ژمنی سبزیجات او په ختيځ زون کی یی اقليمي شرايط
دسبوکرنه او پالنه پخوا زماني راهسي پيل شوي او لومړي وختو نو کي چي کله ددانسانانو ژوند ساده اوبسيط وو نوله هماغه وخت سره هم وګړي ځانته دژوند امکانات برابرول اوخپل اړتيا پوره کولي دوخت په تيريدلو سره دسبو روزنه هم پرمخ لاړه او په ځانکړي توګه په ۱۸۶۵ زيږديز کال دسبو صنعطي کيدل پيل شول په دي وختونو کي وګړي دکور او کلي څخه ښارونو ته رامات شول. پدي وخت کي سابه له لري پراتو سيمو څخه ښارونوته د ټرانسپورټي وسيلوپه وسيله ليږدول کيدل. ژمني سبزيجاتو پيژندنه سابه تعريف : سابه ځانته يو مشخص تعريف نه لري خو سابه يو بوټايز نبات دي چه د عمر له کبله يو کلن دوه کلن ياڅو څوکلن نبات دي چه خوړوبرخه ساقه ،ريشه ،پاڼه او ګل دي چه خام او دژمني سبزيجاتو ګټي: دسبزيجاتو توليد زياتيږي. په مسلسل ډول باندي دسبزيجاتو توليد ترسره کيږي. په هر موسم کي دخلکو تقاضا ته مثبت ځواب ويل کيداي شي. دکمي ساحي نه اعظمي استفاده کيږي. ژمني سبزيجات زموږ سره مرسته کوې ترڅو يوه صحتمنده کورنی ولرو. ژمنی سبزيجات زموږ سره دکورنی مصارفو په کموالي کې مرسته کوې. دژمني سبزيجاتو دروزني موخي اواهداف: ١ـ دژمني سبزيجاتو دکرلوپه اساس زيات شميرخلکوته دکارزمينه برابريږي لکه:دسبزيجاتو دحاصل دراټولولو په وخت کي . ۲ـ دژمني سبزيجاتو دپروسيس په وخت کي په فابريکه کي زيات شميرکسان پکار گومارل کيږي.چي په دي سره يوخوا بيکاري له منځه ځي اوخلګو ته کارپيداکيږي. ۳ـ دژمني سبزيجاتو په کرلوسره په هر موسم کي د خلکو تقاضا ته مثبت ځواب ويل کيږي. ۴ـ همدارنگه دژمني سبزيجاتوپه روزلو،سورت کولو، درجه بندي،بسته بندي،پروسس،انتقال اوهمدارنگه دمارکييټنگ په چاروکي زيات کسانوته ضرورت پيداکيږي چي دلته هم خلکو ته دکار زمينه برابريږي. ۵ـ دځمکي څخه موثره استفاده کيږي .هغه داسي چي ژمني سبزيجات اکثره په شنو خونوکي توليديږي چي په شنو خونو کي نظر ازادي ساحي ته کرونده په ښه ډول کنترول او اداره کيداي شي ،او دلږ ساحي نه زيات حاصل لاسته راځي. ۶ـ دژمني سبزيجاتو په ايجاد سره زمونږ دچاپيريا ل مړه او سپيره برخه په ژوندۍ ساحه بدلوي او په ترڅ کي يي مونږ ته تازه سبزيجات دکال په مختلفو موسمونو کي په لاس راځي . په ختيځ زون کي دژمني سبزيجاتودکرلو وختونه ملاحظات دکرولو وخت دنبات نوم شماره ژمني سبزيجات اول د اسد څخه تر ١٥ ميزان پوري ،ګلپي،کرم،شلغم،ملي،پالک،ګندنه،کچالو،کاهو،تراتيزک دنيا،ګازري،دپيازوبزغلي،پنيرک، ٢ پسرلني سبزيـجات ١٠ دلوي څخه تر ٢٥حوت پوري سره بانجان،توربانجان،مرچک،کدو،کرليه،ترايي،بادرنګ، هندوانه ،خټکي،پاسيله،پيازونهال کرل،ليړو،هوګه،کچالو ٣ اول اسدڅخه تر ٣٠ سنبلي پوري براکلي،ګلپي،کرم د بزغلي کرلو وخت ٤ ١٥ قوس څخه تر ٣٠ جدي پوري سره بانجان ، تور بانجان،مرچک ،بادرنګ،هندوانه دبزغلي کرلو وخت ٥ نوټ:- په شرقي زون کي ټول سبزيجات په دري وختونوکي کرل ١:- دخپل وخت څخه مخکي کرل ٢:- په خپل وخت کرل ٣:- دخپل وخت څخه ورسته کرل کرم کرم د په کورني پوري اړه لري. داسي نظرموجود دي چه د کرم اوسني کرنيز ډولونه دهغو وحشي ډولونو څخه منځته راغلي دي کوم چه د اروپا دقاري دساحل په مختلفو برخو کي د يونان څخه تر انګلستان پوري په تباشيري ډوله خاوره کي موجود دي.