مایکرو بیولوژي
د مايکرو بيولوژي په علم پوهيدل يوه ضروري خبره ده ځکه چي يو ښه سالم ژوند د ترسره کولو لپاره ضروري ده چي د مايکرو بيولوژي په برخه کي پوره معلومات ترلاسه کړو. ځکه چي دا مضمون انسانان د يوي نوي کوچني جهان سره بلد او اشنا کوي يعني داسي جهان سره په سترگو ليدل يي ممکن نه دي بلکه بي لدي ځانگړي وسيلي نه چي مايکروسکوپ نوميږي ضروري دي. د مايکروسکوپ لاندي په غور سره و وينو يوه نوي دنيا به مونږ ته را څرگنده شي چي دا نړي يو خطرناکه او د امراضو توليدونکي ضرري اجسام وي. د دي مضمون په لوستلو سره شاگردان د خپل صحي وقايع او قوانينو به پوه شي ترڅو وکولي شي چي ځان ته د ژوندانه صحي محيط برابر کړي. او زيار مي ويستلي دي ترڅو د دي کتاب په ليکلو کي د نويو، علمي او معتبرو کتابونو څخه کوم چي د اعتبار وړکتابونه وي استفاده شويده. ټول مکروبونه ، پرازيتونه او ويروسونه هم په مفصله توگه څيړل شويدي او کوښښ مي کړيدي چي گرانو لوستوونکو په زړه پوري او د هغوي په ورځني ژوند کي د گټي اخيستلو په برخه کي زيات معلومات را ټول او ليکل شويدي. اميدوار يم چي دغه کتاب گرانو لوستوونکو ته په زړه پوري او گټور وگرځي ترڅو د دي لپاره نورو علاقه مندانو او د خپل چاپيريال د وگړو سره مرسته وکړي. ترڅو چي د صحي قوانينو په رعايت کولوسره بلد شي او گرانو لوستوونکوسره به د هغي د حفظ الصحي په ساتلو کي زياته مرسته وکړي . سريزه : مايکروبيولوژي عبارت له هغه علم يا پوهي څخه دي چي د ډيرو کوچنيو ژوندي اجسامو څخه کوم چي په سترگو نه شو ليدلي بلکي د هغوي د څيړني او مطالعي لپاره مايکروسکوپ ته اړتيا ده او معني يي کوچني جراسيم يا پوهه ده . د ماکروبيولوژي په هکله هغه وخت څيړونو ښه نتيجه ورکړه کوم وخت چي مايکروسکوپ اختراع شو. د مايکروبيولوژي په هکله ډيرو پوهانو او عالمانو څيړني او تحقيقات کړي دي . لاکن د لومړي ځل لپاره يو فرانسوي عالم چي ارن برگ نوميده د مايکروبيولوژي په علم کي ډيري څيړني تر سره کړيدي. پدي کتاب کي مکروبونه کوم چي نباتي ناروغي منځته راوړي په پراخه اندازه مطالعه شوي دي. همدارنگه يو شمير نور چي د پرازيتونو په نامه ياديږي هم د دي مضمون د عنوان لاندي مطالعه کيږي او د دي سره سره يو شمير نور کوچني ژوندي اجسام لکه هم د دي مضمون اړوندو مطالعي لاندي نيول شوي دي. پدي کتاب کي ټول مايکرو ارگانيزمونه په علمي ډول طبقه بندي شوي دي او د طبقه بندي نور علمي نومونه هم د څيړني لاندي نيول شوي او د هغوي په برخه کي ټولي اسانتيياوي کوم چي د بيولوژي پوهانو د بين المللي کنگرس کي رامنځته شوي دي يادونه شوي ده . همدارنگه حيوانات او نباتات په جلا جلا توگه د مطالعي لاندي نيول شوي دي چي لوستونکو سره به مرسته وشي. په پاي کي د محترمو لوستونکو څخه هيله کوم کچيري کومه غلطي او خطا د دي کتاب ليکلو په اوږدوکي شوي وي را په گوته کړي تر څو د هغوي په اصلاح کي به د زړه له کومي هلي ځلي وکړم . نوموړي مضمون د ښووني او روزني پوهنځي د کيميا او بيولوژي ځانگي څلورم ټولگي کي په اوني کي ٦ ساعتونه لوستل کيږي. او هيله من يم چي گرانو لوستونکو ته په زړه پوري وگرځي او د دي په لوستلو سره په خپل ځان کي يو څه صحي بدلون را منځته کړي . و من الله التوفيق پوهاند محمد ظاهر ۤ اميري د کيميا او بيولوژي څانگي آمر يعني د مايکرو بيولوژي تاريخچه په اوسني وخت کي د ځينو استثناتو څخه پرته نور ټول معلوماتونه د لويديزو منابعو څخه اخيستل شويدي . نو لدي امله د مايکرو بيولوژي په تاريخ کي ليويس پاستور فرانسوي، ليون هوک هاليندي د مايکروسکوپ کاشف، کوخ الماني او نور پوهان د دي مضمون موسسين گڼل کيږي . داسي حقايق موجود دي چي د دوي علمي کارونه ثابتوي. پاستور په اول کي کيميادان او بيا د بيالوجست په حيث ډير کارونه کړيدي . د هغه اکثره نظريات تراوسه پوري صحيح گڼل کيږي. هر مملکت په خپل کتابونو کي د خپلو علماو زيات تعريف او توصيف کوي چي هر يو يي په خپل ځاي سره اهميت لري . جنر يو انگليسي عالم دي چي د اطفالو چيچک واکسين منځته راوست لاکن دي ليکوال ته محقق منابع نشته چي ايا دا قسم واکسين د مخه په ختيځ هيوادونو کي مستعمل دي او که نه؟ اوسني کتابونه جنر د واکسين کاشف گڼي . ايراني منابع وايي چي رازي نوم يو عالم لومړي شخصيت وو چي الکهول يي کشف کړي دي چي د الکهول يو عربي لفظ دي او ډير علماء عربان د الکهول جوړولو سبب گڼي. فخررازي يو افغان دي چي په هرات کي زيږيدلي ده د کيميا او طبابت په ساحه کي ډير کارونه کړيدي. په تهران کي يوه لويه موسسه د سيروم او واکسين جوړولو په نوم د فخررازي په وياړ جوړه شويده . همدارنگه عربان د شيدو د ساتلو لپاره د پنير جوړول مخترع ويل کيږي. لاکن د پخواني يوناني منابع څخه داسي معلوميږي چي يو قسم پنير د عسي ع د تولد څخه مخکي جوړيده. شايد ډير اساسي علمي شيان د ختيځ علماؤ پواسطه منځته راغلي وي. د ژونديو اجسامو منځته راتلو تاريخ بيليونه کاله مخکي ټاکل شويدي . د شنو الجيانو فوسيلونه تقريباً يو بيليون کاله مخکي تخمين اټکل شويدي . لاکن د مايکرو بيولوژي تاريخ د يو څو سلگونو کاله مخکي اټکل شويدي . د دغو ژونديو اجسامو ژوندانه د تثبيت لپاره معتبره منابع موجودي دي چي مونږ دلته د هغوي څخه يادونو کوو : : په کال کي ژوندي اجسام يي دناروغيوعاملين وگاڼه. : په ع کال کي لومړني سړي ؤ چي د مايکرو ارگانيزمونو مشاهده اعلان کړه . : په کال کي وويل هره ناروغي د مختلفوعضويتونو پواسطه منځته راځي . : انگليسي پوه په کال کي دچيچک واکسين وپيژنده : په ع کال کي د د غذا د ساتلو ساتل يي په قطي کي جايزه واخيسته . : په ع کال کي د مکروبي خاصيتونو طبعيت يې د تخمر په عمليه کي اعلان کړ او د بيولوژي د پلار په نوم هم ياديږي . : په ع کال کي د جراحي په عملياتوکي د مکروب ضد مواد استعمال کړل . : په کال کي واکسين او واکسين تهيه کړل. : په ع کال کي بکتريا يي د خاوري څخه جلا کړه . : په ع کال کي د انتيجن - او د انتې بادې د معافيت تيوري اعلان کړه . د ليوني سپي ناروغي څخه عبارت دي . د مايکرو ارگانيزمونو طبقه بندي اونوم ايښودنه څرنگه چي د مايکرو ارگانيزمونو تعداد او نوعيت زيات دي نو د دوي د پيژندلو لپاره يو اساسي طبقه بندي لازمه او ضرور ده . ځيني مفکر اشخاص داسي سوال منځته راوړي چي په مکروبونو او حيواناتو کي طبقه بندي مهمه نه ده ځکه چي دوه حيوانه د سلوک او شکل له رويه يو د بل سره په يو رنگ نه دي . او دا نظريه د عالمانو پواسطه هم ثابته شوي ده ځيني استثنا موجودي دي . سر لدي چي طبقه بندي د مکروبونو د پيژندني او مطالعي لپاره ډيرگټور دي.ځکه بي لدي چي مکروبونه طبقه بندي شي بله چاره نه ده. د مايکرو ارگانيزمونو په طبقه بندي کي ځيني مشکلات شته دي چي د هغوي فوسيل نه پيدا کيږي چي د فوسيل له مخي د مايکرو ارگانيزمونو اجداد تعقيب او پيژندل کيږي . د مايکرو بيولوژي د مکروبونو نومونه د او څخه جوړ شوي دي چي د علمي نوم شکل غوره کوي . دا ميتود په ټوله نړي کي استعمال لري چي د مکروبونو د پيژندلو لپاره اسانتيا برابره وي . د مثال په ډول د لاندي مکروبونو نومونه ذکر کيږي . : يو ډول فنگس دي چي راگه فورتاي پنير په جوړولو کي استعماليږي . : يو ډول مکروب دي چي توبرکلوز ناروغي منځته راوړي . : يو ډول پروتوزوا ده چي د ملاريا ناروغي منځته راوړي . :يوه بکترياده چي د سوزاک د ناروغي سبب کيږي. د مکروبونو نوم ايښودلو کي د نوم د لاتين او د يوناني ژبي څخه اخيستل شويدي . يا دا چي د يو سړي نوم او يوناني ژبو شکل ورکړل شوي دي. چي مثالونه يي دا دي . ١ د نوم : د څخه اخيستل شوي دي. ٢ د نوم : د څخه اخيستل شوي دي. ٣ د نوم : د يوه ميله ماننده کلپ شکل معني ورکوي. ٤ د نوم : د وړوکي ميله معني لري. په پورتني سيستم کي د او اخرني حرف يا د خپل سره اواز ورکولو له نظره مطابقت ولري يعني کله چي مذکر مونث او يا بي طرفي معني ولري د اواز او معني د خپل سره سمون وخوري. د لومړني حرف او د لومړني توري توري ليکل کيږي. د مکروبونو په طبقه بندي کي ځيني اختلافات وجود لري. ځيني عالمان فکر کوي چي بکتريا د نباتاتو په ډله کي شامل دي او پروتوزوا د حيواناتو په ډله کي بايد و څيړل شي. برخلاف ځيني علماء داسي فکر کوي چي د ارگانيزمونوخواص د نباتاتواوحيواناتوسره مشترک دي چي د زماني د تيريدو سره خپل شکل او خواص د اوسني مکروبونو په ډول بدل کړيدي. تراوسه پوري د سيستم يو بين المللي قبول شوي علمي نوم ايښودل شوي دي چي د ټولوعلماؤ پواسطه قبول شوي دي. مايکروارگانيزمونه په خپل ځايونو کي په لاندي ډول طبقه بندي کيږي. ١ د طبقه بندي چي د په سيستم ارگانيزمونه طبقه بندي کړيدي. ٢ د طبقه بندي چي د په ډول مايکروارگانيزمونه په جلا کنگدم کي طبقه بندي کړيدي. ٣ د حرارت د ضرورت په هکله بکتريا په طبقه بندي شوي دي. مايکرو ارگانيزمونه بکتريا د مورفولوژي