سليکان
سليکان سليکان سمبول دي او اتومي نمبر يې او اتومی وزن يې او د دوراني جدول په دريم پيريود او څلورم اصلي ګروپ کې قرار لري ،د سليکان الکتروني ويش په لاندي ډول دي اود تش اربتال هم لري. دولانسي الکترونونوعمومي فارمول ئي عبارت دي له د اربيتالونه داوکسيدشن په مثبت درجه کي برخه نه اخلي ولي په ولانس کي محاسبه کيږي ، سليکان د کاربن انالوګ دي د لومړي ځل لپاره په عنصري ډول په م کال کې لاس ته راغلى دى نامتو ډنمارکى کيميا پوه برسيليوس سليکان د ارجاع څخه د فلزي پوتاشيم پواسطه لاس ته راوړه د بلي خوا د کاربن څخه توپير لري ځکه چې دا يو نايزشن انرژى کمه ده او د اتوم قطبيت يې زيات په خارجي انرژيکې سويه کې د - د خالي اربيټالونو شته والي له همدي سببه د سليکان يو ډول مرکبونه د کاربن په مقايسه توپير لري د کوردينيشن عدد څلور هايبريريزيشن او هايبريريزيشن دى چې تر ټولو ثابت يې دی سليکان د زياتو خواصو له مخي د برون سره ورته والي لري په پريوديک جدول کې دياگونالی تشابه لري دواړه عناصر په ساده حالت کې غير فلزات دي . د ويلي کيدو د لوړي درجي لرونکې دى تيزابي اکسايد دونه او کوولانسي هايدرايدونه جوړوي د سليکان او د دريم پريود د نورو عناصرو لپار ه تداخل حالت ثابت ندي د دي سببه هايبرايدي حالتون دوي لپاره پايداره نه دي. د دي لپاره د هايبرايدي حالت ډير معمول دى . لدي امله هغوي کولاي شي چې په مرکبونو کې د اکسيديشن - حالتونه وښئې .سليکان په طبعيت کې په ازاد ډول نه پيدا کيږي مګر په مرکب ډول په ځمکه کې په ډيره اندازه پيدا کيږي . د سليکان اندازه د ځمکې په کره کې ٢٧،٦ ته رسيږي. سليکان د مقدار له مخي د اکسيجن څخه وروسته دوهمه درجه عنصر دى . هغه مرکبات چې د سليکان عنصر په خپل ترکيب کې لرى او په طبيعت کې په زياته اندازه پيدا کيږي په لاندي ډول دي سليکان ډاي اکسايد په شکل منتشر دى چې د سليکان تيزاب د انهايدرايد څخه عبارت دي ، سليکان داى اکسايد د شګو په شکل ليدل کيږي ، سليکيتونه چې د تيزابي مالګو په نوم ياديږي ، الومو سيليکيتونه يعني هغه سيليکيتونه چې په خپل ترکيب کې المونيم ولري څرنګه چې د کاربن عنصر په عضوي موادو کې شامل دى او د حيواناتو مهمترين عنصر دي ، همدارنګه سليکان هم په دنيا کې د تيږو او معدنونو او غرونو يو مهم عنصر دي ، همدارنګه سليکان په بحري نباتاتو کې چې د داياتو ماپنوم او په هغه حيواناتو کې چې په بحر کې ژوند کوي لکه اسفنجونه يعني هغه اسفنجونه چې د سليکان په نوم ياديږي په زياته اندازه د سليکان عنصر لري . د سليکان نور طبعيي مرکبونه چې د سليکان تيزابو د مشتقاتو څخه عبارت دي تر ټولو مهم يې المونيم سليکان دى لکه :- اسبيست نفلين ارتوکلاز - کاولين سليکان پيدايښت سليکان د ځمکې په کره کې په اندازه پيدا کيږي . دا عنصر د اکسيجن د عنصرڅخه وروسته دوهم عنصر دي چې په زياته اندازه پيدا کيږي . د سليکان عنصر په طبعيت کې په عنصري ډول نه