مشاهداتي نړۍ پېژندنه
مشاهدتي نړۍ پېژندنه، د مشاهدې په واسطه د تيليسکوپونو او دنيايي وړانګې شاخصونو غوندې وسايلو په کارولو سره د نړۍ د ساختمان، تکامل او اصليت څېړنه ده. لومړنۍ مشاهدې د فزيکي نړۍ پېژندنۍ علم، لکه څرنګه چې نن ورځ عملي کېږي، د خپلې موضوع ماده د - نه مخکې کالونو کې تعريف شوی درلود. په دې وختونو کې مشخص شوی و، چې نړۍ د شيدو لار کهکشان په پرتله پراخه اندازه درلوده. دا د هغو مشاهدو په واسطه په تېزۍ سره پر مخ وړل شوې وه چې د نړۍ اندازه او حرکتونه يې رامنځته کړل، چې د البرت انشټاين په واسطه د نسبيت په عمومي نظريه کې تشرېح کېدلی شي. د پرمختګ په لومړيو کې، نړۍ پېژندنه د يو شمېر محدودو مشاهدو پر بنسټ يو تفکري علم و او د ثابت حالت د نظريې پلويانو او د لوی ټکان نظريه ده، چې ليدلو وړ کايناتو شتون د لرغونو پېژندل شوو وختونو نه د هغې وروسته د لوی پیمانه تکامل له لارې تشریح کوي نړۍ پېژندنې د علم پرمخ وړونکو تر منځ د يوه بحث په واسطه مشخص شو. دا تر ۱۹۹۰ ز لسيز پورې نه وو او تر څنګ يې نجومي د ستورو مشاهدې به د مخالفو نظريو د له منځه وړلو توانايي ولري او علم به د د نړۍ پېژندنې د سروزرو پوهې زمانه ته ورسوي، چې د علومو د ملي اکاډمۍ په کنفرانس ۱۹۹۲ ز کې د په واسطه اعلان شوی و. د هبل قانون او د دنيايي واټن زينه په ستورو پېژندنه کې د واټن اندازې په تاريخي ډول شته او د پام وړ اندازې نامعلومتيا په واسطه يې مغشوش يا ګډوډ اوسېدل دوام لري. په ځانګړي ډول، کله چې د د ستورو انطباق د نږدې ستورو د واټن اندازه کولو په موخه کارول کېدلی شي، زموږ د کهکشان تر څنګ شيانو سره مل د کوچنيو انطباقونو په اندازه کولو کې د ستونزې په واسطه تحميل شوي مشاهداتي محدوديتونه دا معنا لرله، چې ستوري پېژندونکو بايد د دنیاوې واټنونو د اندازه کولو په موخه متبادلې لارې لټولی وی. د دې موخې لپاره په ۱۹۰۸ ز کې د له خوا د متغيرونو لپاره يوه معياري شمع اندازه کشف شوه، چې ته به يې پر دنيايي واټن زينه د مېتودنو يوه لړۍ ده، چې ستورپوهان يې د اسماني شيانو د واټن ټاکلو لپاره کاروي باندې احاطې سره چې هغې د مارپېچ نيبولا ته د واټن معلومولو په موخه ورته اړتيا لرله؛ زمينه مساعده کړي وي. هبل په هغې کهکشانونو کې د انفرادي ستورو د مشخص کولو او د انفرادي د ګوښه کېدنې په واسطه کهکشانونو ته د واټن معلومولو په موخه په کې ۱۰۰ انچه دوربين نه ګټه واخيستله. دې په کلک ډول مارپېچ نيبولا د شيدو لار کهکشان نه د باندې د شيانو په توګه رامنځته کړه. د ټاپو نړۍ ته د واټن مشخص کولو لکه څرنګه چې په عامه رسنيو کې دوبله شوي وو، د نړۍ تله يا مقايس يې رامنځته کړ او يو ځل او ټولو لپاره يې د - مناظره ځای پر ځای کړه. په ۱۹۲۷ ز کې د هبل د واټن تله يا مقياس په ګډون د بېلابېلو مقياسونو په يوځای کولو او د دې شيانو لپاره د د په فزيک کې د څپې په اوږدوالي کې زياتوالی او د برېښنايي مقناطيسي وړانګې په فوتون انرژي کې يو ځواب ويونکی کمښت دی په پریکړې سره، لومړنی شخص و چې د کهکشانونو د واټنونو تر منځ د تناسب يو ثابت او هغه څه يې اټکل کړل، چې د دوی د تعطيلي ګړنديتوب اصطلاح ونومول شوه، چې نږدې د اندازه يې پيداکوله. نوموړي وښودل چې دې ته د عمومي نسبيت پر بنسټ د نړۍ په موډل کې په تيوريکي ډول تمه کېږي. دوه کلونه وروسته هبل وښودله چې د واټنونو او چټکتياوو تر منځ اړيکه يوه مثبته اړيکه وه او نږدې ځوړ يا زاويه يې لرله. دا اړيکه د هبل د قانون په توګه پېژندل کېږي او د نړۍ د څپړلو د نظرياتو لپاره د مشاهداتي بنسټ په توګه به خدمت وکړي، چې د نړۍ پېژندنې علم اوس هم د همدې پر بنسټ دی. د سليفر، ويرټز، هبل او د دوی د همکارانو په واسطه د مشاهدو خپرونه او د البرت انسټاين د نسبيت د عمومي نظريې په رڼا کې د دوی د تيوريکي لاسته راوړنو د نظرپوهانو په واسطه قبلول د نړۍ پېژندنې د معاصر علم د پيل په توګه کتل کېږي. د عناصرو د دنيايي د عناصرو د دنيايي ډېرښت په زړه پورې کچه يوه