ليپتوسپېروزس
لېپتوسپېروزس يا دناروغۍ تعريف : لېپتوسپېروزس دانسانانو او څارويو يوه حاده ،سارى ناروغي ده چې په حاد ډول دهيمولاتيک انيميا ،تبې ،ژيړي ،ديخنۍ احساس ،عضلاتي دردونه ، ، هيموگلوبين يوريا او کله کله دمړينې په واسطه مشخص کېږې . مزمن او تحت حاد انفکشنونه يې هم واقع کيداى شي . دغه ناروغي کيداى شي ديوحيوان څخه بل حيوان ته او دحيوان څخه انسان ته سرايت وکړي او انتقال شي . دناروغۍ مترادف نومونه يا دلېپتوسپېروزس دناروغۍ مترادف نومونه عبارت دي له :- ١ ويلس ناروغي يا ٢ هيموراجيک جنډک يا ٣ رايس ټيلډ فيور يا ٤ کانيسوله فيور يا ٥ مود فيور يا بايد په ياد ولرو چې په لاتين انگليسى او هسپانوي کې د او په فرانسوي کې د تر عنوان لاندې مطالعه کېږې . دناروغۍ تاريخچه يا دلېپتوسپېروزس ناروغۍ بکتريا دلومړي ځل لپاره په ميلادي کال کې کشف شوه . مگر تر ميلادي کال پورې ددې ناروغۍ عامل ته چندان پاملرنه نه ده شوې . لېپتوسپېروزس دانسان او حيوان دواړو يو حاده سارى ناروغۍ ده چې انسان او حيوان دواړه پرى په يو وخت اخته کيداى شي دانسان او حيوان لېپتوسپېروزس په باره کې ډير معلومات ورکړل شويدي . دليپتوسپيروزونو دمهمو نوعو څخه يو ليپتوسپيرازرهيموراژيک نوعه ده چې په او ميلادي کلونو کې دجاپاني او الماني پوهانو په واسطه د. دناروغۍ تر عنوان لاندې جدا او تر څيړنى لاندې ونيول شوه . ددغه ليپتوسپروزونو په واسطه دانسان او حيوان ککړيدل دنړۍ په مختلفو برخو کې ليدل شويدي . په ايټاليه کې په ميلادي کال کې واقع شويده چې هلته په اوبو کې دبکتريا موجوديت دى، او دغه ککړې اوبه دڅښلو لپاره استعماليدلې . همدارنگه د څخه زياتى نوعې ددې ناروغۍ دعامل شته چې پېژندل شويدي او نور هم امکان شته چې دليپتوسپيروزونو نور سيروټايپونه هم کشف شي . داناروغي دلومړي ځل لپاره په او کال کې ديو وظيفوي مرض په شکل او په واسطه وپيژندل شوه . ددې ناروغۍ کلينيکي نښې په څلورو کسانو کې تشريح کړي کومو چې شديد زيړى ،تبه او په ادرارو کې هيموراجى درلوده . همدارنگه په کال کې ددې ناروغۍ عامل د په واسطه په جاپان کې معرفي شو . خپله وظيفوي څرگندونې ددې ناروغۍ دواقعاتو - فيصده پورې په انسانانو کې شمارل شويدي چې داخته کسانو ډېره برخه دفارم کارکووني و . همدارنگه وترنران و او دپسونو درلودونکي خلک و او هغه کسان هم و چې په ساحه کې يې دزراعت کارکولو . او همدارنگه هغه کسان چې په مسلخ کې يې کار کولو ،غوښه يې په لاس کې نيېوله ، پخونکي و ،او په کارخانه کې يې کارکولو ،فوځى عسکر ، لوشونکي ،او ګنډونکي خلک و اپيديمولوژى يا ليپتوسپيروزونه زونو کلاسيک دي دميکروب منبع او ذخېره واړه ژوونکې ،موږک ، موشخرما ، نولى ،سورلنډى ، گيدړ ،پيشو او نور مگر په لږه اندازه لو ۍ ښکرلرونکي حيوانات خوگ ، سپى او داسې نور دي . ناروغي په ژوونکو کې په مخفي ډول سېر کوي . ليپتوسپيرونه کولاى شي چې دنهو کلو پورې په کليه کانالونو کې ژوندي پاتې شي او په متناوب ډول په خارجي محيط کې خپاره شي دحيواناتو ککړيدل په څړځاى او چينو کې صورت نيسي . دانسانانو ملوث کېدل معمولا دخولې له لارې صورت نيسي . همدارنگه مصاب ليدل دپوستکي او مخاطى غشاء دلارې هم صورت نيسي . داپيديمولوژى دنظره ککړتيا دتماس له مخى کم اهميت لري . دحيواناتو دزبحى په وخت کې تماس او يا هغه غذايې موادو سره تماس چې دناروغه حيواناتو په ادرارو ملوث وي دناروغۍ سبب گرځى دنوموړى ناروغۍ واقع کېدل په ښارونو کې دکال په اوږدو کې او اطرافى منطقو کې په اوړى او منى کې ډير وي اگر چې ټول غرونه دناروغۍ په مقابل کې حساس دي مگر په متوسطو عمرونو او ځوانو حيواناتو کې ډير ليدل کېږې . معافيت يوازې دهغه ټيپ په مقابل کې حاصليږى چې ناروغۍ يې منځ ته راوړى وي . ولې دبل ټيپ په واسطه دملوث کيدو امکان يې شته ناروغۍ په ټوله نړۍ کې ليدل کېږې ليکن په هغه مناطقو يا هېوادونو کې ليدل کېږې چې حاره او گرمه هوا لري او هم په هغه ځايونو کې چې خوړونه ډير خپاره وي ليدل کېږې لکه څرنگه چې په کې په کال کې واقع شويده . په برازيل کې داناروغۍ په اوړى کې ليدل شويده کله چې هلته ډيربارانونه شوي وه او خوړونه او اوبه په اطرافو کې منځ ته راغلى وه . په دې اخيرو وختونو کې په آسيايې ممالکو کې ددې ناروغۍ واقعات مخ په ډيريدودي . داورگانيزمونو دژوندي پاتې کيدو لپاره محيطى شرايط برابرول دمرطوبو او تودو