جوليوس روبرټ اوپنهايمر
جی. رابرټ اوپنهايمير د زېږېدو پر مهال د جوليس رابرټ اوپنهايمير نوم ورکول شوی و؛ اپريل فبرورۍ ، يو امريکايی نظرياتي فيزيک پوه او د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د منهاتن د پروژې د لاس الاماس لابراتوار رئيس و. نوموړی عموماً د اتومي بمب پلار بلل کېږي. اوپنهايمر په نيويارک ښار کې زېږېدلی و، په ز کال کې يې له هارورډ پوهنتون څخه په کيميا کې د لسانس سند تر لاسه کړ، او په ز کال کې يې په المان کې د ګوټنګن پوهنتون څخه په فيزيک کې ډوکتورا تر لاسه کړه، په ګوټنګن پوهنتون کې يې د ميکس بورن تر لارښونې لاندې زده کړې کړې وې. په نورو ادارو کې له څېړنو وروسته، نوموړي په برکلي کې د کلفورنيا په پوهنتون کې د فيزيک له څانګې سره يوځای شو، په ز کال کې په همدې څانګه کې بشپړ پروفيسر وټاکل شو. نوموړي له نظریاتي فيزيک سره د پام وړ مرستې وکړې، د کوانټم ميخانيک او هستوي فيزيک په برخو کې د لاسته راوړونو په ګډون، لکه د ماليکولر څپې د فعاليتونو لپاره د تخمينه، د اليکټران او پوزیټران د نظرې په اړه کار، په هستوي يوځای کېدنه کې د پروسه، او د کوانټم تونل کولو په اړه ابتدايي کار. له خپلو محصلينو سره، نوموړي همدا راز د نيوټران ستورو او تورو غارونو د تيورۍ، کوانټم فيلډ تيورۍ، او د کايناتي وړانګو د تعامل په برخو کې هم ونډه درلودلې ده. په ز کال کې، اوپنهايمر د منهاتن په پروژه کې کار کولو ته استخدام شو، او تر ز کال پورې، نوموړی په نيو مکسيکو کې د دې پروژې د لاس الاماوس د لابراتوار رئيس وټاکل شو، چې د لومړيو هستوي وسلو د جوړولو دنده ورکړل شوه. د نوموړي رهبري او علمي تجربه د دې پروژې په برياليتوب کې مهم وو. د ز کال د جولای د مياشتې په شپاړسمه نېټه، نوموړی د ټرينيټي په نوم د لومړي اتومي بم په تجربه کې موجود و. د ز کال د اګست په مياشت کې، دا وسلې د هيروشيما او ناګاساکي په ښارونو کې د جاپان پر ضد وکارول شوې، کوم چې په يوه وسله و اله نښته کې د اتومي وسلو يوازينی استعمال و. په ز کال کې، اوپنهايمیر د نيوجرسي په پرينسيټن کې د پرمختللو مطالعاتو د انستيتيتوت رئیس شو، او د متحده ايالاتو د اتومي انرژۍ د تازه جوړ شوي کميسيون د اغېزناکې عمومي سلاکارۍ کميټې مشري ورترغاړه شوه. نوموړي د هستوي وسلو د خپرېدو او شوروي اتحاد سره د هستوي وسلو د سيالۍ د مخنيوي په موخه د هستوي ځواک د نړيوال مديريت لپاره هلې ځلې وکړې. هغه په - کلونو کې د يو حکومتي بحث پر مهال د هايډروجن بم د جوړولو مخالفت وکړ، او وروسته يې د دفاع اړوند چارو کې خپل دريځ ونيو، چې له امله يې د متحده ايالاتو د يو شمير حکومتي او پوځي څانګو غوصه راوپاروله. د دويمې سرې وېرې په امريکا کې يو سياسي فکر يا حرکت و پر مهال، له کمونست ګوند سره د خپلو پخوانيو همکارانو سره په شریکه، د اوپنهايمیر دريځ د ز کال د امنيتي استماعيه جلسې څخه وروسته د هغه امنيتي تصفيه منسوخه کړای شوه. په دې سره دولتي اتومي رازونو ته په عملي ډول د هغه لاسرسی پای ته ورساول شو، او په همدې ډول د هستوي فيزيکپوه په توګه د هغه مسلک پای ته ورسېد. خپل مستقيم سياسي اغېز هم ورڅخه واخيستل شو، اوپنهايمر په فيزيک کې درسونو ورکولو، ليکلو او کار کولو ته دوام ورکړ. په ز کال کې، نوموړي ته د سياسي بیا پر ځای کېدو د یوې اشارې په توګه د اينريکو فرمي اجايزه ورکړل شوه. نوموړی څلور کاله وروسته د ستوني د سرطان ناروغۍ له امله مړ شو. په ز کال کې، فدرالي حکومت په ز کال کې د اوپنهايمیر امنيتي تصفيې منسوخي بېرته لرې کړه. د ژوند لومړي کلونه ماشومتوب او زده کړه اوپنهايمر ته له زېږېدو وروسته د جوليس رابرټ اوپنهايمیر نوم ورکړل شو، د ز کال د اپريل په دوه ويشتمه نېټه د نيويارک ښار په يوه غېر متعصبه غېر ملتزمه يهودي کورنۍ کې زېږېدلی و، د مور نوم يې ايلا و چې يوه انځورګره وه، او د پلار نوم يې جوليس سيلګمين اوپنهايمر و، چې د ټوکر يو بريالی واردونکی و. رابرټ يو کشر ورور درود چې فرانک نومېدو، نوموړي هم يو فيزيک پوه شو. د دوی پلار په هناو کې زېږېدلی و، کوم چې د