روجر بيکن
روجر بيکن شا اوخوا - ، څوک چې په علمي امتياز د ډاکتر ميرابيليس په نوم هم پېژندل کېږي، د منځنيو پېړيو يو انګريز فلسفي او فرانسيسکي د مسيحيت يوه څانګه ده راهب و، چا چې د تجربو په مټ د طبيعيت په مطالعه د پام وړ ټينګار کړی. د جديد پړاو په لومړيو کې، نوموړی د يو جادوګر په توګه پېژندل کېدو، او په ځانګړي ډول د خپل میخانيکي يا تورو کوډو وحشي سر د کيسې له امله يې شهرت موندلی و. نوموړی کله کله په بنسټيز ډول له نولسمې پېړۍ راهيسې له خپل ښوونکي رابرټ ګروسيټسټ سره يو ځای د نوې ساينسي طريقې د لومړني اروپايي وکيلانو څخه د يو په ډول پېژندل کېدو. بيکن د ابن الهيثم الحازن تجربوي طريقه ارستو ته د منسوبو ليکنو په مشاهداتو پلې کړه. بيکن د تجربوي ازموينې اهميت هغه مهال وموند، کله چې د هغه له خوا تر لاسه شوې پايلې له هغو څخه مختلفې وې، د کومو وړاندوينه چې ارستو کړې وه. د هغه د ژبپوهنې کار د نړيوالې پښويې ګرامر د ابتدايي اعلان لپاره وړاندې شو، او د يوويشتمې پېړۍ بيا ارزونه ټينګار کوي چې بيکن په بنسټيز ډول د منځنيو پېړيو يو مفکر و، د هغه ډېره تجربوي پوهه په علمي روايت کې له کتابونو څخه تر لاسه شوې وه. په هر حال، نوموړی د منځنيو پېړيو د پوهنتون پر نصاب د بيا کتنې لپاره تر يو بريده مسئول و، په کوم کې چې په دوديزو څلوروګونو علومو کې د بصرياتو ليدپوهنه زياتوالی وليدل شو. د په نوم د بیکن تر ټولو عمده اثر، د پاپ په غوښتنه په ز کال کې په روم کې پاپ کليمنټ څلورم ته استول شوی و. سره له دې چې باروت په لومړي ځل په چين کې موندل شوي او تشریح شوي و، بيکن په اروپا کې لومړی هغه څوک و چې د باروتو فارموله يې ثبت کړي. ژوند روجر د ديارلسمې پېړۍ په لومړيو کې د انګلستان د سمرسيټ په الچيسټر کې زېږېدلی و، که څه هم کله کله د هغه د زېږېدو نېټه شا او خوا ، يا او يا ته کمه کړای شوې ده. په هر حال، اوسني پوهان د شا اوخوا ز کال نېټې لپاره استدلال وړاندې کوي، خو بيا هم په دې اړوند اختلاف شته. د هغه د زېږېدو د نېټې يوازينۍ سرچينه د په نوم د هغه د ز کال د اثر يوه جمله ده، چې لیکلي له هغه وخته چې ما زده کړي څلوېښت کاله تېر شوي دي. نوي تاريخونه اټکل کوي چې نوموړی الفبا تورو ته اشاره کوي، خو د په بل ځای کې دا روښانه شوې ده چې بیکن دا اصطلاح ابتدايي زده کړو ته اشارې کولو لپاره کاروي، هغه درې ګوني علوم يا څلورګوني علوم دي، کومو چې د منځنيو پېړيو نصاب جوړ کړی و. داسې برېښي چې د هغه کورنۍ په ښه حالت کې وه. بيکن په اکسفورډ کې زده کړه وکړه. که څه هم شونې ده چې رابرټ ګروسيټسټ د بيکن له راتګ څخه یو څه موده مخکې له هغه ځايه تللی و، د هغه اثارو او ميراث تقريباً په باوري ډول په ځوان عالم اغېز کړی و، او شونې ده چې وروسته بيکن په لنکن کې له هغه او د شيرووډ له وليام سره کتلي وي. بيکن په اکسفورډ کې ماستري تر لاسه کړه، چې د ارستو په اړه يې درس ورکاوه. داسې شواهد نه شته چې هغه دې دوکتورا تر لاسه کړې وي. د ډاکتر ميرابيليس لقب له مړينې وروسته يو وياړ و. دا هم ثبت ده چې د روجر بيکن په نوم يو تېز او توند روحاني عالم په ز کال کې په اکسفورډ کې د پاچا په مخ کې وينا کړې ده. په ز کال يا له دې وورسته لسيزه کې کوم مهال، هغه د پاريس په پوهنتون کې د استادۍ يوه بلنه ومنله. په ياد پوهنتون کې نوموړي د لاتيني ګرامر، ارستويي منطق، رياضي، هندسې، او فلکياتو او د موسيقۍ په رياضياتي اړخونو درسونه ورکړل. د هغه د پوهنځي په همکارانو کې او شامل وو، څوک چې په راتلونکي کې پاپ جان شو. يې علمي مخالف و. په ز کال يا له دې ډېر ژر وروسته، نوموړي په پاريس کې خپله دنده