تايرايډ غده
سريزه هره غده ديوې اويادزيات شمېرحجراتوڅخه جوړه شويده چې دبدن لپاره اړين موادترشح کوي ،ځينې غدې خپل افرازي موادديونل په وسيله بيرون اوباسې لکه دلاړوغدې ،دخولوغدې اوداسې نورچې داډول غدوات د په نوم يادېږي . بله ډله هغه غدوات دي چې خپل افرازې موادبغېردکوم نل څخه نيغ په نيغه وينې يالمف ته تويوي لکه تايرايد،پاراتايرايد،ادرينال ،نخاميه اوداسې نورچې داډول غدوات د په نوم يادېږي . ځينې داسې غدې هم شته چې دواړه دندې ترسره کوي لکه دپانقراس اوګونادونوغدې چې داډول غدوات د په نوم يادېږي . دداخلې غدوافرازې مواددهورمون په نوم يادېږي چې تحريک کونکي اويامنع کونکي اغېزې لري . دهورمون اصطلاح دلومړي ځل لپاره د لپاره استعمال شوه کوم چې داثناعشرڅخه ترشح کېږي ،هورمونونه کيمياوي مواددي چې د،امينواسيدونواوياهم دپروټين څخه جوړشويدي . زمونږ دبدن ټول فعاليتونه دعصبي سيستم اوداخلي غدوترشحاتو پورې اړه لري يعنې همدادوه سيستمونه دي چې دانسان دبدن ارادي ،غير ارادي ،دبدن داخلي فعاليتونه اوخارجي عواملو په وړاندې عکس العملونه تنظيموي . په عمومي توګه هورمونونه په بدن کې درې ډوله فعاليتونه ترسره کوي. ١ميتابوليک فعاليتونه لکه انسولين چې په بدن کې دشکروميتابولېزم کنترولوي. ٢دذهني انکشاف فعاليتونه لکه دتايرايد غدې دغيرنارمل فعاليت له کبله ذهني وده وروسته پاتې کېږي اوناتواني اوکسالت رامنځ ته کېږي . ٣مورفوجنيتيک فعاليتونه لکه تايروکسين اودنخامې دودې هورمونونه دبدن په وده اوانکشاف اغېزه لري. دداخلي غدواتو ترشحات ددوه ډوله عواملو پواسطه کنترولېږي . ١عصبي عوامل لکه دادرينال غدې مېډولا برخه چې دسمپاتيک اعصابو په ذريعه تعصيب کيږي کوم چې د ترشحات کنترولوي . ٢کيمياوي عوامل لکه په وينه کې دګلوکوزدزياتوالي له امله دپانقراس څخه انسولين ترشح کېږي اوياپه اثناعشرکې دتېزابواوشحمي موادودموجوديت له کبله سکرېتين ترشح کېږي . دداخلي غدواتوله جملې څخه دتايرايدغده چې زماد ليکنې عمده موضوع ده يوه مهمه غده ده چې دوه مهم هورمونونه تيروکسين او تراى ايودو تيرونين افرازوي. کله چې دتايرايدغدې فعاليت زيات شې واقع کيږي چې له امله يې په بدن کې دخوراکي موادو اکسديشن لوړ ځي اودبدن دتودوخې درجه زياتيږي ، دزړه حرکات چټک اودوينې فشار لوړيږي دارنګه دخولو ترشحات هم زياتيږي ، کله چې دبدن توليد شوې تودوخه کمه شي شخص عصباني اوپه ځينو حالاتو کې يې سترګې برندې په نظرراځي. اوکله چې دتايرايد فعاليت کم شي واقع کيږي چې په نتيجه کې دميتابوليزم درجه ښکته راځي . که چيرې دايودين اندازه په خوراکي توکو کې لږ شي دتايرايد غده دخپل نارمل حالت څخه لوييږي چې داحالت دجاغور په نوم ياديږي. څرنګه چې زمونږ دګران هېواد افغانستان دننګرهار اوکنړ په ځينو سيمو او خوراکي توکوکې په پوره اندازه ايوډين وجود نه لري نو له دې کبله ددې ولايتونو په ځينو خلکو کې لوى جاغور لرونکې تايرايد غدې په نظر راځي کوم چې دمختلفو اختلالاتو او ظاهري ښکلاته دزيان سبب کيږي نو په همدې اساس ماهم لازمه وګڼله چې دتايرايد غده اودهغې ناروغۍ تر سرليک لاندې داليکنه ترتيب کړم ترڅو ديوې خوا دلوستونکو دګتې وړ وګرځي اودبلې خوا څخه زما دليکوالۍفن دپياوړتيا سبب شي . بايد يادونه وکړم چې کيداى شي تايرايد غده اودهغې ناروغۍ لازياتې روښانتيا ته اړتياولري خو ما دخپلې وسې او پوهي په اندازه زياروايستلوترڅودغه لږمعلومات ستاسوسره شريک کړم هيله ده چې ستاسو دپام وړوګرځي. تايرايدغده دتايرايد غده دغدواتو له ډلي څخه يوه مهمه غده ده چي لرونکي ددوه برخوښي اوچپده چي دادواړه برخي ديوي تنگي ساحې پواسطه چې بلل کېږي نښتې دي ،دغدي له برخې څخه يوه بله منځنۍ برخه پورته خواته امتدادپيداکوي چې ورته وايي . دتايرايدغده دغاړې په مخ اواړخونوکې -شمزيو پورې اوياپه بل عبارت دتايرايدعضروف له منځنۍ برخې نه دتراخياترڅلورمې ياپنځمې کړۍ پورې امتدادلريو دتايرايدغدي هورمونونه دميتابوليزم په انتظام،دوجوداودماغ په نشونمااودکلسيم په ميتابوليزم کې رول لري . دتايرايدغدي دهرې برخې اندازه تقريباًاوددبرخې اندازه يې ده ،په منځنې ډول نوموړې غده تقريباًوزن لري .په هرصورت دتايرايدغده په نر انوکې دښځوپه نسبت وړه ده .اودنوموړې غدې اندازه داميدوارۍ اوشيدې ورکولو وختونوکې دوجوداړتيا په اساس زياتېږي . ١شکل :دتايرايدغدې موقعيت اوظاهري جوړښت. دتايرايدغدې دبرخوخارجې جوړښت اواړيکه: الف - دتايرايدغدي دبرخواړيکي : دتايرايدغدي هره برخه مخروطي شکل لري،چې لرونکې ديوې زروې څوکېيوې قاعدي درې مخونوانسي ،وروستى اووحشي اودوه کنارومخکې اووروستى دي . اول :دهرې برخې وحشي مخ محدب شکل لري اودلاندې عضلاتوپه واسطه پوښل کېږي . ١- . ٢- ٣- . ٤- . دويم :دهرې برخې انسي مخ دلاندې جوړښتونوسره اړيکه لري . ١- ٢- دريم :دهرې برخې روستى وحشي سطحه د سره اړيکه لري . دغدي دهرې برخې مخکنې کونج د دمخکۍ سطحې سره اړيکه لري . وروستې کونج دهرې برخې يوه اندزه پنډوالى لري چې دغدي دهرې برخې انسي اوروستي مخونه سره جلاکوي اودلاندې جوړښتونوسره اړيکه لري . ١- . ٢- . ٣- . ٤-په چپ لورې کې د سره اړيکه لري . دهرې برخې زروه،چې پورته اولږوحشي خواته ميلان لري په پورته برخه کې دتايرايدعضروف په باندې د عضلي دارتکاز په اثرمحدودېږي دهرې برخې قاعده دڅلورمې ياپنځمې کړى برابرقرارلري . ب:: دابرخه چې دتايرايدغدي دواړه برخې سره يوځاى کوي دوه مخونهمخکينې اووروستنى دوه کونجه پورتنى اولاندينى لري . مخکينى برخه يې دلاندې جوړښتونوپه واسطه پوښل شوي ده . ١- ٢- وروستنى مخ يې دتراخيا ددويمې اودريمې کړۍ سره رابطه لري پورتنى کونج يې دښې اوچپ شريانودتفممخوله په خوله ناحي سره اړيکه لري . دتايرايدغدي وريدې تخليه : دتايرايدغدي وريدي وينه دپورتنيومنځنيواولاندې تايرايدوريدوپه واسطه تخليه کېږي يې دغدي دمربوطه برخې په پورتني سرحدکې له غدي څخه راوځې اوپه پاى کې په اوياپه کې تخليه کېږي . څلورم تايرايدوريد،منځنې اولاندنې تايرايدوريدوپه منځ کې دتايرايدغدي له مربوطه برخې څخه راوځي ،اوپه مربوطه کې تخليه کېږي. دتايرايدغدې لمفاوي تخليه: دتايرايدغدي دپورتنى برخې لمف ياداچې مستقيمًاوياهم د اولمفاوي غوټوله لارې په لمفاوي غوټوکې تخليه کېږي . دتايرايدغدي تعصيب :دتايرايدغده دسمپاتيک اعصابوکې چي اصلاًد اوقسماًله څخه منشاءاخلي تعصيب کېږي . دتايرايدغدي جوړښت اودندې:ده دتايرايدغده ددوه، ډوله افرازې حجراتوڅخه جوړه شويده ١- :نوموړې حجرات دغدي فوليکلونه استرکوي اوداحجرات او هورمونونه افرازوي . دغه پورته دواړه هورمونونه دبدن داساسي ميتابوليزم درجه تحريک کوي اوهم دوجوداودماغ په وده اونموکې رول لري . ٢- : داحجرات دتايرايدغدي دپه منځ کې ځاى لري .او ترشح کوي .