د بيارغونې دوره
د بيارغونې دوره د امريکا د کورنۍ جګړې څخه مخکې ۱۸۶۵ ۱۸۶۱ز کال په امريکا کې يوه دوره وه، چې له ۱۸۶۵ څخه تر ۱۸۷۷ ز کال پورې يې دوام وکړ او په متحده ايالتونو کې يې د مدني حقونو په تاريخچه کې يو د پام وړ څپرکی پرانست. بيارغونې، لکه څرنګه چې د کانګرس له لوري يې لارښوونه وشوه، مرييتوب له منځه يووړ او په سويلي ايالتونو کې يې د بېلتون پاتې شوني پای ته ورسول. دې دورې نويو خپلواکه شويو مريي اتباعو ته په ظاهري ډول د سپين پوستو په شان مدني حقونه څرګند کړل، چې ياد حقونه د اساسي قانون د درې نويو سمونونو ديارلسم، څوارلسم او پينځه لسم سمونونه له مخې په خيالي ډول ډاډمن شول، چې په ډله ييز ډول د بيارغونې تعديلونو سمونونو په نامه يادېږي. بيارغونه د کانګرس له لوري د ۱۱ پخوانيو ايالتونو د بڼې بدلولو عمومی هڅې ته هم ويل کېږي او د بڼې په ياد بدلون کې د يووالي ايالتونو ونډې ورګرځي. د ولسمشر له وژنې څخه وروسته مرستيال ولسمشر ولسمشري تر لاسه کړه. ولسمشر لينکلن د مرييتوب په مخالفت او د جنګ پر وړاندې مبارزه کې د جمهوري غوښتونکي ګوند مشري وکړه. په سويل کې يو نامتو اتحادپال و، مګر ډېر ژر د پخواني لېوال او د خپلواکه شويو وګړو او د هغوی د سمونپال جمهوري غوښتونکو د متحدينو سرلاری سيال شو. د نوموړي اراده د پخوانيو غلامانو د حقونو او برخليکونو په اړه په پرېکړه کولو کې بېرته ګرځېدونکو سويلي ايالتونو ته د يو څه خپلواکه واک ورکول و. په داسې حال کې چې د خپلواک کړای شويو وګړو لپاره د بشپړې رايې کارونې به ګډون د وروستۍ وينا د بيارغونې لپاره يو ستر لرليد په ډاګه کړ، او ديموکراتانو په نه منونکي ډول د هرو دې ډول موخو مخالفت وکړ. د جانسن بيارغونې کړنلارې، په عمومي ډول د ۱۸۶۶ ز پارلماني ټاکنو پورې په سويل کې د تورپوستو پر وړاندې د ظالمانه بريدونو څخه يو کال وروسته په عمومي ډول خپرې شوې. په دې کې د می مياشتې د اړو دوړ او په جولای کې د عام وژنه شاملېږي. د ۱۸۸۶ ز ټاکنو جمهوري غوښتونکو ته په کانګرس کې اکثريت ورکړ، چې د همدې ځواک په کارولو سره يې څوارلسم سمون تعديل تصويب کړ. کانګرس د برابرو حقونو خونديتوب فدرالي کړ او د سرکښو ايالتونو قانون جوړوونکې قوې يې منحل کړې، په ټول سويل کې يې د نوي ايالتي اساسي قوانينو د تصويب غوښتنه وکړه، چې د خپلواک کړای شويو مدني حقونه يې ډاډمن کړل. د استازو په مجلس کې سمونپال جمهوري غوښتونکو چې د پارلماني بيارغونې په اړه د جانسن مخالف له امله ناهيلي شوي وو، د استيضاح تورونو دوسيه يې ثبت کړه، چې دا چاره هم په سنا مجلس کې يوازې د يوې رايې په توپير سره بې پايلې شوه. د بيارغونې نويو ملي قوانينو په سويل کې زياتو سپين پوستو اجازه ليک ورکړ، چې په دې سره يې راپورته کړ. د ايالت د کانګرس غړي . په ګډون د جمهوري غوښتونکي او سپين ويونکي خپلواکه شوي په ټوله پخوانۍ اتحاديه کې وډار کړل، ترور يې کړل او ويې وژل. په نږدې ټولو پخوانيو متحدوايالتونو کې جمهوري غوښتونکي اتحاديې يا ائتلافونه ځواکمن شول او په سيده ډول يې د سويلې ټولنې بڼه بدله او تنظيمه کړه. د خپلواکانو ادارې او د متحده ايالتونو پوځ دواړو د غلامۍ کار اقتصاد پر ځای د ازاد کار اقتصاد عملي کول په نښه کړل، چې د کورنۍ جګړې تر پايه پر ځای وو. يادې د خپلواک کړای شويو غلامانو قانوني حقونه خوندي کړل، د کارکوونکو هوکړې يې مبحث کړې او د ښوونځيو او کليساګانو شبکو رامنځته کولو کې يې مرسته وکړه. د شمال په زرګونو اوسېدونکي د بيارغونې په ټولنيزو او اقتصادي خپرونو کې د خدمت کولو په موخه د مذهبي مشرانو، ښوونکو او سوداګرو په توګه سويل ته راغلل. خورجين سوالګر يوه استهزايي اصطلاح شوه، چې د بيارغونې پر هغو ملاتړ کوونکو باندې د بريد په موخه ترېنه ګټه واخيستل شوه، چې له شمال څخه سويل ته راغلي وو. د جمهوري غوښتونکو د ۱۸۶۸ ز کال ټاکل شوي ولسمشر . د پارلماني بيارغونې ملاتړ وکړ او د کانګرس له لوري د ورستيو تصويب شويو د ځواکمنتيا قوانين په واسطه په سويل کې د افريقايي الاصل امريکايانو خونديتوب پياوړی کړ. نوموړي یاد قوانين له سره د مبارزې لپاره وکارول، چې لومړنی مسافرت يې په ۱۸۷۲ ز کال کې په اړين ډول پای ته رسېدلی و. د سياستونه کړنلارې او ګومارنې د فدرالي يو ځای والي، برابرو حقونو، د تور پوستو ګډوالۍ او د ۱۸۷۵ ز کال مدني حقونو قانون ته د پرمختګ ورکولو په موخه جوړې شوې وې. سره له دې هم ګرنټ د جمهوري غوښتونکي ګوند په دننه کې د شمالي او سويلي جمهوري وروستۍ ډله به د مخالف بيارغونکي له لوري د يا بې ارزښته جمهوري غوښتونکي ګڼل کېږي غوښتونکو تر منځ د کړکېچ سختوالي په حل کولو کې بې پايلې شو. په همدې وخت کې سپين پوستو ژغورونکو او سويلي ديموکراتانو په پياوړي ډول د بيارغونې مخالفت وکړ. په پای کې په شمال کې د بيارغونې سياستونو د دوام لپاره ملاتړ کم شو. د ليبرال جمهوري غوښتونکو په نوم يوه نوې جمهوري غوښتونکې ډله راڅرګنده شوه، چې د بيارغونې پای ته رسول او د پوځ له منځه وړل يې غوښتل. په ۱۸۷۳ ز کال کې له يو ستر اقتصادي کړکېچ څخه وروسته ديموکراتانو په ۱۸۷۴ ز کال کې د استازو مجلس ته بېرته وروګرځېدل او واک يې تر لاسه کړ. دوی د نيواک اشغال د سملاسي پای غوښتنه وکړه. په ۱۸۷۷ ز کال کې د ۱۸۷۶ ز کال کړکېچنو ولسمشريزو ټاکنو څخه وروسته د ولسمشر په توګه د يوه جمهوري غوښتونکي د ټاکلو په موخه، فدرالي ځواکونه د پارلماني راکړې ورکړې د يوې برخې په توګه له درې ايالتونو سويلي کارولينا، ليوزيانا او فلوريډا څخه په شا شوي وو. دې د بيارغونې پای په نښه کړ. بيارغونه د ځينو تاريخپوهانو له لوري له ۱۸۷۱ ز کال څخه مخکې د د تاوتريخوالي له امله د زياتو خپلواکه شويو تورپوستو په خونديتوب کې د ناکامۍ، لوږې، ناروغتيا او مرګ او د اتحاديې سربازانو له لوري له پخوانيو غلامانو سره د نا انساني چلند په ګډون د زياتو نيمګړتياوو او ناکاميو لپاره يادښت شوې ده، په داسې حال کې چې د پخوانيو بادارانو د غلامانو څښتنان د غرامت وړانديز يې کاوه، مګر هغوی يې له پخوانيو غلامانو څخه منع کول. که څه هم بيارغونې بېرته وروستني حالت ته د فدرالي اتحاديې د ورګرځولو، په سيده ډول له جنګ څخه وروسته د سويل پر وړاندې د محدودو بدلو، تور پوستو لپاره د شتمنۍ مالکيت او د ملي تابعيت او وروستۍ حقوقي برابرۍ لپاره د يوه چارچوکاټ رامنځته کولو په ګډون څلور بنسټيزې برياوې لرلې. د بیا رغونې دورې نېټه بيارغونه په بېلابېلو ايالتونو کې په بېلابېلو وختونو کې پيل او پای ته ورسېده. په عمومي ډول پوهان د فدرالي بيا رغونې پيل په ۱۸۶۰ ز لسيزه او پای د ۱۸۰۰ ز وروستي کلونه يادوي. له عمومي دود سره سمه د پيل نېټه ۱۸۶۵ ز کال يعنې هغه کال دی چې کورنۍ جګړه په کې پای ته ورسېده. تاريخپوه که څه هم د په سرليک خپل نامتو پايليک کې د سويل بيارغونی د پيل نېټه ۱۸۶۳ ز کال ګڼي، چې له غلامۍ څخه د آزادۍ اعلاميې، او د کورنۍ جګړې پر مهال د بيارغونې سياستونو په تر ټولو ريښتيني مناظرو سره پيل شوه. ځيني نور تاريخپوهان د ۱۸۶۳ ز کال دا دوره بندي څاري. ۱۸۶۱ز کال هم د پيل نېټې په توګه ياد شوی دی، چې بيارغونه د پيل په توګه په کې د له لوري د سيمې له نيولو سره سمه پيل شوه او په اړه يې لومړنۍ ليکنې او ويناوې او د بيارغونې سياستونو په لرلو سره تجربه لرله. د بيارغونې د پای نېټه په عمومي ډول ۱۸۷۷ ز کال يعنې هغه وخت دی، چې فدرالي حکومت په سويل کې مېشت وروستي ځواکونه د ۱۸۷۷ ز کال روغې جوړې د يوې برخې په توګه له يادې سيمې څخه بېرته وګرځول. که څه هم ځيني پوهان د وروستيو نېټو، لکه: ۱۸۹۰ زکال وړانديز کوي، دا هغه وخت و چې جمهوري غوښتونکي په کې د فدرالي ټاکنو د پيل په تصويب او د تور پوستو د رايې کارونې حقونو په خوندي کولو کې پاتې راغلل. سرچینې