جیودوزي د سپوږمکۍ په واسطه
د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي د مصنوعي سپوږکیو له لارې جیودوزي ده، یعنې د مصنوعي سپوږمکۍ د تخنیکونو پر مټ د ځمکې د شکل او ابعادو سنجش، د هغې په سطحه باندې د شیانو موقعیت او د ځمکې د جاذبې د ساحې شکل سنجش دی. دا د فضايي جیودوزي د پراخې څانګې یوه برخه ده. دودیزه نجومي جیودوزي په عمومي توګه د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي برخه نه ګڼل کېږي، که څه هم د تخنیکونو ترمنځ د پام وړ ورته والی ليدل کېږي. د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي اصلي موخې په لاندې ډول دي: د ځمکې د شکل معلومول، موقعیت ټاکل ماو مسیر موندنې د سپوږمکۍ پر مټ هندسي جیودوزي. د جیود معلومول، د ځمکې د جاذبې ساحه او د هغه لنډمهاله بدلونونه د سپوږمکۍ پر مټ متحرکه جیودوزي یا د سپوږمکۍ پر مټ فزیکي جیودوزي. د جیوډینامیکي پدیدو سنجش، لکه د ځمکې د قشر تحرک او قطبي حرکات. د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیکه ډېټا او تګلارې په بېلابېلو برخو کې، لکه مسیر موندل، هایدروګرافي د اوبو نقشه اخیستل، سمندر ګرافي د سمندر نقشه اخیستل او جیو فزیک د ځمکې فزیکي څېړنه، کارول کېدای شي. د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په پراخه کچه په مداري میخانیکونو تکیه کوي. تاریخچه لومړي ګامونه ۱۹۵۷ ز کلونه د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په ۱۹۵۷ ز کال کې د سپوتنیک له توغولو لږ وروسته پیل شوه. په ۱۹۵۸ز کال کې د اکسپلورر ۱ او سپوتنیک ۲ مشاهداتو د ځمکې د اوارېدنې کُرې تشخیص ته لاره هواره کړه. ۱۹۶۰ ز لسیزه د ترانزیت -۱بي د ډاپلر د سپوږمکۍ او د ایکو ۱ ، ایکو ۲ بالون سپوږمکیو او د پجیوس د توغولو شاهده وه. جیوډیزیک برخې ته لومړنۍ وقف شوې سپوږمکۍ - وه، چې د ناسا، دفاع وزارت او نورو ملکي ادارو تر منځ ګډه هڅه وه. دا ماموریتونه د جیو پوټینشیل د مخکښ کُروی همغږو کوونکو د ضریب، د جیوډ د عمومي شکل، د کره ټاکلو لامل او د نړۍ جیودوزیک معلوماتي سیستمونه یې ونیښلول. د شوروي پوځي سپوږمکۍ د ۱۹۶۰ ز کلونو په وروستیو او د ۱۹۷۰ ز کلونو په لومړیو کې د وچه ویشتونو توغوندیو د نښه کولو لپاره د مرستې لپاره جیوډوزیک ماموریتونه ترسره کړل. د نړیوال جیودوزیک سیستم پر لور ۱۹۷۰ ۱۹۹۰ز کلونه د ټرانزیټ سپوږمکۍ سیسټم د ډوپلر د سروې، مسیر موندنې، او موقعیت موندنې لپاره په پراخه کچه کارول کېده. د نړۍ په کچه د مثلث وېشلو د شبکو له خوا په ۱۹۷۰ ز کلونو کې د سپوږمکۍ مشاهدو د نړیوال جیودوزیک سیسټم رامنځ ته کېدو ته لاره هواره کړه. په ۱۹۸۰ ز کلونو کې د متحده ایالاتو له خوا د پراختیا د کره مسیر موندنې او موقعیت موندنې لپاره لاره هواره کړه او په چټکۍ سره د سروې معیاري وسیله شوه. په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ لسیزو کې د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي، د جیوډینامیک پیښو، لکه د ځمکې د قشر حرکت، د ځمکې څرخېدل او قطبي حرکت، د څارنې لپاره کارول پیل کړل. عصري زمانه ۱۹۹۰ ز کال تر اوسه ۱۹۹۰ ز کلونه د دایمي جیوډوزیکو شبکو او د مبنا اصولو په پراختیا تمرکز درلود. په ۲۰۰۰ز کلونو کې ځانګړې سپوږمکۍ، لکه ، ، او ، د ځمکې د جاذبې د ساحې د سنجش لپاره وتوغول شوې. د سنجش تخنیکونه د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیک تخنیکونه ښایي د وسیلې بڼې پر بنسټ ډلبندي شي. سپوږمکۍ کولای شي: د ځمکې پر سر د وسیلو پر مټ و څارل شي د ځمکې څخه فضا ته تګلاره. یوه وسیله یا حسګر د ځمکې د څارنې لپاره دې له ځان سره و لېږدوي له فضا څخه ځمکې ته تګلاره. یا خپله وسیله وکاروي، چې بله سپوږمکۍ یا د بلې سپوږمکۍ له خوا تعقیب شي د فضا څخه تر فضا تګلاره. سرچينې