کوم چې په هډوکواونوروانساجوکې دکلسيم دايونوځاى په ځاى کولودنده په غاړه لري اودزيات افراز په صورت کې يې توليدېږي . ددې هورمون اغېزي دپه خلاف دي٥ م،١٩٠ دتايرايدميتابوليک هورمونونه : دتايرايدغده درې هورمونونه افرازوي چې عبارت دې له ،اوکا لسي تونين څخه چې اودبدن په ميتابوليزم زياتي اغېزي لري په دې معنى چې دتايرايدهورمونوپه نشتوالي کې دبدن ميتابولېزم اندازه د٤٠-٥٠ښکته راځي . اوکه چيرې دتايرايددهورمونوپه افرازکې زياتوالى راشي دبدن ميتا بوليک اندازه د- پورې دنارمل حالت څخه پورته کيږي دتايرايد دميتابوليک هورمونوافرازاوجوړښت :- دتايرايد ميتابوليک فعال هورمون ٪٩٣تايروکسين او٪٧د هورمون څخه عبارت دي چې تقريباً ټول تايروکسين په انساجوکې په تراى ايودو تايرونين بدليږي. دواړه هورمونونه تقريبا ېوشان دنده لري مګرپه عمل ،اغېزه اودوام کې يوله بله څخه توپيرلري دمثال په توګه تراى ايودوتايرونين هورمونه نسبت تايروکسين ته څلورچنده قوي اوکم دوامه اغيزه لري . دتايرايدغدې فزيولوجيک اناتومي : دتايرايدغده ديوزيات شميرڅخه ،چې لرونکې دوړوکڅوړو دي تشکيل شويده ،چې دهرفوليکول قطر٣٠٠مايکرون ته رسېږي ،اوداپي تليال حجراتوپه واسطه پوښل شويدي چې په منځ کې دپه نوم افرازي ماده وجودلري ،ددې حجروافرازي موادچې کلويدجوړوي ديوزيات شمير څخه عبارت دي چې نوموړې ماده لرونکې دتايروکسين ده ،کوم چې دفوليکلونوداخلي برخي په لورافرازېږي چې دفوليکول داپتيلوم له لارې دتايروکسين هورمون بيرته وينې ته جذب اوخپل فعاليت ته دوام ورکوي ،تايروکسين هورمون دخپل جوړښت لپاره ايودين ته ضرورت لري ،چې بدن داړتيا وړايوډين د خوارکي موادوڅخه اخلي اوپه اوسني وخت کې ددې لپاره چې دايوډين دزيان څخه مخنيوى وشي دايوډين مالګي بازارته دهمدې موخې لپاره راوتلي دي چې دسوديم کلورايدمالګي په يولاک برخوکې يوه برخه دسوديم ايودايدګډه شويده. ٢شکل: دتايرايدغدې داخلي جوړښت. په نارمل حالت کې دتايرايدحجري يوځانګړى توان لري ،چې فعال ايودين دحجروداخلي برخوته پمپ کړي ،چې داحالت په نوم ياديږي چې دتايرايدپه نارمل غده کې ددې پمپ پواسطه حجراتوپه داخل کې دايوډين غلظت ديرش چنده نسبت وينې ته ليدل کېږي .مګرکه چېري دتايرايدغده په زياته اندازه فعاليت وکړي ذکرشوى ديرش چنده غلظت ٢٥٠چندوته پورته کېږي ١م ،٤٥٠ دتايرايدغده دکالسي تونين هورمون هم جوړوي ،چې دايوپولي پيپتايدي مرکب دى چې دکلسيم په برابرولواومصرفولوکې برخه اخلي . دتايرايدغدي ايوډين په مکمل ډول په تيروګلوبولين کې ،چې يوګلايکوپروټين دى او٦٧٠٠٠٠ماليکولي وزن لري موجوددى .دتيروګلوبولين هرماليکول ١٢٠دتيروزين امينواسيدونه ،١-٥٠،ايودين او١٠-٨،کاربوهايدريت لري چې نوموړى کاربوهايدريت دپولي سکرايډددوه ډولوپه څېروجودلري چې اول ډول يې دمانوزان استيل ګلوکوزامين لرونکې دى چې ګليکوزيل امين ديوې اړيکې په واسطه دپيپتايدي ځنځيرسره يوځاى شويدى. دوهم ډول کاربوهايدريت يې اوليګوسکرايددى کوم چې دتيروګلوبولين سره وصل شويدى . دايودين دترکيب په اثرلومړى تيروزين په مونوايودوتيروزين اوبياپه ډاى ايودوتايروزين بدلېږي دايوډين ترکيب دپروميسين تراغېزي لاندې صورت نيسي ،له دې امله دفعال پروتين په سنتيزبنادى پروميسين دتايروزين منع کونکى دى چې ترڅوتيروګلوبولين ته داخل نه شي . لاندې معادلې دتايرايدپه غده کې داوتشکيل داوڅخه راښئ . دتيروګلوبولين سنتيزدنوروپروتينونو په څېردغدي په داخل کې ددترشح په اثرکوم چې دادينوهايپوفيزپه واسطه کنترولېږي صورت نيسي . په طبعي حالت کې مونواوډاى ايودوتيروزين تقريباًپه مساوي ډول وجودلري مګردايودين دکموالي له کبله مونوايودوتيروزين په زياته اندازه جوړېږي مونواوډاى ايودوتايروزين دحياتي فعاليتونوکمونکى پېژندل شوي مګريواځې ايودوتيرونيونه دمشخصوفزيولوجيکي اغېزولرونکې دي اوداايوډين لرونکي محصولات دي چې په طبعي ډول دتايرايدغدي څخه ترشح کېږي دفزيولوجي له نظره مهم هورمونونه يې تيروکسين اوتراى ايودوتيرونين دي . يادشوي ټول ايزوميرونه په طبعي ډول وجودلري اودژوندپېژندنې له پلوه فعال دي . دتايرايدغدې په واسطه دايوډين جمع کول : تايرايدغده په راګيرونکي ډول دايودين د جمع کولوتوان لري اوکيداى شي چې ايودين ورته ترزيق اوهم کولاى شي چې ايودين مصرف کړي .مصرف شوى ايودين دغدي په واسطه په لومړيوکې دجلا کيدودياليز وړوي خوپه تيزى سره دپروتين سره يوځاى کېږي يادشوى ايودين په تيزئ سره دتايرايددفوليکلونوپه کلويدي ماده کې ذخيره کېږي چې داعمل ديوميکانيزم دطي کولوپه اثرترسره کېږي . دتايرايدغدي ايودين معمولاً٢٥چنده دايودين غلظت په وينه کې زياتوي اوپه تيزى سره تيرګلوبولين ته داخليږي چې په نتيجه کې په عضوي ترکيباتوبدلېږي. په وينه کې دتايرايددمداخلې ميکانيزم په مکمل ډول روښانه نه دى .په طبعي ډول تايرايدغده ١٠ازادايودين لري . دايودين دذخيره کولوميکانيزم په تايرايدغده کې انرژي پورې اړه لري چې دداخليدل اودخپريدل خارج ته هم ورسره ملګري وي .چې دادايودين تبديليدوداړيکودانتقال نښه ده په اوباندې ،تايرايدغدي ته دايوډين دداخليدواندازه دپه واسطه تحريک کېږي اودغيرى عضوي ايونولکه پرکلوريت ،تيوسيانات په واسطه په بيلابيلوميکانيزمونوپه ټپه درېږي . دارنګه نورغدوات لکه دلاړوغدي ،دمعدي مخاطي غشااودوړوکولموغدي دايودين په جوړولواوترشح کولوتوان لري .نوله دې کبله په لاړو،معدي شيره اووړوکولموکې دايودين غلظت کيداى شي دپلازماپه نسبت د١٤٤٨چندوته ورسېږي.مګرداغدي دتايروکسين اوتراى ايودوتايرونين دتشکيل توان نه لري .اوهم نه شي کولاى چې هغه ذخيره اودتايرايددمحرکوهورمونومقاومت وکړي . په شيدوکې هم کمه اندازه ايودين موندل شوي دى .تايرايدحجراتوته دايودين داخليدل ددوه لاروڅخه ترسره کېږي .اول هغه ايوډين دى چې په تازه ډول دوينې له لارې دغدې په اختيار کې راځي داشکل يې د دياليز وړ دى اودپوتاشيم پرکلوريت څخه په ګټه احستنې سره چې يوه ردونکي ماده ده اوپه چټکى سره دغدي څخه خارجيږي .داډول ايودين دوينې پلازماسره دازادى تبادلي په حال کې دى .دايودين دوهم ډول ذخيره دپرکلوريت په واسطه دغدي څخه نه خارجيږي اوپه بيله فعاله برخه کې ځاى لري اودايودوتيروزينوڅخه دايودين دجلاکيدوپه اثرلاسته راځي .په دې حالت کې دوهمه ذخيره دايودين دساتنې دنده لري اودهغې تبادله دوينې سره په بطي ډول صورت نيسي .دايودين اندازه اودارنګه دتيروکسين اوتراى ايودوتيرونين اندازې دتايرايدپه حجراتوکې په لاندې فيصدي ښودل کېږي . ٤٢-٢٤ ٢٨-١٧ ٣٥ ٨-٥ تقريباً٢٠تيروزينونه دتيروګلوبولين ايودين سره ترکيب کېږي . دګلوبولين پروتوليزاودتيروکسين اوتراى ايودوتيرونين ترشح کيدل: تيروګلوبولين دتايرايددکلويدي جوړښت اساسي برخه ده،چې دتايرايدغدي داخلي برخه يې ډکه کړيده اوشعريه عروقوته نه داخليږي مګرکله چې دشعريه عروقوديوالونه تخريب شي . تيروګلوبولين هيڅ ډول هورموني خاصيت نه لري اودايودين دجلاکيدواوتيرونيونودپروتوليزپه نتيجه کې حجراتوپه داخل څرګندېږي .دتيروګلوبولين هايدروليزدحجراتوپه داخل کې کيداى شي په طبعي ډول په ايپتيلي حجراتوکې دپروتيزونوتراغېزي لاندې صورت ونيسي .ازادشوي هورمونونه دشعريه عروقوپه داخل کې چې په ايپيتلي حجراتوکې يې غټه شبکه تشکيل کړيده تويږي . دتيروګلوبولين پروتوليزدتراغيزي لاندې صورت نيسي چې هم زمان ايودين پرې زياتوالى پيداکوي .چې دايودين دازياتوالى په حجراتوکې دواړه عملونه دره وي . کړيز نکليوتايدونه ديولړ عمليوپيل کونکي دي چې عبارت دې له، دتايرايدپه پوليکولونوکې دکوچنيوڅاڅکوتشکيل په تايرايدکې دعضوي ايودين اړيکه پيداکيدل ،دايودين اوتيروزين تشکيل دايوډين لرونکوهورمونونودترشح څخه ،ددورانېدتاثيرميکانيزم په باره کې اوسنئ نظريه دتايرايددپوليکولونوپه غشاکې دادنيلات سيکلازپه راوړلوبناده دتيروتروپين په واسطه ددې انزايم تحريک دتايرايددفوليکول په غشاکې داندسيتوز عملى دزياتوالي په سبب کوچنې کلويدي څاڅکې دوباره جذب کېږي اودليزوزوم سره مخلوط کېږي .