د لرغوني تاريخ څخه راپدي خوا بشر د هغه څخه استفاده کوله .وحشي کرم واښه ته ورته او عموماً څو کلن عمر لري. مګر ځيني وختونه دوه کلن وي . کرنيز کرم دعمر له حيثه دوه کلن دي . لومړۍ کال حاصل ورکوي. اوپه دوهم کال د ژمي د يخني وروسته ګل او تخم توليدوي.د کرم د حاصل د ټولولو منځنۍ اندازه په يوه هکتار کي پوري اټکل شويده.دکلچه کرم د ښه حاصل ورکونکو ډولونو د حاصلا تو اندازه په يو هکتار کي د پوري اټکل شوي ده.د بي ويټامين سي ويټامين او معدنياتو خصوصاً د کلسيم له پلوه خورا بډاي بريښي. ۲.شکل: دکرم ظاهري شکل راښيي. اقليمي اړتياوي او دخاوري تياورل د افغانستان طبعي شرايط دکرم د روزني لپاره په زړه پوري بريښي. کر م په سوړبخن او لوند اقليم کي ښه وده کوي. کرم د سوړبخن موسم سبو په نوم شهرت لري. دافغانستان په تودو سيمو کي هغه په ژمي اوپسرلي په لومړۍ برخه کي توليديږي.د کرم تخم د تودوخه کي زرغونيداي شي. د بزغلي بوټي ئي - پوري مقاومت کولي شي.د تودوخه د کرم د پاڼو د ودي لپاره مناسب ګڼل کيږي. کرم د مالګو په وړاندي پوره اندازه مقاومت لري.کرم په مختلفو خاورو کي روزل کيداي شي مګر د ژر حاصل لپاره شګلني يا شګلني لوم خاوري غوره بريښي. نا وخته لوړ حاصل د کلي لوم يا سيلټي لوم خاورو څخه لاسته راځي.په هغو ځايونو کي چه اوبه ډيري وي دکرم د روزني لپاره شګلني خاوري په زړه پوري بريښي مګر په وچو ځايونو کي کلي خاوري ښي نتيجي ورکوي.هغه خاوره چه کرم پکي کرل کيږي بايد پوره اندازه عضوي مواد ولري د سري استعمال کرم دهغو سبو د ډلي څخه دي چه زياتي اندازي سري خصوصاً نايتروجن او پوتاشيم ته ضرورت لري. که په پام کي وي چه د يوه هکتار ځمکي څخه لس ټنه کرم لاسته راشي پکار ده چه يوريا ، پوتاشيم او فاسفورس پکي بايد استعمال شي. په مناسب وخت کي د عضوي او کيمياوي سرو استعمال ضروري ګڼل کيږي.په ځيني مواردو کي د حيواني سره واچول شي. هغه سري چه د کرمو لپاره اچول کيږي په اقليمي شرايطو او د خاوري په ډول پوري اړه لري چه پدي اساس په يو جريب ځمکه کي يوريا ، .. او پوتاشيم سلفيټ سپارښتنه کړيده چه معمولاً فاسفورس لرونکي او پوتاشيم لرونکي سري د کرني لپاره د ځمکي د برابرولو په وخت کي او نايتروجني سره دوه ځلي د تغذئي په ډول استعمالوي.د هغي لومړي ځل د استعمال مناسب وخت د بزغلي دکرني دوه اوني وروسته اودوهم ځل ئي د کرني د کلچو د جوړيدو په پيل کي ټاکل شويدي.دضرورت د حد څخه زياته سره يا دځمکي دمستي دکرم دسرونو دچاوديدو سبب کيږي. د بزغليو دتوليد لپاره تخم دکرني وخت د کرم تخم دکابل په شان په سړو سيمو کي په پسرلي او دننګرهار او لغمان په څير په تودو سيمو کي په اوړي کي کرل کيږي.په سړو سيمو کي دکرم تخم د ژمي په پاي او يا د پسرلي په پيل کي په تودوخونو يا شنو خونو کي وکرل شي.او دڅه ودي کولو څخه وروسته په مناسب وخت کي پټيو ته مستقيماً انتقال شي. په تودو سيمو کي په چټکه توګه دحاصل دلاسته راوړلو او مارکيټ ته د هغوي دوړاندي کولو لپاره دکرم تخم داوړي په منځ کي د زمري دمياشتو په لومړيو ورځو کي په تبنګونو کي په مستقيمه توګه تر سيوري لاندي ايښودل کيږي.کروندو کي د اونيو وروسته اصلي کروندي ته ليږدول کيږي.