لومړنی عقل
عقل اول یا لومړنی عقل د اسلامي فلسهې یوه اصطلاح ده چې د څښتن تعالی له ذات څخه د لومړنی څیز د صدور په مانا ده.د لومړنی عقل اصطلاح اشراقي فیلسوفان کې په لومړنۍ رڼا نور اول او نږدی رڼا نور اقرب په نومونو هم یاد شوې دی.. فارابی ابي نصر فارابی د السیاسة المدنیة په کتاب کې د عقلونو شمېره د اسمانی افلاکو د شمېر هومره ښودلي او هغه یې په پرېښتو تطبیق کړی دي. دې د آراء اهل المدینة الفاضلة نومي کتاب کې هم عقلونه لس گڼي. پدې کتاب کې لیکي: له لومړي تعالی څخه د دویم وجود لومړی عقل فیضان کوي او دا دویم داسې جوهر دی چې نه په جسمانی جوهر کې دی او نه هم په ماده کې. د لومړی الله تعالی له وجود څخه تجلی، د لومړني عقل تجلی ده، چې په ځان کې د تعقل او فکر کولو توان لري او هم په خپل پنځوونکی کې. له لومړي عقل څخه دویم عقل هم فیضان کوي د هغه له شتون څخه لومړنی اسمان پیدا کېږي. پايڅوړ سرچینې حسن معلمی او نور ۱۳۸۵، تاریخ فلسفهٔ اسلامی، دفتر برنامهریزی و تدوین متون درسی، قم: د اسلامی علومو نړیوال مرکز. قدردان قراملکی، محمدحسن ۱۳۸۱، حقیقت وحی، تجربهٔ دینی یا عرفانی؟، قبسات، شمارهٔ ۲۵، صص ۵۱-۶۵. اسلامي فلسفه فلسفي ویي