پيدا کيږي او په ترکيبي ډول په سليکاتونو او الومينوسليکاتونو کې پيدا کيږي او په زياته اندازه په کوارتز کې پيدا کيږي چې د هغي د نوع څخه شګه ده او همدارنګه کوارتز په کرستلي ډول هم پيدا کيږي . دسليکان اکسديشن نمبر او مهم مرکبات يې د سليکان د اکسديشن نمبر يا ولانس او - هم لري او مهم مرکبات يې او مالګې دي چې په يواځي ډول د استعمال وړندي مګر په ترکيبي ډول په ښيښه، کراميک، کاشي ،سمنټ ، خښته او نورو موادو کې موجود دي . دسليکان استحصال سليکان په لابراتوار کې د سليکان ډاى اکسايد د ارجاع څخه د مګنيزيم يا المونيم پواسطه لاس ته راځي. او يا د کلورايدونو د ارجاع څخه د سوديم يا جستو پواسطه لاندي معادلي له مخي لاسته راځي . دغه تعامل اګزوترميک تعامل دي . لاس ته راغلي په کې د انحلال په اثر لاس ته راوړي په صنعت کې سليکان د سليکان ډاى اکسايد د ارجاع څخه د کاربن په واسطه په برقي کره کې لاسته راوړي. سوچه سليکان نيمه هادي د يا د ارجاع څخه د هايدروجن پواسطه يا سيلان د تجزئې څخه لاس ته راوړي . نيمه هادي ګان سليکان او فلزات د نيمه هادي خواص لري . يو نيم هادي عنصر د هغه خالص عنصر څخه عبارت دى چې ښه ټيټ برقي هدايت دکوټي په تودوخه کې وښيې اما برقي هدايت يې د حرارت د درجي د پورته کيدو اومعين عنصر د علاوه کولو په اثر لوړيږي د يو شمير عناصرو علاوه کول په نيم هادي عنصر باندي د هغه د برقي هدايت د لوړوالي په موخه د ترزيق په نامه ياديږي که په خالص سليکان کې فوسفورس تزريق شي څه واقعه به پيښه شي . فوسفورس هغه عنصر دي چې پنځه ولانسي الکترونونه لري . حال داچې سليکان څلور الکترونونه لري . د فوسفورس اتومونه ډير کم شمير د اتومونه تعويضوي . په دي صورت کې د فوسفورس اتومونه د سليکان د څلورو اتومونو اړيکې جوړوي او د هغه يو الکترون اضافي پاتي کيږي . د فوسفورس اضافي الکترون په سليکان کې ترزيق کيږي او په هغه کې د الکترونونو آزاد جريان مينځ ته راځي ا و په نتيجه کې ترزيق شوي سليکان په يوه هادي ماده بدليږي چې د منفي نوع نيم هادي يا په نامه ياديږي . ځکه چې جريان منفي چارچ الکترون انتقالوي. . شکل ٨،٢ شکل: - - همدارنګه کولاي شو چې سليکان د بل عنصر مثلآ برون پواسطه چې ولانسي الکتروني خلا ولري ترزيق يا کړو . د برون اتومونه د سليکان يوشمير اتومونه تعويضوي ، کله چې د برون اتوم د سليکان له څلورو اتومونو سره اړيکه جوړه کړه . د برون ،سليکان يوه له رابطو څخه يواځي يو الکترون لري . داسي فکر کولاي شو چې دا نيمګړى حالت يو سورى دى چې مثبت چارچ د هغه په کې قرار لري شکل د ګاونډي اتوم څخه يو الکترون حرکت کوي او د ا د الکتروني خلا سورى اشغالوي ، په خپل وار سره په ګاونډي اتوم کې نوي د الکتروني خلا سوري مينځ ته راځي ، په دي توګه له بل ګاونډي اتوم څخه الکترون لکه د مخکني الکترون حرکت کوي دا نوي جوړشوي د الکتروني خلا سوري اشغالوي ، په دي ترتيب سره عمليه دوام پيدا