د ويانا کانګرس
د ۱۸۱۵-۱۸۱۴ز ويانا کانګرس فرانسوي: ، جرمني: د فرانسوي سترواک لومړي ناپيليون له ړنګېدلو څخه وروسته د اروپا د سياسي نظم د بيا برابرولو په موخه يو نړيوال سياسي کنفرانس و. دا د اتريش د سياستپوه په مشرتابه د اروپايي دولتونو د استازو يوه ناسته وه، چې د ۱۸۱۴ زله سپټمبر څخه د ۱۸۱۵ ز تر جون پورې په ويانا کې وشوه. ياد کانګرس يا غونډه د فرانسې د اوښتنيزو انقلابي جګړو او ناپيليوني جګړو څخه د راپورته کېدونکو مهمو مساېلو د حل کولو له مخې، اروپا لپاره د اوږد مهاله سولې د پلان چمتو کولو په موخه وه. موخه يوازې د پخوانيو پولو تر لاسه کول نه وه، مګر د اصلي واکونو تر لاسه کول وه، چې په دې د دوی تر منځ توازن رامنځته کړي او په سوله کې پاتې شي. په زيات بنسټيز ډول د کانګرس محافظه کار مشرانو د جمهوريت پالنې او اوښتون مخنيوی يا له مخې لرې کول غوښتل، چې د اروپا پخواني نظام د اساسي قانون نظم يې خراب نسکور کړی دی او ګواښلو ته يې ادامه ورکړې ده. په ناسته کې فرانسې خپلې ټولې وروستۍ تر لاسه کړې سيمې له لاسه ورکړې، په داسې حال کې چې پروس، اتريش او روسيې سترې ځمکنۍ لاسته راوړنې تر لاسه کړې. پروس په لويدیځ کې د المان کوچني دولتونه، د سويډن ، د پاچاهۍ ٪۶۰ او د وارسا د پخوانۍ لويديځه برخه ځان سره يو ځای کړه. اتريش او د شمالي ايټاليا ډېره برخه تر لاسه کړه. روسيې د وارسا د مرکزي او ختیځه برخه تر لاسه کړه. دې کانګرس د نيدرلينډ نوې پاچاهي تصويب کړه، چې دا له هغه پخوانۍ اتريشي سيمې څخه يوازې څو مياشتې رامنځته شو، چې په ۱۸۳۰ ز کال کې بلجيم شو. ورپسې يا نږدې مخینه د ۱۸۱۴ ز کال په می کې د ناپيليوني فرانسې ماتې او غاړه ايښودنه وه، چې ۲۳ کلنه نږدې پرله پسې جګړه يې پای ته ورسوله. له تبعيد څخه د ناپيليون د ناڅاپي راستنېدلو او فرانسه کې د واک بيا پېلولو له امله، د ۱۸۱۵ ز کال له مارچ څخه تر جولای پورې د سلو ورځو پر مهال د جګړې د پيلېدلو تر څنګ، خبرو اترو دوام وکړ. د غونډې وروستۍ قانوني لايحه د ۱۸۱۵ ز کال د جون پر ۱۸ مه په واټرلو کې د خپلې وروستۍ ماتې څخه نهه ورځې مخکې لاسليک شوه. تاريخپوهانو پر کانګرس باندې نيوکه کړې ده، چې د راپورته کېدونکو ملي او خپلواک ليبرال خوځښتونو د مخنيوي لامل شوی دی او دا د دوديزو پاچایانو د ګټې لپاره د غبرګوني ارتجاعي خوځښت په توګه ګڼل شوی دی. په تخنيکي ډول د ویانا کانګرس په مناسب ډول يو کانګرس ځکه نه و، چې هیڅکله په بشپړه د ټولو غړو په ګډون غونډه کې تر سره نه شو. پر ځای يې زياتره بحثونه د نورو استازو له لورې په هيڅ يا ټاکلي ګډون سره، د اطريش، انګليستان، فرانسې، روسيې او ځيني وختونه د پروس سترو ځواکونو تر منځ نارسمي يا مخامخ ناستو کې وشول. له بله پلوه نوموړې غونډه کانګرس په تاريخ کې لومړنۍ موکه وه، چې د لويې وچې په کچه ملي استازي په کې د څو پلازمېنو تر منځ زياتره پر پيغامونو باندې د اتکا پر ځای، د تړونونو د جوړولو په موخه سره يو ځای شول. د ويانا مېشت کانګرس په ۱۹۱۴ ز کال کې د لومړۍ نړيوالې جګړې تر پيل پورې د اورپا نړيوال سياست لپاره کارچوکاټ جوړ کړ. ابتدایي په ۱۸۱۴ کې د چاومونټ تړون هغه پرېکړې بيا تصويب کړې، چې وار له مخه شوې وې او ښايي د ۱۸۱۵-۱۸۱۴ ز کال ويانا د خورا مهمې غونډې يا کانګرس له لورې هم ومنل شي. دوی د متحد جرمني رامنځته کول، پر خپلواکو دولتونو باندې د ايټاليا وېش، د هسپانيا د پاچایانو بيا رامنځته کول او د هغه سيمې په ګډون د نيدرلينډ پراخول راونغاړل، چې په ۱۸۳۰ ز کال کې معاصر بلجيم شو. د تړون د اروپايي اتحاد د بنسټ ډبره شوه، چې د لسيزو لپاره يې د ځواک توازن رامنځته کړ. نور جزوي جوړجاړي وار له مخې د فرانسې او شپږم يووالي تر منځ د پاريس تړون او تړون کې وشول، چې د سکندناويا اړوند راپورته شوي مسائل يې تر پوښښ لاندې ونيول. د پاريس