دوبرونیک
دوبرونیک چې له تاریخي اړخه را ګوسا نومیږي، د دلماشیا سیمه کې د ادریاتیک سیند ته نژدې پروت ښار دی او د کروشیا سویل ختیځ نیمه جلا سیمه ده. دا د مدیترانې، سمندرې بندر اود دوبرونیک نیریتاوا - سیمې مرکز کې د ګرځندویانو لپاره یو له سترو موخو شمیرل کیږي. د وګړو ټول ټال شمیریې د ۲۰۱۱سرشمېرنې له مخې ۴۲.۶۱۵ تنه دي. په ۱۹۷۹ ز کال کې دا ښار د یونسکو د نړېوالو میراثونو د سیمو په لیست کې په دې ښار کې د منځنیو پېړیو د معمارۍ او ټینګ زاړه ښارګوټي د شتون له امله شامل شو. د احتمال له مخې، ددې ښار تاریخ ۷ میلادي پېړۍ ته ورګرځي کله چې داښار ګوټی د راګوسا په نامه یادېده اود ایپیداورم مهاجرینو یې بنسټ ايښی و. دا په پیل کې د بیزنتاین دسترواکی تر ساتنې لاندې و او وروسته د وینس د جمهوریت تر واکمنۍ لاندې راغی. د ۱۴ او ۱۹ پېړیړ ترمنځ، دوبروونیک د یوه ازاد ایالت په توګه په ځان واکمني درلوده. له تاریخې اړخه د دې ښار بخت په سمندري سوداګرۍ پورې اړوند و، د سمندرې سوداګرۍ د مرکز په توګه د راګوسا جمهوریت په ځانګړي ډول په ۱۵ او ۱۶ پېړیو کې د دې د بډایوالي او ماهرانه دیپلوماسۍ له امله دپام وړشو او سترو پرمختیاوو ته ورسید . په عین حال کې دوبرونیک د کروشیایي ادبیاتو ځآنګو شوه. ټول ښارتقریبا هغه وخت وران شو چې په ۱۶۶۷ زکال کې یوې ویجاړوونکې زلزلې ولړزاوه. د ناپيلیوني جګړو په مهال، دا ښار د ناپلیونی سترواکۍ ځواکونو له خوا اشغال شو اوله منځه لاړ اوپه ايټالیا کې ناپېلیوني سلطنت پورې وتړل شو اووروسته له هغه ایلیرني ولایتونو پورې ملحق کړای شو. له دې وروسته، د ۱۹ پېړي له پېل څخه د د ۲۰ پېړۍ تر پېل پورې د آستریا په سترواکې پورې اړوند د دالماتیا د سلطنت یوه برخه شو. بیا له جوړیدو سره سم د یو ګوسلاویا د سلطنت یوه برخه شو او په ۱۹۲۹ ز کال کې د د یوګوسلاویا د ریتا بانوینا سره مخکې له دې چې په ۱۹۳۹ د کروشیا له بانو وینا برخه شي یوځای کړی شو. د دویمې نړیوالې جګړې په مهال مخکې له دې چې د یوګوسلاویا او اس آر کروشیا سره یو ځای کړل شي د کروشیا د خپلواک هېواد د لاسپوڅي دولت اکسیس برخه وګرځید. په ۱۹۱۹ ز کال کې چې د کروشیا د خپلواکۍ جګړه روانه وه، دوبرونیک د یوګوسلاویا د خلکو د پوځ له خوا تر اوه میاشتنۍ محاصرې لاندې راغی اود توپونو له ډزیدو یې سخت زیانونه ولیدل. په ۱۹۹۰ ز کال او ۲۰۰۰ زکال په لسیزوکې د بیا رغیدو او اعاده کیدو کارونو څخه وروسته بیرته رابرسېره شو اوپه مدیترانه کې د ګرځندوی ستره موخه او د فلم جوړولو لپاره ډیر مشهور ځای شو. راګوسا دوبرونیک او