د چين يووالی
د چين يووالی د - يووالي يا د چين د بيا يو ځای کېدنې يووالي په توګه هم پېژندل کېږي، د هغو سيمو شونی يووالی دی، چې اوسمهال د يوې سياسي هستۍ تر مشرۍ لاندې د چين د ولسي جمهوريت چين او د چين جمهوريت تايوان له لورې اداره او يا يې د اداره کولو ادعا کېږي او ښايي د دواړو جمهوريتونو تر منځ د يو سياسي يووالي جوړښت وي. د تايوان په بشپړې خپلواکۍ سره يو ځای ياد يووالی د تايوان د سياسي دريځ په اړه د پوښتنو په ګوته کولو په موخه يو له اصلي وړانديزونو څخه دی، چې د - اړيکو مرکزي تمرکز دی. شاليد په ۱۸۹۵ز کال کې د چين د قينګ کورنۍ د چين او جاپان تر منځ لومړۍ جګړه وبايلله او د شيمونوسيکي تړون له لاسليکولو څخه وروسته اړ شوه، چې تايوان او پينګيو د جاپان سترواکۍ ته پرېږدي. په ۱۹۱۲ز کال د قينګ کورنۍ واک له لاسه ورکړ او د چين جمهوريت يا په لنډ ډول يې ځايناستی شو. د دولتونو د ځايناستي د نظريې پر بنسټ د چين جمهوريت په اصل کې له تايوان څخه پرته د ټولې هغه سيمې ادعا وکړه، چې د قينګ کورنۍ د ماتې پر مهال يې په دې کورنۍ پورې اړه درلوده او هغه وخت يې په جاپان پورې د تايوان تړلتيا په رسميت وپېژندله. د چين جمهوريت د قينګ کورنۍ له پرځېدلو څخه د وروستيو کالونو پر مهال وتوانېد چې د يادې کورنۍ د قانوني ځايناستي دولت په توګه په پراخه کچه په رسميت پېژندنه تر لاسه کړي. په ۱۹۴۵ز کال کې د چين جمهوريت يا د چين او جاپان تر منځ دويمه جګړه - وګټه، چې له دويمې نړيوالې جګړې سره نغښتی و او د جاپان له غاړه ايښودلو تسليمېدلو څخه وروسته يې د متحدينو په استازولۍ يې د تايوان واک تر لاسه کړ. د چين جمهوريت سمدستي د تايوان په اړه خپله ادعا د تايوان ولايت، د چين جمهوريت په توګه څرګنده او ادعا يې د پوتسدام اعلاميې او قاهرې د ګډې اعلاميې پر بنسټ وکړه. په نږدې همدې وخت کې د چين جمهوریت د شېمونوسيکي تړون لغوه کړ او هغه يې يو له هغو ګڼو نابرابرو تړونونو څخه وګڼه، چې د سپکاوي پېړۍ په نوم دورې پر مهال چين باندې لګول شوی و. په دې وخت کې کيومېنټنګ د چين جمهوريت واکمن ګوند و او په ځانګړي ډول له متحدينو سره د دې ګوند د مشر چينګ کای شيک - د مرستې له امله په پراخ ډول د ياد جمهوريت د قانوني استازي په توګه پېژندل شوی و. که څه هم د چين جمهوريت د واکمنۍ د ډېرې مودې په اوږدو کې چين په دنني ډول وېشلی و او دا د هغې دورې مهال و، چې د جنګ سالارۍ دورې په توګه پېژندل کېږي. د عام نکل له مخې د چين جمهوريت په زياتو بېلابېلو ډلو او بېلتون غوښتونکو ايالتونو باندې وېشل شوی و، چې د واک يا قدرت له هغې تشې خلا وروسته د واک په ثابته هڅه کې وو، چې د قينګ کورنۍ له پرځېدلو څخه وروسته رامنځته شوې وه. د دې دورې پر مهال دوه واکمن ګوندونه له نورو څخه پورته شول، چې يوه يې متحده ايالتونو په ملاتړ د کيومېنټنګ ګوند او بل يې د شوروي اتحاد په ملاتړ د چين کمونيست ګوند و. د دې دوه معلومه سياسي ګوندونو يا ډلو تر منځ د واک هلې ځلې د چين د کورنۍ جګړې په توګه پېژندل کېږي. د چين کورنۍ جګړه د چين جمهوريت د تاريخ په اوږدو کې وخت ناوخت يا کله کله وشوه؛ ياده جګړه د چين او جاپان تر منځ د دويمې جګړې له امله له خنډ او ځنډ سره مخامخ شوه. وروسته له هغې چې د چين او جاپان تر منځ دويمه جګړه پای ته ورسېده، د چين کورنۍ جګړه بيا پيل شوه او د چين کمونيست ګوند د کيومېنټنګ ګوند پر وړاندې چې د چين جمهوريت يې اداره کاوه په چټکۍ سره پراخه ګټه تر لاسه کړه. په ۱۹۴۹ ز کال کې د کېومېنټنګ ګوند خپل حکومت، فوځ او نږدې له ۱،۲ څخه تر ۲ ميليونو پورې شاهي اتباع تايوان ته واستول، چې په دې وخت کې د نږدې څلور کالونو لپاره پرې يوازې همدا ګوند واکمن و. د چين په اصلي ټاټوبي کې د چين کمونيست ګوند د چين ولسي جمهوريت اعلان کړ، چې په ګټور ډول د دوه چينونو حقيقت جوړوي. د دوه چينونو له رامنځته کېدنې څخه وروسته د چين ولسي جمهوريت د چين د يوازيني قانوني حکومت