کوي ، او د دي په نتيجه کې د مثبت چارچ سورى په ټوله شبکه کې حرکت کوي ، او د نيم هادي د مينځ ته راوړلو لامل ګرځي. دي قسم نيم هادي ته - ويل کيږي . اکثرآ الکترونيک سامانونه الي چې جامد حالت لري د هغو برقي خاصيت د په اتصال يا پوري تړلي دى . يو د - او - نيمه هادي ګانو د وصلولو څخه تشکيل شوي . او د آله وظيفه سرته رسوي ، او هغه د يوي آلي څخه عبارت دي چې برق ته په يوه سمت جريان ورکوي نه بل سمت ته ٩،٢ شکل . ١٠،٢ شکل: د سليکان کيمياوي خواص او د هغي مرکبونه د سليکان دوه الوتروپي حالتونه لري ١ کرستالي ٢ امورف ١ کرستالي سليکان د خړبخنې تيارې فلزي ځلا لرونکې دي او برق ته هدايت ورکوي . ٢ امورف سليکان نصواري رنګه پوډر دي په مقايسوي ډول کرستالي سليکان غير فعال دي په داسي حال کې چې امورف سليکان کيمياوي فعاليت زيات دي . سليکان يواځي د قوي اکسدايزکوونکې او احيا کوونکو سره تعامل کوې . د فلورين سره په عادي تودوخه د اکسيجن سره په - حرارت کې تعامل کوي سليکان په لوړه تودوخه کې په اسانۍ د کاربن او نايتروجن سره يوځاي کيږي . ۴ م ۹۶ سليکان په عادي حرارت کې د اوبو سره تعامل نه کوي مګر په لوړه تودوخه کې تعامل صورت نيسي . سليکان د ځينو فلزاتو په مذابو کې حل کيږي چې د سره تعامل نه کوی او له ځينو نورو فلزاتو لکه سره په لوړه تودوخه کې تعامل کوي چې په نتيجه کې سيلسيد جوړوي . سليکان د يخ القلي يا سره تعآمل کوي او هغه دسليکا نيک اسيد تر مالګو پوري اکسيدايز کوي.پدي حالت کي هايدروجن ازاديږي . سليکان غير د . او څخه په نورو تيزابو کې نه حل کيږي ، سليکان هايدرايد د دتيزابو او فلزدسيلسيد د تعامل څخه لاس ته راځي. دسليکان مرکبونه د هايدروجن سره د هومولوګي سلسه جوړوي چي عمومي فورمول يي دا دي ددي فورمول اوکو ونسي جوړښت دمشبوع هايدروکاربنونوسره ورته دى ددوي شمير نظرهايدروکاربنونو ته ډيرکم دى د دوي دلوړنماينده اته دي مونو سيلان بي رنګه غاز دي دنا مطبوع بوي سره همدارنګه داي سيلان يو غاز دي .ليکن تري سيلان يو مايع ده ددي سلسلي لوړ نماينده په همدي ډول دى . څرنګه چي دسليکان برقي منفيت نظر کاربن ته کم دي نو هغه ډير اوږده زنځيرونه جوړوي . د سيلانونو پايداري په ماليکول کې د سليکان د اتومونو د شمير د زياتوالي له مخي کميږي ټول سيلانونه د مخصوص بوي لرونکې او ډير زهير دي . د اړونده کاربونونو په پرتله هغوي د حرارت په مقابل لږ پايداره دي او د ګرمولو له امله تجزيه کيږي د اوبو د اغيزي له امله د هغوي تجزيه صورت نيسي . د ګوګړو د غليظو تيزابو سره سيلانونه تعامل نکوي ، سيلانونه د هايدروکارپونونو په مقايسه کم پايداره دي ، په هوا کې په خپل سر سوځي هغوي په اسانۍ سره اوبو اوسليکان ډاي اکسايد پوري اکسدايز کيږي. سليکان د غليظو تيزابو سره تعامل نکوي د سيلان او کلورين د تعامل په اساس انفجار رامينځ ته کيږي . سيلانونه د قوي احيا کوونکو څخه دي لکه څخه تر پوري اونور احياء