د عثماني سترواکۍ تاریخ
د عثماني سترواکۍ بنسټ، د کوچنۍ اسيا شمال لوېديځ لور ته د بيزانس د پلازمينې قسطنطنيې په جنوب کې د يو کوچني بيليک په توګه د په شا او خوا کې د عثمان اول له خوا اېښودل شوی و. په ز کال کې، عثمانيانو نږدې د بورسا سيمه ونيوله، او په دې ډول يې د بيزانس له واک څخه کوچنۍ اسيا پرې کړه. عثمانيان په لومړي ځل اروپا ته په ز کال کې واوښتل، په ز کال کې يې په دردنيل د په کلا چيمپه کلا کې دايمي استوګنځای جوړ کړ او خپله پلازمېنه يې په ز کال کې ادريانوپل ته ولېږدوله. په ورته وخت کې په کوچنۍ اسيا کې ګڼ کوچني ترکي دولتونه په احتمالي عثماني سلطنت کې د فتحې يا اتحاد د اعلان له لارې ضم شول. کله چې په ز کال کې سلطان محمد دويم قسطنطنيه اوسنی نوم استانبول ونيوله، د عثمانيانو په نوې پلازمينه يې بدله کړه، دې دولت يوې تلپاتې سترواکۍ ته وده وکړه، د اروپا ژورو، شمالي افريقا او منځني ختيځ ته خپره شوه. په داسې حال کې چې د شپاړسمې پېړۍ تر نيمايي پورې د بالکان ډېرې سیمې د عثمانيانو تر واکمنۍ لاندې وې، د سلطان سليم دويم تر واکمنۍ لاندې، چا چې په ز کال کې خلافت په لاس کې واخيست، د عثمانيانو په سيمه کې د پام وړ پراختيا راغله، ځکه چې عثمانيانو د ختيځ لور ته مخه کړه او د نورو تر څنګ يې، لوېدېځ عرب، مصر، بين النهرين، او شام هم ونيول. په راتلونکو څو لسيزو کې، د شمالي افريقا ساحل له مراکش پرته د عثماني قلمرو برخه وګرځېده. په شپاړسمه پېړۍ کې د سليمان العظيم تر مشرۍ لاندې دا سترواکي خپل اوج ته ورسېده، چې په ختيځ کې د پارس له خليج څخه پيل شوې په لوېديځ کې تر الجزاير پورې، او په سويل کې له يمن څخه نيولې په شمال کې تر اوکراين پورې غزېدلې وه. د عثماني زوال د نظريې تر مخې، د سليمان واکمني د عثماني کلاسيکي پړاو عروج و، د کوم پر مهمال چې عثماني کلتور، هنرونه او سياسي اغېزې وغوړېدې. دا سترواکي په ز کال کې د ويانا د جګړې په درشل کې خپلې وروستۍ ځمکنۍ پراختيا ته ورسېده. له ز کال راپدېخوا، د راتلوونکو دوه پېړيو په اوږدو کې د دې سترواکۍ د ګڼ توکميز رعيت له امله د داخلي رکود، د لوړ قيمت دفاعي جګړو، اروپايي استعمارګرۍ او ملتپالو بغاوتونو په پايله کې عثماني سترواکۍ د خپلو سيمو له لاسه ورکول پيل کړل. په هر حال، د نولسممې پېړۍ تر لومړيو پورې د عصري کېدو اړتيا د سترواکۍ مشرانو ته روښانه شوې وه، او د سترواکۍ د زوال د مخنيوي په هڅه کې ګڼ اداري اصلاحات پلې شول، چې د برياليتوب کچو يې توپير درلود. د عثمانيانو سوکه سوکه کمزورۍ د نولسمې پېړۍ په نيمايي کې ختيځه قضيه راپورته کړه. په لومړۍ نړيواله جګړه کې د ماتې په توګه دا سترواکي هغه مهال پای ته ورسېده، کله چې متحدينو د هغې پاتې سيمې سره ووېشلې. د ترکيې د خپلواکۍ له جګړې وروسته، د ز کال د نومبر په لومړۍ نېټه په انقره کې د ترکي لويې ملي اسامبلۍ د حکومت له خوا دا سلطنت په رسمي ډول ړنګ کړای شو. د خپل وجود د څخه د زياتو کلونو په موده کې، عثماني سترواکۍ په منځني ختيځ او سويل ختيځه اروپا کې ژور ميراث پرېښې، لکه چې د ګڼو هغو هېوادونو په رواجونو، دودونو، او پخلي کې لېدل کېږي، چې يو وخت د دې سترواکۍ د قلمرو برخه وو. عثماني لامل پېژندنه د لومړۍ نړيوالې جګړې په پای ته رسېدو او د عثماني سترواکۍ په منحل کېدو سره، د عثمانيانو د عروج او زوال د دلايلو، د دوی د سترواکۍ د عروج او زوال د دلايلو او دا چې دا دواړه پېښې څه ډول تعريف شوې وې، په اړه په جيوپولتيکي