امين الله خان زمريالی
امين الله خان زمريالی زوکړه ۱۲۷۳ لمریز لېږدي کال، کابل - مړینه ۱۳۶۱ ل ل کال د وږي لومړۍ د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر او پوځي وو. مخينه امين الله زمريالی، چې د علي محمد خان زوی او د عطا محمد خان لمسی دی، پر ۱۲۷۳ ل ل کال په کابل ښار کې زېږېدلی وو. لومړنۍ زده کړې يې په حبيبيه ښوونځي کې تر رشيديې پوري پای ته ورسولې. د دغو زده کړو په جريان کي يې له شخصي استادانو څخه د وخت مروج کتابونه هم ولوستل. لومړنۍ دنده يې پر ۱۲۹۰ ل ل کال د پکتيا د ملک زاده گانو په ښوونځي کې سرمعلمي وه. څلور کاله وروسته د شاهي غونډ سرکاتب وټاکل شو. پر ۱۳۰۰ ل ل کال په ننگرهار کې د توپچي کنډک مشر شو. په ۱۳۰۲ ل ل کال د شينوارو د نازيانو بولندوی قوماندان وگومارل شو. پر ۱۳۰۳ ل ل کال په کابل کې د ارکان حرب د څارگرۍ استخباراتو څانگې مدير او پر ۱۳۰۴ ل ل کال د دفاع وزارت د مامورينو په مديريت کې وټاکل شو. ښاغلی زمريالی پر ۱۳۱۰ ل ل کال په کابل کې د کابل ادبي انجمن له تاسيس سره سم د دغه انجمن غړی شو. پر ۱۳۱۶ ل ل کال د ادبياتو او حفظ آثار د څانگې مرستيال شو او پر ۱۳۱۷ ل ل کال د پښتو ټولنې د پښتو ژبې مدير وگومارل شو. پر ۱۳۱۹ ل ل کال د نجات ښوونځي د پښتو ښوونکی وو. پر ۱۳۲۰ ل ل کال د پښتو ټولنې مرستيالي ورکړه شوه. پر ۱۳۲۳ ل ل کال د کابل په ښوونتون دارالمعلمين کې ښوونکی شو او د ادبياتو د پوهنځي د ښووند استاد دنده يې هم سرته رسوبې ده. ښاغلی زمریالی پخپله غوښتنه د ۱۳۲۵ ل ل کال د زمري پر ۲۷ نېټه کورناستی تقاعد شو. ښاغلي زمريالي پر خپلې مورنۍ ژبې سربېره په پاړسي، انگرېزي، اردو، روسي، سنسکريټ او فرانسوي ژبو هم پوهېده. د پښتو ژبې دغه خذمتگار او د هېواد تکړه پوځي په خپلو رسمي ماموريتونو کې څلور اعزازي نښانونه گټلي دي: ۱- د نازيانو په بريدواله سرحدي او سياسي پېښه كې د گډون په پار د ستوري دوهمه درجه نښان. ۲- د پكتيا د گوډ ملا په شخړه كې د خدمت نښان. ۳- په امانيه عصر كي د لويې جرگې پر مهال د يادگار نښان. ۴- د اعليحضرت المتوكل على الله محمد ظاهر شاه له خوا د پوهنې دويمه درجه نښان. د شعر بېلگې يې ها څـو څاڅـکي سره يـو سي سمنــدر سي - ها څـو کسـه سره ټـول سي نـو لښــکر سي هـره ډلــــه چــې يـو يـو سي در پـــه در سي - کـه لښـکر سره فرد فرد سي مات ابتر سي ته پښتون يې ضعيف نـه يـې سره ټـول سه - د قــوم گـټـې ته بيدار او يو کهـول سه مدني اکر مړینه امين الله زمريالی د ۱۳۶۱ ل ل کال د وږي پر لومړۍ نېټه له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوی نښيرونه يې د زمريالي گڼ شمېر اثار او ليکني په کابل کالنۍ او طلوع افغان اخبار کي خپاره سوي دي، چې ځينې يې په لاندې ډول دي: ۱- پښتو مرغلرې. په دې كتاب كي يې لنډۍ او د پښتو د پخوانيو شاعرانو شعرونه راغونډ كړي او د كتاب په سر كې يې د پښتو پر ادب يوه مفصله سريزه ليكلې ده. دا كتاب يې د يوه روسي ختيځپوه په غوښتنه ليكلى او د روسي ژباړې لپاره يې هغه روسي پوهاند ته وركړى دی. ۲- د شعرونو دېوان. دا د ښاغلي زمريالي خپل شعرونه دي او د بيتو شمېر يې يو نيم زرو ته رسېږي، خو په مستقل ډول نه دی چاپ شوي. ۳- پښتو متلونه. دا نښير د ښاغلي محمد قدير تره كي په همكارۍ د پښتو متلونو شرح په پاړسو ليكلې ده او د كابل د ادبي انجمن له خوا چاپ شوی دی. ۴- پښتو قرائت د شپږم ټولگي لپاره. دا کتاب يې د ښوونځيو د شپږم ټولگي لپاره د پوهنې وزارت په غوښتنه ليكلى او د همدغه وزارت له خوا څو ځلي چاپ شوی دی. ۵- پښتو کيلي. دا يې د پښتو ژبې درې ټوكه درسي كتابونه دي چې د پښتو كورسونو لپاره د ښاغلي قيام الدين خادم او ښاغلي يعقوب حسن په ملگرتیا يې ليكلی او د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. ۶- د يوې پښتنې ملي احساسات، ۱۳۱۴ ل ل کال. دا يوه خوږه تاريخي کيسه ده، چې په پښتو يې نظم كړې او د ۱۳۱۴ ل ل كال د طلوع افغان ورځپاڼې په كالنۍ كې خپره شوې ده. ۷- پښتو څنگه وروزو؟. دا يوه وړه رساله ده، چې د ۱۳۱۵ ل ل كال د كابل په سالنامه كې چاپ شږې ده. ۸- د پښتو ژبې فيلالوجي او پخواني ادبيات. دا يوه اوږده رساله ده چې د پښتو ژبې د فيلالوجۍ برخه او د پښتو ادبياتو لرغونې برخه پكې څېړل شوې او د پښتو د ادب پر تحول بحث شوی دی. دا رساله د ۱۳۱۶ ل ل كال په كابل سالنامه كې نشر شوې ده. ۹- پښتو ادبياتو ته يوه کتنه. دا د ښاغلي زمريالي بله اوږده رساله ده، چې د پښتو پر شعر او شاعرۍ يې ليكلې ده او د ۱۳۱۷ ل ل كال د كابل په سالنامه كي شايع شوې ده. ۱۰- پښتو ته يوه کتنه، ۱۳۱۱ ل ل کال. ۱۱- پښتو، د ۱۳۲۰ کالنۍ کې چاپ شوې ده. ۱۲- شرح احوال و افکار خوشال خان خټک، پر ۱۳۱۵ ل ل کال کلنۍ کې خپره شوې ده. ۱۳- پښتو و پښتو لوگها، ۱۳۱۲ کالنۍ . ۱۴- د شعرونو يوه بله ټولگه، په پېښور کې خپره شوې ده. اخځليک ۱- ۲- بېنوا، عبدالروف، اوسني ليکوال. ۳- پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان