علتي اورگانیزم
عامل اورگانيزم : د په نوم دعالمانو راپور مطابق له ناروغۍ عامل يو ميله شکله بکتريم دى چې د په نوم ياديږي کوم چې اندازه يې ..-. ته رسيږي دابکتريم گرام منفي متحرک دى. پواسطه يعني ددې ساختمان په واسطه حرکت کوي چې په خپله داساختمانونه د په نوم ياديږي، همدارنگه دابکترياوې د په نوم حجرات توليدوي يا جوړوي چې داپورتني دواړه نوعي دحجرو وژونکي يا خاصيت لري. د په نوم دعالم راپور مطابق په کال ١٩٨٣م دابکترياوې په دوه برخو ويشل شوي يعني دوه ډوله دي يويي دکپسول يا لرونکي چې دوژونکي خاصيت نلري، دوژونکو بکترياوو نوعي او کالوني گاني دنورو سره دگرد کوچني سپين او روښانه ځليدونکى خاصيت لري چې دغيروژونکو سره يې پدې تفکيک کيږي، همدارنگه داشان بکترياوې د دوى لپاره ته ضرورت لري همدارنگه دغيروژونکي بکترياوي د دوى دتوليد مثل وخت ٧٢-٧٧ دقيقو کې صورت نيسي مگر د وژونکو بکترياوو لپاره دتوليد مثل وخت ٨٠-٨٢ دقيقوپورې ټاکل شوى. د په نوم دعالم دراپور مطابق ١٩٥٤م همدارنگه دباکترياوې په ٢١-٢٣درجو کې ډېر ښه کلچه کيږي مگر اصغري تودوخه دودې لپاره ٣-١٢درجو سانتي گراد اټکل شويدى او اعظمي تودوخه ددوى لپاره ٣٥-٣٧درجو سانتي گراد اټکل شوي يعني داپورتنۍ درې ډوله تودوخي چې اول ډول يې مناسبه تودوخه ددوى لپاره او دوهم ډول يې په ښکته درجه کې فعاليت نشي کولاى او دريم ډول تودوخه څخه په پورته درجو کې فعاليت نه شي کولاى. دناروغۍ دوران : دابکترياوې دژوند دوران په ژمي کې امکان لري ددې کنگرونه په زخمو او په روغو او صحتمندو لرگين انساجو کې راښکاره شي مگر دوى بکترياو خپريدونه او انتشار په پسرلي کې ترسره کيږي په روغو انساجو کې مگر په جريان دلمدو مربوط هوا اوشرايطو کې بکترياوې څڅيږي او ددوى څڅيدل د او څخه صورت نيسي او ددې ساحي څخه بکترياوې باد باران، او حشراتو پواسطه غوټيو او ځوانو نازکو انساجو او ته خپريږي چيرته چې ناروغي يا انفکشن وي. دغه بکترياوې کيدى شي چې دپټو سوريو يعني دلارې داخل شي له کوم ځايه چې شيره راوځي له همدغو ځايونو څخه بکتريا داخليږي، کيداى شي دانترا دستگماد لارې هم دغه بکتريا گلانو ته داخله شي تريو وخته په کې وي او خپل فعاليت ته دوام ورکوي له يو څو ورځو څخه وروسته حجري ويجاړيږي او د سبب کيږي چې دحجرو څخه شيره راوځي پدغه وخت کې غوټۍ خپل رنگ دلاسه ورکوي او بې رنگه څرگنديږي. دناکو په گلانو دلارې دغه بکتريا ډير په تيزۍ سره ننوزي او کيداى شي په دلارې هم داخل شي همدارنگه دمڼو په گلانو کې په انتراد ستگماباندې لومړى حمله کوي، د دواړو ترمنځ يو مورفولوژيکي تفاوت موجود دى، دغه بکتريا په تعارضي دول زياتيږي دگلانو په فزيولوژي کې تغيرات منځته راوړي مختلف قسمه حشرات پدې ځاى کې راټوليږي لکه دشاتو مچى، مچان او ميږيان اغيزمن شوي گلان دشيري څخه دگلانو پاکو او صفاځايونو