د هېوادونو له مخې د اټومي انرژۍ اړوندې پالیسۍ
د اټومي انرژۍ په برخه کې ملي پالیسي هغې پالیسۍ ته ویل کېږي چې د اټومي سون توکو د استخراج، له کاني ډبرو څخه د اټومي سون توکو استخراج او د هغو بهیر، د اټومي انرژۍ پر مټ د برېښنا تولید، د مصرف شوو اټومي سون توکو بډایه کول او ذخیره او همدارنګه د اټومي سون توکو د بیاځلي پروسس په څېر د اټومي انرژۍ د اړوندو لارو چارو بېلابېل اړخونه په ځان کې رانغاړي. د اټومي انرژۍ په پالیسیو کې تر ډېره د انرژۍ د مصرف مقررات او همدرانګه د اټومي سون توکو دوران ته اړوند معیارونه شاملېږي. د اټومي انرژۍ د تولید سټېشنونه په ۳۱ هېوادونو کې فعال دي. چین د ۳۲ نوو ریکټورونو په جوړولو بوخت دی؛ همدارنګه په سویلي کوریا، هند او روسیې کې په پام وړ شمېر نوي ریکټورونه د جوړېدو په حال کې دي. ورته مهال ډېر احتمال شتون لري چې په دغو هېوادونو کې به په راتلونکو لسو یا پنځلسو کلونو کې ۱۰۰ پخواني او کوچني ریکټورونه وتړل شي. له همدې امله په آسیا کې د پرمختګ پر لور اټومي پروژې په تدریجي بڼه د پخوانیو اټومي بټویو او ریکټورونو د تړلو او له منځه وړو له کچې سره تعادل مومي. په ۲۰۱۲ زکال کې په نړیواله کچه د اټومي برېښنا تولید له ۱۹۹۹ زکال راهیسې د بل هر مهال په پرتله ډېر لږ و. د ۲۰۱۱ زکال په مارچ میاشت کې د جاپان د فوکوشیما له اټومي فاجعې وروسته، جرمني د تل لپاره خپل اته اټومي ریکټورونه بند کړل او ژمنه یې وکړه چې پاتې نور به تر ۲۰۲۲ زکال پورې وتړي. ایټالویانو هم په پرېکنده اکثریت سره رایه ورکړه چې خپل هېواد به غیر اټومي وساتي. سربېره پر دې سویس او هسپانیا د نویو ریکټورونو ودانیزو چارو ته پای ټکی کېښود. بل پلو د جاپان لومړی وزیر په اټومي انرژۍ باندې د جاپان په اتکا کې د پام وړ کمښت غوښتونکی شو. د ټایوان ولسمشر هم ورته چاره ترسره کړه. مکسیکو د طبیعي ګازو د سوزونکو سټېشنونو په ګټه د ۱۰ ریکټورونو د جوړولو چارې ودرولې. بلجیم هم څرګنده کړه چې تر ۲۰۲۵ زکال پورې به په تدریجي بڼه خپلې اټومي بټۍ وتړي. تر ۲۰۱۲ زکال پورې د اسټرالیا، اتریش، ډنمارک، استونیا، یونان، ایرلنډ، ایټالیا، لیتوانیا، لیختن اشټاین، لوکزامبورګ، مالتا، پرتګال، اسرائیل، صربیا، مالیزیا او ناروې په څېر یو شمېر هېوادونو هېڅ اټومي ریکټورونه نه لرل او لا هم د اټومي انرژۍ پر وړاندې مخالف پاتې شول. افریقا مصر د ۲۰۱۵ زکال په نومبر میاشت او د ۲۰۱۷ زکال په مارچ میاشت کې مصر د روس اټوم په نامه له روسي اټومي شرکت سره مقدماتي هوکړې لاسلیک کړې څو په ۲۰۲۴ زکال کې د دغه هېواد د لومړني اټومي ریکټور - د جوړولو چارې په الضبعه کې پیل کړي. د هغو د وروستي تائید اړوند خبرې اترې دوام لري. ګانا ګانا څېړنیز اټومي ریکټورونه لري، خو هېڅ اټومي بټۍ نه لري. دغه هېواد تمه لرله چې تر ۲۰۱۸ زکال پورې یوه اټومي بټۍ جوړه کړي. کینیا کینیا هوډ لري چې تر ۲۰۳۰ زکال پورې د ۱۰۰۰ میګاواټو په ظرفیت د برېښنا د تولید په موخه یوه اټومي بټۍ جوړه کړي. سویلي افریقا سویلي افریقا د افریقايي هېوادونو له ډلې څخه یوازنی هېواد دی چې سوداګریزې اټومي بټۍ لري او اوس مهال هم د هغو اړوند پراختیايي پالیسۍ لري. آسیا د خلیج هېوادونه