د جنسيت مساوات
د جنسيت مساوات چې د جنسي مساوات يا د جنسونو مساوات په نوم هم پېژندل کېږي، د اقتصادي ګډون او پریکړې نيولو په ګډون د جنسيت په پام کې نيولو پرته سرچينو او موکو فرصتونو ته د مساوي اسانتيا او د جنسيت په پام کې نيولو پرته د بېلابېلو چلندونو، هيلو او اړتياوو مساوي ارزښت ارزولو حالت دی. د جنسيت مساوات موخه په داسې حال کې چې د جنسيت بې طرفي او د جنسيت مساوات هغه کړنې او د فکر کولو لارې دي، چې موخې ته په رسېدلو کې مرسته کوي. د جنسيت برابري چې په يو ټاکل شوي حالت کې د جنسيت توازن اندازه کولو لپاره کارول کېږي، کولای شي د جنسيت مساوات په تر لاسه کولو کې مرسته وکړي، مګر په خپله موخه نه ده. د جنسيت مساوات يوازې د استازيتوب مساوات نه دی؛ بلکې دا په کلکه د ښځو حقونو پورې تړل دياو زياتره د پاليسۍ بدلونونو ته اړتيا لري. تر ۲۰۱۷ ز پورې د جنسيت مساوات لپاره نړيوال غورځنګ د ښځو او نارينه وو ترڅنګ د جنسيتونو وړانديز يا د جنسيت له دويال جفت څخه بهر د جنسيت پېژندنه نه ده ثبت کړې. يونيسف وايي چې: د جنسيتي برابرۍ معنا دا ده چې ښځې او نارينه، نجونې او هلکان له يو شان حقونو، سرچينو، موکو او خونديتوب څخه خوند اخلي. دا د دې غوښتنه نه کوي، چې نجونې او هلکان يا ښځې او نارينه دې يو ډول وي يا دې له دوی سره بېخي ورته مشابه چلند وشي. په نړيواله کچه د جنسيتي برابرۍ تر لاسه کول، د ښځو او نجونو په وړاندې د جنسي قاچاق، د ښځو وژنې، د جګړې په وخت کې جنسي تاوتريخوالي، د جنسيت د معاشونو توپير او د ظلم د نورو تاکتيکونو په ګډون د زيان رسوونکو کړنو له منځه وړلو ته هم اړتيا لري. وويل چې : له ډېرو نړيوالو تړونونو سره سره چې د دوی بشري حقونه تائیدوي، مېرمنې لا هم د نارينه وو په پرتله خورا بې وزلې او نالوستې دي. دوی د جاېداد مالکيت، بانکي حساب درلودل، روزنې او ګومارنې ته لږ لاسرسی لري. دا تر يوې اندازې پورې د ښځو لپاره د ټاکل شوو لرغونو کليشو څخه وده کوي، چې له مخې يې ښځې د کورنۍ د ډوډۍ ګټونکو پر ځای د ماشوم پالونکو او د کور جوړوونکو په توګه پېژندلېکېږي. دوی د نارينه وو په پرتله، په سياسي توګه لږې فعالې او د کورني تاوتريخوالي ډېرې قربانيانې دي. تر ۲۰۱۷ز پورې د جنسيت مساوات، د ملګرو ملتونو د اوولس تحمل وړ پراختيا موخو پینځمه برخه ده. د جنسيت نابرابري، هر کال د ملګرو ملتونو د پراختيايي پروګرام د بشري پراختيا د راپورونو له مخې اندازه کېږي. تاريخ کريسټين ډي پيزان د جنسيت د برابرۍ لومړنی مدافع په خپل کتاب د ښځو د ښار کتاب ۱۴۰۵ ز کې ويلي دي چې: د ښځو ظلم په غير منطقي تعصب باندې ولاړ دی. نوموړی په ټولنه کې ډېری پرمختګونو ته اشاره کوي، چې کېدای شي د ښځو له خوا رامينځته شوي وي. شيکرز شيکرز د انجيل يوه ډله ده، چې د جنسونو بېلول او سخت برهمنې يا لونډتوب يې تمرين کړل. دوی د جنسيت مساوات لومړني تمرين کوونکي وو. په ۱۷۷۴ز کې امريکا ته د هجرت کولو د مخه د انګلستان په شمال لويدیځ کې د کويکر ټولنې څخه بېل شول. په امريکا کې په ۱۷۸۸ز کال د شيکرانو د مرکزي وزارت مشر جوزف ميچام يوه څرګندونه درلوده، چې جنسيت بايد مساوي وي. هغه بيا لوسي رايټ د خپلې ښځينه همکارې په توګه وزارت ته راوړه او په ګډه يې ټولنه بيا جوړه کړه، چې د جنسیتونو حقونه برابر کړي. ميچام او رایټ د مشرتابه ټيمونه جوړ کړل، چې هر مشر چې د نارينه وو د روحاني هوساينې سره معامله کوله، د يوې ښځينه مشرې سره ملګری و، چې ښځينه همکارې به د ښځو لپاره هم ورته کار کاوه. د پادرې هر نارينه