له نظره په څو گروپونو ويشل شويدي : پورتني طبقه بندي په لاندي ډول په جلا جلا ډول شرح کوو : د برگي طبقه بندي : پرته له ارگانيزمونو څخه پوهانو ټول ژوندي اجسام په دوه کنگدمونو ويشلي وه . ١ د حيواناتو کنگدم . ٢ د نباتاتو کنگدم . وروسته لدي علماو دا پريکړه وکړه چي ارگانيزمونه بايد په جلا کنگدم کي طبقه بندي شي. ځکه چي د دوي خواص د عالي حيواناتو او نباتاتو څخه توپير لري. برگي نومي يو عالم دي چي مايکرو ارگانيزمونه په لاندي ډول طبقه بندي کړيدي چي په ټوله نړي کي رواج او مستعمله ده . د برگي نومي عالم په کتاب کي ټول نباتات په پنځه ډيويژنونو ويشل شويدي. او مايکروارگانيزمونه د نباتاتو په ډله کي طبقه بندي شويدي او حيوانات په يوه جلا کنگدم کي راوړلي شويدي . د نباتاتو طبقه بندي هر ديويژن لرونکي د متعددو ديويژنونو دي او لرونکي د يو زيات شمير اعضاو دي چي لرونکي د مشترک خاصيتونو دي . د مثال په ډول د حيواناتو په عالم کي ټول فقاريان يې د فايلم لاندي څيړل کيږي چي لرونکي د لوړو اعضاو د جسمي اعضاو له امله دي. لاکن څرنگه چي مختلف فقاريا ن يي د ماهي څخه نيولي تر انسان پوري د دي فايلم لاندي مطالعه کيږي. نو لازم دي هغه ويشني چي د فايلم څخه وروسته موجودې دي په لاندي ډول دي . ------ د دي لپاره چي دا سيستم ښه روښانه شي انسان د مثال په ډول طبقه بندي کوو - . - . - . - . - . - . - . لاندي مثال د نباتاتو عالم په برخه کي مطالعه کوو : - . - . - . - - . - . - د نباتاتو د عالم مايکرو ارگانيزمونه د نباتاتو په عالم کي د فايلم په عوض د اصطلاح استعماليږي چي په لاندي ډول په عمومي ډول د هغوي طبقه بندي صورت نيسي : . . - . . . د پورتني پنځو ديويژنونو له جملي څخه مکمل دي چي لرونکي د گل او تخم دي او همدارنگه شين رنگ کلوروفيل هم لري يعني د کلوروفيل پواسطه د نور په موجوديت کي گلوکوز جوړوي . او د ټولو څخه ابتدايي ډيويژن پروتو فايتا دي چي عبارت له بکتريا ويروسونه او رکتسيا څخه دي . دا ديويژن د مايکرو بيولوژي له رويه ډير مهم دي چي مونږ ورته خپل پام اړه وو . د تيلو فايتا په ديويژن کي الجيان او فنجيان شامل دي . الجيان کلوروفيل لري او فنجيان کلوروفيل نه لري او بي رنگه دي پدي نباتاتو کي خميرمايه ، مرخيړي ، پوپنک او نور شامل دي چي په طبابت کي پوپنک او خميرمايه ډير مهم دي . خمير مايه مايکروسکوپي نباتات دي چي لرونکي د واحدي حجري دي چي په عمومي ډول په خوږو اوبو ، غذا ، شيدي او نورو کي پيدا کيږي . دا مايکروسکوپي نباتات د تخمر عمليي سبب کيږي چي په خپل ذات کي يو ډول تجزيه ده چي د او د په جوړه ولو کي مهم رول لري. او علاوه لدي د ناک ، کيلي په جوړه ولو کي په ډيره اندازه استعماليږي . په عمومي ډول خميرمايه د انسانانو لپاره بي ضرره دي لاکن يو ډير کم شمير يي مضر او ناروغي منځته راوړي. پوپنکونه په گرمه او مرطوبه هوا کي د غذايي موادو له پاسه د کتابونو په پوښ ، تکو ټوټو ، کاغذي ديوالونو او نورو کي په شين ، سپين رنگونو سره د رشتو په شکل څرگنديږي . پوپنکونه مختلف د استعمال ځايونه لري د مثال په ډول ځيني انواع يي د پنير په خوش مزه کولو کي استعماليږي. لاکن يو نوع يي چي نوميږي له هغه څخه د دوا جوړيږي او يو شمير نور يي د انسانانو لپاره خطرناکه ناروغي منځته راوړي . بکتريا وحيدالحجروي نباتات دي او دغټوالي له امله نسبت پروتوزوا او فنجيانو ته ډير کوچني دي نو نه شو کولي چي په سانتي متر ، انچ او نورو اندازه کړو بلکه دوي په مايکرون اندازه کيږي . يو مايکرون د ملي متر زرمي برخي سره مساوي وي.او ١ د شکل او د غټوالي له رويه د بکتريا سره ورته والي لري او يواځي د نمو له رويه د بکتريا څخه توپير لري. يعني بکتريا کولي شي په ژوندي اجسامو کي نمو وکرې لاکن رکتسيا د خپل نمو لپاره ژوندي موجود ته اړتيا لري. نو له همدي امله دوي دطفيلي په نوم ياديږي. رکتسيا د محرقه ناروغي د تبي سبب کيږي . د ارگانيزمونو طبقه بندي د مورفولوژي له نظره د ارگانيزمونو شکلونه د مايکروسوپ لاندي ليدل کيږي او د رنگ اخيستلو نوعيت او خواص پدي قسم طبقه بندي کي ډير اهميت لري . پدي سيستم کي ټول بکتريا وي په لاندي ډول طبقه بندي کيږي . الف ابتدايي بکتريا : هغه بکترياو ته وايي چي بسيط ، واحدالحجروي ساختمان ولري او هيڅکله د شکل نه غوره کوي . ١ کاکس :کروي شکل او يا تقريباً کروي ډوله شکل لرې. ٢ بسيل : سلندري يا ميله يي شکل لري ځيني يي د سگريټ شکل لري ځيني يي زنځيرډوله دي چي نوميږي ځيني دوه جوړه يي يا دي . ٣ ويروسونه : منحني په شان شکل لري. دا د کامه ، شکل هم لري او ځيني يي د شکل لري . ٤ :دا بکتريا فنري شکل لري او ځيني تاوشوي استوانه يي شکل لري. ٥ : تاوشوي تار او يا فنري شکل لري. لاکن د فنري بکترياو څخه د ارتجاعي کيدو له امله توپير لري پدي معني چي يي خپل بدن ته يو خوا او بلي خوا ته حرکت ورکولي شي . ب عالي بکتريا : دا بکترياوي د څانگو په شان شکل لري. غير متحرک دي او مايسيلونه منځته راوړي د ارگانيزم د يوه ښه مثال په ډول دلته ذکر کيږي. ج مدور بکتريا : د دي مفرد او جمع يي د په نوم ياديږي. دا بکتريا د تلوين په لحاظ او يا د دوي خواص څرنگه او يا څو څو بکترياوي سره يو ځاي ليدل کيداي شي طبقه بندي کيږي . مدور بکترياو په لاندي ډول نومونه غوره کړيدي : ١ : هغه مدورگرام مثبت بکتريا ته وايي چي دوه دوه سره يوځاي ليدل کيږي چي د دوه چنده معني لري لکه . ٢ : هغه مدور گرام مثبت بکتريا ته ويل کيږي چي د زنځير په شان يو ځاي ليدل کيږي او په عمومي ډول د انگورو د وږي په شان شکل لري . لکه او د زنځير معني لري. ٣ : دا بکتريا د يوي ټولني په شکل ليدل کيږي لکه . ٤ : هغه گرام مثبت بکتريا ته وايي چي څلور ، څلور ارگانيزمونه سره يو ځاي وليدل شي لکه . ٥ : دا بکترياوي د مکعبي يا مستطيل په شکل ليدل کيږي چي سارسينا د بندل يا د گروپ معني لري او همدارنگه هغه گرام مثبت بکتريا ته ويل کيږي چي اته ، اته ارگانيزمونه سره يو ځاي وليدلي شي لکه . ٦ : هغه گرام منفي مدور ارگانيزمونه دي چي دوه دوه يو ځاي ليدل کيږي لکه . د بسيل شکله بکتريا : سلندر شکله بکتريا د ځينوخواصو د لرلوله امله په لاندي ډول ويشل شويدي. ١ اسيد فاسټ بسيل : دا ډول بکتريا اسيد فاسټ دي او د نورو بکترياو څخه جلا خواص لري لکه توبرکلوز بسيل او نور . ٢ گرام مثبت سپور لرونکي بسيل : پدي گروپ کي دوه ډوله ارگانيزمونه ليدل کيږي . الف بسيل : سلندر شکل ان روبيک بکتريا ته وايي . ٣ گرام مثبت سپورنه لرونکي بسيل: هغه بکتريا ته ويل کيږي چي سلندري شکل لري لاکن سپور منځته نه راوړي لکه ارگانيزم . ٤ گرام منفي بسيل : هغه بکتريا ته وايي چي گرام منفي سلندري شکل لري او ځيني حرکت هم کوي. او ارگانيزمونه گرام منفي او لنډ سلندري شکله بکتريا چي د منحني شکل يي غوره کړي وي پدي قسم بکتريا کي شامل دي . د وبريو څخه . او د سپيريلا څخه . د مثال په ډول ذکر کوو. سپايرو کيټس دا ډول ارگانيزمونه سلندري شکل لري لاکن د فنر په شان تاو شويدي . ځيني يي لنډ او ځيني اوږده جسمونه لري . د دوي حرکت بي له لکي څخه صورت نيسي. د پتوجنک اتواع يي په دري جنرا ويشل شويدي . ١ بوريلا : دا قسم ارگانيزمونه اوږد مارپيچي شکل لري چي په اساني سره رنگ اخلي او د پيچونو امواج يي پراخه دي . ٢ تري پيونيما : د دغو ارگانيزمونو څخه نري او تاو شوي موجونه سره نږدي واقع شويدي. د دي ډول ارگانيزمونو تلوين مشکل دي او. يي يو ښه مثال دي . ٣ ليپتوسپايرا : دا ډول ارگانيزمونه د فنر په شان تاو شويدي چي د سلندر شکل يي غوره کړي او د سلندري قطر او د منځني موجونو يي د دواړو پورتني ارگانيزمونو څخه نري او لنډ دي. د دي ارگانيزمونو مشخصاتو څخه يو يي دا دي چي د پورتني ارگانيزمونو په توگه مستقيم فنر ماننده شکل نه جوړوي. ليکتروهيموريجي ارگانيزم د دي جنرا ښه مثال دي .