ويټامين
ويټامين په انګلیسي: د هغه موادو څخه عبارت دي چې د انساجو د ودې، فعاليت او ساتنې له پاره ضروري دي .يا د غذايې موادو مهمه او حياتي برخه ويټامينونه دي . ويټامينونه په حيواني اونباتي انساجوکې پيداکېږي .ورځنى احتياج يې د عضويت له پاره کم د ى، ويټامينونه په عمومي توګه دانسان په بدن کې نه جوړيږي، بايد د غذا له لارې واخستل شي . ويټامينونه اوهورمونونه دواړه فعال مواد دي خو اساسي توپير يې دا دى چې هورمونونه تنظيم کوونکې مواد دي او د بدن په دننه کې جوړيږي، اما ويټامينونه مغذيې مواد دي اوپه بدن کې کم شمېريې او د . ځنې ويټامينونه جوړيږي او د غذا له لارې باېد واخستل شي . ډاکتر په ١٩١٢میلادی کال کې دويټامين نوم له دوه کليمو څخه چې د ژوند معني لري اوبل يې دامين کلېمې څخه مشتق کړ. پروفيسر په ١٢٢٠ میلادی کال کې د د کلېمې څخه د د تورې د لرې کولو پيشنها وکړ او د قبول وروسته يې دويټامين کليمه د استفادې وړ وګرځېده او دا کليمه د خاص ا چو عام په خوله کې پريوته . تراوسه پورې ٢٢ ويټامينونه پېژندل شوي دي او نورو پسې څېړنې روانې دي . ويټامينونه هغه عضوي مواد دي چې په کمه اندازه په خوړلو کې د انسان او حيوان د ژوند د ادامې د نسل د توليد ،صحت نورماله نمو او ودې، د ژوند د سالمې روزنې له پاره ضروري دي . د ويټامينونو مهمه وظيفه داده چې انزايمونه فعالوي او د کوانزايم په شکل عمل کوي، پروتينونه فعالوي اوپه انزايم يې بدلوي، بياانزايم کېمياوي تعاملات مخکې بيايې . د ويټامينونو تا ريخچه ويټامينونه ډېر وروسته کشف شوي دي دا ځکه چې په ډير کم مقدارد نباتاتو په انساجو کې پيدا کېږي لمړنى عالم چې د ويټامينونو په باره کې يې کشفيات شروع کړه د په نوم ياديده او يو ګروپ موږکان يې تر تجربې لاندې ونيول او داسې خوراک يې ورته ورکړ چې شکري ، شحميات ، پروتينونه او معدني مواد پکې وو او دافکريې کاوه چې د اڅلور مواد مکمل غذايې مواد دي ولي دويټامين څخه خبرنه وو. نو کله چې موږکانو ته مصنوعي غذا ورکړل شوه وليدل شو چې موږکان په بېلا بېلو ناروغېو باندې اخته شول ددې څخه داسې نتيجه لا س ته راغله چې ددې غذايې موادو څخه غېر نور مواد هم شته چې ژوند لپاره مهم او ضروري دي چې دا نامعلومه ماده د په نوم سره ياده شوه او جهان ته يې اعلان کړه چې کله يې په طبعي خوراکونو سره موږکان تغذيه کړل نو صحت يې وموند کله چې ورته مصنوعي ډول غذا ورکړل شوه نو په مختلفو ناروغېو دوباره اخته شول د دوهم ځل له پاره چې ناروغو موږکانو ته طبعي خوراکه ورکړل شوه نو موږکان بېرته جوړشول نو ددې څخه داسې معلوميږي چې په طبعي خوراکه کې ځينې مواد شته چې د ژوند د بقا لپاره په کار يږي . اولومړۍ مادې ته يې نوم ورکړ او د دنيا علماء دې ته متوجه شول او زيات مواد يې لاس ته راوړل نو کله چې دغه خوراکونه د خالصو خوراکو نو سره يو ځاي شول نو حيوانات به نه ناروغه کېدل بيا دغه مواد يې تجزيه کړل نو دوى وليدل چې دې موادو ،د د ګروپ درلوده او دژوند لپاره مهمه ده نوځکه د په نوم سره يادکړل څرنګه چې دا مختلفي مادي وي چې اول کشف شوي اوپه لاندې ډول طبقه بندي شوي دي د ويټامين په نوم ،دوهم د ويټامين اوداسې نور تر ويټامين پوري نوم ورکړل شو ولي وروسته لدي څخه يې يو يو د تجربې لاندې نيول پدي نږدې وختونو کې ځينې نور ويټامينونه هم کشف شول د ويټامين کلمه د لومړي ځل لپاره په کال ١٩١٢ ميلادي کې د په واسطه استعمال شوه زياتره ويټامينونه په بدن کې نه جوړيږي ضروري ده چې په ورځني غذاکې شامل وي خوددې ترڅنګ يوشمير حيواناتو لپاره ضروري نه بريښي چې په ورځينې غذا کې ورته ټاکلي ويټامينونه موجود وي او وجود يې پخپله جوړوي . کله چې دغه ويټامينونه پواسطه جوړيږي لکه - کورني ددې تر څنګ خوګ ، انسان او شادي ويټامين نشي جوړولي بايد په خوراک کې ورکړل شي د ويټامينونو د کمښت ستونزې يا خو په غذاکې د ټاکلي ويټامين نه موجوديت په وجه منځته راځي او يا هم د ناروغي يا نورو موادو په وسيله هغه ميکانيزم له منځه ځي چې د ويټامين د جذب سبب ګرځي . کله چې صفراوي مالګې کمې وي نو په شحم کې منحل ويټامينونه سم نه جذبيږي د کولمو په ناروغۍ کې هم ورته ستونزې منځته راځي د ويټامين کمبود او يا هم نشتوالي نه يواځې دا چې يو حيوان کې د ټاکلي علايمو د ښکاره کېدوسبب ګرځي بلکې هغوي دتوليد د روزني له پلوه خورا د اهميت وړدي . د انحلال په لحاظ د ويټامينونو ډولونه ټول ويټامينونه د انحلال په لحاظ په دوه ډوله تقسميږي الف هغه ويټامينونه چې په غوړيو کې حل کېږي ب - هغه ويټامينونه چې په اوبو کې حل کېږي الف هغه ويټامينونه چې په غوړيو کې حل کېږي عبارت دى له : ويټامين اييا- ويټامين ډي يا ويټامين يې يا ويټامين کا يا ب هغه ويټامينونه چې په اوبو کې حل کېږي عبارت دى له : د ويټامين کېمياوي نوم د ويټامين نوم ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين ويټامين پارا امينونه بنزويک اسيد ويټامين اينوسيتول ويټامين کولين پورتني لومړني اته ويټامينونه دبې کمپلکس په نوم ياديږي په اوبوکې منحل ويټامينونه پرته د ويټامين څخه په نباتاتوکې جوړيږي دبدن د ضرورت وړمقدار د سبزيجاتو ،حبوباتو،ميوه جاتو اوهمدارنگه د شيدو او غوښي له لارى اخستل کېداى شي .څرنکه چې په اوبو کې منحل ويټامينونه په زياته اندازه په بدن کې نه ذخيره کېږي له همدي امله په دوامداره ډول بايد استعمال شي تر څو د نسيتمنۍ فقدانڅخه يې مخنيوي وشي بلکې ويټامين لوى حالت څخه مستثنى دى، ځکه په ځيگر کې د څوکالونولپاره ذخيره کېداشي که چېرې په اوبوکې منحل ويټامينونه زيات واخستل شي اضافى مقدار يې په تشو متيازوکې اطراح کېږي ځکه په اوبوکې منحل دى او هم کم شحم منځ ته نه راوړي اما په شحموکې منحل ويټامينونه دزيات مقدارله کبله شحم پيداکوي چې د، او شحم ليدل شوى دى . په اوبوکې د منحلو ويټامينونو فقدان اعراض اکثرآ ليدل کېږي به اوبو کې منحل ويټامينونه اکثرآ په غذاگانوکې يو ځاى پيداکېږي که چېرې يوانسان د اوږدى مودى لپاره بشپړ غذاونه خورى د څو ويټامينونو فقدان يو ځاي او په يووخت کې ظاهريږي چې په دې وخت کې د تداوي لپاره بايد ټول ويټامينونه توصيه شي ويټامين بي په ١٨٩٧ م کال يوهالينډي ډاکټر په جاواکې پدي يوه شو هغه کسان چې ډيره موده يې پاکې شين شوب شوى وريجى خوړلى وى دوى ته يو ډول ناوغى چې د په نوم ياديږى، پيداکېږي اودى داکټر فکر وکړچې ممکن دغه گټورماده دوريجو څخه دشين شوب کولو په وخت کې جدا شوى ده او بيا به شلم قرن کې نوروعالمانو دا ماده دويټامين په نوم کشف کړه. و يټامين په اوبوکې منحل ويټامين دى چې څلور يې دانسان لپاره ضرورى دى چې عبارت دې له څخه دي د - ناروغۍ عمده علايم عبارت دى له : عضلاتى فلج ،عصبى ناقراري او نور داسې ناروغۍ دعصبى سيستم او يا دوينى په دوران کې ارتباط لرى په ځوانانو باندى دا ناروغۍ په ناڅاپه ډول حمله کوى او لومړني عوامل يې د ستړتيا ،احساس په کار کې ناغيړي ،خفگان ،نا اميدى ډير زر عصبانيت داشتها خرابيدل ،دزړه غټيدل او اعصابوضعفيوالى او نوروناروغېوڅخه عبارت دي. د ويټامين بي گټي ويټامين دبدن رگونه اواعصاب پياوړي کوي زړه او مغزوته ډير گټور دي د ژوند په لومړي سرکې د ويټامين په څير بدن ته وده ورکوى رنگ ترو تازه ،پوستکې غوړونو پوست اوشفاف ساتي ، د ويټامين د کمښت ستونزې که ويټامين بدن ته ونه رسيږى د زړه ،ماغزو ، او اعصابو له زيانمنيدوسره هاضمه کمزورې کوى، لوږه له منځه ځى يعنى اشتهابنده شي بدن اواعصاب خوږيږي د زړه سکون ورک شي عضلې يو ډول سوى پيداکوى او ځينى وخت وپړسيږى . د ويټامين عمده منابع د ويټامين د لاسته راوړلو لپاره بايد دغه لا ندي خواړه وکاروى .