مرستيال به د ښځينه مرستيالې سره ملګرتيا کوله. نارينه د نارينه وو څارنه درلوده او ښځو د ښځو څارنه کوله. ښځې له ښځو سره ژوند کاوه او نارينه د نارينه وو سره ژوند کاوه. په شيکرز ټولنه کې يوه ښځه بايد د کوم نارينه له خوا کنټرول يا ملکيت نه وي. په ۱۷۹۶ ز کې د ميچم له مړينې وروسته، رايټ په ۱۸۲۱ ز کې د هغې ترمړينې پورې د شيکر وزارت مشر شو. شيکرز له ۲۰۰ کلونو څخه زيات، د جنسيت متوازن مشرتابه غوندې بڼه ساتلې. دوی د ښځو د حقونو د نورو مدافعينو سره په ګډه کار کولو سره مساوات ته وده ورکړه. په ۱۸۵۹ز کې شيکر ايلډر فريډريک ايونز خپل باورونه په زور سره بيان کړل او ويې ليکل چې: شيکرز لومړنۍ وه چې ښځه يې د غلامۍ له هغه حالت څخه چې نور ټول مذهبي سیستمونه يې لږ يا ډېر هغې ته سپاري، راواېسته. له نارينه سره د هغوی د ورته والي له مخې يې، په سازمان او پوهنځيو کې د خدای او طبيعت دواړو د غوښتنې پر بنسټ د ښځو د عادلانه او مساوي حقونو د خونديتوب لپاره کار وکړ. ايونز او د هغه همکارې مشرې انټوينيټ ډولټل په ۱۸۷۰ز کلونو کې د متحده ايالاتو په شمال ختيځ کې د ويناوالو په پليټ فارمونو عامل سيستم کې د ښځو د حقونو مدافعينو سره يوځای شول. د شيکرانو يوه ليدونکي ويزيټور په ۱۸۷۵ز کې وليکل:هر جنس د خپل عمل په مناسبه ساحه کې کار کوي. په ترتيب کې د نارينه لپاره د ښځې مناسب تابعيت، توپير او درناوی شته او د نارينه لپاره د هغې په ترتيب کې ټينګار اضافه شوی؛ نو ځکه چې د دې ټولنو په هره يوه کې د ښځو د حقونو لېوال مدافعين کېدای شي، دلته د دوی د نظريې عملي احساس ومومي.شيکرز د امريکايي ټولنې په څنډه کې، د يوې بنسټپالې مذهبي ډلې څخه ډېر وو. دوی د جنسونو مساوات په عمل کې راولي. شيکرز د جنسيت مساوات د لاسته راوړلو او دا چې څنګه يې تر لاسه کولای شو، په اړه بحث او اشاره کړې ده. په پراخه ټولنه کې د جنسيت مساوات پر لور غورځنګ، د ۱۹مې پېړۍ په وروستيو کې، په لويديځ کلتورونو کې د رایې ورکولو غورځنګ سره پيل شو، چې ښځو ته د رايې ورکولو او د ټاکل شوي دفتر د ساتلو اجازه ورکول يې غوښتل. په دې موده کې د ښځو د ملکيت په حقونو کې د پام وړ بدلونونه هم ليدل شوي دي، په ځانګړي ډول د دوی د مدني حالت په اړه. د بېلګې په توګه: د واده شوو ښځو د ملکيت قانون ز۱۸۸۲. له جګړې وروسته دوره له دويمې نړيوالې جګړې راهيسې، د ښځو د آزادۍ غورځنګ او فيمينيزم، د ښځو د حقونو د پېژندلو لپاره يو عمومي غورځنګ رامينځته کړ. ملګرو ملتونو او نورو نړيوالو ادارو، څو کنوانسيونونه تصويب کړي، چې د جنسيت مساوات ته وده ورکوي. دا کنوانسيونونه، د ټولو هېوادونو له خوا په يو ډول نه دي منل شوي او په کې شامل دي: په زده کړهتعليم کې د تبعيض ضد کنوانسيون، په ۱۹۶۰ز کې تصويب شو او په ۱۹۶۲ز او ۱۹۶۸ز کې نافذ شو. د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعيض د له منځه وړلو کنوانسيون په ۱۹۷۹ز کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې له خوا تصويب شو. دا د ښځو د حقونو د نړيوال قانون په توګه تشرېح شوی، چې په ۳ سپتمبر ۱۹۸۱ ز کې نافذ شو. د ويانا اعلامیه او د عمل برنامه، د بشري حقونو اعلامیه چې د ۱۹۹۳ ز کال د جون په ۲۵ د اطريش په ويانا کې د بشري حقونو په نړيوال کنفرانس کې د توافق له مخې تصويب شوه. د ښځو حقونه په ۱۸ بند کې مطرح شوي دي. د ښځو پر وړاندې د تاوتريخوالي د له منځه وړلو اعلامیه، په ۱۹۹۳ ز کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې له خوا تصويب شوه. سرچينې او ياداښتونه