اسلام
اسلام عربي: ، اطاعت د اللهج د رضا يو مونوتېسټېک د يوه څښتن مننونکي گروهې عقيده يا باور لرونکې دین دی. پخپله د اسلام وی د سولې، امن، سلامتۍ، روغې جوړې رامنځته کول دي. دا دین له درېیو ابراهيمي دينونو یهوديت، عیسویت، اسلام له ډلې څخه دی، چې د نړۍ په کچه دویم ستر مذهب گڼل کېږي. د اسلام د دين لارويانو ته مسلمانان وايي. مسلمانان پدې گروهه دي چې اللهج د انسانانو د لارښوونې لپاره وخت پر وخت، خپل استازي پيغمبران رالېږلي، چې هریو خپله دنده د الهي اوامرو په رڼا کې په بشپړه توگه سرته رسولې. د الهي استازو پیغمرانو وروستې استازې محمدص دی. اسلام تسليمۍ او غاړه اېښودنې ټه وایي يا په بله وينا ځان د الله تعالی رضا ته تسليمول. د اسلام د دين لاروي ته مسلمان ويل کېږي، مانا دا چې هغه څوک چې ځان يې اللهج ته سپارلی او د هغه د احکامو اطاعت کوي، مسلمان گڼل کېږي. په ټوله نړۍ کې د ۱٫۱ بيليون او ۱٫۸ بيليون ترمېنځ وگړي د اسلام د دين لارويان دي، چې په همدې توگه وروسته د عيسويت نه اسلام د نړۍ دویم ستر دين گڼل کېږي. مسلمانان په دې عقیده دي ې اللهج قرآن مجيد پر حضرت محمدص نازل کړی، او محمدص د الله تعالی وروستی پيغمبر دی. مسلمانان پدې عقيده هم دي چې قرآن مجيد او سُنت د حضرت محمدص خبرې او اعمال د اسلام بنسټيزې سرچينې دي. مسلمانان په دې عقيده هم دي چې حضرت محمد مصطفیٰص د يوه نوي دين په توگه د اسلام د دين بنسټگر نه ؤ، خو همدا وروستی پيغمبر د اسلام د دين د گروهې آرنۍ لمانځونکی او پرځای کوونکی دی چې پر زمکه يې بنسټ آدمع ايښی چې بيا تر هغه وروسته حضرت ابراهيمع او د هغه نه پخوانيو او وروستنيو، د خدایج ټولو پيغمبرانو يې د دغه دين او اصلي لارې بلنه ورکړې. مسلمانان دا عقيده لري چې په يهوديت او عيسويت کې د اللهج پيغام چې د بېلابېلو انبياو لخوا پر دوی نازل شوي، هغه د دوی لخوا د وخت په تېرېدو سره تحريف شوي، او ناسمه ترجماني يې شوې، که هغه په ليکلې بڼه وي او که پرته د ليکلې بڼې وي. د اسلام دين د گڼ شمېر اسلامي اعمالو يو غونډال دی. د دغه دين مننونکي بايد د اسلام د دين د پينځه ستنو مننونکي او پلي کونکي وي، د اسلام د دين پينځه ستنې له بېلابېلو فرايضو او دندو نه جوړ شوی او همدغه پينځه ستنې دي چې په يوې ټولنه کې مسلمانان سره متحده کوي. د اسلام د دين د پينځه ستنو سره سره، اسلامي قانون شريعة د احکامونو يو دوديزه قضايي واک دی چې د مسلمانانو د ژوند او ټولنې هر اړخ يې اغېزمن کړی. په دې قانون کې هر څه رانغښتې دي، د عملي چارو نه نيولې لکه د خوراک، څښاک آن تر سوداگريزو او پانگه ايزو چارو او تر جگړايزو چارو پورې هر څه په دې قانون کې راغلي دي. نژدې ټول مسلمانان د اسلام په دوو لويو فريقو لکه سني او شيع پورې تړاو لري. د تشيع فرقه په ۷مه پېړۍ کې د مسلمانانو تر مېنځ د مذهبي او سياسي توپيرونو په پايله کې رامېنځ ته شوې. په اټکلي توگه ۸۵ په سلو کې مسلمانان د اهل سنت لارويان دي او ۱۵ په سلو کې د تشيع فرقې لارويان دي.په منځنی ختيځ، او همداراز د افريقا او آسيا په برخو کې د اسلام دين برلاسی دی. د دغه دين د مننونکو لويې ډلې په چين، د بالکان هيوادونو په ختيځه اروپا او روسيې کې شته. په لويديځه اروپا کې هم گڼ شمېر مسلمان مهاجرين مېشت دي او همدا راز په امريکا کې هم د مسلمانانو ټولنې شته. په سلو کې نژدې ۲۰٪ مسلمانان په عربو هېوادونو کې مېشت دي. آرپوهه اسلام د عربي ژبې د درې تورو، نه راوتلی. اسلام د همدغې ريښې يو تجريدي فعل دی چې مانا يې ده تسليم يا ځان سپارل، څان اللهج ته سپارل، اطاعت کول او د سولې په مانا هم ده. کله چې د پورتني ويي د ريښو په اړه په نورو ژبو کې څېړنه کوو، نو بيا په عبراني ژبه کې د پورتني وييکي ضمني ماناگانې هم راوځي. په عبراني ژبه کې د شلوم ويي، د شين-لامد-ميم نه خپلې ريښې اخلي . په ډېرو سېمېټک ژبو کې د همدغه لغت ضمني ماناگانې شته، چې مانا يې بشپړکېدل، پوره کېدل، سر ته رسېدنه، ښه اوسېدنه، هوسا اوسېدنه، يو داسې اصطلاح