غنم ،دال ،جوار ، چې پوستکې ولرى يعنى ددوئ په پوستکې کې ويټامين شته په سابو ترکاريو،شودو،ماستو ،پنېر ،بادام ،پسته ،ينه ،غوښه اودهگۍ په ژيړو کې يې ويټامين په زياته اندازه موجود دى اوپه تيره بيا د هگى ژيړ خود ويټامين معدن دى دسابواو ترکاريو څخه پرته ويټامين په ميووکې هم شته . ويټامين يا تيامين دا ويټامين په اوبو کې حل کېږي او د حرارت په مقابل کې مقاومت لرى اوکه چېرې حرارت مرطوب وي بيا په ١١٠ درجى سانتي گريد حرارت سره چې دوه ساعته دوام وکړي خرابيږى اما په وچ حرارت کې پوره مقاومت لري د غوښې د پخولو په وخت کې تقريبآ د ٢٥ څخه تر٥٠ فيصده پورې ويټامين خرابيږي داويټامين دنورد روښنايې په مقابل کې حساس دى ويټامين په نباتاتوکې جوړيږي اوهم د بدن د نريو کولمو دمفيده ميکروبونو په واسط په وجود کې جوړيږي .اود بدن د اړتيا وړويټامين د نباتي مواد په خوړلو سره تهيه کېږي ويټامين په اسانۍ سره په کولموکې جزبيږي دحيرانتياخبره خوداده چې دا ويټامين په بدن کې د ډيرې مودې لپاره نه ساتل کېږي. اوددرې ساعتو څخه وروسته دبدن څخه دفع اود متيازواو خوړلوسره خاجيږي او نور ډيره اندازه يې په کې تجزيه کېږي د انسان د بدن ورځنى ضروروت ويټامين لپاره د ٢ څخه تر ٣ ملى گرام پورې ثبيت شوى دى،د ويټامين د ضرورت اندازه د ډوډۍ په خوړلوسره د ويټامين ضرورت پوره کېږي . ويټامين د حيواناتو ينه ځيگر او پښتورگي يې غوره منابع دى .ويټامين له دوه کړيو څخه او څخه جوړشوى دى فارمول يې په لاندې ډول دى تيامين د سره تعامل کوى تيامين پايروفاسفيت تشکېلوى تيامين پايرو فاسفيټ د ، ، همدارنګه د لپاره چې دګلوکوز په استقلاب کې رول لري د کوانزايم په حيث کار کوى . تيامين د ښې اشتهاء، طبعى هضم ،شنډوالى ،شيدو ورکولو او عصبى انساجو دطبعي دندولپاره ضروري دى . دتيامين نسيتمني فقدان : دتيامين له فقدان څخه د ناروغۍ پيداکېږي چې دا ناروغۍ په لرې ختيځ په حامله ښځو،شيدو ورکونکې ښځې ددې منطقو خلک عمومآ د وريجو څخه استفاده کوي، چې صيقل شوى وي دا وريجى د تيامين څخه نيستمنې دي . او شيدو رو دونکو ماشومانو کې زيات ليدل کېده او په غربي نړۍ کې په کمه اندازه په هغو کسانو کې چې دوامداره الکول څښي ليدل کېږي . دوه ډوله - وجود لرى. ١وچ بيري بيري په لويانو کې يوه مزمنه ناروغى ده چې يې عمده خصوصيات دى . ٢مرطوب بيرى بيري دا يوه حاده ناروغي ده په دې ناروغۍ کې زړه عدم کفايد او پړسوب عمده علايم دى . په وچ بيرى بيرى کې اخته کسان زر ډنگريږي خپل عضلات ضايع کوى او په او عضلى په کمزورتيا اخته کېږي اوددغومريضانو سره مرسته کېداي نه شي . دتيامين د کميدو اعراض: سره ړوندوالى په ناڅاپى ډول ممکن منځ ته راشي مريض د ستومانۍ احساس کوى د عضلاتو ضعيفى حساسيت او درد په نهايت کې دعضلاتواتروفيمنځته راځي اوکېداشي د ، او سبب شي په سفلى نهاياتو کې او عموميت لري د پښو سوځيدنى سنډرول کېداى شي ولېدل شي دناروغ تګ مشکل کېږي ناروغ ممکن بستر باندى محکوم شي هغه فکترونه چې دتيامين ياويټامين ضرورت متاثرکوى: ١کله چې متيابوليک فعاليتونه زيات شي لکه تبه دترايددغدى دفعاليت زياتوالى اوپه هغو اشخاصوکې چې په منظمه توگه سخت عضلى تمرينات سرته رسوى . ٢ کله چې دکالورى داخستلو زيات مقدار کاربوهايدريت تشکېل کړى . ٣د او په ناروغانو کې ځکه د پلازما تيامين په دياليز شوى مايع کې ضايع کېږي . تيامين په محدود شکل په عضويت کې عمومآ د تيامين پاير وفاسفيت په شکل ذخيره اما دمونواو تراى فاسفيت په شکل هم ذخيره کېږي . دتيامين ياويټامين لابرتوارى تشخيص: په وينه کې خصوصآ د تمرين او ګلوکوز د اخستلو څخه وروسته د د تيامين په کميدو کې سويه لوړيږى داځکه چې د تيامين پايروفاسفيت