اېلېکټرون
اېلېکټرون په انگرېزي: د لېپټونونو څخه یوه اټومي زېره ذره ده چې منفي بریښنايي بار چارج لري. لېپټونونه اټومي ذرې اېلېکټرون يا اِلــِــکترون اَنګارلۍ يا اَنګارلیون يا برېښــَــک اُوس اِلکترون يوه ډېره وَړه ذره بــَــرخــَــکلۍ يا بــَــڅــِــرکه پېژندل شوې ده چې يو ډَول برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی لري او کېدَی شي چې الکترون ته په پښتو ژبې کښې اَنګارلۍ يا اَنګارليون يا برېښک وویل شي اَو په فيزیک پنځپوهن اَو په کېميا کښې د الکترون برېښک برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټي ته د منفي نغوښتشويځ يا نغوښتدي چاړج يا شارژ يا بار يا پېټــَــی يا نوم ورکړل شوی دئ . وَیل شوي چې دِ اېلېکټرون یا د اِلــِــکترون يا د اَنګارلیون يا د برېښک دروندتهيا يا يا اَصلاً اَو آرليځ چې کــُــتله يا مــَــنځـســِــټ یا ئې - دئ اَو د برقي برېښي يا انګارليځ يا کهربائي چاړج بار يا پـېـټـي اندازه يا مېچ يا کچ ئې - په تجرِبـېـوں يا آزمايــِــښـتـهوں کښې همدونمره اَندازه يا مېچ يا کچ شــِــوي ميندِل شــِــوي دي . برق ته په عربي ژبې کښې کــَــهرَباء فرمايل کيږي ، اَو کــَــهرَباء د ځينوں وِنوں د پوټکي څخه راوتونکې سريښناکې مادې مونږتاوَړ يا مووَر يا ته هم فرمايل کيږي چې په اول وقت يا ړومبین مهال يا پروړاندتر زمان کښې کــَــهرَباء لږ څه نرمه ډَوله وي مګر چې وچه شي کلــَــک تهوکی ورڅې جوړيږي چې رنګ ئې تيارِه سور يا تیاره مــِــسي ډَوله رنګ وي ، اَو چې د مصاله ډَوله ماده يا تهوکي په ډَول که په ويښتان وموښل شي اَو بيا ځينې سپک او ډېر واړه واښه يا د کاغذ وړې ټوټې که ورته د موښل څخه يا څې وروسته نږدې کړل شي ، آں واړه واښه يا د کاغذ وړې ټوټې د ځان خوا ته کښــِــل يا کــَــش کــَــوِل يا چور کول يا روبــِــل يا رېبــِــل کولي شي اَو ويل شوي دي چې د عربي ژبې کلمه وَيــَــی يا وَیون يا وَیوکــَــی چې کــَــهرَباء ده شاید چې د پاړسي ژبې څخه د کاه رُبا په ډَول عربي ژبې کښې کارَوِل شوي وي ، چې په پاړسي ژبې کښې کاه يعني منځآند کوي چې واښــِــه اَو رُبا د روبيدن يعني د روي څې يا د مخ څخه بې يا بدون کـېـدِل چې رُباينده په پاړسي ژبې کښې تــِــښتــَــوِندوي يا تښتوونکي يا اِختــِــطافګــَــر ته هم وَيل کيږي اَو په پاړسي ژِبې کښې رَبودن يعني يا منځآندَوي چې تــِــښـتــَــوِل يا اِخـتــِــطاف کــَــوُل ، اَو په پاړسي ژبې کښې روباه يعني منځآند کوي چې ګيدړ ته هم وَیل کيږي ، ځکه چې ګيدړ دِ ګير کېدو څې ډار به ئې شاید چې لــَــرِه اَو بیا چالاک اَو ظالم او غــَــل اَو دزد اَو سارِق څاروَی وو چې چرګان ئې غلا اَو دزدي اَو ســِــرقــَــت کــَــوِل او د روي څخه بې يا بدون کول اَو چرګان ئې وَژل او چرګان ئې خوَړل ، په تأسف اَو په خواشيني . اَو په پاړسي ژبې کښې روباندن يعني اَو منځآند کوي چې روبــِــل يا رېبز کول يا جارو کول يا جاروب کول ته هم فرمایل کيږي چې د ځمکې څخه واړه خس او خاشاک او خــَــځــَــلې اَو خاوره د ځمکې د پوړ يا د فرش د روي يا د مخ څخه ايسته او بې او بدون کېدل ، چې په پښتو ژبې کښې رېبل يا روبــِــل يا لــَــو کول يا دَرَو کول هم د ځمکې د روي يا د مخ څخه بوټي بې يا بدون يا ايسته کول وو . همداراز په عربي ژِبې کښې چې چاړج ته شــُــحـنـة فرمايل کيږي ، شاید چې دا د شــُــحـنـة کلمه ويی يا ويون يا ويوکی هم د پاړسي د ژِبې ســَــره شاید چې اَړیکه يا رابطه شاید چې لري ، ځکه چې په پاړسي ژِبې کښې شانه هم ږمــَــنځ ته فرمايل کيږي چې پــِــه ويښتان يا پــِــه مويان موښــِــل کيږي ، اَو همداراز په پاړسي ژِبې کښې شانه يعني يا منځآندَوي چې اُوږه يا وِلــَــی يا دوش يا کــَــتـف چې ځينې اِنسانان يا ځينې سړيلیزان پــِــر اُوږې يا پــِــر وِلي يا پــِــر شانې کوم بار يا کوم پـېـټــَــی ئې وړل . همداراز په يوناني يا اِغريقي يا اِېـلـېـنـيـکي ژِبې کښې يا په کښې چې باروس لوَستــِــل کيږي دا يعني يا منځآندَوي چې بارون يا بار يا پـېـټــَــی يا دروندتـوب يا دروندتـهـيـا يا دروندوالــَــی . مګر په يوناني يا اِغريقي يا