په توګه د رسميت پېژندنې لپاره د تايوان په اړه د چين جمهوريت پر وړاندې سياسي ديپلوماتيک جګړه پيل کړه. په پای کې د چين ولسي جمهوريت جګړه وګټله او په ۱۹۷۱ز کال ملګرو ملتونو کې د چين دريځ ته پورته شو او د چين جمهوريت يې له ياد دريځ څخه لرې کړ. دې چارې يو نا اشنا حالت پرېښود، چې د چين جمهوريت په کې لا هم تايوان اداره کاوه، مګر د ملګرو ملتونو د غړي دولت په توګه په رسميت نه و پېژندل شوی. په وروستيو کالونو کې د ملګرو ملتونو غړيتوب نږدې د دولتولۍ يو اړين شرط ګرځېدلی و. زياتره دولتونو د ټاکلې يا محدودې پېژندنې په درلودلو سره هيڅکله د زياتره حکومتونو او د حکومتونو تر منځ سازمانونو له لورې په رسميت نه دي پېژندل شوي. که څه هم د چين جمهوريت له دې امله يو بې سارې حالت دی، چې لا هم د نارسمي نړيوالې پېژندنې د پام وړ کچې د ترلاسه کولو وړتيا لري، که څه هم زياتره هېوادونه يې د يو خپلواک دولت په توګه په رسميت نه پېژني. دا په اصل کې د هغه حقيقت له امله دي، چې د چين جمهوريت پخونا د چين د قانوني حکومت په توګه پېژندل شوی و، چې همدا دريځ د چين جمهوريت او نورو هېوادونو تر منځ د نارسمي ديپلوماتيکو اړيکو د تر سره کولو لپاره پراخه کارچوکاټ برابروي. تايوان ته د چين جمهوريت له بېرته ستنېدنې څخه وروسته کالونو کې تايوان د پام وړ ټولنيزو، سياسي، اقتصادي او کلتوري بدلونونو يوه لړۍ تېره کړه، چې د تايوان او د چين اصلي خاورې تر منځ وېش يې پياوړی کړ. دا حالت د جاپان سترواکۍ د مستعمرې په توګه د تايوان د تاريخ له لورې نور هم خراب شو، چې د تايوان د بې سارې پېژندنې يا شناخت او د تايوان د خپلواکۍ لپاره د هيلې رامنځته کېدلو لامل شو. د تايوان د خپلواکۍ خوځښت په وروستيو پېړيو کې د پام وړ پياوړې وده کړې ده او د هغه څه پر مهال يو ګڼ ګوندي نظام ته د چين د جمهوريت د لېږد له راهيسې پر ټاپو باندې وده وال ځواک شوی دی، چې د تايوان د ديموکراتي کېدنې په توګه پېژندل شوي دي. د دې نوي سياسي حقيقت له امله خپلواکۍ پلوي ګوندونو د ټاکنو له لارې تايوان باندې د ډېره کي واک تر لاسه کولو وړتيا درلوده. چين د چين ولسي جمهوريت د تايوان خپلواکي هيڅکله په رسميت نه ده پېژندلې. چين ټينګار کوي چې د چين جمهوريت تايوان شتون په ۱۹۴۹ز کال کې هغه مهال پای ته ورسېد، چې د چين ولسي جمهوريت چين اعلان شو. چين د تايوان له لورې اداره کېدونکي سيمه په رسمي ډول د تايوان سيمه بولي او د تايوان حکومت د تايوان چارواکو په توګه يادوي. چين د ۲۳ ولايت په توګه د تايوان ګڼلو ادعا ته دوام ورکوي او هغه فيوجياني سيمې چې لا هم د تايوانيانو تر واک لاندې دي، د فيوجين ولايت برخې ګڼي. چين د خپلې ارادې د روښانه کولو په موخه د يو چين - سياست رامنځته کړی دی. په ۲۰۰۵ز کال کې چين د بېلتون ضد قانون - تصويب کړ، چې يوه موخه يې د تايوان د خپلواکۍ احساساتو کمزروي کول او بله موخه يې د تايوان پر وړاندې د ځواک کارونې قانوني کول وه، چې د چين د ادعا له مخې به خپلواکۍ ته د تايوان د نږدې کېدلو حالت کې د چين د کورنۍ نښتې تر پېژندنې يا تعريف لاندې راشي. ګڼ تايواني وګړي د بېلابېلو لاملونو له مخې له چين سره د يو ځای کېدنې مخالفت کوي، چې له ډلې يې د تايوان د ديموکراسۍ، بشري حقونو او د تايوانيانو د ملتپالنې له لاسه ورکولو وېره يادولی شو. مخالفين د چين د جمهوريت د دې دريځ ساتلو پلوي دي، چې يا تايوان اداره کړي او يا يې خپلواکي وڅاري. د چين جمهوريت اساسي قانون څرګندوي چې په خاوره کې يې اصلي خاوره شامله ده، مګر د تايوان حکومت رسمي سياست په دې پورې تړلی دی، چې کوم ائتلاف اوس په واک کې دی. د - ائتلاف دا دريځ چې کېومېنټنګ رانغاړي، د خلق لومړی ګوند او نوی ګوند په پای کې اصلي خاوره د چين جمهوريت کې يو ځای کوي، په داسې حال کې چې د - ائتلاف دريځ چې د مخ پر وده ديموکراتيک ګوند او د تايوان د ثبات اتحاديې څخه جوړ شوی دی، د تايوان خپلواکي تعقيبوي. سرچينې