د انوشتکین لړۍ
د انوشتکین لړۍ یا انوشتکینیان په انګریزي: ، په فارسي: خاندان انوشتکین چې همدارنګه د خوارزمیانو د لړۍ په فارسي: خوارزمشاهیان په نوم پېژندل کېږي؛ د فارس ترکي ملکانو ته اړونده د سني مسلمانانو لړۍ وه چې ریښه یې د اوغوز ترکي بکتلي قبیلې ته اړوندېږي. د انوشتکینیانو لړۍ له شاوخوا ۱۰۷۷ زکال څخه تر ۱۲۳۱ زکال پورې د خوارزمیانو په سترواکۍ واکمني وکړه چې د نن ورځې د مرکزي آسیا پریمانه برخې، افغانستان او ایران په کې شامل و. دوی په پیل کې د سلجوقیانو او قراختاییانو د ځای ناستو په توګه په حکومتولۍ پیل وکړ او وروسته یې تر هغه مهاله د خپلواکو واکمنانو په توګه واکمني وکړه کله چې مغولانو د ۱۳مې پېړۍ پر مهال د خوارزمیانو سترواکي ونیوله. دغه لړۍ د انوشتکین غرچه له خوا رامنځته شوه چې د سلجوقي پاچاهانو پخوانی ترک غلام و چې بیا د خوارزم د والي په توګه وټاکل شو. د هغه زوی لومړی قطب الدین محمد، د خوارزم لومړنی میراثي پاچا شو. انوشتکین کېدای شي د اوغوز ترکمنانو بکتي قبیلې او یا هم چګل، خلج، قبچاق، قنکلي یا اویغور قبیلې ته اړوند وي. تاریخچه د خوارزمیانو د لړۍ د تاسیس نېټه تر اوسه د بحث موضوع ده. په ۱۰۱۷زکال کې د پاڅون پر مهال خوارزمي پاڅون کوونکو ابوالعباس مامون او د هغه میرمن حوره-جي چې د غزنوي واکمن سلطان محمود خور وه، ووژل. د دغې چارې په غبرګون کې سلطان محمود په خوارزم برید وکړ او د ناسا، رباط او فراوه په ګډون یې ترې یو شمېر برخې ونیولې. په پایله کې خوارزم له ۱۰۱۷ زکال څخه تر ۱۰۳۴ زکال پورې د غزنوي سترواکۍ ولایت وګرځېد. په ۱۰۷۷ زکال کې د دغه ولایت واکمني چې د ۱۰۴۲ یا ۱۰۴۳ زکال را وروسته سلجوقیانو ته اړونده وه د سلجوقي واکمن پخواني ترک غلام، انوشتکین قرچه ته په لاس ورغله. په ۱۱۴۱ زکال کې سلجوقي واکمن احمد سنجر د قطوان په جګړه کې د قراختاییانو له خوا ماته وخوړه او په دې سره د انوشتکین لمسی علاالدین آتسز د قراختايي واکمن یلو داشي غلام شو. سلطان احمد سنجر په ۱۱۵۶ زکال کې ومړ. د ګډوډیو په رامنځته کېدو سره د سلجوقیانو واکمني وپاشل شوه او خوارزمشاهانو د سویل پر لور خپل قلمرونه زیات کړل. په ۱۱۹۴ زکال کې د سلجوقي سترواکۍ وروستي سترواک دریم طغرل د خوارزمي حاکم علاالدین تکیش له خوا چې د خراسان یو شمېر برخې او د فارس لویدیځ برخه یې نیولې وه، ماته وخوړه او ووژل شو. تکیش په ۱۲۰۰ زکال کې ومړ او زوی یې علاالدین محمد د هغه ځای ناستی شو، هغه له غوریانو سره جګړه پیل کړه خو غوریانو ورته د اموسیند په اوږدو کې ماته ورکړه ۱۲۰۴ زکال. د خوارزم له نیول کېدو وروسته محمد د قراختاییانو له ارباب څخه مرسته وغوښته او هغه ورته یو لښکر ولېږه. د دغې مرستې پر مټ محمد په هزار اسپ جګړه ۱۲۰۴ زکال کې پر غوریانو بریالی شو او هغوی یې اړ کړل له خوارزم څخه ووزي. له قراختاییانو سره د علاالدین محمد ائتلاف لنډ مهالی و. هغه بیا جګړې ته مخه کړه او دا ځل یې د قراخانیانو په مرسته د قراختاییانو لښکر ته په تالاس کې ماته ورکړه ۱۲۱۰ زکال، خو اجازه یې ورکړه قراختاییان سمرقند ونیسي ۱۲۱۰ زکال. هغه په ۱۲۱۲ زکال کې قراخانیان او په ۱۲۱۵ زکال کې غوریان له واکه وغورځول. په ۱۲۱۲ زکال کې نوموړي د خپلې واکمنۍ پلازمېنه له ګرګانج څخه سمرقند ته بدله کړه. په دې توګه نوموړي نږدې ټول ماوراالنهر او افغانستان په خپله سترواکۍ کې شامل کړ؛ تر ۱۲۱۷ زکال پورې یې د فارس لویدیځ لوري ته د فتوحاتو له امله له سیر سیند څخه تر زاګروس غرونو او د هندوکش له شمالي برخو څخه تر کسپین خزر سیند پورې ټولې سیمې په خپلې سترواکۍ کې شاملې کړې. په ۱۲۱۸ زکال کې د دغې سترواکۍ د وګړو شمېر پنځه میلیونو کسانو ته ورسېد. سرچينې