اِېـلـېـنـيـکي ژِبې کښې يا په کښې ، د برق لپاره چاړج يا د برېښنا يا د انګارليځيتهيا يا ته اړيکوال بار ، ته لــِــکه چې فرمايل کيږي ، چې فورتيـْـو لــِــکه چې لـوَسـتــِــل کيږي اَو چې د پښتو ژِبې پورته اِي وو کلمې ويي يا وَيان يا وَيونان يا وَيوکي شاید چې د کوم چا پام يا توجه ته راوړي ، اَو بار يا پـېـټــَـی هم ځينې پلاوې پورته کېدِه ، د وړل لپاره . برقي چاړجونه برېښي بارونه يا انګارليځ پـېـټـي يا کــَــهـرَبائي شــُــحـنــَــة ګانې په طبیعت پنځون يا پیداشوښت يا نــَــسڅېشوِښت يا نــَــسڅــِــښتکړا یا کښې دوه ډَوله برقي برېښي يا اَنګارليځ يا کــَــهرَبائي چاړجونه بارونه يا پېټي يا شارژان يا شــُــحنة ګان میندل شوي وو چې د ځينوں تهوکیوں يا څــِــهيزوں يا شــَــيوں تر موښلوں وروسته ځينې ذرې يا بــَــرخــَــکلۍ ګانې يا وړې ټوټې يو بــِــل ته کــَــش کېدل يا راکښــِــل کېدل او ځينې نورې ټوټې يا ذرې يا بــَــرخــَــکلۍ ګانې د يو بــِــل څخه يا څې تښتېدل . اَو ځينوں پوهوں وَګــَــړيوں دسې و ئې اَنګېرل چې د تهوکیوں يا دِ څــِــهيزوں يا د شــَــيوں آں وړې ټوټې يا بــَــرخــَــکلۍ ګانې که يو بــِــل راکښي ، آں نور بــِــل ډَول يا مخالف یا پر ضد يا پرځېل يا ناهــَــمډَول برقي چاړجونه برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي يا کــَــهـرَبائي شــُــحـنــَــة ګانې به شاید چې لري ، اَو که د يو بــِــل څخه يا څې د تهوکيوں ذرې يا ټوټې که يو څه لرې تښتي يا ځانوں ته نــِــه نږدې کيږي ، آں ذرې يا بــَــرخــَــکلۍ ګانې يا ټوټې به همډَول يا همنوع برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی يا کــَــهرَبائي شــُــحنة به شاید چې لري . او پوهان يا پوهوں دوه نومان ئې برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټي يا کــَــهرَبائي شــُــحنة ته ئې وټاکل چې دسې نومول شوي دي : ۱. مــُــثـبــَــت پــِــځيشويځ يا پــُــځيشويځ يا پــِــځيدي يا پــــُــځـيـدي يا پــُــځـيـدلـيـځ يا اِيجابي چاړج يا شارژ يا بار يا پېټــَــی يا شــُــحنة . ۲. مــَــنفي نــِــغوښتشويځ يا نــِــغوښتدي يا نــِــغـوښـتـليځ يا ســَــلبي چاړج يا شارژ يا بار يا پېټــَــی يا شــُــحنة . ءِ دې ليکــِــن لـوَسـتــِــندويان کولي شي چې ځان ته باوري کړي چې برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی په رِښتهیا شته يا سته دئ ، اَو آں په دې ډَول چې د کاغذ يوه برخه په ډېروں وړوں ټوټېوں څيرې کړي اَو اول يا ړومبین يا پروړاندتر چې پام او تــَــوَجــُّــه وُکړي چې یو مصاله ايځ قلم لــِــکه د بيک قلم د کاغذ وَړوں څيرې شــِــويوں ټوټېوں ته که کوم څوک هاسې قلم که خوشې نږدې کړي نور د کاغذ وړې ټوټې به هېڅ خوځښت لــِــکه چې وُ به نــِــه کړي ، مګر چې همآں مصاله ايځ قلم لــِــکه د بیک قلم که واخلي او په خپل ويښتان يا په خپلوں ويښتوں همآں مصاله ايځ قلم يو څه که وموښي يا مالــِـښت که يو څه وَرکړي او بیا د کاغذ وَړېوں ټوټېوں ته که په ويښتوں موښــِــل شــِــوَی قلم که نږدې کړي ، کېدَی شي چې ولیدل شي چې د کاغذ وړې ټوټې ، د مصاله ايځ قلم خوا ته به لــِــکه چې راوکښــِــل شي او يا کــَــش شي . چې دا کــَــش کېدا يا راکښــِــل کېدا د برقي چاړج برېښي بار يا د انګارليځ پېټي د شتون څخه يا څې د رامنځته کېدو د رُويه يا د وَجه څخه یا څې په سوچ کښې توضيح يا جـَــوتکړن شوي . ماده يا مونږتاوَړ يا مووَر ، هــَــمـپـېـږده يا مــُــرَکــَّــبه ماده يا مونږتاوَړ يا مووَر اَو آپــِــهـلمــَــنده يا آپــَــيلمــَــنده يا عــُــنصــُــري ماده مونږتاوَړ يا مووَر اُوسمهال فیزیک پوهان يا پنځپوهان اَو کېمیا پوهان دِسې اَنګېري چې په جهان کښې ټول شيان يا څــِــهيزان چې ليدل کيږي او په لاس کښې لمس يا لاسموښ يا ټکموښ يا موښل کېدی شي ، او دروندتهیا يا کـــُـــتـله يا مــَــنځـســِــټ که لري ، آں ته ماده يا مونږتاوَړ يا مووَر وَيل کېدَی شي ، اَو که آں ماده مونږتاوَړ يا مووَر يا تهوکی يا څــِــهيځ که دِ څو ناهــَــمډَوليوں بــَــرخـېـوں څــِــخه يا څې ګډه يا همپـېـږده يا