حالاتونو په واسطه کېږې . ليپتوسپيروزونه په حاد او تحت حاد سيمو کې ډير عموميت لري او دډير اهميت وړدي . همدارنگه يوه اکوټ خپريدنه يې په هغه اتلانو کې چې په -- کې شکايت کاوه په کال کې په کې واقع شويده چې فيصده يې دناروغۍ احساس کاوه چې اصلى دخط فکتورونه يې لامبو ، داوبو څښل وه . په نارينه کې نسبت ښځينه ته اوچت دي او علت ددې دادي چې نارېنه اکثره په بهرنيوکارونو کې مشغول وي . کله چې دابکتريا دزخمى شوي پوستى يا زخم دلارې يا دموکوزا دلارې بدن ته داخله شي نو ويني او نسجونو ته خپريږى . ليپتوسپريما کولاى شي چې دبدن ټولو برخو ته انتقال شي مگر په ناحيوي توگه په ځيگر او پښتورگى ته انتقال شي نو بيا او همدارنگه ته مهاجرت کوي . چې بيا سبب د او دتيوبولونو دنيکروزه کيدو کېږې نو کله چې اختلال رامنځ ته شو نو دتيوبولونو خرابوالى منځ ته راځي . مگر د . او دبدلو نه په دريمى توگه په دغه اختلال کې مرسته وکړي . دموقعيت په اساس دااورگانيزم کيداى شي چې دجوړ پوستکې نه هم جسم ته داخل شي . انفکشن کيداى شي چې او نورو حيواناتو دچيچلو څخه منځ ته راشي . همدانگه هغه حيواناتو سقط جنين سره ارتباط چې ککړوه وي او همدارنگه دککړې غذا او اوبو داستعمال نه وروسته واقع کېږې . دانفکشن دوروستى لارې په باره کې عقيده موجوده ده چې کيداى شي دخولې ومکوزا او دمرى دمکوزا دلارې داخل شي چې لېپتوسپېروزس په اسيدي محيط کې ژوندي نه شي پاتې کيداي معمولا لېپتوسپېروزس په حيواناتو کې په . شکل سره وي . کولاى شي چې په پښتورگى او دپښتورګى په تيوب کې داوږد وخت لپاره ووسيږى په داسې حال کې چې په پښتورگى کومه ښکاره نښه هم ښکاره نه کړي . ديوې نتيجې له مخى کوم حيوانات چې ددې باکتريا منابع وي او ددې سره يې توافق کړى وي کولاى شي چې په تشو متيازو کې په ډېره اندازه مايکرواورگانيزمونه بيدون ددې نه چې نښې ښکاره کړي، خارجوي . په حيواناتو کې معمولا په يو مياشت وروسته دلومړنى انفکشن نه واقع کېږې . همدارنگه په هغه سير کې چې هم ولري کيداى شي چې واقع شي . دابکتريا کيداى شي چې دخولې دمکوزا او همدارنگه نه په اسانى سره تيرى شي لکه څرنگه چې دبرونشو دمکوزا او دالويلونو تيريداى شي . دحمام يا لامبووهلو دلارې په هغه اوبو کې چې ددې ککړو حيواناتو په ادرارو ککړې شوې وې، هم ددې مرض عامل انسان ته داخليږى په کال کې په کاليفورنيا کې دسپو په ټولوانواعو کې مړينه زياته ده او دغه راز دهغه خلکو دويني نه هم ددې مرض عامل تجريد شوې وه چې هغوى دسپو سره په تماس کې وه . دغه مريضان مخکې ددې مرض دتشخيص يه په انفلينزا او بروسلوزس په امراضو مشکوک شمېرل کېدل . په غواگانو ،خوگانو ، پسونو ،اوزو ،کې سقط جنين منځته راوړى او همدارنگه ژيړى او سخته تبه رامنځ ته کوي چې داخته حيواناتو وينه لري . دامرض په استثنايې ډول په بعضى غواگانو کې دغلانځى التهاب يا د سبب گرځى او دشيدو توليد يې کم کوي . دغه راز عامل دشيدو دلارې هم انتقاليږى ولې په عمومى ډول دشيدو غوړ او شحم يې درشد مخه نيسي او زيات وخت ورکې ژوندي نه شي پاتې کيداى . معمولا په مرض اخته غواگانى د . په سيروټايپ لري ولې په مختلفو هېوادونو کې امکان لري چې په يو غوا کې مختلف سيروټايپونه وليدل شي . . دلومړي ځل لپاره په استرليا کې او وروسته په امريکا او اروپا کې وليدل شوه . تحقيقاتو ښودلې ده چې په زياتره غواگانو کې چې ظاهري علايم يې نه درلودل ولې ددې حيواناتو سيروم ددې مرض سيروټايپونه درلودل لکه . او کانيکولا او دغه رنگه نور سيروټايپونه لکه هليوس ،سجره ، راپورورکړل شويدي دځگر د دنيکروز کيدوسره يو ځاى ليدل شويدي . او همدارنگه دحجراتو دتوليد سره دځيگر دوظيفوي اختلال په اثر کيداى شي ژيړى مينځ ته راشي . کيداى شي په اسکليتى عضلاتو حمله وکړي او د او د دنکروز سبب وگرځى . په شديدو ناروغېو کې کيداى شي د حالت خرابوالى منځ ته راوړى . کولاى شي چې دسترگو د ترحملى لاندې راولي . چې امکان لري دلته ترڅومياشتو پورې ژوند وکړي . لېپتوسپېروزس په طبعى توگه دوه مرحلې لري چې يو يې له او بله مرحله يې د ده ١ دې مرحلې ته سميک يا مرحلې هم وايې ځکه چې په دې مرحله کې مايکرواورگانيزمونه دويني څخه مرکزى اعصابو .. او نورو انساجو ته ځان رسوي په دې مرحله کې - ورځو پورې وي مريضى کې يو غير مشخصه ناروغۍ د منځ ته راځي يعنې زکام منځ ته راځي چې په دې کې تبه ، ساړه ،وزن بايلل ،منځ ته راځي همدارنگه نورى نښې لکه دمرى درد ، ټوخى ؤ دسينى درد ، خارښ ، دتندي دبرخې سر درد ، او داسې نور شامل دي . ٢- دې مرحلې ته يا مرحله وايې ځکه کيداى شي چې ددوراني سيستم انټي باډي وليدل شي يا مايکرواورگانيزم د نه جداشي همدارنگه کيداى شي د يا .. نه هم لاس ته راشي . دامرحله دجسم ديو اميونيټى جواب په شکل منځ ته راځي . دانفکشن په بدل کې يا په مقابل کې د- ورځو په بر کې نيسي يا کيداى شي چې دوى نه زياتى ورځى ونيسي . دمريضى لپاره داورگانيزم ليدل په لاندې برخو کې وي لکه ،ځيگر ، سترگې او په پښتورگو کې ليدل کېږې . غير مشخصې نښې لکه تبه او ساړه کيداى شي نسبت لومړۍ مرحلې ته لږه شديده وي او کيداى شي دڅو ورځو نه تر څو هفتو پورې وي . د فيصده ناروغانونه د تجربوپه اساس چې دهغوى سردرد دانالجيزيکو په واسطه لږ څه ښه شويدي . همدارنگه د ډېره مهمه کلينکي نښه د مرحله ده دناروغۍ عامل يا دنوموړې ناروغۍ عامل يوه مارپيچي شکله بکترياده چې دليپتوسپيرا په جنس د په کلاس په فاميلي او د په آردر پورې اړه لري نرى او دي . ددې بکتريا فلاجيل ددې قدرت لري چې نسج سورى کړي او داخل شي د دجنس په باره کې پخوا کال کې په نړيوال سازمان کې داسې فکر موجود وه چې دا بکتريا په ناحيوي توگه په دوه نوعو ويشل شويده . ١- هغه ليپتوسپيرونه دي چې دانسان او حيوان لپاره مضر دي يعنې په انسان او حيوان کې مرض منځ ته راوړى دى، چې د نوعه ده چې دخپل ژوند دبقا لپاره حيواني پروتين وينه ، نخاع شوکې ، مايع ، دادرارمنبع او نوروته ضرورت لري . ٢- هغه ليپتوسپيروزونه دي چې سپروفيت دي چې د . په نوم ياديږي چې دانوعه بکتريا دانسانانو لپاره پاتوجن نه وي يعنې مرض توليدونکې نه دي چې دادخپل ژوند دبقا لپاره خاورې، اوبو او همدارنگه مرطوبو خاورو ته ضرورت لري . ناروغي دمرض توليدونکې تيپ په واسطه منځته راځي مگر تراوسه پورې داسې قانع کوونکى دليل نه دى پيدا شوى چې او ټيپ يو دبل څخه تفريق کړي . ولې نوې څيړنى وايې چې داجنس د نوعو مرض توليدونکې ټيپونو دي . دا اورگانيزم د نوعه دتى لرونکي اخته کوي او همدارنگه دصحرايې موږک ، سپى ، پيشو ، غوا ، څخه په لاس راغلي چې ډېر مهم يې اهلي حيوانات دي . په .. امريکا کې د په منابعو کې سپي وحشي حيوانات او پيشوگانې دي . بعضى منابع ددې ناروغۍ ديوې برخې دحيواناتو دمعاشرى سره اوسيږى د مثال په توگه او ليپتو سپيرا بله نوعه چې په پيشو او کوترو کې لېدل کېږې همدارنگه په غواگانو ، پسونو او اوزو کې ليدل شويدي . همدارنگه او دصحرايې موږک او په کورني موږک او . په سپو کې ليدل کېږې . نور مهم سيروټايپونه يې عبارت دي له او څخه دي . انسانان او هغه حيوانات چې ددې سره توافق نه لري ددې لپاره کوربانه دي . ديو شخص نه بل شخص ته دليپتوسپروز انتقال کم دى. ددې ناروغۍ ډير واقعات په معتدلو سيمو کې ليدل کېږې او همدارنگه په کليوالو ساحو کې ددې واقعات ډير ليدل کېږې ځکه کيداى شي دابکتريا کولاى شي چې په اوبو کې دډير وخت لپاره يعنې دڅو مياشتو لپاره پاتې شي . ددې بکتريا دښه ژوند لپاره مناسبه محيط عبارت دي له تازه اوبو او نباتي ژوند ، خاوره ، چې د درجو دسانتې گريد څخه تودوخه لوړه درجه ولري .ليپتوسپيروزونه گرام مثبت بکترياوې دي چې د- ميکرون متره اوږدوالى لري او ضخامت يې - ميکرون متره دى دزياتو حلقو څخه تشکيل شويدى او د په شان شکل لري . څرنگه چې مونږوويل چې دايو متحرکه بکتريا ده او دانسان او حيوان وجود ته داخليږى دمختلفو انتې ژنونو لرونکې ده . دوه نوعې چې مغلقې نوعې دي جداشويدي يوه نوعه يې په سطحي ډول وي چې دټيپ خصوصيات لري او بله نوعه يې په عميق ډول وي چې دکلاس خصوصيات لري . دجوړښت دمخې پاتوژن ليپتوسپيرونو انتي جن په سيرولوژيک ټايپونو باندې ويشل شويدي چې نړيوال صحي سازمان په ميلادي کال کې سيرولوژيک سيروتايپونه دهغه متحد کړل چې دانسانانو په پتالوژي کې ډېر اهميت لري عبارت دي له :- . . . . . او يو شمېر نور . په څارويو کې درنځ سبب . دبکتريا مختلف سيروټايپونه دي دټولونه مهم يې په غويانو کې د. او . سيروټايپونو څخه عبارت دي نور سيرولوژيکې ټايپونه يې . . دي . پاتوجن ليپتوسپيرونه په خارجي محيط کې مقاوم دي په اوبو کې د- هفتو پورې ژوند کولاى شي په خاوره کې تر درې مياشتو او په غذاکې تر څو ورځو پورې ژوند کولاى شي . تودوخه تيزاب او انتې سيپتيک مواد ليپتوسپيرونه