اکتي نوماسيت ارگانيزم د دي جنرا ښه مثال دي . ٤ اکتي نوماسيت : دا ډول ارگانيزمونه د فنگس په شان شکل لري لاکس بکتريا دي. د دي په ډله کي او شامل دي . گرام د يو عالم نوم دې معني يي رنگ دي . هغه بکتريا ته چي د گرام پواسطه رنگ ورگړل شي او آبي رنگ واخلي ورته گرام مثبت ويل کيږي او هغه بکتريا ته چي د گرام رنگ ورکړل شي او گلابي رنگ واخلي نو د گرام منفي په نوم ياديږي . او نور مايکرو ارگانيزمونه دا ډول رنگ نه اخلي . ميتابوليزم په عمومي ډول په څلورو مرحلو کي صورت نيسي: ١ هغه غذايي مواد چي غټوالي يي زيات او د سلول د غشا څخه د تيريدلو وړ نه وي د انزايم په ذريعه په واړو وړو اجزاؤ بدليږي . ٢ د غذايي موادوجذب کيدل:دتجزيه شووموادود بدن پواسطه جذب کول دي ٣ جذب شوي غذايي مواد د اکسيديشن لپاره اماده کول: ځيني بکترياوي دا خواص لري چي د خپل انزايم پواسطه مستقيماً جذب شوي گلوکوز اکسيدايز کوي او په گلوکانولکتون يي بدلوي . ٤ اکسيديشن: اکسيديشن يو کيمياوي عمل دي چي د سبستريت الکترون سره د مربوطه هايدروجن ايون ايستل کيږي. په بيولوژي کي عموماً هايدروجن ورکوونکي ته اکسيدايز مواد او هغه شي چي د هايدروجن ايون قبلوي ورته ريديوسيد مواد ويل کيږي . د دي نتيجه دا ده کله چي يو شي اکسيدايز شي نو په مقابل کي يوه بله ماده ريديوسيد کيږي او پدي عمل کي انرژي منځته راځي . تخمر داسي يوعمل دي چي وروستي هايدروجن قبلونکي عضوي مرکبات وي، پدي صورت کي مختلف کيمياوي موادلکه الکهل فاميک اسيد او نورمواد لاسته راځي، پدي صورت کي کاربنداي اکسايد او ځيني وخت ازاد هايدروجن منځته راځي. تخمر يو ډول اکسيديشن دي چي انرژي ورڅخه لاسته راځي، لاکن څخه انرژي د توليدولو مقدارسره فرق لري. په مکمل اکسيديشن کي د يو ماليکول گلوکوز څخه اود په تخمرکي . لاسته راځي. همدارنگه د توليد کي د يو ماليکول گلوکوز څخه کيلو کالوري لاسته راځي. د بکترياو انزايمونه انزايمونه عبارت له هغو موادو څخه دي چي د کيميا له نظره د کتلست په نوم ياديږي . کتلست : عبارت له يوي مادي څخه دي چي کيمياوي تعامل چټک کوي او يا بطي کوي. پداسي حال کي چي پخپله د تعامل په پاي کي د کوم کمي او زياتوالي څخه پرته بدون لدي چي تغير وکړي باقي پاتي کيږي. نو پس ويلي شو چي انزايمونه عضوي کتلستونه دي چي د ژوندي جسم په دننه کي فعاليت کوي . ټولي ژوندي حجري لرونکي د مختلف ډولونوانزايمونودي. څرنگه چي بکتريا د ژونديو اجسامو له ډلي څخه دي لرونکي د مختلفو انزايمونو دي چي هر ډول يي په يوي مخصوصي مادي باندي تاثير کوي او يواځي يو ډول کيمياوي تعامل صورت نيسي. د انزايمونو دا مشخص خواص د په نوم ياديږي . د انزايم وظيفه په عمومي ډول د هغه د نامه څخه معلوميږي پدي معني چي وروستاړي يي د انزايم والي څخه نماينده گي کوي او پا تي يي يا د هغه له وظيفي څخه او يا داچي د انزايم د تعامل له نوعيت نماينده گي کوي.مونږ په لاندي ډول يو شمير انزايمونه کوم چي تعاملات سرته رسوي يادونه کوو. : د تحمض د عملي سبب کيږي . : د هايدروجن د ازاده کيدو سبب کيږي . : د هايدروجن دعلاوه کولوسره د ارجاع عمل سبب کيږي : د کاربنداي اکسايد د ازاديدو سبب کيږي . : د نشايستي د ټوټه کيدوسبب په ساده قندونو گلوکوز بدليږي. : د تيزابي شحمونو د ازاديدو او پارچه کيدوسبب په شحمي تيزابونو گلسرول کيږي . : د پروتينونو پارچه کيدل په امينواسيدونو سبب کيږي . د بکتريا انزايمونه په دوه عمده گروپونو او ويشل کيږي . ١ داخلي انزايم : څرنگه چي د نامه څخه يي معلوميږي د دي د حجري په داخل کي فعاليت کوي، د دي انزايم اساسي او عمده وظيفه د پروتينونو ترکيب او د انرژي ازادول دي . ٢ خارجي انزايم : دا انزيمونه د حجري پواسطه چي په هاضموي بکترياو کي دي وظيفه يي د غذايي موادو پارچه کول په ډيرو کوچنيو او ساده ماليکولونو دي چي د هضم لپاره اماده کيږي. دي انزايمونو ته هم ويل کيږي ځکه چي دا انزايمونه په غذا باندي اغيزه کوي او د کيمياوي تعاملاتو پواسطه غذا د محلول په شکل راوړي چي وروسته د حجري پواسطه بکتريا جذب او انرژي توليدوي. همدارنگه بکتريا تليفونو،تلگراف ، برق اوکاغذ لرگني اجسام ، د کورونو په کټارو، عضوي موادو ، قيرسرکونو، د حيواناتوپه اجسامو باندي کوم چي له منځه تللي وي ، په پطرولي محصولاتو او نور پطرولونو په شمول او په نورو حمله کوي او هغه خرابوي او د پام وړتاوان ورته اړوي. همدارنگه بکتريا مختلف حيواني او نباتي ناروغي منځته روړي او حتي گدامونو ته اور لمبي ورکوي. او د غنمو درمندونه هم له منځه وړي. او ځيني ناروغي لکه محرقه او همدارنگه د انسانانو په کولمو کي ژوند کوي . په عمومي صورت هغه انزايمونه چي د بکترياو پواسطه ترشح کيږي ټول يي زهري دي او د ناروغيو د منځته راوړلو سبب کيږي. علاوه لدي بکتريا له ځانه زهري مواد هم ترشح کوي چي د په نوم ياديږي . په بکترياو کي نشونما او د خواصو انتقال د بکترياو نشونما: نشونما د يوه ژوندي جسم د حجرو د شمير د زياتوالي او د جسم د لوئيدو څخه عبارت دي. لاکن تکثرد خپله جسم د زياتوالي څخه عبارت دي چي په مختلفو طريقو صورت نيسي. مونږ دلته د ساده تکثرڅخه چي د بکتريا پدي طريقي سره خپل شمير زياتوي بحث کوو . ساده تکثر : په بکترياو کي تکثر په غيرزوجي ډول صورت نيسي پدي معني چي نوموړي حجري پدي کي مونث او مذکر حجري موجودي نه دي او د القاح عمليه صورت نه نيسي. کله چې مورني حجره خپل وروستي غټوالي ته ورسيږي د هغه په عرض کي يو درز منځته راځي او په دوه حجرو ويشل کيږي. دي ډول ويش ته ساده انقسام يا او يا د په نوم ياديږي. بايد يادونه وکړو چي د انقسام په وخت کي سايتوپلازم او هسته دوه چنده کيږي او هستوي مواد په دوه مساوي برخو ويشل کيږي چي هره برخه يي نوي حجري ته انتقاليږي. نوي حجري د خپلي نهايي غټوالي پوري نمو کوي او کچيري شرايط ورته اماده شي هريويي يوه نوي حجره منځته راوړي. نوي حجري دخپل والدينو سره ورته والي لري. لاندي شکل په يوه بکتريا کي ساده تکثرښئي او دا بکتريا د په نوم ياديږي په بکتريا کي د تکثر چټکوالي سرعت : د بکتريا تکثر په مختلفو جنسونو کي نظرمحيطي شرايطو ته توپيرلري. د تکثر لپاره د محيطي شرايطود برابريدو په وخت کي چي د نيم ساعت څخه موده يي کمه وي پدي معني چي کچيري يو ځانگړي بکتريا د سهار په ٩ بجود نسل په توليد شروع وکړي د غرمي په بجو پوري د حجروشميريي ٦٤ او د شپي په ٩ بجو د هماغه ورځي د حجروشمير ١٧ ميليونوته او په ٢٤ ساعتونوکي د بکتريا د حجري شمير تقريباً تر ٢٨٠ بليونو ٠٠٠ ته به ورسيږي . بايد و وايو چي نوموړي محاسبه تر اوسه نظري شکل لري او په عمل کي ثابته شوي نه ده . اميونالوژي د اميونالوژي تاريح : اميونالوژي او د هغي علم حقايق تر ډيري مودي پوري د علماو پواسطه پيژندل شوي نه وو. د پيړي په اخره کي د هغه وخت عالمانو پواسطه اميونالوژي مطالعه او ځيني حقايق منځته راغله، هغه عالمانو چي پدي لاره کي ډيرخدمتونه کړيدي مهم شخصيتونه يي پاستور، البرگ ، مچنيکاف او کوخ دي. ډيره موده وروسته د ساري ناروغيو د مجادلي لپاره يي د انسانانو پخواني دښمن دي د معافيت علم باندي نورو پوهانو رڼا واچوله. ډير هغه مسايل چي زمونږ په اوسني وخت کي د علماو په نزد مهم ښکاري د پخواني عالمانو پواسطه د تيوري په شکل څرگند شوي وه. که څه هم ځيني پخواني نظريات چي په هغه زمانه کي د علماو په نزد کي صحيح ښکاره کيدل. زمونږ په عصر کي داسي نظريات د ځينو حقايقو د څرنگوالي له کبله غير حقيقي ثابت شويدي. د ځيني علمي نظرياتو او پراختيا هغه پخواني غير حقيقي عقيدي ورځ په ورځ له منځه وړي. ځيني پخواني عقيدي چي د انساجو پيوند او د متنوع پروتينونو ساختمان چي اوس معلوم شويدي د حقيقت ميدان ته راغلي نه وه. اوسني اميونالوژي معلوماتونه د بيولوژي عالمان او ټول د طب داکتران، حياتي کيميادانان او د وراثت عالمانو ته ډيرمهم او د استفادي وړگرځيدلي دي. لدي کبله ډير عالمان د اميونالوژي په باره کي څيړل کوي. دا ليکونکي د اميونالوژي هغه موضوعاتو ته په خلص ډول اشاره کوي د طب په لحاظ مهم دي . اميونالوژي اميونالوژي يوعلم دي چي د حيواناتود وجود مقاومت د ناروغيوپه مقابل کي معلومات ورکوي . اميونيټي يو ډول مقاومت دي چي د بدن د ناروغيوپه مقابل کي لري. اميونيټي پدي لاندي نومونو ويشل شويدي. ١ طبعي معافيت : يعني يو انسان يا حيوان طبعي د يو مرض په مقابل کي مقاومت لري. دا معافيتونه په لاندي ډول طبقه بندي کيږي الف . ب . ج . د عمر ، ځوان او زوړ. ه - عادت ، جغرافيايي محدوديتونه . ٢ کسبي معافيت : داسي معافيت انسان اويا حيوان په طبعي صورت سره نه لري بلکه د دي په وجود کي د يوه سبب پواسطه معافيت په لاس راغلي دي. دغه معافيت په لاندي ډول طبقه بندي کيږي . الف اکتيو معافيت : په خپله بدن کي داسي معافيت د خپل انساجو پواسطه منځته راوړي، چي يو انسان د طبعي سلسلي په ذريعه په يوه ناروغي مبتلاء کيږي او بدن يي دهغه په مقابل کي معافيت پيداکوي. فعاله يا اکتيومعافيت بلل کيږي. ب مصنوعي معافيت : په مصنوعي ډول د يو انسان اويا حيوان په وجودکي د لانديني موادو د زرق کولو له کبله منځته راځي ١ مړه شوي مايکروارگانيزمونه : واکسين لکه د محرقي واکسين . ٢ ضعيف شوي ارگانيزم : د اطفالو د چيچک واکسين. ٣ توکسايد : واکسين د مثال په ډول واکسين . ٤ ژوندي ويرولنت ارگانيزم: ځيني وخت ارگانيزم لکه رنجوترافي آتس ويروس د کلوکا په حصه کي د په طريقه کي د چرگانو واکسين کيږي چي په نتيجه کي چرگانوته د دي ناروغي په مقابل کي معافيت ورکوي. د اکتيو معافيت اوصاف: دا ډول معافيت د بدن پواسطه ورو ورو منځته راځي لاکن تر ډيروخته پوري دوام کوي. داسي معافيت د تداوي لپاره نه استعماليږي بلکه د حفظ ماتقدم لپاره تطبيقيږي . ٣ پاسيو اميونيټي : داسي يو معافيت دي چي د وجود له خوا منځته نه راځي بلکه د يوه بل انسان په بدن کي جوړيږي