پټ لاس
پټ لاس یا هغه استعاره ده چې بریتانوي فیلسوف ادم سمېت د ټولنیز میکانیزم په اړه د خپلې تیورۍ لپاره کاروله چې له مخې یې کورنۍ یا داخلي بورژوازي شتمنه طبقه د خپل هېواد په ازادو بازارونو کې پانګونه کوي، حتا که ګټه یې تر ټولو کمه هم وي خو د پټ لاس له لارې له عامه ګټو سره مرسته کوي. سمېت په خپل کتاب د ملتونو شتمنۍ کې د وارداتو د محدودیتونو اړوند د پټ لاس په اړه غږېږي. سمېت اندېښمن و چې که د شتمنۍ انتقال او د توکو انتقال واردات دواړه ازاد وي، د بریتانیا بورژوازي یا شتمنه طبقه به له هېواده بهر پانګونه وکړي او دا به د بریتانیا په زیان وي. په همدې موخه سمېت داسې استدلال وړاندې کړ چې له مخې به یې د بریتانیا بورژوایان د اوسېدو د سیمې پلوي کوي او د پټ لاس په لارښوونه به په خپل هېواد کې پانګونه کوي. سمېت دغه اصطلاح اصلاً په ۱۷۵۹ کال کې په خپل اثر د اخلاقي احساساتو تیوري کې ذکر کړه، خو مشهوره بیا د ده له بهر مهم اثر د ملتونو شتمني څخه شوه چې هلته یې یوازې یو ځل ذکر کړې ده. د دغه مفهوم معنا دا ده چې د فردي ګټو پالنه یا لټون د عمومي ګټو په خیر دي. د روشنګرۍ تر دورې مخکې د شخصي ګټو پالنه د عمومي ګټو پر خلاف عمل بلل کېده. د ادم سمېت باور دا و چې د شخصي ګټو لټون ټولنه د کار د وېش پر بنسټ د فعالیت جوګه ګرځوي. پر دې سربېره، سمېت وویل چې د خپلو اقتصادي ګټو د لوړولو لپاره د خلکو هڅه په خپله د ټولنې لپاره ښې پایلې لري. دې ته ورته نظرونه تر سمېت وړاندې د روشنګرۍ د دورې نورو متفکرانو هم وړاندې کړي وو چې انډرس چیډنیوس په خپل ملي ګټه کې دا موضوع مطرح کړې وه او بل هم برنارډ مانډویل و چې دا ډول نظر یې ورکړی و. لېبرالو متفکرانو غوښتل وښيي چې ټولنه د فیوډالي دورې د مراتبو د سلسلې تر نظم پرته هم له پاشل کېدو پرته عمل کولی شي. دغه مفهوم په لومړي ځل ادم سمېت په ۱۷۵۹ کال کې په خپل کتاب د اخلاقي احساساتو تیوري کې مطرح کړی دی. دقیقاً دغه عبارت یوازې درې ځله د سمېت په لیکنو کې کارو شوی دی. سمېت ښايي د دغه عبارت دوې معناوې له ریچارډ کانټیلون څخه اخیستې وي چې هغه یې دواړه اقتصادي استفادې په خپل ماډل کې راوړې دي. د سوداګرۍ او بازار د راکړې ورکړې نظر چې په اوتومات ډول شخصي ګټې د ټولنیزو موخو پر لوري بدلوي، د لیسه فر د اقتصادي فلسفې لپاره مهمه توجیه ده چې د نیوکلاسیک اقتصاد تر شا پرته ده. له دې نظره د اقتصادي ایډیالوژيو تر منځ لوی اختلاف د پټ لاس د ځواک په اړه د نظري اختلاف په توګه په پام کې نیولی شو. په بدیلونو ماډلونو کې، د لویې کچې د صنعت په توګه د مالي چارو او تبلیغاتو په څېر قوتونه چې د سمېت د ژوند په اوږدو کې د راڅرګندېدو په حال کې وو، د دغه مفهوم ګټورتیا کموي. د دغې اصطلاح تعبیرونه تر هغه ډېر عام شوي دي چې سمېت کارول او ځینې اکاډمیکي سرچینې ادعا کوي چې د دغه مفهوم اوسنۍ پوهه په وروستیو کې خودجوشه یا خپله راټوکېدونکي نظم ته د کارولو لپاره پاول ساموېل خلق کړې ده. سرچينې