چې په ژباړه کې اکثراً د سولې د وييکي مانا په ځان کې رانغاړي، ورکوي. په قرآن کې هم د اسلام د لغت د مانا بېلابېل تعبيرونه راغلي. په ځينو آيتونو، کې د اسلام کيفيت د يوې راسخې عقيدې په توگه تاکيد شوی: اللهج که وغواړي چې د يو چا لارښونه وکړي، نو اللهج د هغه سينه د اسلام لپاره پراخه کوي. نور آيتونه بيا اسلام او دين اکثراً د مذهب په توگه ژباړل کېږي د يو شي په توگه تعبيروي : نن، ما ستاسو دين ستاسو لپاره مکمل کړ؛ ما ستاسو لپاره خپل د برکتونو اچول مکمل کړل؛ ما ستاسو لپار د اسلام دين غوره کړ. ډېر نور خلک بيا اسلام داسې تعريفوي چې دا هغه دين دی چې انسان د همدې دين په مرسته بېرته الله تعالی ته ورستنېږي نسبت و دې ته چې د ايمان د اعمالو د تصديق په توگه وگڼلای شي. هغه نور عربي وييونه چې د نه راوتلي: سلام چې د سولې او سلامتۍ په مانا ده او د ورځيني روغبړ يوه اهمه کلمه ده السلام عليکم ته دې سلامت وېسلامتي دې پر تا وي. السلامسولهد اللهج د ۹۹ مبارکو نومونو نه يو نوم دی چې په قران کې هم راغلی. مسلمان د اسلام د دين مننونکي ته وايي او مانا يې ده هغه څوک چې ځان اللهج ته تسليم کوي او يا د اللهج اطاعت کوي. سلامه د سلامتي په مانا ده چې د خدای پامانۍ په وخت کې وييل کېږي، د مع السلامه مانا سلامتۍ سرهلاړ شه ده. عقيده د اسلام بنسټيزه عقيده شهادت دی چې د گواهۍ مانا لري شهادت لا إله إلا الله محمد رسول الله نشته بل کوم څښټتن يا معبود پرته د اللهج نه او محمدص د اللهج پيغمبر دی. د دې لپاره چې څوک مسلمان شي، نو سړي ته پکار ده چې دغه پورتنی شهادت د يو څو شاهدانو مخکې ووايي او پرې ايمان راوړي. او که چېرته يو څوک غواړي چې اسلام ته راشي نو هغه يا هغې ته پکار ده چې بايد د زړه له صدق نه وغواړي او بيا د دې نه مخکې چې شهادت ووايي نو پکار ده چې د شهادت په اصلي مانا او مفهوم پوه وي. مسلمانان په دې عقيده دي چې اللهج انسانانو ته خپل پيغام د محمدص او د نورو پيغمبرانو لخوا لکه آدمع، نوحع، ابراهيمع، موسیع او عيسیع له لورې په بېلابېلو وختونو کې رالېږلی. مسلمانان په دې عقيده هم دي چې محمدص د اللهج وروستنی پيغمبر و او د هغه نه وروسته تر قيامته بل هېڅ کوم پيغمبر نه راځي. نو ددې پخاطر مسلمانان بايد د محمدص په لارښوونې تر قيامته پورې عمل وکړي. مسلمانان پدې عقيده دي چې قران د انسانانو د لارښوونې يو داسې کتاب دی چې تر اوسه پکې هېچا گوتې نه دي وهلي او پدې کتاب کې هېڅ کومه نيمگړتيا نشته، او هېڅ کله به پکې بدلون را نه شي، او دا د خدای له لورې انسانانو ته وروستی نازل شوی کتاب دی. مسلمانان دا هم وايي چې د انجيل او تورات هغه اسماني کتابونه دي چې د بېلابېلو مذهبي فرقو له لورې پکې لاسوهنې شوي په بل ډول سره ليکل شوي او په ناسمه توگه تعبير شوي او د دغو اسماني کتابونو اصلي بڼې اوس نه شته او د وخت په تېرېدو سره خلکو هماغه لومړني لارښوونې چې په اصلي اسماني کتابونو کې وه هېر کړي، او يا يې هم درغلي پکې کړې. نو ددغه ليد پر بنسټ اللهج انسانانو ته د لارښوونې لپاره قرآن راولېږه چې په دې کې هماغه د اصلي انجيل او تورات لارښوونو سره سره د هغو وختونو د خلکو چې پېغمبران به يې ځورول او وژل به يې او د اللهج له احکامو د سرغړونې سره سره يې د خپل زاتي گټو لپاره د اللهج په کلام کې چې بدعتونه راوستلي دا ټول تاريخ ثبت دی. مسلمانان دا هم وايي چې اسلام هماغه دين دی چې د آدمع له وختونو نه او د نورو پيغمبرانو په وختونو کې هم وه، او دغو ټولو پيغمبرانو د همدغه مذهب په لار د تلو ټينگار کړی. اسلامي کتابونه او ليکنې د يهوديت او عيسويت د هغو اصلي لارښوونو نه راوتلي چې د ابراهيمع په وختونو کې يې ښوونې شوي نو د همدغه پخاطر دا درېواړه مذهبونه يعنی يهوديت، عيسويت او اسلام چې درېواړه سره گډې ريښې لري، د ابراهيمي دينونو په نامه سره هم يادېږي. په قرآن عظيم الشان کې يهوديانو او عيسويانو ته د اهل الکتاب يا هغه خلک چې کتابونه ورباندې نازل شوي، په نامه اشاره شوې ده. اسلام