ناروغي ارواپوهنه
ناروغي ارواپوهنه یا د غیرعادلیتونو ارواپوهنه د ارواپوهنې یوه څانګه ده چې غیر معمولي چلند ، ذهني او احساساتي نمونې مطالعه کوي. دا نمونې ممکن د رواني ناروغۍ د ناڅاپي پیل لامل وپېژندل شي یا ونه پېژندل شي. که څه هم ډېری چلندونه ممکن غیر معمولي وګڼل شي، د ارواپوهنې دا څانګه عموما د چلند سره په کلینیکي احساس کې معامله کوي. سوکرات هم ویلي چې د روح له مخې هیڅ جسمي ناروغۍ شتون نلري، دا خبره ډېره مشهوره ده: په روغ صحت کې یو روغ ذهن او په ناروغ ذهن کې ناروغ صحت. په هرصورت، اوسنی طبي پرمختګ او درمل د سوکرات دا خبره پيکه کوي او ننګوي يې، خو سره له دې هم مونږ ويلی شو چې ايا سوکرات نه پوهېده او که ډېر زيات بې رحمه و، يا د طب په برخه کې اوسني پرمختګ له ځينو رازونو پرده پورته کړې چې سوکرات پرې نه پوهېده؟ هر څه چې وي، او په واقعیت کې یو څه حقیقت دی چې ناروغۍ او رواني ناروغي لري، ځکه چې موږ هر یو پوهیږو چې د ناروغیو زیاتوالی په رواني ناروغۍ کې ستونزمن وخت دی - د فشار، خوندیتوب او ستړتیا له امله. راځئ چې د ناروغۍ د رواني پوهاوي په اړه خبرې وکړو، هیڅ توپیر نلري چې دا څنګه په زړه پورې ښکاري. د فکر کولو عمل - پایله که تاسو د برعکس څخه پیل کوئ، د فزيکي ناروغۍ رواني لامل موندل، او، تر ټولو مهم، دا له منځه وړل، تاسو کولی شئ په مستقل توګه د دې ناروغۍ څخه ځان وژغورئ. مګر په عمل کې هرڅه ساده ندي. پخپله د ستونزې موندل ستونزمن کار نه دی، مګر ممکن د حل لپاره یو کال ونیسي. د ورځې څخه وروسته، موږ خپل دماغونه د ناڅاپه خوندیتوب، ویره، شکونو سره مخامخ کوو. دا ټول له منځه تللي نه دي، مګر د ډیرو ډبرو له لارې ځنډول کیږي. په ځینو وختونو کې داسې ښکاري چې د دې نیمايي جنایت سره نور ژوند د نظرياتي پلوه ناممکن دی. د مثال په توګه، هر ډول سریزه پروسیجرونه واخلئ، اجازه راکړئ د منل زاویه. ایا تاسو د علامی ټول ډولونه فکر کوئ د ډوډۍ ډیری اندازه آیس کریم، په بسونو کې د سړه هوا، بې ثباته انتانونو له امله؟ نه، د ناروغۍ سبب په نفسیاتو کې، په تیره بیا ستاسو په رواني ستونزو کې. د هر ډول ډول سمدستي پروسس پیل د شاوخوا شاوخوا واقعیت، غصب، ویره او غصب، او همدا رنګه ستاسو سپکاوي شعور سره د مایوس له امله اسانتیاوې برابروي. اروايي اختلال يا ګډوډي څه ده هغه ناروغي یا ستونزې ته چې عصبي اړخ ولري، د عصبي نیورونونو او سلولونو نقش پکې وي، رشدي عصبي ناروغي وایو او هغه موارد چې د اعصابو او نیورونونو ونډه پکې ډیره مطرح نه وي او یاځینو وختونو کې هیڅ مطرح نه وي، خو د انسان په کړو وړو، ژوند چارو، فکر او ذهن کې بدلون رامنځته کوي، دې ستونزې ته اروایي اختلال یا ګډوډي ویل کېږي. اروایی اختلال یا ګډوډی څنګه وپېژنو؟ کله چې موږ وویل چې اروایي ګډوډیو کې اعصاب او یا نیورونونه ونډه نلري، نو هغه څه چې موږ اروایي ناروغي یا اختلال یادوو، څنګه رامنځته کیږي او څنګه یې پیژندلای شو؟ د انسان په ذهن کې یو څه د پیژندګلوۍ، احساساتو او هیجانونو په نوم دي، کله چې په یادوشویو برخو کې ګډوډي رامنځته شي او یا یې سلامتي تر پوښتنې لاندي راځي او انسان په فکر کولو، پریکړو او ورځنیو چارو کې له ستونزو سره مخ کیږي، دې حالت ته مختلېدل ویل کیږي. پر دې مختلیدلو د ښه پوهیدلو لپاره کولای شو د یوې اروایي ناروغۍ یا اختلال یادونه وکړو، د بیلګې په ډول وسواس، دا یو ډول اروایي ګډوډي ده چې په دې حالت کې انسان یو عمل څو څوځله ترسره کوي مثلا په مسلسل ډول لاسونه مینځي، پدی باور چې لاس یې پاک شوي نه دي یا هم دروازه قلفوي، خو بیا یې هم زړه کې شک وي، چې ګواکې دروازه به خلاصه وي. دا هغه حالت دی چې د انسان په اعصابو او بدن کې کوم خاص توپیر نه دی رامنځته شوی، بلکې صرف د ده په ذهن کې یو مشکل رامنځته شوی. دا چې فکر کوي لاس یې په سمه توګه پاک نه دي او باید بیا بیا یي ومینځي، په دې سره پوهیدلای شو چې اروایي ناروغۍ کې د انسان په ذهن او فکر کې ستونزه او ګډوډی رامنځته کیږی او دا په خپلواک ډول یوه ناروغي ده چې بدني او عصبي لاملونه پکې ونډه نه لري. د اروایي ګډوډیو مشهوره ډولونه وسواس، استرس، ژور خفګان او همداسې نور دي. بل مهم مطلب په دې ګډوډیو کې د ساریتوب مسئله ده، دا چې آیا دا ناروغي له یو کس نه بل کس ته لیږدیدلای شي یا نه؟ هغه څه چې موږ یې په ورځني ژوند کې تجربه کوو یا وینو دا چې که موږ له داسې یو کس سره وخت تیر کړو چې وسواس ولري، کیدای شي موږ ته هم ځینې کارونه د عادت په ډول وګرځي یا هم که موږ له خفه انسانانو سره اووسو موږ ته به هم دا حالت پیدا شي. خو ارواپوهان په دې باور دي چې اروایي ګډوي یا اختلالونه ساري نه دي، خو د خپرېدو امکان یې شته. د بیلګې په ډول که نن زموږ په کورنۍ کې یو کس په ژور خفګان اخته وي، کیدای شي کال ته دوه کسان پرې اخته شي، د دې لامل دا نه د چې دا ګډوډي ساري ده، بلکې پرمختګ کولای شي. اروایي ګډوډي د انسان په ژوند کي څه زیانونه رامنځته کوی؟ اروایي ګډوډي د بلې هرې ګډوډۍ په څیر د انسان په ژوند کې بیلابیل بدلونونه رامنځته کولای شي، کوم چې د ورځني ژوند چارې له خنډ سره مخ کوي. اروایي ناروغي انسان او د انسان اړیکې په شدید ډول متاثره کوي. دا ګډوډي داسې یو حالت رامنځته کوي چې ناروغ نپوهیږي چې په اروایي ناروغۍ اخته دی، له همدې امله مرسته هم نه غواړی او ارواپوه ته ورتګ هم ورته د منلو نه وي. اروایي ناروغي داسې یو حالت دی چې هر څوک یې د پیژندنې یا تشخیص وړتیا هم نه لري، یعنې د دې ګډوډیو د تشخیص لپاره له مسلکي لارو او ټیسټونو څخه کار اخیستل کیږي، کیدای شي موږ د یو چا له خبرو کولو یا چلند نه دا پریکړه وکړو چې نوموړي کس وسواس یا ژور خفګان لري، خو د دې لپاره چې سم تشخیص ترسره کړو باید له مسلکي لارو او تیستونو کار واخلو. بله برخه چي کولای شو په اړه یې ووایو داده چې د دې ګډوډیو د پیژندلو