مشارق الانوار
پښتو ژباړه: عزت الله کوټوال تعلیم الاسلام ویب پاڼه مشارق الانوار هغه کتاب دی چې یوه اوږده موده په هندوستان او نورو ښارونو کې د احادیثو د واحدې سرمایې په حیث د تعلیمي نصاب حصه وه او په پخوانو او نوو ټولو تذکرو کې ددې کتاب یادونه شوې، لیکن اوس هم ډیر لږ خلک د دغه کتاب یا صاحبِ کتاب په هکله ضروري معلومات لري. خو ډیر بیا هم او خصوصاً د احادیثو د کتابونو سره تعلق لرونکو طلباؤ او علماؤ دغه خپله قدیمه سرمایه د حدیثو نظر انداز کړې نده . ددې کتاب پوره نوم مشارق الانوار النبویة من صحاح الأخبار المصطفویة دی. مصنف یي: امام رضي الدین حسن بن محمد بن حسن بن حیدر العدوی الصغاني الحنفي وفات ۶۵۰ھـ دی. مشارق الانوار د صحیحو احادیثو مجموعه ده ، د احادیثو تعداد یي د شارح مشارق الانوار سعید بن محمد بن مسعود الکازروني مړ۷۵۸ھ د وینا مطابق دوه زره، دوسوه او شپږ څلویښت ۲۲۴۶ دی ، د کازروني د شرحې نوم المطالع المصطفویة دی، ده د هر باب یا د نوعې په آخر کې د احادیثو تعداد هم لیکلی، د مصنف په وینا ددې کتاب په تالیف کې د خلیفه المستنصر بن الظاهر بن الناصر بن المستضي مالي کومک هم شامل وو، د کتاب آغاز پدې خطبه باندې شوی : الحمد للّٰه محی الرمیم ومجری القلم الخ ژباړه : ټول تعریفونه الله سبحانه وتعالی ته دي، چې د ورستوو خرابو شوو او خاورو شو اندامونو ژوندی کونکی دی او هغه ذات چې قلم ته یئ د لیکلو قوت ورکړی دی... الخ پدې کتاب کې دولس ۱۲ بابونه دي او په هر باب کې څو فصلونه دي. وروستی باب یې جوامع الأدعیة دی. ددې کتاب شروحات د دغه کتاب بې شماره شرحې او حواشي د لوی لوی علماو په قلم لیکل شوي. دا په نړۍ کې له هغه کتابو څخه دی چې پدې د پوهیدلو لپاره علماو ډیر کوششونه کړي او دغه کتاب يوه اوږده موده په اسلامي نړۍ کې د تعلیمي نصاب په حیث پاتې شوی. د څو مشهورو شرحو نومونه یي دادي : ۱تحفة الابرار فی شرح مشارق الانوار د علامه اکمل الدین بابرتي مړ۷۸۶ھ ۲شوارق الاسرار العلیة فی شرح مشارق الانوار النبویة د محمد بن یعقوب الفیروزآبادي الشیرازي مړ ۸۷۱ھ ۳المطالع المصطفویة د سعید بن محمد بن مسعود الکازروني مړ ۷۵۸ھ ۴ د قائق الآثار فی مختصر مشارق الانوار د محمد بن محمد الأسدي القدسي مړ۸۰۸ھ ۵ حاشیة علی المشارق د شیخ قاسم بن قطلوبغا الحنفي مړ ۸۷۹ھ او داسي نور... کشف الظنون جلد ۱ صـــ ۶۳۵ . یادونه : د مشارق الانوار په نوم یو بل کتاب هم شته ، چې په بازار کې موندل کیږي، البته ددې پوره نوم مشارق الانوار علیٰ صحاح الآثار دی، ددې کتاب مصنف د اسلامي نړۍ ستر عالم، قاضی ابو الفضل عیاض بن موسیٰ الیحصبي المالکي مړ ۵۴۴ھ دی ، دا د علامه صغاني څخه مخکې تیر شوی. پدې کتاب کې په ښکلي معیار او په خالص ادب قلم استعمال شوی. ددې کتاب موضوع د مؤطا امام مالک ، صحیح بخاري او د صحیح مسلم په مشکلو او اجنبي الفاظو تشریح او تحقیق ده ، د موضوع په لحاظ کتاب ډیر مفید دی ، د المکتبة العتیقة و دارالتراث څخه دوه جلدو کې چاپ شوی. د تعجب ځای دی چې د مکتبة الشامله والاو دا کتاب په خپل فهرست کې شامل کړی، مګر د علامه صغاني مشارق الانوار ته یي ځای ندی ورکړی.