چې په هغه تعامل په پايرويک اسيد په اسيتايل کوانزايم بدليږى د کوانزايم په حيث رول لوبوى او څرنگه چې د تيامين پايروفاسفيټ کميدل موجود دى نو ځکه پيرويک اسيد په اسيتايل کوانزايم اي - نه بدليږى او پايرويک اسيد سويه په وينه کې لوړيږى د د فعاليت هم کميږى په پلازما او تشو ميتازوکې دتيامين سويه کميږى تر ټولو حساس ټيسټ د تيامين د کميدو د تغينولو لپاره د د فعاليت تعينول دى چې په دى فعاليت کې د تيامين د کميدو په وخت کې کم وى او د تيامين د توصيه کولو څخه وروسته يې فعاليت زياتيږى . ويټا مين رايبوفلاوين ويټامين د ايزوالواکسازين يومشتق دى چې د حلقې او څخه تشکېل شوى دى فرمول يې په لاندې ډول دى. دويټامين دويټامين سره نيږدي شباهت لري په اوبو او الکوکې حل کېږي په وچ حرارت کې داکسجن او اسيد په مقابل کې پوره مقاومت لري او دنور، په مقابل کې حساس دى .کله کله ويټامين د ويټامين په نوم سره هم ياديږى او د اولين ځل لپاره په ١٩٣٥م کال کې دپنير د اوبو څخه حاصل شو ويټامين د اطفالو رشداو نمولپاره ډيرضرورى دى داويټامين دبدن وينى ته اکسيجن رسوى اود کاربوهايدريت مواد د ميتابوليزم لپاره موثر دى ويټامين د بدن اعضاوى سلامتيا ساتى او انسان ځوان معلوميږى او همدارنگه عمر هم اوږديږى. ويټامين عصبى سيستم تقويه کوى او ځيگر او پښتورگو کې ذخيره کېږي او کله چې بدن ته ويټامين ونه رسيږى بيا د همدى ذخيرى څخه مصرف کېږي او ذخيره کميږى که چېرې شيدى دوه ساعته په لمرکې وساتل شي نو په دى حالت کې تقريبآ پنځوس٥٠فيصده ويټامين خرابيږى او له منځه ځى په وړو کولمو کې ويټامين جوړيږي او لږ څه ضرورت پرې رفع کېږي . دويټامين دکمښت ستونزې: دبدن په پوستکې کې دانى پيداکېږي د سترگو څخه د اوښکو بهيدل شروع کېږي شونډى چاوديږى شونډى دپړسوب او د ژبي سوروالى د غوږ اوپوزى تغلى کېدل، د عصبى سيستم خرابوالى انسان خفه او گوشه گير کېږي د ويټامين ورځنى احتياج اندازه ٢،٥٣،٥ملى گرام تثبيت شوى دى دويټامين زياتوالى: دويټامين زياتوالى سره مختلف عوارض دانسان په بدن کې پيداکېږي لکه سردرد ،دغاښونو سستيدل او هډوکو دحجراتو جوړيدل دى دو يټامين زياتوالى سره عمومى ستړتيا پيداکېږي . دويټامين عمده منابع: ويټامين په پراخه ډول په ټولو حيوانى او نباتى حجروکې ليدل کېږي په شيدواو دشيدوپه ټولو محصولا تو کې لکه ماسته ،پنير ،او چکهد هگى په زيړ ودغنموپه پوستکې ،وربشو ،خميره ،ټولې غوښې ،ځيگر ،ماغزه ،ماهى ،راز راز حبوبات لکه لوبيا،چڼى ،مۍ،او داسى نور سبزيجات لکه کرم ،پالک ،کاهو ،گازره او نوروکې په ډيره اندازه پيداکېږي . د ويټامين رايبوفلاوين نيستمني: د رايبوفلا وين له فقدان څخه کوم مشخص مرض نه ليدل کېږي درايبوفلاوين له کميدوڅخه عمومآ انساج لکه پوستکې ،سترگى ،عصبى سيستم زيات متاثر کېږي د رايبوفلا وين کميدل عمومآپه غريب قشر کې الکوليک اشخاصواو هغه نوو تولد شوو ماشومانو کې چې د دزياتوالى له امله سره مخامخ وى او همدارنکه شيدو ورکونکو ماشومانو د زيات څخه راځى ځکه انسانى شيدى دويټامين کم مقدار لرى ليدل کېږي او همدارنگه په مزمن او ناروغانو کې دو يټامين کموالى ليدل کېږي . هغه اعراض چې د ويټامين د کميدوڅخه پيداکېږي: ١د شونډو التهاب ،د خولى کونجونو التهاب او شونډو پړسوب اوسوروالى ليدل کېږي همدارنگه د ژبى التهاب او د ژبى د همواروالى او اتروفى ليدل کېږي . ٢همدرنگه د غوږ او پزى تفلسات او فيوژورونه په خطى شکل څيرى کېدل ليدل کېږي ٣همدارنگه دسترگو د قرنى التهاب ،د قرنى وعايوى کېدل ، د قرنې دسترګو سور والى ،دسترګوخارښ سوزش اووچ والى لېدل کېږي اوبالاخره دلېدلوقوه کميږي. ٤- دهډوکوپه مغزو کې د.. کميدل ليدل کېږي دويني په محيطي دوران کې يونوع دويني کموالي منځ ته راځي اود تعداد کميږي ٥- په بعضي