مــُــرَکــَّــبه ماده مونږتاوَړ يا مووَر يا تهوکی يا څــِــهيځ که نــِــه وي ، اَو که صافه اَو سوچه اَو ناګــَــډه ماده مونږتاوَړ يا مووَر یا تهوکی که وي ، آں ماده يا مونږتاوَړ يا مووَر يا تهوکي يا څــِــهيځ ته عــُــنصــُــر يا آپــَــيلمــَــند يا آپــِــهلمــَــند يا يا عــُــنصــُــري ماده يا آپــِــهلمــَــندي مونږتاوَړ يا آپــَــيلمــَــندي مووَر فرمایل کيږي چې په جهان کښې د ۲۰۱۶ میلادي يا زېږدين مسيحي کال پورې شاوخوا ۱۱۸ عنصران يا آپهلمندان پېژندل شوي وو اَو فيزیک پوهان پنځپوهان اَو کېمیا پوهان انګېرلي وو چې آں ټولې عنصري پا آپهلمندي مادې مونږتاوَړان يا مووَران یا تهوکي د واړه ترینوں ټوټېـوں څخه جوړ شوي دي ، چې که آں وړه ترینه ټوټه که ماته کړله شي ، بیا د همآں مادې يا مونږتاوَړ يا مووَر يا تهوکي خاصیت ځانګړتهیا دمنځه ځي ، اَو د عنصري يا د آپهلمندي مادې يا تهوکي وړې ترينې ټوټې ته اَتوم يا نامات فرمایل شوي وو . اَتوم يا نامات اَتوم يو د يوناني يا د اِغريقي يا د اِېـلېـنيکي ژِبې څې جوړه شوې يا راوړل شــِــوې کلمه يا وَيــَــی يا ویوکی يا وَیون دي چې په پښتو ژبې کښې آں ته نامات ويلي شو ، چې د عنصري يا د آپهلمندي مادې يا مونږتاوَړ يا مووَر وَړېـتــَــرينې ټوټې ته اَتوم يا نامات فرمایل شوي وواَو پوهان د ځينوں آزمايښتوں د لیدوں څخه وروسته دسې انګېري چې اَتوم يوه هــَــسته يا يوه خــَــستــَــکه يا زَڼــَــی يا زِړَی يا مــَــندِکه يا نــَــواة يا نوکټــِــکلۍ يا نــِــناکېلون يا لري چې هسته يا زَڼــَــی يا زِړَی د اتوم ، مثبت پځيشويځ يا پځيدي يا برقي چاړج يا شارژ يا برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی يا کهربائي شــُــحنة به لري ، او د اَتوم شاوخوا ته به د کومې مېوې د هستې يا د خستکې يا د زڼي يا د زړي د شاوخوا په ډَول يو ډَول پوښــَــوونکې یا ساتونکې برخه به وي چې هالته انګېرل شوي چې يو يا څو شمېر الکترون انګارليون يا انګارلۍ یا برېښک به وي ، مګر چې د شمسي نظام يا د نمــَــريځ ســَــرادَرَوِښت يا سيستــِــم په ډَول ، هــَــماسې په همآں ډَوليځ اَنګېرِن به ځينې پوهان يا پوهوں فرمايلي وو چې د نمر شاوخوا ته چې ځينې کــُــرَوي ســَــيــَّــارې يا آسماني ، کــُــلوله يا پنډوسي ، ګرځاندې شته يا سته دي ، نور هــَــماسې هم د اتوم نامات د هستې يا د خستکې يا د زَڼي يا د زِړي يا د نوکټــِــکلۍ يا د نــِــناکېلون شاوخوا ته به په ګــِــردکــَــرښيزوں تګلاروں باندې يا پر مــُــدَوَّروں مــَــسیروں باندې به الکترونان انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان به لــِــکه چې ګرځي ، اَو تاويږي به . او انګېرل شوي دي چې هر اتوم نامات په عادي يا روږدي حالت يا اوسونتهیا کښې هونمره چې مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی يا کهربائي شــُــحنة به چې لري ، هونمره هم منفي نغوښتشويځ يا نغوښتدي يا برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی به هم لري ، او چې دواړه به په مــُــساوي يا برابر يا سیال يا يوڅهیال مېچ يا کچ يا اندازې به برقي چاړجونه برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي يا کهربائي شــُــحنة ګانې يو بــِــل به لــِــکه چې صــِــفر يا هېڅ کوي او په عادي يا روږدي حالت یا اوسونتهیا کښې به اتوم نامات به برقي خــُــنثیٰ يا برېښليځ نادِهــَــريــَــووال يا اَنګارليځ ناخواوَر يا به وي يعني منځآند کوي چې نه صاف سوچه مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی لري ، او نه هم صاف سوچه منفي نغوښتشويځ يا نغوښتدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی لري ، مګر که اتوم نامات که وموښل یا که مالښتوال شي ، ځينې پوښــَــوونکي او شاوخوا ګرځېدونکي الکترونان انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان ئې ورڅخه يا ورڅې ايسته کړل کیږي ، يا دا چې د موښــَــوونکي شيء يا تن څخه ځينې اِضافي يا ډېرترګډ شواند الکترونان انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان د اتوم نامات پوښوونکې برخې ته راځي ، مګر د اتوم