د کرم تخم په مستقيم ډول په کرونده کي هم کرل کيږي پدي صورت کي ديوه جريب ځمکي لپاره تخم کفايت کوي. که د بزغليو په توګه وکرل شي. ديوه جريب ځمکي لپاره پوري مناسب ګڼل کيږي. د بوټو کرل او فاصله سره ددي چه په خارجي هيوادونو کي دکرم بوټي د انتقال په وخت کي په ماشين سره کرل کيږي مګر د نړي په هغو سيمو او هيوادونو کي چه پلاس سره دبوټو د کرلو لګښتونه زيات نه وي او کرم پکي لږه پيمانه کرل کيږي ميکانيزه کرنه رواج نه لري.په يخو سيمو کي بايد دکرم بوټي په پسرلي کي د وخته کله چه پټۍ کار کولو ته چمتو وي دتکثيري ساختمانونو څخه پټيو ته انتقال شي په هغو سيمو کي چه ديخوهني ستونزي پکي نه وي کرم هر وخت پټيو ته انتقاليداي شي پداسي شرط چه اوبه او د ودي لپاره نور شرايط مساعد وي.کرم د لښتيو اوپولو لپاسه د بزغلي په ډول کرل کيږي. دبوټو تر منځ فاصله تر زياتي اندازي دبوټو په ډول پوري اړه لري.واړه ډولونه لکه :- او کوپن هاګن په قطارونو کي دننه د په فاصله کرل کيږي. دقطارونو تر منځ فاصله د ته رسيږي. د بلي خوا څخه څرنګه چه د کرم نيلي سطحي سيستم لري بايد د للون په وخت کي زيانمن نه شي. للون بايد په هغه وخت کي وشي چه بوټي وړوکي وي د بوټو د غټوالي په وخت کي ښائي وروستي للونونه ډير سطحي سرته ورسيږي.د کرم زيات شمير نيلي سطحي ته نږدي د په ژوروالي کي پيداکيږي او هري خواته په افقي توګه غزيږي.للون بايد هغه وخت ودريږي چه بوټو ته د ګټي پر ځاي تاوان رسوي. د پټيو څخه د کرم راټولول کله چه دکرم سرونه کافي اندازي پيړوالي ته ورسيږي بايد دبوټو څخه پريکړل شي.ځکه چه د سوداګري لپاره وختيتوب د پيړوالي په پرتله زيات ارزښت لري.د وده ايز فصل په منځ کي پخيدونکي ډولونه او ناوخته ډولونه ترهغه نه شکول کيږي تر څو چه ئي سرونه مکمل سخت نه شي.د کرم سرونه دغټ چاقو سره د بوټو څخه جلا کيږي. دشکولو په وخت کي دکرم سر په يوه لاس سره د زور پواسطي راکږول کيږي.اوپه بل لاس سره هغه د بهرنيو پاڼو د برخي څخه پاس راغوځيږي.د غوڅولو په وخت کي ښائي چه دکرم سرونه ټپي نه شي دکرم مطلوب سرونه د . . پوري وزن لري.وړو سرونو ته ترجيح ورکوله کيږي.که د افغانستان دمختلفو ارتفاعاتو څخه استفاده وشي کيداي شي چه دکرم د زيرمه کولو پرته دکال په هره مياشت کي په تازه ډول وخوړل شي.سره لدي هم ساتني ته ځيني وختونه ضرورت پيښيږي.د کرم راټول شوي حاصلات دسانتي ګريد په او په سلو کي پوري نسبتي لنده بل کي اونيو پوري ساتل کيداي شي. ګلپي د خوراک وړ برخه هغه سپين نازک سر دي چه ديو داسي لنډ شاخ ډوله سيستم په واسطه منځته راځي. د ګلپي بوټي د انګلستان څخه سرچينه اخستي ده. څرنګه چه ګلپي بوټي يوه زياته اندازه کاربوهايدريټونو، پروټينونو، ويټامينونو او کاني مواد لري.لدي کبله د نړي په زياتو هيوادونوکي په تيره بيا په ايټاليا، هالينډ ، ډنمارک، المان او نورو کي زيات کرل کيږي.د .. د راپوټ له مخي هر کال زره هکتاره ځمکه کي ګلپي کرل کيږي چه د هغي څخه هکتاره ئي د امريکا په متحده ايالا تو کي د هغي تر کرني لاندي ده. دهغه څخه په انساني غذا کي ددغه بوټي دګل څخه کار اخستل کيږي. دګلپي ګل يوه زياته اندازه پروټين او کاربوهايدريټونه لري. اقليمي اړتياوي ګلپي په سوړبخن اولوند اقليم کي ښه وده کوي. دګلپي سرونه په ډيره توده هوا کي انکشاف نه کوي. لدي کبله هغه په مني يا ژمي کي کرل کيږي. ګلپي بايد په داسي وخت کي ونه کرل شي چه د ګلانو پخوالي ئي د تودي هوا سره مخامخ شي.