محمد (ص) په اسلام کې
محمدص بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم نږدې ۵۷۰ ز کال ۸ جون ۶۳۲ ز کال چې په عام ډول د محمدص په نوم پېژندل کېږي، وروستی رسول او خاتم الانبیا دی. مسلمانان باور لري چې د اسلام اصلي دیني متن قرآن کریم د الله ج له خوا په حضرت محمدص باندې نازل شوی، څو اسلام بیا ورغوي، کوم چې د مسلمانانو په عقیده، د آدمع، ابراهیمع، موسیع، عیسیع او نورو پیغمبرانو دین و. هغه دیني، ټولنیز او سیاسي اصول چې حضرت محمدص د قرآن کریم له مخې وټاکل، د اسلام او مسلمانې نړۍ بنسټ یې جوړ کړ. محمدص له هجرت نه ۵۳ کاله وړاندې ۵۷۰ ز کال کې د مکې ښار د قریشو قبیلې په یوه درنه کورنۍ کې وزېږېد، هغه د آمین لقب معنا یې امانت کار ترلاسه کړ. په ۴۰ کلنۍ کې له هجرت ۱۱ کاله وړاندې ۶۱۰ ز کال کې په حرا نومي غار کې ورباندې په شفاهي ډول لومړنۍ وحی راغله او د قرآن کریم لومړني آیتونه نازل شول چې دغه بهیر د هغه تر وفاته پورې دوام وکړ. د مسلمانانو پر باور اللهج محمدصته امر وکړ چې د لوی اللهج وحدانیت خلکو ته ورسوي او د بتانو عبادت کول منع کړي، کوم چې له اسلام وړاندې عربو په نړۍ کې یې شتون درلود. د مشرکینو له خوا د مسلمانانو د ځورونې او د مدینې ښار چې هغه وخت ورته یثرب ویل کېده د وګړو له خوا دوی ته د بلنې ورکولو له امله محمدص او د هغه پیروانو د هجرت په لومړي کال ۶۲۲ ز کال مدینې ته کډه وکړه چې د هجرت په نوم یادېږي. دا د محمدص په ژوند کې د بدلون یو ټکی و او هجرت د اسلامي جنتري پیل په نښه کړ. په مدینه کې، محمدص د مدینې اساسي قانون جوړ کړ او هلته یې د شته ټولنو ترمنځ اړیکې او د هغوی حقونه معلوم کړل، یوه خپلواکه ټولنه یې جوړه کړه او لومړنی اسلامي دولت یې رامنځته کړ. د مکې د مشرکینو له پرله پسې مخالفتونو سره سره، محمدص او د هغه پیروانو په ۶۳۰ زکال کې مکه فتح کړه او د مکې ټول بتان یې ونړول. محمدص په مدینه کې د استوګنې په وروستیو کلونو کې د عربستان بېلابېلې قبیلې د اسلام تر چتر لاندې سره یوځای کړې، ټولنیز او دیني اصلاحات یې رامنځته کړل. د ده د وفات پر مهال نږدې ۱۱ هجري ۶۳۲ ز کال، د عربي نړۍ نږدې ټولې قبیلې مسلمانې شوې وې. د ژوند لومړني کلونه محمدص د عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم زوی و او مور یې امینه نومېده،چې نږدې په ۵۷۰ ز کال کې د عربي ټاپووزمې په مکې ښار کې وزېږېد. هغه د بن هاشم له کورنۍ نه و چې د قریشو په قبیله کې ټر ټولو درنه او با نفوذه کورنۍ وه. عام باور پر دې دی چې د هغه نیکه عبدالمطلب پر هغه د محمدص نوم کېښود. یتیم کېدل محمدص په نوي لویوالي کې یتیم شو. نړۍ ته له سترګو غړولو څو میاشتې وړاندې یې پلار مدینې ته نږدې سوریې هغه مهال ورته شام ویل کېدل ته د سوداګریز سفر پر مهال وفات شو. کله چې محمدص شپږ کلن شو، له خپلې مور امینې سره مدینې ته، د خپل مرحوم پلار د قبر د زیارت په موخه ولاړ. مکې ته د بېرته راګرځېدو پر مهال په نیمايي لار کې د هغه مور امینه د ابوې په نامه ړنګه سیمه کې وفات شوه او همالته خاورو ته وسپارل شوه. له دې وروسته د محمدص سرپرستي د هغه پلرني نیکه عبدالمطلب پر غاړه واخیسته، کوم چې خپله هغه مهال چې محمدص اته کلن و، وفات شو او د هغه سرپرستي یې تره ابوطالب ته پرېښوده. پیغمبري د مسلمانانو پر باور حضرت محمدص د اللهج وروستی رسول او پیغمبر دی، چې په ۶۱۰ ز کال کې ورباندې لومړنۍ شفاهي وحې نازله شوه. لومړني نازل شوي آیتونه د علق سورت لومړني پنځه آیتونه وو چې د اللهج له لوري د مقربې ملایکې جبرائیلع له خوا په حرا غار کې په محمدص نازل شول. له بي بي خدیجې سره له واده وروسته حضرت محمدص په خپل کار سوداګرۍ او د کور په چارو بوخت و، په تدریج سره هغه په دیني تفکر او ریاضت پیل وکړ او د مکې ښار شمال خواته په درې مایله واټن کې په حرا غار کې په