کوي . د هلوجنونو سره د سليکان مرکبونه د سليکان په مقايسه ډير ثابت دي . سليکان تيترافلورايد د ګوګړو د غليظو تيزابو د اغيزي څخه د سليکان داى اکسايد او کلسيم فلورايد پر مخلوط باندي لاسته راځي . سليکان تتراکلورايد د سليکان داى اکسايد او د کاربن د مخلوط د پاسه کلورين د غاز د تيرولو څخه لوړ حرارت کې لاسته راځي. يا سليکان تترا کلورايد د کلورين او فيروسيلسيد د تعامل څخه لاسته راځي . د کوټي په حرارت کې سليکان تترا فلورايد بي رنګه غاز او سليکان تترا کلورايد بي رنګه روښانه مايع ده . دواړه په شدت د اوبو سره يوځاي کيږي او د دي سره سم او آزاديږي . هايدروليز تر هغه دوام کوي چې د اوبو ماليکولونه د مرکب سره يوځاي کيږي او هلوجن تيزاب د جوړ شوي بين البيني مرکب څخه جلا کيږي تر څو چې تشکيل کړي . ماليکولونه نور هم پوليميريزيشن کيږي جوړوي. سلييکان تترافلورايد ضعيف او اکسدايز کوونکي دي چې د القلي يا ځمکنۍ القلي فلزاتو د اغيزي له امله تر سليکان پوري ارجاع کيږي . سليکان داي اکسايد دا ماده په طبيعت کې په پراخه پيمانه د شګو په شکل منتشره ده په ازاد حالت کې هم د کرستل په شکل او هم د امورف په بڼه وجود لري ، د دي دري کرستالي شکلونه ډير مهم دي . کوارتز تردي ميت کرستوبا ليت همدارنګه دا دري شکلونه نور مختلف الوتروپي لري . البته د تبديل مختلفو درجو سره د دي متقابل تبديل په فشار لاندي صورت نيسي . ۵ م ۱۳۱ د سليکان داي اکسايد معمولي شکل د څخه عبارت دي پدي منرالونو کې د سليکان اتوم هميشه د اکسيجن د څلور اتومه تترا ليدونو په واسطه احاطه شوي دي مګر رابطي يې ښکاره ايوني خصوصيت لري د سليکان داي اکسايد دغه موډيفيکشفونه يو د بل څخه د سليکاني اکسيجن لرونکو تترايدونو د موقيعت د خصوصيت له مخي په فضا کې يو له بل څخه توپير لري ، کوارتز او تراي دميت هګزاګونالي او کرستوباليت مکعبي جوړښت لري . سليکان داي اکسايد په مشکل سره ويلي کيږي . د زيات سختي لرونکې او کيمياوي مقاومت يې زيات دي ، سليکان داى اکسايد عملا په اوبو کې نه حل کيږي ، د تيزابو څخه يواځي فلوريک اسيد په هغه باندي اغيزه کوي . قلوي د سليکان داي اکسايد سره تعامل کوي سليکاتونه جوړوي . د سليکاتونو تعريف :- سليکاتونه د سليکاني تيزابو د مختلفو مالګو څخه عبارت دي . د ويلي کيدو په اثر سليکان داي اکسايد د کاربنيتونو څخه کاربن داي اکسايد ضايع کوي . د سليکان داي اکسايد او کاربن دمخلوط دترسره کولو تر پوري سليکان کاربايد لاس ته راځي د کاربايدونو پنوم ياديږي. دسليکان داي اکسايد استعمال: سليکان داي اکسايد په زياته پيمانه په سليکان صنعتښيښي کرميک کاش کانکريتي محصولاتو،سليکاني خښتو په توليد کي استعما ليږي. سليکان داي اکسايد يو تيزابي اکسايد دى چي دهغي اړونده ضعيف تيزاب سيلسيک اسيد ترکيب کولاى شو، که وي دپولي سيلسيک اسيد په نوم ياديږي،په ازاد حالت کي اورتوسيلسيک اسيد ميتاسيلسيک اسيد او ځني نور