ګلپي په ژمي کي د افغانستان دننګرهار ، لغمان ، کونړ په سيمو کي ښه حاصل ورکوي. په اوړي کي د کابل دشاوخوا سړي سيمي لکه :- ميدان ، باميان او داسي نوري سيمي دګلپي د روزلو لپاره مناسبي ګڼل کيږي.د ګلپي د ودي دفصل اوږدوالي د ورځو او دګلانو منځني وزن ئي له پوري دي.دقطارونو ترمنځ فاصله اود بوټو تر منځ فاصله ټاکل شويده.د زياتره بيولوجستانو په عقيده ګلپي دي دوه کلنو بوټو له جملي څخه ده ځکه که دګلپي حاصل په ټاکلي وخت راټول نه شي څانګي کوي او ګل نيسي او په نتيجه کي د ګلپي کيفيت خرابيږي. په ننګرهار کي دحاصل راټولولو په وخت کي يو شمير بوټي د هغوي له بيخه راوباسي او سمدستي ئي د هماغي کروندي په بل ځاي کي وکري.او د ژمي دموسم په اوږدو کي ترڅارني لاندي نيسي.او دضرورت په وخت کي خړوبوي. کله چه په پسرلي کي هوا توده شي ددغو بوټو د پورته برخي څخه يو شمير څانګي جوړيږي ګل توليدوي او په پاي کي ددغو ګلانو څخه تخم لاسته راځي. د خاوري تياورل د نورو شرايطو دسموالي په صورت کي ګلپي په هره ښه خاوره کي وده کولي شي مګر ژوره شګلنه لوم ، سيلټي لوم خاوره ورته غوره ګڼل کيږي.خاوره بايد پوره اندازه عضوي مواد ولري او زهکشي ئي په ښه توګه شوي وي. ګلپي دخاوري تيزابيت سره زيات حساسيت لري. د . . پوري لوړ حاصل ورکوي. د ګلپي بوتي دخاوري د نرمولو او راټولولو ته زياته اړتيا لري. ددي لپاره چه د ګلپي د ګل رنګ سپين وي بايد دهغه د پاڼو په وسيله پوښل شوي وي. دګلپي دکرني وخت د ننګرهار ، لغمان اوکونړ په شان په تودو سيمو کي د ګلپي دکرني وخت د اوړي د فصل منځ دزمري د مياشتي پيل دکابل ، لوګر ، ميدان او نورو په شان سړو ولايتونو کي د پسرلي منځ دي.د ګلپي دتودوخي درجه تعين شوي ده.د ګلپي دتخم اندازه دکرم دتخم داندازي په شان ه او په يو جريب کي د د بزغليو په ډول کفايت کوي. د ګلپي بوټي نورو سبو په شان د سري شيندلو ته اړتيا لري. په يو جريب ځمکه کي يوريا ، .. سره استعماليږي. همداشان دګلپي په کروندو کي دعضوي سرو څخه هم استفاده کيږي چه په يو جريب ځمکه کي اچول کيږي.عضوي او فاسفورس لرونکي سري دمني په فصل کي دځمکي د قلبي کولو نه مخکي شيندي اونايتروجن لرونکي سره دتغذئي په ډوله دوه ځلي استعمالوي.دغه سره لومړي ځل هغه وخت استعمالوي چه بزغلي خپل ځان په خاورهک ي سخت کړي وي. دبزغلي دکينولو څخه ورځي وروسته او دوهم ځل د اړتيا په وخت کي استعماليږي. د ګلپي زيرمه کول اوساتل کيداي شي چه ګلپي ددوه يا دري اونيو لپاره تازه وساتل شي. که چيري دهغه ځاي تودوخه چه ګلپي پکي زيرمه کيږي د . وي دهغه د ساتني وده زياتيدلي شي. که د هوا دتودوخي درجه ډيره سړه شي دګلپي دخرابيدو سبب کيږي يعني ګلپي يخ وهي او په کيفيت کي کموالۍ راځي. بايد يادونه وکړو چه دزيرمه کولو د ځاي نه يواځي ټيټه تودوخه ګلپي بي کيفيته کوي. بلکه دسړو سيمو ته د هغوي ليږدولو په وخت کي هم دهوا دسړوخي له امله زيانمن کيږي.دګلپي روغ ګلان په تودوخه کي يوه مياشت ساتل کيږي. شلغم دشلغم د پيدايښت ځاي معلوم نه دي خو ځينو سائيبريا او چين ښودلي دي ښائي چه افغانستان د هغوي دپيدايښت مرکز وي. اوس په ټوله نړي کي کرل کيږي اوپه انساني خوړوکي دسبو په توګه تري کار اخستل کيږي.