نامات هسته نوکټکلۍ یا نناکېلون یا خستکې يا د زَڼي يا د زِړي مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي چاړجونه برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي په آسانۍ نه شي ايسته کېدلی ، او په اتوم نامات کښې يوازې په آسانتر ډَول الکترونان انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان کمتر یا ډېرتر کيږي ، او چې که په اتوم نامات کښې الکترونان انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان که لږتر شي ، اتوم نامات صاف يا سوچه يو څه مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی ګټي ، او که په اتوم نامات کښې الکترونان انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان که ډېرتر یا زیادتر که شي ، اتوم نامات صاف يا سوچه يو څه منفي نغوښتشويځ يا نغوښتدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی ګټي . مګر ځينې فیزیک پوهان يا پنځپوهان په ۲۰ شمېرِمې میلادي يا زېږدين پېړۍ يا قرن يا سدې کښې وتوانېدل چې د ځينوں درندوں عنصروں يا آپهلمندوں د اتوم نامات هسته ګان نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي ګان يا زړي هم په چل مات کړي ، اَو شاوخوا د آں وقت اَو مهال څخه يا څې راهيسې پوهان پوه شــِــوي وو چې ځينې درانده عنصران يا آپهلمندان لــِــکه اورانیوم يا يوړېنيــَــم په خپله په طبیعت پنځون يا پیداشوِښت يا نسڅښتکړا يا کښې د اتوم نامات هسته ګان نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي يا زِړي ئې ماتېدل اَو وړانګـشونان يا پلوَشېشونان يا تــَــشــَــعشــُــع ګان يا شــُــعاع ګان يا اَشــِــعــّــې يا ئې هم د ځان څخه ايستل يا خپارِه کول چې آں ډَول مادې يا مونږتاوَړان یا مووَران يا تهوکي يا څــِــهيزان ته چې د ځان څخه يا څې وړانګشونان يا تشعشع ګان یا شعاع ګان چې باسي يا خپارِه کوي يا ايسته کوي ، راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ یا وړانګېکړښتليځ يا وړانګېکړاندليځ مادې یا مونږتاوَړان يا مووَران يا تهوکي يا څــِــهيزان ویل کيږي . اَو د طبیعي رادیو اَکتيڤيتې يا د پیداشوښتین يا د نسڅښتکړاوال رېډيـواَکـټـيـڤـيـټـي يا وړانګېکړښتليځتهیا يا وړانګېکړاندليځتهیا څخه يا څې چې په کښې هسته ګان يا نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زَڼي يا زِړي یا نواة ګان ماتېدل اَو وړانګشونان ترې وَتــِــل څېړونکېوں پوهوں دې سوچي نتيجوں يا راوړلڅــِــښتان يا لاستراوړوں يا ته ورسېدل چې راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ یا وړانګېکړښتليځ يا وړانګېکړاندليځ مادې مونږتاوَړان يا مووَران يا تهوکي يا څــِــهيزان درې ډَوله وړانګان يا وړانګې لري چې دا دي : ۱. اَلفا يا اَلفه يا اَلــِــف وړانګشون يا تــَــشــَــعشــُــع يا اَشــِــعــَّــة . ۲. بېتا يا بېته يا بې يا باء وړانګشون يا تشعشع يا اَشعة . ۳. ګاما يا ګــَــمه يا جيم وړانګشون يا تشعشع يا اَشعة . ۱. اَلفا يا اَلفه وړانګشون يا تشعشع ۱. اَلفا يا اَلفه يا اَلــِــف وړانګشون يا تشعشع چې د هېليوم نمــَــرون يا د هالمــَــرون د عنصر آپهلمند د اتوم نامات د هستې نوکټکلۍ يا نناکېلون يا خستکې يا زڼي يا زړي يا نواة په ډَول ده چې د څلوروں واړه تروں ذرة ګانوں بــَــرخــَــکليوں يا بڅرکيوں څخه جوړه شوې ده چې دوه ئې پروتون يا پروټون پــِــروړاندتــَــرون يا پروړاندون يا اَوَّلون يا نوميږي چې مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي چاړج برېښي بار يا انګارليځ پېټی لري ، اَو دوه نور ذره ګان یا برخکلۍ ګانې یا بڅرکيان نېوْترون يا نېوْټرون نادِهــَــريــَــوون يا خــُــنثیٰ وُون يا ناخواوَرون يا ناخواوون يا نوميږي ، اَو د اتوم نامات د هستې نوکټکلۍ يا د نناکېلون يا د خستکې يا زڼي يا زړي د ماتېدوں څخه وروسته د اَلفا يا اَلفه يا د اَلــِــف وړانګشون يا تشعشع شاوخوا ته الوُوځي ، مګر څه وَړ چې نسبتواليځ يا برخئړيکي يا پرتليځ يو څه درانده تر ذره ګان برخکليان یا بڅرکي دي ، نور خی ډېر لرې واټنوں يا مــَــسافېوں يا فاصــِــلېوں ته ډېر نــِــه شي الوتلي ، مګر نوروں