تيزابونه جلاءشوي. دسوديم سلسيکيت داوبلن محلول د تيزابي کولو څخه ازاد سيلسيک اسيد لاس ته راځي. چي تازه يخ شوي وي دستنو په شان ماده ده چي دلاندي فارمول سره مطابقت کوي. د حرارت په مقابل ناپايداره او د ګرمولو په واسطه په اسانى سره تجزيه کيږي. د کاربونيک اسيد څخه ډير ضعيف تيزاب دي سوديم کاربونيک اسيد کولاي شي هغه د اړونده مالګو د اوبلن محلول څخه بي ځايه کړي. د تيزابو منحل مالګې په اوبلن محلول کې قلوي خواص لري ، د هغوي هايدروليکې تجزيه صورت نيسي چې په نتيجه کې د پولي سيلسيک تيزابې مالګي مينځ ته راځي. په ازاد حالت کې سره نشو کولاي استحصال کړو په اوبلنو محلولونو کې د رسوب ورکولو په وخت کې هغه کلوئيدي محلول يا سول جوړوي چې د ډير کم وخت لپاره وجود لري . کاوګوليشن کيږي او خپل جيل جوړوي د جيل په وچيدو سره داسې ماده لاس ته راځي چې د ډير عالي منفذ لرونکې جوړښت او زياته مخصوصه سطحه لري چې د سليکاګيل څخه عبارت ده ، چې د وچوونکو او اوبه جذبونکې په ډول او همدارنګه د کتاليستونو د ناقل په ډول استعماليږي. د سيلسيليک تيزاب مالګي د سليکاتونو څخه عبارت دي د سوديم او پوتاشيم د سليکاتونو پرته نور ټول په اوبو کې غير منحل دي. د سوديم سلسيليک ، پوتاشيم سلسيليک اوبلن محلولونه د مايع ښيښي پنوم ياديږي . د تيزابوپه مقابل کې د مقاومو سمنټو او کانګريټو د جوړولو لپاره استعماليږي معمولي ښيښه د سوديم او کلسيم سلسيليک د مخلوط څخه عبارت ده چې تقريبي ترکيب يې دادي دا دسوديم کاربونيت چوني او شګو د يو ځاي ويلي کولو څخه لاسته راځي البته د حرارت درجه يې د ١٥٠ سانتي ګيريد څخه پورته ده . کله چې ټول کاربن داى اکسايد خارج شي شفافه مذابه لاسته راځي د غه شفافه اوبلن يخ مواد کيداي شي قالب ته انتقال کړو او پروسيس شوي ښيښي محصولات لاسته راځي . ښيښي د خپل جوړښت له مخي د پخو شويو سمنټونو څخه عبارت دي ښيښه د ويلي کيدو او منجمد کيدو د حرارت معيني درجي نلري . پولي سليکاني تيزابونه معمولا د اورتو او ميتاسيلسيک تيزابونو او يا په يو وخت کې د دواړو تيزابونو د مشتقاتو څخه عبارت دي . د مثال په ډول : طبعي سليکاتونه سليکاتي منرالونه ټول په طبيعت کې وجود لري د مختلف کيمياوي ترکيب او جوړښت لرونکې دي د طبيعي سليکاتونو په نوم ياديږي هغه سليکاتي منرالونه چې د المونيم لرونکې دي . دالمونيم سليکات يا الومينو سليکات په نوم ياديږي ، چې مهم يې فلد سپار څخه عبارت دي ځيني الومينو سليکاتونه د ماتيدو قابيليت لري چې په اسانۍ سره ټوټه کيږي . د ميګا پنوم ياديږي د ځينو مهموطبعي سليکاتونو فورمولونه دادي. سليکاتونه ترکيب فورمولونه کاولين - ميګا -- اسبيست همدارنګه زيوليټ دالومينو سليکاتونو له ډلي څخه دى چي ډير زيات اهميت لري،ترکيب يي دعمومي فارمول له مخي . افاده کيږي،دلته ډيرکم . . او په متغير نسبت سره زيوليت کولاي شو په اوبو او نورو موادو امونيا الکول اونور عوض کړي له دي سببه