ریاضت بوخت شو. د اسلامي کلتور پر بنسټ په ۶۱۰ ز کال کې هغه مهال چې نوموړی له اللهج سره په ریاضت بوخت و، جبرائیلع یې مخې ته راڅرګند شو او هغه ته یې وویل: اقْرَأْ یعنی ولوله. محمدص ورته ځواب ورکړ: زه نه شم لوستلی دغې مقربې ملایکې هغه په خپله غېږ کې کلک ټینګ کړ. دغه چاره دوه یا زیات ځله تکرار شوه چې وروسته له هغه دغې ملایکې بیا محمدص ته وویل چې: دغه آیتونه ولوله: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ژباړه: ته د خپل هغه رب په نامه سره ولوله چې پیدا كړي يې دي ټول مخلوقات۱ هغهاللهج انسان له پرنې ټوټې وینې نه پیدا كړى دى ۲ ته ولوله، په داسې حال كې چې ستا رب تر ټولو لوى كریم دى ۳ هغه چې په قلم سره يې ښوونه كړې ده۴ انسان ته يې هغه څه ښودلي دي چې دى پرې نه پوهېده۵. قرآن کریم، ۹۶ سورت العلق ۱-۵ آیتونه. دا لومړنۍ شفاهي وحی وه چې حضرت محمدص د لومړي ځل لپاره تجربه کړه، هغه خپل کور ته ولاړ او مېرمنې بي بي خدیجې یې له هغه پالنه وکړه، هغه یې خپل عیسوي تره زوی ورقه ابن نوفل ته بوت. ورقه چې د تورات او انجیل له متونو سره بلد و، د اسلامي سنتونو د باورونو له مخې ورقه وروسته له هغه چې دغه بهیر یې د محمدص له خولې واورېد، د هغه په نبوت یې شهادت ورکړ. له بي بي عایشې نه روایت دی چې، ورقه ابن نوفل حضرت محمدص ته وویل چې: ستا قوم به تا وشړي، کوم چې محمدص بیاځلي پوښتنه وکړه: ایا دوی به په رښتیا ما وشړي؟ ورقه ځواب ورکړ: بالکل هو او زیاته یې کړه: هر هغه چا چې د تا غوندې څه راوړي، له هغوی سره دښمني شوې؛ خو که تر هغه مهاله زه ژوندی وم، له تا به په کلکه ملاتړ وکړم. اسلامي څېړونکي څرګندوي چې، په بایبل یا انجیل د عیسيع په کتاب کې د محمدص د راتلو خبر ورکړل شوی دی. وروستۍ ورځې په ۶۳۱ ز کال کې، د حج په موسم کې، ابوبکر صدیقرض د ۳۰۰ مسلمانانو په مشرۍ مکې ښار ته د حج لپاره ولاړ. د لرغوني کلتور له مخې، د عربستان له ډېرو برخو نه هر کال مشرکین د جاهلیت په ډول د مکې زیارت کولو ته راتلل. حضرت عليرض د حضرت محمدص په امر د حج نوي مراسم تشرېح کړل او د بتانو د عبادت کولو مراسم یې منع اعلان کړل. هغه اعلان وکړ چې: هېڅ کافر، مشرک او لوڅ سړي اجازه نه لري چې له راتلونکي کال وروسته کعبې ته دننه شي. له دغه اعلان وروسته د بحرین، یمن او یمامه ډېری مشرکان او اهل کتاب وګړو اسلام ومانه. راتلونکی کال، په ۶۳۲ ز کال کې حضرت محمدص د حج په مراسمو کې ګډون وکړ او مسلمانانو ته یې د حج ډېری مناسک ور زده کړل. د ذوالحجې میاشتې په نهمه نېټه یې له عرفات غره نه خپله وروستۍ د اللهج په اماني وینا وکړه او د پخواني قبیلوي نظام له مخې یې ټولې خوني یا قبیلوي دښمنۍ لغوه اعلان کړې، نژادي تبعیض یې منع اعلان کړ او خلکو ته یې له ښځو سره د غوره چلند امر وکړ. د اهل سنتو د تفاسیرو له مخې دغه مهال دغه قراني آیتونه نازل شول: ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ ژباړه : نن ورځ ما د تاسو لپاره ستاسو دین مكمل كړ او پر تاسو باندې مې خپل نعمتونه تمام كړل او ما تاسو لپاره اسلام د دین په توګه خوښ كړ قرآن کریم: سوره مایده ۳ آیت برخه وفات حضرت محمدص له حج نه له راګرځېدو لږ وروسته ناروغ شو او د څو ورځو لپاره تبه، سر خوږی او ضعیف والی ورته پیدا شو. د ناروغۍ پر مهال هغه ابوبکر الصدیقرض په جومات کې د امامت ورکولو لپاره وټاکه. هغه امر وکړ چې په کور کې یې پاتې سیکې سرمایه هم په صدقه ورکړي. په صحیح البخاري کې راغلي دي چې: حضرت محمدص د وفات پر مهال خپل لاس په اوبو کې ډوباوه او خپل مخ به یې مسح کاوه او ویل یې چې لا اله الا الله؛ په رښتیا سره مرګ خپل دردونه لري. حضرت محمدص د ۶۳۲ ز کال د جون په اتمه نېټه، په مدینه منوره کې، د د ۶۲ یا ۶۳ کلونو په عمر د خپلې مېرمنې بي بي عایشې رض په کور کې له دې فاني نړۍ رحلت وکړ. سرچینې