حضرت علي ړومبى تن و چې يې لمونځ وکړ
د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال پته: خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان حضرت علي ړومبى تن و چې يې لمونځ وکړ أخبرنا أبو عبد الرحمان ، أحمد بن شعيب بن عليّ النّسائي ، قال : أخبرنا محمّد بن المثنّي قال : حدّثنا عبدالرحمان يعني ابن مهدي قال : حدّثنا شعبة عن سلمة بن كهيل قال : سمعت حبّة العرني قال : سمعت عليّاً يقول : أنا أوّل من صلّي مع رسول الله ص . حضرت حبه عرني وايي: له علي مې واورېدل،چې و يې ويل: لومړى تن وم، چې په رسول اکرم پسې مې لمونځ وكړ. مسند طيالسي : ح ؛ مصنف ابن ابي شيبه ح ؛ مسند احمد ح او صحيح ابن ماجه : مخ پر خپل سند له حضرت عباده بن عبدالله روايت کړى،چې ويلي يې دي :علي وويل : زه د خداى بنده او د رسول اکرم ورور او صديق اکبر يم او که چا تر ما وروسته دا ادعا وکړه؛ نو دروغجن به وي،ما اوه کاله تر ټولو مخکې لمونځ وکړ. دا مضمون حاکم هم په مستدرک الصحيحين ؛ټوک ، مخونو کې راوړى او طبري هم د خپل تاريخ د ټوک په مخ کې نقل کړى او هم متقي؛کنزالعمال ،ټوک ، مخ او طبري ؛تاريخ طبري، ټوک ، مخ کې له حاکم او مردويه نقل کړى دى او اسدالغابه:ټوک ، مخ هم دې مضمون ته نږدې له حضرت ابو ايوب انصاري او محب طبري هم په رياض النضره :ټوک ، مخ کې له ابي الحسن څخه نقل کړى دى . امام احمد حنبل ؛مسند:لومړى ټوک، مخ پر خپل سند له حضرت حبه عرني په دې باب يو روايت نقل کړى،چې متقي؛کنزالعمال ،ټوک ، مخ هم له ابي داوود طيالسي، احمد حنبل ، ابي يعلي او مستدرک حاکم نه نقل کړى او هيثمي هم د مجمع د نهم ټوک په مخ کې راوړى او ويلي يې دي،چې دا روايت احمد ،ابويعلي ، بزار او طبراني په اوسط کې راوړى دى . ابن عبدالبر؛ استيعاب ، ټوک ، مخ دې مضمون ته نږدې يو روايت نقل کړى او دا روايت یې ابن اثير د اسدالغابه د ټوک په مخ کې راوړى او د ده په نقل کې هم کاله راغلي او هم کاله او د خصايص نسائي په مخ کې په يو روايت کې کاله هم راغلي دي. الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللّهِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ. يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ واحدي؛اسباب النزول ، مخ وايي : حسن ، شعبي او قرضي ويلي چې پورتني آیتونه د حضراتو علي،عباس او طلحه بن شيبه په باب نازل شوي او کيسه داسې وه،چې دې درېو تنو پر يو بل وياړل . حضرت طلحه وويل : زه د خداى د کور کونجي ساتى يم او د کور پرده يې زما په لاس کې ده .حضرت عباس وويل : زه د خداى د کور زيارت کوونکيو ته اوبه ورکوم او لارښود يې يم . حضرت علي ورته وويل : نه پوهېږ م د څه په اړه خبرې کوئ ؟ دومره پوهېږم، چې مياشتې مخکې مې تر نورو خلکو لمونځ وکړ او زه د خداى په لار کې د جهاد وياړ لرم او په پورتني آيتونو کې خداى د حضرت علي د خبرې پخلى وکړ او ويې ويل : ايا د حاجيانو سقايت او د مسجد الحرام تعميرول پر خداى له ايمان ،د قيامت له ورځې او د خداى په لار کې له جهاد سره برابروئ؛هېڅکله د خداى په نزد برابر نه دي او خداى ظالمانو ته هدايت نه کوي،هغوى چې ايمان راوړى ، مهاجرت يې کړى او د خداى په لار کې يې پر مال او ځان جهاد کړى؛نو له خداى سره اوچته درجه لري او بریمن دي. داچې حضرت علي تر ټولو مخکې ايمان راوړى و،ابن جرير طبري د خپل تفسير د لسم ټوک په مخ کې له محمد بن کعب قرظي او همداراز فخر رازي په خپل تفسير کې تر پورتني آيت لاندې او د استيعاب د دويم ټوک په مخ کې او صحيح ترمذي د ټوک په مخ کې له حضرت ابن عباس څخه او ابن جرير په خپل تاريخ کې ټوک ؛ مخ او محب طبري د رياض النضره د دويم ټوک په مخ کې او ابوالقاسم په موافقات کې دا روايت نقل کړى دى . مستدرک الصحيحين :ټوک ، مخ پر خپل سند له حضرت ابن عباس څخه روايت نقل کړى،چې و يې ويل : علي څلور ځانګړنې لري چې هېڅ څوک يې نه لري : په عربو او عجمو کې په ايمان راوړو کې ړومبى و . يوازېنى تن دى،چې په ټولو جګړو کې د رسول اکرم بېرغچي و . يوازېنى تن دى، چې د مهراس پر ورځ د احد جګړه چې له خطره ډکه ورځ وه،يو ګام هم شا ته نشو او و نه تښتېد. يوازېنى تن دى،چې رسول اکرم ته يې غسل ورکړ او ښخ يې کړ. دا حديث ابن عبدالبر؛استيعاب:ټوک ، مخ هم نقل کړى دى . ابن اثير جزري په نهايه کې د غريب الحديث والاثر په باب ويلي دي : په حديث کي راغلي : هغه؛يعنې پېغمبر اکرم ص د احد د جګړې پر ورځ ډېر تږى و او حضرت علي ورته له مهراس څخه اوبه راوړې او د يو باز په څېر يې حمله کوله او دښمن يې د خداى له استازي شړل او لرې کول او پر هماغه اوبو يې د رسول اکرم د بدن وينې ووينځلې او مهراس په ډبره کې جوغړندي ته وايي؛خو ځينو هم ويلي : د هغو اوبو نوم و، چې پر هغه ورځ په احد کې وې. خصايص نسائي : مخ او احمدبن حنبل ؛ مسند: لومړى ټوک ، مخ او همداراز څلورم ټوک : او مخونه او ابن سعد؛ طبقات :ټوک ،لومړى قسم ، مخ او ابن اثير؛ اسدالغابه : ټوک ، مخ او ابوداوود طيالسي؛ مسند :ټوک ، مخ او بيهقي؛ سنن : ټوک ، مخ او ابن عبد البر؛ استيعاب : ټوک ، مخ او ابن جرير طبري؛ تاريخ طبري: ټوک ، او مخونه او ترمذي؛صحيح ترمذي : ټوک ، مخ او متقي؛ کنزالعمال : ټوک ، او مخونه او حاکم؛ مستدرک الصحيحين : ټوک ، مخ په دې اړه روايتونه راوړي چې : حضرت علي ړومبى تن و، چې د خداى پراستازي يې ايمان راووړ او لمونځ يې ورسره وکړ حال داچې لس کلن و او د رسول اکرم ص د بعثت پر دويمه ورځ ؛يعنې د سه شنبې پر ورځ پر لمانځه ودرېد؛خو د ويينې د لنډوالي لپاره يې را نه وړل . خصايص نسائي : مخ پر خپل سند له حضرت عفيف کندي روايت