تاريخچه لري، چې له اسماني جسمونو نه د رڼا لومړنيو سپيکټروسکوپيک د مادې او برېښنايي مقناطيسي وړانګې تر منځ د څپې د اوږدوالي د دندې يا د وړانګې د فريکوينسي په توګه د تعامل مطالعه ده اندازو او د دفعه کولو او جذب ليکو ته ورګرځي، چې پر ځمکه باندې په معلومو کيمياوي عناصرو کې يې ځانګړي برېښنايي لېږد ته ځواب ووايه. د بېلګې په ډول: د هيليم عنصر مخکې له دې چې پر ځمکه باندې د ګاز په بڼه تر لاسه شي، د لومړي ځل لپاره په لمر کې د هيليم د خپل سپيکټروسکوپيک د مادې او برېښنايي مقناطيسي وړانګې تر منځ د څپې د اوږدوالي د دندې يا د وړانګې د فريکوينسي په توګه د تعامل مطالعه ده نښې په واسطه وپېژندل شو. د اړوند ډېرښتونو محاسبه د اسماني کاڼو د عناصري ترکيب اندازو ته د ځواب ويونکو مشاهدو په واسطه ترلاسه شو. د دنيايي کوچنۍ څپې د مخینېشاليد کشف د دنيايي کوچنۍ څپې شاليد د او له خوا په ۱۹۴۸ ز کې او د او په واسطه د د ګرم نمونې له امله اټکل شو. د دې تر څنګ او د حرارت د درجې د اټکل توان درلود، مګر د دوې پايلې په پراخ ډول په ټولنه کې بحث نه شوې. د دوی اټکل د او په واسطه د ۱۹۶۰ ز لسيزې په لومړيو کې د وړانګه اجونې په لومړنۍ خپرې ژوندې پېژندنې سره کشف شو؛ لکه د کشف وړ يوه ښکارنده چې د شوري نجومي فزيکپوهانو . . او په واسطه د ۱۹۶۴ ز په پسرلي کې راښکاره شوه. د پرينسټون په پوهنتون کې د همکارانو او د دنيايي کوچنۍ څپې د شاليد اندازه کولو لپاره د په نوم د يو راديوميتر جوړول پيل کړل. په ۱۹۶۵ ز کې او ته نږدې د په موقعيت کې د يو راديوميتر جوړ کړی دی، چې دوږی ترينه د بې سيمه راديو ستوري پېژندې او د سپوږمکيزو اړيکو په ازمايښتونو کې د کارونې اراده لرله. د دوی وسیلې يو پراخه . د انتن حرارت درجې درلوده، چې نه شو اداره کولی. له نه د يوې تيليفوني اړيکې له تر لاسه کولو نه وروسته، په مشهور ډول ټوکه وکړه: هلکانو، موږ کېندل شوي يوو. د او ډلو تر منځ يوې کتنې معلومه کړه، چې د انتن د حرارت درجه د کوچنۍ څپې د شاليد له امله وه. او په فزيک کې د خپل کشف لپاره په ۱۹۷۸ ز کې د نوبل جايزه ترلاسه کړه. معاصرې مشاهدې نن ورځ مشاهداتي نړۍ پېژندنه د نظرياتي نړۍ پېژندنې د اټکلونو ازمويلو ته ادامه ورکوي او د نړۍ پېژندنې اړوند موډلونو نمونو ښه والی يې رهبري کړی دی. د بېلګې په ډول: د تياره جسم مشاهداتي ثبوت په سخت ډول د ساختمان نظرياتي نمونه جوړوونه او د کهکشان جوړښت اغېزمن کړی دی. د قوي او روښانه ستوري چاودنه دقيقو معياري تلو ترازوګانوسره د هبل طرحې يا دياګرام د اندازې معلومولو د هڅې پر مهال، د تياره جسم لپاره مشاهداتي بېلګه يا نښه د ۱۹۹۰ ز لسيزې په وروستيو کې تر لاسه شوه. دا مشاهدې په يو شپږ پارامتر د دوه سطحو د يو ځای کېدلو تر منځ نسبت کاري چوکاټ سره يو ځای شوې دي، چې - په توګه پېژندل کېږي او د نړۍ تدريجي بشپړېدنه د هغې د ثابتو موادو يا وسايلو په اصطلاحاتو کې تشرېح کوي. دا نمونه د دنيايي کوچنۍ څپې د شاليد د تفصيلي مشاهدو په واسره د پايلې په توګه په ځانګړي ډول د د ازمېښت په واسطه تاييد شوی دی. دلته هغه معاصرې مشاهداتي هڅې شاملې دي، چې د نړۍ پېژندنې علم يې په مستقيم ډول اغېزمن کړی دی. د خودکاره دوربينونو د خودکاره دوربينونو په راښکاره کېدلو او کې پرمختګونو سره په فزيک کې د څپې په اوږدوالي کې زياتوالی او د برېښنايي مقناطيسي وړانګې په فوتون انرژي کې يو ځواب ويونکی کمښت دی فضا کې د نړۍ د نقشې جوړولو سره يو څه مرسته وشوه. د يوه سروې اند ټولونه د زاويه لرونکي موقعيت له معلوماتو سره د د ترکيبولو په واسطه د اسمان په يوه برخه کې د مادې درې اړخيز وېش نقشه کوي. دا مشاهدې د نړۍ د پراخه اندازې ساختمان د ځانګړتياوو د اندازه کولو په موخه کارول کېږي. ستر دېوال چې له ۵۰۰ نوري کالونو نه زيات پراخه او د کهکشانونو يوه پراخه ټولګه يا غونډېدنه ده، د هغه پراخې اندازې ساختمان يوه نمونه يي بېلګه ده، چې اند ټولونې سروې ګانې يې کشف کولی شي. سرچینې