راګوسا نومونه د څو پېړیو لپاره سره یوځای اوسېدلي دي. کم له کمه له ۱۰ پېړۍ را په دې خوا د راګوسا نوم په مختلفو بڼوثبت شوی دی په لاتیني ژبه، په دالماتي ژبه، په ایټالوي ژبه ؛ په وینتني ژبه راګوکسا بلل شوی، خورسمي نوم یې د راګوسا د جمهوریت په نامه تر۱۸۰۸ پورې پاتې شوی دی، د دلماتیا د سلطنت د یوه ښار په توګه تر ۱۹۱۸ پاتی شوی خو د ۱۲ میلادي پېړۍ تر وروستیو دوبرونیک په نامه لومړی ځل ثبت شو چې د ۱۶ پېړۍ تر وروستیو او ۱۷ پېړۍ تر لومړیو پورې په همدې نامه په پراخه کچه ونومول شو. د ادریاتیک د ښار دوبرونیک نوم لومړی ځل د بان کولین په منشور دا د راګوسا او د بوسنیا د بانت ترمنځ سوداګریز هوکړه لیک و کې په ۱۱۸۹ ز کال کې وکارول شو. د دې نوم دمبداء ډیره عامه تشریح د - په ژبې پورې اړوندیږي او دا د کلمه ده چې د بلوط په معنی ده او د دبرونیک د بلوط لرګي یا ځنکله ته ویل کیږي. په نورو سلاویکي ژبو کې یا د بلوط په معنی ده او د معنی د بلوطو ځنکل ده. د راګوسا تاریخی نوم په ۱۰ پېړۍ کې په یونانی بڼه کې د په لاتین ژبه کې ثبت شوی دی. دا نوم په منځنیو پېړیوکې په مختلفو بڼو ثبت شوی دی لکه . ډېرې هڅې شوی دي چې د دې کلمې ریشې وموندل شي. په دې اړوند وړاندیزونه دادي چې دا کلمه د یونان د څخه اخیستل شوې چې معنی یې انګور ده، د یونان له نورو کلمو څخه اخیستل شوې چې معنی یې دتیرېدو تنګ ځای دی، له بلې یونانۍ کلمې اخیستل شوی چې معنی یې زیږې ډبرې ده، بله یوناني کلمه ده چې د درز په معنی ده، د روګوی د ایپیروت له قبیلې اخستی شوی ، د یوې نامعلومې ایلیرین فرعې بڼې څخه اخیستی شوی. د دې کلمې نښلتون د د ايټالیا په سهیل کې یو ښار دی سره هم وړاندیز شوی دی. په البانیایي ژبه کې یې نوم وه چې ټاکلی البانیایي شکل یې و او د لاتینې کلمې څخه اخیستل شوی و چې دا بیا پخپله د پروتو البانیایي - له څخه اخیستل شوی چې د توت په معنی ده. د نوم پخوانۍ تشریح په ۱۰ پېړۍ کې دستر واک اوم کانستان تاین ته ورګرځي. د دې حساب له مخې، راګوسا د دیونان یوه مستعمره وه د مهاجرینو اساس بلل کیږي، دا په یونان پورې اړوند ښار د راګوسا سویل ته په ۱۵ کیلومترۍ کې پروت دی او په ۷ پېړۍ کې د سلاوی په یرغل کې ړنګ شو. د دې نوم یوه تشریح داده چې دا نوم د دالماتارومنس ژبې د لاوسا د کلمې له تحریف څخه جوړ شوی وي چې دا د ډبریزې جزیرې نوم ده چې ښار پرې جوړ شوی و. تاریخ مبداء په پخوانیو وختو کې د دلمات د الیرین د قبيلې خلک په دوبرونیک کې مېشت شول. د د مقدونیې سلسلې څلورم سترواک د ۹۵۰ ز کال په حدودو کې د وینا له مخې د