کړى، چې و يې ويل : په جاهليت مکې ته ولاړم او غوښتل مې،چې د کورنۍ لپاره مې جامې او عطر وپېرم ؛نو ددې موخې لپاره د عباس بن عبدالمطلب هټۍ ته ولاړم،چې يو سوداګر و او ورسره کېناستم او په دې حال کې مې پر کعبه سترګې ولګېدې؛نا څاپه مې وليدل،چې يو ځوان راغى او اسمان ته يې وکتل او د کعبې پر لور ودرېد او څه موده وروسته يو کوچنى راغى او د ځوان ښي اړخ ته ودرېد او څه موده وروسته يوه مېرمن راغله او په دوى دواړو پسې ودرېده ؛ځوان رکوع ته ولاړ او هغه دوه هم ورپسې رکوع ته ولاړل او بيا ځوان سجدې ته ولاړ او هغه دوه کسان هم ورپسې ولاړل او بيا ځوان سر راپورته کړ؛نو ورپسې هغه دوو هم سر را پورته کړ؛نو حضرت عباس ته مې وويل : څه ستره پېښه وينم؟ حضرت عباس وويل : هو دا ستره پېښه ده ! پوهېږې هغه ځوان څوک دى ؟ ورته مې وويل : نه ! و يې ويل : هغه محمد بن عبدالله زما وراره او هغه ماشوم هم د ابوطالب زوى او زما وراره دى او هغه مېرمن خديجه د خويلد لور د هغه ځوان کورودانې ده او هغه راته وايي، چې پالونکى يې د اسمانونو او ځمکې يوازېنى څښتن دى او بې له هغه بل پالونکى نشته او هماغه پالونکي دنده ورکړې ده،چې دين يې خلکو ته ورسوي او پر خداى قسم، چې بې له دې درېو تنو، چې وينې يې، څوک پردې دين نه دي . دا روايت احمد حنبل؛مسند : لومړي ټوک ، مخ کې راوړى او په پاى کې يې راغلي دي : ګروهن دى، چې ډپر ژر به د کسرى او قيصر ماڼۍ او خزانې سوبه کړي . او په خپله عفيف،چې د اشعث بن قيس د تره زوى و او په هر ځاى کې به يې دا کيسه کوله او په پايله کې مسلمان شو او اسلام يې هم بختور و او تل به يې ويل : کاشکې پر هماغه ورځ مسلمان شوى وم، چې له علي سره درېم تن شوى وم . د حاکم؛مستدرک :ټوک ، مخ د وينا له مخې، و يې ويل : چې په پايله کې يې د اسلام څلورمه برخه زما شوې وه . دا روايت پر نوموړيو سربېره دوى هم نقل کړى: ابن سعد؛ طبقات :ټوک، مخ او ابن حجر عسقلاني ؛اصابه :ټوک ،لومړى قسم ، مخ او له بغوي او ابي يعلي، نسائي، عقيلي، بخاري، ابن ابي خيثمه، ابن منده او د غلانيات له خاونده نقل کړى دى او ابن عبدالبر ؛ استيعاب :ټوک ، او مخونو او متقي؛کنزالعمال :ټوک ، مخ له ابن عدى نه په په کامل او تاريخ ابن عساکر کې او ابن اثير؛ اسد الغابه : ټوک ، مخ او هيثمي ؛مجمع :ټوک ، مخ او د هغه د وينا له مخې احمد،ابو يعلي او طبراني پر څو سندونو او ابن جرير طبري ؛تاريخ طبري :ټوک ، او مخونو کې له څو لارو څو عبارته نقل کړي دي . رياض النضره :ټوک ، مخ له ابي اسحاق څخه نقل کړي، چې ويې ويل : ځينو عالمانو ويلي دي لکه چې دا يو تور دى، چې پر ابوطالب يې لګولى؛ځکه د چا نوم پکې رواړل شوى ر او سند يې هم نه دى په ګوته کړى او يوازې له څو تنو يې نقل کړى دى . ليکوال: چې د لمونځ وخت به را ورسېد؛نو پېغمبراکرم ص به د مکې د درو پر لور شو او حضرت علي به هم له خپل پلاره پټ ځان وررساوه او حضرت علي به له خپل پلار او خپلوانو پټ لمونځ کاوه او چې مازيګر به شو؛نو راستنېدل به . تر ډېره وخته وضع همداسې وه،چې يوه ورځ ابوطالب ترې خبر شو او رسول اکرم ص يې وپوښت: وراره دا څه دي،چې وينم يې او ته پرې متدين شوى يې؟