ډير ژر له منځه ځى . ليپتوسپيرونه دمعدې په شيره کې - دقيقو پورې دمنځه ځى . حساس څاروي ټول کورني څاروي په دې ناروغۍ اخته کېږې وحشي څاروي هم فکر کېږې چې ددې ناروغۍ ذخيره او په ناروغۍ اخته شي . دشخوندوهونکو حيواناتو دجملې څخه غويان عموما کلينيکي علايم ښايې ولې په پسونو کې او اوزو کې دارنځ ډير عام نه دى . فوځى عسکر په مستقيم ډول ککړشويدي چې علت يې وه او په غير مستقيم ډول دککړ شوي څارويو او اوبو سره ارتباط وه . دکورني حيواناتو دکارکوونکو سروې - فيصد پورې مثبته انټي باډي راښايې . اگر چې داناروغۍ نه راپديخواد وظيفوي ناروغۍ په نوم پيژندل کېږي مگر داناروغۍ د ناروغۍ په نوم هم ياديږى . د عملونه بعضې خطرونه رامنځ ته کوي لکه ماهى نيول او په اوبو کې کول ،لامبووهل او داسې نور سپورتونه چې په هغه اوبوکې چې ککړ شوي دي داامراض منځ ته راوړي . همدارنگه په هغه ساحه کې اوسيدل چې په شکل سره په دې ناروغۍ اخته وي په کال کې د سفرکوونکو چې ته تللې و په . يعنې په سپينو اوبو کې په لوبه مشغول و هم په دې مرض اخته شوې و . په تخمينى توگه - هغه مريضان منځ ته راغلي و دهغوى څخه دمسلخ کارکوونکي و همدارنگه د او وترنران و په نړيواله توگه عموما هېوادونو سره معاشره لري اوان هلته چې ډيرباران وي . همدارنگه ډيرکيسونه په منځ عمرلرونکو سرو کې واقع کېږي ځکه چې دوى هغه وظيفې ته گمارل کېږي چې خوا لري په هر صورت په مومو بولنو کې چې دښځوسره وظيفې بدلوي هم کيداى شي چې ښځى پرې اخته شي . په گنډونکو خلکو کې معاينات يا مطالعت داراښايې چې دوى دوقايې په خاطر نسبت کنټرول ته زياته انټي باډي درلوده ،.ککړشوى صحرايي موږک کولاي شي چې اوبه ککړې کړي چې په دې طريقې سره دکارکوونکو لپاره يوغټ گورښ اوبه او خاوره جوړوي . لوشونکې کيداى شي چې دمخ دلارې ککړشي يعنې په اولي ډول په باندې اخته شي په عمومي ډول ځوان حيوانات نسبت زړوحيواناتو ته زيات اخته کېږي . دناروغۍ انتقال يا ليپتوسپيروزونه دناقلوحيواناتو په متيازو او لنگون څخه وروسته درحمى افرازاتوپه واسطه اطراح کېږې او نورو څارويو ته دزخمونو خصوصا پښودناحى دزخمونو او يا دخولې، پوزې او سترگو دمکوزا دگريدني او دپوستکې دزخمونو دلارې انتقاليږي . دککړو غذايې موادو ،اوبو ، خاورې او په څړځاى کې او په ادراروککړو وښو په واسطه سرايت کوي . خپريدنه يې داسې ده چې دککړو حيواناتو دادراروله لارې اوبه کميږي .همدارنگه بعضى ککړڅاروي چې ظاهري ډول نښې نه ښايې چې ددې په انتقال کې رول لري . لېپتوسپېروزس په غواگانو ،کوترو ،آسونو ،سپو ، او وحشي حيواناتو کې پيداکېږې . انسانان ځکه پرې ککړيږي چې انسانان لکه دمريضو حيواناتو دغذا،ادرار ، او اوبو سره ارتباط پيداکوي او دانسانانودککړېدوسبب ګرځي. ددې ناروغۍ هغه شکل چې ديو انسان څخه بل انسان ته انتقال شي تراوسه نه دي مشخص شوي يعنې دحيواناتو څخه انسانانو ته ډير انتقاليږى نو داناروغۍ دجلد دلارې هم دمکوزا سطحې ته يعنې دپوزې او سترگې مکوزا ته انتقاليږى ، همدارنگه داناروغۍ په انسانانو کې دمستقيم او غير مستقيم ارتباط په واسطه انتقاليږي .داناروغۍ په انسانانو او حيواناتو کې يوه شريکه ناروغي ده داناروغي په غواگانو کې کولاى شي دناروغه څاروي يا غوايې دسپرم دلارې دجفت گيرۍ په وخت کې او يا همدارنگه دمصنوعي القاح په وخت کې دسپرم په واسطه انتقال شي . او دهمدې کبله يا سقط جنين منځ ته راوړي . که چيرى ديو فارم جوړوڅارويو کې يو نوى خريدار شوى غوايې چې په مرض ککړوي ورداخل کړو نو نوموړې ناروغي نوروسالمو حيواناتو ته سرايت کوي دانفکشن اخستلو څخه وروسته منځ ته راځي . مايکرواورگانيزم هغه وخت بدن ته داخليږي کله چې ميوکس ممبران يا گريدلي پوستکى دهغه محيط سره چې ککړوي مخامخ شي چې انفکشن دناروغۍ سبب گرځي . البته داناروغۍ سيستميکي ناروغي ده کومه چې دادراري سيستم او دځيگر دوظيفوي اختلال سبب گرځي . هغه څاروي چې د څخه ژوندي پاتې کېږي په پښتورگو کې يې اورگانيزم ځاى پر ځاى پاتې کېږي دکوم ځاى څخه چې اورگانيزم داونيو څخه تر مياشتو او ددې څخه اوږدې مودې لپاره خپلې خپريدنې ته دوام ورکوي . دناروغۍ پټه دوره يا دليپتوسپروزس دناروغۍ پټه دوره د- ورځو او يا کيداى شي چې ددې نه هم ډېره وي خو په اوسط ډول دعمومي ناروغۍ،پټه دوره ورځې ښودل شويده . په خطر کې عمرونه :- ټول عمرونه حساس دي ليکن کلينيکي رنځ په ځوانو