دوي دماليکولي جاليو پنوم ياديږي. دزيوليتونو کي يو کيتون کولاي شي نور عوض کړي نوله دي امله دوي دايوني تعويض کوونک په توګه استعماليږي. ذکر شوي مواد داوبو په تصفيه کې دکلسيم او مګنيز يم دکيتونونو دلري کولو لپاره استعماليږي،دسليکان غير عضوي مرکبونو سره دهغوي عضوي مرکبونه هم ډير زيات اهميت لري ددي پوليميري مواد دي -- زنځير لرونکي دي دعضوي راډيکالونو سره چې د سليکان داتومونوسره رابطه لري دسليکون په نوم ياديږي دغه مرکبونه دسليکان ډاى اکسايد څخه لاس ته راوړي لمړي سليکان ډاى اکسايد د کاربن په واسطه تر سليکان پوري احياءکوي وروسته سليکان دکلوروميتان سره دمسو کتلست په موجديت کي ډاي کلوروډاي ميتايل لاي ته راځي بناپردي ډاي کلورو ډاي ميتايل سيلان داوبو سره يو ځاي کيدو له امله پو ليميرايزيشن کيږي. په فزيکي ډول سليکيتونه کيداي شي دتيل- ګرپس يا قطراتونه وي چي د دوي په ترکيب پوري اړه لري سليکتونه غير عادي کيمياوي او فزيکي خواص لري او دوي په کيمياوي ډول غير فعال دي په لوړ حرارت کي ثابت دي، سليکوني تيل دغوړولو لپاره د حرارت په زيات اختراق کي استعماليږي،ځکه چي دوي ښه ډاي الکتريکي خواص لري سليکوني قطراتونو دبرق د عايق په ډول استعمال موندلي دى. د سليکان او د هغه د مرکباتو استعمال : څرنګه چې مخکې وويل شو، د سليکان څخه د نيم هادي په توګه په پراخه پيمانه استفاده کيږي . د سليکان له مرکباتو څخه په شيشه جوړولو کې هم کاراخيستل کيږي . مثلآ په اسانۍ سره په شيشه تبديليږي . د کوارتز شيشه د کيمياوي تعاملاتو او حرارت په مقابل کې مقاومت لري، څخه شيشيې لوښي هم جوړيږي . د کوارتز شګه د شيشي ، سمنټ ، کاشي او داسي نورو شيانو په لاس ته راوړلو کې پکار وړل کيږي په فشار٠ حرارت کې د خالص موډيفيکيشن ترلاسه کيږي چې د په نامه ياديږي او کثافت يې د کوارتز له کثافت څخه لوړ دي . د روتيل جوړښت لري د کواردينيشن عدد او - دى . برسيره پرسليکانونو ، الوموسليکانونه هم په طبيعت کې ډير موندل يا تيت شوي دي، د هغو په جوړښت کې د او تيترايدونه هم برخه اخلي . اکثرآ اکسو سليکانونه په اوبو کې حل نه دي . يوازي د الکترون عناصرو سليکانونه لمړۍ ګروپ منحل دي . لکه . اکثرآ د غليظ محلول د مايع شيشيې په نامه ياديږي او د غير عضوي منسوجاتو په توليد، د لرګيو په لمدولو او د سريښ په توګه استعماليږي . اکثرآ ، سوډا ، او د کوارتز يا ريګ د مخلوط د ذوبولو پواسطه داسې شيشه پلاس راځي چې ترکيب يې . . دي چې په هغي کې د غټ پولي ميرانونونه هم شامل دي . غير منحله شيشه د کيمياوي فعاليت له پلوه غير فعاله ده . په عادي شيشي کې د وسپني د سليکانونو موجوديت د هغي تريوي اندازي پوري د رنګه کيدو لامل ګرځي . د دا سى شيشو توليد د فزيکې او کيمياوي معين خواص شفافيت د کيمياوي ، حرارت او ميخانيکيت له پلوه مقاومت لرونکې ولري ، په هغو کې نور اضافي مواد علاوه کوي چې د شيشي د ترکيب او ساختمان د تغيريدلو