ایدینبرګ
ایدینبرګ د سکاتلند پلازمېنه ښار او د دغه هېواد له ۳۲ شورای سیمو یوه سیمه ده. له تاریخي اړخه، ادینبرګ د میدلوتیان که یو دبل په ځای وکارول شي نو له ۱۹۲۱ دمخه ایدنبرګ شایربلل کیږي چې د فورت دسیند د راوتلو سیمې په سویلي څنډه کې لوتیان په سیمه کې پروت دي . ایدنبرګ د سکاتلند له ګلاسکو وروسته دویم ډیر وګړي لرونکی او په برتانیا کې اوم د ډېرو وګړو لرونکی ښار دی. له ۱۵ پېړې را دېخوا د سکاتلند د مرکز په توګه پېژندل شوی ایدنبرګ د سکاتلندې حکومت، سکالتندې پارلمان او د سکاتلند د سترو محکمو ناستځای دی. د دې ښار د هالی رود هاوس مانې په سکاتلند کې د برتانوي پاچا رسمي هستوګنځای دی. له ډیره پخوا دا ښار د پوهنې په ځانګړې توګه د طب، سکاتلندي قانون، ادبیاتو، فلسفې، علومو او انجنیرۍ مرکز پاتې شوی دی. دا ښکار په برتانیا کې دویم ستر مالي مرکزدی. د دې ښار تاریخی کلتوري راکښنو داښار په برتانیا کې دګرځندویانولپاره دویمه ډیره لویه لیدونکې موخه ګرځولې ده چې په ۲۰۱۸ ز کال کې یې ۴.۹ میلیونه کتنې جلب کړي چې ۲.۴ میلیونه یې بهرني لیدونکي و. د تایم اوت مجلې ادینبرګ ته په نړۍ کې په ۲۰۲۲ ز کال کې د خورا غوره ښار درجه ورکړه. د ۲۰۲۰ د کال په نیمایي کې د ایدنبرګ د خاصو ځایونو اټکلي وګړي ۵۰۶.۵۲۰ ، د ۲۰۱۹ ز کال په نیمایي کې د ایدنبرګ د شورایي سیمو وګړي چې د دې سیمې په لویدیځ کې لرې پراته کلي احتوا کوي ۵۱۸.۵۰۰ تنه، او په ۲۰۱۹ز کال کې د ایدنبرګ او ایدنبرګ د سکاتلند جنوب لویدیځ ښاري سیمو وګړي چې ختيځ لوتیان ، فایف میدلوتیان ، سکاتلندي پولې او لویدیځ لوتیان سیمې هم پکې شاملیږي ۱.۳۸۴.۹۵۰ اټکل شوی دی. دا ښار د سکاتلند د کلیسا د عمومي کلنۍ ناستې ځای دی او د ملي کلتورې بنسټونو لکه د سکاتلند ملي موزیم، د سکاتلند ملي کتابتون او سکاتلندې ملې ګالرۍ کور دی. د ایدنبرګ پوهنتون چې په ۱۵۸۲ کې یې بنسټ ايښودل شوي او اوس په دې ښار کې له درې پوهنتونو داسې پوهنتون دی چې په نړۍ کې یو له غوره څېړنیزو بنسټونو شمیر کیږي. دا پوهنتون ۲۰۲۳ کال لپاره د دا یوه برتانوي کمپنۍ ده چې د پوهنتونونو درجه بندي کوي د درجه بندۍ له مخې پنځلسم غوره پوهنتون بلل شوی دی. دا ښار د ایدینبورګ د نړیوال فیستیوال او فرینج فیستیوال له امله مشهور دی چې وروستی یې د هنرونو نړیوال کلني خورا ستر فیستیوال بلل کیږي. په دې ښارکې تاریخي ځایونه د ایدینبرګ کلا ، د هالی رودهاوس ، د سینت ګیلس . ، ګری فریر او کانوکېټ کلیساوې دي. د ایدنبورګ زوړ ښارګوټی او نوی ښارګوټی دواړه د یونسکو د نړیوال میراث سیمو به توګه لست شوېدي چې د ایدنبرګ دنړیوالو میراث ادارې له خوا مدیریت کیږي. ایتمولوژي یا د اشتقاق علم ایدین د دې ښار د نامه ریشه ده چې له څخه اخیستل شوی چې په کمبریک ، بریتونیک او سلتیک ژبو کې ددې ځای نوم دی چې پخوا دې ځای کې پرې خبرې کیدلې خو معنی یې نامعلومه ده. د ناحیه د دین ایدین په کلا کې، یا د یا په غونډۍ کې موقعیت لري. باور دادی چې دا ناحیه د راک په ماڼۍ کې چې اوس د ایدینبرګ د ماڼۍ سیمه ده پرته وه. آیدن د برنیشیا د انګلسانو له خو په ۷ پېړۍ کې ونیول شوه او وروسته په ۱۰ پېړۍ کې د سکاتلندیانو له خوا اشغال شو. لکه چې ژبه یې نورتومبرین زړې انګلیسي ته تغیر شوه چې بیا سکاتلندې ژبه ترې جوړه شوه او په دین آیدین کې د بریتونیک دین سیمې نوم د بوره ته واووښت چې وروسته يې دایدینبرګ نوم را منځته کړ.