اوپروتوليتيک انزايمونه په دې برخه کې تيروګلوبولين هايدروليزکوي . يا،،اوازادېږي .اودوينې دوران ته داخلېږي اواوپه حجراتوکې باقي پاتې کېږي اوايودين ورڅخه جلاکېږي .ددې برخلاف ايودوتيرونينونه ،ايودوتيروزينونه چې دپروتوليزپه اثردتيروګلوبولين څخه جداازادشوي وي په سالموکسانوکې دوينې دوران ته نه داخلېږي بلکې دتايرايدپه غده کې دديدينازانزايم اودکوانزايم په موجوديت کې ايودين ورڅخه جلاکېږي .نوازادشوى ايودين دغدي په واسطه دوباره تراستفادي لاندې نيول کېږي داانزايم په ازادوتيرونينونوباندې بې اثره دي .اودجاغورپه حالت کې ددې انزايم کموالى دزياته اندزه ايودين لرونکوتيروزينودلاسه ورکولوسبب کېږي .اوپه پاي کې دايودين دذخيره کولوطبعي عمل په پوره ډول نه ترسره کېږي اوايودين دکموالي اونه رسيدوله کبله په تايرايدکې دوه نښې څرګندېږي . لکه څرنګه چې مخکې هم اشاره وشوه چې دايودين لرونکوترکيبونواندازه چې په دوهمه ذخيره کې ځاى لري .يوځل بيا،،اوتراستفادې لاندې نيسي ددې ترکيبونوداخليدل وينې ته په سالموکسانوکې ډيرکم ليدل کېږي . لکه څرنګه چې ايودوتيروزين زياته اندازه دايودوتيرونينوڅخه جوړيږي نودتايرايدپه داخل کې دتيروګلوبولين دازاديدووروسته دايودين دجلاکيدوعمليه دايودين دذخيره کولولاره ده ،چې په تازه ډول تراستفادي لاندې نيول کېږي . دزياتوالى دپنتوزله لارې دګلوکوزداکسديشن اوايودين دراټولولپاره لازم اندازهتامينوي تيروزين . تيروګلوبولين دويني دوران ١-داندوسيتوز،يازيات بلع اوجذب کوم چې داودازاديدوسبب کېږي . ٢-دايودين داګيرولوعمل زياتوالى . ٣-دايودين داکسديشن زياتوالى اودهغې تبدبليدل په فعال ايودين . ٤-دپنتوزله لارې دګلوکوزدتشکيل اومصرف زياتوالى . ٥-ايودين لرونکي تيروزينونه هورموني فعاليت نه لر ي په هغه صورت کې چې دمختلفوازمايښتونوپه اساس تراى ايودوتيرونين دتيروکسين په نسبت د٤-٣چنده زيات فعاليت لري. ٤م ،٢٦ دتايرايدغدي دهورمونوترشح اوتشکيل : دتايرايدڅخه ٩٣نرشح شوي ،هورمونونه تيروکسين او٧تراى ايودوتيرونين دى چې وروسته تقريباً ټول په بدلېږي ،ددې دواړوهورمونوتاثيرات دکيفيت له نظره ورته مګردعمل دسرعت اوشدت له کبله يودبل سره توپيرلري .څلورچنده دڅخه قوي دي مګرپه کم مقداروينه کې وجودلري .اولرونکي دلنډ دي . تيروکسين اوتراى ايودوتيرونين او: تيروکسين دايودين لرونکوامينواسيدونويومشتق دى .چې په ١٩١٩م کال دکنډال په واسطه په بلوري شکل جوړشو،چې بياپه ١٩٢٧م کال دهارينګتن اوبارګرله خواورته کيمياوي جوړښت وټاکل شو،يادشوى هورمونونه يا٥،٣،٥،٣، تتراايودوتيرونين ياتيروکسين اودارنګه تراي ايودو تايرونين دلاندې جوړښتونو لرونکي دي . دتايرايدپه غده کې دذخيره شوي هورموني ايودين څخه ٨٠په تيروکسين او٢٠په تراى ايودوتيرونين کې وجودلري .دتيروکسين تشکيل دماليکول په داخل کې دعادي حالت څخه بل ډول دى .دتيروګلوبولين دوه ماليکوله چې دايودوتيرونين په ذخيره کې ځاى لري سره يوځاى کېږي اوتيروکسين جوړوي . ددې رابطې دقيق شکل معلوم نه دى .مګرهغه شواهدچې ترلاسه شوي داوپه رابطه کې داودتشکيل لپاره انزايمي مرحله وجودلري .په تايرايدکې دايودوتيروزين اغيزه دانتقالونکي له لارې صورت نيسي ،ځکه ذکرشوى مونواوډاى ايودوتيرونين نه قبلوي. داوتشکيل احتمالي لاره ده،چې بياايودين لرونکي هورمونونه دتايرايدغدي په فوليکولونوکې ذخيره کېږي .په تايرايدکې داوڅخه علاوه مونواوډاى ايودوتيرونين هم وجودلري ،چې دهغې اغېزې تراوسه نه دى پېژندل شوى . اوپه پلازماکې په ازادډول وجودنه لري ،بلکې ددرې ډوله انتقالونکوپروتينونوسره په تړلي ډول وجودلري .چې دهغې اصلي اوځانګړى انتقالونکى ګليکوپروتين دى ،چې ٣٥٠٠٠ماليکولي وزن لري ،په کمه اندازه اوکيداى شي چې دالبومين په واسطه انتقال شي داکارهغه وخت صورت نيسي چې داواندازه ددوى دځانګړې انتقالونکي پروتين څخه زيات شي دارنګه ګلوبولين هم يادشوي هورمونونه انتقالولى شي چې دادرې واړه پروتينونه بياځيګرکې ترکيب کېږي . ديوبالغ انسان په بدن کې دايوډين اندازه د٢٣-٣ملي ګرامه ده،بدن ته بايددخوراکې موادوله لارې ٢مايکرون ايودين دبدن دهرکيلوګرام وزن له مخې په يوه ورځ اوشپه کې داخل شي .دکولموڅخه جذب شوي ايودين دوينې ددوران له لارې دتايرايدحجراتوته داخلېږي ،چې دبدن ٨٠-٧٠ايودين دتايرايدپه غده کې ځاى لري . دجذب شوي ايودين څخه يوه برخه دادرارله لارې اطراح کېږي اوپاتې زياته برخه دتايرايدپه اختيارکې راځي .په وينه کې دتايرايددټولوهورمونونه ٥تشکيلوي .ددتغيراتواندزه ديوکلنۍ څخه ترشل کلنۍ پورې دپلازماپه حجم کې د ١٧٠-٩٢نانوګرامه ده. په سالموکسانوکې دتيروکسين اندازه دعضوي ايودين ټاکونکي ده اوايودين پاتې اندازه ٢٠-١٠په وينه کې په غيري عضوي شکل وجودلري . ٤م ،٣٤ ددتشکيل لپاره دايودين ضروري مقدار: دتايرايددفزيولوجيک فعاليت لپاره دتيروکسين دسنتيزپه خاطر ايودين دکلنۍ اړتيا لپاره اټکل شويدى،چې په دې اساس ،ايودين ديوې اونۍ لپاره ضروري ګڼل شويدى.دايودين دکمبودمخنيوي لپاره په غذايي مالګهسکې زرمه برخه سوديم ايودايدمالګه علاوه کېږي خوړل شوې ايودايددخولې له لارې هاضمي سيستم ته لاره پيداکوي اودسوديم کلورايدپه شان دهاضمي سيستم له لارې وينې ته جذب کېږي اوبيادوينې څخه دحجري خارجي مايع بيادتايرايدحجراتواوبالاخره فوليکولونوته داخلېږي .چې ددې ٥١برخه په انتخابي ډول د تايرايدحجراتو په واسطه دويني څخه اخستل کيږي اودتايرايد هورمونودسنتيزلپاره په مصرف رسيږي دتايرايد دقاعدوي حجراتو غشا دايوډين دپمپ کولو يوخاص توان لري چې ترڅو په فعال ډول دحجراتو داخل ته ايوډين پمپ کړي چې دې عمل ته وايي .په طبعي ډول نوموړې عمل په تايرايد غده کې دايوډين غلظت دويني په نسبت درې چنده لوړوي ،مګر کله چې دتايرايد غدې فعاليت زيات شي واقع شی په دې وخت کې دايوډين غلظت ٢٥٠ چنده لوړيږي . دتايرايد حجراتو په واسطه د ترشح اوتشکيل : دتايرايد غدې حجرات دداخلي افرازکونکو په څير داندپلازميک ريتيکولم اوګلجي باډي په مرسته يو ډول پروتين ګلايکو پروتين افرازوي کوم چې ٣٣٥٠٠ماليکولي وزن لري اودتايروګلوبولين په نوم ياديږي.چې ديوشمير څخه تشکيل شوي دى چې همدا امينو اسيدونه دايوډين سره يو ځاى کيږي اود تايرايد غدي هورمونونه جوړوي کوم چې د اوکالسي تونين څخه عبارت دي کله چې يادشوي هورمونونه سنتيز شي نو دفوليکولونو کې ذخيره کېږي برسيره پردې چې اواافرازکړې ځينې انزايمونه چې دهورمونوپه سنتيزکې ضروري ګڼل کېږي هم افرازوي. ٣م، ٥٥ :دتايرايدغدي څخه دکلسيم دتنظيم لپاره کالسي تونين هورمون ترشح کېږي ددې هورمون دنده داده چې دوينې دکلسيم اندازه کمه کړي اوپه هډوکوکې يې ذخيره کړي يعنې دکلسيم په ذخيره کولوکې مهم رول لري . په تايرايدغده کې يوډول حجرات چې نومېږي کالسي تونين ترشح کوي دکالسي تونين ماليکولي وزن ٣٩٠٠اود٣٢راډيکله امينواسيدونوڅخه جوړشوى دى .کالسي تونين په يوه شپه اوورځ کې په اوسط ډول ٠.٥ترشح کېږي .ځيني نور هورمونونه دکالسي تونين ترشحات زياتوي لکه او چې داهورمون کولمې دې ته اړکوي چې اوبه اوالکتروليتونه زيات ترشح کوي اودمعدې تيزاب کموي اوپه خواکې دسوډيم ،کلسيم اوفاسفيټ اطراح اودفع هم زياتوي ٢م، ١٢٩ دکالسي تونين اغيزې: - ١ داهورمون دويني دکلسيم کنترولونکې دې چې په دې ډول دکلسيم اوفاسفيټ داندازو ساتنه په فزيولوجيک ډول ترسره کوي . ٢ د دکموالي او دزياتوالي سبب کيږي چې په نتيجه کې دهډوکوسنتيز تنبه کوي ٣ د څخه د سنتيز کموالى کوي اودکلسيم جذب دکولموڅخه کموي . ٤- په ادرارکې دکلسيم اوفاسفټ اطراح زياتوالى پيداکوي . په لنډډول ويلى شوچې کالسي تونين يو اوهورمون دي .