او وروسته د بل حيوان په بدن کي د معافيت د توليدولوپه مقصد تزريق کيږي. مونږ کولي شو چي دا معافيت په لاندي ډول تصنيف کړو . الف طبعي پاسيواميونيټي : د انسانانو او د حيواناتو بچي وروسته د زيږيدلو په لومړيو دوو مياشتو کي د ډيرو مرضونو په مقابل کي مقاومت د مور نه کسب کوي. داسي معافيت د ويني پوسيله د پلاسنتا څخه تيريږي او بچي تري استفاده کوي. انسان ، بيزو او ځيني نور حيوانات داسي خواص لري، د غواگانو پلاسنټا ضخيم دي او انتي باډي ورڅخه تيريدلي نشي . لدي کبله د غوا فيتس څخه په تشو کلچر کي استفاده کيږي. ب مصنوعي پاسيو اميونيټي : پدي صورت کي د يو انسان او يا حيوان جوړشوي انتي باډي معافيت تزريق کيږي. دمثال په ډول دا لاندي شيان ذکر کوو . انتي توکسين : کله چي انسان او يا حيوان قصداً او په طبعي صورت د تيتانوس په ناروغي مبتلا شي. تيتانوس انتي توکسين په خپل بدن جوړ وي او د دي حيوان سيروم د تداوي په شکل د يوه ناروغ انسان چي د تيتانوس په مرض مبتلا وي تزريق کيږي . همدارنگه اميون سيروم او کانولسنته سيروم او گاما گلابيولين د پاسيو معافيت په ډول د مريضانو په تداوي کي استعماليږي . د پاسيواميونيټي خواص : ١ فوراً معافيت منځته راځي. ٢ د معافيت مدت يي کم وي د يوه څخه تر دوه هفتو پوري . ٣ د تداوي د پاره استعماليږي . د طبعي معافيت ځيني تشريحات ١ طبعي معافيت : دا يو ډول معافيت دي چي په طبعي ډول د يوحيوان په بدن کي موجود وي دا معافيت په لاندي ډول دي- الف : دا يو داسي مقاومت دي چي طبعاً په يو قسم حيوان کي موجود وي. دامقاومت په لاندي ډول دي . الف : دا يو داسي مقاومت دي چي طبعاً په يو قسم حيوان کي موجود وي او په يوه بل ډول حيوان کي وجود نه لري. په انسانانو کي يو مرض ليدل کيږي چي غواگاني پدي مرض نه مبتلا کيږي. يا داچي د دي عمل معکوساً مشاهده کيداي شي . ب نژادي مقاومت : پدي وروستيو وختونو کي معلومه شويده هغه انسانان چي د پوستکي رنگ يي غنم رنگ لري نسبت سپين پوستو ته مرض په مقابل کي لس چنده دمبتلاکيدوچانس لري. دا موضوع بايد واضح شي چي د نژادي توپير د مقاومت له نظره ډيرمعلوماتونه خپاره شوي دي چي اکثره يي وروسته د مکملي څيړني څخه په عملي او صحيح توگه نه دي معلوم شوي . پورتني ناروغي که څه هم په معتبرو کتابونو کي چاپ شويدي لاکن حقيقت داسي دي چي تورپوستکي او غنم رنگه انسانان په غربي هيوادونو کي په عمومي ډول هغه کارونه کوي چي د صحي شرايطو سره موافق نه وي، يعني په عمومي توگه سپين پوستکي انسانان شاقه کارونه چي د صحت د پاره مضروي نه کوي که څه هم يو تعداد يي په نسبي صورت نسبت نوروته لږ وي چي د مريضانو په حسابولو سره عملي نه ښکاري. ځيني انفرادي اشخاص چي په خپلو سروکروياتو کي نه لري چي د دغو موادو نشتوالي د . په مقابل کي مقاومت ورکړي. ج انفرادي توپير : ځيني انسانان په يوه نژادي مرض په مقابل کي مقاومت لري. لاکن يو شمير يي په همدي نژاد کي داسي خواص نه ښکاره کوي. ډير ځوان يا ډير زاړه خلک په زياتو ناروغيو مبتلا کيږي همدارنگه ډير ځوانان د ويروسي ناروغيوپه مقابل کي لږ مقاومت لري. چي په بل حالت کي زاړه وگړي د ويروسي امراضوپه مقابل کي په نسبي ډول مقاومت لري. لاکن د رکتسيايي امراضو په مقابل کي ډير حساس دي. حال داچي ځوانان د رکتسيايي امراضو په مقابل کي په نسبي ډول سره د زاړه اشخاصو په نسبت ډير مقاومت لري. هغو کسانو چي عمر يي د پوري وي نسبت نورو ته د توبرکلوز په مقابل کي ډير مقاومت لري. همدارنگه نجوني پخوا د بلوغ څخه په نسبت بالغو نجونو ته ډير مبتلا کيږي چي پدي موضوع کي د موجوديت د مقاومت په هکله ډير اهميت لري. ٢ غيرخصوصي عوامل : الف ځيني چاق سړي د يوه ډنگرسړي په نسبت ژر ناروغه کيداي شي. ب عادت: د فريکتوز ناروغي په خنزير کي پيدا کيږي . مسلمانان چي د خنزير غوښه نه خوري د تريکينوسزپه ناروغي نه مبتلا کيږي. ج جغرافيايي محدود: ځيني ناروغي په يوشميرخاصوهيوادونوکي وجودلري چي دلته او د حماې لکه دار مرض د مثال په ډول تري يادونه کوو. ٣ د ارگانيزمونو په مقابل کي د وجود مدافعي : الف څنگه چي پوستکي د بدن په خارجي برخه کي موقعيت لري نو د مکروبونو د داخليدو مخنيوي کوي، په پوستکي کي د چي په ابي درجي کي ځاي لري داسي خواص لري چي تيزاب پدي برخه کي لږ تاثيرلري. همدارنگه د مکربونو د داخليدو څخه پدي طبقه کي مخنيوي کيږي. ب : پدي ابي تيلوم نسج کي د مکروبونو د داخليدو څخه مخنيوي کيږي. کوم وخت چي مکروبونه پدي طبقه کي تماس پيدا کړي د ميوکس په لرلوسره مکروبونه چاپيره اوبيا يا په عمل سره د بدن څخه خارجيږي . ج : د بدن د سلولونو پواسطه يوډول مواد ترشح کيږي چي د مکروب د خپريدني څخه مخنيوي کوي لکه څرنگه چي د سترگوپه اوښکوکي يو ډول انزايم د لايسوزايم په نامه وجود لري چي د خواص لري. او نه پريږدي چي په سترگو کي د بکترياو شميرزيات شي . د معده او امعا : د معدي او همدارنگه کولمو کي ځيني انزايمونه شته دي چي د بکترياو د تکثر څخه مخنيوي کوي. يعني د ارگانيزمونو د ژوندانه لپاره مساعد ځاي نه دي په پوستکي کي د بدن څخه ځيني لکه پيدا کيږي چي مکروبونوته د ژوندانه شرايط نا مساعده گرځوي . د خولي بيټاهيمولتيکو نه دي او هايدروجن پراکسايد منځته راوړي چي دا مواد د او ارگانيزمونو ته وژونکي دي. يو ارگانيزم چي په نوم ياديږي. ته په کي تخمر ورکوي او په تيزاب يي بدلوي. د تيزابو دا تشکيليدل د ډيرو ارگانيزمونو د موجوديت مخه نيسي . ارگانيزمونه په او کولموکي له منځه ځي چي وروسته د ډيرو ارگانيزمونو لکه او لپاره زمينه برابروي چي ناروغي منځته راوړي. د انسان او د غوا په شيدو کي يوډول مواد په نامه وجود لري چي د د ستوني انفکشن مخه نيسي. همدارنگه په اختصاصي ډول سره د ارگانيزمونوباندي خواص لري. ٤ د بدن داخلي مدافعي : الف غير خصوصي مدافعه . التهاب ؛پړسوب؛ يوډول مدافعه ده چي بدن د ارگانيزمونو په مقابل کي غوره کوي او غيرخصوصي مدافعه بلل کيږي. په زخمي شوي حجراتوکي ارگانيزمونه تکثرکوي. د همدغه ځاي پراخه کيږي. پدي حالت کي غير طبعي مايع په کي جمع کيږي چي وروسته د فبرين سره د لمف تړل کيږي. پدي صورت کي د بدن د مکروبونو د پراختيا مخه نيسي . پورتني عمل ته وايي او سبب دځيني اوږده زنځيري شحمي اسيدونو د توليديدو څخه منځته راځي. کله چي دواگاني استعمال شي د داډول شحمي اسيدونوتوليد کولو مخه نيسي . ځيني ارگانيزمونه لکه وجود لري چي خپل انزايم پواسطه د دفاعي حالت تخريب کولي شي. تبه : امکان لري چي تبه د بدن دفاعي سيستم وي. ځيني پوهان وايي چي د بدن دفاع لپاره تبه کوم اهميت نه لري. لاکن داسي عقيده موجوده ده چي د بدن د دفاع لپاره اهميت لري. په عمومي ډول سره په بدن کي د دوه ډوله موادو څخه تبه منځته راځي. د مواد د دفاع تبه کوي چي د بدن حرارت توليدکړي اوتبه پيدا کوي. داخلي مدافعي په لاندي ډول دي د بدن د داخلي مدافعيتونو څخه لومړني مدافع پوستکي دي چي بدن ته د اجنبي يا بيگانه مکروبونو د داخليدو څخه مخنيوي کوي او نه پريږدي چي ناروغي منځته راوړي. د دي څخه وروسته د بدن داخلي برخه کي هم يو شمير د بدن مدافعين شته چي خارجي مکروبونو ته د ننوتو مخ نيسي. لکه ځگر د زهري موادو يواسطه مکروبونه له منځه وړي. په دوهمه مرحله کي د بدن حرارت درجه يعني د حرارت درجه هم يوډول مدافعه ده چي ځيني بکترياوي پدي حرارت درجه کي له منځه ځي. او وروپسي وينه ده چي هلته سپين کرويات دي چي د اجنبي موادو يا مکروبونو په مقابل کي مقاومت کوي او هغه فيگوسايت بلع کوي. او د مکروبونود خپريدني مخه نيسي. کچيري د مکروب قوه زياته وي او د بدن مدافعين د دفاع څخه عاجز پاتي شول نو په فعاليت پيل کوي او اړونده ناروغي منځته راوړي. مهم دفاعي سيستم پدي قسم مدافعه کي اختصاصي انساج رابطه لري او ډيرخصوصي دي چي په عمومي صورت سره په دوه ډوله دي اول ډول: د سلولو پواسطه مکروب بلع کيږي چي د مثال په توگه د رتيکولو اندوتيليل سيستم ذکر کولي شو. دا حجرات په طحال توري ، د هډوکو په مغز ، ځگر، سږي او په نورو ځايونو کي وجود لري چي ارگانيزمونه بلع کوي او بدن د هغوي د ضرر څخه ساتي . رتيکولو اندوتيليل يوډول غيرمتحرک او په يوه مخصوصه برخه کي ځاي په ځاي شويدي چي د ويني او مکروبونه له منځه وړي. يو ډول بلع کوونکي حجرات چي پدي سيستم کي شامل دي د رگونو په داخلي طبقه کي ځاي په ځاي شويدي چي مکروبونه د ويني د جريان سره پدي حجراتو کي په تماس راځي او د دغو حجرو پواسطه بلع کيږي چي يوډول يي په نوم ياديږي. دا ډول حجرات په کي ډيرليدل کيږي. همدارنگه نوري حجري چي د يا نومونه لري دبلع کولووظيفه سرته رسوي. د ويني سپين کرويات چي د بلع کولو خواص لري او حجرو په ډله کي شامل نه دي. په عمومي صورت سره هغه حجري چي د هډوکو په مغزکي ، لمف نود ، يوشميرنوري حجري چي د ځگراو طحال په کي واقع شويدي. د حجرو سره يوځاي په