لرغونې ژوند پوهنه
لرغونې ژوند پوهنه يا - -- چې د يا په ډول هم ليکل کېږي، د هغه ژوند علمي څېړنه ده چې پخوا موجود و او ځيني وختونه د هولوسين دورې له اوس نه شاوخوا ۱۱۷۰۰ کلونه مخکې پيل شاملوي. لرغوني ژوند پوهنه د ژونديو جسمونو د ډلبندۍ په موخه د فوسيلونو د ژونديو موجوداتو پاتې شوني مطالعه شاملوي او يو له بل او له چاپيريال سره د دوی متقابل عملونه څېړي. لرغوني ژوند پوهنيزې ارزونې، له ميلاد نه ۵ پېړۍ مخکې وختونو ته مستندې شوې دي. د لرغوني ژوند پوهنې علم، په ۱۸مه پېړۍ کې په مقايسوي اناتومي باندې د جورجس کوواير د کار د پایلې په توګه رامنځته شو او په ۱۹ مه پېړۍ کې يې په ډېرې چټکۍ سره وده وکړه. دا اصطلاح په خپله له يوناني کليمې ، زوړ يآ لرغوني، . ، موجود يا مخلوق او يعنې کلام، فکر يا څېړنه نه اخيستل شوې ده. لرغونې ژوند پوهنه، د بيولوژي او جيولوژي تر منځ پر پوله واقع کېږي، مګر له لرغون پېژندنې نه په دې کې توپير لري، چې لرغوني ژوند پوهنه په اناتوميکي ډول د معاصرو انسانانو د څېړنې مخه نيسي. دا اوس د حياتي کيميا، رياضياتو او انجينري په ګډون د علومو له پراخې ساحې نه په لاس راغلي تخنيکونه کاروي. د دې ټولو تخنيکونو کارونې لرغوني ژوند پوهانو ته د دې توانايي ورکړې، چې د ژوند ډېر تکاملي تاريخ کشف کړي، نږدې ټول هغه وختونه يعنې نږدې ۴ بيليونه کالونه پخوا ته ورګرځي، چې ځمکه د ژوند کولو وړ شوه. لکه څرنګه چې پوهه زياته شوې ده، لرغوني ژوند پوهنې ځانګړې فرعي څانګې يا وېش ته وده ورکړې ده، چې ځينې يې د ژونديو موجوداتو د بقاياوو په بېلابېلو ډولونو باندې تمرکز کوي، په داسې حال کې چې نور يې ايکولوژي له چاپېريال سره د انسان اړيکې او چاپېريالي تاريخ، لکه: لرغوني اقليمونه څېړي. د بدن فوسيلونه او ترسيمي فوسيلونه، د لرغوني ژوند په اړه د ثبوت دوه بنسټيز ډولونه دي او ثبوت مرسته کړې، چې د ژوند تکامل مخکې له دې کشف کړي، چې ژوندي موجودات کافي ستر و، تر څو د جسم بقايا پرېږدي. د دې بقاياوو د تاريخونو اټکل اړين، مګر ستونزمن دی: ځينې وختونه د نږدې يا ګاونډ تيږې طبقه راډيوميترک تاريخ معلومونې ته اجازه ورکوي، کوم چې دقيق او يقيني تاريخونه برابروي چې په کې دقيق دي، مګر زياتره لرغوني ژوند پوهان باید د له ځوانو طبقو نه زړو ته د تيږو د طبقو تنظيم د حلولو په واسطه په اړوند تاريخچې معلومونې باور وکړي. د لرغونو ژونديو موجوداتو ډلبندي هم ځکه ستونزمنه ده، چې زياتره يې د د ژونديو موجوداتو له ډلبندۍ سره مطابقت نه کوي او لرغوني ژوند پوهان زياتره د تکاملي کورنۍ شجرې د تنظيمولو لپاره کاروي. د ۲۰ مې پېړۍ وروستۍ ربعه د ماليکولي د ودې شاهده وه، چې د دوی په کې د د ورته والي د اندازه کوونکې په واسطه د