راګوسا بنسټ په اومه پېړۍ کې ايښول شوی دی اونوم یې د د مهاجرینو له خوا چې د ډبریزې جزیرې پسې دی ورکړل شو، داښار رومیانو پورې اړوند ښار دی چې ۱۵ کیلومتره جنوب خواته پروت دې او د سلاوز او آوارز ډلو ترمنځ ړنګ شو. د هغو کیندنو په لړ کې چې په ۲۰۰۷ کې تر سره شوې په بیزنتاین دروم د ستر واکۍ په دوام یوه ستر واکي وه دورې پورې اړوند یوه سلطنتي ماڼۍ او د یوه ښار دیوالونه کشف شول چې په ۸ پېړۍ پورې یې اړه درلوده. د دې زړې سلطنتي ماڼې لویوالی په ډاګه ښیي چې دې ځای کې په خپل وخت کې یوه ستره مېشته وه.داسې شواهد هم شته چې په دې ځای کې له میلاد دمخه پېرکې هم مېشته وه. په خپل د دوبرونیک دبندر تاریخ په نامه کتاب کې چې په ۱۹۹۶ کې خپور شوی دی نظر ورکوي چې دوبرونیک د یوناني بېړۍ چلوونکو له خوا د دو یوناني میشته ځایونو بودوا او کورکولا ترمنځ چې واټن یې ۹۵ سمندري میل ۱۷۶ کیلومتره ، ۱۰۹ میله و د نیمې لارې تم ځای په توګه جوړ کړ. د راګوسا جمهوریت د اوستروګوتیک سلطنت له پرځېدو وروسته ، ښارګوټي د بیزنتاین سترواکۍ ترساتنې لاندې راغی. په دې منځنیو پېړیو کې په دوبرونیک کې رومانی وګړي اوسېدل. په ۱۲ او ۱۳ پېړیو کې دوبرونیک په رښتینې توګه یو اولی ګارچیک د څو محدود کسانوپه لاس کې حکومت شو او د ترقي او نیکبختۍ په حال کې سربیایي دولت لپاره د یوې سوداګریزې لرې نقطې په توګه په پراخه کچه هغه وخت چې له ستیفان د سربیا له لومړي پاچا سره یې تړون امضاء کړ ډېر ګټمن شو. د کروسیدس دا هغه مذهبي جګړې وې چې د لاتینې کلیسا له خوا پېل شوې، ملاتړ یې شو او رهبري شوې له جګړو وروسته دوبرونیک د وینس تر واکمنۍ لاندې راغلې ۱۲۰۵-۱۳۵۸ چې په دې سره یې خپل بنسټونه دلماتیایي ښار ته ورکړل. په ۱۲۴۰ ز کال کې راګوسا د د لاستووو جزیره د سربیا له پاچا لومړي ستیفان اوروس څخه واخیسته ، دې پاچا د هم دیوې برخې د واکمن په توګه د دې جزیرې دخرڅلاو حق درلود. د هغه اور په پایله کې چې د ۱۲۹۶ ز کال د اګست په ۱۶ د شپې له مخې ولګید، د ښار ډېرې برخې ړنګې شوې او یو نوی ښار پلان جوړشو. د زادرد سولې تر تړون پورې چې ۱۳۵۸ ز کال کې تر سره شو، دوبرونیک د هنګري د تابع دولت په توګه نسبې خپلواکي لاس ته راوړه او راګوسا نورهم هغه وخت پرمختګ وکړ چې سربیایي سترواک ستیفن دوسان په ۱۳۳۳ ز کال کې د پلجیساک او ستان شبه جزیرې د نغدو پېسو او کلنې باج په بدل کې په داسې وخت کې وپلورلې چې د راګوسا نژدې والی له نورې اروپا سره په تیره له ايټالیا سره د راګوسا نژدې کېدل ددې لامل شو چې د لویدیځ په رنسانس کې ځای ونیسي. سرچينې