چې د ناروغۍ په تداوۍ کې چې داواوپه سبب په وجودراځي استفاده کېږي . ٣م ،٧٨ دتايرايدغدې فزيولوجيک دندې : دتايرايدهورمونونه دبدن دټولونسجونوميتابوليک فعاليت زياتوي ،که چېري په زياته اندزه هورمونونه افرازشي دبدن ميتابوليک فعاليت اندازه د١٠٠-٦٠دنارمل حالت څخه پورته وړې اوهم دغذايي موادوپه جوړښت اولګښت کې چه لږوروسته ورځينې بحث کېږي اغېزه لري . دتايرايدغده دحجراتودفعاليت اوشميرکې زياتوالى راوړي اوپه دې څير جوړښت زياتوي چې دحجروپه انرژې کې ورڅخه استفاده کېږي . ١م ،٢٥٤ دتايرايددهورمونواغيزي پر انساجو: ١-دجينونودزياتوالى : دهمدې تاثيراتوپه نتيجه کې دبدن ټول حجرات پروتينې انزايمونه ،ساختماني پروتينونه اوانتقالي پروتينونه اونورزياتوالى پيداکوي چې دانساجوعمومي فعاليت زياتوي . ٢-دتبديليدل په اودهستى دفعال کيدل : دعمل څخه دمخه تقريباًټوپ تيروکسين کېږي اوپه بدلېږي .داماده دداخل الحجروي رسپتورونوسره دزيات ميلان لرونکي دي ،کوم چې دتايرايدهورمونونه لري په نتيجه کې دتايرايدهورمونه ٩٠ماليکولونه چې درسپتورونوسره نښتي وي ته شامل او١٠يې ته شامليږي . کله چې داهورمونونه درسپتورونوسره اړيکه پيداکړي نودسنتيزاود فعال کيدوسبب کېږي ،اوپه دې ترتيب درايبوزومونوپه واسطه دپروتين سنتيزتحريک کېږي اودپروتين دمختلفوانواعودتشکيل سبب ٣- دحجراتودميتابوليک فعاليت زياتوالى : دتايرايدهورمونونه په ټولوميتابوليکي فعاليتونوکې زياتوالى پيداکوي . دتايرايدڅخه دزياتوهورمونودترشح کيدوله کبله دخپل طبعي حالت څخه ١٠٠-٦٠پورې زياتوالى کوي ،دخوراکي موادوزيات مصرف کيدل دانرژي توليدته چټکتياورکوي لکه مخکې چې ذکرشوه،چې دپروتينوسنتيززياتوالى پيداکوي .همدارنګه دپروتين کتابوليزم اندازه زياتيږي اودځوانانووده اونموپه فوق العاده ډول زياتوالى پيداکوي اوروانې اعمال هم تحريک کېږي اودارنګه دداخلې غدواتوافرزات هم زياتوالى کوي . ٤- دتايرايددهورمونواغيزه پرماتيوکاندريا: کله چې اوياپه حيوان تطبيق شي دبدن دحجراتوپه مايتوکاندرياوکې دحجم اوشميرله مخې زياتوالى راځي ،چې داکاردحيوان دميتابوليزم زياتوالى سبب کېږي .اومايتوکاندرياهم دحجراتوددندوزياتوالي له کبله ددتشکيل سرعت زياتوي اودبدن دتودوخي درجه لوړېږي ٥-دحجروي غشاءڅخه دايونودانتقال زياتوالى : يودهغوانزايمونوڅخه ،چې دتايرايدهورمونوپه وړاندې زياتوالى پيداکوي عبارت دى څخه چې دنوموړې انزايم په واسطه داو اندازه ځينوانساجوته دحجروي غشاءله لارې زياتوالى پيداکوي .څرنګه چې نوموړى ميکانيزم انرژي مصرفوي اوتودوخه توليدوي ،نوبدن يې په زياته اندازه جوړوي .په نتيجه کې فکرکېږي چې دتايرايدهورمونونه په دې ميکانيزم کې دبدن ميتابوليزم زياتوي .اودارنګه دتايرايدهورمونونه ددې سبب کېږي چې دحجراتوغشاوي دايونوپه وړاندې نفوذپذيرکړي اوبالاخره د-دفعال کيدواودزياتې تودوخې دتوليدسبب کېږي . ٦-دتايرايددهورمونواغيزي پروده اونمو دتايرايدهورمونوتراغيزي لاندې وده اونموتحريک کېږي اووده په چټکى سره تکميليږي .هغه ماشومان چې په اخته وي دودې اونموپروسه يي په بطي ډول ترسره کېږي .په همدې ترتيب ددې هورمونوکموالى ددماغ وده اونموهم دانديښنې سره مخامخ کوي اودماغ دخپل طبعي حالت څخه کوچنى کېږ ي.اودشخص دماغي قوه دطبعي حالت څخه وروسته پاتې کېږي . ٧-دتايرايددهورمونواغيزي دقندونوپرميتابوليز م: دتايرايددهورمونوتراغيزي لاندې دقندونوميتابوليزم په عمومي صورت زياتوالى کوي ،کوم چې دحجراتوپه واسطه دګلوکوزدچټک جذب سبب کېږي .دارنګه دګلايکوجن دچټک سنتيزاوانسولين زيات ترشح سبب هم کېږي . ٨ دتايرايد دهورمونو اغيزې دشحمياتو پرميتابوليزم : دشحمياتو ميتابوليزم هم دتايرايد دهورمونو تر اغيزې لاندي چټک کيږي څرنګه چې شحميات دانرژۍ دتوليد اساسي منبع ده نو پدې ترتيب دشحمياتو ذخيرې په بدن کې زياتې تجزيه اوپه لګښت رسيږي چې په نتيجه کې شحمي اسيدونه په پلازما کې زياتوالي کوي . دارنګه دتايرايدهورمونو نه دازادو شحمي اسيدونو اکسيديشن په حجراتوکې چټک کوي ٩ اوپلازما دتايرايد هورمونو اغيزې دځيګر پر شحمياتو : دتايرايدهورمونوزياتوالى په پلازما کې دکلسترول،فاسوليپيدونواوتراې ګلسريدونو دشحمياتومختلف ډولونه دي اندازه کموي اودارنګه دازادو شحمي اسيدونو غلظت زياتوي نود تايرايد هورمونو پلازمايي غلظت دکلسترول، فاسفو ليپيداو ګلسريدونو غلظت په تيزي سره زياتوي او هميشه په ځيګر کې په زياته اندازه شحميات رسوب کوي. په هايپو تايرويديزم کې دکلسترولو داوږد کموالي موجوديت د سبب کيږي يو دهغه ميکانيزمونو څخه چې دهغې په واسطه دتايرايد هورمونود پلازما يې کلسترولوغلظت کموي اوپه صفراکې دکلسترولوترشح زياتوي دپام وړ اودهغې دفع دمدفوعاتو په واسطه په ځيګر کې فعاله کيږي چې په نتيجه کې دوراني ليپوپروتين جذبيږي اودځيګر په واسطه دصفراوي لارو څخه دليپو پروتينو اطراح زياتوي اوپه همدې سبب په ليپو پروتين باندې دځيګر له خوا ترشح کيږي . ١٠- دتايرايددهورمونواغيزي دويټامينونوپرميتابوليزم : څرنګه چې دتايرايدهورمونونه دمختلفوانزايمونودزياتوالي سبب کېږي نوځکه دويټامينونواوکوانزايمونولپاره ضروري اجزاګڼل کېږي .نوله دې امله دتايرايدهورمونونه دويټامين دزياتوالي سبب کېږي په همدې اساس هرکله چې دطبعي اندازې څخه تايرايدزيات هورمونونه ترشح کړي نودويټامينونويونسبي کموالى په وجودراځي ،مګرداچې لازمه اندازه ويټامين شخص ته ورکولى شي ،غيردهغې څخه دويټامينونوپه کموالي اخته کېږي . ١١- دتايرايددهورمونواغيزي پراساسي ميتابوليزم : دتايرايدهورمونونه اساسي ميتابوليزم دبدن په ټولوحجراتوکې زياتوي نوله دې کبله دتايرايدهورمونوزيات ترشح کيدل ددې سبب کېږي .چې اساسي ميتابوليزم د١٠٠-٤٠دخپل طبعي حالت څخه پورته شي ،ددې برخلاف دتايرايددهورمونوکموالي په صورت کې دميتابوليزم اندازه د٥٠-٣٠پورې راښکته کېږي . ١٢- دتايرايددهورمونواغيزي دبدن پروزن : ددې هورمونوزياتوالى هميشه دبدن دوزن کموالي سبب کېږي .مګردانښې هميشه نه څرګندېږي ،ځکه چې دتايرايدهورمونونه اشتهازياتوي اوامکان لري چې کمه اندازه دخپل معيار څخه په ميتابوليزم غلبه وکړي . ١٣- دتايرايددهورمونواغيزي پرزړه اورګونوسيستم : الف- دوينې دجريان اندازه اودهنه قلبي : دميتابوليزم زياتوالى پرانساجوباندې ددې سبب کېږي چې اکسيجن دخپل طبعي حالت څخه زيات په لګښت ورسېږي اوداکاربياددې سبب کېږي .چې دميتابوليزم وروستي مواددخپل طبعي حالت څخه زيات دانساجوپه واسطه ازادشي .داميکانيزم دانساجوپه زياتوبرخوکې ددرګونوپراخوالي سبب کېږي اوپه دې ترتيب دوينې دجريان اندازه زياتوالى پيداکوي .خصوصاًدپوستکي دوينې دجريان اندازه دګرمۍ درفع کولوپه خاطرزياتوالى کوي . دهنه قلبي هم دوينې دجريان سره زياتوالى پيداکوي ،کله چي په وينه کي دتايرايدهورمونونه دخپل طبعي حالت څخه زياتوالى پيداکړي يعنې غلظت يې ٦٠ته ورسېږي اوياکه چيري سخت واقع شي نودهنه قلبي ٥٠دخپل طبعي حالت څخه سقوط کوي. ب- دزړه دضربانوشمير: دتايرايددهورمونوتراغېزې لاندې دزړه دضربانوشميردهغه شميرضربانونوڅخه چې ددهنه قلبي څخه رامنځته کېږي .زيات اودکتنې وړدي ،دتايرايددهورمونودااغېزي کيداى شي يومستقيم تحريک کونکې اثرولري چې په نتيجه کې دزړه دضربانوشميرزياتوالى پيداکوي دا.