تاچريزم
تاچريزم د برتانوي محافظه کار اېډيالوژۍ يوه بڼه ده، چې د محافظه کار ګوند د مشرې مارګرېټ تاچر په نوم نومول شوې ده. ياده اصطلاح د ۱۹۷۹ز کال له عمومي ټاکنو څخه په ۱۹۹۰ ز کال کې د تاچر تر ګوښه کېدنې پورې د نوموړې تر مشرۍ لاندې د برتانوي حکومت د اصولو تشرېح کولو په موخه کارول شوې ده او د ستر جان او ډېوېډ کامرون تر مشرۍ لاندې محافظه کار حکومتونو کې دوام لري. د تاچريزم پلويانو ته تاچرېستان ويل کېږي. تاچريزم له جګړې څخه د وروسته اجماع يو منظم او پرېکنده نه منښت يا رد او بدلون وړاندې کړ، چې په واسطه يې سترو سياسي ګوندونو په پراخ ډول د کېنسيانيزم ، مرستندويه دولت، ملي صنعت او د برتانوي اقتصاد پر نږدې مقرراتو پر مرکزي موضوعاتو باندې هوکړه وکړه. يوه ستره برخه چې د تاچريزم له بدلون څخه د باندې پاتې شوه، د روغتيا ملي خدمت وه، چې د برتانوي وګړو د درلودلو له امله په پراخه کچه پېژندل شوې وه. په ۱۹۸۲ز کال کې تاچر ژمنه وکړه چې د ملي روغتيا خدمت زموږ به لاسونو کې خوندي و او ياده برخه په ۱۹۸۷ز کال کې يوازې له موږ سره خوندي وه. د تاچريزم جوړونکي اصطلاحات او د تېرو لسيزو په اوږدو کې يې برتانوي تاريخ کې مشخص ميراث د بحث وړ موضوعګانې دي. د ايډيالوژۍ له مخې تاچريزم د نايجل لاسن له لورې د يو سياسي پل په توګه تشرېح شوی دی، چې پر ازادو بازارونو باندې ټينګار کوي چې د هېواد دننه او د باندې برتانوي ملتپالنې تر څنګ ټاکلی دولتي لګښت او د ماليو کمښتونه لري؛ لاسن له ۱۹۸۳ ز کال څخه تر ۱۹۸۹ز کال پورې د تاچر د خزانې وزير و. که څه هم تاچر په خپله د تاچريزم ويی خورا لږ کارولی دی، مګر کله يې چې د ۱۹۸۷ زکال عمومي ټاکنو لپاره د ټاکنيزو مبارزو پر مهال سوليهل کې وينا وکړه او د وينا پر مهال يې اقتصادي برياوې تشرېح کولې، ويې ويل: دا هغه څه دي، چې زه يې تاچريزم بولم. ډيلي ټيلګراف د ۲۰۰۸ ز کال اپرېل کې وويل، چې د ټوني بلير د نوي کار راتلونکی نامحافظه کار حکومت په اصل کې د تاچريزم د مرکزي سمون معيارونه ومنل. لکه: ګډوډي، د مهمو ملي صنعتونو خصوصي کول، د کار بدلون منونکي بازار لرل، د سوداګريزو اتحاديو ګوښه کول او له سيمه ييزو چارواکو څخه مرکزي حکومت ته د واک متمرکز کول. کتنه تاچريزم د پيسو رسولو د پياوړي واک، خصوصي کولو او پر کارګر خوځښت باندې د خنډونو له لارې ټيټ انفلاسيون، کوچني دولت او ازادو بازارونو ته د ودې ورکولو هڅه کوي. دا اصطلاح په متحده ايالتونو کې زياتره وخت له رياګانومېکس اصطلاح سره، اسټراليا کې له اقتصادي رېشنليزم د عقل اصالت او نيوزيلينډ کې له روګيرنومېکس اصطلاح سره او په نړيواله کچه د ازادي غوښتونکي