ولي محمد توپان
ولي محمد توپان زوکړه د ۱۹۱۹ زېږدي کال د مې ۱۳، پېښور - مړینه د ۱۹۸۳ ز کال د سپټمبر ۲۶ د پښتو ژبې يو شاعر او د خدايي خدمتگارو د کاروان له مخکښانو څخه وو. مخينه ولي محمد توپان د ۱۹۱۹ زېږدي کال د می مياشتې پر ۱۳ نېټه د پېښور په شاوخوا کې د خالصې علاقې په سردار گړۍ نومې کلي کې زېږېدلی وو. ولي محمد توپان د خدايي خدمتگارۍ د کاروان له مشال وړونکيو مخکښنانو ځينې وو. هغه لومړی د ولي په نوم شاعري پيل کړه، خو د مولانا ظفر علي خان په وېنا وروسته يې توپان تخلص ځان ته غوره کړ. توپان صيب د خواري کښو د خوځښت مرستيال هم پاتې شوی دی، خو بيا يې خدايي خدمتگاري دنده شوه. د توپان د شاعرۍ لهجه تنده، تېزه او رزميه ده، ځکه خو د توپان تخلص ورسره ډېر جوړېږي. هغه صحافتي چارې هم سرته رسولې دي او په څو ورځپاڼو او رسالو کې يې د ادارې دنده په ښه شان کړې ده. د نوموړي په شاعرۍ کې د پښتنو په زړونو کې د قامي لړزان راپارولو، چې کوم تکړه قوت پروت دی هغه ډيرو لږو ليکوالو ته نصيب شوی دی. د توپان شاعري د مېدانِ جنگ يوه داسې ټپه ده چې زلمو جزبو ته د استعمار د ړنگولو زور ورکوي او د خپلواکۍ د احساس بڅرو ته پوکي ورکوي. مړینه ولي محمد توپان، دې شاعر، قامي او ملي لارښود د ۱۹۸۳ زېږدي کال د سپټمبر پر ۲۶ له دې فاني نړۍ نه کوچ وکړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. د شعر بېلگې یې راځ چې د هغه يو خوندور نظم ملگرتيا نه خوند واخلو: تور له ځانه لري کړه، رڼا سره ملگری شه - نورو پسې مه ورځه، بابا سره ملگری شه زه چې درته ستايم باچا خان نو دا مطلب مې دی - ننگ سره، پښتو سره، حيا سره ملگری شه ستر پښتانه د خپلو مياندو چاته نه پرېږدي - زويه د ادکې، پښتونخوا سره ملگری شه بيم د بېدارۍ په سمه غر يې چې پوکلې دی قامه! د وطن هغه بينا سره ملگری شه چا ورته ويل چې له گونگټه يارانه ښه ده گل که ښکلول غواړې، بورا سره ملگری شه ستا د لويو لويو غرونو پنجې تر اسمانه ځي خېږه تاترې ته ثريا سره ملگری شه اوس خو د مغلو شيش محل ته لار اسانه شوه وير سره، ماتم سره، ژړا سره ملگری شه خېټه د شپې وشلوه مرۍ د تېرو غوڅه کړه شوره د تېرو تورو برېښنا سره ملگری شه خېر دی که امين او مستجاب مغل پالنه کړه ته د وخت اېمل سره، دريا سره ملگری شه ژوند د قصابانو په جوسه کې خلک نه مومي اې په ژوند ميئنه مسيحا سره ملگری شه ولېږده ستومانه قافلې له سره ولېږده وخت د چوکېدو نه دی، دنيا سره ملگری شه چاپ شوي نښيرونه يې ۱- غورځـنگ د شعرونو ټولگه، د ۱۹۷۱ زېږدي کال چاپ. اخځليک ۱- ۲- پښتانه شاعران پښتانه افغانان