اغېزې د مخصوص کلينيکي تشخيص له کبله خاص ارزښت لر ي کوم چې دتايرايدهورمونودزياتوالي اوکموالي له کبله رامنځته کېږي . ج- دزړه دضربانوتوان اوقدرت : په ښکاره ډول دتايرايددهورمونودترشح له کبله دانزايمونودفعاليت زياتوالى يواځې دزړه توان هغه وخت زياتوي چې دتايرايدهورمونونه په کمه اندازه دخپل طبعې حالت څخه ترشح شي . داموضوع په تبه کې اوعضلاتي فعاليت په وخت کې دزړه دضربانودتوان زياتوالي په شان ده،مګرکله چې دتايرايدهورمونونه په بارزډول زياتوالى پيداکړى نودزړه عضلي توان دکتابوليزم په اثرزياتوالى پيداکوي ،په حقيقت کې ځينې ناروغان چې په شديدتايروتوکسيکوزاخته وي دزړه دجبران نشتوالي، دميوکارډعدم کفايي اودزړه دبارزياتوالى چې ددهنه قلبي له کبله وي مړه کېږي. د- دوينې حجم : دتايرايدهورمونونه ددې سبب کېږي چې دوينې حجم يواندازه زيات کړي داميکانيزم په کمه اندازه دڅخه دى .چې اجازه ورکوي ترڅودوينې زيات اندازه په دوران کې جمع شي . ھ- شيرياني فشار: شيرياني فشارمعمولاً دشيريان په واسطه بغيردتغيرڅخه باقي پاتې کېږي مګردوينې جريان په زياتوالي سره انساجوکې ددوه ضربانوپه فاصله کې دنبض فشارزياتوالى پيداکوي .اوپه دې ترتيب سستولي فشار په کې د١٥-١٠په اندازه لوړځي .اودستولي فشارپه هماغه اندازه کموالى پيداکوي . دتايرايدهورمونواغيزه پرتنفس: دتايرايدهورمونونه داشتها دتحريک برسيره دهاضمي انزايمونواندازه اودمعدي حرکات هم زياتوي اوزياتره اسهال پيداکوي اودتايرايدهورمونوکموالى قبضيت رامنځ ته کوي دتايرايدهورمونواغيزه په مرکزي عصبي سيستم: دتايرايدهورمونونه په عمومي صورت سره دعصبي سيستم دندې تيزه وي .مګراکثره داډول دندې داندېښنې سبب ګرځي برخلاف دتايرايددهورمونوکموالى ددې عامل دکموالي سبب کېږي . دتايرايددهورمونواغيزه دعضلاتوپردندو: دتايرايددهورمونوزياتوالى معمولاً ددې سبب کېږي .چې عضلات په زيات توان سره انقباض وکړي .مګرکله چې داهورمونونه په فوق العاده ډول زيات شي نوعضلات دپروتينودکتابوليزم زياتوالي له امله ناتوانه کېږي .اودتايرايدهورمونوکموالى دستړيااوعضلاتي فعاليت دکموالي سبب کېږي . عضلاتي لړزيدل : ددموجوديت يوه مهمه نښه ده ،دالړزه دپارکنسون ناروغۍ دلړزيدوپه شان نه ده .په يوه ثانيه کې د١٥-١٠ځله فريکونسي په وجودراوړي چې دناروغ دګوتودپاسه ديوکاغذدرپېدو دمشاهدي له کبله لړزه په اسانۍ سره مشاهده کېږي . ګومان کېږي چې ددې لړزيدوزياتوالى دنيورونودساينپسونودحساسيت له کبله دى کوم چې دنخاع په برخه کې دعضلاتوتونوس کنترولوي دالړزه دتايرايددهورمونوداغيزي له پاره په باندې يوه مهمه وسيله ده . دتايرايددهورمونوا غيزه پرخوب: دتايرايدهورمونونه په عضلاتو، او ناروغانوباندې ددايمي ستړي کونکي احساس لرونکى دى .مګرکله چې دتحريک په سبب نوموړې هورمونونه دساينپسونودپاسه واقع شي .نودناروغ لپاره خوب ستونزمن کوي ،له بله پلوه په خوب اخته کيدل دهايپرتايروديزم دخصوصياتوڅڅه يوخاصيت دى کوم چې په نتيجه کې يې په شپه اوورځ کې دخوب اندازه د١٤-١٢ساعتوپورې رسېږي . دتايرايددهورمونواغيزه دنوروداخلي غداواتوپرافرازاتو: دتايرايددهورمونوزيات ترشح کيدل دداخلي غداواتوافرازات زياتوي .اوهمدارنګه دانساجواړتيا نوموړهورمونوته هم زياتېږي .دبيلګې په ډول دتيروکسين ترشح کيدل په بدن کې دګلوکوزميتابوليزم زياتوي اوپه نتيجه کې انسولين دضرورت په ا ساس په هماغه اندازه په پانقراس کې جوړېږي .دارنګه دتايرايدهورمونونه دزيات ميتابوليک فعاليت له کبله دهډوکودتشکيل لپاره زياتوالى کوي چې په نتيجه کې يې دپاراتايرايدهورمونوداړتياله مخې زياتوالى پيداکوي .دتايرايدټول هورمونونه دګلوکوکورتيکويددغير فعال کيدوسرعت ته دځيګرپه واسطه زياتوالى ورکوي ،داکارد دسرعت له کبله ترسره کېږي .دارنګه دفوق الکلي محرک هورمونونه ادينو کورتيکوتروپين هورمونونه يا دهايپوفيزغدې په واسطه چې په نتيجه کې ګلوکوکورتيکويدونه په سرعت سره دفوق الکلي غدواتوڅخه ترشح کېږي . دتايرايدهورمونواغيزې پرتناسلي غدواتو: ددې لپاره چې جنسې اعمال په طبعي ډول ترسره شي ،نوبايددتايرايدڅخه هورمونونه په طبعي ډول ترشح شي ،په نارينه وکې دتايرايدهورمونوکموالى احتمال لري چې دجنسي تمايلاتودلمنځه وړلوسبب شي له بله پلوه دتايرايدزيات ترشحات زياتره دجنسي ناتوانۍ سبب کېږي . دتايرايدهورمونوکموالى په ښځوکې اکثرادپه مياشتني عادت کې زياته خونريزي اودناروغۍ په دوران کې ددفعاتوزياتوالي سبب کېږي . په ځينوښځوکې دتايرايدهورمونوکموالى ،ممکن دمياشتېني عادت دغيري منظم کيدواوکم وخت کيداى شي دمياشتېني دوران دمکمل قطع کيدو سبب شي .په هايپرتايروديزم کې دښځوجنسي ميل کيداى شي ،دنارينووپه څيرپه سرعت سره زيات شي ،په هايپرتايروديزم کې دښځود مياشتيني عادت په دوران کې کموالى ليدل کېږي ،په دې وخت کې هم په وجودراځي .دتايرايدهورمونوعمل په جنسي غدواتوباندې نشې کيداى چې يوې ځانګړې دندې ته منسوب شي بلکې دااغيزې کيداى شي ميتابوليک اويا تحريکونکي اوکنترولونکي اغيزې وي په تناسلې غدواتوچې دادينوهايپوفير له لارې ترسره کېږي اوجنسي فعاليتونه کنترولوي . دتايرايددهورمونودترشح تنظيم : په بدن کې دميتابوليک طبعي فعاليتونودساتنې لپاره غوښتنه کېږي ،چې معينه اندازه دتايرايدهورمونونه ترشح شي ،ددې هدف دتامين لپاره د مخصوص ميکانيزم دهايپوتلاموس له لارې اودارنګه ادينوهايپوفيزدتايرايددترشحاتودکنترول لپاره عمل کوي. ددافرازکنترول : ١- دترشح ديوځانګړي هورمون يا په واسطه کوم چې دادينوهايپوفيزڅخه افرازاوهايپوتلاموس په واسطه کنترول کېږي . يوه ځانګړې اغيزه لري دادينوهايپوپيزپه حجراتوباندې ،اودارنګه ددترشح اندازه هم کنترولوي. ٢- روانې انديښني اوهيجاني عکس العملونه هم کولى شي ،چې په اواغيزه سسوکړي له بله پلوه هيجاني حالت چې دسمپاتيک عصبي سيستم دسخت تحريک سبب کېږي د اندازه کموي ،په دې اساس چې دهغې په واسطه دميتابوليزم اندازه اودبدن دتودوخې درجه زياتوالى پيداکوي .چې په نتيجه کې د په اثردافرازکميږي ،وروسته ترهغې چې دهايپوفيزساقه پرې شي ،دهيجاناتوياسرماهيڅ يوموجوده نښه نه مشاهده کيږي .داموضوع په نښه کوي چې دادوه اغېزې دهايپوتلاموس له لارې صورت نيسي . دتايرايدترشح اود تنظيم : دتايرايددهورمونودترشحاتوزياتوالى دبدن په مايعاتوکې ددکموالي سبب کېږي کله چې دتايرايدهورمونواندازه دطبعي حالت څخه ١٫٧٥چنده لوړه شي نوداندازه عملاًًً صفرکېږي تقريباًداټولې اغېزې د کمونکي دي ، تردې چې ادينوهايپوفيزپه بشپړه توګه دهايپوتلاموس څخه جلاشي بياهم په وجودراځي ،په دې بنادتايرايددهورمونوزياتوالى دادينوهايپوپيزڅخه د دترشح زياتوالى سبب کيږي چې داپه ادينو هايپو پيزباندې د ديوې اغېزې له کبله رامنځته کيږي ،لنډه داچې ميکانيزهرڅه چې وي دهغې څڅه هدف دبدن په مايعاتوکې دتايرايداوازادوهورمونودغلظت ثابت ساتل دي . دتايرايدضدمواد : هغه دواګانې چې دتايرايدترشحاتوته کموالى ورکوي په نوم يادېږي .چې مشهورددې موادوڅخه په لاندې ډول دي . الف- : په هماغه ډول چې دايودايدايونونه دتايرايدحجراتوته داخلوي ،کولاى شي چې د اوايونونه هم نوموړوحجراتوته داخل کړي نوددې وړانديزپه اساس په زيات غلظت سره کولى شي ،چې په رقابتي ډول دايودين دايونوداخليدل حجراتوته کنترول کړي نوپه دې ترتيب دايودين دايونودداخليدومانع ګرځي چې په دې نتيجه کې دتايرايدهورمونوسنتيزکمېږي .