مجموعي د سيستم په نوم ياديږي. دا حجرات ټول هغه مواد دي چي د په شکل په وينه کي وي بلع کوي. او همدارنگه ټول پارچه شوي سره او سپين کرويات د ويني څخه له منځه وړي. دوهم ډول: د ويني دفاعي سيسيتم دي چي د ويني مکروبونه بلع کوي سربيره د ويني سيروم وجود لري چي توکسين او انتيجن خنثي کولي شي. انتيجن هرشي چي د انسان او يا حيوان په بدن کي د انتي باډي د جوړولو تنبه سبب شي او بيا دا مواد د خپل هومولاگس انتي باډي سره پداسي طريقه يو ځاي شي چي د سترگو پواسطه وليدل شي انتيجن بلل کيږي. د انتيجن خواص: ١ په عمومي صورت سره انتيجن د پروتين څخه جوړشويدي، کله کله کاربوهايدريت د انتيجن په مثال خواص لري ، اما کله چي کاربوهايدريت د نورو شيانو سره يوځاي شي د مکمل انتيجن خواص پيدا کوي . ٢ حيواني پروتين د خپل خاوند په بدل کي د انتي باډي سبب نه گرځي. ٣ د انتيجن او انتي باډي عکس العمل ډير خصوصي دي. پدي صورت کي هريو انتيجن د خپل هومولاگس انتي باډي سره يوځاي کيږي او د بل انتي باډي سره نه يوځاي کيږي. ځيني وختونه انتيجن او انتي باډي عکس العمل د دي قانون څخه بل خواص غوره کوي چي انتيجن د غير هومولاگس انتي باډي سره عکس العمل ښئيي چي دي پيښي ته ويل کيږي. د مثال په ډول د نمونياټايپ انتي باډي د گروپ . سره او د انتي باډي د خپل بدن حجرو سره په کي عکس العمل ښيئي ٤ مخلوط انتيجنونه : د راز راز انتي باډي توليدولو سبب گرځي. ځيني انتيجن په مخلوط انتيجنونو کي د انتي باډي د توليد سبب کيږي. په استثنايي توگه مختلف انتيجنونه لکه واکسين چي يوځاي او په يو وخت کي زرق شي بدن د ټولو انتيجنونو په مقابل کي مقاومت پيدا کوي. ځيني مخلوط انتيجنونه هيڅ انتي باډي توليدول نه تحريک کوي چي ممکن په ټول مخلوط انتيجنونو صرف يويي د انتي باډي د توليدولو خواص غوره کوي . د انتيجن خصوصيت : انتيجن په ډير خاص صورت سره خپله انتي باډي اويا داچي ډير نږدي همنوعه سره يوځاي عکس العمل ښئيي. اکثره انتيجن په خپل کي خاص وي او ځيني يي د په منځ کي حتي د هرعضوي انتي باډي سره د انتيجن په ډول عکس العمل ښئيي يعني د کليه پروتين د سږي پروتين څخه د د سيرالوجي پواسطه بيليداي شي . دانسان پروتين دنورو حيواناتوپه استثناديوقسم بيزو څخه په اساني سره فرق اودتميزوړدي. دانتيجن خصوصيت دانتيجن کيمياوې ساختمان سره رابطه لري. که چيري يوانتيجن دسيرالوجې په لحا ظ دبل نږدې انتيجن سره فرق و لرې معلوميږې چي ددوې کيمياوې ترکيب سره توپيرلرې. د وينې گروپونه او : په عادي صورت سره انتيجن هغه موادو ته ويل کيږي چي په بدن کي اجنبي يعني د خپل څخه جلا د بل حيوان په عضويت کي د انتي باډي تشکيل کولو سبب گرځي . په ځينو وختونو کي د يو انسان پروتين په بل انسان کي د انتيجن خواص غوره کوي چي دي قسم انتيجن ته ويل کيږي. د مثال په ډول دلته د ويني گروپونو څخه يادونه کوو. د ويني په کي دوه ډوله انتيجن وجود لري چي مخلوط په حال کي څلور ډوله گروپونه جوړ وي يعني د ويني په سيروم کي دهغه انتيجن په مقابل کي انتي باډي لري چي همغه وينه پکي وجود نه لري. د دي لپاره چي د ويني انتقال د يو انسان څخه بل انسان ته کومه حادثه پيښه نه کړي. لازم دي چي وينه په غور سره معاينه او لازمي گروپ سره د ويني ورکولو عمليه اجرا شي د انسانانو وينه په لاندي ډول په گروپو ويشل شويدي. ځيني خلک د انتيجن په ځاي يو بل انتيجن په خپل کي لري چه هغه ته ويل کيږي او خپله د په نوم ياديږي لدي کبله د ويني گروپونه د څلور په شپږو گروپونو ويشل شويدي. د هغو گروپونو نومونه د او څخه عبارت دي کچيري د ويني مخالف گروپ د انسان په بدن کي داخل شي د انتيجن او انتي باډي د يوځاي کيدو پواسطه د ويني عادي جريان مانع کوي او د مرگ سبب کيږي علاوه لدي په وينه کي يوبل ډول مواد هم پيدا کيږي چي د بدن د انتي باډي جوړولوته تحريکوي . کله چي د مثبت سړي وينه د منفي سړي ته ورکړله شي د مثبت په مقابل کي د منفي سړي وجود انتي باډي جوړوي. د مثبت انتيجن : انتيجن په نوم ياديږي. په وينه ورکولو کي د حادثه هغه وخت پيدا کيږي چي منفي مريض پخوا د مثبت وينه اخيستي وي او بيا دوباره مثبت واخلي . د نيويارک خلک دي. همدارنگه منفي حامله ښځه چي يي مثبت وي د ښځي وجود د مثبت په مقابل کي انتي باډي جوړوي چي پدي وخت کي دا لاندي واقعات منځته راځي . ١ : يو ډول ناروغي ده چي د تل لپاره هسته لرونکي سره کرويات پدي ناروغي کي موجود وي. ٢ د جنين سقط . ٣ مړ بچي زيږول . ٤ نوي زيږيدلي بچي د زيړي سره مبتلا کيږي. ٥ ځيني نور غير عادي نقايص په اولاد کي يا منځته راوړي. : کله چي يو مواد د خپل خاوند په وجود کي د انتي باډي د توليدولو سبب شي دا ډول موادو ته ويل کيږي. د مثال په ډول د سترگي د عدسي پروتين سيروم اود ماغزو پروتين څخه يادونه کوو. هيپتين : يو نا مکمل انتيجن دي چي يواځي د انتي باډي د توليدولو سبب نه کيږي او کچيري د يو بل پروتين سره يوځاي شي يو مکمل انتيجن منځته راوړي. هيپتين د کاربوهايدريت کيمياوي موادو د ذراتو څخه جوړ شويدي. په عادي حالت کي چي هيپتين په بدن کي داخل شي د بدن د پروتين سره يوځاي کيږي او يو مکمل انتيجن جوړوي . هيپتين پروتين هيپتين پروتين کمپلکس دانتي باډي دتوليدولو سبب گرځي. انتي باډي يو تغير ورکړل شوي گابيولين دي چي د انتيجن د تحريک کولو پواسطه د حيوان په بدن کي جوړ شويدي او د انتي باډي خواص لري. دا انتي باډي خپل هومولاگس انتيجن سره د ليدلو وړ عکس العمل ښئيي. ممکن انتي باډي د سيروم فيصده پوري تشکيل کړي. د انتي باډي اوصاف : ١ انتي باډي د ويني د پروتين څخه جوړ شوي وي او په عادي ډول سره د او څخه جوړ شويدي. لاکن په لږ مقدار يي په الفا گلابيولين کي شامل دي . ٢ د پلازما په حجره کي جوړيږي . ٣ انتي باډي خپل هيمولاگس انتيجن سره سيرالوجيکي عکس العمل ښئيي. ٤ د انتي باډي نيمايي عمر د هغوتايپونو له نظره يود بل سره فرق لري. د مثال په د امينوگلابيولين نيمايي عمر ٢٣ورځي د پنځه ورځي د او ٣ او د . ورځي دي. ٥ يو مخصوص امينو گلوبين د توليد کولو قدرت په بدن کي د وجود د ارثي خواصو پوري اړه لري. يعني ځيني حيوان يا انسان يو مخصوص امينوگلابيولين جوړولي شي او بل يي دارنگه پروتين جوړولي نه شي. دا خواص د معافيت ورکولو قدرت تعينوي. د انتي باډي هيتروجينس : پدي وروستيو وختونو کي معلومه شويده چي ټولي انتي باډي گاني ترکيب د مختلفو انتيجنونو په مقابل کي يو شان خواص نه لري. د انتي باډي پروتينونه په عمومي ډول د کيمياوي ترکيب په لحاظ سره ډيرنژدي دي. د انتي باډي د توليد کولو څرنگوالي ډيرو علماو په وروستيو کلونو کي د انتي باډي د توليدولو څرنگوالي په باره کي مطالعي کړيدي. لاکن تر اوسه پوري يوه ځانگړي تيوري وجور نه لري چي ټولو پوښتنو ته ځواب و وايي. دلته يو شمير معتبرو تيوري گانو څخه يادونه کوو: يو ماليکول فعال انتيجن په کافي اندازه انتي باډي منځته راوړي بکترياگان اگلو تنيست کوي. په لنډه توگه بايد و وايوچي دا لاندي تيوري گاني تراوسه پوري معتبرگڼل شويدي. ١ د تمثيليت تيوري : دا تيوري وايي چي په وينه کي هميشه انتيجن موجود وي چي انتي باډي بايد منځته راشي. يعني وجود د انتيجن له مخي انتي باډي حوړ وي. پدي تيوري کي انتيجن د خښتو قالب په شان د انتي باډي په جوړولو کي مرسته کوي . ٢ د انزايم تيوري : پدي تيوري کي داسي نظريه ورکړل شويده چي د انزايم پواسطه پيپتايد په انتي باډي بدليږي ٣ د طبعي انتي باډي موجوديت : په طبعي توگه انتي باډي په کي وجود لري او د انتيجن د داخليدو څخه وروسته په بدن کي د مطلوبه انتي باډي جوړول زياتيږي. ٤ : يو ډول مخصوص حجرات دي چي د وجود د پروتين څخه په انتخابي ډول د ټولو انتيجنونو په مقابل کي انتي باډي جوړوي. د انتيجن موجوديت په وجود کي هغه حجرات چي دا ډول انتي باډي جوړوي د تکثر په صورت کي زياتوي او په نتيجه کي د مطلوبه انتي باډي توليد هم زيا تيږي . د انتي باډي د توليدولو ځاي : اخرني نظريات پدي باره کي دا دي چي انتيجن حجراتو پواسطه نيول کيږي. او د پلازما حجري او نورو کي انتي باډي جوړ وي . اوس نوم په بدل شويدي. دا نوم ټولو هغو حجراتو ته ورکړل شويدي چي خارجي او غير مطلوب شيان په وينه او په بدن کي بلع کوي او د . . په نوم ياديږي . پدي نوي نوم کي ټول حجرات لکه او مکروفاج او پکي شامل دي . د انتي باډي د توليد موده د انتيجن د زرق کولو وروسته دوه او يا دري ورځي نيسي چي د انتي باډي موجوديت اندازه شي. لاکن ځيني انتيجن وجود لري چي د ډيرو ورځو پوري د هغه انتي باډي موجوديت اندازه کيداي نه شي . ټول انتيجنونه يو ډول خواص نه لري. انتي باډي وروسته د انتيجن د زرق کولو څخه د هفتو کي خپل اعظمي مقدار ښئيي . د انتي باډي طبقه بندي انتي باډي ډير ډولونه لري. علماء نظريه څرگند وي چي ټولو مختلف انتي باډي د معافيت د پاره مؤثره برخه نه لري. اکثره انتي باډي معافيت