هېنريک سېنکېويچ
هېنریک سېنکېويچ بشپړ نوم هېنریک ادام الېکساندر پیوس سېنکېویچ په پولنډۍ ژبه: د ۱۸۴۶ زېږدي کال د می ۵ پولېنډ ، پودلیاشې ، ولیا اوکشېیسکه - د ۱۹۱۶ ز کال د نوامبر ۱۵ سویس ، وېوې . ژوندلیک هېنریک سېنکېويچ په یوه داسې کورنۍ کې زېږېدلی ، چې شاهي کورنۍ ته نږدې ، خو نېستمنه شوې وه . د ده پلار له پولېنډي - لیتوايي تاتارانو څخه وو ، چې د ویتوفت د واکمنۍ پر مهال د لیتوا په لویه خانۍ کې مېشت وو . مور يې په خټه بېلاروسۍ وه . سېنکېویچ د جمنازیا ښوونځی پای ته ورساوه او پر ۱۸۶۶ ۱۸۷۰ زېږدي کلونو يې د وارسا پوهنتون د طب ، تاریخ او فیلولوجۍ ژبپوهنې ، ادبپوهنې او متنپوهنې په پوهنځيو کې زده کړې وکړې . دی لا زده کړیال محصل وو ، چې پر ۱۸۶۹ ز کال يې په مجله کې لومړنۍ لیکنه چاپ شوه . له ۱۸۷۳ ز کاله راهیسې يې په پرله پسې ډول په پولېنډۍ ورځپاڼه کې کومېډي - هنري لیکنې خپرېدې او له دغې ورځپاڼې سره يې پرله پسې همکاري درلوده . له ۱۸۷۴ زېږدي کاله يې د نیوا اوونیزې خپرونې د ادبي برخې پازوالي او مشري پرغاړه درلوده . وروسته له ۱۸۸۲ ز کاله بیا د ځانساتې محافظه کارې ورځپاڼې سلووه پازوال چلوونکی شو . پر ۱۸۸۱ ز کال يې له ماريیا شیتکېویچ سره واده وکړ . مېرمن يې څو کاله وروسته پر ۱۸۸۵ ز کال له نري رنځ توبرکلوز نه مړه شوه او دوه ماشومان يې مېړه ته ورپاتې شول . سېنکېویچ پر ۱۸۹۳ ز کال دویم واده له مارییا ولودکوویچ سره ، چې له ادېسې څخه وه ، وکړ ، خو پر ۱۸۹۵ ز کال يې د مېرمنې پر نوښت تلاک طلاق وشو او سره بېل شول . پر ۱۸۹۴ ز کال يې هم له مارییا بابسکایا سره واده وکړ . لیکوال سېنکېویچ پر ۱۸۷۶ ۱۸۷۹ ز کلونو د امریکا متحده ایالاتو ته سفر وکړ او د همدغه سفر یونلیک يې د امریکا متحده ایالاتو پرضد پر ۱۸۷۶ ۱۸۷۸ زېږدي کلونو چاپ کړ . کله چې اروپا ته راستون شو ، نو څه موده په پاریس کې اوسېده ، پر ۱۸۷۹ ز کال په لووف کې وو . لووف هغه مهال د پولېنډ یو ښار وو ، خو اوسمهال د اوسني اوکرایین په لوېدیځ کې د دغه هېواد یو ښار دی. وروسته يې بیا په وېنس ، او روم کې څه موده تېره کړه . له هماغه مهاله راهیسې يې د سیلاني په توگه ډېر سفرونه کول او ډېر ځله يې خپل مېشتځي بدلول . ده په دغو لاندې هېوادو کې ژوند کړی ، لکه اتریش ، انگلستان ، لیتوا ، فرانسه ، سویس ، پر ۱۸۸۶ ز کال په رومانیا ، بلغاریا ، تورکیه ، یونان ، پر ۱۸۹۱ ز کال يې په مصر ، زېنزیبار او نورو هېوادو کې . پر ۱۹۰۰ ز کال د ده د ۲۵ کلن ادبي کار په خاطر ده ته په کېلېڅ پوویاتې کې یو کور او څه ځمکه جایداد د ډالۍ په توگه ورکړل شول . سېنکېویچ د لومړۍ نړیوالې جگړې د پیل پر مهال سویس ته ولاړ ، بیا يې په پولېنډ کې له جگړې ځپلو سره د مرستې د یوې کومېټې مشري پر غاړه واخیسته . هېنريک سېنکېویچ د ۱۹۱۶ زېږدي کال د نوامبر پر ۱۵ د سویس په وېوې کې ومړ. په وېوې کې يې له مړینې وروسته مړی د سویس په یوه کاتولیکي عبادتځای کې خاورو ته وسپارل شو ، خو پر ۱۹۲۴ ز کال يې د بدن پاتې شوني وارسا ته ولېږدول شول او هلته د کریپت د سپېڅلې یاننا په عبادتځای کې خاورو ته وسپارل شول . پنځونه لیکوال د خپل ادبي کار په لومړیو اثارو ، داستانونو او ناولونو کې ، د نرواکي ژوند د ډول کمزوري کېدل او له منځه تگ ښودلی ، لکه په زاړه خدمتگار ۱۸۷۵ ز کال ، گانیه ، ۱۸۷۶ ز کال ، سېلاب د ۱۸۸۴ ۱۸۸۶ ز کلونه ، ښاغلي ولودیوفسکي ۱۸۸۷ ۱۸۸۸ ز کلونه کې . د سېنکېویچ په لومړني رومان کې د پولېنډ او اوکرایین تر منځ ، د بوگدان خمېلنیڅکي د وختونو هاند او هڅه ښودل شوې . د ده د تریلوجي درې گوني رومان په دویمه برخه کې پر ۱۶۵۵ ۱۶۵۶ ز کلونو ، پر پولېنډ باندې د سويډني یرغلگرو پر وړاندې جگړه کې د پولېنډي ولس د ازادي بښونکي غورځنگ هاند او هڅه انځور شوې . د دغه درې گوني اثر په درېیمه برخه یا درېیم رومان کې پر ۱۶۷۲ ۱۶۷۳ زېږدي کلونو ، پر پولېنډ باندې د تورکانو د یرغل او د دغه یرغل پر وړاندې د پولېنډي بهادرانو او اتلانو کارنامې په شاعرانه بڼه انځور شوې دي . د سینکېویچ په سایکولوجيکي رومان بې تعصبه ۱۸۸۹ ۱۸۹۰ کې د یو اریستوکرات په اړه بیان شوی . د پولانېڅکيو کورنۍ ۱۸۹۳ ۱۸۹۴ په رومان کې لیکوال د یو بریالي سوداگر په اړه بيان کوي او په هغه کې د هغې ټولنې ځینو اړخونو ته کومېډي رنگ ورکوي ، چې دین یې له سیاست څخه بېل دی . د لیکوال په چېرته ځې ۱۸۹۴ ۱۸۹۵ تاریخي رومان کې د لرغوني رومي امپراتور نېرون د ظلمونو پر وړاندې د لومړنیو عیسویانو هاند او هڅه ښودل شوې ده . د ۱۵ پېړۍ په پای او ۱۶ په سر کې د تیوتونسکي اوردېن واکمنانو داسې ویل کيږي ، چې د جرمني سردارانو له خوا رامنځته شوی وو د تېري پر وړاندې د پولېنډیانو او لیتوایانو هاند او هڅې ته د لیکوال د صلیبیانو ۱۸۹۷ ۱۹۰۰ تاریخي رومان ځانگړی شوی دی . د گرداب ۱۹۰۹ ۱۹۱۰ رومان د روسیې د ۱۹۰۵ ۱۹۰۷ زېږدي کلونو اوښتون انقلاب ته ځانگړی شوی دی . پر ۱۹۱۰ ۱۹۱۱ ز کلونو یې د ماشومانو لپاره د افریقا په گڼو ځنگلونو کې ماجرايي ناول ولیکه . د لیکوال بل رومان پوځي ټولگي ۱۹۱۳ ۱۹۱۴ وو ، چې د ناپلیون په جگړو کې د پولېنډیانو د برخې اخیستنې په اړه دی ، بشپړ نه شو . د ده ارزښت او اوڅارتیا لیکوال هېنریک سېنکېویچ چې لا ژوندی وو ، نو په