او تاريخي سياق او سباق کې پوښتنې راپورته شوې. د دويمې نړيوالې جګړې په درشل کې، د ترکيې جيوپولتيکي موقعيت او جيوپولتيکي وزن، کوم چې د عثماني سترواکۍ ستر تاريخي وارث و، دې موضوعاتو ته د تبليغاتو په اړه وزن ورکړ. د ز کال په پای کې د تهران د کنفرانس په اجنډا کې لومړۍ موضوع په دويمه نړيواله جګړه کې د ترکيې ګډون و. د فارمول وړ نظريه د عثماني سترواکۍ د منځ ته راتګ په اړه د غزا نظريه دا تر ټولو لومړۍ جوړه شوې، خو تر ټولو زياته تر نيونکو لاندې نيول شوې او سياسي شوې ده. دا نظريه په ډېر واضح ډول د توکميزې ترکپالنې د اصل پلوی کوي. دا نظريه د له خوا جوړه شوې وه؛ د خيانت نظريه د ګڼو ليکوالانو له خوا په مطالعاتو، ليکنو او کتابونو کې ښودل شوې ده. دا نظريه د ګڼو عيني شاهدانو په روايتونو ولاړه ده. د دې ملاتړ د جغرافيايي او تر يو بريده د ختيځې رومي سترواکۍ د ځای ناستي په توګه د عثماني سترواکۍ روم د تمدني ځای ناستي په فرضيو سره شوی دی؛ ټولنيزه اقتصادي نظريه نوې او تر ټورو عصري، چې د مارکسستي تاريخ ليکنې په دودونو کې ځای ورکول شوی دی. دا نظريه په ګڼو مضامينو او مطالعاتو کې موندل کېږي. دا د تور مرګ او د بيزانس کورنۍ جګړې پر ميراث ولاړه ده. د عثماني سترواکۍ د زوال په اړه کلاسیکه نظريه د روسيې او ترکېې د جګړې - په پايله او له دې وروسته د د تړون په پايه کې. مخکې د سترې کاترين د واکمنۍ په پيل کېدو، د په ليکل کېدو او د په مړينې سره په نښه شوې وه؛ د عثمانيانو د زوال نظريه کومه چې اوس يوه لانجمنه نظريه ده او په ز کال کې په څرګند ډول د له خوا جوړه شوې ده. د د رسالت سره سمون لري، خو احتمالاً د اتلسمې پېړۍ پر لور د پړاو او په عثماني دولت، اقتصاد او بحريه کې د هغه اصلاحات له پامه غورځوي؛ نوې کلاسيکي نظريه د عثماني زوال په اړه تر يو بريده د پخوانيو نظريو سره شريکه ده، کومې چې د وخت له پلوه نږدې په دوه پېړيو کې په مساوي برخو وېشل شوې دي. د پای پيل د د تړون، د پېښې او احمد درېيم په پړاو سره په نښه شوی دی. د عثماني سترواکۍ منځ ته راتګ له دولسمې څخه تر ديارلسمې پېړۍ پورې د روم د سلجوقي سلطنت په مړينې سره، اناتوليا په جلا جلا خپلواکو دولتونو ووېشل شوه، چې تش په نوم اناتوليايي بيليک بلل کېدل بيليک ترکي قبيلوي نظام دی چې ملکۍ سره ورته والی لري. د راتلونکو څو لسيزو لپاره، دا بيليکان د مغولو او د هغوی د ايراني پاچايۍ د الخانيانو تر واک لاندې وو. تر ز کال پورې، يوې کمزورې بيزانسي سترواکۍ خپل ډېر اناتوليايي ايالتونه د دې ترکي واکمنيو په وړاندې له لاسه ورکړي وو. د يو بيليک مشري عثمان اول مړينه کوله، له چا څخه چې د عثماني نوم اخيستل شوی دی، هغه د ارتغرل زوی و، او د ختيځې اناتوليا په کې يې موقعيت درلود. د بنسټ اېښودلو په نکل کې چې د د عثمان خوب په نوم کيسه کې بيان شوی دی، ځوان عثمان د سترواکۍ په يو غيبي ليد سره فتوحاتو ته هڅول شوی و د هغه د خوب تر مخې، دا سترواکي يوه لويه ونه ده، چې جرړې يې په درې لویو وچو کې خپرې شوې دي او څانګو يې اسمان پوښلی دی. د هغه د خوب تر مخې د دې ونې، چې د عثمان سترواکي وه، له جرړو څخه څلور سيندونه وبهېدل، چې هغه دجله، فرات، نيل او دانوب دي. سربېره پر دې، دې ونې په څلورو غره ييزو لړيو سيوری خپور کړ، چې هغه قفقاز، توروس، اطلس او بالکان لړۍ دي. د سلطان په توګه د هغه د واکمنۍ پر مهال، عثمان اول د ترکي استوګنځايونو پولې د بيزانس سترواکۍ تر څنډو پورې وغزولې. سرچينې