دتايرايدهورمونوکميدل په نوبت سره دادينوهايپوفيزڅخه دترشح زياتوالى سبب کېږي چې دتايرايدغده ،دخپل طبعي حالت څخه زياته وده کوي اودازياته وده د جاغور سبب کېږي . ب- :پروپايل تيويوراسل اوهغې ته ورته نورموادلکه ، په شان دانزايم دمنع کيدوسبب کېږي چې داانزايم د لپاره ضروري ګڼل کېږي .چې په نتيجه کې انزايم منعه کيدل د اندازه کموي اوداوسنتيززياتوالى پيداکوي .پروپايل تيويوراسيل دتيوسيانيټ په شان دتايروګلوبولين دتشکيل مخنيوي په اثرترشح کېږي اوپه دې ترتيب دتايرايدانساجودزياتې ودې اودجاغورتشکيل سبب کېږي . ج-دتايرايدغدي اندازه اودهغې دفعاليت کموالى دپه اثر: کله چې دايودايد غلظت په وينه کې دپلازمادطبعي غلظت سل چنده شي ،نودتايرايدفعاليت په لويه کچه کموالى پيداکوي .مګرداکموالى زياتره موقتي وي اودڅواونيولپاره باقي پاتې کېږي دايودايدپه اثردايودين جذب کموالى پيداکوي اودتايروزين دايودين داره کيدوله مخې دتايرايدهومونونه هم کموالى مومي ،چې په لنډډول داسې خلاصه کېږي دايودايددکموالى ميکانيزم په لاندې توګه صورت نيسي : - د دمنع کيدوسبب کېږي . - دحجراتوددمنع کيدوسبب کېږي . - دتايروزين ددمنع کيدوسبب کېږي . دپورتنيواغيزوپه نتيجه کې دتايرايدغدي فعاليت کموالى پيداکوي اوهمدارنګه دتايرايدجسامت کوچنى کېږي .اوغدي ته دويني دجريان اندازه ياارواکمېږي ،پدې ترتيب مخکې دتايرايددعمليات څخه ددوه يادرې اونيولپاره ناروغ ته ايودايدتطبيق کېږي ترڅوديادې شوي غدې رګونه کم شي . : : په هايپرتايروديزم ناروغانوکې تايرايدغده دخپل طبعي حالت څخه د٣-٢چنده زياتوالى پيداکوي چې داکاردهايپرپلازي حجراتودتغيرسره ملګرى وي کله چې دحجراتوشميردغدي داندازې څخه څوځله زياتوالى پيداکړي نودهرې حجرې دترشح اندازه څوځله زياتوالى پيداکوي چې ددې هايپربلاستيک غدي دترشح دزياتوالي اندازه د١٥-٥چندوته رسېږي . دتايرايدغدي داتغيرات ددزيات پيداکيدونکي ترشح ته ورته دى مګرتجربوښودلې ده چې په پلازماکې دغلظت تقريباًپه ټولونارو غانوکې ددې پرځاى چې دخپل طبعي اندازې څخه زيات شي ،دهغې څخه کم وي اواکثراصفروي له بله پلوه هغه موادچې دسره ورته عمل کوي ددې ټولوناروغانوپه وينه کې موندل کېږي دامواد موادوته شامليږي چې دغشاپه هماغه رسپتورونوپورې نښتې وي .کوم چې په هغې پورې نښلې داموادد حجراتوددومداره فعال کيدوسبب کېږي اودهايپرتايروديزم دتبارزسبب ګرځي .داانتي باډي دتايرايدتحريک کونکى نومول شوى اوپه سره ښودل کېږي داانتي باډي يواوږدتحريک کونکى اغيزه دتايرايدپرغده لري اوبرخلاف ددې چې داغيزي ديوساعت څخه کم اويازيات وخت نيسي ،دا١٢ساعته اغيزه لرياو دتايرايدهورمونونه زيات ترشح کيدل دپيداکونکى دى ،چې په خپل نوبت سره دادينوهايپوپيزڅخه دتشکيل کمزورى کوي .هغه انتي باډي چې دهايپرتايروديزم سبب کېږي .په دقيق ډول دعمل په نتيجه کې چې دتايرايدغدي انساجوته نسبت کېږي په وجودراځي . ثابته شويده چې دشخص دتيرژوندپه اوږدوکې دتايرايددحجراتوانتي جنونه ددې حجراتوڅخه ازادشوي اوداعمليه په خپل ضدباندې دتايرايددانتي باډي دتشکيل سبب شويده . : دهايپرتايروديزم په اثردپه نوم يوتومورهغه وخت په وجودراځي ،کله چې دتايرايدپه انساجوکې تشکيل شي اودتايرايدزياته اندازه هورمونونه ترشح کړي ،دهايپرتايروديزم داډول دهايپرتايروريزم دنورومعمولي شکلونوسره توپيرلري چې د دهيڅ ډول سره ملګري نه وي . دادينومايوه مهمه اغيزه داده چې کله دتايرايدهورمونوترشح زياتوالى ادامه پيداکړي دتايرايد غدي باقي فعاليتونه تقريباپه مکمل ډول منعه کېږي .،ځکه چې دتايرايدهورمونونه دادينوماڅخه ترشح کېږي اودهايپوفيزڅخه دتايروتروپين دکموالي سبب کېږي . دهايپرتايروديزم نښې : هايپرتايروديزم زياتره تحريک راوړونکي حالت ته شامل وي، دارنګه دګرمۍ په وړاندې دزغم نشتوالى، دخوب زياتوالى ،دخولې زياتوالى ،دبدن دوزن کموالى په کمه اويازياته اندازه چې په دې وخت کې دبدن وزن ترپورې رسېږي ،داسهال محتلفې درجې ،دعضلاتوناتوانى ،عصبانيت ،سخته ستړيا،دلاسونولړزيدل ،ناتوانى ،دسترګوراوتلې حالت اګزوفتالمي اونوررواني اختلاطات ورسر ه يوځاى وي . په اګزوفتالمي اخته ناروغانوکې دسترګوغاټکي په مخکې طرف راوتلي جوړښت اختياروي چې په راتلونکي شکل کې ښودل کېږي په٣١ برخه ناروغانوکې اګزوفتالمي په زياته اوسخته اندازه رامنځته کېږي اوداحالت هغه وخت سختيږي چې غاټکي دمخکې راوتلوپه سبب سترګه په پوره اندازه ليدل دخپل پوښښ لاندې راولي ،کوم چې دليدني عمل دخنډسره مخ کوي .اوسترګه دزيان اوتکليف سره مخ کېږي .ځکه کله چې ناروغ سترګګ وهي ياخوب کوي دسترګوزيزمي يې په پوره ډول نه تړل کېږي چې په نتيجه کې دسترګې داپيتليوم سطحه وچه اوتحريک کيږي اومنتن ګرځي چې په پاى کې دسترګې دقرينې دزخمې کيدوسبب کېږي اوتخريبي تغيرات دسترګې دغاټکي په خارجې عضلاتوکې پيداکېږي اګزوفتالمي دهايپرتايروديزم په څيريوميکانيزم دى چې زياتره دهايپرتايروديزم دزياتې تداوى په اثرپايښت مومي ،په هايپرتايروديزم اخته ناروغ دسترګوپه ځانګړي ،وصفي ټيپيک اعراضوپه راتلونکي شکل کې ښودل کېږي . دهايپرتايروديزم نښې په لنډډول داسې خلاصه کوو: الف- کلينکي نښې داساسې ميتابوليزم دزياتوالي په نتيجه کې پيداکېږي . ١- دتودوخې درجه لوړېږي . ٢- دبدن وزن کمېږي . ٣- دګرمې په وړاندې دمقاومت کميدل اويخنۍ په وړاندې دمقاومت زياتيدل . ٤- دپوستکي رګونه دبدن دتودوخې درجې دکنترول په خاطرپراخه کېږي . ٥-اسهال . ب- کلينکي اعراض چې دعصبي سيستم دمعافيت په نتيجه کې پيداکېږي . ١- رپېدل. ٢- دعقلي ستونزې له کبله خفه حالت . ٣- بي خوبې . ج- کلينکي اعراض چې دسترګودتعيراتوپه نتيجه کې پيداکېږي . ١- دسترګودپورتنيوزيزموشخيدل . ٢- دسترګودباندې راوتل. ٣- يوشې دوه ځايه ليدل. ٤- دسترګودپورتنۍ اولاندينې زيزمواذيما. د- يا دپوستکي بدلون چې په دې صورت کې پوستکي پنډوالى پيداکوي . ٣شکل:په هايپر تايروديزم اخته ناروغان دهايپرتايروديزم تشخيصي ټسټونه : دهايپرتايروديزم دمعمولي تشخيص لپاره دقيق تشخيصي ټسټ په پلازماکې دادرار،اودغلظت اندازې څخه په استفاده راډيوايمونولوژيک ټسټ اونورټسټونه چې ورڅخه استفاده کېږي په لاندې ډول دي . ١- دياداساسې ميتابوليزم درجه د٤٠-٣٠پورې په کې زياتوالى مومي . ٢- ددغلظت تعين په پلازماکې کوم چې متودپه واسطه ترسره کېږي .تايروتوکيسکوزس په معمولي شکل کې ددترشح اندازه چې د اوپه واسطه چې دوينې دوران کې وجودلري په مکمل ډول ختموي چې تقريباپه پلازما کې ختموي . ٣- ددغلظت تعين چې دتايروتوکيسکوزس په معمولي شکل کې پورته ځي اوپه کې کمېږي . د تايرايدغدي تنظيم دراديواکتيف ايودين په واسطه: ديودوززرق شوى ايودين څخه ديوې ورځې په موده کې د٩٠-٨٠ايودين دتايرايدتوکسيک هايپربلاستيک په واسطه جذب کېږي په هغه صورت کې چې دازرق شوى ايودين راډيواکتيف شي کولاى شي دتايرايدترشحې غدي داخلې حجرات تخريب کړي معمولاًپنځه ملي کوره راديواکتيف ايودين ناروغ ته ورکول کېږي اوڅواونۍ وروسته ناروغ ارزيابي کېږي هرکله چې تردې وخته بياهم هايپرتايروديزم موجودوي زياته اندازه ايودين ورته تجويزکېږي ترڅودتايرايدفعاليت خپل طبعي حالت ته ورسېږي . ٣م ،٦٠ تايروتوکسيکوزس هغه حالت ته وايي کله چې دبدن انساج دتايرايدهورمونونوزيات مقدارسره مخ شي چې له دې کبله يې وصفي ميتابوليک اوپتوفزيولوژيک بدلونونه دغړيوپه دندوکې راپيداکېږي يوتوپيرداو ترمنځ شتون لري په دې ماناچې هايپرتايرويزم دتايرايدپه غده کې زيات مقدارتايرايدهورمونوجوړيدواوازاديدوباندې دلالت کوي اوتايروتوکسيکوزس هغه کلنيکي سندرورم دى چې دهورمونونودازاديدوله کبله پيداکېږي .