حالاتوکې داعصابوافت ليدل کېږي. ويټامين ياپانتوتينک اسيد په ابتدا کې د پانتوتينک اسيد په نوم يا دشوى وه . ويټامين يوسريـښناکه اوزيړ رنګه تيل دي په مرطوب حرارت کې مقاوم اماپه وچ حرارت کې له منځه ځي دتجارت په بازار کې دسوديم اوکلسيم مالګوپه شکل پيداکېږي داويټامين دويښتانودسپينيدو دضدپه نوم شهرت لري اګر چې ددې ويټامين تاثير تراوسه پوره واضح نه دى فارمول يې په لاندى ډول دى د ويټامين منابع : ويټامين ته ځکه وايې چې په طبيعت کې په پراخه ډول پيداکېږي دانسان په کولموکې د بکتريا په واسطه ترکېبيږي او عضويت ته جزبيږى دغه ويټامين په خميرمايه ،غنم ،کچالو ،د چرگانو هگۍ دوريجو پوټکې سره ،غوښه سابه ،لوبيا،نخود ،اوداسى نور دا ويټامين د ويټامين٣ په نوم هم ياديږي ددى ويټامين د ورځنى اختياج اندازه ٥-١٠ ملى گرام تثبيت شويدى . دويټامين دکمښت ستونزې : دپانتوتينيک اسيد ويټامين په انسان کې مختلفې ناروغۍ منځته راوړي لکه جلدي ناروغۍاسهالات اوداعصابوخرابوالى دغه ناروغۍ د ويټامين لږمقداردتوصيې په اثردرمان کېږي . دويټامين کلينکې اعراض: په عمومي ډول دويټامين دکمبود کلينکې اعراض په لاندې ډول ذکرکېږي . ١عصبي تظاهرات :نارامي دخوب دنظم تغيرياتشويش اوزياته ستومانتياپه کم خفيف تمرين سره . ٢ دمعدې عصايې تشخيص ٣دپښوسوځونېسوزش سنډروم:دسنډروم ممکن د دتعامل دکمبود له امله وي . ويټامين يا پريدوکسين : ويټامين د درى مرکباتو څخه جوړه شوى دى چې عبارت دي له:١ . . ٣. يا د دي دري واړو مجموعى ته ويل کېږي ويټامين په اوبوکې منحل او د حرارت په مقابل کې مقاوم يا او بي رنگه کرستلونه لرى پريدوکسين شنه نباتات او زياتې بکترياوى ترکېبوى او د امينو اسيدونو په مقابل کې ستر رول لرى بايد يادونه وکړوچې و يټامين د کاربن هايدروجن اواکسجن څخه جوړشوى د ى د رڼا په مقابل کې مقاومت نه لرى او خرابيږى په اوبواوالکول کې حل کېږي و يټامين د امينو اسيدونو او شحمياتو غوړيو د ميتابوليزم لپاره ضرورى څيزدي ويټامين دښځو د حمل په موده کې د زړه بدوالى او استفراق دمخنوى په خاطر مفيد دى . ويټامين د ترپتوفان څخه دنياسين په ترکېب کې د کوانزايم په حيث کارکوى . د ويټامين الديهايدى شکل يې او امينو شکل يې په نوم ياديږي فارمول يې په لاندې ډول دى دويټامين منابع: لکه څرنگه چې ويټامين په کلمو کې بکتريا په واسط جوړيږي په کمه اندازه اړتيا ورته موجوده ده خو ځينى خواره غنى منابع عبارت دې له خميرمايه ،ځيکر ،ډوډي ،حبوبات شيدي،کب ، رومى ،زيړ جوار ،پالک ،خوسکې غوښه ،څارويوزړه ،گازرۍ ، اوسابه د ويټامين ښې منابع دي دويټامين کمښت ستونزې : څرنگه چې ويټامين تقريباپه ٤٩ انزايمي تعاملاتو کې د کو انزايم په شکل ګډون کوي ددې ويټامين فقدان له کبله د ترپتوفان استقلاب د ستونزو سره مخامخ کېږي په نتيجه کې ، ، په تشوميتازوکې اطراح کېږي په نتيجه کې ويټامين په نيستمنو غذاگانو باندى تغذيه کوى دويټامين کمپلکس د کورنى اختلافات او په ، انيما باندې اخته کېږي برسيره پردي د بدن د عضلاتو ضعيف والى ،جلدي امراض او نور عصبى اختلا لات گډوډي پيداکوي .بدن ته د ويټامين د ورځنى اړتيا وړ اندازه دوه ملي گرامه ٢تثبيت شويده. دويټامين دکمبود اثرات: ويټامين دکمبود اثرات په نارينووکې له ډېراوږد محلي کمبودڅخه ظاهريږي اوعمومادويټامين دکمبوداثرات په حامله ښځوکې اوتي رودونکو نووتولدشووماشومانوکې لېدل کېږي . دويني دسروکروياتوتوليد پوستکى اوعصبي سيستم ډېربدمتاثره کېږي . ناروغ ته او وينې کموالى پيداکېږي . دلمفوسايتونوکموالى موجود وي په مخ يې جلدي افات ظاهريږي اوناروغ دپوزې اوشونډوڅخه د زيات افراز لري ،دژبې التهاب موجودوي ،نوي زيږيدلې ماشومان دهاضمي سسيستم مشکلات اواختلاجات لري ،اختلاجات ممکن دګلوتاميک اسيد څخه