يو دين دی، دين د ژوندون لار مانا لري او يا هم په بله وينا د لارښوونې لار. د قرآن شريف له مخې مسلمانان بايد په خپل پاک رب باندې ايمان راوړي او د هغه وحدانيت ته د تسليمېدو سره سره، د اللهج په ټولو وحيو، نازل شوو کتابونو، د اللهج په پرښتو، د اللهج په پيغمبرانو او د قيامت په ورځ بايد ايمان ولري. په همدې توگه، نور عقايد هم شته چې د اسلام د دوه لويو فرقو تر مېنځ پکې د تعبيرونو توپير شته. د تشيع د لارې خلکو کې د امامت يو سياسي او روحاني لارښوونې يو نظام دود دی. مسلمانان په دې گروهه دي چې اللهج انسانانو ته خپل وروستی رسول محمدص ورلېږلی دی. او پر محمدص يې قرآن نازل کړی چې وروستی اسماني کتاب دی. د قرآن د نزول موده پوره دوه لسيزې وخت نيولی. په اسلام کې پيغمبران، خدای ته نژدې هغه انسانان دي چې خدای تعالی يې د خپل پيغام رسولو په موخه په انسانانو کې غوره کوي. مسلمانان په دې هم عقيده لري چې پيغمبران انسانان دي چې خدای ورته د انسانانو د لارښوونې، عبرت او د خپلو ادعاوؤ د ثبوت په خاطر د معجزو د ښودلو توان ورکړی. په اسلام کې پيغمبران هغه انسانان دي چې تر نورو انسانانو په تقوا او نېکۍ کې تکامل ته رسېدلي او همدوی د خدای غوره، بې مثاله بنده گان دي چې خدای د پرښتو له لارې خپل پيغام همدوی ته د وحيو په بڼه ور رسوي. د اسلامي زده کړو نه داسې څرگندېږي چې د آدم نه وروسته د خدای ټول پيغمبرانو د اسلام د دين تبليغ او دعوت کړی، دا هغه دين دی چې يو خدای اللهج د معبود په توگه راپېژندلی. په قرآن کې اسلام د هغه ازلي طبيعت چې پر بنسټ يې خدای مخلوقات خلق کړل راپېژندل شوی او په قران کې دا هم راغلي چې د مسلمان ځانگړی نوم د ابراهيم لخوا د دې دين لارويانو ته ورکړ شوی. د تاريخ له مخې د اسلام دين په ۷مه پېړۍ کې په عربستان کې رامېنځ ته شوی. په اسلامي ليکنو کې يهوديت او عيسويت هغه دوه دينونه دي چې د ابراهيمع پيغمبر د لارښوونو وروسته د بېلابېلو پيغمبرانو په وخت کې رامېنځ ته شوي. په قرآن کې يهوديان او عيسويان د اهل الکتاب يا د کتابونو د خلکو په توگه پېژندل شوي، او د هغو خلکو نه چې ډېر خدايان پالي او عبادت يې کوي، تر مېنځ په ښکاره توپير پېژندل کېږي. مسلمانان په دې عقيده دي چې د پخوانيو اسماني کتابونو لکه زبور، تورات او انجيل سپېڅلي کتابونه د تاريخ په بېلابېلو پړاؤونو کې د ترجمې او متن په برخه کې تحريف شوي او اوس همدا سپېڅلي کتابونه پخپلو آرنيو بڼو هېڅ نه شته. د عقيدې شپږ ارکان مسلمانان شپږ بنسټيزه ارکانونو باندې عقيده لري: د اللهج په وحدانيت باندې ايمان راوړل او يواځی اللهج ته عبادت او اطاعت کول او د هغه نه مرسته غوښتل توحيد. د اللهج په پيغمبرانو باندې ايمان راوړل انبياء چې ټول پېغمبران رسول د اللهج له خوا رالېږل شوي. د اسلام پېغمبران وگورۍ. په اسماني کتابونو عقيدهکتب: په ابراهيمي صحيفو ابراهيمع باندې نازل شوې صحيفې په تورات باندې ايمان راوړل چې همدا کتاب پر موسیع باندې نازل شوی. په زبور باندې ايمان راوړل چې همدا کتاب پر داودع باندې نازل شوی. په انجيل باندې ايمان راوړل چې همدا کتاب پر عيسیع باندې نازل شوی. په قرآن باندې ايمان راوړل چې همدا کتاب پر محمدص باندې نازل شوی. د اللهج په پرښتو باندې.ملايکه. په قيامت او وروسته د مرگ نه د بيا ژوندي کېدلو عقيده قيامة په جنت او دوزخ عقيده. يادونه: کله ناکله دغه وروستۍ موضوع باندې ځانگړی بحث کېږی او په همدې توگه د عقيدې ارکان اوو ته رسېږي. په قسمت عقيدهتقدير. د اسلام بنسټيزه عقيده په پښتو ژبه : زه شهادت ورکوم چې پرته د الله تعالی د ذات نه بل کوم ذات نه شته؛ او زه شهادت ورکوم چې محمدص د هغه پيغمبر دی. زه په اللهج ايمان راوړم؛ او د هغه په ملايکو؛ او د هغه په کتابونو؛ او د هغه په پيغمبرانو؛ او د محشر په ورځ؛ او په تقدير؛ او ټول شيان د اللهج له خوا نه دي، او پس د مرگ نه ژوندون حق دی. د اسلام پينځه بنسټونه د مسلمانانو دوه لويې فرقې سني او شعيه مسلمانان جوړوي. په اسلامي نړئ کې د شعيه گانو په پرتله ډېرئ مسلمانان سنيان دي، خو په څينو هېوادونو کې لکه د منڅنئ آسيا هېوادونه ايران او عراق بيا شعيه مسلمانان ډېرکئ مذهبي ډله جوړوي. خو په نورو هېوادونو کط لکه سعودي عربستان، اندونيزيا او پاکستان کې سني مسلمان د هغه هېوادونو په مذهبي ټولنو کې ډېرکۍ برخه جوړوي. د سني مسلمانانو بنسټيزه ارکان د اسلام پينځه ستنو په نامه يادېږي، خو شيعه مسلمانان بيا يو څه مختلفه نومونپوهنه، چې د سني مسلمانانو د پينځه اهمو بنسټونو تر څنگ، د دين ريښې او لس عمده اعمال د دې مذهب د طريقو نه گڼل کېږي. خو ټول مسلمانان بيا په همدې پينځه بنسټيزو فرايضو او گروهو سره پوهاوی او سره يوه خوله دي چې سني مسلمانان يې د اسلام د پينځه ستنو په نوم پېژني او شيعه مسلمانان يې د دين د څانگو او ريښو اهم عناصر بولي. شهادت: د تصديق په مانا دی، چې يو مسلمان د الله ج نه پرته بل څوک د عبادت وړ نه گڼي او همداراز د اللهج د وحدانيت توحيد او د محمد ص د الله ج رسول نبوت او غلام په توگه مني . لمونځ: هره ورځ پينځه وخته لمونځ کول. روژه: د روژې په مياشت کې د لمرخاته نه تر لمرپرېواته روژه نيول. زکات: زکات ورکول. حج:د مکی زیارت په ټولو مسلمانانو باندی په ژوند کې یوځل فرض دی او هغه هم په هغو کسانو باندې چې د ادا کولو وس یې ولري. شعيه او سنيان دواړه په لاندنيو گروهو باندې باور لري، خو دغه دوه فرقې همدا عقايد په بېلابېلو ډلبنديو وېشي او هره ډله ورته ځانگړی تعبير لري: عدل: د اللهج عدل. قيامت: د خېر او شر د مالومولو ورځ. امر بل معروف: د ښو امر. نهي عن المنکر: د بدو نه ډډه. الجهاد في سبيل الله: د اللهج د رضا لپاره هڅه کوشش او زيار. هغه عقايد چې د شيعه مذهب لارويان پرې معتقد دي او سني مسلمانان پرې عقيده نه لري هغه دا دي:: امامت: ديني لارښوونه، ديني مشري، ديني رهبري. د علي او د هغه د اولاد رهبري او امامت د خدای لخوا نه د لارښوونې لپاره ټاکل شوی و. تولا: د اهل البيت او د هغوی د لارويانو سره مينه. تبارة: د اهل البيت د دښمنانو نه ځان بېلول او ليري والی. خمس: د گټې لپاره د ماليې ورکړه. که څه هم چې داسې مسلمانان هم شته چې نه د تشيع او نه هم د سني په ډلو کې ځانونه شمېري او دا هغه مسلمانان دي چې د قرآني دلايلو له مخې په اسلام کې د فرقې او د ډلې جوړول حرام گڼي، دا هغه مسلمانان دي چې په ساده توگه ځانونه مسلمانان بولي. هغه څوک چې ځانونه په ډلو وېشي هغه زموږ د ډلې خلک نه دي. د هغوی فېصله اللهج ته مالومه ده، اللهج به هغوی له هر هغه څه نه خبر کړي کوم چې دوی ترسره کړي. خدای آرنۍ ليکنې: الله خدای په اسلام کې تر ټولو لومړنی بنسټيزه موخه د خدای د وحدانيت منل دي چې دې ته توحيد وايي. په اسلام کې توحيد يو مطلق امر دی چې ترې هېڅ انکار نه کېږي او دا هڅکله يوه نسبي او يا هم په کومه بله مانا د نسبي شراکت مانا نه ورکوي. د قرآن مجيد په سورة الاخلاص کې خدای داسې راپېژندل شوی:ووايه خدای هغه دی، يوازې او بې ساری. الله تل پايېدونکی، په بشپړه توگه له ځان نه بسيا مالک. نه څوک يې زېږولي، او نه له چا نه زېږېدلی. او د الله په شان هېڅ بل څه نه شته. په عربي ژبه کې الله د خدای په مانا دی. د آرپوهنې له مخې دا لغت د الهه معبود لغت سره ډېر نژدې دی، د الله نوم د عيسوي او يهودي عربانو لخوا هم د خپل معبود په يادولو کې کارېږي، دغه نوم د محمد نه مخکې مخينه لري او د دغه ځانگړی نوم مخينه د ابراهيمي مذهبونو د خدای نه پرته د يو بل معبود نورې توپيري ځانگړنې نه څرگندوي. د الله نوم يو جمع او يا د جنس نوم نه دی، دا يو خاص نوم دی، دا نوم د خدای د نوم سره توپير لري، دا په دې سبب چې د خدای نوم د جمع بڼه لري او جنسيت هم ترې څرگندېدلای شي د ساري په توگه خدايان چې د همدې نوم جمع بڼه ده. په اسلام کې د الله پېژندنه په قرآن کې داسې شوې: الله دی د اسمانونو او زمکې جوړونکی: هغه ستاسو او د څارويو له مېنځه ستاسو لپاره جوړې جوړې کړي، او په دې توگه هغه تاسې په گڼ شمېر جوړ کړي