کيداى شي چې دهورمونودزيات والى سرچينه دتايرايدغده کې وي اويادهغې څخه دباندې وي ،دبيرون څخه دزياتې اندازې تايرايدهورمونونوداخستلوله کبله هم کيداى شي چې تايروتوکسيکوزس پيداشي مګرداچې ناروغ هايپرتايروديزم ونه لري خوبياهم دواړه کلمې په متبادل ډول يودبل په ځاى کارول کېږي . لاملونه : ١- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونودجوړښت زياتوالي له کبله پيداکېږي لکه ناروغې دنخامي جوړونکوهورمونونوتومورونه ،توکسيک ادينوما،توکسيک نوډول لرونکي جاغور،فوليکولرکانسر . ٢- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوجوړښت دزياتوالي سره تړاونه لري . الف- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوازاديدل په کې زيات وي ،لکه تحت الحادګرانولوماتوزپړسوباوتحت الحادلمفوسايتيک ب- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوسرچينه دتايرايدڅخه دباندې وي لکه تايروتوکسيکوزس،دتخمدان تراتومااوپه پورته لاملونوکې هغه حالتونه چې خپله دتايرايدغدي دفعاليت دزياتوالي پوري اړه لري دپرايمري هايپرتايروديزم په نوم يادېږي لکه ناروغۍ ،توکسيک مولټي نوډولرجاغور،توکسيک ادينوما،دتخمدان تراتوما. اوهغه حالتونه چې دهايپرتايروديزم اصلي لامل دتايرايدغدي څخه دباندې وي ددوهمې هايپرتايروديزم په نوم يادېږي لکه دنخامې افرازکونکى اډينوما،تايرايدهورمون مقاوم سندروم،هغه تومورونه چې کوريو ګونادوترپين افرازوي اوداميدوارۍ تايروتوکسيکوزس . ١- ناروغۍ : دياناروغۍ په نوم هم يادېږي په دې کې يومنشترجاغورکې تايرايدهورمونونه په زياته اندازه جوړاوورڅخه افرازيږي ،سربيره پردې ،اوکله هم تايرايدا کروپتي ورسره ملګرې وي ،داپېښې په ښځوکې نظرنارينه وته ٨برابره زياتې اوپه هرعمرکې ليدل کېږي ،خودبلوغ څخه مخکې غيردوديزه اواکثراپېښې يې د٥٠-٣٠کالوعمرکې ليدل کېږي . ٤شکل:په اخته ناروغ. لاملونه اوپتوجينزس : يوه اوتواميون ناروغې ده ،چې په کې دمنونکوپه وړاندې يوډول چې دپه نوم هم يادېږي دتايرايدپه غده ، اولمفاوې انساجوکې جوړېږي چې بيادودى اودهورمونونودافراززياتوالي لامل کېږي ،داچې په کوم ميخانيکيت سره نوموړې انتي باډې جوړيدل تنبه اوعمل کوي په بشپړډول ښکاره نه دى خودناروغۍ په منځته راتلوکې ارثي اودچاپيريال فکتورونه په ګډه سره رول لري .دفکتورونوپه لړکې د ګروپ خلک دناروغۍ منځته راتلولپاره برابرګڼل کېږي . دچاپيريال فکتورونوپه لړکې دلاندې فکتورونوڅخه يادونه کېږي . ١- انتان :ځينې وايروسي اوباکتريال انتنات په يوه برابره جنيتک زمينه کې دهايپرتايروديزم رامنځته کيدل سختوې په دې ډله کې د بکتريا، بکترياوڅخه يادونه کېږي اوداسې ويل کېږي چې دنوموړوانتناتوانتي جينيک جوړښت دمنونکودانتي جينيک جوړښت ته ورته والى لري اوکله چې دنوموړوانتناتوپه وړاندې جوړشي ،نوکوربه دتايرايدغدي منونکوسره کوي اودهايپوتاروديزم لامل کېږي ٢-فشار:که څۀ هم چې.دناروغۍ دپيتالوجيک فکتورپه ډول خپل ارزښت دلاسه ورکړى دى .خوځينې اندوکراينولوجستان اوس هم دهغې په ډول ټييګارکوي اووايې چې ځينې وخت په تيريدونکي ډول دهايپرتايروديزم درامنځته کيدواودژونددغټوستونزوسره مخامخ کيدوپه سرليک کې له دې کبله تړاوشتون لري لکه دکورنۍ ديوغړي دمړيني له کبله ٣- ايودايدزياتوالى :په هغه ځايونوکې چې مخکې ترمخکې په کې ناروغۍ شتون لري . ٤- سګرټ څکول :که څه هم چې دادناروغۍ په رامنځته کيدوکې لږارزښت لري خودناروغې سره يې تړاونژدې دي . ٢- : دتايرايدکسيک اوځانګړې نوډول د٥څخه کموپېښوکې دهايپرتايروديزم لامل کېږي چې په اوتونوموس ډول په زياته اندازه دتايرايدهورمون افرازوي چې له دې کبله يې داخلې افرازمنع کوي اوورپسې دباقي پاتي غدي کوچينوالى اتروفي رامنځته کېږي . داډينوماغټوالى زياتره دڅخه زيات وي ،دناروغۍ زياتره پيښي د٤٠کالوڅخه پورته عمرکې په ښځوکې ليدل کېږي ددې ناروغۍ ٥٠پېښوکې يواځې دپلازمااندازه لوړه وي چې دپه نوم يادېږي ،په دې کې ارتشاحي ياتخريبي افتالموپتي اوډرموپتي نه ليدل کېږي اودتايرايدضداوپه کې نه وي . ٣- توکسيک مولټي نوډولرجاغور:دهايپرتايروديزم دغه ډول په دوديزډول په ښځوکې زيات ليدل کېږي دناروغۍ پيښې په مسنوښځوکې زياتې ليدل کېږي اودشدت له نظره په کمه اندازه وي دناروغۍ په دې ډول کې دزړه دناروغيواختلاطات لکه دزړه ددهليزونوناروغې اودزړه عدم کفايه په متبارزډول ليدل کېږي . ٤- تحت الحا: دغه ډول تايرودايتس دځينې وايروسونولکه ،اوادينووايروس له کبله رامنځته کېږي . دغه ډول هايپروديزم کې دتايرايدشاوخوادردشتون لري چې دژامې زاويې اوغوږته خپرېږي،دخوړلو،ټوخې کولواوغاړې خوځولوسره زياتېږي ،دتايرايدغده دلمس ياجس وړحساسه اوددردناکه وي سيستماتيک اعراض ورسره وي اوناروغان زياتره د٤٠-٣٠کالوعمرلري که غده حساسه اودردناکه نه وي په نوم يادېږي چې دې ډول هايپرتايروديزم پسې هايپوتايروديزم راځي . ٥- ناروغۍ: دغه ډول هايپرتايروديزم دمولټي نوډولرجاغورلرونکې ناروغ کې ايودين لرونکې غذايې رژيم ،کثيفه موادواوياځينودرملولکه اميډارون داخستلوله کبله رامنځته کېږي .دهايپرتايروديزم دغه ډول کمزورى اوخپله ښه کېږي . ٦- مصنوعي تايروتوکسيکوژس:دتايروتوکسيکوزس دغه ډول دباندينې تايرايدهورمونونودزياتې اندازې خوړلوله کبله راپيداکېږي .دغه ناروغۍ غيرې دوديزشکل لري اوپه هغوخلکوکې ليدل کېږي کوموکې چې سايکولوجيکل ياعصبي ناروغۍ شتون ولري . ٧- دتحمدان ستروما،دتخمدان ددرموئيدتومورونواوتيراتوما نژدې ٣کې دتايرايدانساج ليدل کېږي اوکيداى شي چې دنوموړوانساجوڅخه په اوتونوموس ډول تايرايدهورمونونه افرازشي چې لامل يې توکسيک نوډولرياتوکسيک مولټي نوډولر جاغوردى . ٨- دنخامي غدي تومورونه :دهايپرتايروديزم نادره لامل دنخامي تومورونوپه مټ ددافراززياتوالى کڼل کېږي چې دسيروم لوړيانورمال اوحقيقي تايروتوکسيکوزس شتون لري اومثبت وي . ٩- :ددې ناروغۍ په تخريبي پړاوکې په تيريدونکي ډول هايپرتايروديزم ليدل کېږي . . ١٠- اميدواري ،تروفوبلاستيک تومورونه اوله زېږون وروسته تايروتوکسيکوزس : که څه هم چي منونکوسره لږميلان لري خوکه اندازه يې ډېره زياته شي نوکيداى شي چې دمنونکودفعالولولامل وګرځي لکه داميدوارې په اولوڅلورومياشتوکې چې د سويه ډيره لوړه وي نوپه حامله ښځوکې په کمه اندازه هايپرتايروديزم ليدل کېږي همداډول د اميدوارۍ،کوريوکارسينومااودخصيودناوړتوب له کبله چې دسويه په کې ډېره لوړه وي هم تايروتوکسيکوزس ليدل کېږي ٥-٩ښځوکې دزيږون څخه وروسته اوپه اولوشپږومياشتوکې په دوديزډول ليدل کېږي چې له دې کبله ېې تيريدونکې هايپرتايروديزم ليدل کېږي . دتايرايدغدې دفعاليت کموالى هايپوتايروديزم يوکلينکي سندروم دى ،چې دتايرايدغدي څخه دتايرايدهورمونودافرازدکموالي له کبله رامنځته کېږي که دناروغۍ لامل خپله غده کې وي دپرايمري هايپرتايروديزم اوکه دنخامي غده کي وي ددوهمي هايپوتايروديزم په نوم سره يادېږي ،خودناروغۍ ٩٥-٩٠پيښې دتايرايدغدي ناروغۍ جوړوي . په عمومي ډول هايپوتايروديزم دميتابوليکي پيښودسستوالي لامل جوړېږي ،خووخيم شکل کې پولې سکرايدونوراټوليدلپه پوستکې کې رامنځته کېږي چې خاپ نه پرېښودونکي اذيمااذيمالامل کېږي چې دپه نوم يادېږي ،ځينې پوهان دمکسوماکلمه دناروغۍ دوخيم شکل لپاره کاروي اوځينې نوريې دهايپوتايروديزم په ځاى کاروي خودناروغۍ هغه ډول دى چې دزيږيدنې دوخته راهيسي شتون ولري اوددماغي اوفزيکي ودې ګډوډيوسره يوځاى وي .