وراثت
وراثت په انګلیسي: ، چې د بیولوجیکي وراثت په نامه هم یادېږي، له والدینو څخه اولاد ته د صفتونو لېږدېدنه ده؛ د اولاد حجرې یا اورګانیزمونه، یا د زوجي تکثر او یا هم غیرزوجي تکثر لهلارې، د خپلو والدینو جنتیکي معلومات اخلي. د وراثت لهلارې، کېدای شي د وګړو ترمنځ تنوعګانې سره غونډې شي او لهامله یې نوعې د طبیعي انتخاب پر مټ تکامل وکړي. ټولیزه کتنه په انسانانو کې، د سترګو رنګ د یوې ارثي ځانګړنې بېلګه ده: کېدای شي یو وګړي ته د نسواري سترګو صفت له والدینو څخه په ارث پاتې شي. ارثي صفتونه د جېنونو لهخوا کنټرولېږي او د یو اورګانیزم په جېنوم کې د جېنونو یوې بشپړې ټولګې ته جېنوټایپ ویل کېږي. د یوه اورګانیزم د جوړښت او چلند د مشاهدې وړ صفتونو بشپړه ټوله د فېنوټایپ په نامه یادېږي. دغه صفتونه د هغو د جېنوټایپ او چاپېریال له تعامل څخه رامنځته کېږي. په پایله کې، د یوه اورګانیزم د فېنوټایپ ډېرشمېر اړخونه ارثي نهدي. د بېلګې په توګه: د لمر وړانګې لهامله تور شوی پوستکی د یوه شخص جېنوټایپ او د لمر وړانګې ترمنځ د تعامل لهامله دی؛ نو، د لمر له وړانګې تورېدل له والدینو څخه اولاد ته په ارث نهپاتې کېږي. سره لهدې، ځیني خلک، د جلا جېنوټایپ لرلو لهامله، د ځینو په پرتله خورا ژر تورېږي: یوه ښه بېلګه یې د البینیزم پېس ارثي صفت لرونکي وګړي دي، چې په ټوله کې، نهسوځي او د لمرسوځونې پر وړاندې خورا حساس دي. جوته شوې ده چې ارثي صفتونه له یوه نسل څخه راتلونکي نسل ته د د جنتیکي معلوماتو کوډ کوونکی مالیکول لهلارې لېږدول کېږي. یو اوږد پولیمیر دی چې څلور ډوله د تعویض وړ قاعدې لري. د نوکلیک اسید لړۍ د یوه ځانګړي مالیکول په اوږدو کې د قاعدو لړۍ جنتیکي معلومات ځانګړوي: دا کېدای شي د یوه متن هجا کوونکو تورو د یوې لړۍ په توګه وانګېرل شي. د میتوسیس لهلارې د یوې حجرې وېش ترمخه، کاپي کېږي، داسې چې د رامنځته شویو دوو حجرو له جملې څخه، هرې یوې ته د لړۍ په ارث پاتې کېږي. د یوه منفرد وظیفوي واحد د ځانګړوونکي مالیکول پروټین ته جېن ویل کېږي؛ بېلابېل جېنونه د قاعدو بېلابېلې لړۍ لري. د حجرو دننه، د اوږدې څانګې د کروموزمونو په نامه متراکم جوړښتونه رامنځته کوي. اورګانیزمونو ته، د هومولوګي کروموزومونو په بڼه له والدینو څخه جنتیکي مادې په ارث پاتې کېږي، چې دغه هومولوګي کروموزومونه د جېنونو لپاره د کوډ کوونکو لړیو یو ځانتنی ترکیب لري. د کروموزوم دننه د لړۍ یو ځانګړی موقعیت د کروموزومي موقعیت یا په نامه یادېږي. که چېرې په یوه ځانګړي کروموزومي موقعیت کې د لړۍ د وګړو ترمنځ سره توپیر ولري، د دغې لړۍ توپیر لرونکو بڼو ته الېلونه ویل کېږي. د لړۍ د موتېشنونو لهلارې بدلېدلای او نوي الېلونه رامنځته کولای شي. که چېرې د یوه جېن دننه موتېشن پېښ شي، کېدای شي د جېن لهلارې کنټرول کېدونکی صفت له نوي الېل څخه اغېزمن او د اورګانیزم فېنوټایپ بدل شي. سره لهدې، په داسې حال کې چې دغه ساده اړیکه د یوه الېل او صفت ترمنځ په ځینو حالاتو کې شتون لري، ډېري صفتونه لا پېچلي دي او د اورګانیزمونو ترمنځ او دننه د څوګونو جېنونو چې سره په تعامل کې دي لهخوا کنټرولېږي. تکاملي بیولوجيپوهان وایي چې په جنتیکي شبکو او د حجرو ترمنځ اړیکو کې پېچلي متقابل عملونه د ارثي تنوعګانو لامل ګرځېدلای شي، چې کېدای شي په تکاملي انعطاف او مجرا جوړونه کې د ځینو میخانیکونو لپاره زمینه برابره کړي. وروستیو موندنو د هغو ارثي بدلونونو مهمې بېلګې تایید کړې دي چې د مالیکول د مستقیم عامل لهلارې