منځته نه راوړي. ټولي انتي باډي گاني په لاندي ډول طبقه بندي شويدي. ١ انتي توکسين . ٢ اگلوتينين . ٣ پرتيپين . ٤ لايسين . ٥ اپسونين . ٦ نيوتراليزيشن . ٧ بلاکين انتي باډي . ٧ . د انتي باډي دندي ١ : د پاره کومک کوي لاکن ، ارگانيزمونه پکي په استثنايي ډول وده کوي او د فايگوسايتوزس څخه ځان ساتي . ٢ د ناروغي خپريدو مخه نيسي . ٣ مايکرو ارگانيزم کوي . ٤ د ناروغيو په تشخيص کي د سيرالوجي علومو سره مرسته کوي . رکتسيا کشف : په ع کال کي لومړني سړي وو چي دا کوچني مايکروسکوپي ژوندي اجسام يي د يوه ناروغ سړي په وينه کي وليده. څرنگه چي دا کوچني موجوديت لکه بکترياو په شان معلوميدل لاکن هغوي په يوه مصنوعي محيط کي څرنگه چي بکتريايي زرع کړل کومه نتيجه يي ورنه کړله . او په ع کال کي د يوه ناروغ په وينه کي چي همايي لکه دار په ناروغي اخته وه او همدارنگه د هغه سپږي چي د نوموړي ناروغ ويني څخه يي تغذيه کړي وه د دوهم ځل لپاره يا نوموړي کوچني اجسام يي وليدل. د دريم ځل لپاره نوموړي اجسام د پواسطه پداسي حال کي چي د همايي لکه دار په باره کي مطالعي او څيړني کولي په ع کال کي په سايبريا کي وليدل شو او د نوموړي عالم پواسطه هم تائيد شو . په ع کال کي يو شمير نورو څيړونکو لکه په احترام او دا کوچني ذره بيني اجسام يي د په نامه ياد کړل . بايد دا ښه روښانه کړي شي چي نوموړي دوه عالمانو يعني او دواړو د دغو اجسامو په باره کي مطالعي او څيړني کولي چي د همايي لکه دار د ناروغي پوسيله يي خپل ژوند له لاسه وړکړل. لاندي شکلونه په ترتيب سره رکتسيا پرواز کي په حجرو باندي د تهاجم په وخت کي ښئيي. پدي شکل کي د همايي لکه دارعامل دي. په حجره کي د حجري دسايتوپلازم په بخه کي حمله کوي. په چپ خواشکل کي چي د عامل دي دحجري په داخل کي حمله کوي ليدل کيږي. د رکتسيا طبعيت دا اجسام د بکترياو څخه کوچني دي او د نورو مايکروسکوپ پواسطه نه ليدل کيږي. دوي د حيواني حجرو په دننه کي نشونما کوي او په عمومي ډول د حجر په دننه کي پرازيتونو په نامه ياديږي. په لابراتوارکي په مصنوعي محيط کي شيدي- اگر- اگر او نور نه زرع کيږي. د دغو اجسامود کرني محيط ژوندي حيواني انساج دي. کولي شو چي دا ژوندي اجسام په حيواني حجرو او يا د چرگانو په القاح شوي هگي کي د چرگانو القاح شوي هگي ښه زرع کيږي. معلوميږي دوي د حجرو دننه کي ښه وده کوي او لابراتواري عملياتونه اماده کيږي. د رکتسيا ښه عاملين ارتروپودا سپږي- کيک- کنه او نور دي چي د نوموړي حشراتو د چيچلو پواسطه د انسانانو او د نورو حيواناتو په دننه کي داخليږي. دا کوچني ذره بيني اجسام د . . ميلي مايکرون قطر او د . مايکرون پوري اوږدوالي لري. ساختمان او ميتابوليزم د کوچني جسامت او کرني مشکلاتو له امله يو شمير ستونځي موجودي دي چي اوس هم د ميتابوليزم د حقيقي جوړښت په هکله يو شمير ستونځي شته دي او کافي معلومات په لاس نه لرو. په عمومي توگه دا اجسام معين شکل نه لري لاکن ځيني يي لرونکي يي ميله کره وي شکله وي کپسول او قمچين پکي تر اوسه نه دي ليدل شوي. حجري يي لکه د بکترياو حجرو په شان په ښه ډول نه رنگ کيږي د دوي رنگولو لپاره او نور استعماليږي . دا ژوندي موجودات د پايرويک اسيد د اکسيديشن سبب کيږي. د د استعمال په صورت کي نشونما يا وده يي د دي په عوض کي چي بطي شي چټکه کيږي. نو ويلي شو چي د د استعمالول گټور دي او تعداد يي زياتيږي. او له بلي خوا څخه د استعمالولو سره د هغوي د رنگ د توقف کولو سبب کيږي او د د استعمالول په دوي تاثير کوي او د هغوي د انزايمي فعاليتونه دره وي. د بکتريا معني لري او خوړونکي ته وايي. پــلــيــورونــمـــونــيــا ډولــه اجــســـام دا اجسام د او د فرانسوي پوهـانو پواسطه په ع کال کي کشف شويدي. نوموړي اجسام په مواشي کي د سينه بغل ناروغي منځته راوړي. لومړي داسي خيال کيده چي دا ويروس دي ځکه چي د فلتر څخه تيريږي او په بکترياو باندي حمله کوي. له بلي خوا څخه دا اجسام په مصنوعي محيط کي زرع کولو وړدي. نو پس دوي ويروسونه نه دي بلکه يو شمير نور اجسام دي چي د په نوم ياديږي . او مخفف يي دي. دا موجودات وروسته انسانانو ته هم تيريږي او ناروغي د منځته راوړلو سبب کيږي. په عمومي ډول دا اجسام د انسانانو په غاښونو کي پيدا کيږي. او علاوه پردي د ښځو او نرانو په تناسلي جهاز کي هم ليدل کيږي . چي د دي جهاز د تخريش سبب گرځي. مــــورفـــولــــوجـــــي دا اجسام مختلف شکلونه لري او د توالد سيستم کي پيچلي دي. تجربو ښودلي ده چي دوي دا دايري په شکل راځي او د دوي څخه نور اجسام خارجيږي. دا نوي اجسام لرونکي د ميله اي- حلقه اي- فنري- رشته اي او د دانو په شان دي او د شکل تغيريي د محيط پوري اړه لري چي جسم په هغه کي کرل کيږي. په عمومي توگه په جامد محيط کي کرل يي د کوکسي په شکلونه ليدل کيږي.د دغو اجساموحجروي پوښ ډيرپوست وي اود حجري داخل لخوا څخه يوه ارتجاعي نازکه طبقه لري چي يوه نيمه قابل نفسوذ غشاء جوړوي. حجري يي د رنگ پواسيله ښه نه رنگيږي لاکن د پواسطه ښه رنگيږي. د حجرو غټوالي يي د او د ملي مايکرون په منځ کي دي. مــيــتـــابــولــيــزم څرنگه چي لرونکي د ډير کوچني جسامت دي. کوم کيمياوي مواد او انزايمونه په عمومي ډول د هغوي په لويو اجسامو او مکروبونو کي موجود وي. په دغو اجسامو کي هم موجود دي. پس ويلي شو چي دوي لکه د نورو ژونديو اجسامو په شان لرونکي د مستقل ميتابوليزم دي. علاوه لدي په خپله حجره کي او دواړه لري. د تيتراسيکلين- کلورامفنيکول او د نورو انتي بيوتيک په وړاندي حساسيت لري. لاکن د پنسلين- ايروتيرومايسين او په مقابل کي مقاومت له ځانه ښئيي . حــــقــيــقــــي فـــنـــجـــيـــــــان فنجيان د بکترياو په شان د نباتاتو په عالم کي طبقه بندي شويدي. د عالي نباتاتو څخه د انتقالي انساجو او د کلوروفيل د نه لرلو له امله توپير لري. څرنگه چي دوي کلوروفيل نه لري. نو خپله غذا جوړولي هم نه شي. له بلي خوا نسبت بکترياو ته لوي دي او پيچلي جوړښت لري. حقيقي فنجيان عبارت دي له گلسنگونه ، مرخړي ، پوپنکونه او خميرمايه يا څخه. څرنگه چي اکثره پوپنکونه او خميرمايه د ډول ډول ناروغيو د منځته راوړلو سبب کيږي. نولدي امله د څيړني لاندي نيسو. د فنجيانو ناروغي گاني د او د هغوي څيړنه د په نوم ياديږي. فنجيان د اقتصاد له نظره د هر هيواد لپاره خاص اهميت لري او په هر کال کي يو زيات مقدار لرگي ، پنبه ، کتان او نور د حملي لاندي نيسي او دهيواد اقتصاد ته لوي تاوانونه اړوي . پــــوپـــنـــکــــونــــه پوپنکونه د اوږدو رشتو څخه جوړشويدي. او حجري يي په دواړو خواو کي سره نښتي دي. رشتي د په نوم ياديږي. د پوپنکونو زياتي حجري په هايفا کي لرونکي د متقاطع ديوالونو دي چي هر هايفا په مختلفو حجرو يي ويشي او هره حجره لرونکي د هستي دي. په پوپنکونو کي د حجري دا ډول ترتيب د سپټيټ هايفا په نوم ياديږي. د فنجيانو په يوه ټولگي کي هستي نه لري او د يوي حجري په شان څرگنديږي چي لرونکي د يو زيات شمير هستودي. دا ډول جوړښتونه د په نوم ياديږي. کومي حجري چي هايفا جوړوي غټوالي تشکيلوي په مختلفو پوپنکونو کي توپير لري چي د هغوي د ټولو څخه لوي يي د مايکرون پوري قطر لري. د هغوي تر ټولو کوچني يي يو مايکرون قطر لري. د رشتو اوږدوالي يي هم سره توپير لري. او د هغه محيط پوري اړه لري کوم چي يي نمو کړي وي. هايفا ډيرماتيدونکي دي او د کوچنيو رشتو سره د تماس په صورت کي هايفا ټوټه ټوټه کيږي. د هايفا رشتو مجموعي ته ويل کيږي. چي د مايکروسکوپ د ليدلو څخه به غير هم ليدل کيږي. د پنبي د يوي ټوټي په شان او يا د وريځي څاڅکي په شان ليدل کيږي. پوپنکونه مختلف رنگونه لکه سپين- تور- ژيړ- آبي- شين او نور دي چي د پوډر يا د گرد په شکل ليدل کيږي. دا نباتات په عمومي ډول په وچو ډوډۍ ، ميوو او په نورو شيانو کي څرگنديږي. د خپلي نمو لپاره د اکسيجن لندبل ، عضوي موادو او تياره ته اړتيا لري. څرنگه چي ځيني پوپنکونه د کوټي د حرارت په درجه کي وده کوي لاکن يو زيات شمير يي د نوموړي درجي په کمه اندازي سره وده کوي. په عمومي صورت سره تود او مرطوب محيط د پوپنکونو نشونما لپاره چټکوالي بښي نو همدا علت دي چي پوپنکونه نسبتاً په تياره او مرطوب محيط کي او يا په اوړي کي په ډوډۍ ، ميوو او په بوټانو کي په ازاده هوا کي ښه څرگنديږي. پوپنکونه په هغو محيطونو کي چي زيات مقدار قندونه او کاربوهايدريتونه موجود وي وده کوي او په نسبتاً تيزابي محيط کي هم وده کوي. د دي په خلاف بکتريا په تيزابي محيط کي نمو نه شي کولي. همدا علت دي چي پوپنکونه په څپليو ، مربا او په ترشي شيانو باندي ښه وده کوي. کوم فنجيان چي زوجي او غير زوجي دواړه ډوله تکثر لري د مکمل فنجي يا په نوم ياديږي. پدي گروپ کي او شامل دي . زوجـــي تـــکـــثــر پــواســطـه د ســــپــور تــشــکـيـــل د مهم انواع عبارت دي له او د څخه.