د انسان په خوړو کي هم د هغوي د تازه پاڼو او هم پخپله د ټيپرو د غوټو څخه کار اخستل کيږي. شلغم يو کلن او دوه کلن عمر لري. که په پسرلي کي ژر وکرل شي په همغه کال هم حاصل ورکوي او هم تخم توليدوي. که ناوخته يعني په مني کي وکرل شي نو دوه کلن سابه دي ځکه غوښه او وړي ريښي ئي د سلواغي او کب په مياشتو کي يوه اندازه قطع کوي او بيا ئي په يوه ښه چمتو شوي ځمکه کي کري. کله چه د ودي شرايط برابر شي زرغونيږي، تيغ وهي ، ګل کوي او تخم توليدوي. تخم د پسرلي په وروستيو وختونو کي راټوليږي.د کابل په شاوخوا سيمو کي دمني په فصل کي حاصل ورکوي حال داچه د هيواد په تودو سيمو کي دهغه څخه په ژمي کي حاصل اخستل کيږي.په ځينو حالا تو کي د شنو پاڼو د توليد لپاره روزل کيږي. دشلغمو شني پاڼي دمنرالي موادو او ويټامين اي دحيثه خورا بډائي ده.برسيره پردي هغه زياته اندازه رايبوفلاوين او اسکاربيک اسيد لري.انسانانو د ډيري اوږدي زماني څخه راپديخوا ګازري او شلغم د خوراک لپاره استعمالوي. خاوره او خاوري اماده کول سره ددي چه شلغم په ټولو خاورو کي روزل کيږي ليکن په ژورو مستو لومي خاورو کي چه ښه زهکشي شوي وي ښه وده او لوړ حاصل ورکوي. څرنګه چه د ټيپرو تخمونه ژر زرغونيږي او بوټي ئي چټکه وده کوي لدي کبله دهغوي کرنه دګازرو په پرتله لږه پاملرنه غواړي.د پسرلي دحاصل لپاره ښائي چ د چټکي ودي په خاطر زياته اندازه سره استعمال شي. دمني حاصل د پسرلي دحاصل په پرتله لږه سره غواړي. خپله ټيپر د نورو سبو په پرتله د پوتاشيم عنصر ته لږه اړتيا لري. نو پکار ده چه نايتروجن لرونکي او فاسفورس لرونکي سري هرومرو استعمال شي. په يو جريب ځمکه کي د يوريا او .. سري سپارښت کړيده. دشلغمو دکرني لاري چاري شلغم په ليکو او ياګډوډ شيندل کيږي. د ليکو ترمنځ د او د بوټو ترمنځ ئي په ګوته شويده.لدي څخه علاوه دشلغمو تخم مستقيماً په پټيو کي کرل کيږي. او هلته د راټولولو تروخته پوري خپلي ودي ته ادامه ورکوي.د ټيپرو بوټي د خپلي ودي لپاره تودوخه ضروري ګڼي.د معمول په توګه د پالکو سره په يوه وخت کي کرل کيږي. دهيواد په سړو سيمو کي د زمري په مياشت او په تودو سيمو کي دتلي په مياشت کي کرل کيږي. خو کيداي شي چه دکال په هر وخت کي وکرل شي خو تود اوړي او سوړ ژمي کي نه شي کيدائي په يو جريب ځمکه کي دتخم اندازه . . وکرل شي.د ټيپرو حاصل بايد هغه وخت راټول شي چه پوره سخت شوي نه وي.په يوه جريب ځمکه کي دحاصل اندازه پوري اټکل شويده.دسانتي ګريد په صفر درجه کي پوري زيرمه کيدلي شي. نسبتي لنده بل وي په شګو کي هم ذخيره کيږي. ګازري د ګازرو دپيدايښت ټاټوبي اروپا، اسيا او شمالي افريقا ګڼل شويده.ښائي چه دګازرو د پيدايښت اصلي ځاي افغانستان وي. ګازري دوه کلن سابه دي چه د د نباتي کورنۍ پوري مربوط دي. علمي نوم ئي څخه عبارت ده.ګازري په لومړي کال پنډي نيلي او پاڼي تشکيلوي اود دوهم کال په پيل کيدو د کرون د برخي څخه دګلانو ډنډر ساقه راوځي او د لوړوالي ته رسيږي. دګازرو بوټي د هوا د سړښت په مقابل کي زيات مقاومت لري.د - - درجو تودوخه کي دلنډي مودي لپاره ژوندي پاتي کيږي.