ابو سعيد ميرزا
ابو سعید ميرزا چغاتيفارسي: ابو سعید میرزا؛ فبروري د پنځلسمې پیړۍ په منځ کې د تیموري سترواکۍ يو واکمن و. په تیموري واکمنه کورنۍ کې زېږېدلی یو کوچنی شهزاده ابو سعید د خپلو جنګیالیو اړيکو په منځ کې يو تر ټولو مخکښ شخص ثابت کړ. د دوه لسیزو په اوږدو کې، هغه د تیموري سترواکۍ ډیره برخه بیا یو ځای کړه، په کومه کې چی د هغه د مشر کاکا شاه رخ له مړینې وروسته درزونه پيدا شوي وو. په هر حال، د ابو سعيد دا هيلې چې سترواکي د تيمور پر مهال خپلو پخوانيو حدودو ته وروګرځوي، هغه وخت له ناکامۍ سره مخ شوې، کله چې پر اوسني لويديځ ايران د بريد پر مهال ووژل شو. هغه د بابر پرنی نیکه و، چا چې وروسته د هندوستان د مغولي سترواکۍ بنسټ کېښود. د ژوند لومړي کلونه او مخينه ابو سعید په ز کال کې زیږیدلی و، هغه د تیموري شهزاده محمد میرزا او د د هغه د مېرمنې شاه اسلام دويم زوی و. پلار يې د ميران شاه يو زوی و، چې هغه بيا خپله د تيمور درېيم زوی و. مور يې د سهراب کورد لور او د حکاري د عز الدين شير خپلوانه وه، څوک چې د تيمور پخوانی مخالف دوښمن و. داسې برېښي چې پلار يې په سیاسی مسائلو کې لږه ښکیلتیا درلوده، که څه هم محمد میرزا د خپل اکا له بانفوذه زوی الغ بیګ سره نږدې اړیکی درلودې، څوک چې واکمن سلطان شاه رخ زوی او د ماوراء النهر والي و. کله چی الغ بيګ د مرګ په بستر پروت محمد ميرزا ليدنې ته ورغی؛ نو د مرګ پر لور روان شهزاده د ابوسعيد لاس ونیو، او د الغ بيګ په لاس کې يې کېښود، په دې ډول يې دا هلک د نوموړي په ساتنه کې ورکړ. د واک تر لاسه کولو ابتدايي هلې ځلې ابو سعید ته الغ بيګ په دربار کې يوه دنده ورکړل شوه، وروسته يې د ښه خدمت په بدل کې د هغه لور واده کړه. په هر حال، د شاه رخ له مړينې وروسته په تيموري تخت د الغ بيګ له کېناستو سره سم، ابو سعيد د خپل ولينعمت مخالفت پيل کړ. په ز کال کې، کله چې الغ بيګ د خپل زوی عبداللطيف د بغوت په ځپلو بوخت و، ابوسعید په شمالي پوله کې خپله دنده پریښوده او د ارګون د قبیلې د يو ټولي په کارولو سره يې په پلازمېنه سمرقند د يو بريد رهبري وکړه. د الغ بیګ بل زوی عبدالعزیز کلا ته شا تګ وکړ او خپل پلار یی خبر کړ، پلار یی خپل پوځ بیرته د ښار پر لوړ رهي کړ، او ابو سعيد يې شاتګ ته اړ کړ. عبدالطیف له دې ګډوډۍ څخه په خپله ګټه کار واخيست، الغ بيګ يې تعقيب او مات کړ، او ډېر ژر يې وواژه. ابوسعید خپل ځواکونه د خپل اکا د زوی پر ضد رهبري کړل، خو هغه له ماتې سره مخ او ونيول شو. په ز کال کې، ابو سعيد په سمرقند کې له زندانه وتښتېد، او بخارا ته ولاړ. که څه هم، هلته يې لږ ملاتړ تر لاسه او بندي شو، يوازې هغه مهال له اعدام څخه وژغورل شو، چې ښار ته د عبدالطیف د مړينې خبر ورسېد. بخاري امیرانو په بېړه دا شهزاده خوشې کړ، او هغه ته د وفادارۍ لوړه يې وکړه، او ل هدې سره سم نوموړي په سملاسي ډول د نوي واکمن پر ضد خپل پوځونه مارش کړل، چې هغه د الغ بيګ وراره عبدالله ميرزا و. په سمرقند له ابتدايي ناکام یرغل وروسته، ابوسعید او د هغه د پیروانو کوچنۍ ډلې د یاسي سرحدي ښارګوټی ونیو. کله چی عبدالله د غچ اخیستلو لپاره خپل ځواکونه رهي کړل، ابوسعید له ازبک واکمن ابو الخير خان څخه د مرستې غوښتنه وکړه. نوموړي موافقه وکړه، او د دوی شریکو ځواکونو د ز کال په جون مياشت کې عبدالله ته ماتې ورکړه. دې ته په کتنې سره چې د هغه سيال په جګړه کې وژل شوی و، برياليو وکولای شول له کوم مخالفت پرته سمرقند ته ننوځي. ابوسعید په تیموري تخت کېناست، او د ازبکانو څخه د مننې په پار يې ابوالخير ته ارزښتمن سوغاتونه او تر څنګ يې د