لامل ګرځي . څرنګه چې په هغو شيشو کې چې د پوتاشيم شيشه وجود ولري د داسي شيشو د ويلوکيدو ټکې ، د عادي شيشو پرتله يعني هغه شيشي چې سوديم ولري ډير لوړ دى ، دا قسم شيشه د لابراتواري لوښو په توګه پکار وړل کيږي . د تعويض په او د تعويض په باندي د انکسار د ضريب د لوړيدو او د شيشي د کثافت د لوړيدو لامل کيږي . د سربي شيشو کرستل څخه ګلدانۍ ، ګيلاسونه ، او نور زينتي لوښي جوړوي د کوبالت علاوه کول په شيشه کې هغه ته ابي رنګ علاوه شين زمردي رنګ ، او د مرکبات بنفش رنګ په وجود راوړي . همدارنګه د علاوه کول په شيشه کې د هغه خواص بدلوي . شيشه د کيمياوي له پلوه مقاوم ولي ماتيدونکې دي . لدي کبله د هغه د پراخه استعمال په نلونو او د هغه د نورو کيمياوي مشتقاتو کې خنډ ګرځي . په دي وروستيو کې د مقاومت د لوړولو په هکله په هغه کې کوچني کرستلي جوړښتونه علاوه کوې . لدي چې يو سيليکيت له سليکان ، اکسيجن يو يا دوو نورو فلزاتو څخه ترکيب شوي ، او کولاي شو چې د سلسيليک اسيد او يا د مشتق په حيث وپيژنو که سليکان له سره يو ځاي ويلي شي د هغه نه يوه ماده چې د په نامه ياديږي لاسته راځي ، دا محلول د مختلفو سليکاتونو د ايونونو لرونکې دي . نوموړي محلول د هغه ايونونو لرونکې دي چې په هغه محلول کې دوه يا ډير د سليکان اتومونه د تراکمي تعامل پواسطه مينځ ته راغلي دي . وجود لري . د تعامل : د هغه تعامل څخه عبارت دي چې دوه يا ډير ماليکوله يا ايونه د کيمياوي تعامل پواسطه ترکيب وکړي او له هغه يو کوچني ماليکول مثلآ اوبه جدا شي: د مثال په توګه د سلسيليک اسيد يو انيون د کاندنزيشن د تعامل پواسطه د دي تيزاب د بل انيون سره تعامل کوي او داي سيليکيت انيون جوړوي . د سيليکيت انيون د - - اوږد زنځير څخه جوړ شوي او د تعامل په ذريعه منځ ته راځي. د سليکتونو منرالونو پورتني جوړښت لري ، سليکيت مختلف منرالونه لري . چې په هغو ټولو کې د تتراايدريک جوړښت اساسي واحد جوړوي ډير کم شمير منرالونه موجود دي چې د ايونونه ونه لري. دا منرالونه د او رتو سليکيت څخه عبارت دي او پدي منرالونو کې اشتراکې رابطه وجود لري . زرکون يو مثال د سليکيت د منرالونو څخه دي . ويلمايټ د دي عنصر له منرالونو څخه يو بل منرال دي . د زرکون په معدن کې اساسي فلز زرکونيم دي . د زرکون د ځلا له امله چې د هغه د انعکاس له کبله د نور انکسار صورت نيسي دي منرال بي رنګ کرستلونه ځيني وختونه د الماس په عوض استعماليږي . د سليکات د منرالونو څخه بل منرال دى چې د هغه فورمول او سپودونين اورتو کلاز او نور دي. اخځليکونه ١ : انټرنيټي سايټونه ٢ : تڼيوال : محمد عارف غيري عضوي کيميا ٣ :کيمياعمومي وزات تحصيلاتي عالي ٤ : ماموند:پوهاند دکتور خيرمحمدعمومي کيمياکال ١٣٨١ل٢٠٠٢م انتشارات مطبعه کابل ٥: مندوزي :پوهنوال ديپلوم انجينرعارف الله کال ١٣٧٩ه ش صفحه ٣٤٦ ٦: ويرا:حميدعبدالحي شيمي عمومي انتشارات پوهنتون تهران کال ١٣٧٥ل صفحه ١٤٥