنۍ، حکومتونه، د مدني ټولنې سازمانونه او سوداګر د دې ادارې د راپورونو حواله ورکوي. د راپورونه د اقليم د بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د کارچوکاټ کنوانسيون له خوا تر سره کېدونکو کلنيو اقليمي بحثونو کې مهمه ونډه لري. د د ارزونې پنځم راپور د د پاريس په تاریخي تړون مهم اغېز درلود. د نوبل سولې جايزه د اقليم بدلون پوهاوي برخه کې د مرستو له امله د او سره شريکه تر لاسه کړې وه. په ز کال کې د خپلې ارزونې اوم جريان پيل کړ. د ز کال د اګست په مياشت کې، د اقليمي بدلون د فيزيکي ساينس پر بنسټ په شپږم تشخيصي راپور کې د خپلې کاري ډلې ونډه خپره کړه. ګارډين دا راپور د سترو حتمي او نه بدلېدونکو اقلیمي بدلونونو تر اوسه تر ټولو سخت ګواښ وباله. په ټوله نړۍ کې ډېرو ورځپاڼو دې شعار ته انعکاس ورکړ. د ز کال د فبرورۍ په مياشت کې، د اغېزو او موافقت په اړه د خپل کاري ګروپ راپور نشر کړ. د ز کال د اپريل په مياشت کې يې په شپږمه ارزونه کې د کاري ګروپ اقليمي بدلون کمولو کې خپله ونډه تشريح کړه. څلورم تشخيصي راپور د په مارچ مياشت کې په يو ترکيبي راپور سره پای ته ورسېد. د ارزونې د شپږم راپور د مودې پر مهال، درې ځانګړي راپورونه خپاره کړل. لومړی او تر ټولو ډېر اغېزناک ځانګړی راپور په ز کال کې د . يو اعشاريه پنځه سانتي ګراد نړيوالې تودوخې په اړوند ځانګړی راپور و. په ز کال کې د اقليم بدلون او ځمکې په اړه ځانګړی راپور ، او په بدلېدونکي اقليم کې سمندر او کريوسفير يخين غلاف په اړه ځانګړی راپور خپور شو. همدا راز په ز کال کې خپله کاري طريقه هم تازه کړه. له همدې امله د په تاریخ کې د ارزونې شپږم جريان تر ټولو زیات هيله لرونکی و. اصل د لپاره اصل د شنو خونو د ګازونو په اړه سلاکاري ډله وه. درې سازمانونو په ز کال کې د جوړ کړی و. دا درې سازمانونه هر يو د ساينسي اتحاديو نړيواله شورا، د ملګرو ملتونو د چاپېريال پروګرام او نړيوال موسمي سازمان وو. د شنو خونو د ګازونو په اړه د ساينسي څېړنې ارزونه کوله. دې سازمان همدا راز د شنو خونو په ګازونو کې زياتوالي هم مطالعه کړ. اقليمي ساينس د زيات پېچلي کېدو پر لور روان او ډېرې څانګې پکې رانغښتې وې. د ساينسپوهانو له دې کوچنۍ ډلې سره منابع کم وو، تر څو اقليمي علومو ته پوښښ ورکړي. د متحده ايالاتو د چاپېريال خونديتوب ادارې د شنې خونې د ګاز د اخراج د محدودولو لپاره د يو نړيوال کنوانسيون غوښتنه وکړه. د ريګن ادارې وېره درلوده چې خپلواک ساينسپوهان به ډېر اغېز ولري. له همدې امله او په ز کال کې د يوې بین الدولتي ادارې په توګه جوړه کړه. ساينسپوهان په کې د متخصصينو او دولتي استازو په توګه برخه اخلي. د ټولو اړوندو مخکښو ساينسپوهانو په مرسته راپورونه وړاندې کوي. غړي حکومتونه هم بايد په يوه خوله دا راپورونه تاييد کړي. له همدې امله هم يوه ساينسي اداره ده او هم يو حکومتي سازمان دی. موخه يې دا ده تر څو حکومتونو ته ووايي چې ساينسپوهان د اقليم د بدلون په اړه په څه پوهېږي. دا اداره همدا راز د اقليم د بدلون اغېزې او د هغې د سمبالښت لپاره د اختياراتو ازموینه هم کوي. دا چاره د هم مرتبه بيا کتل شويو ساينسي څېړنو د ارزونې په مټ تر سره کوي. ملګرو ملتونو په ز کال کې د جوړېدل تاييد کړل. د عمومي اسامبلۍ په قرارداد کې وويل شول چې انساني فعاليتونه اقليم بدلولای شي. شونې ده چې له دې څخه جدي اقتصادي او ټولنيزې پايلې منځ ته راشي. ويې ويل چې د شنو خونو د ګازونو زياتېدونکی غلظت کولای شي دا سياره توده کړي. دا به د سمندر د سطحې د لوړېدو لامل وګرځي. او که پر وخت اقدامات ونه شي، نو اغېزې به یې د بشريت لپاره ناورين زېږونکې وي. سازمان د کار طريقه اصلي څېړنې نه تر سره کوي. دا د اقليم د بدلون د علم د حالت په اړوند جامع ارزونې چمتو کوي. دا د اقليم د بدلون په اړوند ځانګړو موضوعاتو راپورونه چمتو کوي. همدا راز د کار طريقې اصول چمتو کوي. د کار دا طريقې له هېوادونو سره مرسته کوي، تر څو د خپلو شنو خونو ګازونو د اخراج اټکل وکړي او له اتموسفير څخه يې لېرې کړي. د دې ادارې ارزونې په پخوانيو راپورونو او علمي خپرونو ولاړې دي. د شپږو ارزونو په اوږدو کې دا راپورونه د بدلېدونکي اقليم په اړه د زياتېدونکو شواهدو ښودنه کوي. او دا ښيي چې دا د انساني فعاليتونو له امله څه ډول منځ ته راغلي دي. اصول او اداري قواعد په د د کار پر مخ وړونکي اصول کې خپل اصول ټاکلي دي. په دې کې راغلي چې به د لاندې مواردو ارزونه کوي: د انساني فعاليتونو له امله د اقليم د بدلون خطر د هغې احتمالي اغېزې، او د مخنيوي لپاره احتمالي اختيارات. د د قوانينو تر مخې، د دې ادارې ارزونې جامع، مواقعي، پرانيستې او رڼې وي. په دې کې د اقليم بدلون د ساينسي پوهې اړوند ټولو معلوماتو ته پوښښ ورکړل شوی وي. له دې څخه ساينسي، تخنيکي او ټولنيز اقتصادي معلومات تر لاسه کېږی. د راپورونه بايد د تګلارې د سپارښتونو په اړوند بې پری وي. په هر حال، شونې ده چې د تګلارو د پلې کولو اړوند په واقعي عواملو هم تمرکز ولري. سرچينې