بیوسمیوټیک
بیوسمیوټيک د یوناني د ژوند په معنا او ، د نښانو رعایت کوونکي په معني د نښې پېژندې او بیولوژي یوه رشته ده چې په بیولوژیکي ساحه کې له ژبپوهنې وړاندې په معني جوړولو یا د نښو او کوډونو تولید او تفسیر او د دوی ترمنځ اړیکه تر بحث لاندې نیسي. بیوسمیوټيک د بیولوژی او نښو پېزندنې موندنې سره مدغم او د ژوند په ساینسي لید کې د پاراډیمیک نمونه یی بدلون وړاندیز کوي، چې نښې جوړونه د نښې بهیر، د معني او تفسیر په ګډون په کې د هغې له اصلي او ذاتي ځانګړتیاوو څخه ده. د بیوسمیوټيک اصطلاح په لومړي ځل په ۱۹۶۲ز کال کې د فیدریک اس. راوتسچایلډ له خوا وکارول شوه، خو توماس سبوک او توري ون اوکسکول دا اصطلاح او ساحه پلې کړه. دا ساحه چې د بیولوژي قاعده وي نظرونه ننګوي، عموماً د نظري او تطبیقي بیوسمیوټيک ترمنځ وېشل کېږي. د بیوسمیوټيک نظریات هم د انساني - حیواني زده کړو او د انساني - نباتي زده کړو په ګډون په انساني علومو او ټولنیزو علومو کې منل شوي دي. تعریف بیوسمیوټيک هغه بیولوژي ده چې د نښو د سیستمونو د زده کړې په توګه تعبیر کېږي، یا په تفصیلي ډول د لاندې مواردو مطالعه ده. د ژوند د پروسو معني، ارتباط او د عادت شکل د ژوند په طبیعت کې د نښې جوړونه د نښو اړیکې رامنځته کول او بدلول د ټولو نښو او د نښو د تفسیر بیولوژیکي بنسټ اصلي څانګې تر مطالعې لاندې د نښې جوړونې د اساسي ډولونو د بنسټ پر اساس، بیوسمیوټيک په لاندې ډول وېشل کېدای شي د بوټو نښه پېژندنه چې داخلي نښه پېژندنه یا نباتي نښه پېژندنه هم ورته وايي، په جینوم پورې اړوند د ژباړې پروسو او د عضوي بڼې یا د ظاهري خواصو په ګډون په حجروي او مالیکولي کچه د نښې جوړونې مطالعه؛ د بوټو نښه جوړونه په ټولو ژوندیو موجوداتو کې د دوی په حجروي او نسجي کچه پېښېږي؛ د بوټو په نښه پېژندنه کې د پروکاریوت نښه پېژندنه، د باکتریا په ټولنو کې د نښې له لارې تعاملات لکه د نصاب حد اکثر موندل او د نصاب شنډول ګډون لري. زوسمیوټيک یا حیواني نښه پېژندنه، یا د حیوان پېژندو د بڼو مطالعه؛ حیواني نښه جوړونه په هغو ژوندیو موجوداتو کې پېښېږي چې عصبي-عضلاتي سیستم لري، همدارنګه انساني نښه پېژندنه، چې په انسانانو کې نښې پېژندنه د چلند مطالعه هم په کې شامله ده. ترد مطالعې لاندې د نښې جوړونې برلاسي اړخ ته په پام سره، لاندې نومونه کارول شوي دي: بیوپراګماتیک، بیوسیمانتیک او بیوسینټاکټیک. تاریخچه د چارلز سنډرز پیرس ۱۸۳۹-۱۹۱۴ز کال او چارلز ډبلیو. مورېس ۱۹۰۳-۱۹۷۹ز کال سربېره، د بیوسمیوټیک لومړني مخکښ کسان جاکوب وون یوکسکول ۱۸۶۴-۱۹۴۴ ز کال، هیني هیډیګر ۱۹۰۸-۱۹۹۲ز کال، جیورجیو پروډي ۱۹۲۸-۱۹۸۷ ز کال، مارسیل فلورکین ۱۹۰۰-۱۹۴۴ ز کال او فردریش اس. روتچیلډ ۱۸۹۹-۱۹۹۵ ز کال وو؛ د معاصر کثیر الرشتوي بنسټ اېښودونکي توماس سبوک ۱۹۲۰-۲۰۰۱ ز کال او توري وون اوکسکول وو. په ۱۹۸۰ ز کال کلونوکې په نظري بیولوژي کې د ریاضي پوهانو یوې فعالې حلقې، رینه تام د پرمختللو ساینسي څېړنو انسټیټیوټ، یانیک کرګوسین دالهاوزي پوهنتون او د پرمختللو ساینسي څېړنو انسټیټیوټ او رابرټ روزن دالهاوزي پوهنتون، همدارنګه د هوارډ اچ. پټي سره د بفلو ډلې پخوانی غړی، د طبیعت نښې پېژندنې، سیمیو فزیک، یا اټکل شوي سیستمونه د سرلیکونو په کارولو او د موډلینګ تګلارې په غوره کولو سره یې د نښې پېژندنې او بیولوژي ترمنځ اړیکې وڅېړلې. په معاصره دوره کې لکه څنګه چې د