تمدن (معاصر وخت)
تمدن یا عصريتوب په بشري او ټولنیزو علومو کې یوه موضوع ده چې دغه دواړه یوه تاریخي عصري دوره دوره ګڼل کېږي، چې د هغه ځانګړو ټولنیزو او کلتوري نورمونو، چلندونو او کړنو مجموعه ده، چې د رینسانس او د دلیل عمر د مې پیړۍ فکر او د مې پیړۍ د روښانتیا په پایله کې رامنځته شوې ده. ځینې تبصیره کونکي په دې اند دي، چې د تمدن یا عصریتوب دوره په کال یا په کال کې د دویم نړیوال جنګ سره ، یا په یمه لسیزه او یا هم په یمه لسیزه کې پای ته رسېدلې ده او له هغه وروسته وخت ته وروستی تمدن یا ویل کېږي. دمعاصر تاریخ اصطلاح د کال څخه وروسته زماني دورې ته هم د اشارې لپاره کارول کیږي، پرته له دې چې هغه د عصري تمدن یا وروستی تمدن دور ته ځانګړی کړي. په دې ډول مډرن د اوسني دورې د مانا برعکس کېدلی شي په تیر وخت کې د یوې ځانګړې دورې د نوم په توګه وکارول شي. ځانګړو څانګو ته په کتلو سره تمدن کېدلی شي د مختلفو وختونو دورو یا ځانګړتیاوو ته راجع شي. په تاریخ لیکنه کې مه او مه پیړۍ معمولا د تمدن لومړۍ ورځي یا ابتدايي تمدن بلل کېږي، په داسې حال کې چې مه پیړۍ ټوله د عصري تاریخ سره مطابقت لري. که څه هم چې په دې کې د اړوندو تاریخي پروسو او کلتوري پیښو پراخه لړۍ چې له فېشن څخه نیولې بیا تر عصري جګړې پورې شامله ده. همدارنګه کېدلی شي چې د هغه شرایطو موضوعي یا موجودي تجربې ته هم اشاره وکړي چې دوی یې رامنځته کوي او پر بشري کلتور، بنسټونو او سیاست باندې دوامداره روانې اغیزې لري. د یوې تحلیلي او معیاري مفکورې په توګه، تمدن یاعصريیت د فلسفې او د جمالیاتو د ماډرنېزم له اخلاقو سره نږدې تړاو لري. سیاسي او فکري جریانونه روښانتیا او وروستي پرمختګونه لکه، موجودیت اگزیسنټینسیالېزم، عصري هنر، د ټولنیزو علومو رسمي تاسیس او د معاصریت ضد تحولاتو لکه مارکسیزم سره بېلوي. همدارنګه دا هغه ټولنیزې اړیکې چې د پانګوالۍ د ودې سره تړاو لري او د سېکولر کولو، ازادولولېبرلایزېشن او عصري کولو او وروسته له صنعتي ژوند سره د تړلو سره تړاو لري په خپله لمنه کې رانغواړي. د نولسمې او شلمې پیړۍ په وروستیو کې عصري هنر، سیاست، ساینس او کلتور نه یوازې په لویدیځه اروپا او شمالي امریکا کې، بلکې د نړۍ په ټولو متمدنو سیمو کې، حتی د هغه حرکتونو په شمول چې فکر یې د لویدیځ او نړیوال کولو سره په ټکر کې و حاکمیت درلود. تمدن یا عصري دوره د انفراديت، سرمایه دارۍ، ښاري کېدلو او د تخنیکي او سیاسي پرمختګ د امکاناتو له باور سره نږدې تړاو درلود. د دې دورې جنګونه او نورې محسوسې ستونزې، چې د ډیریو لامل یې د چټک بدلون اغیزې او د دودیزې مذهبي او اخلاقي نورمونو د پیاوړتیا له منځته تلل و، ددې سبب شوې چې د عصري پرمختګ په وړاندې د ډیرو خلکو غبرګونونه را پاروي. د دوامداره پرمختګ په اړه خوشبیني او پر هغه باندې باور په دې وروستیو کې د وروستي تمدن پوسټ ماډرنیزم لخوا تر نیوکې لاندې راغلی دی، په داسې حال کې چې پر نورو براعظمونو باندې د لویدیځې اروپا او انګلیس-امریکا پر حاکمیت باندې د یا وروسته استعماري نظریې نیوکه کړې ده. د هنر د تاریخ په سیاق یا شرایطو کې تمدن مډرنیت یو ډیر محدود مفهوم لري اوعصري هنر د دوره پوښي. په دې مفهوم سره ددې اصطلاح کارول چارلس بوډیلیر ته منسوب شوي دي. ده په کې د د عصري ژوند انځورګر تر عنوان لاندې په خپله یوه مقاله کې په یو لوی ښار کې د ژوند لنډمهاله او ژر تېرېدونکې تجربه ډیزاین کړه او یو مسؤلیت درک کونکی هنر باید دا تجربه ترلاسه کړي. سرچينې او ياداښتونه