ياست: داسې هېڅ کوم بل معبود نشته پرته له الله نه او د هغه په شان هېڅ نشته، او الله دی چې هر څه اوري او ليدلی شي . - .. . . -۴ :۱۷۱: ! . . . . . . . . . . - . - - . . . . د اسلام بنسټيز اصل توحيد دیتوحيد په يوه او يوازيني خدای عقيدې ته وايي. په اسلام کې د خدای لپاره د عربي ژبې اصطلاح الله کارېږي اکثراً عالمان په دې عقيده دي چې دا اصطلاح د ال- د مشخص کولو ادات او اله معبود د وييونو نه اشتقاق شوي چې مانا يې يوازيني خدای ته اشاره کوي، خو ځينې نور عالمان بيا د همدې نوم آر او اصل د آرامايک ژبې لغت الهه گڼي. د اسلام په پينځو بنسټيزو ستنو کې لومړنۍ ستنه يې توحيد بلل کېږي چې د شهادة يا منښت په ډول اظهارېږي، شهادة داسې ده چې: له حقيقي معبود نه پرته بل خدای نشته، او محمدص د خدای ټاکل شوی پيغمبر دی. په دوديزه اسلامپوهنه کې، خدای د انساني عقل او پوهاوي نه پورته معبود گڼل کېږي مسلمانان نه شي کولای چې خدای په يوه بڼه انځور کړي يوازې له دې چې بايد د داسې لوی معبود عبادت او اطاعت وکړي او خدای خپل يوازينی ساتونکی او ژغورونکی وگڼي. که څه هم چې مسلمانان عيسیع د يو پيغمبر په توگه پېژني، خو دوی بيا د عيسويانو د درېگونۍ عقيده، چې مسلمانان يې د شرک بولي په کلکه ردوي. په اسلامپوهنه کې عيسیع د نورو پيغمبرانو په څېر د خدای بنده او د انسان په توگه پېژندل کېږي او د عيسويانو هغه عقيده چې عيسیع د خدای د ځوی په توگه پېژني په کلکه ردوي د قرآن په يوه سوره کې د خدای څرگندونه داسې شوې ووايه هغه الله دی يوازې، الله هېچا ته اړ نه دی او ټول هغه ته اړ دي، نه د هغه څوک اولاد دی او نه هغه د چا اولاد دی او هېڅوک د هغه سيال نشته. قران عظيم الشان قرآن شريف د مسلمانانو سپېڅلی کتاب دی او دوی په همدغه آسماني کتاب باندې ايمان راوړی. د قرآن لغوي مانا لوستنه ده. مسلمانان په دې باور دي چې قرآن يو آسماني کتاب دی چې د الله جل جلاله په وروستي نبي حضرت محمد صلی الله عليه وسلم باندې نازل شوی دی. دا سپېڅلی کتاب د ۶۱۰ ز. کال نه تر ۶۳۲ ز. پورې په بېلابېلو وختونو کې د الله تعالی له لوري او د حضرت جبراييل عليه السلام په منځگړتوب پر حضرت محمد صلی الله عليه وسلم باندې د وحيو په څېر نازل شوی. چې د وحيو په وختونو کې حضرت محمد صلی الله عليه وسلم حفظ کړی او بيا د الله تعالی د وروستي نبي د يارانو له خوا راټول شوی او پر ډبرليکونو او پاڼو ليکل شوی. مسلمانان په دې باور دي چې له کومې ورځ نه الله تعالی قرآن شريف پر محمد صلی الله عليه وسلم نازل کړی له هماغې ورځې نه تر ننه پورې قرآن شريف په خپلې آرنۍ بڼې پاتې دی چې بيا د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم نه وروسته د هغه لارويانو چې قرآن شريف يې حفظ کړی وه وليکه او په همدې توگه يې قرآن شريف په ليکنې بڼه خوندي کړ. مسلمان عالمان ددې خبرې منښته کوي چې قرآن شريف د اسلام د درېيم خليفه حضرت عثمان رض د واکمنۍ پر مهال په ليکلې بڼه سره راټول شو، چې په دې توگه د قرآن شريف د بېلابېلو برخو د راټولولو او سره يوځای کولو نېټه له ۶۵۰ ز پېر نه تر ۶۵۶ ز پېر پورې ښودل شوی. او وروسته له دې چې قرآن شريف ليکلې بڼه وموندله نو بيا د هماغه خليفه د واکمنۍ پر مهال د قرآن شريف لمېسې جوړې شوې او د اسلامي خلافت بېلابېلو ولايتونو ته يې لمېسې ولېږل شوې. . . . . - . . . .. . . . - . - - . . . . - ۱۹۲۳ -. . ۸ . . . . . اکثره مسلمانان د قرآن ځينې برخې او يا ټول قرآن په آرنۍ ژبه عربي حفظ کوي. هغه څوک چې قرآن يې په بشپړه توگه حفظ کړی وي د حافظ په نامه يادېږي. په مسلمانانو کې د قرآن حفظ کول د هېښتيا خبره نه ده، نن ورځ د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې په ميليونونو حافظين ژوندي دي چې د ټول قرآن متن يې له ياده زده دی. د عقيدې د پيل د ورځو نه اکثره مسلمانان په دې اند دي چې قرآن يو مکمل اسماني کتاب دی چې په عربي ژبه نازل شوی. د دغه کتاب ژباړې د انساني هلو ځلو او د انساني تېروتنو نه تشې