دګاماامينوپيوتريک اسيد چې يوانحطاطي غورځيدلې نيوروترانسميټر نه تولېدېدل دي ،همدارنګه ويټامين کمبود ديوتعداد نوروترانسميټرونوکمبودلکه نورادرينالين اوسيروتونين هم منځته راوړي . دمحيطي اعصابوافت په متناظرډول دحرکې اوحسي اعصابوبي نظمي خصوصاپه صفيلي نهايتوکې لېدل کېږي. هغه فکتورونه چې دويټامين ضرورت زياتوى: ١ د پروتينو په زيات مقدار اخستل ځکه د پروټنو او ا مينو اسيدو په ميتابوليزم کې . د کوانزايم په حيث عمده رول لرى . ٢ ځينى تي رودنکې ماشومان - هفه ښځى چې د خولى له لاري د حمل ضد دوا خورى. ٤ دواگانې يا څرنگه چې چې د ضد دوا اودغه دوا د انزايم په نښې کوى په نتيجه کې نه جوړيږي .نو ځکه هغه ناروغان چې د ضد دوا خورى دويټامين زيات مقدارته ضرورت لري اما دا تاثير په ټولو ناروغانو کې نه ليدل کېږي ځينى نورى دواګانى لکه ، او هم د ويټامين ضد تاثير لري. کله چې دغه دواگانى استعماليږى بايد ناروغان ته د ويټامين لوړ دوز ورکړل شي ويټامين يا بيوتين بيوتين په نوم هم ياديږي د لمړي ځل لپاره په ١٩٢٩ کال کې يوې ميرمنې دغه په صحرايې موږک کې چې د د ويښتانو تويېدلو ،د عضلي حرکاتو د بي نظمۍ اعراض په کې شامل وه، مشاهده کړي وه او ځيګر ، او نورو غذايې مواد داسې يوه ماده لري چې کولى شي صحرايې موږک د په مقابل کې وساتى مګر په ١٩٤٠ م کال کې او وښودل چې بيوتين او فکتورونه دواړه سره يو شي دى . بيوتين بي رنگه اوږده دستنې په شان کرستلونه دى په اوبوکې په کمه اندازه منحل او د حرارت په مقابل کې مقاوم او يومونو کاربوکسيلک اسيد جوړوى دبيوتين په کموالى سره انسانانو ته د پوستکې تحريش ،داشتها کموالى ضعيفى او نور عوارض پيداکېږي ددى ويټامين کموالى د هگيود زياتو سپينوپه خوړلو سره رامنځ ته کېږي ،ځکه چې د هگى سپين يو مخصوص پروتين لرى چې د په نوم ياديږي .دا پروتين بيوتين د ځان سره نښلوى او جذب څخه مخنوى کوى دا ويټامين په بدن کې د کاربوهايدريت او شحمى غذايې موادو د ميتابوليزم په عمل کې خپله لارا اجرا کوى او په کمپلکس گروپ کې شامل دى دا ويټامين دوينى گلسرين زياتوي او که چېرې په بدن کې کم شي نو جلدى امراض پيداکوى .دبيوتين کميدل د پانقراس په عصاره کې د انزايم د کمبود او په کې هم پيداکېږي، منځ ته راځى . د بيوتين د فقدان او اعراض: د خولې داطرافو د ګزک التهات د يښتانو تويېدل د تک بي توازنى په ماشومانو کې د نمو يا ودى روسته پاتى والى عصبى يا نيورولوژيک نقصان ليدل کېږي . دويټامين يا بيوتين غوره او عمده منابع: دا ويټامين په حيوانى او نباتى خوړو کې پيداکېږي ددې ويټامين اړتيا کمه ده ځکه چې په وړوکولمو کې د بکتريا په واسطه جوړيږي اما که چېرې سلفايد زيات مقدار درمل استعمال شي په هغه صورت کې دا بکتريا له منځه ځى او پاي کې بيوتين کموالى منځ ته راځى ويټامين په توري ، غوښه ،څارويوزړه ،پښتورگي ،خميرمايه ،پسته ،د هگيو زيړ،شيدو ،سبزيجات ،ميوجات او نوروکې پيداکېږي . ويټامين يا کوبالامين دغه ويټامين د په نوم هم ياديږى پخواد يا په نوم هم ياديده. دا ويټامين په ١٩٤٨ م کال کې ديو ټن تازه وينې څخه ٢٠ويټامين تجريد شو او په ١٩٧٣ م کال کې دا ويټامين ترکېب شو . دا ويټامين د کاربن .هايدروجن ،نايتروجن ،اکسجن ،فاسفورس او کوبالت څخه ترکېب شوى او په ډيرې اسانۍ سره رطوبت ځانته جذبوى او د يو سل شل درجى د سانتى گريد حرارت په مقابل کې مقاومت لرى او په همدې حرارت درجى کې داسېدونو او قلوياتو په مقابل کې مقاومت نه لرى ،خرابيږي دا ويټامين د اطفالو درشد او نمو لپاره ډير مهم اثر لرى د پورتنى ميتابوليزم لپاره ډير ښه اثر لرى ددې ويټامين دورځني احتياج اندازه د٥٨ملي ګرام تثبيت شوې ده .ويټامين دجذب لپاره په کولموکې گلايکوجن پروتين ته اړتيا لرى. چې د گيډې د مخاطى غشاء څخه خرابيږى او د په نوم ياديږى .