څارويو او حيواناتو کې او په ځوانو موږکانو کې او همدارنگه په بلاربو يا حامله حيواناتو کې ډير شديد دى . دناروغۍ کلينيکې نښې يا په مختلفو منابعو کې ددې مرض لپاره مختلفې نښې دي چې مونږترې په لاندې توگه يادونه کوو، ولې دامختلفې هغه نښې نه دي کومې چې په معمولې توگه دليپتوسپروزس په واسطه په يو مريض کې مختلفې وي دا لاندې نښې ديو ډاکتر په واسطه دليپتوسپروزس په باره کې ليکل شويدي . ١- تبه ٢- علامې نه لري په بعضى واقعاتو کې ٣- زيات سردرد ٤- دعضلاتو درد ٥- زړه بدوالى کانگې ٦- دزکام په شان نښې ٧- زيړى ٨- ٩- دسترگو سوروالى ١٠- دگيډې درد ١١- اسهال ١٢- خارښت دلته چې کومې نښې دلپتوسپروزس ذکرشوې، مکملې نه دي دمختلفو منابعو څخه پکې کار اخيستل شوي ځکه ددې مرض نښې ديو مريض لپاره مختلفې دي . دليپتوسپروزس نښې په انسان کې :- داپه ناڅاپي ډول سرخوږى ، لړزه ، شديدي تبه ، زړه بدوالى ، دعضلاتو درد او دسترگو سوروالي سره يوځاى ظاهريږى، کله چې داعلايم په انسان کې ښکاره شي نو په دې مرض کې عامل په وينه کې وي . په دې مرض اخته کسان دادراري لارې علايم ښکاره کوي او په ادرارو کې پروتين ليدل کېږې .امکان لري چې - ورځى دنښې ښه والي وروسته مغزي اختلال او دغاړى درد ليدل کېږې ولې امکان لري چې داعلايم ددوهمې هفتې په شروع کې ښکاره شي . دمرض علايم دزيړى او قرنرى نصوارى رنگه دانې په جلد کې ليدل کېږي . دخوب راتلواو دتحريک دزياتوالي علايم دعضلاتو دانقباض سره ټول هغه علايم يا دلايل دي چې په دلالت کوي . په ازمايښت کې په نخاع مايع کې امکان لري چې څوشکلي حجرې وليدل شي ولې په معمولې ډول سره يو خالص زياتوالى په حجراتوکې ليدل کېږې . معمولا دبدن دمايعاتو په کشت زرعه کولو سره کوم عامل دمرض نه ليدل کېږې ،دمرض په اوله اونۍ کې امکان لري چې هندي خوگ ته دوينې دزرق له لارې تشخيص صورت ونيسي له دوهمې اونې څخه وروسته دمريض دوينې په سيروم کې دليپتوسپروزس تيترپارتن لوړيږي او په هغه وخت کې چې دانسان تماس اوحيوان سره وي نودحيوان په وينه کې هم تيترپارتن لوړيږي . انسان دډيرو پراخو نښولرونکى دى، ولې بعضې اخته خلک کيداى شي چې نښې ونه لري . که چيرې دناروغۍ تداوى ونه شي ،کيداى شي چې دمريض پښتورگي خراب شي او منځ ته راشي دځيگر دوظيفوي اختلال او دتنفسي مشکلاتو منځ ته راتلل او لږکيداى شي مرگ منځ ته راوړي . مريضى معمولا دتبې او داسې نورو نښو سره شروع کېږې . ليپتوسپروزس کيداى شي چې په دوه مرحلو کې واقع شي د سردرد ، عضلاتودرد ، کانگې ، او اسهال سره مريض کيداي شي چې دلږ وخت لپاره ښه شي او دوباره مريض شي . که چيرته دوهمه مرحله واقع شي نوزيات امکان شته چې دمريض پښتورگي او ځيگر غير نورمال کېدل ولري او هم ولري همدارنگه دې مرحلې ته ناروغي هم وايې . د نښې په مريضانو کې منځ ته راځي چې د معمولا په څو ورځو کې ختميږي مگر په تخميني توگه - اونۍ په بر کې نيسي د واقعاتو کې مرگ کم وي . د ناروغۍ :- ليپتوسپروزس کيداى شي چې دوينۍ څخه وروسته دزيړي واقعاتو دواقع کيدونه - ساعتو پورې جلاشي همدارنگه اسهال ،قبضيت ، کانگې بى اشتهايې هم ليدل کېږي . کيداي شي چې - واقع شي وروسته دمريض نه داسې راپورورکړ شويدى چې يو کال وروسته هم واقع کېږي چې دا واقع کيدنه د وروستي اختلات چې کولاى شي تر کلونو پورې پاتې شي . نښې چې په مريضانو کې تر پورې ليدل کېږې عبارت دي له او کيداى شي چې په پښتورگي کې وليدل شي . دسږو اختلات د- مريضانو کې واقع کېږې . دسيروټايپونو ددې بکتريا کلينيکي نښې مشخصې نه دي اگر چې بعضې څرگندونې په عمومي ډول په درې ډوله سيروټايپونوکې ليدل شويدي . برعلاوه دپورتنېو معلوماتو لپاره چې صحيح نښې ددې ناروغۍ او هم ددې ناروغۍ پيش رفته حالت ځانته معلوم کړو نو ضروري دى چې هغه علايم معاينه کړو کوم چې دليپتوسپروزس دمغلقوالي په واسطه منځ ته راغلي وي . په کورني حيواناتو کې نښې :- په دوى کې کلينيکي نښې ډيرې مشخصې نه دي بعضې وخت اهلي حيوانات نښې نه لري .