پروشيا د پاچايایۍ د هيس-ناساو ولايت يوه برخه وه، او وروسته په ز کال کې له ډېرو کمو سرچينو سره په داسې حال کې چې لوړې زده کړې، او د انګليسي ژبې پوهه يې هم نه درلودل، په تنکۍ ځوانۍ کې متحده ايالاتو ته ولاړ. نوموړی د ټوکر يو شرکت په کار وګوماره او په يوه لسيزه کې هلته اجرائيه دنده تر لاسه کړه، بالاخره شتمن شو. په ز کال کې، دا کورنۍ د منهاتن د غربي اته اتيايمه کوڅې سره نږدې د کې يو اپارتمان ته ولېږدېده، کومې سيمې چې د مجللو ودانيو او ښاري کورونو له امله شهرت درلود. د دوی په هنري ټولګه کې د پابلو پيکاسو، اډوارډ ويلارډ، او ونسان ون ګوګ شامل وو. اوپنهايمر لومړنۍ زده کړې د ايلکوين چمتوالي ښوونځي کې وکړې. په ز کال کې، نوموړی د ايتيکل کلچر سوسايټي په ښوونځي کې داخل شو، چې فيلکس ايډلر جوړ کړی و، تر څو اخلاقي کلتور خوځښت پر بنسټ روزنې ته وده ورکړي، د دې ښوونځي شعار له عقيدې مخکې عمل و. د اوپنهايمر پلار د ډېرو کلونو لپاره د همدې ټولنې غړی و، چې د ټولنې د معتمدينو په پلاوي کې يې کار کاوه. اوپنهايمر يو ګڼ وړتيا لرونکی زده کونکی و، په فرانسوي او انګريزي ادب کې او په ځانګړي ډول په کان پېژندنه کې يې لېوالتيا درلوده. نوموړي درېیمه او څلورمه درجه په يو کال کې بشپړل کړې، او د اتمې درجې نيمه برخه يې پرېښوده. په وروستي کال کې، اوپنهايمر په کيميا کې لېوالتيا پیدا کړه. نوموړی په ز کال کې فارغ شو، خو په چيکوسلواکيه کې د کورنۍ د رخصتۍ پر مهال په جواخمسټال کې د څېړنو پر مهال د لويو کولمو د يوې ناروغۍ کولايټس له امله د هغه نوره زده کړه يو کال وځنډېده. نوموړی په نيومکسيکو کې بېرته ورغېدوه، چېرته چې هغه له اس سپرېدو او سويل لوېديځو متحده ايالاتو سره مينه پیدا کړه. اوپنهايمر په اتلس کلنۍ کې په ز کال کې په هارورډ کالج کې داخل شو. نوموړي په کیميا کې زده کړې پيل کړې؛ هارورډ کې د تاريخ، ادب او فلسفې يا رياضياتو لوستل هم اړين وو. د ناروغۍ له امله د ځنډ د تعويض په موخه، نوموړي د عادي څلورو مضامينو پر ځای په هره دوره کې شپږ مضامين واخيستل. نوموړی د لسانس وياړ ټولنې کې شامل کړای شو، او د خپلواکو مطالعو پر بنسټ په فيزيک کې د لسانس سند ورکړل شو، د کوم معنا چې دا وه چې هغه کولای شول د پرمختلليو مضامينو لپاره له بنسټيزو مضامينو تېر شي. نوموړی د ترموډاينامکس په اړوند د يو کورس له لارې د تجرباتي فيزيک لور ته متوجه شو چې پرسي برج مين تدريس کاوه. اوپنهايمر يوازې د درې کلونو لوست څخه وروسته په ز کال کې، له هارورډ څخه لسانس سند او اعزازي لقب تر لاسه، او فارغ شو. په اروپا کې زده کړه په ز کال کې د کامبريج په کرايسټ کالج کې له منل کېدو وروسته، اوپنهايمر ارنسټ رودرفورډ ته يو ليک وليکه او له هغه يې غوښتنه وکړه چې په کيونډش لابراتوار کې د کار کولو اجازه ورکړي، په داسې حال کې چې د برج مين د سپارښتنې په ليک کې ويل شوي دي چې په لابراتوار کې د اوپنهايمر بې خونده والي ته په کتنې سره وړانديز وشو چې د تجربوي پر ځای نظري فيزيک به د هغه لپاره اړين وي. رترفورډ له هغه متاثره نه و، خو اوپنهايمر له دې سره سره کيمبرج ته ولاړ، بالاخره . . په دې شرط ومانه چې هغه بايد د لابراتوار اساسي زده کړې بشپړې کړي. اوپنهايمر په کامبريج کې ډېر خفه وو، او يو ملګري ته يې وليکل: وخت مې ډېر بد دی. د لابراتوار کار بيخي زړه تنګی دی، او زه پکې دومره بد يم، ان دا ناشونې ده چې احساس کړم چې زه يو څه زده کوم. نوموړي له خپل څارونکي ښونکي پيټرک بليکيټ سره يوه مخالفانه اړيکه پيدا کړه، چاته چې راتلونکی کې نوبل جايزه ورکړل شوه. د اوپنهايمر د يو ملګري فرانسس فرګوسن په وينا، اوپنهايمر يو ځل اقرار کړی و چې يو ځل يې د بليکيټ په مېز باندې په زهرو لړلې يوه مڼه اېښې وه، خو چا ونه خوړه. د اوپنهايمر والدينو د پوهنتون مسئولین قانع کړل چې د جرمي تورونو په فشار سره هغه له پوهنتون ونه شړي. د دې پر ځای اوپنهايمر په ازمايښتي پړاو کې واچول شو، او اړ و چې د لندن په هارلي کوڅه کې د يو روانپوه سره منظمې ناستې ولري. سرچينې امريکايي ساينسپوهان