د ستا کهولم سندرم
د ستاکهولم سندرم لیکوال : نورالحق ن. څلی د ستاکهولم سندرم یوه رواني پدیده ده ، په کومه کې چې یرغمل شوی نه یواځې له خپلو یرغمل نیوونکو سره خواخوږي او مینه پیدا کوي ، بلکې مرسته هم ورسره کوي . دغه ګړنه اصطلاح څرنګه وپېژندل شوه ؟ د ۱۹۷۳ کال د اګست د میاشتې پر درویشتمه نېټه د سویدن هېواد په پلازمېنې ستاکهولم کې په یوه بانک کې خلک یرغمل ونیول شول . یو څو ساعته وروسته یرغمل نیوونکو یواځې درې مېرمنې او یو نارینه چې ټول د همدې بانک مامورین ول د یرغمل په توګه وساتل نور خلک یې خوشې کړل . رسنیو د دغې پېښې خبرونه کابو په ژوندۍ بڼه خپرول . دغې یرغمل نیونې شپږ ورځې دوام وکړ او په بهیر کې یې ولیدل شول چې قربانیانو نه یواځې له خپلو یرغمل نیوونکو سره خواخوږي پیدا کړې وه ، بلکې آن د حکومت او پولیسو د کړنو پر ضد هم ودرېدل . په دې توګه د ستاکهولم سندرم د یوې علمي ګړنې په توګه اروا پوهنې ته لار پیدا کړه . دغه ګړنه لومړی ځل سویدني اروا پوه او جرم پوه نېلس بایروت وکاروله . که لا دقیق ووایو ، هغه خواخوږي او مینه چې د قربانیانو او یرغل کوونکو تر منځ د نیولو ، یرغمل نیولو ، تښتولو ، لاندې کولو او د زورزیاتي د بېلابېلو ډولونو د کارولو په بهیر کې راپیدا کېږي د ستاکهولم سندرم بلل کېږي . هر څومره چې دغه د یرغمل نیولو ، زورزیاتي او یا اشغال موده اوږده وي ، همغومره دا شونتیا ډېره ده چې قربانیان له خپلو عذابوونکو زورونکو سره خواخوږي او مینه پیدا کړي . د ستاکهولم سندرم په وده کې لاندې فکتورونه اغېزې لري : سیاسي او جنایي یرغلونه ؛ د ځپلو په موخه جګړیز عملیات ؛ په زندانونو او د جبري کار په پنډغالو کې بندیتوب ؛ د اوږدو اداري او قضایي پروسو په بهیر کې ؛ د سیاسي او مذهبي ډلو په لیکو کې د سلطه غوښتونکو خپل سر اړیکو برلاسي ؛ ځینې قبیلوي او سیمه ییز دودونه ، د بېلګې په توګه د جنکۍ تښتول ؛ د ترهګرۍ ، انساني قاچاق ، د بدلمنۍ د کاروبار په شبکو کې لوېدل او داسې نور . ولې داسې کېږي چې قرباني هغه څوک چې مادي یا معنوي زیان ور اوښتی وي له داسې چا سره خواخوږي او مینه پیدا کوي چې همده ته یې زیان رسولی دی ؟ دا پخپله یو ځانګړی او اوږد بحث دی ، ځوابول یې هم د اروا پوهانو کار دی . دلته به یواځې دومره ووایو چې قربانیان په داسې حالت کې راګیر کېږي چې یو ناڅاپه پر خپل ځان او پر خپل شتوالي باندې کنترول له لاسه ورکوي . آیا دغه رواني ناروغي د درملنې وړ ده ؟ هو ! دغه پدیده لنډ مهاله ده . د ډېرو قربانیانو له څو ورځو ، میاشتو او کلونو وروسته سد سرته راځي او پر دې باندې پوهېږي چې ځپل شوی دی او تر ظلم لاندې وو ، خو لږ شمېر قربانیان بیا هېڅکله هم نه رغېږي . لکه څرنګه چې پوهېږو ، ښکېلاک دوه ډوله دی : ۱ فزیکي لاندې کونه ؛ ۲ د احساساتو او ارزښتونو لاندې کونه . د فزیکي لاندې کونې په اړه بشریت پوره مالومات لري . خو له بده مرغه د احساساتو او ارزښتونو له ښکېلاک سره د بشریت آشنایي ډېره سطحي ده . د عیسويانو یو ډېر پخوانی حکمت دی چې وایي : شیطان تل وایي ، چې زه نشته یم . د احساساتو او ارزښتونو ښکېلاک له دې چې ژر نه لیدل کېږي نو ځکه د خلکو پام نه ورته کېږي . د احساساتو او ارزښتونو ښکېلاک په لاندې شوي اولس کې د هویت ګډوډتیا رامنځته کوي او مصنوعي خوب ته یې بیایي . د هویت ګډوډتیا دې حالت ته ورته دی چې ته وا یو چا خپله فکري لار یا نقشه ورکه کړې وي . بېخي نه پوهېږي چې څوک دی او د ده په ژوند څه روان دی . له بده مرغه د وروستیو څلورو لسیزو پرلپسې اشغالونو او د بهرنیو جاسوسي شبکو د لاسوهنو په پایله کې زمونږ په ټولنه کې هم یو شمېر کسان په همدغې رواني ناروغۍ اخته دي . دغه کسان اوس ټول د روان اشغال اردلیان دي . اشغال چې هم خدای رټلی دی او هم بشریت ، دوی ورته د خدای رحمت او د پایښت یواځينۍ چاره وویلې . اوس چې اشغال ماته خوړلې ده او اړ دی چې د افغان اولس ارادې ته سر ټيټ کړي ، دغه اردلیان اوس پر سره تبۍ باندې ولاړ دي او کوکې وهي چې بادار مونږ ایسته غورځوي او په سپکه سترګه راته ګوري . دوی دومره بدمرغه دي چې لا په دې هم نه پوهېږي چې دوی پخپله ګرم دي ، ځکه د تاریخ په ناسمه خوا کې درېدلي دي . د هغې ورځې په هیله چې نور زمونږ ګران هېوادوال د ستاکهولم سندرم له رنځه و نه کړېږي