د بني مصطلق غزا
د بني مصطلق يا مريسيع غزا مریسیع دیوې چینې نوم دی، چیري چې د بنی خزاعه قبیلې یوښاخ بنی مصطلق اوسیدل دهجرت په پنځم کال حضرت محمد ته خبر راغی چې دبني المصطلق سردار حارث بن ابی ضرار یو ستر لښکر ددې لپاره راټول کړی دی چې غواړي په مسلمانانو حمله وکړي، رسول الله ددي خبر دپخلي لپاره یوتن صحابي بریده بن حصیب اسلمي واستاوه، هغه لاړ او بیرته راغی رسول الله ته یې وویل: چې خبره رښتیاده، رسول الله سملاسي دروانیدو حکم وکړ. صحابه تیار شول ، دیرش اسونه یې دځان سره کړل چې لس دمهاجرینو وو، اوشل دانصارو ، په مدینه منوره کې یې زید بن حارثه ځای ناستی پریښود، دغنیمتونو په طمع لوی شمیر منافقان هم ورسره روان شول حال داچې ددېنه وړاندي هیڅ غزاته نه وولاړ د مطهراتو ازواج نه رسول الله دمومنانو مور حضرت عایشه صدیقه او حضرت ام سلمة ځان سره بوتلې دتریخ پوهانو په قول: دا دوشنبې ورځ وه او دشعبان ۲مه نیټه وه ابن اسحاق وایي: دهجرت ۶ کال و، ځیني وایي: ۴ کال و قتاده، عروه بن زبیر او ابن شهاب زهري وایي: د هجرت ۵کال او دشعبان میاشت وه، موسی بن عقبه، ابن سعد،بیهقي اوحاکم هم داقول غوره بللی حافظ عسقلاني وایي: دا قول ځکه صحیح دی چې پکې د سعدبن معاذ ګډون بخاري کې راغلی او له صحیحه روایتونو او معتبرو احادیثو څخه ثابته ده چې سعد بن معاذ کله دخندق غزوې نه وزګارشو بني قریظه سره دجنګ په زمانه کې وفات شو، چې دهجرت ۵ کال و اوکه دمریسیع غزوه په ۶ کال شي بیا پکې دسعد بن معاذ ګډون څنګه سهي کېدای شي ؟ تفصیل په فتح الباري کې وګورئ ۷ټوک ۲۳۲مخ زرقاني ۲ټوک ۹۶مخ رسول الله صلی الله عليه وسلم او ملګري یي دومره لاړل چې په دښمن یې په داسې حال کې ناڅاپه برید وکچې هغوی دبني مصطلق خلکو خپل څاروی اوبه کول او دبرید تاب یې را نه وړو تري لس کسان ووژل شول او پاتي نارینه ،میرمني ،ماشومان او سپین ږیري یي ټول ژوندي ونیول شول مالونه یې دوه زره اوښان ۵زره وزې غنیمت شول او د دوه سوه کورنیو وګړي تري بندیان کړای شول ځیرنه: داپورته روایت :چې رسول الله اوملګرو یې په بني مصطلق قبیلې په داسې وخت کې ناڅاپه حمله وکړه چې هغوی خپلو څارویو اوبه ورکولې. دبخاري شریف په کتاب العتاق ۱ټوک ۳۲۵مخ کې له نافع څخه روایت شوی او نافع وایي: حدَّثنی به عبد الله بن عمر وکان فی ذلک الجیش دا حدیث ماته عبد الله بن عمر بیا کړی دی څوک چې دلښکر سره یوځای وو. دمحدثینو له نظره یاد روایت په مرتبه دمرفوع متصل کې دی بالفرض که ددي روایت سلسه په نافع هم پای ومومي نو دمحدثینو په اصطلاح ورته مرسل ویل کېږي کوم چې دجمهورو سلفو په نزد حجت دی نه منقطع، خو دا نده معلومه چې علامه شبلي نعماني په سیرة النبي کې ۱ټوک ۳۸۲مخ په کوم دلیل دي حدیث ته منقطع ویلي اوپه دې توګه یې دغیرمعتبر ګرځولو ناکام کوښښ کړی دی دسیر دروایت او بخاري دروایت ترمنځ هیڅ تعارض نشته ځکه چې دسیر دروایت څخه دومره معلومیږي چې بني المصطلق ددینه خبر وو چې رسول الله په دوی دحملې اراده لري خو دومره نه وخبر چې دومره ناڅاپه به ورباندې حمله کوي څنګه چې دبخاري په روایت کې دي چې کله رسول الله په هغوی برید وکړ نو ناخبره او غافل وو په بندیانو کې دبني مصطلق د سردار حارث بن ابي ضرار لورجویریه هم وه، دغنیمت مالونه چې کله په غانیمینو وویشل شول جوریه ثابت بن قیس ته په برخه ورغله، ثابت بن قیس جویریه مکاتبه وګرځوله یعنې که دومره مقدار پیسې راکړې زه به تا ازاده کړم. حضرت جویریه رض درسول الله په خدمت کې حاضره شوه او عرض یې وکړ: دالله رسوله: تاته معلومه ده چې زه جویریه دبني المصطلق دسردار حارث بن ابي ضرار لوریم زما داسارت حال له تاڅخه پټ ندی په ویش کې دثابت بن قیس په برخه رسیدلې یم او هغه مکاتبه ګرځولې یم، دکتابت دبدل لپاره زه له تا څخه داعانت او مرستې ارزولرم! رسول الله ورته وفرمایل: زه تاته ددې څخه غوره څېز ښییم که غواړي چې ستا لخوا واجب الاداء پیسې زه اداء کړم او تاازاده دې کړم اوبیا پخپله نکاح کې واخلم څنګه ته راضي یي؟ حضرت جویریه وفرمایل:زه راضي یم رواه ابو داود کتاب العتاق له پیله هم د جویریه ارزو داوه چې ازاده کړای شې اتفاقاً دهغې پلار حارث بن ابی ضرار هم درسول الله په خدمت کې حاضر شو او عرض یې وکړ: زه دبنی المصطلق سردار یم زما لور وینزه نشي کیدای، ته هغه ازاده کړه! رسول الله ورته وفرمایل: ښه نده چې زه دا معامله پخپله دجوریې خو ښې ته پریږدم چې هره پریکړه کوي ماته دمنلو وړ وي، حارث پورته شو جویریې ته یې وویل:رسول الله ستاخوښې ته معامله پریښوده جویریه رض وویل: زه الله او دهغه رسول غوره کوم رواه ابن منذروسنده صحیح الاصابه ۴ټوک ۲۶۵ دعبد الله بن زیاد څخه روایت دی چې دحضرت جویریه پلار حارث بن ابي ضرار ځان سره زیات اوښان مدینې منورې ته راوستل څو دفدیې په ورکولو خپله لور ازاده کړې او دوه اوښان چې نهایتي عمده وو، په یو چول کې پټ کړل چې دځان سره به یې بیرته په تلو کې بوزي کله چې مدینې ته درسیدو وروسته درسول الله په وړاندي حاضر شو او اوښان یې وړاندې کړل رسول الله وفرمایل: هغه دوه نوراوښان چیري دي ، چې تا په فلاني ځای کې پريښودل ؟ حارث وویل: اَشهَدُ اَنک رسول الله زه ګواهې ګوم چې بیشکه ته دالله رسول یي! دالله پرته بل هیڅوک دهغواوښانو څخه نه خبر و، نوتاته په اړه یی الله خبر در کړی دی. اصابه ترجمه حارث بن ابي ضراررض غرض دا دی چې رسول الله حضرت جویریه رضی الله تعالی عنها ازاده کړه او پخپله نکاح کې یې واخستله کله چې صحابه خبر شول نو هغوی هم دبني المصطلق ټول قیدیان په دې ازاد کړل چې بني المصطلق درسول الله سره دخسر ګنۍ له پلوه رشته لري دمومنانو مور حضرت عایشې صدیقې رضی الله تعالی عنها فرمایل: ما د خپل قوم په حق کې دجویریه پرته بله هیڅ میرمن دومره دبرکت درلودونکې نده لیدلې چې په وجه یې په یوه ورځ کې سل کورنۍ ازادې شوې کتاب العتاق ۲ټوک ۱۹۲مخ داچې په دې سفر کې منافقینو هم ګډون لاره، هغوی په هره موقع دخپل شرارت او فتنې خورولو کوښښ کاوه، لکه داوبو په یوه چینه دیومهاجر او یوتن انصاري ترمنځ جنګ پیښ شو، مهاجر انصاري په لغته وواهه مهاجر دخپلې مرستې لپاره دیا للمهاجرین ناره دخولې وویسته او انصاري د یا للانصار ناره ووهله کله چې رسول الله دا غږونه واریدل نو وي فرمایل: دا دجاهلیت غږونه دچاوو؟ خلکو عرض وکړ: دالله رسوله یوتن مهاجر یو انصاري په لغته وواهه رسول الله وفرمایل: دَعُوهَا فَأِ نها مُنتِنَة دا خبرې پریږدئ په تحقیق سره دا ناوړه او بدبویه دي. دمنافقیینومشر عبد الله بن ابی بن سلول ته هم دخبرو چانس پیداشو هغه وویل: دا مهاجرین په مونږ واکمن شول، په خدای سوګند چې مونږ بیرته مدینې ته ستانه شو عزت لرونکي به ذلیلان وباسي. کله چې رسول الله ته خبر ورسید حضرت عمر عرض وکړ: یار سول الله ماته ددي منافق دسرپریکولو اجازه وکړه رسول الله وفرمایل: پریږده یې خلک په رښتیني حقیقت نه پوهیږي ګومان به کوي چې محمد خپل ملګري قتلوي. عبد الله بن ابی بن سلول رښتیا هم د رسول الله له ملګرو څخه نه و، بلکې ترټولو سخت دښمن یي و، خو په ظاهري صورت او شکل درسول الله دصحابه وو پشان و، او په ژبه درسول الله دملګرتیا مدعي و، له دې وجې رسول الله یي دقتل اجازه نه ورکوله یعنې دمخلصانو صحابه وو سره دتشبه په وجه دمرګ څخه خلاص شو مولانا محمد ادریس کاندهلوي لیکلي: دنیکانو خلکو سره تشبه اګرکه منافقانه هم وې خو بیکاره او له ګټې خالي نده ددې مسئلې نور تحقیق دمولانا قاري محمد طیب د دارلعلوم دیوبند پخوانی مهتمم په غوره تصنیف التشبه فی الاسلام کې شته هغه په یاده موضوع دعالمانه تحقیق له پلوه لامثال دی نوربیا