د بلجیم تاریخ
د بلجیم تاریخ په ۱۸۳۰ز کال کې د عصري دولت له رامنځته کېدو پیل شوی او د هغه له ګاونډیو هېوادونو، لکه: هالنډ، المان، فرانسه او لوګزامبورګ سره تړلی دی. په خپل تاریح کې ډېری وخت، اوسنی بلجیم یا هم د یوې لویې خاورې برخه وه، لکه کارولینجي سترواکۍ، او یا هم په یو شمېر کوچنیو ایالتونو وېشل شوی، چې په هغې ډله کې بربانټ دوچي، د فلانډرز ښار او د لوکزامبورګ ښار شامل دي. بلجیم د خپل ستراتیژیک موقعیت له امله او د هغه هېواد په توګه چې د بېلابېلو کلتورونو تر منځ یې اړیکې ټینګې کړي په خپل تاریخ کې د اروپا څلور لارې بلل کیږي. د ډیری لښکرو لپاره چې په خپله خاوره کې جنګیږي، دا د اروپا د جګړې ډګر یا د اروپا ژور ځای هم بلل کیږي. دا هېواد د یوه اروپایی ملت په توګه چې د لاتیني فرانسوۍ او جرمني هالنډي ژبو تر منځ د ژبې سرحد لري هم د پام وړ دی. اتیا کلنه جګړه ۱۵۶۸-۱۶۴۸ز کلونه د شمالي هالنډ جمهوریت او سویلي هالنډ ترمنځ د ویش لامل شوه چې بلجیم او لوګزامبورګ هم له هغه ځایه وده وکړه. په سیاسي لحاظ دا هیواد یو وخت د مذهب په مسایلو کې قطبي شوی و او په وروستیو لسیزو کې د ژبني توپیر او غیر مساوي اقتصادي پراختیا له امله له نویو اختلافاتو سره مخ شو. دا روان مخالفت د ۱۹۷۰ ز لسیزې راهیسې د پراخو اصلاحاتو لامل شو، د بلجیم پخوانی متحد ایالت یې په فدرالي دولت بدل کړ. اوس په دریو برخو ویشل شوی: په شمال کې فلانډرز هالنډي خبرې کوي، په سویل کې والونیا فرانسوي خبرې کوي او په منځ کې دوه ژبني بروکسل دی. له المان سره د پولې په اوږدو کې د الماني ژبې ویونکي هم شتون لري چې په ۱۸۱۵ز کال کې د ویانا په کانګرس کې پروشیا ته ورکړل شوي، خو د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په ۱۹۱۹ز کال کې د ورسیلیس تړون وروسته بلجیم ته اضافه شو. الماني ژبه د بلجیم درېیمه رسمي ژبه ده. مخکینۍ تاریخچه د بلجیم په خاوره کې د لومړنیو انسانانو فوسیلونه په ۱۸۲۹-۳۰ کې په اینګیس او نورو ځایونو کې کشف شوي، ځینې یې لږ تر لږه ۱۰۰۰۰۰کاله مخکې له میلاد پورې تاریخ لري. د شمالي اروپا د ډبرو نوې دورې د کرنې لومړنۍ ټیکنالوژي، چې د کلتور په نامه یادېږي، د بلجیم ختیځ ته او په شمال لویدیځ کې سویل ختیځ اروپا ته رسیدلی دی. د ۵۰۰۰ کاله مخکې له میلاد په شاوخوا کې د ختیځ بلجیم په هیسبای سیمه کې د هغې پراختیا ودرېده. د بلجیم د کلیو په شاوخوا کې د دفاعي دیوالونو د کارولو لپاره د پام وړ دی. د لیمبورګ کولالي او لا هوګویټ کولالي هغه سبکونه دي چې د فرانسې شمال لویدیځ او هالنډ ته سېدلي دي، خو ځینې وختونه استدلال کېږي چې دا ټیکنالوژي د کولالي د ټیکنالوژۍ پایله ده چې د ختیځ بلجیم او شمال ختیځ فرانسې د کرهنیز نفوس څخه هاخوا خپره شوې، او د راټولوونکو ښکاریانو له خوا جوړیږي. د ډبرو د نوې دورې کلتور چې یو څه وروسته پیل شوی چې د والونیا په مرکز کې موندل شوی د تش په نامه دی چې ښايی د کډوالو د یوې برخې استازیتوب وکړي. د بلجیم انقلاب د بلجیم انقلاب د ۱۸۳۰ز کال په اګست میاشت کې هغه وخت رامنځته شو، کله چې د بروکسل د په اوپیرا کور کې د اوبر له خوا د لاریون کوونکي خلک د وطنپالنې سندرې په ویلو سره سړکونو ته راووتل. په کوڅو کې تاوتریخوالی ډیر ژر پیل شو، او په بروکسل کې ګډوډي واکمنه شوه. لیبرال بورژوازي، چې د مخ پر پراخېدنکي انقلاب په لومړي سر کې و، ، د تاوتریخوالي له امله وېرېدلی و او هالنډ سره د جوړجاړي منلو ته چمتو شو. د ډیریو دلایلو له امله انقلاب رامنځته شو. په سیاسي کچه، بلجیمیانو احساس وکړ چې د هالنډ په ټاکل شوې ولسي جرګه کې د پام وړ کم استازي لري او د اورنج له بې شهرته شهزاده، راتلونکی دویم ویلیم چې په بروکسل کې د پاچا لومړي ویلیم استازی و، ناخوښي وو. د رایې ورکولو