ژونديو موجوداتو د نږدې اړيکې يا تړلتيا څرنګوالی پلټي. ماليکولي د هغه وخت د اټکلولو لپاره هم کارېدلی دی، چې نوعې يو له بله بېلې شوې، مګر د ماليکولي د هغه اعتبار په اړه مخالفت شته، چې همدا اټکلونه پرې تکيه کوي. د لرغوني د لرغوني ژوند مطالعه يا څېړنې د يو تر ټولو ساده پېژندنه ده. دا برخه د تېرو ژونديو موجوداتو د بېلابېلو ارخونو په اړه معلومات لټوي. لکه: د هغوی پېژندنه او اصليت، د هغوی چاپېريال او تکامل او دا چې دوی موږ ته د ځمکې د تېرو ژونديو او غير ژونديو جسمونو په اړه څه وايي. تاريخي علم ويليم ويويل د لرغوني ژوند پوهه، د تاريخي علومو په توګه له انسان پېژندنې، ځمک پېژندنې يا جيولوژي، ستورو پېژندنې، نړۍ پېژندنې، ژبپوهنې او په خپله تاريخ سره ډلبندي کړې ده. لرغوني ژوند پوهنه، د تېرو ښکارندو د تشرېح کولو او د هغوی د سببونو د بياجوړونې موخه لري. له دې امله دا درې اساسي عناصر لري: ۱ د تېرو ښکارندو تشرېح، ۲ د بدلون د بېلابېلو ډولونو د سببونو په اړه د عمومي نظريې رامنځته کول يا وده ورکول او ۳ په ځانګړو حقيقتونو باندې د دې نظرياتو تطبيقول. کله چې د تېر د تشرېح کولو هڅه کوو، لرغوني ژوند پوهان او تاريخ پوهان زياتره د سببونو په اړه يو يا له يو نه د زياتو فرضيو يوه ټولګه يا مجموعه جوړوي او وروسته له هغې د لپاره انتظار کوي. د ثبوت هغه برخه ده، چې د نورو فرضيو په پرتله له يوې فرضيې سره په محکم ډول موافق کېږي. ځينې وختونه څېړونکي د يوې بلې څېړنې په جريان کې د يوې ښې يا نېکمرغه پېښې په واسطه يو کشف کوي. د بېلګې په ډول: په ۱۹۸۰ ز کال د لويس او والټر الواريس په واسطه، د ايريديم کشف، چې يو د وچې يا ځمکنی فلز دی، د ځمکې پېژندنې په درېيمه دوره کې د پولې يا سرحد طبقې د وړو اسماني سيارو اغېز، د د وژنې يا له منځه وړلو حادثې لپاره تر ټولو زيات بریالی وضاحت و، که څه هم د اورغورځونې د ونډې په اړه مناقشې دوام لري. علمي پوهې ته د ودې ورکوونې لپاره يو متمم يا تکميلوونکې پایله ازمېښتي علم زياتره ويل کېږي چې د ازمېښتونو په کولو سره کار کوي، تر څو د کارونو او د ښکارندې د طبيعي سببونو په اړه فرضيې ناسمې ثباتې کړي. دا پایله يا رسېدنه يوه فرضیه نه شي ثابتولی، که څه هم ځيني وروستي ازمېښتونه کېدای شي، دا ناسم ثابت کړي، مګر د ناسم ثابتولو لپاره د ناکاميو غونډېدنه يا انبار زياتره ثبوت په علاقه... کې واردوي. که څه هم، کله چې له بشپړ غيرمتوقع ښکارندو سره مخامخ کېږو، لکه د نه لیدونکو وړانګو لپاره لومړنی ثبوت، ازمېښتي پوهان، زياتره ورته پایله يا رسېدنه د تاريخي پوهانو په توګه کاروي: د سببونو په اړه د فرضيو يوه ټولګه ترکيبوي او بيا يو ته په تمه کېږي. اړوند علوم لرغوني ژوند پوهنه، د بيولوژي