هڅې نه دي، همداراز په ژباړو کې د مومنانو د الهامي شاعرۍ کمښت څوک په قرآن کې موندلی شي. نو په همدې خاطر د قرآن ژباړې يوازې پر قرآن تبصرې گڼل کېږي او يا هم د مطلب ژباړه، او پخپله د قرآن نه. او په همدې دليل د قرآن په ډېرو نوو چاپ شويو نخسو کې د عربي متن په يوه مخ او د متن ژباړه په بل مخ راغلې. قرآن شريف له ۱۱۴ سورتونو يا څپرکو نه جوړ شوی دی چې همدا ټول سورتونه ۶،۲۳۶ آيتونه لري. . . . . . . . . . پرښتې د اسلام په دين کې د الله جل جلاله په پرښتو عقيده د ايمان جز گڼل کېږي. په عربي ژبه پرښتې ته ملک وايي چې د همدغه لغت مانا ده پيغام رسونکی، په عبراني ژبه کې همداسې ورته نوم ملخ د پرښتې په مانا ده خو په يوناني ژبه بيا پرښتې ته انجېلوس وايي. د قراني مالوماتو له مخې، پرښتې د خپلې خوښې واک په لاس کې نه لري، او په مکمله توگه د الله تعالی په عبادت کې بوختې دي. قران کې دا هم راغلي چې د پرښتو په کارونو کې د الله تعالی حکمونه منل او د الله تعالی پيغامونو رسولو برسېره، پرښتې تل د الله په ثنا او صفت په عبادت بوختې دي، او د انسانانو اعمال ثبتوي ددې سره سره پرښتې د الله جل جلاله په حکم د انسانانو د مړينې په وخت کې روحونه باسي. داسې هم انگېرل کېږي چې پرښتې د انسان او الله تعالی ترمېنځ منځگړتوب کوي. قرآن شريف، پرښتې موږ ته داسې راڅرگندوي لکه يو ډول پيغام رسونکي چې دوه، درې يا څلور جوړه وزرې لري: خدای هماغسې خپل مخلوق جوړوي څنگه چې يې خوښه وي... محمدص حضرت محمد صلی الله عليه وسلم . ۵۷۰ جولای ۶ ۶۳۲ د الله تعالی وروستی نبي، يو مذهبي، سياسي او پوځي عرب و چې د همدغه نبي د اسلام د دين بيرغ لوړ کړ او د اديانو په تاريخ کې يې د اسلام نوم هم وځلاوه. مسلمانان په دې گروهه دي چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د يوه نوي مذهب بنسټ ايښودونکی نه دی، بلکه د اسلام د اصلي دين چې د حضرت آدم عليه السلام او حضرت ابراهيم او د نورو پيغمبرانو دين و، د هماغه دين بيا پرځای کونکی دی. مسلمانان په دې عقيده هم دي چې حضرت محمد د الله تعالی وروستی پيغمبر او د نورو پيغمبرانو په ډله کې د لويې مرتبې خاوند پيغمبر و. دروند پیغمبر د خپل خوږ ژوند په وروستیو ۲۳ کلونو کې، یانې د ۴۰ کلني عمر په پیل کې د الله له لوري د ایاتو د نازلولو لړۍ پیل شوه، چې د دغو ایاتونو ټولگه د قرآن په نوم یادیږي چې دغه آیتونه بیا د صحابه و لخوا یاد کیدل. په دغه کې وخت محمد ص د مکې خلکو ته په تبلیغ باندې پیل وکړ، تر څو دوې له شرک څخه راوباسي او د اسلام لور ته یې راوبلي. که څه چې محمد صلی الله عليه وسلم ځینې کسان اسلام ته راواړول خو په دې کار سره دی او د ده لارویان د مکې د چارواکو او لارښودگرانو لخوا تر زور او اذیت لاندې راغلل. چې بیا وروسته له ۱۳ کلنو څخه په کال ۶۲۲ کې محمد صلی الله عليه وسلم او نور مسلمانان له مکې څخه مدینه رسما یثرب نومیږي ته کډه شول. . : ۶۲۴ ۶۲۵ . . . ۶۲۹ ۶۳۲ . . . - . ۸۲۰ . . د قيامت ورځ د جزا په ورځ، يعنی د قيامت په ورځې ايمان لرل د اسلام يوه بنسټيزه گروهه ده. مسلمانان په دې عقيده دي چې د قيامت ورځ د الله تعالی له خوا ټاکل شوی چې په يوه ځانگړي وخت کې به وي خو انسانانو ته يې وخت نه دی څرگند. د قيامت د ورځې د محکمې او کړاونه په هکله په قرآن او حديثونو کې هم بیان شوي، او همدارنگه د اسلامي علماوو په تفسيرونو کې. - . . . . . . تقدير - - . : : . . - . - - . . . . اسلام او دا آخرت په ورځ ایمان . . - . . تنظيمونه اسلامي واک داسې هېڅ کوم رسمي اسلامي واک نشته چې په اسلام کې د يو کس د منلو او يا هم د اسلامي ټولنې اُمة يانې ملت يا کورنۍ نه د رټلو واک په لاس کې ولري. اسلام خپلې دروازې پرته د کوم توپير، تعصب، رنگ، جنس، عمر او پخواني عقايدو نه د ټولو پر مخ پرانيستې دي او ټولو ته په دغه دين کې د ننوتلو اجازه شته. د مسلمان کېدو لپاره همدومره بس ده چې يو څوک د زړه له کومي په رسمي توگه د يو څو تنو مسلمانانو په مينځ کې د اسلام