گرېگ مورټنسن
ګریګ مارټینسون امریکايي مسلکي ویناوال، لیکوال، پخوانی سرتېری او غر ختونکی دی. هغه د مرکزي آسیا د انستیتیوت د غیر انتفاعي سازمان یو له بنسټ اېښودونکو او پخوانیو اجرایوي مشرانو او همدارنګه د سولې لپاره د پیني په نوم خیریه روزنیز انستیتیوت بنسټ اېښودونکی دی. مارټینسون، د نیویارک ټایمز د ډېر پلورل شوي کتاب، درې ګیلاسه چای او په ښوونځي کې ډبرې: چې په افغانستان او پاکستان کې د کتابونو، نه د بمونو په مرسته د سولې ترویج کوونکی دی، ګډ لیکوال دی. مارټینسون تورن شوی و، چې د مرکزي آسیا له انستیتیوت سره یې مالي مرستې له مالي پلوه په سم ډول نه دي مدیریت کړې او همدارنګه یې په خپلو کتابونو کې دروغ ویلي. په ۲۰۱۲ ز کال کې د مونتانا د لوی څارنوال له خوا د یوې څېړنې وروسته، مارټینسون یو میلیون ډالر د مرکزي اسیا انستیتیوت ته بېرته ورکړل. لومړنی ژوند ماشومتوب مارټینسون د مینه سوتا په سنت کلاود کې وزېږېد. د هغه پلار او مور چې اروین او جیرین نومونه یې لرل، په ۱۹۵۸ ز کال له لوتران کلیسا سره تانګانیکا اوسنۍ تانزانیا ته لاړل، څو په اسامبارا غرونو کې د نجونو په یو ښوونځي کې درس ورکړي. اروین په ۱۹۶۱ ز کال کې د کیلیمانجارو مسیحي روغتیايي مرکز چې په تانزانیا کې لومړنۍ تدریسي شفاخانه وه، د پراختیا مشر او د هغو لپاره د مالي مرستو راغونډونکی شو. جیرین د موشي نړیوال ښوونځي مدیره او بنسټګره وه. مارټینسون چې خپل ماشومتوب او نوې ځواني په تانزانیا کې تېره کړه په آسانۍ سره یې کولای شو په سواحلي ژبې خبرې وکړي. د ۱۹۷۰ مې لسیزې په نیمايي، هغه مهال چې ۱۵ کلن و، مارټینسون او کورنۍ یې تانزانیا پرېښوده او بیاځلي مینه سوتا ته لاړل. هغه له ۱۹۷۳-۱۹۷۵ ز کال پورې د مینه سوتا په روزویل کې رمزي عالي ښوونځي ته لاړ او له هغه ځایه فارغ شو. مارټینسون د مکتب له بشپړولو وروسته، له ۱۹۷۵-۱۹۷۷ ز کال پورې په آلمان کې د امریکا د متحده ایالاتو په پوځ کې خدمت وکړ او د پوځي ستاینې مډال ورته ورکړل شو. له پوځ څخه له ترخیص وروسته، نوموړی له ۱۹۷۷-۱۹۷۹ ز کال پورې د یو سپورتي بورسیې فوټبال برخه کې په لاسته راوړلو هغه د مینه سوتا په مورهد کې د کنکوردیا کالج ته شامل شو. په ۱۹۷۸ ز کال کې، د کنکوردیا کالج لوبډلې فیندلای، اوهایو لوبډلې ته د ۷ پر صفر ماتې ورکولو سره د ملي اتلولۍ د لوبو دریم پړاو خپل کړ. مارټینسون په ۱۹۸۳ ز کال کې له سویلي داکوتا پوهنتون څخه د آزادو مطالعاتو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه او د نرسنګ په برخه کې په فوق دیپلوم کچه فارغ شو. بشر دوستانه چارې او مسلک په کې اصلیت مارټینسون د خپلو بشردوستانه چارو سرچینه د درې ګیلاسه چای په نوم په خپل ډېر پلورل شوي کتاب کې بیانوي. هغه وايي چې په ۱۹۹۳ ز کال کې د خپلې خور کریستا په یاد، د پاکستان شمالي سیمې ته لاړ څو د ځمکې دویمې لوړې څوکې ته چې کې ۲ نومېږي پورته شي. د قره قروم په سیمه