د دغو پوپنکونو سپورد په نوم ياديږي. او زوجي دي چي د عين نبات دوه مشابه يا د مختلفو رشتو د نږدي کيدو پواسطه صورت نيسي. د ټولگي د او د له امله ډير اهميت لري. زوجي سپورونه تشکيلوي چي د په نوم ياديږي. او د په يوه کڅوړه کي تشکيليږي. : پدي لوي گروپ کي ټول مضر فنجيان شامل دي. دا فنجي غيرزوجي تکثر لري چي د غيرزوجي سپورونو پواسطه توليديږي. دا فنجيان د يا د نامکمل فنجيانو او کله د په نوم ياديږي. د پـــوپــنـکــونــو مـخــتــلــف ډولـــونـــه پدي ډله کي آبي پوپنکونه او د ميوو پوپنکونه شامل دي چي مونږ د ډوډۍ پوپنک د نماينده په ډول مطالعه کوو. د ډوډۍ پــوپـــنـــک: دا پوپنک د تور، شين رنگونو سره د ډوډۍ او د نورو غذايي موادو د پاسه ليدل کيږي او د مهمو پوپنکونو څخه دي. دا پوپنکونه د سپورونو د جوانه وهلو څخه وروسته منشعبي هايفي تشکيلوي چي د هغوي څخه ساقه لرونکي سپورنجيا وده کوي. دا پوپنکونه غيرزوجي سپورونه لري او سپورنجيا يي په ډله ايزه توگه د يوه مشخص او معلوم هايفا له پاسه څرگنديږي چي د په نوم ياديږي. يو گروپ سپورنجيا د يوشمير لنډو او ريشه ډوله هايفي پواسطه اوبه او غذايي مواد جذبوي ليدل کيږي. شکلونه يي په بله صفحه کي وگوري. . . کله چي پوپنک خپل د پخيدو مرحلي ته ورسيده سپورنجيوفور يي ليدل کيږي. او نجيم تشکيلوي. چي د هغه په داخل کي غذايي مواد، سايتوپلازم او هسته سره را ټوليږي او سپورنجيم د گنبد په شان شکل ځان ته غوره کوي. واکيولونه همواره شکل نيسي او يو د بل سره مخلوطيږي او وروسته له هغه يو ديوال تشکيليږي چي سپورنجيم په دوه برخو ويشي خارجي او داخلي برخي . خارجي برخه يي عبارت له يوي برخي څخه وي چي په هغه کي سپورونه سره راټوليږي.او داخلي برخه يي يوه شنډه برخه ده چي د په نوم ياديږي. هغه رشتي چي سپورنجيوفورسره نښلوي د په نوم ياديږي. د ډوډۍ پوپنک يواځيني پوپنک دي چي خپل غذايي مواد د ژوندي او غيرژوندي انساجو څخه لاسته راوړي. په لابراتوار کي د ډوډۍ او يا کوم بل غذايي موادو له پاسه نمو کوي چي خپل غذايي مواد د انزايم عملي پواسطه لاسته راوړي. څرنگه چي انزايمونه د غذايي موادو په دننه کي ترشح کيږي. غذا د منحل کيدو څخه وروسته لاسته راوړي. د دي ډيرمضراو تباه کوونکي فنجيان دي. سبزيجات ، ميوي لکه خواږه کچالو بادنجان رومي ، خټکي ، شفتالو، الوبالو او نوردي. خـمـيـرمـايـه : خميرمايه د له ډلي څخه دي او د مايکروسکوپي پوپنکونو په شان دي. لرونکي د ځانگړي بيلو حجرو دي چي په عمومي ډول بيضوي او يا دايروي شکل لري. د بکترياو څخه د دوه دلايلو له امله يو له بله توپير لري. ١ دخميرمايه يو زيات شميرحجري دمتوسط بکترياوپه نسبت لوي دي. ٢ دوي د مختلفو ميخانيکتونو پواسطه تکثر کوي يعني د جواني وهلو يا عملي پواسطه تکثر کوي. خميرمايه نظر نورو پوپنکونو ته ډير ساده او بسيط دي. لاکن نسبت بکترياو ته پيچلي جوړښت نه لري. پوپنکونو په شان زوجي او غيرزوجي تکثرلري. په زوجي تکثرکي يي سپور تشکيليږي. چي دا عمليه د دوه حجرو د يوځاي کيدو چي کڅوړه ډوله شکل لري. چي د په نوم ياديږي. صورت نيسي. کله چي سپورونه د پخيدو مرحلي ته ورسيږي څرنگه چي اسکس يواته سپوره اله ده شکيږي اوکوم سپورونه چي دهغه څخه خارجيږي د په نوم ياديږي. هر اسکوسپور د مناسبو شرايطو لاندي جوانه وهي او يوه نوي د يسټ حجره تشکيلوي. پــــروتــــــوزوا پروتوزوا د ابتدايي حيواناتو له ډلي څخه دي او لرونکي د يوي واحدي حجري دي. چي نوموړي حجره خپل ټول حياتي فعاليتونه سرته رسوي. د غذا د اخيستلو طرز يي نسبت بکترياو ته فرق کوي پدي معني چي بکتريا غذا د منحل په ډول او دوي غذا د جامد په شکل لاسته راوړي. پروتوزوا څلور ټولگي په لاندي ډول دي : ١ اميب : اميب د دي گروپ نماينده دي د کاذبو پښو پواسطه حرکت کوي اوغذايي موادهم د دي ليارلاسته راوړي. ٢ قمچين لرونکي : قمچين لرونکي حيوانات دي. د دي پواسطه لامبو وهي او غذا لاسته راوړي. دا قمچين د سايتوپلازم څخه منشاء اخلي او د حيوان د حرکي عضوي په حيث دنده سرته رسوي . ٣ : دا حيوانات په خپل ټول اطراف کي ويښتان لري چي د حرکت سبب يي گرځي او غذا هم د همدي پواسطه لاسته رواړي. ٤ : دا پروتوزوا نسبت نورو ته کوچني دي په حيواني او نباتي حجرو کي په طفيلي ډول ژوند کوي. مذکر جنس يي قمچين لرونکي د ازاد او مستقل حرکت دي. د فلاجيلاتا حيواناتو طفيلي په لاندي ډول دي : الف : پدي کي او شامل دي چي د افريقايي خوب يا ناروغي سبب کيږي. دا خطرناکه ناروغي ده د يوه سړي څخه بل سړي ته د مياشي پواسطه انتقاليږي. ب : د جنين د - ناروغي د انتقال سبب کيږي او دا ناروغي د يوه سړي څخه بل سړي ته انتقاليږي. لانديني شکل د دي. د سپوروزوا ټولگي يي کوم حرکي عضوي نه لري او په وينه کي په ازاده توگه ژوندون کوي او سپور د تشکيل پوسيله تکثر کوي. د دي ټولگي مضرمشهور نوع يي دي او ډير مشهوردي . چي د انسانانو، شاديانو او په الوتونکو کي د ملاريا نو سبب کيږي. د دي ناروغي پرازيتونه د ماشي پواسطه انتقاليږي چي د چيچلو په وخت کي ٤٥ درجي زاويه تشکيلوي. ماشي دوه مجراگاني لري. چي د يوه پواسطه د انسان وينه څکي او بلي پواسطه د ملاريا پرازيت د انسان بدن کي داخلوي. څلور ډوله ملاريايي تبي موجودي دي. ١ . : په ساعتو کي خپله دوره تکميلوي او عامل يي دي . ٢ : د دي ناروغي ناقل نوميږي او د ساعتونو وروسته د تبي سبب کيږي. ٣ : د دي ناروغي د .. په نوم ياديږي په نا معينه وختونو کي تبه توليدوي د ژوندانه دوران شکل . - : د دي ناروغي پوسيله طحال او ځگر د خپل عادي حالت څخه لوئيږي. : يو ډول ماشي دي چي په وچو دښتو کي چي د کښت وړ نه وي او تودي سيمي وي پيدا کيږي. ويروسونه او بکترياگاني چي د تنفس جهاز پوسيله بدن ته داخليږي. ويروسونه د تنفسي جهاز له لياري د انسان بدن ته داخليږي. د دوي مختلف انواع د مختلفو مرضونو د توليد سبب کيږي چي عبارت دي له انفلوئنزا- شيري- چيچک- د چرگانو چيچک او د ريزش ويروس توليد وي . د ريزش ويروس يخ وهلي : ځيني خلک د دي ويروس په وړاندي حساس وي او د هغه څخه کوم چي د ناروغ پوسيله تنفس شويده اخلي او د يخ وهلي په ناروغي مبتلاء کيږي. له بلي خوا په ناڅاپي توگه د گرمي خوني څخه د يخي هوا ته په ناڅاپي توگه وتلو سره سړي ته د يخ وهلي ناروغي منځته راځي. د دي ناروغي اعراض عبارت دي له يخ وهل- خفيفه تبه- سردردي- د پزي روانيدل او کله کله ټوخي او ستړتيا هم منځته راځي . پخپله ناروغي دومره خطرناکه نه ده. او کچيري دوامداره شي نو د نورو خطرناکو ناروغيو د منځته راتلو سبب کيږي. انفلوئينزا : دا يوه ساري ناروغي ده او د مرگ سبب هم گرځي. د دي مختلف ډوله انفلوئينزا عبارت دي له څخه . موجود دي چي د هغوي د انتيجن د ترکيب په اساس پيژندل کيږي. ، نيموکاکسي، هيموفيلس انفلوئينزي دوهمي متعرضين دي. په ابتدايي توگه ويروس او وروسته يو له پورتني ياد شوو بکترياو څخه حمله کوي. او د مړيني سبب گرځي. د انتي بيوتيک د زيات استعمال له امله هم نوموړي ناروغ ته گټور گرځي ثابيتيږي. د په نوم هم ياديږي. دا ويروس د هگي په ژيړ کي وده کوي. په انسان او شادي کي ناروغي توليد وي. د ماغزو، د پانقرانس، خصتي، د غدي له پاسه او حتي په زړه کي نمو کوي. کله چي د غدي له پاسه وده وکړي. د غوږونو شاتني برخه کي پاړسوب ليدل کيږي او د غذا د تيروالو بلع کولوپه وخت کي ناروغ د تکليف احساس کوي . شـــيــري: شيري چي د او په نومونو هم يايږي. دا ناروغي په پسرلي کي پيدا کيږي او ډيره شديده ناروغي ده او په عمومي ډول په کوچنيانو کي څرگنديږي. د دي ناروغي اعراض عبارت دي له ټوخي- شديده تبه- د سترگو ديد نه لرل د روښنايي خواته- په ټول بدن کي د کوچنيو دانو پيدا کيدل دي دي. او دا ناروغي د دوهمي حملي پواسطه شدت پيدا کوي چي د هغي پواسطه نمونيا، برانشيت او د غوږونو درد منځته راځي. شيري يوه ساري ناروغي ده اوپه پُرنفوسه ځايونولکه مکتبونو- سينماگانو اوپه نوروځايونو کي د يوه شخص څخه بل شخص ته خپريږي. د شيري ويروس په وينه کي ، د ويني ترشحات، خوله ، ستوني، قصبة الريه او په سترگوکي پيداکيږي. او د ملي مايکرون پوري قطرلري. او د نوم ناف په شان شکل لري اود چرگانود هگي په نطفه او د زرع محيط انساج يي چي لرونکي د انساني اويا د شادي انساجووي وده کوي. شادي دا ويروس په اساني سره اخلي او عين علامي چي انسانان يي ښيئي شادي يي هم له ځانه ښيئي. د دي خطرناکه ناروغي څخه د خلاصيدوپه خاطر بايد په خپل وخت کي کوچنيان واکسين کړل شي. چيچک يا : د چيچک ويروس دهگي په نطفه کي کرل کيږي او کله چي د الکترون مايکروسکوپ پواسطه مطالعه کړل شي په بيضوي نازکه شکل سره ليدل کيږي. دا ويروس د ډيري مودي لپاره د خپل ميزبان په حجره کي په غيرفعاله توگه پاتي کيږي.او کچيري زمينه ورته مساعده نه وي.