د خلیج د همکاریو د شورا شپږ غړو هېوادونو کویټ، سعودي عربستان، بحرین، متحده عربي امارات، قطر او عمان اعلان کړی چې دغه شورا د اټومي انرژۍ څخه د سوله ییزې ګټنې اړوند د څېړنو په حال کې ده. د ۲۰۰۷ زکال په فبروري میاشت کې دغې شورا د اټومي انرژۍ له نړیوال آژانس سره په سیمه کې د اټومي انرژۍ او همدارنګه له سمندري اوبو څخه د مالګې د لرې کولو د یو پروګرام اړوند د شونتیا څرګندونکې یوې څېړنې په برخه کې د همکاریو هوکړه لاسلیک کړه. متحده عربي اماراتو د ۲۰۰۸ زکال په جولای میاشت کې د اټومي انرژۍ اړوند خپله ملي پالیسي اعلان کړه چې د ۲۰۰۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د اټومي انرژۍ په قانون بدله شوه. د دغه قانون او د یادې پالیسۍ د سند له مخې د اماراتو د اټومي انرژۍ شرکت تاسیس شو. دغه شرکت له فرانسې، متحده ایالاتو او بریتانیا سره په سوله ییزو چارو کې له اټومي انرژۍ څخه د ګټنې په موخه د همکاریو یاددښتونه لاسلیک کړل. د ۲۰۰۹ زکال په ډسمبر میاشت کې متحده عربي اماراتو پرېکړه وکړه چې د څلورو اې پي آر ۱۴۰۰ ریکټورونو لرونکې د اټومي انرژۍ تولید کوونکې بټۍ جوړه کړي. د دغې بټۍ لپاره لومړنی ریکټور د کوریا ایلکټریک پاور په نامه شرکت له خوا جوړ شو چې په ۲۰۱۷ زکال کې یې په فعالیت پیل وکړ. دغه اټومي بټۍ له رویس څخه ۵۳ کیلومتره ۳۳ مایله لرې د براکه په اټومي تاسیساتو کې موقعیت لري. ایران د ۱۹۷۰مې لسیزې په نیمايي کې ایران په بوشهر کې د دوه اټومي بټیو ودانیزې چارې پیل کړې، خو دغه پروژه په ۱۹۷۹ زکال کې ودرول شوه. په ۱۹۹۴ زکال کې روسیې په بوشهر کې د یوې اټومي بټۍ له جوړولو سره هوکړه وکړه او تمه دا وه چې دغه اټومي بټۍ تر ۲۰۰۷ زکال پورې بشپړه شي. ورته مهال په بوشهر کې د دویم ریکټور د جوړولو هم وویل شول. همدارنګه دغه هېواد اعلان کړی چې د خوزستان ایالت په دارخوین کې به یوه بله اټومي بټۍ هم جوړه کړي، چېرې چې په ۱۹۷۰مه لسیزه کې هلته د دوه اټومي بټیو د جوړولو پلان شتون درلود. اوس مهال ایران راپور ورکړی چې په بوشهر کې یوه اټومي بټۍ فعاله ده. ایران هوډ لري چې تر ۲۰۲۵ زکال پورې لږ تر لږه ۲۰ زره میګاواټه برېښنا د ۱۹ ریکټورونو په جوړولو سره تولید کړي چې له دغه شمېر څخه ۶ ریکټورونو یې تر ۲۰۲۰ زکال پورې په فعالیت پیل کړی. اسرائیل اسرائیل د اټومي انرژۍ د تولید بټۍ نه لري. ورته مهال د ۲۰۰۷ زکال په جنوري میاشت کې د اسرائیلو د زیربنايي چارو وزیر، بنیامین بن الیزر وویل چې هېواد یې باید د اټومي انرژۍ تولید د خپلو غیرنظامي موخو په کتار کې شامل کړي. په جاپان کې د فوکوشیما له اټومي پېښې وروسته لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو څرګنده کړه چې اسرائیل به د اټومي انرژۍ د تولید په برخه کې ګام وانخلي. سعودي عربستان سعودي عربستان هوډ لري چې ۱۶ اټومي ریکټورونه جوړ کړي، خو تر اوسه پورې یو هم نه لري. سعودي عربستان د وسټېنګهاوس برېښنايي شرکت ته دنده سپارلې څو ورته اې پي ۱۰۰۰ ریکټورونه جوړ کړي. اروپا فرانسه د ۱۹۷۰مې لسیزې په لومړیو کې د نفتو له کړکېچ وروسته د فرانسې دولت په ۱۹۷۴ زکال کې پرېکړه وکړه څو د برېښنا د تولید په برخه کې پر ځان بسیا شي، همدا و چې په لومړي ګام کې یې اټومي انرژۍ ته مخه وکړه. اوس مهال فرانسه د خپلې اړتیا وړ برېښنا ۷۸.