پاروپامیز
د پاروپامیز یا پاراپامیز په یوناني ژبه: په اوسني افغانستان او پاکستان کې د سکندر سترواکۍ یو ساتراپي ولایت و، چې د هخامنشیانو د پاروپراسانا له ولایت سره سمون خوري. په دې ولایت کې د ستاګیدیا بنو حوزه، ګندهارا کابل، پیښور، او تکیسلا او اودیانا د سوات دره ولسوالیو ګډون درلود. پاروپاراسانا د لوی داريوش د بهیستون اثر د اکادیان او ایلامېت ژبو په نسخو کې یاد شوی، په داسې حال کې چې په زړه پارسي نسخه کې د ګندارا په نوم یاد شوی. ورپسې له یوې هوکړې وروسته د اول سلیکوس نیکاتور له خوا ټول ساتراپي له چندراګوپتا موریا سره ضمیمه شوه. نوم پاروپامیز، په انګلیسي د یوناني نوم لاتیني بڼه ده، چې په خپل وار سره له زړې پارسي پارا اپاریسینا څخه اخیستل شوې، او د هندوکش هاخوا په معنی ده، چې په دې ځای کې هندوکش ته کارول شوی چې له کجیر پورته په معنی دی. په یوناني او لاتیني ژبه کې یا د هندوکش په معنی راغلی دی. په زیاتره یوناني او لاتیني سرچینو کې، په ځانګړې توګه د بطلیموس د جغرافیې په نسخو کې چې د دوی قلمرو د آسیا په نهمه نقشه کې راوړل شوی دی، د وګړو او سیمې نومونه د پاروپامیز او پاروپانیوس ښودل شوي. همدارنګه، ډېر لږ د او ، او داسې نورو په بڼه را څرګند شوي. دا نوم نږدې سیند ته هم کارول شوی و، چې ښایي د اوبي سیند وي. د سلسله سفید کوه د غرونو لړۍ ته هم د یا غرونه ویل شوي. جغرافیه او وګړي د قومونو جغرافيايي موقعيت په لاندې ډول دی: د اندوس سيند په اوږدو کې پاروپامیز دي، چې پورته خوا ته یې د پاروپاميسوس غر پروت دی. ورپسې، د سوېل لور ته، اراچوتي اراکوزیا دی؛ بیا وروسته، د سوېل خوا ته، ګدروسیا بلوڅان، او نورو قومونه چې د سمندر په غاړه کې پراته دي؛ او اندوس سیند، د دې ځایونو په اوږدو کې پروت دی؛ او دا ځایونه، چې ځینې یې د اندوس د سیند په غاړه پراته دي د هنديانو تر واک لاندې دي، که څه هم دوی پخوا د پارسانو مربوط کېدل. سکندر دا ځایونه له آریایانو څخه ونیول او خپل استوګنځایونه یې په کې ودان کړل، خو اول سلیکوس نیکاتور دوی ساندروکوتوس ته، د خپلو منځیو ودونو د شرایطو او ۵۰۰ فیلانو په بدل کې ورکړل. لوېدیځ پلو ته د پاروپامیز تر څنګ، آریایان پراته دي، او د اراکوزیا او ګدروسیا تر څنګ زرنګیان زنجیان پراته دي؛ خو آریایان د زرنګیانو څنګ ته شمال او لوېدیځ پلو ته موقعيت لري، چې د هغوی د هېواد تقریباً يوه کوچنۍ برخه يې نیولې ده. په دې توګه دا سیمه د اراکوزیا شمال پلو ته ده، چې د هندوکش او پامیر غرونو په لور غزېدلې او په ختیځ کې د اندوس سیند سره پوله لري. په دې سیمه کې په عمده توګه د کابل سیمه، ګندهارا او شمالي سیمې لکه سوات او چترال ګډون درلود. هغه قومونه چې پاروپامیز تشکیلوي داسي ثبت شوي: کابلتای چې د معاصر کابل شمال ته نږدې و؛ پارسي شمال لوېديځ لور ته، امبوتای ځتیځ لور ته او پاریتای سوېل لور ته چې په اراکوزیا کې لیدل کېدل. د دې خاروې لوی ښارونه اورتوسپانا یا کارورا ښارونه دي چې ښایي اوسنی کابل وي، ګازاکا چې ښایي اوسنی غزنی وي، کاپیسا اوسنۍ کاپیسا، او پارسیا چې د پارسي پلازمېنه وه. تاریچه په لرغونو بودايي لیکنو کې، د کمبوجا مهاجناپادا سلطنت د پاروپامیسوس له سیمو را منځ ته شوی و او د کشمیر د سوېل لوېدیځ په لور تر راجاوري پورې غزیدلی و. له میلاد نه مخکې د شپږمې پېړۍ په وروستیو کې دا سیمه د هخامنشیانو تر کنټرول لاندې راغله، چې یا د لوی سایروس یا د لومړي داريوش د واکمنۍ پرمهال وه. له میلاد نه مخکې په ۳۲۰ کلونو کې، لوی سکندر د هخامنشیانو ټوله سترواکي تر واک لاندې راوسته چې د هیلینیستي دورې پیل دی. یوناني نوم یا په پراخه کچه په یوناني لیکنو کې کارول شوی چي له ميلاد نه مخکې د دریمې څخه تر لومړۍ پېړیو پورې د سکندر او د یوناني باختر سلطنت پاچاهانو او هندو-یوناني پاچاهانو فتوحات په ګوته کوي. له میلاد نه مخکې په ۳۲۳ کال کې د سکندر له مړینې وروسته، دا سیمه د سلوکي سترواکۍ تر واک لاندې راغله، چې له میلاد نه مخکې په ۳۰۵ کې یې د هند موریان سلطنت ته پرېښوده. له میلاد نه مخکې په ۱۸۵ کال کې د موریانو له رانسکورېدو وروسته ، د پاچا لوموړي دیمیتریوس تر واکمني لاندې یوناني - باختریانو د پاروپامیسوس په ګډون د پخوانۍ موریان سترواکۍ شمال لوېدیځي سیمې ضمیمه کړې او دا سیمه د نوموړي د آیوتیدیمید کورنۍ د هندو یوناني واکمنۍ برخه شوه. د لومړي مېناندر له مرګ لږ وروسته، آیوکراټيدیانو دا سیمه ونیوله ، خو شاوخوا ۱۲۵ کاله مخکې له میلاد نه یې یويچي واکمنۍ ته له لاسه ورکړه. همدارنګه مراجعه وکړئ هندو-یوناني سلطنت یوناني-باختري سلطنت سرچينې