دين ومني او شهادت ووايي. شهادت هغه بيان دی چې مسلمان پرې د يوه خدای د وحدانيت او د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم پر نبوت او په خپل ژوند کې د هغه د لارښوونو د پلي کولو د تکل اقرار بلل کېږي. د شهادت په نه وييلو سره هېڅوک نه شي کولای چې مسلمان شي. د مسلمان لپاره د شهادت نه وروسته د اسلامي حکمونو پلي کول فرض دي او همدا رنگه يو مسلمان بايد د اسلامي اخلاقو خاوند هم وي ترڅو هغه په يوه اسلامي ټولنه کې د منلو وړ وگرځي. اسلامي قانون د اسلامي قانون نوم شريعت دی، چې د مسلمانو عالمانو لخوا د قرآن او حديث په رڼا کې وضع شوی. قرآن شريف د شريعت او اسلامي قضايه نظام لومړنۍ سرچينه ده، تر دې وروسته د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم سنة او د لومړنۍ اسلامي ټولنې دود او دستورونه په دوهم پړاو کې ځای لري. سنت د احاديثو په شننو کې رامېنځ ته شوی، او احاديث د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم لارښوونو ته وايي چې مسلمانانو ته يې کړي. اجماع چې د يوې مسلمانې ټولنې د احصايې په مانا ده، د قياس سره يوځای د اسلامي قانون او د شريعت درېيمه او څلورمه سرچينه جوړوي. په اسلامي قانون کې د ژوند د هر اړخ په اړه بحث شوی دی. د دولت او حکومت د چلولو او د باندنيو اړيکو د ساتلو نه نيولې آن تر ورځيني ژوند و ژواک پورې د هرې ستونزې او مسلې لپاره د حل لار څېړل شوې او د اسلامي احکامو پر بنسټ يې د پلي کولو لارښوونه شوې.د اسلامي قانون په اړه په څرگنده ډول په قرآن شريف کې چې کوم احکامات راغلي هغه د حدودو په نامه يادېږي چې په دغو لارښوونو کې د قتل نه ډډه، د واده نه پرته د جنسي اړيکو د ساتلو نه ځان ساتنه، د شرابو او الکولو د څښلو او د قمار نه اجتناب يې غټ ټکي جوړوي. په قرآن کې د وراثت، د واده، د ټپي کولو او وژلو په بدل کې د تدابيرو نيولو او په هم دې توگه د روژې د نيولو، د زکات ورکولو او لمونځ کولو په باب هم په تفصيل سره د حکمونو يادونه شوې. . . . . . : . . . : . . . . . - . : . . ۹ - -. مذهب او رياست د اسلامي قانون له مخې د مذهب او رياست تر مېنځ ژورې اړيکې دي چې په ډېريو اسلامي هېوادونو کې ديني عالمان د قاضيانو په توگه په رسمي ډول دندې ترسره کوي. - . . . ۱۹۷۹ . ارتداد او کفر په سيمه ايزو اسلامي ټولنو کې چې يو وگړی په ارتداد او کفر پېژندل کېږي نو هغه بيا د هماغې ټولنې نه رټل کېږي. په اسلامي رياستونو کې ارتداد او کفر د اسلامي رياست پر وړاندې جرم گڼل کېږي او داسې يو مجرم ته سزا ورکول کېږي چې اکثراً د مرگ سزا وي. مذهبي فرقې لکه د نورو دينونو په شان په اسلام کې هم يو شمېر مذهبي فرقې شته چې د دوی ټولو گروهه يا عقيده يوه ده خو په شرعي او قانوني توگه په دغو فرقو کې اهم توپيرونه ليدل کېږي. اسلام په دوه لويو فرقو وېشل شوی چې د سني او تشيع فرقې يې دوه لويې فرقې دي. تصوف بيا ځانته بله مذهبي ډله ده چې په دې کې د اسلام معمايي تصريف لور ته ډېر پام اړول شوی. د ځينو سرچينو له مخې د نړۍ نژدې ۸۵٪ مسلمانان د سني لويې فرقې په لار روان دي او پاتې ۱۵٪ مسلمانان د تشيع د مذهب مننونکي دي، په همدې توگه بيا په شيعه گانو کې هم وړې مذهبي فرقې شته. اهل سنت سني مسلمانان د اسلام لويه برخه جوړوي. په عربي ژبه کې د السنة لغت مانا اصل او يا هم لار ده. سنت د محمدص د ژوند کړه وړه دقرآن او حديث له مخې د سني اسلام اهمه ستنه جوړوي. سنيان په دې عقيده دي چې د اسلام لومړي څلور خليفه گان د محمدص نه وروسته برحقه او ريښتوني خليفه گان وه؛ او خدایج د محمدص پيغمبر نه وروسته خدای بل پيغمبر نه ؤ ځانگړی کړی، او پاتې خليفه گان بايد ټاکل شوي وای. سنيان څلور لوی قانوني مذهبونه مني چې هغه څلور لوی مذهبونه حنفي، مالکي، شافي او حنبلي دي. . . . شیعه گان - . -- . . . . . - . . . . . . --. . . . ۴ . . . . . . تصوف - . . . . . . . . . نورې طريقې - . . ۱۸ - . . . . . . . . - ۲۰ - - - .. . - . . . . . . . . . : . . . . . . . . - . . اسلامي فرضونه او عمل پينځه بنسټيزه ستنې دغه پنځه بنسټیزه ستنې د سني مسلمانانو لپاره پنځه اړینه کړنې دي.