او هغه جوړښتونه يي چي د په نوم ياديږي تشکيلوي. دوه ډوله ويروسونه چي په انسانانو کي د ناروغي د منځته راوړلو باعث گرځي وجود لري. يو يي د او دوهم يي د په نوم ياديږي. لومړني يي د شديدي تبي ناروغي سبب کيږي او حتي د مړيني سبب کيږي. او دوهمي يي دومره شديد نه وي د په نوم هم ياديږي. ويروسونه د تنفسي جهاز له لياري د انسان بدن ته داخليږي. د چيچک ويروس په اوله مرحله کي د تبي، سردردي، ملادرد او د يخني احساس کوي. د چيچک علايم لومړي په مخ او بيا په مټانو اوپه پاي کي په لاسونوښکاره کيږي. او په وروستيومرحلوکي د سيني له پاسه ، په خيټي ، اوږو او ټول بدن نيسي. د دي ناروغي انتقال د مستقيم تماس پواسطه لکه د خولي ترشحات ، د پزي او هرڅه چي د دغو ترشحاتو پواسطه ککړشوي وي لکه روجايي ، بالښت ، څادر او نور پوسيله انتقاليږي. د مخــنـيــوي طـريــقـــي يــــا لاري: هغه څوک چي د چيچک په ناروغي اخته وي د هغه څخه بايد ځان ليري وساتل شي او همدارنگه د واکسين تطبيق هم ضروري دي. رکتسيا چي د تنفسي جهاز له لياري بدن ته داخليږي او د ټولو مهم يي دي د تبي عامل دي. رکتسيا ډير کوچني موجود دي د ميله ډوله او کاسي په شکلونو ليدل کيږي. دا اجسام حرکت نه کوي. د دوي د کرني لپاره ژوندي انساج په کاردي ترڅو د هغوي وده صورت ونيسي. د درجي حرارت پوري د يوه ساعته پوري مقاومت کولي شي. -: يوډول تبه ده چي د ضعيف والي،سردردي، ستړتيا، د يخني احساس اوپه نتيجه کي خوله ډيره زياتيږي. د کاکسيد ويروس بدن ته د داخليدو سره رنشي نمونيا د خفيف ټوخي سره توليديږي. د بقاء دوره يي د دوه يا دري اونيو پوري وي. د دي ويروس د توليد منبع خاوره ده او د اخته غايطه موادو پواسطه چي په ناروغي اخته وي او د پسونو وړيو پواسطه چي په ناروغي مبتلا وي دي. دناروغيوتوليدونکي کوم چي د هاضمي دستگاپواسطه انسان بدن ته داخليږي. مايکرو ارگانيزمونه کوم چي په کولمو کي د ناروغي د توليد سبب گرځي د دي ناروغي عاملين د خولي له لياري معدي ته داخليږي چي په چټکي سره کولموته ځان رسوي او د کولموانساجو ته ځان رسوي. د ناروغي ميکانيزم د توليد له امله دا موجودات په دوه گروپونو ويشل کيږي. يوشميريي په کولموکي او يو شمير نوريي په وينه کي دانساجودخرابوالي باعث گرځي. د او د انسان دکولموډيرمهم بکترياگاني دي چي هلته د ناروغي د منځته راوړلوسبب گرځي. علاوه لدي هم د کولمو مضرمايکرو ارگانيزمونو له ډلي څخه شميرل کيږي. دا ارگانيزمونه لرونکي د گډ خاصيتونو دي.د مثال په ډول د ککړي غذا پوسيله بدن ته داخليږي. ټول يي گرام منفي ډوله دي او اختياري غيرهوازي دي. څرنگه چي سپور نه تشکيلوي نولدي امله د حرارت پواسطه له منځه وړل کيداي شي. : هره ناروغي چي د سالمونيلا نوع پوسيله منځته راغلي وي د په نوم ياديږي. دا يو ډيرزيات لوي گروپ دي او گرام منفي دي. دا موجودات د لکتوز د تخمرسبب نه کيږي. پس او يي په ډيري اساني سره تشخيص کيږي او د سالمونيلا ځيني انواع د محرقي او ناروغي سبب کيږي. : د دي ناروغي عامل دي. دا ناروغي ډيره شديده وي اوپه وړو کولموکي سوزش پيداکوي. دا مکروب لمفاوي سيستم ته داخليږي او دهغه لياري د ويني جريان ته داخليږي چي يو شميرمختلفو انساجو له ځگر، پښتورگو، توري، د هډوکوماغزه او کله کله د زړه د خراب والي سبب هم کيږي. د دي ناروغي پوسيله توري د خپل عادي حالت څخه لوئيږي او د پوستکي له پاسه گلابي داغونه په خاصه توگه د بطن په پورتني برخه کي ليدل کيږي. تبه هميشه موجوده وي. د سردرد څخه علاوه د معدي درد ، ضعيف والي هم د دي ناروغي له علايمو څخه دي . د دي ناروغي عامل په لومړي دوه اونيوکي د ناروغ د ويني په جريان کي او په غايطه موادو کي پيدا کيږي. په عمومي ډول په غايطه موادو او په ادرارکي پيدا کيږي. کله چي غذايي مواد او مشروبات د مکروب له پاسه چي مچ يي ناقل دي ککړ يا و خوړل شي ناروغي منځته راځي. د دي ناروغي تداوي د د استعمال پوسيله کيږي. د دوه اونيو لپاره ممکن دي. د دي انواع يي تراوسه پوري د تبي د توليد کوونکي په حيث پيژندل شويدي. د خواصو او دصفتونو له رويه سره ورته دي. لاکن د انتيجن ترکيبات يي سره توپير لري. د سره يوشان اومشابه دي د په مقابل کي واکسين د . په وړاندي مثبته نتيجه ورکوي.لاکن د په وړاندي ډيرکم ليدل کيږي اوپه واکسين کي وجودنه لري. : يوه شديده ناروغي ده چي کولمو د سبب کيږي. او شديد اسهالات چي له ځانه سره وينه او بلغم هم ولري توليديږي او دي ناروغي سره ستړتيا، سستي، د معدي درد او نور منځته راځي او د ناروغ د تکليف سبب کيږي. څرنگه . د په ترشح کولو باندي قادروي نورانواع يي نه شي ترشح کولي نو لدي امله د ناروغي شديدوالي د نورو انواعو په نسبت زيات وي. د دي ناروغي د تداوي لپاره د ځينوانتي بيوتيک استعمال لکه سترپتومايسين ، کلورامفنيکول او نور په کاروړل کيږي. : دا مايکرو ارگانيزم د په نوم ياديږي. او د ، کامه ډوله شکل لري ځيني لومړي ځانگړاو وروسته دزنځير شکل اخلي چي د فنرشکل نيسي. دا اجسام گرام منفي دي اودځانگړي قمچين پوسيله چي د مجري په قطبي برخه کي واقع کيږي حرکت کوي. اسيايي کولرا په نږدي ختيځ اوپه ليري ختيځ کي ليدل کيږي. نوموړي مکروب د کولمومخاطي غشاتخريش وي اودخطرناکي ناروغي سبب کيږي. د دي ناروغي اعراض عبارت دي له کانگي کول، شديد اسهال، د معدي درد او تنده ده. د خيټي عمل يي ډيراوبلن وي اود وريجو اوبو په شان وي. او د ناروغ د بدن اوبه کميږي. حجره چلک کيږي اوکچيري نوموړي ناروغي په شديده توگه تر ساعتونوپوري دوام ومومي د ناروغ دمرگ سبب کيږي د ناروغ څخه بايد ځان ليري وساتل شي د ناروغ د هغواسباب چي د کانگواوياد اسهال موادوسره ککړشوي وي د تماس کولوڅخه ځان وساتل شي. ناروغ بايد د کورني غړو څخه جلا وساتل شي. او ټول استعمال شوي سامان الات د هغوي پواسطه استعمال شوي وي تعقيم شي. د دي ناروغي د مخنيوي لپاره واکسين وکړل شي. س د هغو ناروغيوتوليدونکي کوم چي د پوستکي له لياري بدن ته داخليږي: : دا ذره بيني بکتريا د انگورو د وږي په شان کروي او جوړه اي ليدل کيږي. او مختلف انواع يي لکه ، ، . . او نوردي . او د دوي له جملي څخه . او. مضردي او نورو څخه زياتي شديدي ناروغي منځته راوړي. د حرارت په وړاندي زيات مقاومت لري. ستافيلو کاکس گرام مثبت دي اود تراي فينيل ميتلين رنگونو او انتي بيوتيک په وړاندي حساسيت ښيئي. د ستافيلوکاکس ټول انواع د عادي محيطونو په کرنه کي د کوټي د حرارت په درجه کي نمو کوي او هوازي دي. او ځيني يي غيرهوازي هم دي. ځيني انواع يي د پنسيلين په مقابل کي مقاومت لري چي دا مقاومت يي د انزايم د ترشح په اثر مقاومت منځته راځي. لاکن د يوشمير ستافيلوکاکس له منځه وړلو لپاره ترکيبي انتي بيوتيک ميتاکشي فينل پنسيلين - مؤثر دي. : دا مايکرو ارگانيزم هم د پوستکي د تخريش پواسطه بدن ته داخليږي. او ځيني ناروغي منځته راوړي دوي لکه د ستافيلوکاکس په شان گرام مثبت دي. چي د زنځير په شکل ليدل کيږي. کچيري د ويني په محيط کي وکرل شي د کالوني په شاوخوا کي يو روښان او صافه ساحه ليدل کيږي. د تل لپاره بايد په ياد کي ولرو چي کچيري زمونږ په پوستکي کي کوم تخريش او يا کوچنيسوري منځته راشي. په فوري توگه د پوستکي هماغه برخه د الکهولو پوسيله مالش او پاک کړل شي. او د دي په وسيله نوموړي ارگانيزمونو داخليدل په بدن کي مخنيوي کيږي. : دا مايکرو ارگانيزمونه د تيتانوس يا د سبب کيږي. د دي غيرهوازي اجباري او گرام مثبت دي او حرکت نه لري. او د سپور تشکيل کوي. ميله ډوله شکل لري. او له ځانه ايکزو توکسين ترشح کوي. د نوع: د پوستکي ، نوکانو د خرابوالي سبب کيږي. د نوع: د پوستکي او ويښتانو د خرابوالي سبب کيږي لاکن نوکان نه خرابوي . د نوع: د پوستکي او د نوکانو د خرابوالي سبب کيږي. لاکن ويښتانو ته کومه صدمه نه رسوي . بايد په ياد ولرو چي دا فنجي د انسانانو د گنجي کَل کيدو باعث کيږي. نو د دي خرابي ناروغي څخه د ځان ساتلو لپاره ټول هغو شيانو سره چي تماس لرو او په خپل ورځني ژوند کي استعمالوو پاک وساتل شي. ترڅو د داسي خطرناکه مکروبونوڅخه په آمن کي پاتي شوي. همدارنگه خپلودوستانو ته هم د پاکوالي توصيه وکړوترڅو نوروطنوال د داډول ياد شووناروغيوڅخه خلاصول ومومي. همدارنگه خپلوټولو لوستونکوڅخه هم هيله کيږي چي خپل د چاپيريال وگړي وپوهوي ترڅو د داسي ناوړه او خطرناکه مکروبونو د اخته کيدو څخه وژغورل شي. سرچینې ١ اميري محمد ظاهر عمومي نباتات سابي موسسه ننگرهار پوهنتون ١٣٨٥ . ٢ احسان الله ژباړونکي او انډيز اگريوا تاليف نباتي ناروغي کابل پوهنتون ١٣٨٦ . ٣ نائب محمد آصف مايکروبيولوژي پوهنځي تعليم و تربيه کابل پوهنتون ١٣٥٣ . ٤ جلال احمد شاه عبدالسلام قادروف بيولوژي عمومي کابل پوهنتون ١٣٦٣ . ٥ دوست محمد طبي مايکروبيولوژي پوهنځي طب ننگرهار ١٣٧٥ . .. - . . - . لیکوال: محمدظاهر امیری .. : وېشنیزه:کرنه وېشنیزه:مېوه وېشنیزه:د مېوو ناروغۍ وېشنیزه:زړي لرونکي مېوې