هېنري جورج راورټي
هېنري جورج راورټي د ۱۸۲۵ زېږدي کال د مې ۳۱ ـ د ۱۹۰۶ زېږدي کال د اکتوبر ۲۰ په انگرېزي: د برتانيوي هند يو پوځی افسر، ژبپوه او ختيځپوه وو. راورټي او ايسټ اينډيا سوداگريزه کمپنۍ کپتان جورج هنري راورټي انگرېز ختيځ پوهاند او لښکر مشر ١٨٥٤ زېږدي د ١٨٢٥ زېږدي کال د می مياشتې پر ۳۱ نېټه د انگلستان په پالموت سيمه کې زېږېدلى دی. هغه د ١٩٠٦ ز کال د اکټوبر پر ۲۰ نېټه د ٨١ کالو په منگ په لندن کې مړ شوى دی. د ايسټ اينډيا د سوداگريزي کمپنۍ سټه د مغول جهانگير پاچا او د مغولي پاچا شاه جهان پر مهال په هيندوستان کښي کښېښودله دا ځکه چي کمپنۍ په سلؤ کښي درې نيمي روپۍ پر صادراتي مالؤنؤ باندي د ډهلي پاچاهي خزانې ته محصول ورکاوۀ. راورټي په هيندوستان کښي د ايسټ اينډيا د کمپنۍ کښي د ١٨ کالؤ په منگعمر د بمبيي د درېيم لمبر په پليپياده لښکرؤ کښي کار پيل کړ او په ١٨٤٨ مېلادي د ملتان په نيولؤ او په ١٨٤٩ مېلادي د گجرات په نيولؤ کښي د کمپنۍ د لښکرؤ سره مل ؤ او بيا د پښتنو ځپلؤ ته تر اباسين راواووښت او امير دوست محمد خان يې د پېښور پرېښودلؤ ته اړ کړ. راورټي په درو واړؤ جنگؤنؤ کښي غټ غټ مډالونه واخيستل او د امير دوست محمد خان د مړيني په کال يې د کپتانۍ رتبه تر لاسه کړله او يو کال وروسته په ١٨٦٤ مېلادي د ٣٩ کالؤ په منگعمر تقاعد سؤ. د ژبو زده کړه او څېړنې راورټي د خپل يوويشت کلني چوپړ په ترڅ کښي پښتو،پاړسي،هيندي،گجراتي او مرهټي ژبي زده کړلې، د هيندواڼؤ او افغانؤ د ژبؤ،کړکيښ تاريخ، پښتؤنؤتوکمؤ او دودؤنؤ په باره کښي يې زياتي پلټبني او څېړني وکړلې او ډيري ليکنۍ کاښېقلمي نسخې يې ولوستلې او ځيني يې لندن ته يووړلې چي اوس د بريټيش په لرغنتؤنموزيم کښي خوندي دي او پر دغؤ لانينيؤ شلؤ کاښؤ قلمي نسخو باندي يې ياداښتؤنه کښلي دي: د اخوند قاسم فوايدالشريعه،مخزن الاسلام،تاريخ مرصع،رياض المحبت،عجايب اللغات،د ارزاني دېوان،د ميرزا خان اورمړ دېوان،د خوشال خان خټک دېوان،د رحمان بابا دېوان،د حميد دېوان،د نجيب دېوان،د احمد شاه بابا دېوان،د شيدا دېوان، گلدسته،يوسف او زليخا، د صدر خان ادم و درخانۍ،علم خانه دانش،گلستان،د سيف ا لملوک کيسه د شهزاده بهرام او گل اندامي کيسه،عذرا . کپتان راورټي ځيني ختيځ کتابونه په انگرېزي وژباړل او د څو ختيځؤ ژبؤ پرهنگؤنه ، پښوييگرامرؤنه او تدريسي کتابؤنه يې وليکل چي د ځينؤ يادوني په لانديني ډول دي: د افغانانؤ د اصل څېړنه١٨٥٤ مېلادي،د کافرستان د سياه پوښؤ حال مېلادي١٨٦٨،د تورؤ کافرؤ د ژبي په باره کښي څېړني١٨٦٤ مېلادي،د برني کاشغر او چترال حال ١٨٦٤، د طبقات ناصري د ليکوال منهاج سراج جوزجاني د ژوندانه حال ١٨٨٢ مېلادي ، د مهران رود او د هغه