او په همدې ډول دین په سکتلندې ګې لیک ژبه کې په دن واووښت چې دن ایدین ترې جوړ شو. وړ نومونه دې ښار ته د مهربانۍ له مخې د اولد ریکی لقب چې په سکاتلندې کې زوړ دود کوونکی معنی ورکوی د دودونو په واسطه د پوښل شوي زاړه ښار منظرو ته په پام ورکړل شوی. د آلن رمسي یو سکاتلندی شاعر و په یوه شعري ټولګه چې۱۸۰۰ شعري ټوټې لري یوې تبصرې ولیکل بد بویه آولد دا نوم د خلکو له خوا ایدنبرګ ته د هغو دودجنو او بدبویو ورېځو له امله ورکړل شو چې تل به د ایدنبرګ په سر را پېښېدلې. توماس کار لیل داد سکاتلند مقاله لیکونکی، تاریخپوه او فیلسوف و وویل د ورېځو دود په ایدنبرګ باندې د انیس سیلویوس د کاتولیکي کلیسا مشر او د پاپل د ایالتونو واکمن د ۱۴۰۵ ز څخه تر ۱۴۶۴ ز پورې له وخت را دې خوا یالاهغه هم پخوا زوړندې دي، خلک د یو ډول تورو ډبرو د سوځلو داسې هنر لري چې د انیس سیلویوس لپاره ډېر عجیب دی، ایدنبرګ د هغه د دودکشونو سره د خلکو له خوا د په نامه یادیږي د والتر سکات د ستر راهب په نامه یوه ناول کې یو کرکتر وایي، .... هاخوا آولد ریکی پروت دی، یواخې ۱۲ میلو واټن کې د هغه په سر دود لیدلای شئ رابرت چمبرس له ۱۸۷۱ تر ۱۸۰۲ ز پورې یو سکاتلندی خپروونکي، ځمکه پېژندونکی، انقلابی متفکر، مؤلف او ژورنال اوډن چې ویل یې دا لقب د دویم چارلس تر واکمنۍ وړاندې موندل کیدای نه شي دا نوم د فایف د سکاتلند یوه تاریخي سیمه ده د ځمکو څښتن، د لارګو درهام ته نسبت ورکوي چې د خپلو ماشومانو د خوب وخت به یې د ایدنبرګ د پاسه له ماڼیو د اور له دودونو تنظیماوه. ایدنبرګ له ۱۹ پېړۍ راه په دېخوا د شمال د آتن په نامه هم یادیږي. د آتن ورګرځونه لکه د برتانیا آتن یا عصری اتن په ۱۷۶۰ ز کې ترسره شوېده. د دې آتنونوترمنځ ورته والی په توپوګرافي نقشه اخیستنې او معنوي اړخ ولاړدی. د ایدنبرګ د تېږې ماڼۍ او د نوې ښار نوې کلاسیکې معماري ته او آتنې کلاوو ته ګڼ شمیر سنتي سفرونه را په زړه کوي. دواړه ښارونه هوارې، حاصل ورکوونکې ځمکې لري چې ښکته خوا یې څومیله لرې د لیت او پیراوس بندرې سیمې پرتې دي. له فکري اړخه ، د سکاتلندي روڼ اندي او ترڅنګ یې بشرپالنې او په تعقل ولاړ لرلید د پخواني یونان د فلسفې تر اغیزې لاندې پاتې شوی دی. په ۱۸۲۲ ز کال کې، انځورګر اک ولیم ولیمز یو نندارتون تنظیم کړ چې په هغه کې آتن او ایدنبرګ خوا په خوا انځور شوي و، او د دواړو ښارونو ورته والي په چټکۍ د خلکو ذهنونه ځانته جلب کړل. کله چې د۱۹ پېړۍ په پیل کې د کالتون د غونډۍ پرمختیايي مهندسي پلانونه جوړېدل نو د دې ملي یادګار دیزاین د آتن د پخواني معبد له ډیزاین څخه کاپي کړای شو. د ټام ستاپارد د تمثیلي ټوټو لیکونی د جمپرز په تمثیلی ټوته کې کرکتر آرچي وویل له ریکجاویک د آیسلند یو ستر ښار دی باندی لوبې کول د دددوجن خلیج په معنی ده نو د جنوب ریکجاویک نوم به یو وړ نوم وي. دا ښار په څو لاتیني نومونه هم ياد شوی لکه ایدنیبرګم چې ددې نوم وصفی حالات یې ایدنبرګنسیس یا ایدننسیس دي چې تعلیمی او علمی موضوعاتو کې کارول کیږي. ایدینا د ۱۸ پېړۍ په وروستیو کې ددې ښار یوه شعري بڼه ده چې د سکاتلندي شاعرانو لکه رابرت فرګوسون او رابرت برنس له خوا کارول شوی دی. ایمبرا یا ایمبرو دهمدي وخت مصطلح عبارتونه دي چې د شاعر رابرت ګاریوچ د په شعري ټولګه کې کارول شويدي. بن جانسن یو انګلیسی شاعر او ننداره لیکوونکی وه ایدینبرګ د بریتاینس بله سترګه باله او سر والتر سکات دې ته له شمال ها خوا ملکې نوم ورکړی. رابرت لویس ستوینسون یوه معروف شخصیت لیکلي چې ایدنبرګ هغه څه دی چې پاریس باید وای. سرچينې