په سپو کې چې کوم راپورورکول شويدي عبارت دى له تبه ، کانگې ، دگيډې درد، اسهال ،خوراک نه کول ، زيات وزن بايلل ، دعضلاتو سختوالى ، دعضلاتو زيات درد ،او يا ددې توان نه لري چې وکړي په عمومى ډول ځوان حيوانات نسبت زړوته زيات اخته کېږې . نښې يوځاى دتبى سردرد عضلاتو درد ، کانگې ، زيړى ، کم خوني ،او بعضې وخت دخارښ سره وي . دناروغۍ عمومي نښې :- په غويانو کې حاد رنځ دتبې ،بى اشتهايې او حادي هيمولايتيکي انيميا په واسطه چې دزيړي او هيموگلوبين يوريا سره يو ځاى وي مشخص کېږې . زيړى عموما دوهمه او دريمه ورځ منځ ته راځي دمتيازو رنگ دروښانه سور څخه تر تور پورې وي که چيرې دوينې کمښت شديد،اووسي سالنډى کتل کيداي شي په شيدو ورکوونکو څارويو کې دشيدو توليد په شديد ډول ښکته راځي او دشيدو رنگ زيړ وي . دگردو بې کفايتي ديخنۍ احساس ،عضلاتي دردونه ، استفراق ،نارامي ،او دپوستکې او مخاطي غشاء څخه په کمه اندازه خونريزي ليدل کېږې . بلارب څاروي په عمومي توگه سقط جنين کوي . سقط شوي بچي عموما مړه تولد کېږې په ډير کمو واقعاتو کې سقط شوي بچي ممکن ژوندي تولد شوي وي، ولې ډېر ضعيفه او څوورځې وروسته له منځه ځي . دپلاسينتابنديدل ، ، شنډوالى يا عموميت لري ددې ناروغۍ په اثر دسقط جنين واقعات اکثره په اوړي او دمنې په لومړيو ورځو کې ليدل کېږي . دحرارت درجې لوړوالى .- بى اشتهايې او زيړوالى، ددې ناروغۍ دغوره نښو څخه شمېرل کېږي . کله کله ممکن دحرارت درجه ښکته لاړه شي ،درنځ دخپريدنې په وخت کې ممکن دمړينې اندازه پوره لاړه شي چې دمړينې فيصدي يې - پورې ده . په غويانو تحت حاد او مزمن شکلونه هم واقع کيداى شي په تحت حاد رنځ کې يې نښې ورته دي ليکن شدت يې لږدى، په مزمن شکل کې يې نښې دسقط دخپريدنې پورې اړه لري . پسونه او اوزې په عمومي توگه تحت کلينيکي او يا تحت حاد انفکشنونه لري ليکن په بشپړ ډول درنځ دخپريدنې راپورورکړل شويدى . په اسونو کې هيمولايتيک انيميا ډېره لږه ده ليکن سقط او دسترگې دمخکيني ځاى التهاب ډير عموميت لري . هغه غواگانۍ چې دليپتوسپروزس ديو ټيپ څخه يې صحت موندلى وي دهماغه سيروټيپ په مقابل کې معافيت حاصلوي ولې که دليپتو سپروزس په کوم بل ټيپ ککړ شي نو دهغه په مقابل کې معافيت نه لري او ناروغي ددوهم ځل لپاره منځ ته راتلاى شي . دمړينې څخه وروسته نښې يا دمړينې څخه په وروسته معاينه کې نسجونو په زياته اندازه زيړرنگ اخيستى وي او وينه داوبو غوندې وي، مخاطي او سيروزي وينه بهيدنه ممکن په پراخه توگه موجوده اوسي په مثانه کې متيازې تور رنگ لري . ځيگر غټ شوى وي او پښتورگى پړسيدلى او تور نصواري رنگ يې اخستى وي . په مزمنو حالاتو کې پښتورگى ډير زيات سپين ټکى يا د دپاسه خړ رنگى خطونه ليدل کېږې . تشخيصي مرستې يو هيمولايتيک بدلون دهيموگلوبين يوريا سره يو ځاى دحاد لپتوسپيروز وړانديز کوي ليکن د او نورو هيمولايتيکو رنځونو څخه بايد توپير وشي داورگانيزم مشخص کول په متيازو ،پلازما ،يا غړوکې دتورې ساحې مايکروسکوپي او يا تخنيکونو په واسطه کيداى شي . سيرولوژيکې تخنيک دتشخيص يوه اطميناني لاره ده چې په حاد او کراره رغيدونکو حالاتو کې دسيروم نمونې چې د- ورځو په فاصله کې اخستل شويدي دجگيدونکې ټايټر لپاره پلټل کېږې . ددې ناروغۍ تشخيص دنوروهغو ناروغېو په مقايسه چې سقط جنين يا مينځ ته راوړي، مشکل دى په هر حال کلينيکي نښې او هغه آفات چې دحيوان په اتوپسي کې مشاهده کېږې او د په ناروغۍ کې دتشخيص کومک کوي . کله چې ددې ناروغۍ دتشخيص دشتوالي لپاره کېږې نو دا ضرورى ده چې ترڅو هغه نور طبي حالتونه وپيژندل شي چې ددې ناروغۍ دنه تشخيص لپاره زمينه برابروي چې دا تبادل تشخيص دناروغۍ کيداي شي دډاکتر په واسطه ذکر شويدي . کيداى شي چې ددې ناروغۍ نښې دنوروناروغېو دکلينيکي نښو سره غلطې شي نو ددې لپاره چې په لابراتوار کې دوينې يا ادرارو د نه استفاده کېږې او دتشخيص دنشتوالي لپاره کوم واقعې تر اوسه پورې نه دي ورکړل شوي . تشخيص يا لپتوسپيروزونو دتشخيص لپاره مرضي مواد کشت کول دي او له هغه څخه دعامل دمرض تجريدول دي ،تر ټولو مهم په مشکوک حيوان کې دکلينيکي علايمو ليدل دي چې عبارت دي له :- او هغه تبې چې عوامل يې مشخص نه دي دليپتوسپيروز عامل امکان لري چې په لومړۍ مرحله کې دمريض دوينې څخه دمريض حيوان او مغزي مايع څخه او په دوهمه مرحله کې دادرارو څخه تجريدولى شو . ليپتوسپيروزونه کيداى شي دمکروب ضد دوا دتطبيق څخه تر مياشتو پورې وليدل شي .