د افغانستان د ملي محاذ اسلامي ګوند
د افغانستان د ملي محاذ اسلامي ګوند ؛ - - - په افغانستان کې سیاسي ګوند دی چې د تاسیس له مهاله یې چارې د ګیلانیانو د صوفیانه کورنۍ د غړو له خوا چلول کېږي. د دغه ګوند ټول نه بلکې ډېری غړي یې پښتانه دي چې د صوفي پیر سیداحمد ګیلاني پیروان دي؛ دوی د معتدلو افکارو په لرلو سره باطني عرفاني مذهبي سنتونو ته پابند دي چې د دغه ګوند تصوفي ځانګړنه ده او له همدې امله یاد ګوند صوفیانو ته اړوند ګوند ګڼل کېږي. تاریخچه تاسیس او د افغان شوروي په جګړه کې ونډه د افغانستان د ملي محاذ ګوند په ۱۹۷۹ زکال کې د پاکستان په پېښور کې جوړ شو، د دغه ګوند مشر سیداحمد ګیلاني په افغانستان کې د خلق دیموکراتیک ګوند له واکمنېدو وروسته هلته تښتېدلی و. دغه ګوند تر ډېره پورې معتدله سلطنت غوښتونکی و چې د افغانستان له پخوانۍ سلطنتي کورنۍ سره یې اړیکې لرلې. دغه ګوند د پېښور اووه په نامه ائتلاف یو له غړو څخه و چې د پاکستان استخباراتي ادارې په افغانستان کې د شوروي له ځواکونو او افغان دولت سره مبارزه کوونکو مجاهدینو ته د سي آی اې له خوا د چمتو شوو وسلو په وېش کې ترې ګټنه کوله. دغه ګوند په پېښور کې د ټولو افغان ګوندونو ترمنځ لیبرال او سیکولر دریځ درلود او افغانستان ته یې د تبعید شوي پاچا، محمد ظاهر شاه د بېرته ستنېدو څخه ملاتړ کاوه. دغه ګوند له جګړې وړاندې پښتني جوړښتونو څخه په استازولۍ کمونېزم او اسلام پالنه په ګډه سره د ملت پالنې او دیموکراسۍ په ملاتړ رد کول. د دغه ګوند مفکورې د وګړو، مطبوعاتو او سازمانونو پر آزادۍ ټینګار درلود په داسې حال کې چې په دولتي جوړښت کې یې د قواوو له تفکیک څخه هم ملاتړ کاوه. د دغه ګوند ډیری ملاتړي د افغانستان له پکتیا او ننګرهار ولایتونو څخه و چې تر ډېره یې د ګیلاني کورنۍ له قبیلوي اړیکو څخه سرچینه اخیسته. ګیلانیان د قادریې صوفیانه طریقې له پیروانو څخه و او د دوی ډلې تر ډېره د صوفیانه تنظیم په توګه عمل کاوه چې له امله یې د سیاسي او نظامي بنسټ په توګه د هغوی چارې له ستونزو سره مخ وې. د پیر پیروانو تل تمه لرله چې شخصا له خپل پیر سره اړیکه ولري په تصوف کې همدا قاعده ده، دا په دې معنی وه چې دغه ګوند د یو معاصر ګوند پر ځای د ګیلانی او د هغه د زامنو پر محوریت د یو دربار په څېر عمل کاوه او د هېڅ چارې مسئولیت هم بل چاته تفویض نه شو. وسلو ته د محاذ ګوند د قومندانانو لاسرسی تر ډیره پورې له پیر سره شخصي اړیکې ته اړوند و او د همدغو اړیکو پر مټ به د هغو کچه ټاکل کېده. همدارنګه د پیر له سخاوت څخه هم ډیرو ناوړه ګټنه وکړه، په داسې توګه چې یو شمېر ګوندي چارواکو د شخصي اړیکو له مخې خیالي څوکۍ ځانته جوړې کړې. له دې سره هم دغه ګوند په پاکستان کې د میشتو افغان کډوالو ترمنځ د نورو ګوندونو په پرتله زیات محبوبیت درلود. په ۱۹۸۷ زکال کې د ترسره شوې نظر پوښتنې پر بنسټ په دغه نظر پوښتنه کې له ۲۰۰۰ کډوالو ګډونوالو څخه ۴۵۶ تنو یې د مجاهدینو د ټولو ډلو ترمنځ د ملي محاذ ګوند ننګه وکړه. بل پلو پاکستانیانو د دغه ډلې د نه ګټمن والي پر بنسټ مجاهدینو ته د سي آی اې له خوا د چمتو کېدونکو امکاناتو څخه یوازې ۱۰ یا ۱۱ سلنه برخه ورکوله په داسې حال کې چې سخت دریځو اسلام پاله ډلو په ځانګړې توګه د ګلبدین اسلامي حزب ته له دغو امکاناتو څخه پریمانه برخه رسېدله. د شوروي اتحاد د ځواکونو له وتو وروسته د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال دغه ګوند د شمالي ټلوالې په اډانه کې په یو کوچني ګوند واوښت. په ۱۹۹۱ زکال کې د دغه ګوند غړو د خلیج د جګړې پر مهال په کویټ کې د عراق د بعثي رژیم پر وړاندې جګړه وکړه. ګیلاني د ۲۰۰۴ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې د حامد کرزي له ټاکنیز ټکټ څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. د ۲۰۰۹ زکال په نومبر میاشت کې د لعل محمد په نامه د دغه ګوند یو مخکښ غړی په موټرسایکل باندې د سپرو نامعلومو کسانو له خوا ترور کړای شو. سرچينې