مرستيال رودونه ١٨٩٢مېلادي، ٣٦٥ کاله پخوانى تبت ١٨٩٥ مېلادي. چاپ شوي نښيرونه يې ١- پښتو گرامر پر ١٨٥٥ ز کال، په کلکته کې چاپ شوی، چې سريزه يې په ملتان کې کښل شوې ده. ٢- پښتو انگرېزي وييښود قاموس، ٢٥ زره پښتو لغاتونه لري او پر ١٨٦٠ زېږدي کال په لندن کې چاپ شوی. ٣- د پښتو اشعارو منتخبات پر ١٨٦٢ ز کال په لندن کې چاپ شو، چې د خوشال خان خټک، رحمان بابا، حميد مومند او ځينو نورو پښتو شاعرانو د ژوندانه حالات يې څېړلي دي. ۴- گلشن روه. ۵- د پښتو محاورو رساله د ١٨٨٠ ز کال لندن چاپ. ۶- د ايسپ حکيم کيسې د يونان زړې کيسې دي چې راورټي پښتو کړې دي، ٢٠٣ درې کيسې لري او پر ١٨٧١ زېږدي کال په لندن کې چاپ شوی دی. ۷- د طبقات ناصري انگرېزي ژباړه، د ١٨٨٠ زېږدي کال چاپ. ۸- د افغانستان او بلوچيستان په اړه يادښتونه، د ١٨٧٨ زېږدي کال چاپ. دغه پډى د انگلستان د لومړي وزير مارکوس سالبيسبري په غوښتنه کښل شوی وو. ۹- د هېندوستان تخنيکي اصلاحات. د کپتان راورټي ناچاپه آثار د هرات او خراسان تاريخ. د افغانانؤى تاريخ او د دوى هيواد،د مينگ او هزاره تاريخ. په افريقا کښي د اسماعليه فرقې وده او پرمختگ. پښتو اينجيلبايبل . د تاريخ الفي انگرېزي ژباړه انگرېزي پښتو وييښودقاموس راورټي او پښتانۀ راورټي پخپلؤ لومړنيو پلټنو او څېړنو کښي پښتانه د يهودو له پښتهنسله څخه گڼلي دي.دى وايي چي په تذکرت الملوک کښي چي يو ناياب کتاب دئ په هغه کښي پښتانه د يهودو له زوزاته څخه گڼل سوي دي،او بيا زياتوي چي پښتانه له خورا لرغونو مهالونو څخه په همدغو سيمو پوري اړه لري چي اوس پکښي ميشته دي کوم چي د لرغونو زمانو څخه له لوېديځي آسيا څخه په ورو ورو راغلي دي.خو وروسته تر نورو پراخو او هر اړخيزو څېړنو او د پښتو،سامي او ايراني ژبو د پرتله کولو څخه په دې ډاډ رسېدلى دئ چي پښتانۀ د يهودانو د لسو ورکو سوو ټبرؤنؤ پاته شوني دي چي د سپېڅلي ياقوبيعقوب د زوزات دودونه کوم چي پنځه ويشت پېړۍ مخکښي هلته دود درلود تر اوسه پوري په پښتنو کښي دود لري. راورټي او د پښتو ژبه راورټي د پښتو ژبي لپاره خورا ډير کار کړى دئ او د پښتو ژبي لوى پوهاند، پلټونکى څېړونکى او تاريخپوه دئ ډير زيات کتابونه يې ليکلي دي او په اينگليستان کښي يې د پښتو ژبي پلار بولي.راورټي پښتو د سامي ژبو سره هم پرتله کړې ده.خؤ پدې عقيده ؤ چي پښتو،سنسکريت او زند ډير نژدېوالى سره لري او همدارنگه د پهلوي ژبي سره هم کلکي تړاو لري ژوند . . . . . . د پښتو، پشتو يا د افغانانو د ژبې يو ژبښود د پښتو، پشتو يا د افغانانو د ژبې يو سيند د شپاړسمې پېړۍ نه تر نولسم پېړۍ پورې د افغاني شاعرۍ منتخبات -- : گلشن روه - د پښتو لارښود -- -- ---: . . . . . . . . . : . . : .