تفريق
د تـــَـــفريق عمليه د اِيسته کړن پېکړنه يا د تفريق اِيسته کړن عمليه پېکړنه په رياضي څوپوهن کښې هاغه عمليه پېکړنه ده چې د يوِه عدد شمېر يا نومر څخه بــِــل عدد شمېر يا نومر تفريق اِيسته يا ترې کمتر يا ترې لږتر شي . د تفریق اِيسته کړن يا ترې کمتر کړن يا ترې لږتر کړن د عمليې پېکړنې علامه نښه دا لاندينۍ ده : د مثال بېلګ په ډَول : يعني چې د اُووِه څخه چې درې تفريق کړو اِيسته کړو يا کمتر کړو يا لږتر کړو نو څلور لاسته راځي يا پاتې کيږي . په دې مثال يا بېلګ کښې ته مــَــفروق کمتر شوَی يا لږتر شوَی وايي ، اَو ته مــَــفروق مــِــنهُ ترې کمتر شــِــوَی یا ترې لږتر شــِــوَی وايي ، اَو ته فــَــرق پــَــرخ يا يا د تفريق حاصــِــل د اِيسته کړن لاستراوړ يا د کمتر کړن لاستراوړ يا د لږتر کړن لاستراوړ یا هم د تفريق نتيجه د اِيسته کړن پایله يا د کمتر کړن پایله يا د لږتر کړن پايله وَيل کيږي . په حساب شمېرن کښې مفروق کمتر شوَی یا لږتر شوَی بايد چې د مفروق منه ترې کمتر شوي يا ترې لږتر شوي څخه لويتر عدد شمېر يا نومر وي . وروسته په اَلجبر اَړکړن کښې ليدلي شو چې کېدی شي چې مفروق کمتر شوَی یا لږتر شوَی د مفروق منه ترې کمتر شوي يا ترې لږتر شوي څخه ووړتر عدد شمېر يا نومر وي ، مګر نتيجې پايلې ته يې يو مـــَـــنـفي عدد نــِــغـوښـتـشويـځ شمېر يا نومر يا وَیل کيږي . د تفريق کړنې اِيسته کړن يا کمتر کړن يا لږتر کړن د عمليې پېکړنې لپاره دا لاندينی جــَــدوَل لــَــښتيليک که په ياد کښې وُساتل شي نو آساني رامنځته کولی شي : اُوس نو څه وَړ يا څــِــنګه کولي شو چې د يوه لوي عدد شمېر يا نومر څخه بـــِـــل عدد شمېر يا نومر تفريق اِيسته يا کمتر يا لږتر کړو ؟ د بېلګ په ډَول راځئ چې دې پوښتنې ته ځواب وميندو : ړومبی کار چې دلته کوو هاغه دا دئ چې د دواړو عددونو شمېرو يا نومرو ځايګکان يو د بــِــل تر لاندې په ترتیب په اُوډنې وليکو : بيا نو په لاندې تــِــر لاندې تفریق اِيسته کړن يا کمترکړن يا لږترکړن کښې د راسته ښۍ خوا څخه شروع پــَــيل کــَــوو ، اَو اُوس وينو چې د څخه لاندې نه شي اِيسته کېدَی ځکه چې که څوک روپۍ ولري نو ورڅخه روپۍ نه شي اِيسته کېدِلی . نو څه کوو ؟ پاس د تر چــَــپ کيڼ څنګ چې بــِــل دئ هاغه ته يو قــَــرض پور يا اُودهار وَرکوي اَو څخه جوړيږي ، مګر د پخواني تر څنګ چې وو د هاغه څخه يو کمتر کيږي اَو هاغه څخه جوړيږي . بيا نو د جوړ شوي څخه چې کمتر شي ، پاتې کيږي اَو د څخه چې کمتر شي ، پاتې کيږي . اَو همداسې دَوام وَرکوو ، تر څو چې د تفريق اِيسته کړن يا کمتر کړن يا لږتر کړن عمليه پېکړنه مو پوره کړلې وي : که پام وکړو نو تــَــفريق اِيسته کړن يا کمترکړن يا لږترکړن د جمع د همټولکړن يا د ډېرترکړن يا د زيادترکړن پــِــرعــَــکــْــس یا اَړَوِل شــِــوې عمليه پېکړنه ده . ځکه چې : يعني چې جمع همټول کېدونکی عدد شمېر يا نومر چې د برابري آبــِــلې خوا ته يوړل شي نو جمع همټول په تفريق اِيسته کړن يا کمترکړن يا لږترکړن تغيير اَوِښت کوي يا اَوړي .