د نباتاتو تکاملي پرمختیایي بیولوجي
تکاملي پرمختیایي تکویني بیولوجي یا -، له یوه تکاملي لرلید څخه د پرمختیایي پروګرامونو او نمونو مطالعه ده. دغه مطالعه هڅه کوي ترڅو د ځمکې پر مخ د ژوند د بڼې او ماهیت رامنځته کوونکې اغېزښندنې په ډاګه کړي. - پهدې وروستیو کې د ساینس د یوې جلا څانګې په توګه رامنځته شوې ده، چې لومړی اقدام یې په ۱۹۹۹ز کې ترسره شو. په - کې تر ټولو ډېر سنتیز د ژویو د تکامل په برخه کې ترسره شوی دی او یو دلیل یې د دروزوفیلا مچانو، اېلګانس چینجي، مخطط کب او افریقایي پنجهلرونکې څینګښې په څېر د موډل سیسټمونو شتون دی. سره لهدې، له ۱۹۸۰ز راهیسې، د نباتاتو مورفولوجي په هکله پریمانو معلومات، له نومهالو مالیکولي تخنیکونو سره یوځای، د نباتاتو په عالم کې د ساتل شویو او ځاننتنیو پرمختیایي نمونو په روښانه کولو خورا مرستندویه پاتې شوي دي. تاریخي لرلید تر ۱۹۰۰ز کال دمخه د مورفولوجي ګړنې آر، په ټولیزه توګه، یوهان ولفګانګ فون ګوېته ۱۷۴۹ تر ۱۸۳۲ز ته اړوند ګڼل کېږي. هغه پر دې باور ؤ چې د ګللرونکو نباتاتو په تنوع کې یو بنسټیز بېخبنایي جوړښت شتون لري. هغه په خپل کتاب د نباتاتو استحاله کې وایي چې باوپلان د وجود نقشه په مرسته موږ توانېدلي یو ترڅو د هغو نباتاتو بڼو په هکله وړاندوینه وکړو چې لا کشف شوي نهدي. ګوېته لومړی کس ؤ چې یوه ادراکي نظریه یې وړاندې کړه؛ د دغې نظریې لهمخې، ګلونه له بدل شویو پاڼو څخه د موډیفکېشن عملیه په ترڅ کې جوړ شوي دي. همدا راز، هغه بېلابېلو بشپړوونکو تفسیرونو باندې غور کړی ؤ. په منځنیو پېړیو کې، د نباتاتو مورفولوجي په هکله زموږ د اوسني پوهاوي بنسټیزې ستنې کېښودل شوې وې. نهمیاه ګرېو، مارسچلو ملپیګي، رابرټ هوک، انتوني فان لیوونهوک او وېلهلم فون نېګلي څو تنه اشخاص وو چې د نباتاتو مورفولوجي په هکله د پوهاوي په رامنځته کولو کې یې په بېلابېلو کچو مرسته وکړه. دا د کارل لینیس د اتلسمې پېړۍ ټکسونومیکي ډلبندي وه چې د پوهاوي رامنځته کولو او غځولو لپاره یې یو باثباته بنسټ جوړ کړ. نومهالو علمي خبرو اترو ته د ډاروینیزم مفهوم معرفي هم، د نباتاتو بڼو او د هغو د تکامل په هکله پر تفکر باندې اغېزه ښندلې ده. وېلهلم هوفمایستر، د خپل د عصر تر ټولو وتلی بوټپوهاند، د بوټپوهنې په څېړلو کې له اېډیالپالې لارې څخه لاس ونیوه. هغه د ژوند په اوږدو کې، هغه د بوټپوهنیز تفکر په هکله یو بینالرشتوي لرلید وړاندې کړ. هوفمایستر د فوتوتکسیز او جیوتکسیز په څېر ښکارندو په هکله بیوفزیکي څرګندونې وکړې او همدا راز د بوټو د ژوندون په دورې کې یې د نسلونو تناوب کشف کړ. له ۱۹۰۰ز کال څخه تر نن پورې په تېرې پېړۍ کې د نباتاتو اناټومي په مطالعه کې چټک پرمختګ تر سترګو کېږي. تمرکز له جمعیتي کچې څخه لا ټیټو او تقلیلي کچو ته اړول شوی دی. په داسې حال کې چې د پېړۍ په لومړي نیمایي کې پرمختیایي پوهه د نسج او غړي په کچه وه، په دوهیمې نیمایي کې، په تېره بیا له ۱۹۹۰ز لسیزې راهیسې، د مالیکولي معلوماتو لاسته راوړلو په هکله هم ډېرې هلېځلې روانې وې. په شلمې پېړۍ کې، اِدوارد چارلس جفري د - له لومړنیو څېړونکو څخه ؤ. هغه د ژوندي او فوسیلي جېمنوسپرمونو د عروقو یوه پرتلهییزه شننه ترسره کړه او پایله یې دا وه چې د زېرمې کولو پارانشیما له تراکیدونو څخه مشتق شوې ده. د هغه څېړنو په لومړي سر کې د نباتاتو پر اناټومي باندې د فایلوجېني په برخه کې تمرکز درلود. د نباتاتو مهندسۍ د تکاملي شننې دغه دود د کاترین اېسو لهخوا لا وپنځول شو، چې د خپل کتاب د نباتاتو اناټومي لهامله ډېره مشهوره ده. د هغې څېړنه، په بېلابېلو نباتاتو کې د بېلابېلو نسجونو پر اصل او پرمختیا باندې متمرکزه ؤ. هغې د وېرنون چیدل په همکارۍ سره، د فلویم وعایي نسج کارکړنې ته په کتو سره، د نوموړي نسج تکاملي ځانګړنه بیان کړه. په ۱۹۵۹ز کې، والتر زیمرمن د د نباتاتو فایلوجېني کتاب یوه اصلاح شوې نسخه خپره کړه. دغه خورا جامع اثر، چې انګلیسي ته ژباړل شوی نهدی، د څېړنو په مخینه کې سیال نهلري. نوموړی کتاب د نباتاتو تکامل د نباتاتو د ودې تکامل هولوجېني په توګه وړاندې کوي. لهدې پلوه، دغه کتاب د نباتاتو تکاملي ودهییزه بیولوجي د نباتاتو - ده. د زیمرمن په باور، د نباتاتو په تکامل کې، تنوع د بېلابېلو ودهییزو بهیرونو لهلارې پېښېږي. درې خورا بنسټیز بهیرونه عبارت دي له: هېتروکروني د ودهییزو بهیرونو په مهالبندۍ کې بدلونونه، هېتروتوپي د بهیرونو په نسبي موقعیت کې بدلونونه او هېترومورفي د بڼې اخېستنې په بهیرونو کې بدلونونه. په ضمن کې، د ۱۹۰۰ز لسیزې د دوهیمې نیمایې په پیل سره، په ځینو پرمختیایي مطالعاتو کې د کارونه پیل شوه. د اښتلو بڼو لومړۍ ټولګه شاوخوا په ۱۹۴۵ز کال کې رامنځته شوه. سره لهدې، دغه ټولګه د یوه موډل اورګانیزم په توګه په ۱۹۸۸ز کال وپنځول شوه. د نباتاتو اړوند بېلابېلو بهیرونو په تړاو په معلوماتو کې وروستی ناڅاپي بدلون په پراخه توګه، په مالیکولي بیولوجي کې د اوښتون پایله وه. د هغې - د تولید لهلارې چې په جوړښت کې اوښتلې کرښې، بیاترکیب شوي پلاسمیدونه، د ترانسپوزون پېژندلو په څېر تخنیکونه او داسې نور لري، په کې د موتاجېنیزس او مکمِل کېدنې په څېر د غښتلو تخنیکونو لپاره زمینه برابره شوه. د بشپړو فزیکي او جنتیکي