رڼايي سپڼسيزې اړيكې
رڼايي سپڼسيزې اړيكې جوته ده،چې دا زموږ ټكنالوژي عصر پير د ډېرو ځلانده اختراعاتو او دريافتونو لاس ته راوړنه ده.خو اوس ددغه عصرپير په ارتقا لوړتيا كې ترټولو زياته ونډه زموږ د خبرتياوو استعمال د هغوى د لېږدونې وړيتا او د هغو توكيو چې مونږ يې ددغو موخو لپاره استعمالو،ده. د يونيمې لسيزې څخه مخكې زياتره برېښيزې اړيكې اړتياوې د تامبه زيو له لارې كېدى،كوم به چې دتاو شوې كواكزل محوري - كيبلونو په حالت كې وه. په دې سېسټم كې به اړيكې په مس زيو باندې د برېښنايې ټكانونو سگنالونو د لېږدونې په ذريعه كېدې. خو پدې كلونو كې يو نوې سېسټم منځ ته راغې،چې د مس زيو پرځاى رڼايي سپڼسى او د برېښنايي سگنالونو پرځاى رڼايي سگنالونو كار وي. د يو پېړۍ زړو مس زيو نه تر اوس دم رڼايي سپڼيسيو پورې پرمختگ او زموږ د ډېرې خبرتيا،پر اوږدو فاصلوواټنو باندې ژر لېږدونې زياتېدونكى وړتيا د ژوند په ټولو څانگو كې د ټكنالوژيكي پرختگ پولې ډېرې پراخه كړې دي. مخكې لدې، چې د رڼايي سپڼسۍ اړيكتياوې نور هم سره وشنوو، ښه به دا وى، چې د اړيكتيا په اړه يو څه معلومات ترلاسه كړو. اړيكتياوې يعنې څه؟ هغه وسيلې او سېسټمونه ، چې برېښيز الېكټرونيكي او رڼايي نوري سگنالونه په اوږدو واټنو لېږدوي د خبرتياو مختلف ډولونه لكه: اواز او ويډيو، لومړې برېښنايي يا رڼايي سگنال ته اړول كېږي............. برېښنايي سگنالونه د مس زيو په ذريعه لېږدول كېږي او يا هم په هوا كې د راډيوي څپو په څېر انتقالېږي. خو رڼايي سگنالونه د ښيښيي سپڼسيو په ريښكې باندې مزل كوي. كله چې يو سگنال خپل ځاى ته ورسېږي، نو هغه سگنال بېرته يو هېروونكي حالت ته واړوي،لكه غږ، په ټفلېفون يا هم د ټلويزيون پر پردې باندې روان انځورونه او ياهم لفظونه او انځورونه ستاسې د كمپيوټر سولگر پر پرده باندې. په اړيكتياو كې د پيغامونو لېږد رالېږد د مختلفو وسيلو په استعمال سره له مختلفو لارو كېږي. خو دا پيغام لېږدونه په دوه ډوله ده. ۱- له يوې نقطې څخه بلې نقطې ته ۲- له يوې نقطې څخه ډېرو نقطو ته: پيغامونه د مختلفو لېږديزو رسنيو په استعمال سره له يوه ځاى څخه بل ځاى ته لېږدول كېږي. په لېږدنيزو رسنيو كې مس زي، ارتباطي اړيكتيايي سپوږمكۍ دراډيو وړې څپې، او د رڼايي سپڼسيو كېبلونه شامل دي. د رڼايي سپڼسيز اړيكې منځ ته راتلل، ډېرې خبرتياوې، په خورا چټكتيا سره په اوږدو واټنو لېږدول !!! ؟؟؟؟ دې سوال ساينس پوهان ډېر پرېشان كړي وه، خو ددې مسئلې حل صرف د ليدونكې رڼا د اړيكتيايي رسنۍ چاپېريال په توگه استعمال وو. دا نظريه په لومړي ځل الكساندر گراهم بِل د ۱۸۷۰ م په اواخرو كې وړاندې كړه، خو د يو ښه ورونكي اهتزاز د پيدا كولو كومه لاره وه اونه هم د رڼا له يوه ځى څخه بل ځاى ته د لېږدونې. په ۱۹۶۰ ز كې د لېزر اختراع له څېړونكو سره مرسته وكړه، چې نوټ د حاشي لپاره د رڼا د سر موجونه هم شته چې موږ يې نه وينو، دې نه رڼا ته نه ليدونكې رڼا واي، او ليدونكې هغه رڼا ده، چې موږ يې وينو سره مرسته وكړه، چې داسې يوه لار پيدا كړي، چې ليدونكي رڼا د اړيكتيايي رسنۍ په توگه وكاروي. ددغو ټولو هڅو لاسته راوړنه رڼايي سپڼسي وه. ننني بنسټيز رڼايي سپڼسۍ مزي خورا ډېر برابروي اړو داسې ښېگنې لري ،چې له دې نه مخكې په بل كوم كې نه وى. انټرنېټ، گرځنده فون، فكس ماشينونه او داسې نوې په دې عصري ټولنه كې د ژوند كولو لاره ده. دا ټولې ټكنالوژۍ پر لېزر او رڼايي سپڼسيو باندې ولاړې دي. رڼايي سپڼيزې اړيكتياوې به په نږدې وخت كې د ټولو اوسنيو اړيكتيايي سېسټمونو ځاى ونيسي. ولې؟؟؟ ځكه، چې موږ غواړو ډېرې خبرتياوې په خورا چټكيا سره پر لرې واټنو وليږو. دا يواځې د كار لارې امكان لري. پر دې سربېره رڼايي سپڼسي نور ډېر ښه والې لري. رڼايي سبنسي په نړيوال اړيكتيايي سېسټم كې د ملا د تير حيثيت لري. دا د ښيښې څخه جوړ حيرانوونكې سپڼسي، چې هر يو يې د انسان له وېښته څخه نرې، خو له پولادو څخه كلك دى. ددې لپاره سكښت شوې دي، چې ډېرې خبرتياوې واخلي او د نوي ډول- بڼې رڼا په ذريعه يې ولېږدوي. لېزر او يو ځاى د نړۍ د اړيكتيايي سېسټمونو وړتيا ظرفيت خورا ډېر كړې دى، لكه حيرانوونكى پرمختگ پر سولونې ، انټرنېټ او نړيوال ټلفوني كې. دغه نري سپڼسي د مس زيو او كواكزل مزيو پر پرتله خورا ډېرې خبرتياوې په ډېره كره توگه له يو ځايه بل ځاى ته لېږدوي. رڼايي سپڼسي د لړيز گڼيال خبرتوكي د لېږدونې لپاره تر ټولو غوره شمېرل كېږي. دا سپڼسي په بنسټيزه توگه د ټولو ناخوالو مدافع دي. د تالندې په گډون شمول، د رڼايي سپڼسي د برېښنا لپاره غېر هادي دي. نو ځكه د رڼايي سپڼسيو په كېبلونو كې نېغ په نېغه تماس سره له جگ ولټېج برېښنا مزيو او برېښنا كارونكيو وسيلو سره كارېداى شي. ځكه، چې دا سپڼسي د ښيښې څخه جوړېږي نو ځكه نه كوليږي زنگ نه وهي او نه هم ورسره ډېر كېمياوي مواد جوړجاړې تعامل كوي. دا لامل دى، چى موږ يې تر هر ډول خاورې لاندې تېرولاى شو، او حتى، چې موږ يې تر هر ډول خاورې لاندې تېرولاى، چې تر ټولو كوليدونكي چاپېريال يا يې په كېمياوي كارخانو كې لوڅ پرېښودلاى شو. موږته معلومه ده چې په دې سپڼسيو كې د خبرتياوو وړونكې رڼا ده نو په مات شوي مزي كې د اور .... سيكى درا اوچتېدو امكان نشته،او داسې د اور لگېدو يا جوړوونكي كارگر ته زيان رسولو نه جوگه كېږي. رڼايي فيبر مزي له بهرني چاپېريال څخه هېڅ نه اغېزمن كېږي، نو كولاى شو،چى دوى د ټلېفون