ابو عبدالله بتانى. ليکنه: عبدالواجد نياﺯى
ستر نجومې ابو عبدالله بتّانی ابو عبدالله محمد بن جابر بن سنان بتانی حرانی صابی مشهور په ابوعبدالله بتّانی ، منجم او سورى رياضى پوه ، د مثلثاتى فرمولونو بنسټ ايښودونکي چى نن هم ترى استفاده کيږى او د مسلمانانو سترو نجوميانو څخه وه، غرب فعلا هم دد نظرياتو څخه استفاده کوى. په ۸۵۸ م کال کى پيدا شو او ۹۲۹ م کال کى د نړۍ څخه وکوچيد. مثلثات بتانى لومړنې عالمانو څخه وه. چي سينوس مثلثات يي تعريف کړل او هغه ته جيب نوم ورکړ. د مبسوط ظلې تابع او د مُنْتَصَب ظلې تابع يى کامله کړه. او بتانى مثلثاتى فرمولونه چې اوس هم ترې استفاده کيږې. لومړې ځل ابداع کړل او يا جوړ کړل. د بتانى علم تاثيرات په مسلمانو او غربى نجوميانو. بتانى ته مسلمانو نجوميانو ستر مقام ورکړې ده. ابوریحان بیرونی د بتانى په نوم جلاء الاذهان فی زیج البتّانی کتاب ليکلې ده. او ابن خلدون د بتانى کتابونه تر ټولو ښه او بهترين نجومى آثار ګڼل، مُسلمه بن احمد مجریطی يو خلاصه کتاب د بتانى د کواکبو تعديلونو يج په اړه وليکه. غربى نجوميانو بتانى خپلو آثارو کې آلباټګنیوس او آلباټینوس په نومونو ياد کړي دې او همداسى شرقى روم آثارو کې د اُپَتَنِس په نوم پيژندل کيږې. ،کپرنيک ياتو مواردو کې د بتانى څخه نقل قول کړې، لکه د لمر حرکت او تقدیم اعتدالین. تیکو براهه او يوهانس کپلر د بتانى رصدونو ته ډيره توجع کړې. ګاليله خپلو لومړنې ليکونو کې د هغه رصدى کارونو باند رڼا اچولى ده. او ریچارډ ډانثرن د ۸ پيړي انګلیس نجومى ځينو عملي کارونو کې دد رصدونو څخه استفاده کړې ده. اثار . د بتانى مهم کتاب الزیج الصابی دى. چې د کتاب کې بطلمیوس اشتباهات اصلاح کړى. . کتاب معرفة مطالع البروج فی ما بین ارباع الفلک، . رسالة فی تحقیق اقدار الاتّصالات، . کتاب اربع مقالات فی احکام علم النجوم. عبدالواجد نیازی