حق په ۱۸۹۳ ز کې حکومت د نارینه وو د عمومي رایې ورکولو وړاندیز رد کړ. د بلجیم کارګرانو ګوند چې په غوسه شوی و عمومي اعتصاب یې وکړ؛ د اپریل تر ۱۷ پورې، د ۵۰۰۰۰ څخه ډیر اعتصاب کوونکو شتون درلود. په ټول هیواد کې د د ملکي ګارد یا ملیشو سره تاوتریخوالی رامنځته شو، لکه په مونس کې، چې دلته ډیری برید کوونکي ووژل شوو. تاوتریخوالی زیات شو. حکومت ډیر ژر په شا شو، او د نارینه وو عمومي رایه ورکولو حق یې تصویب کړ، خو د شتمنۍ، تعلیم او عمر پر بنسټ د کثرت رایو په جوړولو سره یې اغیز راکم کړ. کاتولیک محافظه کاران، د ۶۸٪ څوکیو سره، په واک کې پاتې شول، ځکه چې لیبرالان یوازې ۱۳٪ څوکیو ته راټیټ شول او سوسیالیستانو خپله ونډه وساتله. بیا په ۱۹۰۲ز او ۱۹۱۳ ز کال کې عمومي اعتصابونه وشول چې موخه یې د ټاکنیزو اصلاحاتو تحمیلول او د کثرت رایې ورکولو سیسټم پای ته رسول وو. د ۱۹۱۳ ز کال له اعتصاب وروسته یو کمیسیون رامنځته شو او تمه کیده چې د کثرت رایې لرې کړي - خو پلي کول یې په ۱۹۱۴ز کې په بلجیم د المان د برید له امله وځنډول شو. په ۱۹۱۸ز کال کې، پاچا البرټ د جګړې څخه وروسته د ملي اتحادیې حکومت جوړ کړ او د یوه سړي لپاره، یوه رایه نارینه وو ته د عمومي رایې حق ورکړ. د ښځو په رایه ورکولو وروستی بندیز یوازې په ۱۹۴۸ ز کال کې لرې شو. هنر او کلتور د ایکسپریشنیزم انځورګرۍ غورځنګ په فلانډرز کې د جیمز اینسور، کانسټنټ پرمیک او لیون سپیلیارټ په څیر د هنرمندانو تر نظر لاندې یوه ځانګړې بڼه وموندله. د بلجیم سورریالیست هنر د جګړې په دورې کې وده وکړه. د ریني میګریټ لومړني سوریالیست انځورګری د په نوم په ۱۹۲۶ ز کال کې راڅرګنده شوه. پاول ډیلواکس هم په دې ژانر کې خورا اغیزمن انځورګر و. د ۱۹۳۰ز لسیزې په اوږدو کې په بلجیم کې د مزاحیه یا خنوونکې ټوټې خورا مشهورې شوې. د شلمې پیړۍ یو له خورا مشهور خنوونکې ټوټې څخه، د هیرګ د ټینټین سفرونه په لومړي ځل په ۱۹۲۹ز کې راڅرګند شوو. د خندونکو ټوټو وده هم د مشهور هنري غورځنګ سره یوځای شوه چې بېلګه یې د اډګر پي جیکوبز، جیجي، ویلي وینډرسټین او اندري فرانکین له خوا وړاندې شوې. ۲۰۱۴ ز کال - اوسمهال د ۲۰۱۴ ز کال فدرالي ټولټاکنې د سیمه ییزو ټاکنو سره همغږي د فلاندري ملتپال - لپاره د نورو ټاکنیزو لاسته راوړنو پایله وه، که څه هم اوسنی ایتلاف د فلاندري او فرانسوي ژبو سوسیال دیموکراتانو، لیبرالانو او مسیحي دیموکراتانو څخه جوړ شوی په پارلمان او ټولو ټاکنیزو حوزو کې قوي اکثریت مني. د ۲۰۱۴ز کال د جولای په ۲۲، پاچا فیلیپ، چارلس میشل او کریس پیټرز د نوې فدرالي کابینې د جوړولو د مشري لپاره وټاکل شو چې د فلاندري ګوندونو -، ، او فرانسوي ژبو څخه جوړه شوې وه، چې د میشل په حکومت کې یې پایله ورکړه. دا لومړی ځل و چې - د فدرالي کابینې برخه وه، په داسې حال کې چې د فرانسوي ژبو اړخ یوازې د له خوا استازیتوب کیده، چې په والینیا کې یې د عامه رایو لږه برخه ترلاسه کړې وه. د ۲۰۱۹ ز کال په مې میاشت کې فدرالي ټولټاکنې د فلانډرز په فلاندري ژبې شمالي سیمه کې د ښي اړخه ګوند لویې لاسته راوړنې ترلاسه کړې. د والونیا په جنوبي سیمه کې چې فرانسوي خبرې کوي، سوسیالیستان پیاوړي وو. معتدل فلانډري ملتپال ګوند - په پارلمان کې ترټولو لوی ګوند پاتې شو. د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې لومړی وزیر چارلس میشل د اروپايي شورا د رئیس په توګه وټاکل شو. د هغه ځای ناستی سوفي ولیمز د بلجیم لومړۍ ښځینه لومړۍ وزیره وه. هغې د ۲۰۱۹ ز کال له اکتوبر میاشتې راهیسې د سرپرست حکومت مشري کوله. د فلانډر لیبرال ګوند سیاستوال الکساندر ډي کرو د ۲۰۲۰ز کال په اکتوبر میاشت کې نوی لومړی وزیر شو. ګوندونو له ټاکنو ۱۶ میاشتې وروسته پر فدرالي حکومت هوکړه وکړه. سرچينې