تړون پرېکړه کړې وه، چې بايد په ويانا کې يوه عمومي غونډه وشي او دا ټولو هغو ځواکونو ته په کې بلنې ورکول شي، چې په اوسنۍ جګړه کې ښکېل دي. د غونډې پرانيسته د ۱۸۱۴ ز کال جولای کې ټاکل شوې وه. ګډونوال کانګرس د رسمي ناستو لکه کاري ډلو او رسمي سياسي دندو له لارې عمل وکړ، که څه هم ډېره برخه يې په نارسمي ډول سالونونو، مېلمستياوو او نڅا ځايونو کې تر سره شوه. څلور ستر قدرتونه او بوربن فرانسه څلورو سترو قدرتونو وار له مخه د شپږم يووالي هسته جوړه کړې وه. دوی د ناپيليون د ماتې په څنډه کې د شومون تړون ۱۸۱۴ ز کال مارچ کې خپل عام دريځ په ګوته کړی و او د خپلې بيارغونې پر مهال يې په سره د پاريس تړون ۱۹۱۴ز کال په اړه خبرې وکړې. د باندينيو چارو وزير شهزاده او مرستيال يې د اتريش استازيتوب وکړ. دا چې د کانګرس ناستې په ويانا کې وې، سترواک فرانسس له نږدې خبر پاتې شوی و. د انګليستان استازولي لومړی د هېواد د باندينيو چارو وزير وکړه او وروسته له هغې چې نوموړی د ۱۸۱۵ ز کال فبروري کې بېرته انګليستان ته ستون شو، د ديوک يې استازيتوب وکړ. تزار لوموړي اکساندر د روسيې استازولي اداره کړه، چې په رسمي ډول يې د باندينيو چارو وزير له لورې مشري کېده. تزار دوه اصلي موخې لرلې، چې د پولينډ واک تر لاسه او د اروپايي ملتونو سوله یيز ګډ شتون ته پرمختګ ورکړي. نوموړی د ۲۰۱۵ ز کال سپېڅلي تړون په جوړولو بريالی شو، چې د شاهي اصالت او بې دينۍ ضد - پر بنسټ و او ياد تړون يې د اوښتون يا جمهوريت پالنې پر وړاندې د هر ډول ګواښ سره د مبارزې لپاره جوړ کړ. د پروس استازيتوب د شهزاده او ديپلومات او پوه له لورې وشو. د پروس پاچا درېيم هم په ويانا کې و، چې د پردې تر شا يې خپله ونډه لوبوله. د پينځم ځواک يعنې فرانسې استازيتوب د دې هېواد د باندينيو چارو وزير او د مختار وزير د د له لورې وشو. وار له مخه د فرانسې د څوارلسم لويي په اړه د ۱۸۱۴ ز کال پاريس تړون خبرې اترې کړې وې، که څه هم پاچا پرې باور نه درلود او د برېښنالیک له لارې يې له سره په پټه خبرې کولې. د پاريس تړون نور لاسليک د پاريس تړون نور لاسليک کوونکي هېوادونه ۱۸۱۴ز کال، دا هېوادونه د تړون برخه نه وو، مګر د پاريس تړون کې يې ګډون کړی و: هسپانيه: د لومړی مارکس پرتګال، مختار وزيران: د مخور ، د مخور او مخور سويډن: مخور نور ډنمارک: د باندينيو چارو وزير مخور ، پاچا څلورم فریدريک هم په ويانا کې و. نيدرلينډز: د پرټ هغه اشرافي چې رتبه يې له مارکيس څخه ټيټه وي، د هالنډ محکمه کې د بریتانيا استازی او بېرون اشرافي لقب دی . سويس: هرې سيمې خپل استازی درلود. د جينيوا استازي د پام وړ ونډه ولوبوله. د ساردينيا پاچهي: مارکيس د پاپ دولتونه: کارډينل په رومن کاتوليک کليسا کې له پاپ څخه ښکته رتبه د مالټا د . پوړ: د جينوا جمهوريت: د جمهوريت سناتور مارکېس د ستر : د سيسلي پاچهي: او د المان د مسئلو په اړه: او وروسته له بریتانوي شاه . پاچا درېيم جورج په ۱۹۰۶ کې د روم د سپېڅلې سترواکۍ ړنګېدل په رسميت پېژندنه رد کړه او د -په نوم يې د کورني دولت د چارو پر مخ وړلو په موخه د ټاکونکې په توګه يو بېله سياسي ډله ته پاملرنه وکړه، چې د کانګرس د پايلې په توګه د پاچاهۍ تر رامنځته کېدلو پورې يې دوام وکړ. په اروپا کې هر دولت په رښتيني ډول ويانا کې استازيتوب درلود. په کانګرس کې له ۲۰۰ څخه د زياتو دولتونو او شاهي جرګو استازيتوب وشو. د دې تر څنګ د ښارونو، سياسي يووالو يا اتحاديو، مذهبي بنسټونو لکه خانقاه يا صومعه او د ځانګړو ګټو ډلو استازي هم په کې وو. لکه: يو پلاوی چې د المان د خپرونکو استازولي يې کوله او د کاپي رايټ قانون او د مطبوعاتو د خپلواکۍ غوښتنه يې کوله. د ويانا غونډه يا کانګرس د خپل پراخ وخت تېرۍ لپاره د يادونې وړ و: د يوې مشهورې ټوکې له مخې يې حرکت ونه کړ، نڅا يې وکړه. سرچينې