خو بیا شیعه مسلمان په اتو مذهبي کړنو کې کډون کوي کوم چې دغو پنځو بنسټیزه کړنو ته ورته والی لري: . چې په لاندې ډول دي: شهادت شهادت د اسلام له بنسټیزو عقیدو یا اصولو څخه دي او باید د زړه له تله په لاندې ډول وویل شي أشهد أن لا إله إلاَّ الله و أشهد أن محمد رسول اللهیا زه شهادت ورکوم چې دلته پرته له الله څخه بل هیڅوک د عبادت وړ ندي او زه شهادت ورکوم چې محمد د خدای رسول دي. . - . لمونځ . . . . . . . زکات -. . . - . - . . روژه . . . . . حج - . - . . . . . . -- . -- . اسلامي اداب او خواړه . - . . - . . . . جهاد - . . : - . . . : . - . . تاريخ . . . . . ۱۸ ۱۹ . ۲۰ . د اسلامي رياست پيل ۶۳۲۷۵۰ . ۶۳۲ . - . . -- . . ۶۳۴ - . - - . . ۶۴۴ . ۶۵۶ . ۶۶۱. . . . . ۶۸۰ . - . - . - . - . - . . - ۷۵۰. . د اسلام زرين پېر ۷۵۰۱۲۵۸ ۹ . . . ۱۰۵۵ . - . . . ۹ - . - ۱۱ - . ۹ . - . . . - . ۹ . . ۱۱ . . ۱۲۵۸ . - ۱۲۵۰. د عثمانيه سلطنت او په هند کې اسلامي رياست ۱۲۵۸۱۹۱۸ ۱۳ . ۱۳ ۱۴ . ۱۴۵۳ . . ۱۳ - . . ۱۳ . . ۱۶ . ۱۵۱۷ ۱۵۲۹. . ۱۲۰۶۱۵۲۶ ۱۵۲۶۱۸۵۷. . -۱۸ . ۱۸ . - -. ۱۷ ۱۸ . ۱۹ ۱۸۲۹ - ۱۸۷۷۱۸۷۸. . نوی پېر ۱۹۱۸اوسمهال . . ۲۰ . -- . . - . . . . . . اسلامي ټولنه وگړپوهنه ۲۰۰۷ ۱٫۱ ۱٫۸ . ۸۵٪ ۱۵٪ . ۳۰۴۰ - ۲۰٪ . ۱۰۰ . .. ۲۰۰۶ ۲۰ . - - . . جومات جومات د مسلمانانو لپاره د عبادت ځای دی، چې په عربي کې ورته مسجد وایي که څه هم په جوماتو کې اصلي موخه د لمونځونو ادا کول دی، خو مسلمانو ته جومات د یو بل د لیدلو او زده کړو لپاره هم ډیر مهم دی. اوسني پرمختللي جوماتونه تر ډیرې کچې پورې د ۷ مې پیړۍ د جوماتو په شان پراخ شوي او د ډیرو بیلابیلو څیزونو او معمامري عناصرو درلودونکي دی لکه منار. کورنيز ژوند . -. . . . . . . . ۲۰ . . . اسلامي کليز اسلامي کاليز د مکې نه مدينې ته د هجرت د وخت نه پيلېږي او هماغه کال د هجرت لومړی کال بلل کېږي چې د زېږيز کال ۶۲۲ سره سمون خوري. د اسلامي کاليز ته سپوږميزه کاليزه هم وايي او دا ځکه چې د دې کال مياشتې د سپوږمۍ د حرکت پر بنسټ ټاکل شوي، .. ۳۵۴ ۳۵۵ . . ۶۲۲ . . ۶۲۲ . ۱ . ۳۵۴ ۳۵۵ - . ۶۲۲ : ۹۷ . ۱۴۲۸ ۲۰۰۷. . - : عيد الفطر ۱ - : عيد الأضحى ۱۰ - . اسلام او نور دينونه هغه مذهبونه چې د اسلام پر بنسټ جوړ شوي دا لانديني مذهبونو لارويان ځانونه مسلمانان بولي، خو د ډېرو مسلمانانو او مسلمانو چارواکو لخوا دوی مسلمانان نه بلل کېږي: د اسلام ملت په امريکا کې بنسټ شوې مذهبي ډله ذکريان د احمديت تحريک دې ډلې ته قاديانيت هم وايي د الاحبش ډله چې د حبشيانو په نامه هم يادېږي د لاندې مذهبونو لارويان ځانونه مسلمانان بولي خو د دوی د اسلاميت په منلو کې د ډېرو مسلمانانو اختلافونه شته چې ځينې يې دوی مسلمانان او ځينې يې مسلمانان نه گڼي: دروز علويان النُصيرية : يزيدي بابيزم چې اوس د بيانيانو په نامه يادېږي بهايي ۱۹۲۰. ۱۹۲۶ . . . . : - . - ۲:۱۹۱. . . . . . - . . . . . . - . . - - . - . . . - . . - - -. -. . - . . دا هم وگورئ اسلامي هنر اسلامي وټه اسلامي اخلاق اسلامي ادبيات اسلامي زده کړې اسلام او نوښت اسلاميزم د مسلمانانو لړليک د اسلامي امپراتورانو لړليک د هغه نامتو کسانو لړليک چې اسلام ته وراوښتي د پخوانيو نامتو مسلمانانو لړليک په اسلامي نړۍ کې د جگړو لړليک د اسلامي تاریخ وختلیکه په اسلام کې د ماشومانو حقونه په اسلام کې د بنديانو حقونه يادښتونه سرچينې کتابونه او خپرونې نورې لوستنې باندنۍ تړنې اکاډميکې سرچينې د سويلي كاليفورنيا پوهنتون: د اسلامی لیکنو لندیز د اسلام پوهنغونډ د نړۍ د مذهبونو مخليدنه د اسلام اړونده څپرکی د څخه د عربي فرهنگ او تمدن پرليکه سرچينې اسلام د بريټانيکا پرليکه پوهنغونډ ليکنه ټولگې اسلام په اروپا انگلستان جرمنی او سویلی اسیا - اسلام او هنرونه پر اسلام د بي بي سي فوکس . توحید خدای پیژندنه