لپاره تر ټولو معتبر اثر چې د هرې ګډوډۍ نښې، لاملونه او د درملنې لارې چارې وړاندې کوي، د د کتاب دی چې اوس یې پنځم ورژن یا ټوک راوتلی، چې ارواپوهان ورنه ګټه اخلي. د اروايي ناروغيو ځينې بېلګې: انسان له ټولنې سره نشلېدونکي اړيکې لري. همدارنګه په ټولنه کې رامنځته کېدونکې ټولې پېښې د انسان پر رواني حالت تأثير کوي. که په يوه ټولنه کې ناخوالې ډېرې وي په هماغه کچه وګړي رواني ستونزې پيدا کوي. همدرانګه نن ورځ په ارواپوهنه کې د ډېرو څېړنو له کبله د رواني ناروغيو په علاج کې له ځينو نوو او متفاوتو لارو کار اخیستل کېږي. تاسو به په دې لیکنه کې د ځينو رواني ناروغيو د نښو په اړه مفصل معلومات ترلاسه کړئ. ژور خفګان له ژور خفګان څخه مو موخه په ډېره اندازه د نا آرامۍ او نا هيلۍ احساس دی. دا حالت معمولا د انسان په ژوند کې د پرله پسې ناوړو پېښو څخه رامنځته کېږي. په دې ناروغۍ کې انسان ګومان کوي، چې ژوند بې معنا دی. همدارنګه مرګ له ژوند څخه غوره بولي. پر دې ناروغۍ اکثره اخته ناروغان ځانوژنه کوي. که تاسو هم ورته ستونزه لرئ کوښښ وکړئ ژر تر ژره مو علاج وکړئ. تشویش تشويش یو له ډېرو عامو رواني ناروغيو څخه دی. پر دې حالت اخته وګړي تر ډېره د سمې پرېکړې تصمیم نه شي نيولی. همدارنګه د څيزونو ټاکنه ورته ډېره سخته وي. دا ناروغي لومړيو کې خطرناک نه برېښي خو په وروستيو کې یوه جدي ستونزه ګرځي. پر دې رواني اختلال اخته کس به پر خپل ناسم کار هم ډېر ټينګار کوي. که پر وخت یې علاج و نه شي نو په پای کې انسان لېونی کوي. اسکیزوفرنی اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی یو له خطرناکو رواني ستونزو څخه ده. په دې ډول ناروغۍ کې انسان خيالي غږونه اوري او همدارنګه ځينې وخت انځورونه هم ويني. ددې ستونزې درلودونکي تل له نورو سره په شخړه کې وي. که دغه ناروغي ډېره شي ناروغ باید بستري شي. فوبیا فوبیا یا له اندازې ډېره وېره، یوه ځانګړې رواني ناروغي ده. په دې حالت کې ناروغ غیر معقوله وېره لري. له تیارې، لوړ ځای، حېواناتو او جنسي اړيکو وېره یې عام ډولونه دي. ددې ناروغۍ ريښه تر ډېره د انسان په وړکتوب کې وي. ددې حالت لرونکی تر ډېره ګوښه خوښ وي. غواړي تل یوازې اوسي. ددې حالت بل ډول ټولنيزه فوبیا ده. په دې ډول کې ناروغ له خلکو وېره لري په ځانګړې توګه له دې وېرېږي، چې خلک پرې نيوکه و نه کړي. ددې ناروغيو علاج شته؟ ښه خبره دا ده، چې پورته ټولې یادې شوې ناروغۍ د علاج وړ دي. که تاسو له ورته ستونزو سره مخ یئ مه وېرېږئ. یوازې د رواني ناروغيو له یوه پوه متخصص سره وګورئ تر څو ستونزه مو حل شي. همدارنګه مهمه ده، چې لاندې ټکو ته هم پاملرنه وکړئ. ـ ښه غذايي رژيم ولرئ. ـ کوښښ وکړئ چې اجتماعي اړيکې مو منظمې او مناسبې وي. ـ پر داسې فعالیتونو تمرکز وکړئ، چې مینه ورسره لرئ. ـ منفي فکرونو ته مو ذهن کې ځای مه ورکوئ. ـ ورزش مه هېروئ. سرچينې بهرنۍ لینک ارواپوهنه