بیانېدلای نهشي. دغه ښکارندې د اېپيجنتیک وراثتي سیسټمونو په توګه ډلبندي کېږي چې په علتي یا مستقله توګه د جېنونو پر سطحه تکامل کوي. د اېپيجنتیک موډونو او میکانیزمونو په هکله څېړنه لا تراوسه په خپلو علمي لومړنیو پړاوونو کې ده؛ د دې ترڅنګ، څرنګه چې دغه څېړنیزه موضوع د وراثتمننې او تکاملي بیولوجي ډګر لا پراخوي، په وروستیو کې ګڼشمېر فعالیتونه پهکې ترسره شوي دي. د مېتایلېشن ښودونکی کروماتین، خپل-پایښته مېتابولي کړۍ، د تداخل لهلارې د جېن غلي کول او د پروټینونو درېاړخیز ترکیب لکه، پریونونه هغه برخې دي چې اېپيجنتیک وراثتي سیسټمونه پهکې په اورګانیزمي کچه کشف شوي دي. وراثتمننه ان په لویو کچو کې هم پېښېدلای شي. د بېلګې په توګه: د مېشتځای جوړونې پروسې لهلارې اېکولوجیکي وراثت، په اړوند چاپېریال کې د اورګانیزمونو د منظم او تکراري فعالیتونو لهمخې تعریفېږي. دغه، د اغېزو یو میراث رامنځته کوي چې د راتلونکو نسلونو انتخابي رژیم اصلاح او هغه ته فیډبک ورکوي. راتلونکی نسل هغه جېنونه او چاپېریالي ځانګړنې په ارث اخلي چې د مخکېني نسل اېکولوجیکي عملونو پر مټ رامنځته شوې دي. په تکامل کې د وراثتمننې نورې بېلګې، چې په مستقیمه توګه د جېنونو لهخوا نهکنټرولېږي، د هڅوبي صفتونو وراثت، ډلهییزه وراثتمننه، او دننۍ همزیستي ده. د وراثتمننې دغه بېلګې چې پر جېن باندې عمل کوي، په پراخه توګه د څوسطحي یا سلسلهمراتبي انتخاب تر سرلیک لاندې مطالعه کېږي، چې نوموړی انتخاب د تکاملي ساینس په تاریخ کې د لانجمنو بحثونو سکالو وه. ډولونه د یوه بیولوجیکي وراثت د حالت بیانول له درېیو اصلي ډلو څخه جوړ شوي دي: . د اړوندو کروموزومي موقعیتونو شمېر مونوجنتیک د ساده په نامه هم یادېږي یو کروموزومي موقعیت اولیګوجنتیک لږشمېر کروموزومي موقعیتونه پوليجنتیک ګڼشمېر کروموزومي موقعیتونه . اړوند کروموزومونه اتوزومي کروموزومي موقعیت پر جنسي کروموزوم باندې واقع نهدی ګونوزومي کروموزومي موقعیت پر جنسي کروموزوم باندې واقع دی -کروموزومي کروموزومي موقعیت پر -کروموزوم باندې واقع دی معمولي حالت -کروموزومي کروموزومي موقعیت پر -کروموزوم باندې واقع دی مایتوکاندریایي کروموزومي موقعیت پر مایتوکاندریایي باندې واقع دی . جېنوټایپفېنوټایپ پیوستون غالب منځنی غالبډوله هم ورته ویل کېږي مغلوب مسلط تر غالب لاندې دغه درې ډلې، په پورتني ترتیب کې د وراثت د یوه حالت د هر دقیق بیان برخه ده. سربېره پر دې، لا زیاتې ځانګړنې په لاندې توګه اضافه کېدلای شي: . تصادفي او چاپېریالي متقابل عمل نفوذ بشپړ نیمګړی د سلنې کچه څرګندېدا ثابته متحوله وراثتمننه د وراثت په پوليجنتیک او ځینې وخت په اولیګوجنتیک حالتونو کې مورنۍ یا پلرنۍ اغېزښندنیزه ښکارنده . جنس ته اړوند متقابل عملونه جنس ته اړوند وراثت ګونوزومي کروموزومي موقعیت جنس ته محدود فېنوټایپ څرګندول د بېلګې په توګه: کرېپتورکیزم د مورنۍ لیکې لهلارې وراثت د مایتوکاندریایي کروموزومي موقعیت په صورت کې د پلرنۍ لیکې لهلارې وراثت د -کروموزومي، کروموزومي موقعیت په صورت کې . جنس ته اړوند متقابل عملونه اېپيستاسیس له بل کروموزومي موقعیت سره د بېلګې په توګه: مسلط د جېن جوړه کېدل له بل کروموزومي سره هوموزایګوټي وژونکي لاملونه نیمهوژونکي لاملونه د وراثت د یوه حالت بیان او تعیین، ډېری د شجرې معلوماتو د احصائیوي تحلیل لهلارې هم ترسره کېږي. په هغه صورت کې چې اړوند کروموزومي موقعیت معلوم وي، کېدای شي د مالیکولي جنتیک له مېتودونو څخه هم کار واخېستل شي. سرچينې