مادېوں يا مونږتاوَړوں يا مووَروں يا تهوکيوں يا څــِــهيزوں ســَــره که ولګيږي ، نور په لګېدوں ئې ، د ِاِنسان روغـتـهـيـا يا صــِــحــَّــت ته يو څــِــه ډېـر زياد زیانمند اَو خطرناک اُوسېدلي شي . ۲. بېتا يا بېته وړانګشون يا تشعشع ۲. بېتا يا بېته يا بې يا باء وړانګشون يا تشعشع چې ډېرتر د الکترونوں انګارليونوں يا انګارلۍ ګانوں يا برېښکيوں څخه جوړ شوي چې منفي نغوښتشويځ يا نغوښتدي برقي چاړج برېښي بار یا انګارليځ پېټی لري . چې د اَلفا يا د اَلفه يا د اَلــِــف د وړانګشون په نسبت برخئړیک يا پرتلې کښې ډېرتر واټن يا مسافې يا فاصلې ته تللي شي ، مګر که څه هم چې خطرمند اَو زیانمند وړانګشون کېدَی شي چې وي ، خو اَو مګر بیا هم د اَلفا يا د اَلفه يا د اَلــِــف د وړانګشون په نسبت برخئړیک يا پرتلې کښې يو څه کمتر او لږتر زیان رَســَــوُونکی وړانګشون دئ ، مګر بیا هم دِ اِنسان روغـتـهـيـا يـا صــِــحــَّــت ته هم دِ پـام وَړ زيان رَســَــوونکي لــِــکه چې دي . البته مګر په فيزيکي پنځپوهنيځ ځينې تجرِبي آزمايښتي مــُــشاهــَــدوں ليدکــَــتــِــنوں کښې يو بــِــل ډَول بېتا يا بېته يا بې يا باء وړانګشون يا تشعشع هم راپور شــِــوي يا خــَــبرراوړلي يا ګړېداراوړلي شوي دي چې مثبت پځيشويځ يا پځيدي برقي برېښي يا انګارليځ يا کهربائي چاړج يا شارژ يا بار يا پـېـټــَـی يا شــُــحنة لري ، چې آں ته بېتا يا بېته يا بې يا باء پېلوپــِــسې جمع يا مثبت يا پځيشويځ يا پځيدي يا اِيجابي يا زائــِــد وړانګشون يا تشعشع ويل شوي دي ، اَو په آں کښې د الکترون انګارليون يا برېښک ءِ دروندتهيا يا منځسټ په اندازې يا مېچ يا کچ يوه بــِــله ذره يا برخکلۍ يا بڅرکه انګېرل شوې چې هماسې د الکترون انګارلیون يا برېښک دروندتهیا يا منځسټ ته مساوي يا برابره يا سياله يا يوڅهياله دروندتهیا يا منځسټ لرندويه ذره يا برخکلۍ يا بڅرکه انګېرله شوې ده ، مګر برقي چاړج یا برېښي بار يا انګارليځ پـېـټی يا کهربائي شــُــحنة ئې مثبت پځيشويځ يا پځيدي ويل شوي دي ، اَو په آں ډَول بېتا يا بېته يا بې يا باء پېلوپــِــسې جمع يا مثبت يا پځيشويځ يا پځيدي يا اِيجابي يا زائــِــد وړانګشون ته ويل شوي چې په کښې ذرې برخکلۍ ګانې يا بڅرکي ئې پوزيترون يا يا پــُــځيـدوَرون ونومــَــوِل شي . ۳. ګاما يا ګــَــمه وړانګشون يا تشعشع ۳. ګاما يا ګــَــمه يا جيم وړانګشون يا تشعشع چې د رَڼا يا د نــُــوْر يا د روښنايي په ډَول يو ډَول اِلــِــکـتـرومــَــقـنـاطـيـسي يا بـرېـښـووُسـپــَــنـکــَــښـيـځ يا اَنـګارلـيـومـادنـيـسـاتـيـږلـيـځ يا وړانګشون يا تــَــشــَــعـشــُــع دئ چې کــُــتله يا منځسټ يا يا دروندتهیا يا نــِــه لري او مګر دِ ګاما يا دِ ګــَــمه يا دِ جيم وړانګشون يا تشعشع په سترګېوں هم په آساني نه شي ليدل کېدی مګر لرې واټنوں اَو مسافېوں او فاصلېوں ته خپرېدلي شي ، اَو فرېکوېنسيان يا يا فرېمانکېدواندڅــِــهياګان یا تــَــواتــُــران يا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں يا دِ اِهـتــِــزازوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا کښې ئې د نوْر یا د رڼا يا د روښنايي د هر ډَول رنګېوں د فرېکوېنسيـوں فرېمانکېدواندڅــِــهياووں یا تــَــواتــُــروں یا پلاڅودِشېبیوں د رَپېدوں یا دِ اِهتــِــزازوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا کښې په نسبت يا برخئړيک کښې زیاد ډېرتــَــر يا ډېر لـوَړتر دي . اَو په فيزیک پنځپوهن کښې فرمایل شوي دي چې اِلــِــکـتـرومــَــقـنـاطـيـسي يا بـرېـښـووُسـپــَــنـکــَــښـيـځ يا اَنـګارلـيـومـادنـيـسـاتـيـږلـيـځ يا وړانګشونان يا تــَــشــَــعـشــُــع ګان يا موجونه يا څپې ډېر ډَولونه لري ، چې د فرېکوېنسيوں فرېمانکېدواندڅهياووں یا تــَــواتــُــروں یا پلاڅودِشېبیوں د رَپېدوں یا دِ اِهتــِــزازوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا د فــَــرقـمــَــند يا ءِ ديپــَــرخواند يا ءِ ديـپــَــرخـمــَــنـد تــَــمدیدوالــَــی یا اِمـتــَــدتوب يا رَسـېـدواندتــَــګ يا د لرندويان اِلــِــکـتـرومــَــقـنـاطـيـسي يا