دمرض دتشخيص لپاره څوڅاڅکې وينه په حاده مرحله دمرض کې ده مرض دحيوان څخه اخيستل کېږې او بى دځنډه هغه تيوب ته لري او نيمه جامد شکل لري کشت کېږې او کله چې مناسب وسط موجود وي نو مونږ مجبور يو چې وينې ته سوديم اوکساليت واچوو او تر ورځو پورې ورکې عامل ژوندي پاتې شي او دهغه حيواناتو وينه چې مشکوکې وي لابراتواري حيواناتو لکه موږک ، هندي خوگچې او داسې نوروته زرق کوو او څوورځې وروسته چې نوموړي حيوانات مړه يا مريض شو نو دحيوان دزړه څخه نمونه اخلو او ټسټ کوو يې . په هغه حالتونو کې چې حيوان دنورو مکروبئ ناروغېو څخه پاک وې نو کولاى شو چې په مستقيم ډول دادرارو او ويني دمکروسکوپي معايناتو يه واسطه دليپتوسپيروز دناروغۍ تشخيص وکړو . ليپتوسپيرونه کولاى شو دناروغۍ په اوله هفته کې دوينې څخه او په دوهمه هفته کې دادرارو او ددريمې هفتې څخه وروسته دعلايمو دښکاره کيدنې نه تر ورځو پورې دنخاعي مايع دسنتر فيوج کولو څخه دتورې ساحه دمايکروسکوپ په وسيله ووينو . ددې ناروغۍ عامل کيداى شي په مستقيمه توگه دوينې ، ادرار ،او نخاعي مايعناتو دکلچر کولو په وسيله دغوښې او سوي دوينې څخه لاس ته راغلى سيروم کې جدا کړى شي، لکه څنگه چې مخکې اشاره ورته وشوه ليپتوسپيرونه دادرار قلوي يا خنثى محيط ته ترجيح ورکوي . هندي واړه خوگان دصفاک دلارې دليپتوسپيروزس دعامل په ترزيق کولو سره له يوې هفتې څخه وروسته يو شمېر نښې لکه دتبې منځ ته راتلل او زيړى له ځانه ښايې او کولاى شو دليپتوسپيروز عامل ددې حيوان دځيگر ، پښتورگي او يا دوينې دکلچر څخه په لاس راوړو . سپين موږکان که واړه وي او که غټ وي کيداي شي مخکې وختونو کې ددوى په گروپونو کې ناروغي منځته راغلى وي نو ددې ډول آزموينو لپاره مناسب نه شمېرل کېږې . دليپتوسپيروزس دناروغۍ دورځني تشخيص دمعاينې په وسيله ترسره کېږې . په دې طريقه کې دحيوان سيروم ژوندى وي او که مړوي دفورمال په وسيله ترسره کېږې دايکيتروهيموراجيک دکشت څخه استفاده کېږي او غلظت يې دلمړنۍ هفتې څخه وروسته کيداي شي لوړشي .د معاينات بايد دمنفى سيروم په وسيله کنترول او مقايسه شي . لابراتواري نمونې ددې ناروغۍ دتشخيص لپاره متيازې يا پلازما او په فورمالين کې تثبيت شوي تازه پښتورگى او ځگر لابراتورو،ته ليږل کېږې . تفريقي تشخيص :- دليپتوسپيروز ناروغي بايد د او د او همدارنگه دمسوپسم په پسونو کې سره توپير لري . پيشگويې يا :- په انسان کې دليپتوسپيروزس په دوه عواملو پورې اړه لري يوه مدت دمريضى ده او بل دمريض عمومي حالت يا وضيعت دى څيړونو ښودلې ده په کال کې په مريضانو کې، په امريکا کې - په سلو کې مړينه ورکړيده او دسن يا عمر مسله په دې مريضۍ کې مهم رول لري چې په مزکزوکې کلنى کې څخه پورته او کلنۍ څخه وروسته څخه کم تر ښودل شويدي . پتوژن ليپتوسپيرونونه چې پرمختللې وي زيړي ته ورته علايم لري او په هغه ناروغانو کې چې دزيړي نښې نه ښايې په هغوى کې تلفات کم وي . او په داسې حال کې چې ددې بيمارۍ له کبله چې کوم ناروغان دزيړي نښې ونه ښايې - له منځه تللي دي . هغه اشخاص چې ددې ناروغۍ له کبله په پښتورگو کې داوږدې مودې لپاره زخمونه ولري پيش بينى يې ښه ده . او کيداى شي چې علايم دهيمولاتيک مجران څخه دمخه بېل شي، نو يې ښـه دي . تداوي يا :- ددې ناروغۍ دتداوي لپاره په انسانانو او حيواناتو کې دمختلفو انتې بيوتيکونو استعمالول لکه ښه نتيجه ورکوي . مهمه نقطه چې داهميت وړده د او مصرف دليپتوسپيرورونو دموقتې دفعې څخه مخنيوى کوي . په انسانانو کې دليپتوسپيروزس دتداوي لپاره د او همدارنگه او څخه دکلورو انفينکول او دتجزې او د په شکل تحقيقات صورت نېولى دى او ضدنقيس گد اوشات ددې دواگانو په مقابل کې ورکړل شويدي . په هرحال که چيرته انتې بيوتيکونه موثر وي بايد تداوى ترڅلوروورځو پورې ادامه پيداکړي . دپيسيلين قوي دوز دزرق په شکل دعضلې دلارې هرڅلور ساعته وروسته بايد يوځل تطبيق شي . هم موثر دي . بايد په ياد ولرو چې دپنسيلين دزرق نه يا ساعته وروسته يو غبرگون د په نوم چې دانسان دليپتوسپيرونو دفعاليت ضد دى ممکن منځ ته راوړي عمومي عقيده په دې وه چې دانتې بيوتيکونو داستعمال دپينځه ورځو وروسته ممکن خپل موثريت دلاسه ورکړي . انتخابى دوايې ده چې دبدن په دوه کيلو وزن باندې دورڅې دوه ځلې ددرې ورځو لپاره دعضلې دلارې ورکول کېږي يو دوز . ممکن موثروي . دناروغۍ په عامل باندې ښه تاثير لري بنا دغواگانو په - گرامه سره يو ځاى دورځې دوه ځلې دعضلې دلارې د- ورځو لپاره تطبيق کېږې . که چيرته تشخيص او تداوي دنښودښکاره کيدو څخه فورآ وروسته وليدل شي نو کيداى شي چې څخه مخنيوى وشي او بچي به هم ژوندي پاتې شي، په هغه صورت کې چې دناروغۍ سره هموگلوبين يوريا او