د چين جمهوريت (۱۹۴۹-۱۹۱۲ز کلونه)
چين په رسمي ډول د چین جمهوريت په نوم پېژندل کېږي، چې د چين د کورنۍ جګړې په پايله کې مخکې له دې چې خپل مرکزي حکومت تايوان ته ولېږدوي؛ له ۱۹۱۲ ز کال څخه تر ۱۹۴۹ ز کال پورې د ختيځې اسيا د چين په اصلي خاوره کې مېشت پروت هېواد و. په ۱۹۴۹ ز کال کې د ۵۴۱ ميليونه نفوس په لرلو سره د نړۍ تر ټولو ګڼ نفوسه هېواد و. د ۱۱،۴ ميليونه کیلو متر ۴،۴ ميل مربع خاروې په پوښلو سره، دا هېواد ۳۵ ولايتونه، يوه ځانګړې اداری سيمه، ۲ دوه سيمې، ۱۲ ځانګړې ښاروالۍ، ۱۴ اتحاديې او ۴ ځانګړي توغونه لري. دا دوره زياتره په اصلي چين کې د جمهوري غوښتونکو دوره يا په تايوان کې د اصلي خاورې دورې په نوم يادېږي. ياد جمهوريت د ۱۹۱۲ ز کال کې د جنوري پر لومړۍ نېټه له اوښتون څخه وروسته اعلان شو، چې د په نوم د چين وروستۍ سترواکه کورنۍ يې نسکوره کړه. د ۱۹۱۲ ز کال د فبروري پر ۱۲ ځايناستې يا نايب سترواکه د سترواک په استازولۍ د ګوښه کېدنې يا استعفا فرمان لاسليک کړ، چې په دې سره يې د چين څو زره کلنه شاهي واکمني پای ته ورسوله. د ګوند بنسټ ايښودونکي او لنډ مهالي مشر - د پوځ مشر ته د ولسمشرۍ له لېږد څخه مخکې د لنډې مودې لپاره خدمت وکړ. د ګوند ډله چې وروسته يې مشري کوله، په ۱۹۱۲ ز کال کې ډسمبر پارلماني ټاکنې وګټلې. که څه هم لږهه موده وروسته د په امر ووژل شو او د پوځ د په مشرۍ د حکومت بشپړ واک تر لاسه کړ. مخکې له دې چې د يوې نامتو يا مشهورې ګډوډۍ په پايله کې لنډ مهالې پاچاهي له منځه يوسي؛ په ۱۹۱۵ ز کال کې يې د چين سترواکي اعلان کړه. په ۱۹۱۶ ز کال کې د له مړينې څخه وروسته د حکومت واک د کورنۍ د يوې لنډې بيا رغونې له امله نور هم کمزوری شو. بې واکه حکومت د هېواد ټوټه کېدلو ته ځکه لاره هواره کړه، چې په فوځ کې غرضي ډلو د انفرادي خپلواکۍ ادعا وکړه او يو له بل سره يې ټکر وکړ. د جنګ سالارۍ دوره پيل شوه، چې دا واک د نامتمرکزو هڅو او اوږدمهاله وسله والې شخړې لسيزه وه. يا ډلې د په مشرتابه په کې څو ځله د يو ملي حکومت د رامنځته کولو هڅې وکړې. په ۱۹۲۳ ز کال کې د درېيم ځل هڅې په پايله کې د له نيولو څخه وروسته يې په برياليتوب سره د چين د يووالي په موخه يوې مبارزې ته په چمتووالي کې يو سيال حکومت رامنځته کړ. په ۱۹۲۴ ز کال کې د شوروي د ملاتړ لپاره د اړتيا په توګه چين له بې تجربې کمونيست ګوند سره يو اتحاد کې برخه واخيستله. جنرال - چې د له مړينې او ۱۹۲۵ ز کال کې د واک له وروستۍ هڅې څخه وروسته د مشر شو، د حکومت د له منځه وړلو په موخه يې په ۱۹۲۶ ز کال کې سويلي چمتووالی يا ګړنديتوب مبارزه پيل کړ. په ۱۹۲۷ کې ملتپال حکومت ته ولېږداوه او د چين کمونيست ګوند يې پاک کړ، چې پيل يې د شانګهای عام وژنې سره وکړ. ورستۍ پېښې د چين کمونيست ګوند او وسله والې سرکښۍ ته اړ کړل، چې د چين د کورنۍ جګړې پيل او د په مشرۍ په اوهان کې د يو سيال ملتپال حکومت رامنځته کېدنه په ګوته کوي. که څه سيال حکومت له لنډې مودې وروسته کمونيستان پاک کړل او د له سره پخلا شو. وروسته له هغې چې شمالي .... په ۱۹۲۸ ز کال کې د په مشرتابه د تش په نوم يووالي پايله درلوده، ناخوښه بدخلقه جنګ سالارانو د ضد يو ايتلاف يا يووالی جوړ کړ. دې جنګسالارانو له ۱۹۲۹ څخه تر ۱۹۳۰ ز کال پورې د مرکزي دښتو جګړه کې د او د هغه د متحدينو پر وړاندې جګړه وکړه، چې په پای کې يې د جنګسالارۍ دورې تر ټولو ستره جګړه وبايلله. چين د ۱۹۳۰ ز لسيزې پر مهال يو څه صنعتي کېدنه وازمايله، مګر په کې د ملتپال حکومت، ، پاتې جنګسالارانو او پر باندې د جاپان له بريد څخه وروسته د جاپان سترواکۍ تر منځ شخړو له امله يې ماتې وزغملې. د ملت جوړونې هڅې په ۱۹۳۷ ز کال کې هغه مهال د چين او جاپان تر منځ دويمه جګړه کې د جنګېدلو لامل شوه، چې د ملي انقلابي فوځ او د جاپان د سترواک فوځ تر منځ يو اخ و ډب پر جاپان باندې د هر اړخېز يرغل بريد ته ورسېده. د او تر منځ دښمنۍ له جګړې څخه لږه موده مخکې هغه مهال د يوې برخې په توګه ارامې شوې، چې دوی د جاپان د تيري د مخنيوي په موخه دويمه متحده جبهه جوړه کړه؛ تر هغې چې ياد اتحاد په ۱۹۴۱ ز کال کې مات شو. جګړې په ۱۹۴۵ ز کال د دويمې نړيوالې جګړې په پای کې د جاپان تر غاړه ايښودنې پورې دوام وکړ. چين له دې وروسته د تايوان ټاپو او واک يو ځل بيا تر لاسه کړ. لږه موده وروسته د او تر منځ په هر اړخيزې جګړې سره د چين کورنۍ جګړه بيا پيل شوه، چې د جمهوري غوښتونکو د بنسټيز قانون په توګه د ۱۹۲۸ز کال ارګانيک قانون پر ځای د چين د جمهوري غوښتونکو د ۱۹۴۶ ز کال اساسي قانون د تصويب لامل شوه. درې کالونه وروسته په ۱۹۴۹ کې د کورنۍ جګړې پای ته نږدې، د چين کمونيست ګوند په بيجنګ کې د چين د خلکو جمهوريت رامنځته کړ، چې د په مشرۍ د چين جمهوريت؟ څو ځله خپله پلازمېنه له څخه ، وروسته ، ورڅخه وروسته او به پای کې ته ولېږدوله. د چين کمونيست ډلې برياوې تر لاسه کړې او او حکومت يې د چين له اصلي خاورې څخه وشړه. په ۱۹۵۰ ز کال کې د او په ۱۹۵۵ ز کال کې د ټاپوګانو واک له لاسه ورکړ او يوازې پر تايوان او نورو کوچنيو ټاپوګانو باندې يې واک وساته. د ملتونو ټولنې او وروسته د ملګرو ملتونو د امنيت شورا کې د خپلې څوکۍ په ګډون يو بنسټګر غړی و، چې تر ۱۹۷۱ ز کال هغه مهال پورې دا دريځ وساتل شو، چې د چين ولسي جمهوريت ياد غړيتوب تر لاسه کړ. د پوسټ نړیوالې اتحاديې او المپيک نړيوالې کمېټې غړی هم و. نومونه پر اصلي خاوره باندې د ياد هېواد اصلي نوم د چين جمهوريت و، مګر د خپل شتون په موده کې په بېلابېلو نومونو سره پېژندل شوی دی. په ۱۹۱۲ ز کال کې د له رامنځته کېدنې څخه لږه موده وروسته، حکومت ځان ته د نسبت ورکولو لپاره چين: - لنډه بڼه وکاروله. د ويی له يانې مرکزي يا منځني او يانې حکومت يا ولسي حکومت څخه تر لاسه شوې هغه اصطلاح ده، چې د کورنۍ تر واکمنۍ لاندې خپلې شاهي سيمې ته په ماخذ؟ کې رامنځته شوه. ياد نوم وروسته د ختيځ پرمهال د نني ګرد چاپېر سيمې ته وکارول شوه او ورڅخه وروسته د دورې پر مهال ځيني وخت د دولت لپاره د يو ورته مترادف نوم په توګه له کارونې څخه مخکې؛ د چين مرکزي دښتې لپاره وکارول شو. جمهوريت غوښتونکی چين له ۱۹۱۲ څخه تر ۱۹۲۸ز کال پورې د حکومت ته او ملتپال يا نشنلېسټ حکومت له ۱۹۲۸ څخه تر ۱۹۴۹ ز کال پورې جمهوري غوښتونکې دورې ته ويل کېږي. سرچينې