کې په غرونو کې د ۷۰ ورځو له تېرولو وروسته، مارټینسون وه نشو کولای دغې لوړې څوکې ته ورسېږي. له دې وړاندې مارټینسون او د هغه بل غره ختونکی همکار سکاټ دارسنی، د ایتن فاین په نوم بل غره ختونکي د ژوند ژغورلو په موخه ۷۵ ساعته تېر کړي و او دغې چارې هغوی کمزوري کړي و. د ژغورنې له عملیاتو وروسته، هغه له غره راښکته شو او د مرتضی علي په نوم له یو سیمه ییز وړونکي چې د بالټي له خلکو څخه و نږدې ښار ته لاړ. د دریو ګیلاسو چایو کتاب پر بنسټ، مارټینسون وايي چې، هغه لار غلطه کړې وه او په پایله کې د کروپهي په نوم کلي ته رسېدلی و. مارټینسون چې له جسمي پلوه ډېر ستړی، ناروغ او هغه ځای ته د رسېدلو پر مهال یوازې و، د کروپهي کلي اوسېدونکو له هغه تر هغه مهاله چې بېرته روغ شي، پالنه یې وکړه. له هغې ټولنې څخه د مننې په موخه چې له ده سره یې مرسته کړې وه، مارټینسون وویل چې د دوی په کلي کې ښوونځی جوړوي، ځکه د هغه پام دې ته شوی و چې زده کوونکي یو لرې ښوونځي ته ځي او خپل درسونه په خځلو کې لیکي. مارټینسون وروسته په ۲۰۱۱ ز کال کې د یوې مرکې پر مهال څرګنده کړه چې د درې ګیلاسه چای په کتاب کې د کروپهي کلي په اړه ټاکل شوی مهال سم ندی او دغه پېښه ډېر وروسته د کې ۲ څوکې څخه له راښکته کېدو وروسته او په یو بل مهال کې د یو بل سفر په ترڅ کې شوې. په مرکزي آسیا کې پوهه سواد مارټینسون په پراخ ډول په ټوله نړۍ کې د نجونو د ښوونې او روزنې د اهمیت اړوند څرګندونې او لیکنې کړې دي. هغه همدارنګه ویلي، چې د نجونو د ښوونې او روزنې په برخه کې پانګونه یو له مهمو پانګونو ده چې ټول هېوادونه کولای شي د ثبات د رامنځته کېدو، ټولنیزو- اقتصادي اصلاحاتو راوړو، د نویو زېږدلو ماشومانو په مړینه کې د کمښت، د نفوسو له بې حده زیاتوالي او همدارنګه د سلامتیا، حفظ الصحې او روغتیا د معیارونو د ودې په موخه هغه ترسره کړي. د هغه نظر دا دی چې د سولې د ودې په موخه له ترهګرۍ سره مبارزه تاوتریخوالی تل پاتې کوي، په داسې حال کې چې د سولې ټینګښت نړیوال لومړیتوب باید د ښوونې او روزنې او سواد زده کړو په برخه کې د نجونو په زده کړو د ټینګار له مخې وي. هغه په خپل کتاب درې ګیلاسه چای کې، د پاکستان شمال لویدیځ پولې ته څېرمه سیمو ته خپل سفر، له دې ډلې په ۲۰۰۳ ز کال کې د افغان تریاکو د جنګ سالارانو ترمنځ له نښتې څخه تېښته، همدارنګه چې څه ډول د نجونو د زده کړو په برخه کې د سخت دریځه مسلمانو روحانیونو له خوا د ده اړوند دوه فتواوې صادرې شوې او دا چې څه ډول له کرکې ډک او ګواښوونکي بریښنالیکونه یې له خپلو امریکايي هېوادوالو څخه چې د مسلمانو ماشومانو سره یې د مرستې کولو اړوند ترلاسه کړي، تشرېح کوي. د مارټینسون د ملګري او آپ اد کالم لیکونکي نیکولاس ډي. کرېسټوف د راپور له مخې، هغه ښوونځي چې د مرکزي آسیا د انستیتیوت له خوا جوړېږي، سیمه ییز ملاتړ له ځان سره لري، له همدې امله د ټولنو له خوا منل کېږي. هغوی