نقشو، وکتورونو او د چټک بدلون پروتوکولونه د هغو ټکنالوجیو له ډلې څخه دي چې په څرګند ډول یې د دغې څانګې محدوده اړولې ده. د دې ترڅنګ، په وروستیو کې د بېلابېلو غیرموډلي نوعو د جېنوم او په لړیو کې خورا زیاتوالی راغلی دی، چې له بیوانفورماتیک اوسنیو شته وسایلو سره یوځای، د نباتاتو - څېړنه په برخه کې یوشمېر فرصتونه رامنځته کوي. جرارد کوست د شلمې پېړۍ له لومړیو څخه تر وروستیو پورې، د نباتاتو ودې او تکامل په شمول، د نباتاتو د مورفولوجي تاریخ په هکله مفصله او ژوره شننه او څېړنه ترسره کړه. رولف ساتلر د نباتاتو د مورفولوجي بنسټیز اصول تر بحث لاندې ونیول. د نباتاتو د مورفولوجي تکامل د نباتاتو پر تکامل ټولیزه کتنه شواهد ښیي چې د الجي یو ځګ د ځمکې پر مخ ۱،۲۰۰ میلیونه کاله پخوا رامنځته شوی، خو د اردوویشي تر پېر پورې شاوخوا ۵۰۰ میلیونه کاله پخوا د ځمکې پر مخ نباتات څرګند نهشول. دغو د سیلوري پېر په وروستیو کې، شاوخوا ۴۲۰ میلیونه کاله پخوا، په تنوع پیل وکړ او د تنوع پایله یې له څرګندو جزئیاتو سره د دېفوني پېر لومړۍ دورې په فوسیلي ټولګه کې ښکاره شول، چې د رایني چقمق په توګه پېژندل کېږي. دغه چقمق لومړني نباتات په حجروي جزئیاتو سره ساتل او په ولکانیکي چینو کې ډبره شوې وه. د دېفوني پېر په نیمایي کې د ریښو او پاڼو په شمول، د نباتاتو ډېري پېژندل شوې ځانګړنې په اوسنیو نباتاتو کې شتون لري. د دېفوني پېر په وروستیو کې، نباتاتو د کمال داسې پړاو ته رسېدلي وو چې له اوږدو ونو څخه یې د ځنګلونو رامنځته کېدنې زمینه برابره کړه. تکاملي نوښت له دېفوني پېر وروسته دوام وموند. د پورمو-تریاسي انقراضي پېښې لهامله، د نباتاتو ډېرشمېر ډلې زیانمنې نهشوې، خو بیا هم د ټولګو جوړښتونو یې بدلون وموند. پهدې سره، کېدای شي د تریاسي دورې کابو ۲۰۰ میلیونه کاله پخوا ګللرونکو نباتاتو لپاره، چې د تباشیر او ترشیاري په پېرونو کې یې خورا وده وکړه، د تکامل زمینه برابره شوې وي. د نباتاتو وروستۍ ستره تکامل موندونکې ډله واښه وو، چې د ترشیاري پېر په نیمایي کې شاوخوا ۴۰ میلیونه کاله پخوا یې اهمیت پیدا کړ. په واښو او همدا راز نورو بوټو په ګڼشمېر ډلو کې، له ټیټ او د استوایي سیمو له تودوخې او وچوالي څخه د ژغورنې لپاره، د تېرو ۱۰ میلیونو کلونو په اوږدو کې، د مېتابولیزم نویو میکانیزمونو تکامل موندلی دی. که څه هم ژویو او بوټو په جلا توګه خپلو باوپلانونو د بدن نقشې ته تکامل ورکړی دی، خو دواړه یې د جنین د پیدایښت په نیمایي کې یو پرمختیایي محدودیت له ځانه ښیي او پهدې سره د هغو مورفولوجیکي تنوعموندنه تحدیدېږي. سرچينې