بـرېـښـووُسـپــَــنـکــَــښـيـځ يا اَنـګارلـيـومـادنـيـسـاتـيـږلـيـځ يا وړانګشونان يا تــَــشــَــعـشــُــع ګان يا موجونه يا څپې دسې نومونه لرلي شي : ۱. د راډيو يا دِ وړانګيو اَو د تېلېڤيزيون يا د تــِــلــِــويزیون يا د ټېلېڤيژِن يا دِ تـېـرلــِــرېـويـنــِــمـڅـېـون موجونه يا څپې . ۲. ميکروڅپې يا ميکروموجونه يا مايکړوڅپې يا مایکروموجونه يا مایکرووېڤ يا مويـڅـېـوَړوکيڅــَــپې . ۳. اِينــِــناپــِــرلاندېدِسور يا اِينـپــِــرلانـدِسور يا اِيلاندېدِسور يا مادون دِ سور يا تــَــحـت ُ الحــَــمراء وړانګشون يا تشعشع چې د لــِــرېواک يا د رېموټ کنټرول په سامانوں کښې هم کارول کيږي اَو دا وړانګشون يا تشعشع په سترګېوں په آسانۍ همېشه يا تــِــل نــِــه شي ليدل کېدی . ۴. اَو بــِــل هم ليدووَړ يا د ليدوں وَړ يا بينــِــښـقابــِــل يا وينــِــمـڅـېـقابــِــل نوْر يا رَڼا يا روښنايي . ۵. آلــِــرېــتـېـردِبــِــنــَــفش يا آلـوَړتــَــردِبــِــنــَــفش يا آلــِــرېتــَــردِبــِــنــَــفش وړانګشون يا يا ماوَراء دِ بنفش تــَــشــَــعـشــُــع ، يا هــَــمآں څــِــه شا ته دِ بــِــنــَــفش اَشــِــعــَّــة ، يا هــَــمآڅــِــهشادِبــِــنــَــفش وړانګشون يا چې دِ اِنسان د پوستــِــکي رَنګ تـيـارِه کــَــوِلي شي ، اَو په طــِــب يا روغـتـهـيـاپوهــِــن کښې فــَــرمايــِــل شــِــوي چې که دِ اِنسان پوستــِــکي باندې که ډېـر دا وړانګ يا تشعشع که وُلــَــګيږي دِ پوستــِــکي دِ ســَـرَطان يا دِ چــَـنګاښ يا دِ کــَــنـسـېـړ يا دِ کانـسـېـر يا دِ کــَــنـســِــر يا دِ مــَــريضي يا ناروغي یا ناجوړي رامــَــنـځـتـه کــَــوِلي شي ، په تأسف اَو په خواشيني . ۶. اِيکــْــس وړانګ يا اِيکــْــسرې يا دِ رېْوْنتګېن وړانګشون یا تــَــشــَــعـشــُــع يا اَشــِــعــَّــة يا د اِيکــْــس وړانګشون يا ، چې وُرســَــره دِ هــَــډوکـيـوں اَنځوران دِ اِنسان د تن په منځ کښې اَخيستــِــل کېدَی شي ، ځکه چې دا دِ ايکــْــس وړانګ يا دِ رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون د پلاستيک شــَــفــَّــافه يا تـرَڅښودوانده يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا پاڼه سوَځــَــوِلې اَو بــِــریان کړلې يا وریت کړلې اَو تـيـارِه رنګ وال کړلې شي اَو د اِنسان د پوستکي اَو د غوَښې څخه هم په يو څه آسانۍ دا دِ ايکــْــس وړانګ يا دِ رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون تـېـرېـدِلــَـی شي ، مګر د اِنسان هډوکي څخه او د ځينوں نوروں کلــَـکـېـوں يا ســَــخـتـېـوں شــَــيوں يا څــِــهيزوں د تـرَڅ څخه دا دِ ايکــْــس وړانګ يا دِ رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون ډېر نــِــه شي تـېـرېـدِلی ، اَو مګر په طــِــب یا روغتهیاپوهن کښې ډاکټران يا طبیبان يا روغتهیاپوهان که وغواړي چې پوه شي چې د کوم چا هډوکی يا اُستــُــخوان يا عــَــظم ، آیا مات یا کــَــسروال يا شــِــکــَــسـته شــِــوَی وو يا نه ، بیا همدا د ايکــْــس وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون هډوکي باندې او شاوخوا د همآں ځايوں دِ تـرَڅ څخه تـېـرَوي اَو د وړانګ د سرچينې او د تګلار په وړاندې او د هډوکي څخه ، او همداراز د هډوکي د شاوخوا او د څنګي برخـېـوں دِ تـرَڅ څخه په تـېـرېـدوں آں بــِــلې خوا ته ، د تـېـر شــِــوي ايکــْــس وړانګ يا دِ رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون د پاتې تګلار په وړاندې يوه پلاستیک ډَوله شــَــفــَّـافه يا تـرَڅښودوانده يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا پاڼه ږدي ، او چېرې چې هډوکی وو د هډوکي د ترَڅ څخه کمتر د اِيکــْــس وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون تـېـر شــِــوَی به وو او د هډوکي څخه وروسته د اِيکــْــس د وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن د وړانګشون د پاتې تګلار څخه ، پلاستیک شفافې يا تـرَڅښودوانده يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا پاڼې ته همالته په وړاندې د هډوکي د آں ځي څخه کمتر يا لــِــږتر