توانېدلي د طالبانو او نورو هغو ډلو چې د نجونو د زده کړو مخالف دي له غچ اخیستونکو چارو ځان وساتي. همدارنګه د ټولنو ملاتړ له ځان سره لري چې د خلکو له خوا د ځمکې بخښل، له معاش پرته د کارکوونکو برابرول، لرګیو او نور منابعو برابرول په کې شاملېږي. د مرکزي آسیا د انستیتیوت د راپور له مخې، دغه انستیتیوت تر ۲۰۱۴ کال پورې یې له ۳۰۰ زیاتو پروژو بنسټ اېښی او یا یې هم پام وړ ملاتړ ترې کړې چې د پاکستان، تاجکستان او افغانستان په لرې پرتو او بې ثباته سیمو کې ۱۹۱ ښوونځي په کې شاملېږي. د مرکزي آسیا انستیتیوت مارټینسون وروسته له هغه چې په کورپهي کې د ښوونځي د ودانۍ جوړولو لپاره د مالي مرستې له ترلاسه کولو ناهیلی شو، په سیلیکون ویلي کې یې د کمپیوټر ماهر ژان هورني دې ته قانع کړ، چې په کورپهي کې د یو ښوونځي د جوړولو مالي لګښت برابر کړي. هورني، چې هغه مهال شدید ناروغ و، د مرکزي آسیا د انستیتوت بنسټ یې کېښود څو هغه او نور وکولای شي د مارټینسون له چارو، چې مالي مرستې یې له مالیاتو معاف دي، ملاتړ وکړي او مارټینسون د دغه انستیتیوت لومړنی اجرایوي مشر شو. د دغه غیر انتفاعي انستیتیوت ماموریت دا دی چې د پاکستان او افغانستان په لرې پرتو سیمو کې په ځانګړې توګه د نجونو لپاره ښوونه او روزنه او سواد زده کړې دود کړي. ګریګ مارټینسون له ۲۰۰۶ ز کال څخه تر ۲۰۱۱ ز کال پورې د امریکا متحده ایالاتو په ټولو ښوونځیو کې د عامه ویناوو له لارې خپل کتاب ته بازارموندنه او همدارنګه د نجونې د ښوونې او روزنې د ترویج په موخه د مالي مرستو په راغونډولو لاس پورې کړ. د ۲۰۱۰ ز کال تر وروستیو پورې د عامه ویناوو په غونډو کې د ګډون په موخه د سفرونو لګښت یې د مرکزي آسیا د انستیتیوت له خوا ورکول کېده. مارټینسون هغه پیسې چې له دغه انستیتیوت یې د عامه ویناوو د ورکولو په موخه ترلاسه کولې او همدارنګه د خپل کتاب د پلور څخه د امتیاز د حق د ترلاسه کولو پیسې د خپل ځان لپاره ساتلې. تر ۲۰۰۹ ز کال پورې د ده د کتاب د تبلیغاتو، مالي مرستو د راغونډولو د کمپاینونو او د نجونو د زده کړو په اړه د عامه پوهاوي ورکولو څخه ترلاسه شوې پیسې چې د مرکزي آسیا د انستیتیوت له خوا ورکول کېدې، ۴.۶ میلیون ډالرو ته رسېدلې. د ۲۰۱۲ ز کال په اپرېل میاشت کې د مونتانا د لوی څارنوال له څېړنو وروسته چې یو کال یې دوام وکړ، مارټینسون په پایله کې هوکړه وکړه چې یو میلیون ډالر د مرکزي آسیا انستیتیوت ته بېرته ورکړي. د مونتانا په څېړنه کې وموندل شوه چې هغه د یاد انستیتیوت له ۶ میلیون ډالرو څخه زیاتې پیسې په ناسمه توګه لګولې دي، په داسې حال کې چې هېڅ جرمي مسئله په کې وه نه موندل شوه. د مونتانا لوی څارنوال، ستیو بولاک وویل: ښاغلي مارټینسون کېدای شي په قصدي ډول د انستیتیوت مدیره پلاوي او کارکوونکو ته چل نه وي ورکړی، خو د هغه د چارو اړوند ابتدایي محاسبې پر وړاندې د هغه بې پروايي، په حقیقت کې ورته اغېز لري. سرچينې