پرېښوده. د يو خصوصي عالم په توګه، په راتلونکې لسيزه کې د هغه استوګنځايونه څرګند نه دي، خو احتمالا د -ز کلونو په شا او خوا کې هغه په اکسفورډ کې و، چېرته چې نوموړي له ايډم مارش سره وليدل او په ز کال کې په پاريس کې و. داسې برېښي چې هغه د بصرياتو په اړه ډېری عربي او يوناني اثار لوستي وو چې هغه مهال د ليدلوري په توګه پېژندل کېدل. په کې یوه حواله وايي چې يو وخت هغه له خپلو مطالعاتو څخه دوه کاله وقفه دمه اخيستې وه. د ز لسيزې تر وروستيو پورې، د پاچا له خوا د خپلو کډوال خپلوان خپلوانو سره د توپيري چلند پر ضد خفګان د بغاوت لامل وګرځېد، او په پايله کې يې د اکسفورډ او ويسټ منسټر قوانين پلي شول، کوم چې يوه باروني شورا او تکراري پارلمانونه جوړ کړل. پاپ اربن څلورم په ز کال کې پاچا ته له خپل سوګند څخه تبرئه ورکړه، او له ابتدايي ناکام مقاومت څخه وروسته، د يو ځواک مشري وکړه، چې د وروستيو فصلونو د خرابۍ له امله ستر شوی و، کوم ځواک چې دويم باروني جنګ تعقيب کړ. د بیکن خپله کورنۍ سخته شاهي ملاتړې بلل کېده: د پلویانو د هغوی شتمنۍ مصادره کړې، او ډېر غړي يې تبعيد کړل. په يا ز کال کې، نوموړی په پاريس يا اکسفورډ کې د فرانسيسکي نظم يو روحاني شو، نوموړي د او په څېر د انګريزو فرانسيسکنانو د علمي بېلګې پيروي وکړه. له ز کال وروسته، د یو قانون له امله د بيکن فعالیتونه محدود شول، کوم قانون چې د هغه د ديني مذهب روحانيون د روحاني له تاييد پرته د کتابونو يا رسالو له خپرولو منع کول. شونې ده چې هغه د غور او فکر لپاره د خپل وخت د محدودولو په موخه په عادي کارونو کې ساتل شوی و، او هغه خپلې درملنې ته د علمي ژوند څخه د غېر حاضرۍ په سترګه کتل. د ز لسيزې تر نيماي پورې، نوموړي د داسې ملاتړو هڅه پيلوله، چا چې کولای شول اکسفورډ ته د بېرته ستنېدو لپاره د هغه لپاره پانګه او اجازه تر لاسه کړي. بالاخره بيکن د ناربون د راهب ، د سبينا کارډينال او انګلستان د شاهي او باروني څانګو ترمنځ مذاکرات کونکي پاپ له ځای ناستي سره د بلدتيا په مټ وتوانيد چې د خپلو مشرانو د مداخلو مخه ونيسي. په يا ز کال کې، د بيکن يو پیغام وړونکي، د لاون ريمنډ له خوا يو پيغام ته باور ورکړ چې بيکن له مخکې څخه د ساينس يو لنډيز بشپړ کړی دی. په حقيقت کې، هغه د څېړنې لپاره پيسې نه درلودې، دا خو لا څه چې نقل يې جوړ کړي، دا ډول کار او د خپلې کورنۍ څخه د مالي مرستې تر لاسه کولو هڅې د بارونانو د دويمې جګړې له امله له ناکامۍ سره مخ شوې. په هر حال، په ز کال کې، په پيروګيا کې يوې غونډې ته راوبلل شو، کومه غونډه کې چې هغه د پاپ کلیمن څلورم په توګه وټاکل شو. وليام بينيکور، څوک چې له مخکې څخه د هينري درېيم او پاپ تر منځ پيغام وړونکی و، اوس يې د بيکن او کليمنټ تر منځ ليکونه لېږدول. د ز کال د جون د مياشتې په دوه ويشتمه نېټه د کليمنټ په دې ځواب کې چې د اوسنيو حالاتو لپاره لیکنې او غرامتونه پيل شول، بيکن ته لارښونه وکړه، چې د هغه له کوم نافذو حکم له بنديزونو دې سرغړونه نه کوی، بلکې خپل کار ته دې په ډېر خفيه ډول دوام ورکړي. په داسې حال کې چې د هغه مهال پوهنځي تر ډېره بريده د ارستو د معلومو نصوصو په اړوند د شخړو تر حل کولو پورې محدود وو، د کلیمنټ ملاتړ بيکن ته په خپل وخت کې د علم په حالت په پراخه کچه غور او فکر کولو سره مرسته وکړه. په يا ز کال کې، بيکن پاپ ته خپل واستاوه، کوم کې چې د ارستو د منطق او ساينس په یو نوي الاهياتيو کې شاملولو په اړه د هغه اندونه وړاندې شوي وو، په دې اثر کې د جملې د طريقې پر ضد، چې هغه مهال مشهوره وه، د ګروسيټسټ د متن پر بنسټ ليدلوري ملاتړ شوی و. سرچينې