اقتصادي خوځښت د مهې برخې په توګه پرتله کېږي. نايجل لاسن چې له ۱۹۸۳ څخه تر ۱۹۸۹ ز کال پورې د تاچر د خزانې وزير و، تاچري هيلې يې د ازادو بازارونو، مالي سمون يا انظباط، دولتي لګښت باندې د ټينګ واک، د ماليې کمښتونو، ملتپالنې، وېکتوريايي ارزښتونو، خصوصي کولو او د د عموي يا تش په تورو ژمنو په توګه لښتليک کړې. تاچريزم د همدې له امله زياتره وخت له کلاسيک ليبراليزم لرغونې ازادې غوښتنې سره پرتله کېږي. مېلټن فريدمېن وويل، چې مارګريت تاچر د عقيدې له مخې توري د توري ګوند غړې نه ده. نوموړې د ۱۹ پېړۍ ازادي غوښتونکې يا لېبرال ده. تاچر په خپله په ۱۹۸۳ز کال د يوې وينا پر مهال وويل: زه به په دې شرط تړلو خوابدې نه شم، چې که چېرې ښاغلی ګلادستون نن ورځ ژوندی وی، نو له محافظه کار ګوند سره د يو ځای کېدلو غوښتنه به يې کړی وی. تاچر د کيت جوزف په ياد د ۱۹۹۶ز کال بيان کې استدلال وکړ: د محافظه کارۍ هغه ډول چې نوموړي او ما خوښ کړی دی، د پخوانۍ زمانې په مفهوم کې به د ليبرال په توګه ښه تشرېح شي او زما موخه د ښاغلي ګلادستون ليبراليزم دی، نه د وروستيو وختونو د اشتراکي اصولو پلوي. تاچر يو ځل فريدريک هايک ته وويل: زه پوهېږم چې تاسې له ما څخه غواړې چې يوه وېګ د ويګ ګوند غړې شم؛ نه، زه يوه توري د توري ګوند غړې يم. هايک باور درلود، چې نوموړي نوموړې دا خبره په خورا روښانه ډول حس کړې وه. د تاچريزم او ليبراليزم تر منځ اړيکه پېچلې ده. د تاچر پخواني د دفاع وزير جان نوټ ادعا وکړه، چې د ۱۹ پېړۍ د لېبرالې په توګه د نوموړې انځورول د هغې د باورونو يو بشپړ ناسم تعبير دی. لکه څرنګه چې ايلين ميکسينس ووډ استدلال کړی دی، تاچر پلوې پانګوالي کپيټليزم د برتانيې له دوديزو سياسي بنسټونو سره متناسب وه. تاچر د يو لومړي وزير په توګه که څه هم د پاچاهۍ يا د مشرانو جرګې په څېر لرغوني بنسټونه ونه ننګول، مګر د سوداګرۍ د اتحاديو په څېر خورا وروستۍ زياتونې يې هرومرو وننګولې. په حقيقت کې په خپله د تاچر په ګډون زياتره مخکښ تاچرپلويو د مشرانو جرګې سره يو ځای کېدلو ته لار پيدا کړه او په هغه وياړ و، چې د بېلګې په ډول ويليم ايوارت ګلادستون رد کړی و. هغه مفکرين چې له تاچريزم سره نږدې تړاو لري، کيت جوزف ، اينوچ پوويل ، فردريک هايک او مېلټن فرېدمېن دي. په ۱۹۹۶ زکال کې له سيمون هاففر سره په يوه مرکه کې تاچر وويل، چې پر نوموړې باندې د محافظه کار مشر په توګه دوه تر ټولې سترې اغېزناکه اشخاص جوزف او پوويل وو، چې دواړه خورا ښه شخصيتونه وو. تاچر د کمونيزم، مارکسيزم او سوسياليزم پياوړې نیوکه کونکې منقده وه. ژوندليک ليکونکی جان کمپبېل راپور ورکوي، چې