د یرموک جګړه
د یرموک جګړه چي په ۱۵ هجري ۶۳۶ زیږدیز کال کي د مسلمانانو او رومیانو بازنطینی امپراتورۍ تر منځ وسوه، د ځینو تاریخپوهانو له نظره د نړۍ په تاریخ کي یو له مهمو جګړو څخه ګڼل کیږي. یاده جګړه د عربي ټاپووزمې څخه دباندي د مسلمانانو لپاره د بریالیتوبونو ستره څپه، او په شام کي د اسلام د چټک پرمختګ نښه وه. یرموک جګړه د رسول الله صلی الله علیه وسلم له وفات څلور کاله وروسته د حضرت عمرؓ په خلافت کي ترسره سول. د اسلامي لښکرو د پلان اړوند دوی دمشق ښار ته څېرمه له الجبیه څخه د یرموک پر لور حرکت وکړ ترڅو د رومي لښکر سره مخامخ سي. د تاریخونو پر اساس خالد بن الولید د ابو عبیده بن الجراح له ګوښه کیدو وروسته د پوځ عمومي قومانداني په غاړه واخیسته، او د مسلمانانو د لښکر شمیر زره ته رسېدی، خو د رومي لښکرو شمیر زره تنه وو. د لښکرو جوړښت د یرموک په جګړه کي د بازنطیني لښکرو ډیرئ توکمونو لکه د روسیې ، سلاو ، فرانک ، رومیان ، یونان ، ګرجستان ، ارمنیان او عیسوی عربانو ګډون درلود. د دوی لښکري په مساوي ډول پر پنځو برخو ویشل سوي وې، او مشران یې واهان د ارمنستان پاچا د ارمنیانو د لښکر پر سر، د بازنطیني لښکرو مشر قناتیر روسی شهزاده د روسانو پر سر، جبله بن الاحیام د غسانیانو پاچا د عرب عیسویانو د لښکر پر سر او ګریګوري او درجان د دوو اروپایي لښکرو پر سر مشران وه. د یرموک په جګړه کي د روم د لښکرو د شمېر په اړه تاریخ پوهانو ډېر اختلاف کړی دی، چي ځینو یې شمېر ، ځینو او ځینو بیخي ښودلی دی. د رومي لښکر په مقابل کي مسلمانانو تنه درلودل چي پر څلورو لیواګانو باندي وېشل سوي وه. د رومي لښکر په څېر دلته هم د اسلامي تاریخ ځینو پوهانو دغه شمېر او ځینو بیخي ګڼلی دی، چي په دوی کي زر تنه صحابه او شاوخوا سل تنه یې د بدر د جګړې شاهدان اصحاب وو. نښته د لښکرو تر جوړښت وروسته دواړه لوري د مبارزې لپاره ډکر ته داخل او خونړۍ جګړه یې پیل کړه. یاده جګړه چي تردغه وخته یې مسلمانانو سارۍ نه وو لیدل شاوخوا ورځي یې دوام وکړ او په لمړیو کي یې یو شمېر مسلمانان دومره تر فشار لاندي کړه چي نږدي وو ماته وخوري، خو د خالد، ابوعبیده، عکرمه بن عمرو او په عمومي توګه د مسلمانو ښځو قوي هوډ چي د لښکر شاته یې د مسلمانانو مرسته کول د اسلامي لښکرو پښې بیرته ټینګي کړې او په شپږمه ورځ یې د لوی شمېر شهیدانو په ورکولو سره رومي لښکر ټوله دړي وړي کړ. پایله د یرموک د جګړې په پایله کي د مسلمانانو نفوذ د شام پر ټوله سیمه وغوړېدی او ددې سیمي او فلسطین په فتحه کولو یې ځانونه تر اوسنۍ ترکیې او شمالي افریقا تر څنډو ورسول. د مسلمانانو د شهیدانو شمېر په دې جګړه کي تنه وو چي یو شمېر مشهوره اصحاب کرامو هم پکښي شتون درلود، او رومیانو د وژل سویو هغه تر یاهم پوري وو.