فرانکويس ريني ډي چاټيواوبراينډ
فرانکويس ريني ويکومټي ډي چاټيواوبراينډ ۱۷۶۸ سپټمبر ۴ څخه د ۱۸۴۸ ز کال د جولای ۴ يو فرانسوي ليکوال، سياستپوه، سياستوال او تاریخپوه و، چې د نولسمې پېړۍ پر فرانسوي ادبياتو يې د يادونې وړ اغېز درلود. د د يوې لرغونې اشرافي کورنۍ وارث چاټيواوبراينډ د سياسي وېش له مخې يو شاهي پلوی شخص و. هغه دوره کې چې زيات شمېر روښانفکران د کليسا ضد شول، نوموړي د کاتوليک عقيدې څخه په ملاتړ د په نوم کتاب وليکه. د نوموړي په کارونو کې د ګور له شا څخه يادښتونه: - په نوم خپل ژوند ليک دی، چې په ۱۸۵۰-۱۸۴۹ز کلونه کې د نوموړي له مړينې څخه وروسته چاپ شو. تاريخپوه وايي چې: چاټيواوبراينډ ځان د خپلې دورې تر ټولو ستر مئين، تر ټولو ستر ليکوال او د تر ټولو ستر فيلسوف ګڼه. ګی څرګندوي چې چاټيواوبراينډ د نولسمې پېړۍ په لومړنۍ نيمايي کې فرانسه کې پر ادبي برخه باندې واکمني وکړه. ژوند ليک لومړني کالونه او شړنه چاټيواوبراينډ چې د ۱۷۶۸ ز کال سپټمبر پر ۴ نېټه په - کې زېږېدلی دی، د لسو ماشومانو تر ټولو وروستی و. نوموړی د په کې د خپلې کورنۍ کلا کې لوی شو. پلار يې ۸۶-۱۷۱۸ز کلونه پخوانی سمندري مشرۍ ته اوښتی کښتۍ وال او د غلامانو سوداګر و. د مور د پېغلتوب نوم يې و. د چاټيواوبراينډ پلار يو بد غونی او غلی يا چوب شخص و او ځوان چاټيواوبراينډ په د خفه کوونکي بېلتون يا يوازې والي په فضا کې رالوی شو، چې يوازې په کليوالي سيمه کې په اوږدو چکرونو او له خپلې خور سره په پياوړې ملګرتيا سره له مخې ياده فضا ماتېده. د نوموړي د ځوانۍ يوازې والی او بې واګې هيلې په يو ښکاري ټوپک سره د ځان وژنې د هڅې لامل شوې، که څه هم ټوپک په ډز کولو کې پاتې راغی. انګليسي کرنپوه او د يون مخکښ ليکوال په ۱۷۸۸ ز کال کې له څخه کتنه وکړه او د رومانتيک يا خيالي نږدې شا او خوا يې په دې ډول بيان کړه: د سپټمبر لومړۍ نېټه. ته. ياد هېواد يو نامدني يا شډل اړخ لري: بزګرۍ په کې ان د تر منځ په مهارتونو کې هم لږ تر لږه وده نه ده کړې، چې د څلورو دېوالو په منځ کې د نه باور راګېره سيمه ښکاري. خلک يې بېخي د دوی د هېواد غوندي شډل يا نامدني دي او د دوی د ښارګوټی يو له تر ټولو وحشي چټلو ځايونو څخه دی چې ليدل کېدلی شي. خټين بې کړکيو کورونه او داسې ويجاړې شوې پياده لارې، چې مسافر په کې تګ نه شي کولی. مګر تر اوسه هيڅ هم ..... دلته چټيو استوګن دی. دا څوک دی. ايا ډي چاټيواوبرايند، هغه څښتن چې د دې ډول چټلې او بې وسه سيمې په منځ کې د اوسېدنې ټينګ عصب لري؟ د بې وزلۍ تر دې بدغوني يا وېرونکي ډېري کوټ لاندې يو ښکلی جهيل دی.... چاټيواوبراينډ په ، او کې زده کړې وکړې. د يو څه وخت لپاره يې پرېکړه نه شوه کولی، چې ايا غوشتل يې د سمندري پوځ يو لوړ پوړی مامور شي او که يو پادري، مګر د اوه لس کلنۍ په عمر يې د پوځي مسلک د غوره کولو پرېکړه وکړه او په سيمې په فرانسوي پوځ کې يې د دويم بريدمن په توګه واک تر لاسه کړ. په دوه کالونو کې دننه يې د جګړنې تر رتبې پورې پرمختګ وکړ. نوموړي په ۱۷۸۸ کې له پاریس څخه کتنه وکړه، چې له - ، ، - او د وخت له نورو مشرانو ليکوالانو سره په کې اشنا شو. کله چې د فرانسې اوښتون خپور شو، چاټيواوبراينډ په لومړيو کې خواخوږی و، مګر کله چې په اټکلي ډول د بې وزله، وحشي او چټل په ګډون په پاريس او ټولو کليوالي سيمو کې پېښې خورا توندې شوې؛ نوموړي په ۱۷۹۱ ز کال کې په هوښيارتيا سره شمالي امريکا ته د سفر پرېکړه وکړه. هغه ته د اروپا د پرېښودنې نظریه - ورکړې وه، چې چاټيواوبراينډ يې د بوټو پېژندنې يو څه زده کړو ته هم وهڅوه. امريکا ته سفر په کتاب کې چې په ۱۸۲۶ ز