الغ بيګ لور په نکاح ورکړه. نواکمني له تيموري شهزاده ګانو سره ټکرونه کله چې ابوسعید په ز کال کې بلخ ونیو، په ځواب کې د هرات يو بل تيموري ابوالقاسم بابر خپل ځواکونه د هغه پر ضد مارش او سمرقند يې محاصره کړ. بلاخره، دواړه خواوو په جنګ بندۍ موافقه وکړه، او د امو سيند يې د پولې به توګه وټاک. دا تړون په ز کال کې د ابوالقاسم بابر تر مړینې نافذ و، تر هغه وخته کله چې د هغه کشر زوی محمود، چې د الغ بېګ لرې وراره و، د ابراهيم ميرزا له خوا له هراته وشړل شو. ابوسعید غوښتل چې ښار او همدارنګه د خراسان چاپیره سیمه ونیسي، خپل پوځونه یی د ابراهیم پر ضد رهبري کړل، او ابراهيم يې تېښتې ته اړ کړ. خو بیا هم تر ز کال پورې د ښار په نیولو و نه توانیده. راتلونکی کال، ابو سعيد د شاه رخ عمر خوړلې کونډه مېرمن ګوهر شاد اعدام کړه، څوک چې يوه اغېزناکه او شتمنه شهزادګۍ وه، نوموړې يې له ابرهيم سره په دسيسه جوړولو تورنه کړې وه، څوک چې د هغې کړوسی و. د تیموري شهزادګانو تر منځ ټکرونو په پام کې نيولو سره، د قره قویونلو واکمن جهان شاه، له دې حالت ګټه واخيسته او خپل ځواکونه يې د سيمې پر لور رهي کړل، او په ز کال کې يې هرات ونيو. جهان شاه له وړاندې د لويديځو تیموري سیمو په نیولو کې لويې سوبې تر لاسه کړې وې. په هر حال نوموړی د خپل زوی حسن علي له بغاوت سره مخ و، نوموړی اړ شو چې خپلۍ وروستۍ نيولې سيمې خوشې کړي، او په دې ډول ابو سعيد وکولای شول خراسان بيا سره يو ځای کړي، چا چې بالاخره هرات خپله پلازمېنه وټاکله. د دوه واکمنو تر منځ د ملګرتيا اړيکې جوړې شوې، چې د لسيزې په اوږدو کې د دواړو واکمنو تر منځ ګڼ سفارتي ماموريتونه منځ ته راغلل. په دې موده کې ابو سعید د خپل واک راټولولو ته دوام ورکړ. په ز کال کې، هغه د سرخس په جګړه کې د درې تیموري شهزادګانو هر یو سلطان سنجر، ابراهیم میرزا او علاءالدولة شریک پوځ ته ماتې ورکړه. سنجر ونيول شو او له جګړې وروسته اعدام شو، او پاتې دوه په تبعيد کې وروسته مړه شول. د ابوالقاسم بابر شړل شوی زوی محمود هم شا او خوا همدې وخت کې مړ شوی. د ډېرو مخالفینو په مړينې سره، ابوسعید اوس تر مازندران او سیستان پورې د خپلې واکمنۍ د پراخولو سرچینې درلودې. ان سلطان وتوانيد چې بدخشان ونيسي، هغه سيمه چې خپله تيمور هم په کومه سيمه يوازې تش په نوم واکمني تر لاسه کړې وه. له دې سره سره، ځينې نور تيموري شهزاده ګان پاتې و چې د هغه واکمنۍ ننګولو ته يې دوام ورکړ. په ز کال کې، اویس میرزا، څوک چې د تيمور د مشر زوی عمر شیخ له پښت څخه و، د ابو سعيد د پخواني ملاتړي ابوالخیر خان په مرسته پاڅون پيل کړ، خو له سختې ماتې سره مخ شو. ابو سعید د عمر شيخ د پښت له يو بل تن سلطان حسین بایقرا ل خوا هم ورته ګواښونو سره مخ شو. سلطان حسين بايقرا له دې وړاندې د قره قویونلو له مشر څخه هغه مهال ګرګان هم نیولی و، کله چې جهان شاه له سيمې په شا شوی و. که څه هم نوموړي په لومړيو کې هغه مهال ابو سعيد ته د وفادارۍ لوړه کړې وه، کله چې د هغه مشر واکمن په ز کال کې د بغاوت له امله له اندېښنو سره مخ و. حسین بایقرا مازندران ونیو او ورپسې کال کې يې هرات محاصره کړ. که څه هم هغه وروسته له دې ځمکو وایستل شو، حسین بایقرا له بښنې سره سره، د ابوسعید پر سیمو بريدونو ته دوام ورکړ. په ز کال کې، د عبداللطيف زوی محمد جوکی هم په پاڅون وکړ. هغه د شاهروخیه ښار تر نیولو دمخه د ماوراء النهر له لارې خپله لاره ووهله، چیرته چې ابو سعید اړ شو، تر څو اوږدمهالې محاصره پیل کړي، کومې چې د ز کال د نومبر مياشتې څخه پيل او بيا د ز کال تر سپتمبر پورې وغزېدلې. سرچينې