د پښتو غزل پرمختګ او نوي پړاوونه
د پښتو غزل پرمختګ او نوي پړاوونه د شلمې عيسوي پېړۍ په دويمه نيمايي پېړۍ کې داسې حالات را جوړ شول چې له پښتنو نه يې يو ځل بيا د پاڅون او بيدارۍ غوښتنه کوله ، د انګريزي ښکېلاک خلاف په بېلابېلو سيمو کې پښتانه را پاڅېدل او د خپلې بقا جنګ يې پيل کړ او د يو مثبت بدلون غوښتونکي شول چې پښتنو ليکوالانو پکې فعاله ونډه درلوده . په غزل کې د دغو بدلونونو او انقلاب پګړۍ خدای بښلي امير حمزه شينواري ته ور په سر ده . ستا په اننګو کې د حمزه د وينو ســــره دي ته شوې د پښتو غزله ځوان زه دې باباکړم د حمزه غږ دی چې د خيبر له سيمې رااوچت شو لکه د برېښنا پړق په درسته پښتونخوا کې خپور شو ، د يو پراخه سبک بنياد يې کېښود او درې سوه کاله وروسته يې يو ځل بيا په خپلو صلاحيتونو پښتو غزل او ادب ته بابا پيداکړ ، حمزه يوځل بيا غزل په پښو ودراوه او د ژوندي پاتې کېدو اوبه يې ورکړې ، په داسې حال کې چې پښتو غزل د تنزل کوهي ته غورځېدلې وه ، حمزه د د غزل په ځمکه د پښتني رواياتو او پښتني فکر کر کړی ، که د تصوف مسئله وي او که د مينې سندرې وايي نو هم د پښتو رواياتو دايرې نه ماتوي. ښاغلی سمندر خان سمندر يو له هغو ليکوالانو څخه دی چې په خپلو فنا خدمتونو يې د پښتو ادب شمله هسکه کړې ، نوموړی د شلمې پېړۍ په غزل نګارانو کې لومړی هغه شاعر دی چې غزل ته يې هيئتي بدلون ورکړ ، په دې پير کې قلندر مومند هم هغه نامه ده چې پښتو غزل کې يې داخليت او خارجيت ته پوره ځای ورکړی. ته اغزي کړه زما او د ګل منځ کې زه په لاره کې قدم نه ږدم سينه ږدم قلندر مومند په غزل کې بله څېره ښاغلی صديق پسرلی دی ، پسرلي صاحب غزل ته يو ځل بيا د نازک خيالۍ جامه ور په غاړه کړه ، غزل يې ډېر خوږلني لري د درنو تورو له استعمال نه يې ځان ژغورلی ، پسرلي صاحب په غزل کې د ژوند هر حالت انځور کړی ځکه خو د غزل د ستوري لقب ورکړل شوی ، په همدې ترتيب د پښتو غزل په نويو پړاوونو کې برجسته څېرې راميدان ته شوي چې پښتو نوی غزل يې د معيارونو لوړو پوړونو ته ورساوه چې د دوی له جملې څخه يې د څو تنو نومونه يادوو، لکه : مرحوم ايوب صابر ، طاهر کلاچوي ، سيف الرحمن سليم ، همېش خليل، ښاغلی شمس القمر اندېش ، اکرام الله ګران ، ارواښاد خاطر اپريدی ، بازمحمد عابد ، نورالحبيب نثار ، عمر دراز مروت ، جلال امرخېل، سيدجېلاني جلان ، صاحب شاه صابر ، فضل ولي ناګار، ښاغلی قمر راهي ، سعدالله جان حيران ، سليم راز ، رحمت الله درد،و ډاکټر اسرار ، عبدالروف زاهد ، ډاکټر اعظم اعظم ، رحمت شاه سايل ، سعيد ګوهر ، خيرمحمد عارف، دروېش درانی ، پيرمحمد کاروان ، اظهارالله اظهار ، سعيد رهبر ، اسحاق ننګيال ، شيرحسن کمالزی ، رحيم داد همزولی ، اباسين يوسفزی ، محمود اياز ، خالد پښتون، رياض تنسيم ، سعميل جعفر ، زبير حسرت ،رازق فهيم ، ډاکټر خالق يار زيار ، قيصر اپريدی ، رومان سار ، شمس الزمان شمس ، راج ولي شاه خټک ، عبدالباري جهاني ، سيد شاه سعود ، لال پاچا ازمون، مصطفی سالک ، عبدالمالک بيکسيار ، اجمل اند، شرر ساپی ، ، عمر فاروق عادل، پروين ملال، حسينه ګل ، زينب سالک ، سلمی شاهين ، مريم اکمل ناصري ، ښاپېرۍ نغمه ، صفيه صديقي چې دې هر يو د غزل لپاره نه هېرېدونکي خدمتونه کړي او غزل د پايښت لپاره يې هلې ځلې کړي دي. لپه کې مې زخم دی سوری نه دی وينې ترېنه څاڅې اوبه نه څاڅي سيد شاه سعود ماټيټ ورته لېمه کړه زمـــا ســــر نه ټيټېده شايد چې په الفت کې هم افغان پاتې کېدم حمزه