د ۱۹۷۸ز کال جولای کې کله چې د عوامو مجلس کې د يو کارګر له لورې وپوښتل شو، چې نوموړې ته سوسياليزم په کومه معنا و، نوموړې په ځواب ورکولو کې بې زړه شوه. له تاچريزم څخه په حقيقت کې د نوموړې موخه د ناګټورو صنعتونو لپاره حکومتي ملاتړ، جزايي ماليه ټاکنه، د کار بازار مقررات، د بيې اداره کول او هر هغه څه وه، چې د ازاد اقتصاد فعاليت کې لاسوهنه کوي. له تاچر څخه مخکې تاچريزم يو شمېر مبصرينو له جګړې څخه وروسته برتانوي سياست کې د تاچريزم ريښې موندلي دي. تاريخپوه ايوين ګرين ادعا وکړه، چې د کارګر خوځښت له لورې د انفلاسيون، ماليه ټاکنې او د افکارو اړوند لګول شويو بنديزونو څخه کرکه وه، چې د تاچر له نامتو کېدلو څخه مخکې لسيزو کې د بوتسکيلايټ يووالي سره مل وه. که څه هم محافظه کاره مشرتابه له جګړې څخه وروسته د کليمينټ اټلي د حکومت له سمونونو سره ځان برابر کړ، مګر د ګوند په ټيټو رتبو کې په ښي اړخي فشار ډلو لکه د منځني پوړ اتحاد او ازادۍ لپاره د دفاع ولسي تړون او وروسته په فکري شوبلو لکه د سياست څېړلو مرکز کې د ښي اړخي پرله پسې مخالفت و. د بېلګې په ډول: د ۱۹۴۵ز کال په عمومي ټاکنو کې د محافظه کار ګوند مشر رالف اشيتون د د سوسياليست ضد اقتصادپوه فردريک هايک له لورې ليکل شوی کتاب، چې وروسته يې په تاچريزم پورې نږدې تړاو درلود ۱۲۰۰۰ نيمګړې نمونې غوښتې وې، چې د ګوند د يو نيم ټن کاغذ لګښت يې درلود او هغه يې د ټاکنيزو تبليغاتو په توګه ووېشلې. تاريخپوه ډاکتر کرېستوفر کوپر په ۱۹۵۸ز کال کې د خزانې د محافظه کار وزير پيټر تورنيکروفټ له استعفا څخه وروسته د تاچريزم په زړه کې د هغو پيسو له لارې د هېواد د اقتصاد د تثبيت سياست جوړښت په ګوته کړ، چې په چلند کې دي. د ۱۹۵۰ ز کال په لومړيو کې تاچر د مرستندويه دولت په اړه د هغه وخت د نظريو يووالی يا اجماع ومنله او د محافظه کار ټولنې کلنۍ عمومي ناستې ته په وينا کې يې ادعا وکړه، چې امتياز يې په محافظه کارانو پورې اړه لري. ژوندليک ليکونکی چارلس مور وايي: مارګريت تاچر نه د خپل مسلک په پيل کې د مرستندويه دولت د جګړې د وخت بنسټونه رد کړي دي او نه يې د لومړۍ وزيرې په توګه د دندې پر مهال؛ هغه که د روغتيا برخه کې وو او که د ټولنيز تګلارې يا زده کړو برخه کې. نوموړې په دې برخه کې د خپلو نيوکه کونکو يا د خپلو پلويانو په پرتله لږه بنسټپاله وه. د نوموړې اندېښنه دا وه چې په خپله پر نظام باندې د تمرکز کولو په پرتله له نظام څخه پر ناوړه ګټه اخېستنه، بيوروکراسۍ او د اتحاديې نظاميتوب او همدا راز د هغه څه پر وده باندې زيات تمرکز وکړي، چې وروسته د د تابعيت کلتور په نوم ياد شو. سرچينې