له ستنې سره وتړو او يا يې هم د ټلېفون له مزيو يا د برېښنا له مزيو سره يوځاى تېر كړو، ځكه چې رڼايي فېبر مزي له څپاندې لهر څخه هېڅ سگنال نه را اوچتوي. رڼايي فېبر مزي كه پكې ډېر سپڼسين هم وي د - په پرتله ډېر نري او سپك وي. نو ځكه يې لگونه نصبونه او كارونه تر نورو اسانه ده. د ورايه اړيكتياو لپاره رڼايي فېبر مزي تر ټولو غوره دى. ځكه ثبتول يې ډېر گران دى خو څارنه يې ډېره اسانه ده. له سپڼسي څخه هېڅ ډول برېښنايي وړانگې نه راوځي. د همدغو ښېگڼو له بركته رڼايي سپڼسي په مختلفو څانگو كې ليدل كېږي. تر ټولو په جوته توگه په اړيكتيايي او سولگريز كمپيوټري شبكو كې. رڼاييي سپڼسي د نړيوال مخابراتي او اړيكتيايي سېسټم د ملا تير جوړوي. دغه حېرانوونكي د ښيښې سپڼسي، چې د انسان تر وېښته نرې، خو تر پولادو كلك د ډېرو خبرتوكيو د لېږدونې لپاره سكښتل شوې دى. خبرتياوې د نوي ډول رڼا په وسيله مټ په دغو مزيو مزل كوي. دا نوې رڼا لېزر بلل كېږي. لېزر او رڼايي سپڼسيو سره يو ځاى د نړيوال اړيكتيايي سېسټم ظرفيت په حيرانوونكى توگه پرمخ بوولې دى. لكه په كې هېښوونكى پرمختگ، انټرنېټ او نړيوال ټلېفوني. لېزر څه شې دى.؟؟ لېزر د انگليسي د لنډيز دى. په دې عمليه كې رڼا د وړانگو د هڅول شوې استخراج په وسيله لوړېږي د لېزر رڼا ټولې څپې يو شان مزل كوي او يو شان اهتزاز لري. لېزر داسې يوې وسيلې ته هم وايي، چې د يو رنگيزې رڼا يوه تينگه وړانگه منځته اروړي، او دغه ټينگه وړانگه، چې كله پر يو ځاى باندې متمركزه شي هغه ځاى ډېر زيات تودوي. لېزر پر مخابراتو اړيكتياو سربېره خورا نور كارونې هم لري. ښه نو او راځئ، چې وگورو يو رڼايي اړيكتيايي سېسټم څه ډول وي. موږ مخكې وليدل، چې يو رڼايي مخابراتي اړيكتيايي سېسټم په دوه ډوله وى. اوس به موږ د يعنې له يو ځاى وبل ته ټكي-تر-ټكي اړيكتيايي سېسټم عناصر وگورو. په پام كې مو وي، چې په سېسټم كې اخېستونكي .اخستوال، يو وي. د ټكي-تر- ټكي سېسټم له لاندې برخو څخه جوړېږي: رڼايي لېږدوونكي د رڼايي سپڼسيو مزي رڼايي بيا رڼايي راخستوال انځورونه رڼايي لېږدوونكي: رڼايي لېږدوونكي برېښنايي ډوله برېښنايي انالوگ يا گڼيال ټكانونه سگنالونه توليدوي او بيا يي رڼايي ټكانونو ته اړوي. د رهايي ټكانونو سگنالونو سرچينه به يا وي او يا هم لېزر ډاى اوډ . د رڼايي سپڼسيو مزي په اړه ډېر وغږېدو، يو څو نورې هم بايد په ياد ولرو، هغه داسې، چې دا كېبل د يو يا ډېرو ښيښيي يا پلاستيكي سپڼسيو څخه جوړ شوې وى. دا سپڼسي د رڼايي ټكان سگنال لپاره داسې وي لكه د موټر لاره چې سرك وي. دا كېبل د بښنايي كېبل په څې وي. خو رڼايي سپڼسي يې د بريښنايي مزيو ه پرته ډېر خوندي ساتلي وى. هغه سېسټمونه چې په اوږدو واتنونو لېږدونې كوي، هغلته رڼايي كارېږي، چې رڼا بيا كړي. رڼايي ؟؟؟؟ راخېستوال : رڼايي راخېستوال، چې كله رڼايي ټكان سگنل ترلاسه كړي، بېرته يې همغه برېښنايي ټكان ته اړوي. د رڼايي سپڼسي دنننى جوړښت: انځور منځى مركز : د سپڼسي د ښيښې څخه جوړ نرې مركز، چې رڼا پكې مزل كوي. : بهرنې رڼايي ماده، چې له مركز څخه راتاوه وى، او نه پرېږدي، چې رڼا له مركز يا هستې څخه بهر راووځي. رڼا بېرته مركز ته منعكسوي. بهرنې پوښ : يو پلاستيكي پوښ دى، چې سپڼسې د خرابېدو څخه ژغوري. په زرگونو دغسې رڼايي سپڼسي په رڼايي مزيو كې بنډل شوې وى. بيا دغه بنډل د كبل بهرنې پوښ، چې جاكټ بلل كېږي په وسيله خوندي شوې وى. انځور د رڼايي فېبر غوڅه شوې برخه ښه نو دا خو وو د رڼايي سپنسي دنننۍ يا منځينې جوړښت، اوس راځئ وگورو، چې دا څنگه كار كوي. په رڼايي كېبل كې رڼا د سپڼسي په هسته مركز كې داسې مزل كوي، چې هره شېبه له سره لكېږي او بېرته منعكسېږي، تاسو به ښه پوهېږئ چې د رڼا له يوې سطحې سره لگېدل او بېرته په بشپړه توگه را منعكس كېدل كومه عمليه ده؟ هو بلكل، دې ته بشپړ دنننې انعكاس ويل كېږي. انځور د رڼا ټكان سگنل راځي او د ښيښې په ديوال لگېږي، او بيا پر بشپړ ډول دننه خواته منعكس كېږي، ځكه چې رڼا نه جذبوي، نو ځكه رڼا تر لرې لرې مزل كولاى شي. خو بيا هم په ښيښي كې ځينو له كبله يو څه رڼا په سپڼسي كې ضايع كېږي، خو دا د ښيښې په خالص توب او د رڼا د څپې اوږدوالې پورې اړه لري. دنننې انعكاس انځور تاسې به فكر كوئ، چې دارڼاي ټكانونه سگنالونه له كومه كېږي. د رڼايي ټكانونو سگنالونو سرچېنه رڼا پرېښودونكى ډاى اوډز دي. ډاى اوډ څه شې دى؟ ډاى اوډ يعنې دوه برېښنايي خواوې. ډاى اوډ يو تر ټولو ساده نيم هادي دى. نيمه هادي هغه ماده ده، چې برېښنا ټكان جټكه په بېلا بېلو ظرفيتونو كوي. زياتره نيمه هادي له هغو ضعيفو هادي موادو څخه جوړ شوې وي، كوم چې ناخالص وي، يعنې ورگډ شوې وي. د ورگډولو عمليې ته وايي. د په برخه كې الومينيم گېليم ارسنايډ د هادي مادې په توگه كارېږي. په اساسي توگه د وړو څراغونو په څېر دى، چې په يو برېښنايي سركټ كې په اسانه توگه لگېدلاى شي. او دوي په يو كې د الكټرونونو د حركت په وسيله روښانه كېږي، خو د عامو څراغونو په څېر نه تودېږي، نو ځكه يې د سوزېدنې امكان لږ دى. نو ويلائ شو، چې هغه برېښ-ځلانده وسيلې دى، چې له عادي څخه جوړ شوې دي، او هغه وخت د رڼا پيداكولو وړتيا پكې راپيدا كېداى شي، چې كله د يو ټكاني سرچينې په وسيله شي. نو بېلابېل د بېلابېلو رڼاگانې پيدا كوي. انځور دغه د په وسله راپيدا شوې رڼا خبرتياوې راخلي او د په وسيله يې لېږدوي. رڼايي سپڼسيزې اړيكې