٦م،١١٥ دهايپوتايروديزم اسباب په لاندې ډول دى : ١- دتايرايدالتهاب. ٢- عوامل. ٣-دايودين کموالى. ٤- دانزايمي سيستم انديښني. ٥- دموادواخستل. ٦- دراديوتراپي وړانګودزيات دوزتطبيق.٧-دجراحي عمل اختلاطات. ٨- ايديوپايتيک عوامل که چيري هايپوتايروديزم دماشومتوب دوره کې پيداشي دپه نوم اوکه چيري په لوړعمرکې پيداشي دپه نوم يادېږي . دجاغور ډولونه: ١- : دګايتراصطلاح دتايرايدغدي دغټيدوپه ماناده کوم چې دايودين دکموالي په اثرپه وجودراځي ،لکه څنګه چې مخکې ياده شوه چې هرکال ايودين دتايرايدهورمونواو دبشپړترشح لپاره ضروري دي . دنړۍ په ځينوسيموخصوصاًدسويس دالپ غرنيوسيمواوهمدارنګه دافغانستان په ځينوغرنيوسيموکې خلک دجاغورپه ناروغۍ اخته کېږي چې د په نوم يادېږي ،چې زمونږپه ګران هېوادافغانستان دننګرهاراوکونړپه خاوره تردې چې په خوراکې توکوکې په پوره اندازه ايودين وجودنه لري ،لدې کبله ددې ولايتونوپه ځينوخلکوکې اندوميک ګايترپه نظرراځي ٥شکل:په جاغوراخته ناروغ. دتايرايدغدې دغټيدوميخانيک په لاندې ډول دى : دايودين کموالى دتايرايدغدي څخه دهورمونودتوليدمخنيوى کوي مګردتايروګلوبولين تشکيل نه درېږي چې په نتيجه کې دادينوهايپوفيزڅخه ددترشح منع کيدولپاره کوم هورمون وجودنلري داکارهايپوفيزغدي ته اجازه ورکوي چې دخپل طبعي حالت څخه زيات تايروتروپين ترشح کړي په دې وخت کې تايروتروپين ددې سبب کېږي چې دتايرايدحجرات دفوليکولونوداخل کې زيات اندازه کلويدي تايروګلوبولين ترشح کړي . اوپه نتيجه کې دتايرايدغده لويه شي مګردايودين کموالي په سبب داوتوليددتايروګلوبولين په داخل کې په وجودنه راځي ،نوپه دې اساس دادينوهايپوفيزڅخه ددتوليدطبعي ختميدل نه ترسره کېږي نوفوليکولونه دخپلې اندازې څخه په فوق العاده ډول غټيږي اودتايرايدغده کيداى شي دخپل طبعي حالت څخه د٢٠-١٠چنده پورې غټه شي . ٢- : په دې حالت کې هم دتايرايدغده داندوميک ګايټرپه څيرغټېږي داناروغۍ په هغه کسانوکې ليدل کېږي چې دايودين په کموالي اخته نه وې اونوموړې ګايترغده کيداى شي په طبعي ډول خپل هورمونونه ترشح کړي ،مګردهغې اندازه کمه وى ددې ډول غټيدواصلي سبب په ناروغانوکې معلوم نه دي ،مګرددې زيات ناروغان نښې لري چې داالتهاب دهايپوتايروديزم سبب کېږي په دې ترتيب دافرازاتوزياتوالى دغدي تنبه کولواوتحريک کولوسبب کېږي چې په نتيجه کې غده غټيږي چې داغټوالى يواځې په غيري التهابي برخوکې صورت نيسي ،کله چې دغدي التهابي برخې تخريب شي داکارکولى شي په ښه ډول توضيح کړي چې ولي داغده معمولاًزياته دانه داره کېږي په دې ماناچې دغدي ځينې برخې وده کولى کوي اوځينې نوري برخې دپه واسطه تخريبيږي . په ځينو اخته ناروغانوکې دتايرايدغده يولړستونزې رامنځته کوي چې انزايمي سيستم دتايرايدهورمونودتشکيل لپاره پوره فعاليت نشي کولى . دااختلاطات په لاندې ډول واضح کېږي ١-د کموالى چې دهغې په اثردتايردحجراتوداخل ته پوره اندازه ايودين نه پمپ کېږي ٢- دانزايم کموالى چې دهغې په اثرايودين نه اکسديشن کېږي اوخپله دايودين په شکل پاتې کېږي . ٣- سره دايودين ديوځاى کيدوکموالى ياپه بل عبارت دايوين لرونکي تيروزين کموالى دتايروګلوبولين په ماليکولوکې چې دتايرايدهورمونونه په نهايې ډول نشې کولاى چې تشکيل شي . ٤- چې ددوهم ځل لپاره دايودين درانيولواودتيروزين دايودين داره کيدوڅخه چې يوبل سره نه وي يوځاى شوى دتايرايددهورمونوتشکيل څخه مخنيوى کوي .چې په دې سبب دايودين دکموالي سبب کېږي .همدارنګه ځينې غذاګانې لکه چې خاصيت لري .چې په خپل ترکيب کي يي چې دتايرايدضدخاصيت لري شته په دې ترتيب دنخامې غدي څخه دهورمون افرازتنبه کوي چې په نتيجه کې دتايرايدغدي غټيدل دتايروتروپين دتحريک په اثرترسره کېږي . دهايپوتايروديزم خصوصيات : هايپوتايروديزم چې دهرسبب له کبله وي مثلاً ، په اثر،دتايرايدغدي تخريب دشعاع ياجراحي عمل په واسطه يادتايرايدغدي خارجول لرونکي ديولړفزيولوجيکي اغېزودي .چې لاندې اعراضوته شاملېږي .ستړيا،زيات خوب چې په شپه اوورځ کې د١٢-١٤ساعتوپورې رسېږي ،دعضلاتودفعاليتونوکمزورتيا،دزړه دفعاليت کموالى ،ددهنه قلبي کموالى ،دوينې دحجم کموالى ،قبضيت ،دروانې فعاليتونوستونزې ،دويښتانودودې کموالى ،دپوستکي تغيرات ،دغوسې په وخت کې ويرونکي غږونه ،عمومي اذيما،چې پورتنئ ټولي نښې اواعراض دناروغې جوړه وي : مکزوديماپه اخته ناروغ کې دتايرايدغدي دعمل اوفعاليت د وظيفوکموالي له کبله په وجودراځي .داناروغې په اولي يادويمي ډول دنخامې غدي دتشويش سبب کېږي د اسباب په لاندې ډول دي . درمل ١-په هايپرتايروديزم ناروغانوباندې دزيات دوزانتي تايرايددرملوتطبيق ،دژياته اندازهتطبيق په ناروغانوکې اويادزيات مقدارتطبيق په ناروغانوکې . ٢- . ٣- . ٤-د ميخانيکيتونوپه سبب . د ناروغۍ کلينکي بڼه: ١- ناروغ ديخنۍ په وړاندې مقاومت نه لري اوکوښښ کوي چې په ګرم چاپيريال کې واوسېږي. ٢- داناروغان ګوښه کيدواودټولنې سره بې علاقي وي اوپه قلاره خبرې کوي اوځينې وخت يې دماغې حالت غيري نورمال وي . ٣- ويښتان يې خشک اودوتلوڅخه يې شکايت کوي . ٤- په بدن کې ديوعمومي اذيماي حالت لري . ٥- دنوکانوپنډوالى . ٦- دعضلاتودفعاليت کموالى . ٧- دهنه قلبي کموالى، . ٨- په ښځوکې دستونزې په وجودراوړي . ٩- په نارينه وکې اودسپرم کموالى رامنځته کوي . ١٠- دمحيطي ارتروسکلروزپيدايښت. ديادونې وړده چې دتايرايدهورمونودکموالي له کبله کلسترول ،دځيګرپه واسطه نه دفع کېږي اوپه صفراکې زياتوالى کوي .چې دکلسترول زياتوالي په وينه کې دارتروسکلروزيادوينې درګونودقطرکموالي سبب کېږي . په هايپوتايروديزم کې تشخيصي ټسټونه: ١- دوينې تايروکسين کموالى پيداکوي . ٢- داندازه د٥٠-٣٠ترمنځ کېږي . ٣- دتجربوي دترشح وروسته دادينوهايپوفيزڅخه دتايروتروپين ترشح په زياتوالي راځي ٣م،٧٣ دتشخيص په موخه دلاندې کړنلارې څخه هم ګټه اخيستل کېږي . : دادهايپوتايروديزم په سبب دژوندانه په جنينې ،شيدوخوړلواوماشوم توب دوروکې په وجودراځي .داناروغۍ دودى اودماغي فعاليت دکموالي له کبله تشخيص کېږي . علت کيداى شي دتايرايدغدي دفعاليت ولادې کموالى دتايرايدغدي دعدم کفايې له کبله چې دتايرايدهورمونودتوليدلپاره ديوې جنيتکي ستونزي او ياپه غذايې رژيم کې دايودين دکموالى له کبله وي . دتايرايدغدي ستونزمن نوې زيږدونکوماشوم کيداى شي په لومړيو کي طبعي حالت له ځانه وښى ځکه چې په جنيني مرحله کې دتايرايدهورمونوکمه اندازه دمورڅخه لاسته راوړي مګردتولدڅخه څو اونۍ وروسته په قلاره ،قلاره نښې راښکاره کوي چې نښې يې په لاندې ډول دي . ١- دبدن اودماغ دودى کموالى اودماشوم حرکات اوپه ناروغۍ اخته وي . ٢- دبدن حرارت درجې کموالى اودپوستکې يخ کيدل اوخشک کيدل . ٣- دشونډوپنډوالى ،دژبې غټوالى ،خوله نيمه خلاصه اوژبه دخولې څخه راوځي په کريټينيسيم اخته ماشوم تداوي هغه وخت پيل کېږي چې ترڅودبدن وده خپل طبعي حالت ته راوګرځي چې مخکې ترمخکې تداوي ډېراهميت لري ،که چېري دتولدڅخه څواونۍ وروسته تداوي شروع نه شي نونوى زيږيدلى ماشوم به دودى اودماغي فعاليت له مخې هميشه وروسته پاتې وي . ٣م،٧٦ ٫