کوپنهاګن - تارتو مکتب له خوا پیل شوه بیولوژي پوهان جیسپر هوفمایر، کالیوي کول، کلاوس ایمیچ، ټرینس ډیکن، نښه پوهان مارتین کریمپین، پاول کوبلي، فیلسوفان ډونالډ فاواریو، جان ډیلي، جان کولیر او د پېچلو سیستمونو ساینس پوهان هاوارډ اچ. پټي، مایکل کانراډ، لوئس ام. روچا، کلف جوسلین او لیون کرویزات شامل وو. د بیوسیموټیک څېړنې لپاره کلنۍ نړیوال کنفرانس چې د بایوسیموټیک کې د غونډو یا په نوم ؤ، په ۲۰۰۱ ز کال کې پرانیستل شو او له هغه وخت راهیسې هر کال ترسره کېږي. د بیوسیموټیک پوهانو یوې ډلې - مارسیلو باربیري، کلاوس ایمیچ، جیسپر هوفمایر، کالیوي کول او انتون مارکوس - په ۲۰۰۴ ز کال کې پرېکړه وکړه چې د بیوسیموټیک نړیوال ژورنال جوړ کړي. د بیوسیموټیک ژورنال چې دوی يې د خپرونو د مدیریت مشري په غاړه لرله، د نووا ساینسي خپرندویې له خوا په ۲۰۰۵ کال کې په لاره واچول شو دوې ګڼې خپرې شوې او د همدغو پنځو اېډېټرانو په موجودیت کې بیوسیموټیک په ۲۰۰۸ ز کال کې د سپرنجر خپرندویې له خوا په لاره واچول شو. د بیوسیموټیک کتابونو لړۍ سپرنجر چې د کلاوس ایمیچ، ډونالډ فاواریو، کالیوي کول او الکسي شاروف له لوري اېډېټ کېدل، په ۲۰۰۷ ز کال کې پیل شوه او له هغه وخت راهیسې یې ۲۳ ټوکونه خپاره کړي. د بیوسیموټیک څېړنو نړیواله ټولنه په ۲۰۰۵ ز کال کې د ډونالډ فاواریو او د پورته یاد شوو پنځو اېډېټرانو له لوري جوړه شوه. په ۲۰۰۹ کال کې د بیوسیموټیک د بنسټیزو تېزسونو په اړه یوه ډله ییزه پروګرامي مقاله خپره شوه، او په بیوسیموټیک کې اړینې لوستلنې یا په نوم یو ۸۰۰ مخه درسي کتاب او ټولګه چې د کتابتو فهرست او تبصرې په کې وې، د ډونلډ فاواریو له خوا په ۲۰۱۰ ز کال کې خپور شو. په انساني علوم کې د جاکوب وون یوکسکول او مارتین هیډیګر له کار راهیسې، د انساني علومو ګن شمېر پوهان په خپلو پروژو کې د بیوسیموټیک نظریاتو سره بوخت شول یا یې تخصیص کړل؛ برعکس، نښه پوهانو د بیوسیموټیک او پېچلتیا د تیوري د نظرونو په کارولو سره د انساني نظریو سره په انتقادي توګه بوخت شوي یا یې له سر نه بیان کړې دي. د بېلګې په توګه، اندریاس ویبر د هانس جوناس ځینې نظرونه د بیوسیموټیک مفاهیمو په کارولو سره بېرته بیان کړي، او بیوسیموټیک د جان برنزاید د شعر تفسیر لپاره کارول شوی دی. په ۲۰۲۱ ز کال کې، امریکایي فیلسوف جیسن جوزفسن سټورم د حیواني اړیکو په اړه بیوسیموټیک او تجربوي څېړنه وکاروله ترڅو د هایلوسمیوټیک وړاندیز وکړي، هایلوسمیوټیک د موجوداتو د علم یا اونټولوژي او ارتباط یوه تیوري ده چې سټورم په دې باور دی چې انساني علومو ته لاره هواروي ترڅو د ژبپوهنې له بدلون څخه هاخوا لاړ شي. د جان ډیلي کار هم د انساني او بیوسیموټیک کړنلارو ترمنځ ښکیلتیا ښيي. ډیلي یو تاریخ پوه روزل شوی ؤ نه بیولوژي پوه، خو د نښه پېژندنې په اړه په خپلو لومړنیو کارونو کې یې په بیوسیموټیک او زوسیموټیک باندې په پراخه توګه بحث وکړ او هغه اصلطلاحات یې روښانه کړل چې د بیوسیموټیک پورې یې تړاو درلود. که څه هم د فزیوسمیوټيک په اړه یې په مفکوره باندې د متخصص بیوسیموټیک پوهانو له لوري نیوکه وشوه، پاول کوبلي، ډونالډ فاواریو، او کلیوي کول لیکلي چې د ډیلي او د بیوسیموټیک ټولنې ترمنځ د دې مفکورې په اړه مناظرې تل مدني وې او د بل طرف د مرستې لپاره د متقابلې ستاینې سره مشخصې کېدې ترڅو د نښو د اړیکو په اړه زموږ په پوهه کې پرمختګ وشي. سرچينې