د کسپین سمندر
د کسپین سمندر د نړۍ ترټولو ژوره د اوبو سرچینه ده او ډیری وختونه د نړۍ ترټولو لوی جهيل په توګه هم تشریح سوې ده چي ځیني وختونه د بشپړ بحر په توګه پیژندل کیږي. کسپین سمندر د قفقاز په ختيځ ، د منځنۍ اسيا د پراخو ميدانونو په لويديځ ، په ختيځه اروپا کي د جنوبي روسيې د زرخيز ميدانونو په سوېل، او د ايران د غرني پلو په شمال کي د اروپا او اسیا په ځمکه کي ګډ پروت دی. یاد سمندر ختیځ ته د ګارابوګازکول د خورا مالګین لیګون پرته چي نږدې دجاپان هیواد په اندازه بلل کیږي د ساحه پوښي. کسپین سمندر تقریبا .٪ مالګینتوب لري، یعني د اوسط سمندري اوبو د مالګي دریمه برخه. دا سمندر په شمال ختیځ کي د قزاقستان ، په شمال لویدیز کي د روسیې، په سویل لویدیز کي د اذربایجان ، په سویل کي له ایران او په سوېل ختیځ کي له ترکمنستان سره ګډه پوله لري. کسپین سمندر له شمال څخه سوېل ته د۳۲۰ کیلومتره په پلنوالي سره اوږد دی. ددې سمندر مجموعي پوښښ دی او سطح یې شاوخوا دی د بحر له سطحې څخه کښته ده. د تازه اوبو جریان یې د اروپا تر ټولو اوږد سیند، ولګا د شمال پای ته ننوځي. دوه ژورې حوزې د دې سمندر مرکزي او سویلي زونونه جوړوي، چي دا په تودوخې، مالګینې، او ایکولوژي کي افقی توپیرونو المل کیږي. په سویل کي د سیند کښته والۍ د بحر له سطحې د سمندري حوزې ته رسیږي، چي د بیکال جهيل څخه وروسته په ځمکه کې دوهم ټیټ طبیعي غیر سمندري فشار ګڼل سوی دی. د سطحي مساحت پر اساس د کسپین بحر د سوپریر جهيل څخه نږدې پنځه ځله لوی دی. د کسپین سمندر د ډیری ډولونو کور دی او د کیویر او تیلو صنعتونو لپاره خورا مشهور بلل کیږي. د تیلو د صنعت ککړتیا او په سیندونو کې بندونه چې اوبه یې وچیږي د دې چاپیریال ته زیان رسولی دی. وړاندوینه کیږي چې د پیړۍ په جریان کي به د بحر ژوروالی - متر - ته راټیټ شي. چي د نړیوالې تودوخې او د صحرا کیدو پروسې له امله د ایکوکایډ لامل کیږي. سرچینې