فرمول يې په لاندې ډول دى د ويټامين منابع: دا ويټامين د مايکرو اورګانيزمونو په واسط ترکېبيږي ينه او پښتورگى خورا غنى منابع دى اما داويټامين په شيدو هگى او ماهى کې هم پيداکېږي ويټامين د کولمو د باکتريا په واسطه هم ترکېبيږى . ددې ويټامين په ساختمان کې کوبالت موجوددى چې سيانايدايون سره تړلى دى کله چې عضويت ته داخل شي د سيانايدايون ورڅخه جدا کېږي ويټامين په فعال شکل بدليږى سيانوکوبال امين ددى ويټامين ثابت شکل دى او په بازار کې په دى شکل خرڅيږى . که چېرې د سيانايد په عوض دهايدروکسل گروپ د کوبالت سره يو ځاي شي د په نوم ياديږى که چېرې د کوبالت اتوم سره مختلف ګروپونه يو ځا ي شي د ويټامين مختلف قسمونه په لاس راځي،په تدواۍ کې دويټامين دوه مختلف ډولونه چې سيانوکوبال امين اوهايدروکسې کوبال امين استعماليږى . ددى ويټامين غوره منابع عبارت دى له: شيدى ،هگى ،ځگر ،پښتورگى سره غوښه ، ماهيان او داسې نور دا ويټامين ډير فعال دى کم مقداريې هم له درمان له پاره موثردى ددې ويټامين په هکله تشويش مه کوى دا پورتنى نوموړى غذايې مواد په هر ځاي او په هر وخت کې په ډيره زياته اندازه پيداکېږي د خپل صحت او روغتيا لپاره ورڅخه په ورځنيو خوړوکې ګټه واخلى د ويټامين جذب: کله چې ويټامين معدى ته ننوځى لومړى د يو پروتين سره چې د . په نوم ياديږي ورسره نښلي چې بيا روسته د معدى د او پانقراس د انزايمونو په واسطه ويټامين دوباره ازاديږى چې بيا روسته ديو بل چې د داخلى فکتور په نوم ياديږى تړل کېږي . معدي دمخاطى غشاء په واسط افرازيږي او دمعدى د په قسمت کې لوړ غلظت سره موجوديت لرى ويټامين او داخلى فکتور همدا يامجموعه د ايليوم په نهايې برخه کې تجزيه کېږي او ازاد شوى ويټامين د ايليوم د حجراتو په واسطه جذبيږي اوبيا د باب الوريد ته داخليږى چې ويټامين د جذب لپاره علاوه دداخلى فکتورونو څخه صفرا او يو مساعد هم ضروردى ورسته ويټامين په وينه کې د يو بل پروټين ترانس کوبال امين سره نښلى او نساجو ته يې وړى او په وينه کې يو بل پروټين سره وصليږى او ځيکر کې ذخيره کېږي ويټامين په اوبو کې د منحلو ويټامينونوله جملى څخه يواځى ويټامين دى چې ينه کې ذخيره کېږي اوله همدى امله ينه ياځيګرد ويټامين غوره منابع ګڼل کېږي . د ويټامين د کموالي ستونزې: داپروتين په اوبوکې دمنحلو پروتينونو څخه يو پروتين دى چې په ځگر کې ذخيره کېږي له همدى کبله ويټامين غوره منابع ځېگر ګڼل شوى دى که چېرې کوکس د داخلى فکتور دنشوالي له کبله ويټامين جذب نه کړ يو ډول دوينې کمښت ورته پيداکېږي چې په نوم ياديږى ،اخته کېږي بايد يادوونه وکړم چې دغه ويټا مين دويني دکروياتوپه تشکېل کې ډير مفيد دي اوپه دي وخت کې کم خوني رامنځ ته کېږي دويټامين دکمبود، کمخوني په انسان کې دفوليک اسيد دکمبود په نتيجه کې منځ ته راځي هغه چې دويټامين له کميدوڅخه پيداکېږي د په توصيه کولو سره اصلاح کېږي ليکن ددې ويټامين دعصبي سستم ته نه ګرځيدونکى نقصان منځ ته راوړي چې په دي حالت کې ناروغ دسرګودعصب افت لري مريض خپل اوحرکې احساس له لاسه ورکوي دويټامين نستمني له امله نيورولوژيک اعراض د ميتونين دکمبودله امله چې ميتونين دکولين دترکېب لپاره دميتايل ګروپ نه تهيه کوي اوکولين دفوسفوليپيدونوخصوصا چې دحجراتودپردو دميالين پوخ دترکېب لپاره ضروري دي دويټامين دکمبودله امله دليستين کموالي منځ ته راځي دميالين پوخ ترکېب مشوش کېږي يوځل بيا يادونه کوم چې دفوليک اسيد توصيه د مريضانوته نه يواځي داچې تشخيص ترسيوري لاندي راولي بلکې نيورولوژيک تغيرات ممکن زياتوالي وکړي . ويټامين دکمبودلابراتواري تشخيص: ١په سيروم کې دويټامين غلظت ټيټ وي . ٢دويټامين دکمبوداوخبيثه وينې کمبودله پاره بل مهم ټيسټ د دى،داټيسټ دنشان شوې