کم خوني وليدل شي دحيوان دښه تقويه په خاطر دجيگولر وريد دلارې وينه ورکولاى شي او تقويه کوونکې دواگانې هم مفيدې دي . اگر چې ددې ناروغۍ په مکمل ډول له منځه وړل امکان نه لري ولې بيا چې ديوې خوا تداوي په ښه صورت سره ترسره او دبلې خوا دواکسيناسيون په واسطه او دحفظ الصحوي شرايطو دمراعات په وسيله کولاى شو چې ددې ناروغۍ څخه ځان وساتو . د په زياتوالى او دزيړي په پرمختگ سره بايد دمايعاتو او الکترولايتونو څخه استفاده وکړو څرنگه چې دپښتورگو ضايعات دليپتوسپيرونو له کبله دي، چې دبرگشت قابليت لرونکې دي نو پدې خاطر کوم مريضان چې د په وينه کې ښيې بايد د او يا هم د تر ناروغۍ لاندې تداوي شي . بعضى طبيبانو او متخصيصينو شخصي او انفرادي نظريات داسې ورکړيدي چې هغه مريضانو ته چې دبېلوروبين اندازه يې په وينه کې په فوق العاده اندازه زياتيږى دويني ورکول ورته مفيد وي . کنترول او مخنيوى يا :- څرنگه چې وحشي څارويو او په خاصه توگه په ژوونکو ، موږکانو ، موش خرما ، نولي ، کې په زيات ډول انفکشن خپوروي .. نو مشکله ده چې دڅارويو مخامخ کېدل دلېپتوسپېروزس سره کنترول شي . ولې کولاى شوچې کنترول يې دواکسينو په وسيله ترسره کړو تر ټولو ښه کنترول يې واکسين دى . ددې ناروغۍ دوقايې په خاطر بايد دژوونکو او زراعتي حيواناتو دادراروپه واسطه داوبو دملوث کيدو څخه مخه ونيسي . هغه شيدې چې دحيوان څخه په لاس راځي بايد ښه جوش شي او بيا په مصرف ورسيږى . دزبحه شوي حيوان غوښه پخه شي، حفظ الصحه مراعت شي دطويلى نظافت داوبو ښه جوش کول او پاک غذايې مواد دناروغۍ دکنترول لپاره زيات داهميت وړدي . ددې ناروغۍ په مقابل کې بايد دواکسينونو تطبيق توصيه شي . چې ددې واکسينونو معافيت تريو کال پورې دوام پيداکوي . ددې ناروغۍ موثر څوقسمه واکسين دډيرى مودې راپديخوا په زياتو هېوادونو کې موجود دي . په دې فرض چې سيرووارونه په واکسين کې موجود وي . نتيجه گيرى يا :- لېپتوسپېروزس دټولو اهلى کورنيو څارويو او انسان بکتريايې ساري ناروغي ده چې په بېلابېلو کلينيکي نښو کې لکه هيمولايتيک انيميا زيړى ، هيموگلوبين يوريا او سره ليدل کېږې دانه يوازې دمالدارۍ جامعې او دهېواد اقتصاد دړې وړې کول بلکې دانساني طبابت له نظره هم داهميت وړدي . ددې ناروغۍ له امله په کليو بانډو او دهېواد په بېلابېلو منطقو کې ځاى او يا يې زيانونه رسيږي چې دتلفاتو اندازه يې د- پورې ده. نو ددې مشکل دحل په خاطر لازم ليدل کېږې چې ددې خطرناکه ناروغۍ دتشخيص په خاطر بايد ختى الواسع کوشش وشي ترڅوددې خطرناکې ناروغۍ په مقابل کې دفارم ټول څاروي واکسين شي. ناروغه څاروي دجوړو څخه جلاشي او په فارم کې قرنطين وضع شي او حفظ الصحه مراعات شي . په فارم او کورونو کې موږکان او نولي کنترول شي او له هغه څړ ځاى څخه چې واړه ژوونکې پکې موجودوي استفاده ونه شي همدارنگه لبني محصولات بايد جوش او دحيوان غوښه ښه پخه شي دناروغۍ تشخيص او تداوي بايد په خپل وخت سره ترسره شي . ترڅودزياتو تلفاتو مخه ونيول شي او کوم څاروي چې وکړي دبې ځايه لاس وهنې څخه ډډه وشي او سقط شوي بچي او پلاسنتا دسمبالولو لپاره مخصوص لباس واغوستل شي او ساحه ضد عفوني شي . ماخذونه ١نظيمي شفيع الله لکچر نوټ ننګر ها رپوهنتون وترنر ى پوهنځي کــــــال ١٣٨٤ مخونه ٤٤-٤٥ ٢ي اي کــــــــوکيـــــــــالوف وترنري مايـــــــــــــکر بيولوژي مســــــــــــــــکو کــــــــال ١٣٦٥ هجري شمي مخونه ٢٥٤-٢٦٥ ٣سمسور عبدالقادر د پسونو دعــامو ناروغيو پيژندنه او تــــــــــــداوي کـــــــــال ١٣٧٣ مخـــــونه ٦٠-٦٣. ٤دوستدوست محمدمايکربيلوژي کال ١٣٧٩ ه ش طب پوهنځى مخونه ٥١٠١٢٢٠٢١ ٥حليميډاکترمحب الله عملي لارښود درېمه برخه کال ١٩٩٥م اکتوبرمخونه ٧٤٧٥ ٦: حسني طباطبائي عبدالمحمد بيماري هاي بکتريايي دام دانشګاه تهران کال ١٣٨٠ صفحات ١٦٨-١٧٧ عنوان فهرست مخ سريزه لېپتوسپېروزس يا دناروغۍ تعريف : دناروغۍ تاريخچه يا اپيديمولوژي يا دناروغۍ عامل يا حساس څاروي دناروغۍ انتقال يا دناروغۍ پټه دوره يا په خطر کې عمرونه :- دناروغۍ کلينيکي نښې يا دسترگو سوروالى دليپتوسپروزس نښې په انسان کې :- په کورني حيواناتو کې نښې :- دناروغۍ عمومي نښې :- دمړينې څخه وروسته نښې يا تشخيصي مرستې تشخيص يا لابراتواري نمونې تفريقي تشخيص :- پيشگويې يا :- تداوي يا :- کنترول او مخنيوى يا :- نتيجه گيري يا :- ماخذونه