دګازرو بوټي زياتو اوبو ته اړتيا لري. خاوره اودخاوري اماده کول ګازري په ژورو او نرمو خاورو کي ښه وده کوي د سوداګري وړ حاصل لپاره شګلني لوم ، سليټي لوم خاورو کي روزل کيږي. د وختي حاصل لپاره شګلني لوم خاوري مطلوبي بريښي . که چيري ګازري په کلي خاورو کي وروزلي شي نو دپاڼو وده ئي زياته وي مګر کږي ، بدشکله نيلي تشکيلوي. څرنګه چه د ګازرو تخم کوچني ده او تخم د زرغون شوي بوټي په کراري سره لوئيږي لدي کبله ښائي چه دتخمونو روزنځايونه په ښه توګه تيار شي. پالک پالک دهغو سبو له ډلي څخه شميرل کيږي چه خلک ئي پاڼي او ډنډرونه پخوي داډول سابه دشنو سبو په نوم ياديږي. پالک ژر حاصل ورکوي او دلږ وخت لپاره ځمکه نيسي. پالک په سوړبخن موسم کي ښه وده کوي. ديخوهني سره ئي مقاومت زيات ده د پالکو بوټي د مذکر او مؤنث غړو د درلودلو له پلوه په عمومي توګه د بڼه لري. او ډير لږ بڼه لري.يعني مذکر ګل او مؤنث ګل په يوه بوټي کي په جلا جلا ډول موجود وي.مذکر ګل ژر له منځه ځي او مؤنث ګل په يوه بوټي کي په جلا ډول موجود وي. مذکر ګل ژر له منځه ځي او مؤنث ګل د القاح کيدلو وروسته تخم توليدوي او پکی تر سره کېږي که چيرته د پولو په سر وکرل شې نو د بوټو تر منځ فاصله .۱۰سانتی متره وي خو اکثره د پاشان په شکل کرل کيږي. اقليمي اړتياوي پالک په سړه هوا کي ښه وده کوي او دسانتي ګريد تر . پوري مقاومت لري پالک دوه کلن عمر لري خو په لومړي کال کي هم تخم توليدوي.د پالک دتخم د زرغونيدو لپاره د تودوخه مناسبه تودوخه ده.د پالکو تخم د ورځي وروسته زرغونيږي.د پالکو حاصل کله چه ورځي تيري شي ټولولو ته چمتو کيږي. د پالکو حاصل هم يو ځلي او هم څو ځلي راټوليږي. د ننګرهار په څير په تودو سيمو کي لکه پالک د ژمي په بهير کي څو ځله ريبي او تازه سبو په توګه تري کار اخستل کيږي.که چيري دهوا تودوخه ډيره سړه شي د پاڼو وده په ټپه ودريږي پاڼي ئي ژړيږي او کيفيت ئي خرابيږي.د دوهم کال په پسرلي کي تخم توليدوي.په يو جريب ځمکه کي دپالکو تخم پوري ټاکل شوي ده. او دشيندلو په ډول کرل کيږي. خاوره او دخاوري اماده کول پالک په هره ښه خاوره کي روزل کيداي شي مګر تر ټولو په پرتله په شګلنو لوم خاورو کي ښه وده کوي برسيره پردي په ژمي، پسرلي او مني کي د شګلنو خاورو څخه وختي حاصل لاسته راځي. په هغو سيمو کي زيات حاصل د وختي حاصل په پرتله مهم وي پدي صورت کي سيلټي لوم خاوري غوره ګڼل کيږي. د پالکو په کرونده کي دسري استعمال ته زيات ضرورت ليدل کيږي ليکن د نورو په پرتله نايتروجن ته زياته اړتيا ده دمعمول په ډول په يو جريب ځمکه کي يوريا او .. استعماليږي. ملۍ مولې ددى مليو د پيدايښت اصلى ټاټوبى اروپا يا اسيا ده دافغا نستان د مليو د پيدايښت احتمالى ټاټوبى هم ګڼل کيدايشى .د ډيرې مودې راپدىخوا ملۍ د کرنى لاندى راغلى دي د مصرى فرعونيا نو لخوايي ډيره ستاينه کيده او لرغونو يونا نيا نو هم ملۍ خوښيدى ملى يو کلن او هم دوه کلن عمر لرى .او د کروسيفرى يا شړشم په کورنى پورى اړه لرىد مليو کرنه ډير زيار ته ضرورت نلرى او په کمه موده کى حاصل ورکوى .د کال په مختلفو وفصلونوکى لکه منى ، ژمى او پسرلى کى کرل کيدايشى او حاصل ورکوى او په اساني سره مارګيټ ته عرضه کيدايشى . اقليمي اړتياوي ملۍ د سړو په مقابل کى زيات مقاومت لرى او سوړبخن موسم د سبو په نوم يا ديږى ملۍ د کنګل کيد و له نقطى څخه ټيټه تودوخه کى هم څه ناڅه مقاومت لرى .