۱٪ برخه د اټومي انرژۍ څخه ترلاسه کوي. له دې امله چې فرانسه د خپلې اړتیا وړ برېښنا څخه زیات تولید لري، د اټومي انرژۍ پر مټ تولید شوې اضافي برېښنا نورو هېوادونو ته صادروي. جرمني وړاندې له دې چې د ۲۰۱۱ زکال په مارچ میاشت کې جرمني خپلې اته اټومي بټۍ وتړي، د دغه هېواد د اړتیاو وړ برېښنا ۲۳٪ برخه د اټومي انرژۍ پر مټ تامین کېدله. د جرمني له خوا د اټومي انرژۍ تولیدي چارې د ۱۹۵۰مې او ۱۹۶۰مې لسیزې پر مهال د څېړنیزو ریکټورونو په جوړولو پیل شوې. خو په وروستیو لسیزو کې له دغې ټکنالوژۍ څخه د ګټنې د درولو بحثونه په سیاسي اجنډاوو واوښتل. دغې موضوع ته بیا ځلي په ۲۰۰۷ زکال کې د روسیې او بلاروس ترمنځ د اټومي کړکېچ او همدارنګه په ۲۰۱۱ زکال کې د فوکوشیما د اټومي فاجعې وروسته د ټولو پام واوښت. د ۲۰۱۱ زکال د مۍ میاشتې په ۳۰مه نېټه جرمني رسما اعلان وکړ چې هوډ لري د ۱۱ کلونو په ترڅ کې په بشپړه توګه اټومي انرژۍ ته شا کړي. دې ته په اړونده طرح کې په فوري بڼه د هغو شپږو اټومي بټیو تړل شامل و چې یوځلي د ۲۰۱۱ زکال په مارچ میاشت کې د ازموینو په موخه تړل شوې وې؛ سربېره پر دې دوه هغې بټۍ هم وتړل شوې چې له کلونو راهیسې د تخنیکي ستونزو له مخې فعالې نه وې. ورته مهال یې څرګنده کړه چې پاتې نهه نورې بټۍ به تر ۲۰۲۲ زکال پورې وتړي. شمالي امریکا کاناډا کاناډا د اټومي انرژۍ ۱۸ ریکټورونه لري چې د دغه هېواد د اړتیا وړ برېښنا ۱۵٪ برخه تامین کوي. یوازې له یوه ریکټور پرته چې په نیوبرانزویک کې دی نور ټول په اونتاریو کې دي. برېښنا ته د اړتیا زیاتوالی او همدارنګه چاپېریالي مسایل لامل ګرځېدلي څو د انتاریو سیمه ئیز حکومت اعلان وکړي چې موجود اټومي ظرفیت به د زړو ریکټورونو پر ځای د نوو په نصب کولو سره وساتي. کاناډا هېڅکله اټومي انرژۍ ته له اړوندې کومې جدي پېښې سره نه ده مخ شوې او د دغه هېواد اټومي ریکټورونه ځانګړی خوندي ډیزاین لري. ورته مهال دغه هېواد پلان لري نوي ریکټورونه هم جوړ کړي. متحده ایالات د ۲۰۰۷ زکال پر مهال په متحده ایالاتو کې په سوداګریزه بڼه د اټومي برېښنا تولید کوونکو ۱۰۴ اټومي بټیو د فشار لاندې اوبو ۶۹ ریکټورونه او ۳۵ د جوش اوبو ریکټورونه د فعالیت اجازه لرله چې د دغه هېواد د اړتیا وړ برېښنا ۶۹٪ برخه یې تولید کوله. په مطلقه توګه متحده ایالات په نړۍ کې په سوداګریزه بڼه د اټومي انرژۍ تر ټولو مخکښ تولید کوونکی هېواد دی. اقیانوسیه اسټرالیا اسټرالیا د اټومي انرژۍ بټۍ نه لري. په داسې حال کې چې د ټولې نړۍ د یورانیمو ۴۰٪ زېرمې لري او له کاناډا وروسته د یوارنیمو دویم لوی تولید کوونکی هېواد دی. نیوزلنډ نیوزلنډ د اټومي انرژۍ بټۍ نه لري. دغه هېواد په ۱۹۸۷ زکال کې د نیوزلنډ د اټومي ازاد زون، بې وسلې کولو او د وسلو د کنټرول قانون تصویب کړ چې د نیوزلنډ په قلمرو کې د اټومي وسلو ځای پر ځای کول او همدارنګه د نیوزلنډ اوبو ته په اټومي وسلو باندې د سمبالو بېړیو او اوبتلونو تګ منع کوي. ورته مهال د پارلمان له خوا تصویب شوی دغه قانون د اټومي انرژۍ د بټیو جوړول نه منع کوي. سرچينې