ته بکتريا انتقالوي په کوم ځاى کې چې دوى راټول شوي وي. دغوټۍ دوژلو څخه وروسته حرکت کوي دگلانو دتنو څخه او ته ځي کوم ځاى کې چې په پاڼو او اخرپه وړو ښاخونو حمله کوي نو په گلانو او پاڼو کې مړينه ليدل کيږي. کله چې انفکشن روغ ډډ ته ورسيږي نو ځينې وخت کيداى چې په نتيجه کې يې دونو دمړينې سبب شي دانفکشن په ننوتو سره کيداى شي چې څو يا زياتي نموني له منځه ولاړې شي په نتيجه کې کيداى شي چې دونې پاسنۍ برخې له منځه ولاړي شي. کله چې گل دانفکشن لاندې راشي پاڼي او تني څانگي يوځاى دگلانو سره ترحملي لاندې راځي کيداى شي چې حشرات، باد او باران د دغه اورگانيزم پورته نسجونو ته انتقال کړي په کوم ځاى کې چې دوى ذخيره وي، ناولي يا چټلي مشري دغه بکتريا دلوربه حجرو ته معرفي کوي دغزا په وخت کې کيداى شي بکتريا او دلارې هم داخل شي دپاڼو څخه بکتريا او تني ته تيريږي، دنورو مړاوي کيدونکو بکترياوو سره يې فرق دادى چې ډير په تيزى سره درگونو څخه نسجونو ته تيريږي، دحجرو مړينه او د دوى علايم دي بلل کيږي. په حقيقت کې دکوچنيو څانگو اولويو څانگو انفکشن په باغونو کې واقع کيږي په کوم ځاى کې چې غوټۍ نه وي ياوړوکي وي، په څانگو کې بکتريا سفرکوي او د دوه حجرو ترمنځ ننوزي او ته ځان رسوي که بکتريا ته ورسيږي نو پدې وخت کې دوى دڅانگو دڅوکو پورته خواته ځي اغيزمن شوي څانگې او ډډونه لومړى ته سخت ضرررسوي. اداره د ناروغي ديوى طريقې په وسيله په ښه توگه تر کنترول لاندې نه راتلاى . د تجربو څخه دا په ډاگه شوى ده چې ددې ناروغۍ تر ټولو ښه مخنيونکى لاره د کيمياوي مواد د استعمال پرواگرام سره سره په علمي توگه دناورغيو مخنيوى کول ، د څانگو غوڅول ، د ريښو ايستل ، د ونو تغذيه او د حشراتو د کنترول څخه عبارت ده. قرنطين طريقه: د قرنطين کولو تر ټولو بهتره طريقه داده چې دهغه هيواد څخه چې د ناروغي پکى شتون ولري د هر ډوله ميوه جاتو ، تخمونو ، غوټيو ، او دنباتاتو د نورو اعضاؤ په واردولو باندې پاپندې ولگوي .په هغه هيوادونو کې چې د ناروغي تراوسه پکى منځ ته نه ده راغلى نو بايد چې د نباتاتو د حفاظت گروپونه ددى ناورغى د نښو نښانو سره اشنايې پيدا کړي او د ددى ناروغۍ په تشخيصي پروسيجر باندې ځانونه پوه کړي. په بعضې سيمو کې د ناروغۍ د مخنيوي لپاره داسې طريقه کاريږي چې د مڼو او ناکو ونې په يو باغ کې نه لرل کيږي. په کال کې د امريکا په متحده ايالاتو کې داسې قوانين تصويب شوي وه چې د هغې په اساس د ناکو باغونه بايد د مڼو دباغونو څخه . څخه تر . کيلو مترو لري واقع وي. د د ونو باغو نژديوالى د غوښينو ميوو د باغونو سره د ناورغۍ په رامنځ ته کولو کې مرسته کوي. نو ځکه د باغونو څخه د د ونو جارگيو د لرى کولو او غورځولو په اړه بايد جدي اقدام وشي. قلمې او بزغلي بايد د هغو نباتاتو څخه واخستل شي چې د ناروغۍ څخه پاک او مصؤن وي.