ځيني ډولونه يي خوصوصا پسرلنى ډولونه په توده هوا کى پوسه يا کيږى .اوږده نيله لرونکى ډولونه په څلورو يا پينځه دانو سره ګيډى کيږى حال داچه د ګردو مليو په هره ګيډى کى د ٦-١٢ دانو ملى تړل کيږى ملى په ټوکريو کى ، کريټونو کى او يا نورو وسايلو کى اچول کيږى لرې ځايونوته د ليږدولو لپاره دسامانو په منځ کى او سر باندى مات شوى وى يخ اچول کيږى اوملۍ په کنګل حالت کى استول کيږى په ځينوباندنيوهيوادونوکى اوس د مليو زياته برخه په ماشين سره له پټيو څخه راوباسى دهغوپاسنى برخه پريکول اوپه اړونده سامان کى يي اچوى نورماشينونه ځانله ملۍ د پټيوڅخه راوستل کيږى ځينى ماشينونه ملۍ له پټيو څخه راوباسى د هغوى پاسنى برخه پريکوى اوپه اړونده سامانو کى اچوى . نورماشينونه ځانله ملى د پټيو څخه راوباسى او سمبالښت په خونه کى ورڅخه پاسنى برخه پريکول کيږى هغه ملۍ چى پاسنى برخه ورڅخه لرى شوى وى د باي اتلين په کڅوړه کى اچول کيږى د سوراګرلپاره تقريبا ټولى ملي په کڅوړو کى ځاپځاى کيږى . د مليو لپاره خاوره او د خاورى تيارول: ملۍ په هر ډول خاورو کى د روزنى وړدي لاکن سپکه پسته خاوره د مليو د روزنى لپاره غوره ګڼل کيږى . د مليو د وختى حاصل لپاره شګلنى يا شګلنى لوم خاوره غوره بريښى د اوړى د حاصل لپاره سوړبخنه لنده خاوره په زړه پورى نتيجه ورکوى .خاوره بايد تيګه ونلرى او ښه تياره شى خاوره بايد داسى تياره شى چه لوټي د کار کولو مانع ونه ګرځى. کچالو پټاټې کچالو دغنمو او وريجو په شان دنړي دمهمو خوراکي موادو په ډله کي شميرل کيږي. په افغانستان کي دکچالو دروزني لپاره طبعي شرائطو خورا مساعد دي او دهيواد په اکثرو ولايتونو کي دکچالو کرونده ممکنه بريښي څوکاله پخوا يواځي دهيواد په يخو غرنيو سيمو کي کچالو کرل کيدل مګر په اوسني وخت کي په تودو سيمو کي لکه ننګرهار او لغمان کي دهغوي کرل کيدل رواج موندلي دي او پدي ډول دکچالو په موسمي قيمت او اندازي کي بدلون راغلي دي.هغه وخت چه دهيواد په مارکيټونوکي ديخو سيمو دکچالو زيرمي خلاصي شي نو په عين وخت کي دتودو سيمو کچالو دخلکو داستفادي لپاره مارکيټ ته راځي.کچالو دنړي دمهمو خوراکي بوټو په ډله کي دحاصل ورکولو دتوان له نظره لومړۍ درجه ، داوسني زراعتي توليداتو له نظره څلورمه درجه او دکروندي دساحي له نظره شپږمه درجه ده.کچالو دلوړ کيفيته پروټينو د درلودلو له کبله دبيکاره خوراکونو په ښه کيدو کي غوره رول لوبوي. کچالو دنشايستوي غذا په نوم شهرت لري ،مګر بايد وويل شي چه کچالو دپروټينونو په زړه پوري منبع هم ده.دکچالو دحاصل يوه زياته اندازه تقريباً دخوراک لپاره په مصرف رسيږي. او همدارنګه په سلو کي دتکثري مقصدونو لپاره دتخمي غوټو په څير استعماليږي . دکچالو پاتي برخه په ځينو هيوادونو کي حيواني غذا تشکيلوي اويا داچي د ضايع کيدو سبب ګرځي . په المان کي کچالو دکچالو دپيدايښت تاريخچه کچالو په جنوبي امريکاکي منځته راغلي دي امريکا ته دکولمب دراتګ څخه مخکي کچالو دجنوبي امريکا څخه پرته دنړي په ځينو نورو ځايونو کي موجود نه وه.