د اِيکــْــس وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون رَسېدلی وي ، او همآں د پلاستیک شفافې يا تـرَڅښودواندې يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا پاڼې باندې د هډوکي د اَنځور په ځي کښې يو څه روښانه يا شفافه يا تـرَڅښودوانده يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا برخه پاتې کيږي چې هېڅ يا ډېره کمه سوَځېدلې يا تيارِه شــِــوې وه ، چې هماسې اَنځور د هډوکي جوړښت يا ســَــنمجوړښتکړا يا ســَــراجوړښتکړا يا ســَــراجوړکړا يا ســَــنمجوړکړا يا يا ساختــُــمان ښودلی شي چې آیا هډوکی يا استخوان مات شوَی به وو يا نه ، مګر د پلاستیک د شفافې يا تـرَڅښودواندې يا ترَڅـېـپــِــرلیدوانده يا پاڼې نورې برخې ئې په اِيکــْــس وړانګ يا په رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون ، سوځېدلي اَو تیارِه رنګ وال شوي وي ، اَو د همدې شــَــدید يا اينــِــناترينګليځ سوَځــَــوِل د ځانګړتهیا او خاصیت لپاره ئې د اِيکــْــس وړانګ يا دِ رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون هم د آلــِــرېـتــَــر دِ بــِــنــَــفش يا د يا د ماوَراء دِ بنفش يا هــَــمآں څــِــه شا ته دِ بــِــنــَــفش د وړانګ يا د وړانګشون په نسبت او برخئړیک کښې خطرناکتر دئ ، او باید چې يو مریض يا ناروغ يا مات هډوکی وال اِنسان باندې باید چې څو پلاوې په نږدې وقتوں او مهالوں کښې د اِيکــْــس وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن وړانګشون وُ نــِــه لــَــګــَــوِل شي ، چې د وجود يا د تن یا د جسم حــُــجرې يا سوْړخونــَــکلۍ ګانې يا یا ئې وُ نــِــه سوَځــَــوِل شي ، اَو مړې نــِــه شي . ۷. اَو هم د ګــَــمــَّــه يا د جيم وړانګشون يا د ګاما تشعشع يا ، چې دِ اِيکــْــس د وړانګ يا د رېـْـوْنـتـګـېـن د وړانګشون په نسبت اَو برخئړیک کښې ډېـر زیاد خطرناکتر هم وو ، په ډېره بیا چې که مــَــنبــَــع يا سرچینه يا ئې که نږدې وو . بــَــرقي جــَــرَيان برېښي بــَــهير يا اَنګارليځ کړلځغاستاند يا کــَــهرَبائي ځغــَــلــَــند دا څو موضوع ګان يا سکالوګان د اَتوم يا نامات او د هسته يا خستکې يا زڼي يا زِړي يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ او د وړانګشونوں يا د تشعشوں يا د اَشــِــعــّــوں په باره کښې دلته ډېرتر نه يادَوو ، اَو مهمتر آندراوړاندتر د الکترون اَنګارلیون يا انګارلۍ يا برېښک ذرة يا برخــَــکلۍ يا برخه لۍ يا برخه ګــَــکه يا بــَــڅــِــرکه يا ده چې اُوس فيزیکپوهان يا پنځپوهان دِسې اَنګېري چې د برقي سيموں برېښي مــِــزیوں يا انګارليځ پــِــړيوں د لارې د ترڅ څخه برقي جــَــرَیان برېښي بــَــهير يا برېښي ځغــَــلــَــند يا اَنګارليځ کړلځغاستاند چې د ترَڅ څخه ئې تېريږي ، آں برقی جریان برېښي بهیر يا اَنګارليځ ځغــَــلــَــند يا برقي کړلځغاستاند د الکترونوں انګارلیونوں يا د انګارلۍ ګانوں يا د برېښکيوں جریان يا بهير يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند دئ . او همداراز که چېرې يو فلزي يا مادېتــَــلنــَــعـليځ يا مادېتــَــلناليځ سیم مــِــزَی يا پــِــړَی يا رَسۍ لــِــکه د اوسپنې يا د مس یا د طلا يا ژېړزَر يا سرِه زَر څخه چې که سیم مــِــزَی يا پــِــړَی يا رَسۍ د آں څخه يا څې که جوړ شــِــوَی وي او که ډېر نــَــرَی يا ډېر مــَــيين جوړ شوَی وي او که د ترڅ څخه يا څې ئې شدید اينــِــناترينګليځ برقي برېښي يا اَنګارليځ جریان بهیر يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند که روان يا تلاند که وي ، آں نری يا ميين فلزي مادېتلناليځ سیم يا مزی يا پــِــړَی ډېر تود يا ډېر ګــَــرم کېدَی شي چې شي ، او چې که ډېر ګرم يا که ډېر تود شو کېدی شوَی چې سور رنګ يا روڼ رنګ ئې شي او تود يا ګرم سیم يا مزی يا پــِــړَی خپل شاوخوا ته هم ځينې الکترونان اَنګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان ئې خوشې يا اِېله يا آزاد کــَــوِلي شـوَی ، ځکه چې که اِلــِــکترون انګارلیون يا برېښک چې دِ منفي نغوښتدي بــَــرقي چاړج برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ لــَــرِندوي په ډَول مــَــنــِــل شــِــوَی دئ که يو اِلــِــکترون انګارلیون يا برېښک که کافي يا بسيا اِنــِــرژي يا اِنــِــرجي يا اِينــِــناګاري يا اِينــِــناګــَــرِښت يا شيمه يا که ولري ، ځان د خپل اتوم نامات د مــُــثبــَــت پــُــځيدي د آپــِــضــِــد يا د آپــِــځېلي کښــِــلګــَــر بــَــرقي چاړج برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ لــَــرِندويې هــَــستې خــَــستــَــکې يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ څخه خپل ځان خوشې يا اِېله يا آزاد کــَــوِلــَــی شي . دِ کــَــتـهود يا دِ کښــَــتـهالاردِووت وړانګ يا تشعشع ټـيـوب يا ډَبائوږد دِ ويکيپـېـډيا په دې اينترنتي صفحې يا پاڼې کښې آں پاسينــَــی يا پورتنی اَنځور يا تصوير دِ کــَــتـهود يا دِ کښــَــتـهالاردِووت وړانګ يا تشعشع ټـيـوب يا ډَبائوږد دئ ، چې د منځ هــَــواء يا غازونه ورځنې اِيستــِــل شــِــوي وي . که کوم چېرې که کوم بــِــل يو برقي برېښي يا انګارليځ يا کهربائي مــِــزَی يا سیم يا پــِــړَی يا رَسۍ که ولرو چې د ترَڅ څخه ئې يو برقي برېښي يا انګارليځ يا کهربائي جــَــرَیان بهیر يا کړلځغاستاند يا ځغلند که په منځ کښې ئې تـېـرېـدِه ، نور خی د آں فلزي مادېتلناليځ مــِــزي يا سیم يا پــِــړي يا رَسۍ يوه څوکه ئې د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مــَــنبــَــع يا د سرچينې د مــُــثبــَــت پــُــځيدي قــُــطب پانه وون يا پانهون يا پالهون خوا ســَــره تړلی وي ، او د آں فلزي مادېتلناليځ مــِــزي يا سیم يا پــِــړي يا رَسۍ بــِــله څوکه ئې د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مــَــنبــَــع يا د سرچينې د مــَــنفي نــِــغوښتدي قــُــطب پانه وون يا پانهون يا پالهون خوا ســَــره تړلی وي . په فيزیک پنځپوهن اَو په کېمیا کښې د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مــَــنبــَــع يا د سرچينې مثبت قطب پــُــځيدي پانــَــهون يا پالهون ته : ۱. اَنود آناکښــَــتـلاردِووت فرمايل کيږي ، اَو د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مــَــنبــَــع يا د سرچينې منفي قطب نــِــغوښتدي پالهون ته : ۲. کــَــتـهود کښــَــتهالاردِووت فرمايل کيږي . اَو چې د کــَــتـهود يا دِ کښــَــتـهالاردِووت وړانګ يا تشعشع په ټـيـوب يا ډَبائوږد کښې د کــَــتهود کښــَــتهالاردِووت يا د منفي نغوښتدي قطب پالهون د خوا څخه چې که ګرم يا که تود هم که شي ، بیا الکترونان انګارليونان يا برېښکان هالته ورځنې د هواء يا د غازوں څخه تــِــش يا خالي ټيوب ډَبائوږد کښې اېله يا خوشې يا آزاد کېدَی شي . اَو په پاسيني يا پورته اَنځور یا تصوير کښې دوه برقي برېښي يا انګارليځ يا کهربائي سیمان مزي يا پړي يا رسۍ ګانې دِ همدسې د کــَــتـهود يا دِ کښــَــتـهالاردِووت وړانګ يا تشعشع ټـيـوب يا ډَبائوږد ســَــره تړلي ليدل کيږي ، چې لــِــکه چې هم د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مــَــنبــَــع يا د سرچينې د منفي نغوښتدی خوا ســَــره او هم د مثبت پځيدي خوا ســَــره ئې هم تړل شوي به وو . اَو آں وړانګ چې د انځور د لیدواند يا د ليدونکي د چپ کيڼ لاس د خوا څخه ليدل کېدَی شي چې د ټيوب ډَبائوږد په پورتنۍ يا په پاسينۍ برخې کښې آں وړانګ سته يا شته دئ ، آں مادېوال يا مونږتاوَړيوال يا مووَريوال وړانګ کښې د الکترونوں انګارليونوں يا برېښکېوں شتون يا اِيـسـتـسـتاندڅــِــه انګېرل شــِــوَی دئ چې حتماً او هرومنرو چې د برق برېښنا يا انګارليځيتهیا يا کهرباء د مثبت قطب پځيدي پانهون يا پالهون خوا ته به تلــِــل يا رَوان به وو . او چې همالته هم مثبت قطب پځيدي پالهون د ټيوب ډَبائوږد په پورته برخې کښې هم ډېرتر لــِــکه چې شته يا سته و ، مګر چې همآں مثبت قطب پځيدي پالهون د آں ليدوَړ لانديني سیم مزي يا پړي يا رسۍ ســَــره اينــِــنه په ټيوب ډَبائوږد کښې هم بیا وروسته د کوم نــَــريتر يا مــَــيينتــَــر فلزي يا مادېتلناليځ سيم يا مــِــزي يا پړي يا رسۍ ســَــره تړل شــِــوَی لــِــکه چې وو .