رسول اکرم ورته وويل : کاکاجانه ! دا د خداى،پرښتو،پېغمبرانو او د پلار مې ابراهيم دين دى او خداى زه خپلو بندګانو ته استازى رالېږلې يم او کاکا جانه ! تر ټولو وړ يې، چې بلنه مې ومنې او د دين په پرمختګ کې راسره مرسته وکړې دا عالم،چې معلومه نه ده له کومې سرچينې يې دا خبره راخستى، وايي: ابوطالب وويل :وراره ! پر خداى قسم، چې نه شم کړاى د خپلو نيکونو له دينه لاس واخلم؛خو دومره ژمنه درسره کړاى شم، چې له ما به هېڅ تاوان در و نه رسي؛بيا وايي : چې بيا هم معلومه نه ده،چې د ا خبره د کومې سرچينې پر بنسټ کوي حضرت علي ته يې وويل : زويه کوم دين، چې لرې، څه دى؟حضرت علي ورته وويل : پلار جانه ! ما د خداى پر رسول ايمان راوړى او هغه څه مې منلي او تصديق کړي،چې راوړي يې دي او بيا وايي : ابوطالب وويل : دومره پوه شه، چې هغه دې بې له ښېګڼې بل څه ته نه رابلي او څومره چې دې په وس کې وي ترې بېل نشې. له ابواسحاق څخه نقل کنزالعمال :ټوک ، مخ له حضرت ابن مسعود څخه روايت کړى، چې و يې ويل: ړومبى څيز، چې ما د خداى له استازي وليد؛دا و، چې له ترونو سره مې مکې ته راغلى وم؛نو موږ ته يې د عباس بن عبدالمطلب درک راوښود ؛ورغلو چې د زمزم د چينې په څنګ کې ناست و، په همدې ترڅ کې مو ليدل، چې د صفا له لوري يو سړى جومات ته راننووت، يو سپين سوربخن سړى و او اوږده او غونج وېښتان يې تر اوږو رارسېدل،ښکلې اوږد پوزه يې درلوده ، ږيره يې ډکه وه،غاښونه يې د مرغللو په څېر پړکېدل،تورې او غټې سترګې يې درلودې،د پښو او لاس تلي يې غوښن وو او سپينې جامې يې اغوستې وى او دومره ښايسته او ځلیدلى و ته وا لکه د څوارلسم سپوږمۍ ده، حال داچې ښي اړخ ته يې يو تنکى هلک و، چې زلميتوب ته ورنږدې و او شونډه يې لا نه وه توره شوې او په دې دوو پسې يوه ښځه هم ورروانه وه،چې ويښتان يې پټ وو، سړى د حجرالاسود خوا ته ورغى او لاس يې پرې راکښـوده او بيا مېرمنې او ځوان هم دا چار وکړ او اوه ځله له کعبې تاو شول ؛نو عباس مو وپوښت: دا کار او دود يې راته نوى ښکاري، پخوا خو ترې خبر نه وو ؟ عباس وويل : هغه مې وراره محمد بن عبدالله او هغه بل هم علي د ابو طالب زوى دى او هغه ښځه هم د محمد کورودانې خديجه ده، پر خداى چې بې له دې درېو کسانو نور څوک داسې عبادت نه کوي. نقل له يعقوب بن شيبه اوابن عساکر څخه هيثمي ؛مجمع : ټوک ، مخ هم ددې روايت مضمون ته نږدې يو روايت نقل کړى دى . توبه۲۰، ۲۱