پولېنډ کې دننه او له هغه نه بهر یو له لویو ، نامتو او برجسته لیکوالو څخه شو او لا پر ژوند يې اوڅارتیا په برخه شوه . دی د تاریخي رومان د تکړه ماهر په نامه یاد شو . سېنکېويچ د خپل درې گوني رومان له اور او تورې سره ، سېلاب ، ښاغلي ولودیوفسکي له لیکلو وروسته ، د پولېنډ تر ټولو داسې پر مختللی لیکوال وو ، چې د خپلو کتابونو پر چاپ يې تر نورو ټولو لیکوالو ډېرې پیسې گټلې . ده ته د ده د پاس یاد شوي درې گونې رومان د چاپ رښتې حق د خپلولو په خاطر ، د چاپخونې له خوا د شلو کلونو په بهیر کې ، اویا زره روبله ورکړل شول . د لیکوال پنځونې د پولېنډي کولتور په تاریخ کې لوی رول ولوباوه او په نړیوال کچ ومنل شوې . ده ته پر ۱۹۰۵ زېږدي کال د ښو حماسي ادبي اثارو د لیکلو په خاطر د نوبل جایزه ورکړل شوه . د ده د چېرته ځې رومان د نړۍ پر څه د پاسه څلوېښتو ژبو ژباړل شوی او چاپ شوی دی . د لیکوال د بې تعصبه رومان ته د لېف نیکولایوویچ تولستوی ، ن . س . لېسکوف ، ا . پ . چېخوف ، ماکسیم گورکي او نورو روسي لیکوالو له خوا ډېر ارزښت ورکول کېده . د سېنکېویچ د ډېری رومانونو پر بنسټ هنري فېلمونه اخیستل شوي دي . د ده د هغو اثار پر بنسټ ، چې فېلمونه ترې ډک شوي ، تر ټولو ډېر ښه يې د چېرته ځې رومان دی ، چې پر ۱۹۵۱ ز کال يې پر بنسټ ، د امریکا متحده ایالاتو له خوا هنري فېلم اخیستل شوی ، له اور او تورې سره ، چې پر بنسټ يې ، پر ۱۹۹۹ ز کال يې د پولېنډ له خوا هنري فېلم اخیستل شوی ، د چېرته ځې رومان ، چې پر بنسټ يې ، د پولېنډ له خوا پر ۲۰۰۱ ز کال هنري فېلم جوړ شوی دی . همدا راز د ایل ۶۲ ډوله یوه الوتکه هم د ده په ویاړ د هېنریک سېنکېویچ په نامه نومول شوې ده . د سېنکېويچ اثار زوړ خدمتگار، ۱۸۷۵ ز کال. گانیه، ۱۸۷۶ ز کال. سلیم میرزا، ۱۸۷۶ ز کال. پر سکرو رسم شوي انځورونه، ۱۸۷۷ ز کال. موسیقي غږوونکی یانکه، ۱۸۷۹ ز کال. د پوزنانسکي ښوونکي له یادښتونو څخه، ۱۸۷۹ ز کال. د ډوډۍ په خاطر، ۱۸۸۰ ز کال. بریمن بارتېک، ۱۸۸۲ ز کال. له اور او تورې سره، ۱۸۸۳ ۱۸۸۴ ز کلونه. سېلاب، ۱۸۸۴ ۱۸۸۶ ز کلونه. ښاغلي ولودیوفسکي، ۱۸۸۷ ۱۸۸۸ ز کلونه. بې تعصبه، ۱۸۸۹ ۱۸۹۰ ز کلونه. د پالانېڅکیو کورنۍ، ۱۸۹۳ ۱۸۹۴ ز کلونه. چېرته ځې، ۱۸۹۴ ۱۸۹۶ ز کلونه. صلیبیان، ۱۸۹۷ ۱۹۰۰ ز کلونه. د ویاړ په ډگر کې، ۱۹۰۳ ۱۹۰۵ ز کلونه. گرداب، ۱۹۱۰ ز کال. د افریقا په گڼو ځنگلونو کې، ۱۹۱۲ ز کال. پوځي ټولگي، ۱۹۱۴ ز کال. اخځونه . ن . پ . میخالسکي ، بهرني لیکوال ، بیبلیوگرافیکي سیند ، دویم ټوک ، د ۱۹۹۷ ز کال چاپ ، ۲۳۶ مخ . . روسی برېښنايي پوهنغونډ . پولنډي ليکوال