د مالیکولي تیوري تاریخ
په کېمیا کې، د مالیکولي تیوري تاریخ، د دوو یا زیاتو اټومونو ترمنځ د غښتلو کېمیاوي اړیکو د شتون د مفهوم یا مفکورې ریښې تعقیبوي. د مالیکولونو نومهال مفهوم مخینه کېدای شي د ساینس او یوناني پخوانیو فیلسوفانو، لکه لیوکیپوس او دېموکریتوس ته وروګرځي، چې د ادعاوو لهمخې یې ټول کاینات له اټومونو او خلا څخه جوړ شوي دي. کابو ۴۵۰ کاله مخکې له میلاده، امپيدوکلېس د څلورو اساسي عناصرو اور، خاوره، هوا او اوبه او هغو دافعه او جاذبه قوو په هکله فکر کاوه چې عناصرو ته د تعامل زمینه برابروي. مخکې تر دې، هېراکلیتوس ادعا وکړه چې اور یا بدلون زموږ د خلقت بنسټ دی، چې د مخالفو ځانګړنو د ترکیب لهلارې رامنځته شوی دی. اپلاتون په تیمایوس تبصره کې، د فیثاغورث په تعقیب، د عدد، ټکي، کرښې او مثلث په څېر ریاضیکي واقعیتونه د دې فاني نړۍ بنسټیزې اجزاوې یا عناصر ګڼلي دي او او اور، هوا، اوبه او خاوره یې د جوهرونو داسې حالتونه انګېرلي دي چې سم ریاضیکي اصلونه یا عناصر به له هغو څخه تېرېږي. پنځم عنصر، د اثیر خوسا نهکېدونکی جوهر دی، چې د آسماني جِرمونو د بنسټیز جوړوونکي جز په توګه ګڼل شوی دی. د اثیر په هکله، د لیوپیکوس او امپیدوکلېس لیدلوری د ارسطو لهخوا منل شوی ؤ او د منځنیو پېړیو او رنسانس پېر اروپا ته ورسېده. د مالیکولونو نومهال مفهوم په نولسمې پېړۍ کې مخ په پراخېدو شو. په دغه پېړۍ کې د خالصو کېمیاوي عناصرو لپاره تجربي شواهد لاسته راغلل او ولېدل شول چې څرنګه د هایدروجن او اکسیجن په څېر د بېلابېلو کېمیاوي عناصرو اټومونه، د اوبو مالیکولونو په څېر د پایدارو مالیکولونو د رامنځته کولو لپاره کېمیاوي تعامل کوي. اوولسمه پېړۍ د اټومونو د بڼې او اړیکو په هکله لومړنۍ نظریې د لیوکیپوس، دېموکریتوس او اپیکوروس لهخوا وړاندې شوې، چې د هغو د استدلال لهمخې، د مادې کلکوالی د جوړوونکو اټومونو له بڼې سره مطابقت لري. نو لهدې امله، د اوسپنې اټومونه کلک او غښتلي دي او داسې چنګکونه لري چې اوسپنه د یوې جامدې مادې په بڼه سره تړي؛ د اوبو اټمونه اوار او ښویېدونکي دي؛ د مالګې اټمونه، د خوند لهامله، تېره دي او څوکې لري؛ او د هوا اټمونه سپک او تل تاوېدونکي دي، او په ټولو نورو مادو کې خپرېږي. دېموکریتوس د دغې نظریې اصلي ملاتړ کوونکی ؤ. هغه، د حسونو په هکله د تجربو پر بنسټ د قیاسونو په کارولو سره، د داسې یوه اټوم انځور یا تصویر وړاندې کاوه چې په هغه کې اټومونه د بڼې، اندازې او د بېلابېلو برخو د ترتیب لهمخې سره توپیر کېږي. سربېره پر دې، اتصالونه د مادې داسې اړیکو لهلارې بیانېږي چې په هغو کې واحد اټومونه په نښلوونکو وسیلو مجهز شوي دي: ځینې له چنګکونو او سوریو سره او ځینې نور له توپونو او ساکټونو سره. د ښوونیزې فلسفې په ظهور او د روم ټولواکمنۍ په نړېدا سره، د زیاتشمېر پېرونو لپاره، پام د څلورو عناصرو بېلابېلو تیوريګانو او وروسته بیا د کېمیاګرۍ تیوريګانو په لور واړول شو او اټومي تیوري هېره شوه. سره لهدې، په اوولسمې پېړۍ کې، تر ډېره د ګاسندي او نیوټن د آثارو لهلارې، اټومي تیوري بېرته راژوندۍ شوه. ګاسندي، د هغه وخت د نورو ساینسپوهانو په منځ کې، لرغونی تاریخ په ژوره توګه مطالعه کړ، د اپیکوروس د طبیعي فلسفې په هکله مهم آثار ولیکل او په دلیل ویلو او قناعت ترلاسه کولو یې دغه تیوري ترویجوله. هغه دلیل راوړ چې په خلا کې د حرکت کوونکو اټومونو د اندازې او بڼې د محاسبه کولو لپاره کېدای شي د مادې ځانګړنې په پام کې ونیول شي. تودوخه د کوچنیو او ګردو اټومونو لهامله شتون لري؛ ساړه بیا هِرمي اټومونه او تېرې څوکې لري، چې دغه ادعا، په ډېره سړه هوا کې د برېښېدلو د احساس په پام کې نیولو سره شوې ده؛ او جامدې مادې د اوبدېدونکو چنګکونو پر مټ سره نښتې دي.