داسي اټکل کيږي چه جنوبي امريکا ته دهسپانويانو دراتګ څخه کاله مخکي ددي ځاي اصلي اوسيدونکو کچالو تر روزني لاندي راوستي وه. په م کال کي هسپانيانو لومړي ځل دجنوبي امريکا دانديز دغرو دلمنو په يوي وادي کي دکچالو سره اشنا شول. د دجنس يو شمير وحشي غوټي جوړونکي سپيشزونه دانډيز دغرو په لوړو برخو کي دکو لمبيا څخه چيلي پوري پيداکيږي چه داصلي کچالو مورني بوټي پدي وحشي ډولونو کي موجود وه. دکچالو زيات شمير ډولونه چه يو دبله سره توپير لري دجنوبي امريکا دپيرو او بولويا په سيمه کي ترکرني لاندي دي. کچالو د پيړي په پاي کي هسپانيانو له جنوبي امريکاي څخه اروپا ته راوړل او په او مو پيړيو کي کچالو په اروپا کي دانساني او حيواني غذا په حيث انکشاف وکړ.په اوسني وخت کي هم زياتره دنړي کچالو په اروپاکي توليديږي. دجنوبي امريکا دهنديانو په رسمونو او رواجونو پوري اړه لري. کچالو تقريباً سپيشزونه لري چه پدي ډله کي يواځي سپيشزونه ټيوبر جوړولي شي تر اوسه پوري دکچالو د وحشي او اهلي نوعو څخه زيات دتکسانومي له نظره مطاله شويدي. دکچالو مختلف ډولونو سپيشزونه دکروموزومونو مختلف شمير لري چه په سلو کي تقريباً کچالو ټول سپيشزونه دي چه په عمومي توګه ډيپلايد کچالو پخپله ګرده القاح کيدو وړ ندي دي او بل ډول ته دالقاح دپاره اړه پيدا کوي چه مهم مثالونه ئي له او څخه عبارت دي . تتراپلايد کچالو په سلو کي دکچالو دسپيشيزونو برخي تشکيلوي. او په خپله ګرده دالقاح کيدو وړ دي بايد وويل شي چه دنړي مروج زراعتي کچالو تتراپلايد دي او د او په سپيشزونو پوري اړه لري. داحقيقت چه اروپا ته دجنوبي امريکا څخه لومړي دتتراپلايد کچالو د سپيشز يا سپيشز راوړل شوي دي. په ښه توګه څرګنده نه ده ليکن دزيات شمير متخصيصينو په عقيده اروپا ته لومړي د کچالو راوړل شوي دي که څه هم داروپا د وده ايز فصل اوږدوالي ددي دپاره غوره نه بريښي. دکچالو طبقه بندي: کچالو د يا په کورني پوري اړه لري چه پدي کورني کي رومي بانجان ، توربانجان ، مرچ، تنباکو او پتوني ګل شامل دي. دکچالو جنس دي چه هغه بيا په دوه ټيټو جنسونو باندي ويشل شويدي. ۱ـ پدي ټيټ جينس کي دنارينه الو سرونه ئي لنډ او پنډ دي او بوټي ئي بغير داغزيو دي. ۲ـ پدي ټيټ جينس کي دنارينه الو سرونه اوږده او نري دي او پاڼي ئي اغزي لري. بيا له - څخه تشکيل شويدي چه بيل بيل خصوصيات لري. : - پدي سيکشن کي ټول غوټي توليدونکي کچالو شامل دي ، پاڼي ئي دبڼکو په څير ديو مشترک ډنډر دواړه خواته واقع دي. : - ټول کچالو ئي ساده پاڼي لري ، ګلپاڼي ئي سپيني او کوچني وي. : - ددي سيکشن ټول کچالو هم ساده پاڼي لري ګلپاڼي ئي سپيني دي. : - ددي ډلي دکچالو بوټي خورا غټ دي او پاڼي ئي مکملي بريښي. : - پدي سيکشن کي سپيشز موجود دي. د سيکشن بيا په دوه ټيټو سيکشنونو ويشل شويدي .چه هغه له او څخه عبارت دي. تيټ سيکشن دغوټو دتوليد قابليت نه لري. د په ټيټ سيکشن کي ټول غوټي توليدونکي کچالو شامل دي. سيکشن په څولړيو ويشل شويدي. ځيني متخصيصينو هغه په لړيو چه سپيشزونو لرونکي باندي بيل کړيدي.اهلي زراعتي کچالو دټيوبروزآ په لړي پوري اړه لري چه هغه وحشي او زراعتي سپيشزونو څڅه متشکل دي. سرچینې ۱ ـ سعادت. محمد اسماعيل.۱۳۹۱هـ ش. د سبو توليد تکانالوژي.ننګرهارپوهنتون. ۲ ـ غفاري.محمداجمل دعوتيار۱۳۹۰هـ ش.عمومي زاراعت. ۳ ـ ډاډمن.محمد اغا ۱۳۹۰هـ ش. سبو روزنه. ۴-حاتم نيازي.شاهد الله.۱۳۹۶هـ شسبوتوليدلکچرنوټ. ۵-