او جيولوژي تر منځ ځای لري. څرنګه چې دا د تېر ژوند په تاريخچه باندې تمرکز کوي، مګر د ثبوت اساسي سرچينه يې په تيږو کې فوسيلونه د ژونديو موجوداتو بقايا دي. د تاريخي دلايلو لپاره لرغوني ژوند پوهنه، په زياتره پوهنتونونو کې د جيولوژي د څانګې يوه برخه ده: په ۱۹مې او ۲۰مې پېړيو کې د جيولوژي څانګو يا ديپارتمنتونو د تېږو د اشنايۍ لپاره د فوسيل ثبوت اړين وګاڼه، په داسې حال کې چې، د بيولوژي څانګې ورسره لږه لېوالتيا وښوده. لرغوني ژوند پوهنه، له لرغون پېژندنې سره ځينې اړيکې لري، چې په بنسټيز ډول د انسانانو او د هغوی د بقاياوو په واسطه له جوړو شوو شيانو سره کار کوي، په داسې حال کې چې لرغوني ژوند پوهان، د نوعو په توګه د انسانانو په ځانګړنو او تکامل کې لېوالتيا لري. کله چې د انسانانو په اړه په دليل سره معامله کوو، لرغون پېژندونکي او لرغوني ژوند پېژندونکي کېدای شي، په ګډه کار وکړي. د بېلګې په ډول: لرغوني ژوند پوهان کېدای شي، د يوې لرغونې سيمې په شاوخوا کې حيواني يا نباتي فوسيلونه مشخص کړي، تر څو کشف کړي چې، هلته څوک اوسېدل او څه يې خوړل، يا کېدای شي، د اوسېدنې د وخت اقليم وارزوي. د دې تر څنګ لرغونې ژوند پوهنه، زياتره د بيولوژي، هډوکي پېژندنې، ايکالوژي هغه علم چې د انسان او چاپيريال متقابلې اغېزې څېړي، کيميا، فزيک او رياضياتو په ګډون له نورو علومو نه تخنيکونه رانقلوي. د بېلګې په ډول: له تيږو نه نښې کېدای شي مرسته وکړي، چې پر ځمکه د لومړني ژوند ظهور کشف کړو. د کاربن د ايزيتوب نسبت تحليل کېدای شي مرسته وکړي، چې اقليمي بدلون مشخص کړو او ان سترې لېږدېدنې، لکه: تشرېح کړو. په اړوند ډول يو وروستی اصل ماليکولي د معاصرو ژونديو موجوداتو او سره پرتله کوي، تر څو د هغوی د تکاملي نيکونو د کورنۍ شجره يو ځل بيا ترکيب او جوړه کړي. دا د اړينو تکاملي پرمختګونو د نېټو د اټکل په موخه هم کارېدلی دي، که څه هم دا پايله يا رسېدنه د مالیکولي د اعتبار په اړه د شکونو له امله په جدي بحث کې ده. انجنيري تخنيکونه هم، په دې موخه کارېدلي دي، تر څو د لرغونو ژونديو موجوداتو د جسمونو د کار څرنګوالی وارزوي. د بېلګې په ډول: د د منډې سرعت او د ذايقې ځواک يا د کوچنيو داړونکو حيواناتو د الوتنې ميخانيک. دا اړونده عمومي موضوع ده، چې د - وړانګو په کارونې سره د فوسيلونو داخلي جزيات وڅېړو. لرغوني ژوند پوهنه، بيولوژي، لرغون پوهنه او سره يو کېږي، تر څو په انسانانو پورې د اړوندو نوعو اندوکرايني وڅېړو او د انسان د اعصابو تکامل روښانه کړو. لرغوني ژوند پوهنه، ان سره هم د ژوند د ظهور د څرنګوالي په اړه د نمونو د رامنځته کولو او د ژوند د دليل د کشف کولو لپاره، د تخنيکونو د چمتو کولو په وسیله مرسته کوي. سرچینې