که څه هم نیوټن د خپل وخت د اټوم اتصالي متداولې تیوريګانې یعنې، چنګک شوي اټومونه، سرېښ شوي اټومونه یا جسمونه د سکون په حال کې، او د یوځای کېدونکو حرکتونو لهلارې سره سرېښېدل تیوريګانې تاییدولې، خو پر هغو یې باور نهدرلود، څرنګه چې د خپل کتاب اپتیکس ۱۷۰۴ز په ۳۱ پوښتنه کې بیانوي چې، ذرات د یوې قوې پر مټ یو بل جذبوي، چې په ناببره تماس کې خورا غښتلې ده، په لنډو واټنونو کې کېمیاوي تعاملونه رامنځته کوي او د هرې اغېزې په احساسولو سره له ټاکلي واټن څخه لېرې له ذراتو نهبېلېږي. په ۱۶۸۰ز کال کې، د بنسټ په توګه د ذروي تیوري په کارولو سره، فرانسوي کېمیاپوه نیکولاس لمري څرګنده کړه چې د هرې مادې تیزابیت د هغې مادې د تېرو څوکو لرونکو ذراتو څخه رامنځته شوی دی، په داسې حال کې چې القليګان په بېلابېلو اندازو منفذونه لري. د دغې نظریې لهمخې، یو مالیکول له داسې ذرو څخه جوړ شوی دی چې بېلابېل ټکي او منفذونه یې د هندسي تړښت لهلارې سره یوځای کېږي. اتلسمه پېړۍ د اټومونو تړل شویو ترکیبونو مفکورې لومړنۍ سریزه، د کېمیاوي تمایل لهلارې ترکیب نظریه وه. د بېلګې په توګه: په ۱۷۱۸ز کال کې، فرانسوي کېمیاپوه اتین فرانسوا جوفروی، د کلسترونو د ترکیب په هکله د بویل د مفهوم پر بنسټ، د ذراتو د ترکیب بیانولو لپاره د کېمیاوي ترکیبي تمایل تیوريګانې وپنځولې او استدلال یې وکړ چې یوه ځانګړې کېمیاوي قوه کېمیاوي عناصر یو بل ته نږدې کوي. جوفروی د ترکیبي تمایل جدول لپاره مشهور دی، چې دغه جدول یې په فرانسوي اکاډمۍ کې په ۱۷۱۸ او ۱۷۲۰ز کلونو کې وړاندې کړ. دغه جدول، هغه لېستونه وو چې د مادو د عمل او عکسالعمل مشاهداتو په راټولولو سره ترتیب شول او د بېلابېلو ښودونکو مادو لپاره یې د ورته اجسامو د ترکیبي میل بېلابېلې درجې ښودلې. دغه جدولونه د پېړۍ تر پایه، تر هغو پورې خپل شهرت وساته چې په ځای یې د کلود لویي برتوله لهخوا لا ژور مفهومونه وړاندې شول. په ۱۷۳۸ز کې، سویسي فزیکپوه او ریاضيپوه، دانیل برنولي، خپل هایدرودینامیکا کتاب خپور کړ، چې د ګازاتو حرکي تیوري بنسټ یې کېښود. په دغه اثر کې، برنولي داسې یو استدلال بیان کړ، چې تر نن ورځې کارول کېږي؛ د دغه استدلال لهمخې، ګازات ډېرشمېر مالیکولونه لري چې په هر لوري کې د حرکت په حال کې دي، پر یوې سطحې د هغو اغېزه د ګازي فشار رامنځته کولو لامل ګرځي چې موږ یې احساس کولای شو، او هغه څه چې موږ ته تودوخې په توګه ښکاري، د هغو مالیکولونو د حرکت کولو په پایله کې رامنځته شوې حرکي انرژي ده. دغه تیوري له واره ونهمنل شوه، تر یوه بریده یې دلیل دا ؤ چې د انرژي پایښت تر هغه مهاله ثابت شوی نهؤ او د فزیکپوهانو لپاره څرګنده نهوه چې څنګه امکان لري د مالیکولونو ټکر په بشپړه توګه ارتجاعي وي. په ۱۷۸۹ز کال کې، ویلیام هیګینز د خپلو نظریو یوه ټولګه خپره کړه او هغې ته یې د وروستیو ذراتو ترکیب نوم ورکړ، چې د ظرفیت اړیکو مفهوم یې بیانوه. د بېلګې په توګه: د هیګینز له تیوري سره سم، که چېرې د اکسېجن د وروستۍ ذرې او د نایتروجن د وروستۍ ذرې ترمنځ قوه وي، نو په دغه توګه او په ورته ډول به د قوې پياوړتیا د نورو وروستیو ذراتو د ترکیبونو لپاره تقسیم کېدلای شي. سرچينې