ويټامين دجذب کموالي له پاره اجراکېږي . ٣دهموسيستين او اطراح په تشومتيازوکې زياتيږي . ٤دداخلي فکتورضدانتي باډي ممکن په پلازماکې ښکاره شي . ويټامين يا فلاسين يافوليک اسيد فلويک اسيد د له کلمي څخه چې يوه لاتني کليمه ده اودپاڼي څخه اخستل شوي ده ځکه فوليک اسيد دنباتاتوپه پاڼوکې پيداکېږي فوليک اسيد يوه زيړرنګه کرستالي ماده ده په اوبوکې په کمه اندازه منحل دي فوليک اسيد په خنثي اوقلوي وسط کې دحرارت په مقابل کې ثابت دي اما په اسيدي وسط کې نا مقاوم ياغيري ثابت دي فوليک اسيد په ساختمان کې دري ډوله ماليکولونه شته دي چې عبارت دي له او اسيد دي اما دانسان بدن له پورته دري ډوله مرکباتوڅخه فوليک اسيد نه شي جوړولي بايد په مکمل ډول دغذا له لاري واخستل شي . فوليک اسيد د کمپلکس په ګروپ کې شامل دي اودويني دسروحجراتوپه جوړولوکې ډيره اهمه ماده ده فوليک اسيد داوسپني ،مس،ويټامين په موجوديت کې نږدې رابطه لري دفوليک اسيد ورځني اړتيا اندازه بدن ته ملي ګرام تثبيت شوي دي داويټامين په لاندي موادوکې موجوددې په غذايې موادوکې دفوليک اسيد موجوديت ګڼه غذايې مودونوم دفوليک اسيد موجوديت په ملي ګرام فيصد ١ ينه ٣٣ــــ ٣٨ ٢ زړه ١١ــــ١٦ ٣ دچرګوړي غوښه ١٢ــــ١٤ ٤ دغوايې غوښه . ٥ هګۍ . ٦ ګلپي ١١ــــ ١٤ ٧ خريړي . ٨ دنخود وپلي . ٩ ګا زري .. ١٠ کچالو . ١١ کرم بندګلپي . دغه پورته غذايې مواد په تازه ميووسلاد اوشنوسبوکې هم پيداکېږي دفوليک اسيد منابع فوليک اسيد په طبيعت کې په پراخه شکل وجود لرى ځکه د فوليک اسيد په نوم ياديږى چې په خاص ډول د نباتاتو په پاڼو کې پيداکېږي او د په نوم ياديږى . کېمياوى نوم يې دي د فوليک اسيد غوره منابع ينه ، پښتورگى او غنم دى فوليک اسيد د کولمو د بکتريا وو په واسطه هم ترکېبيږى اما دغه مقدار کافى نه دى د عضويت د ټول ذخيره شوى مقدار- تقريبا يې په ينه کې ذخيره کېږي درى ډوله فوليک اسيد کوم چې د تغذيې له نظره مهم دى شتوالى لرى اما فرق يې دادى چې ګلوتاميک اسيدونو شمير يې يو ،درى او اووه دى . د فوليک د کمبود اثرات د فوليک اسيد د کمبود له امله ناروغ يونوع دوينى کموالى لرى چې د وينى تصوير يې د سره مشابه اما په دى قسم کې عصبى سيتم نه مصاف کېږي . څرنگه چې هغه يوه کاربونه ټوټي چې د سره نښتى د ى د او د پيسونوپه شکل کې عمده ډول لرى او دغه پيسونه بيا د نوکليک اسيد په ترکېب کې برخه اخلى نودفوليک اسيد کموالى په وجه په کافى مقدار نه جوړيږي او د حجراتو د نارمل تقسيم لپاره ضروري دى څرنگه چې کافى مقدار وجود نه لرى اما د او پرټينونو تشکليل دوام پيداکوى هغه دوينى سره کرويات چې توليديږى غير نارمل شکل لرى . او دغه غير نارمل د هستى د نا قص پخوالى له امله منځ ته راځى اما د سايتو پلازم پخوالى په شمول هيموگلوبين نارمل دى دحجراتو د تقسيم د ناقص والى له امله رامنځ ته کېږي همدارنگه نيوترفيلونه کوى يعنى د تعداد يې زياتيږى د نوکليک اسيد د شکل د بي کفايتى په نتيجه کې نارينه و ته او په ښځو کې مينځ ته راځى هغه ماشومان چې د هغوميندوڅخه چې د د فوليک اسيد کمبود لرى توليدشي دعصبى کانال نقصان لرى مثلا لرى دفوليک اسيد کلينکې استعمال ١فوليک اسيد استعمال په کې چې د په ناروغانوکې دمعدې اوالکوليک اشخاصوکې پيداکېږي ډېرګټوردي . ٢فوليک اسيد توصيه ياخبيثه کمخونې په ناروغانوکې وينې توليد نارمل حالت ته راګرځوي ليکن نقص يې دادى چې داعصابو نه اصلاح کوي په بعضي حالاتوکې دفوليک اسيد توصيه په خبيثه کمخونۍ کې شوکې نخاع استهاله تېزه يعني سريع وي نوځکه فوليک اسيد تر درنه شي په يواځي ډول توصيه نه شي . ٣فوليک اسيددويټامين اوويټامين سره يوځاي ددې له پاره استعماليږي چې پلازما د سويه راټيټه کړي داځکه چې پلازماد لوړه سويه د له پاره دخطريوفکتوردى ويټامينونه