کال کې چاپ شو، چاټيواوبراينډ ليکي چې نوموړی د ۱۷۹۱ ز کال د جولای پر ۱۰ فلادلفيا ته ورسېد. ، او څخه يې مخکې له هغې کتنه وکړه، چې ته د رسېدنې په موخه پر سيند باندې کښتۍ کې سپور شو. نوموړي وروسته د پر لور له څخه تېر شو، چې لاس يې هم په کې مات شو او د اصلي امريکايي قبیلې په شرکت کې يې يوه مياشت بيارغونه کې تېره کړه. هغه د يادې اصلي امريکایي قبيلې دودونه او همدارنګه ژوپوهنيز، سياسي او اقتصادي کتنې بيانوي. نوموړی وايي چې د سيند، سيند او او فلوريدا سيمو کې يو بريد هغه بېرته فلادلفيا ته ويوړ، چې نوموړی په کې بېرته فرانسې ته د تګ په موخه، نومبر کې د سيمې بېړۍ کې سپور شو. دې ازمايښت د نوموړي چې د ۱۷۹۳ او ۱۷۹۹ ز کلونو تر منځ ليکل شوی دی، مګر په ۱۸۲۶ ز کال کې چاپ شو، ۱۸۰۱ز کال او ۱۸۰۲ز کال نااشنا ناولونو لپاره چاپيريال برابر کړ. په کم مېښته امريکايي سيمه کې د چاټيواوبراينډ روښانه او راښکونکې څرګندونې په داسې يو سبک يا ډول کې وليکل شوې، چې د وخت خورا نوښتي سبک او د هغه څه لارښود و، چې وروسته په فرانسه کې رومانتيک خيالي خوځښت شو. د ۱۹۱۶ ز کال په لومړيو کې ځينو پوهانو د چاټيواوبراينډ پر انګېرنو باندې شک اټکل کړی دی، چې نوموړي ته له جورج واشنګټن سره د مرکې وخت ورکړل شوی و او دا چې هغه له هغه اصلي امريکايانو سره د يو څه وخت لپاره په رښتيني ډول ژوند وکړ، چې نوموړی چاټيواوبراينډ يې په اړه ليکلي دي. کره کتونکو د چاټيواوبراينډ د ادعا شويو سفرونو د ټولو برخو سموالی يا ريښتينولي پوښتلې ده، په ځانګړي ډول له درې، لوزيانا او فلورېدا څخه د نوموړي د تېرېدنې په اړه. فرانسې ته بېرته ستنېدل چاټيواوبراينډ په ۱۷۹۲ ز کال کې بېرته فرانسې ته ستون شو او په پای کې د د د شهزاده تر مشرۍ لاندې به کې له شاهي پلوي پوځ سره يو ځای شو. د خپلې کورنۍ له لورې تر پياوړي فشار لاندې يې د په نوم له يوې ځواني اشرافي ښځې سره واده وکړ. نوموړې ياده مېرمن وار له مخه هيڅ نه وه ليدلې او له واده څخه وروسته د مينې اړيکو د لرلو له امله پرې چاټيواوبراينډ بې باوره و. د نوموړي پوځي مسلک هغه مهال پای ته ورسېده، چې د په کلابندۍ کې ټپي شو. ياده کلابندي د شاهي پلويو ځواکونو چې چاټيو يې غړی و او د فرانسې انقلابي لښکر تر منځ يوه ستره نښته وه. چاټيواوبراينډ په مړ ژواندي حالت کې ته ويوړل او انګليستان ته وشړل تبعيد شو، چې خپله ښځه يې شاته پرېښوده. چاټيو اوبراينډ چاټيو اوبراينډ د خپل تبعيد ډېری وخت په لندن کې خورا بې وسۍ کې تېر کړ، چې د خورا پاتې ژوند په بدل کې فرانسوي لوست او د ژباړې کار کاوه، مګر په کې پاتې کېدنې يې خورا په زړه پورې اوسېدل ثابت کړل. په ياده سيمه کې د په نوم پر يوې ځوانې انګریز مېرمنې باندې مئين شو، مګر د مينې کيسه يې هغه وخت پای ته ورسېده، چې نوموړی د خپل لومړي واده ښکاره کولو ته اړ شو. برتانيا کې د خپل وخت پر مهال چاټيواوبراينډ له انګليسي ادبياتو سره هم اشنا شو. دې لوستنې په ځانګړي ډول د د په نوم کتاب چې چاټيو وروسته فرانسوي ژبې ته وژباړه په خپله د چاټيو پر ادبي کار باندې ژور اغېز درلود. چاټيواوبراينډ له هېواد څخه شړنې د فرانسوي اوښتون د لاملونو پلټلو ته اړ کړ، چې د نوموړي د زياتو ملګرو او کورنۍ د ژوند په بيه تمام شو. دې غبرګونونو د نوموړي لومړنی کتاب وهڅاوه. د فرانسوي اوښتون د تشرېح کولو په موخه د ۱۸ پېړۍ د سبک هڅه کې يې د خپلې ليکنې وروستی رومانتيک سبک وړاندې مخکې کړ او په پراخه ډول له پامه وغورځول شو. د نوموړي په ژوند کې د يادونې وړ يو ستر ټکی د ۱۷۹۸ ز کال ته نږدې د نوموړي ماشومتوب کاتوليک عقيدې ته بېرته اوښتل دي. سرچينې