اليزابېت فريمېن
اليزابېت ۱۷۴۴ ۱۸۲۹ز، د ډسمبر ۲۸مه د ، يا په توګه هم پېژندل کېږي، لومړنۍ افريقايي الاصل امريکايي مينځه وه چې په کې يوه د خپلواکۍ غوښتنې دوسيه ثبت او وګټله. د ماساچوست د سترې قضايي محکمې حکومت د فريمېن په خوښه د ماساچوست دولت د ۱۷۸۰ ز په اساسي قانون سره غلامي ناقانونه وګڼله. د نوموړې غوښتنه او . ۱۷۸۱ز د ماساچوست سترې قضايي محکمې په استناف نشريه يا کتنه کې د د خپلواکۍ غوښتنې په نوم ذکر شوې وه. کله چې محکمې د دولت تر اساسي قانون لاندې د د خپلواکۍ ملاتړ وکړ، يادې پرېکړې په ماساچوست کې په ضمني ډول غلامي پای ته ورسوله. هر وخت، هر هغه وخت چې زه مينځه وم، که چېرې يوه دقيقه خپلواکي راته وړانديز شوی وی او راته ويل شوی وی چې د دقيقې په پای کې بايد مړه شم، نو ما به منلی وی، چې يوازې يوه دقيقه د خدای پر ځمکه يوه خپلواکه ښځه اوسم. ما به داسې کړی وی. - اليزابېت فريمېن ژوند ليک فريمېن يوه نالوستې وه او د خپل ژوند هيڅ ليکلی ثبت يې نه دی پرېښی. د هغې لومړنۍ تاريخچه د معاصرو دورو له ليکنو او تاريخي ثبتونو سوابقو نه ترکيب شوې ده، چې نوموړې ورته خپله کیسه کړې او يا يې په نامستقيم ډول اورېدلې ده. فريمېن د نيويارک په سيمه کې د په کرونده کې نږدې ۱۷۴۴ ز کې غلامۍ کې وزېږېده، چې په همدې ځای کې ورباندې د نوم کېښودل شو. کله چې د لور د ماساچوست د له هستوګن سره واده وکړ، نږدې اووه کلنه خپلې لور حنا او خاوند ته يې ورکړه. فريمېن له دوی سره تر ۱۷۸۱ ز پورې پاتې شوه، چې د دې پر مهال هغوی د کوچنۍ په نوم يو بچی درلود. ويل کېږي چې هغې واده کړی دی، که څه هم په اړه يې هيڅ سند يا ثبت نه شته. د هغې د خاوند چې نوم يې نامعلوم دی په اړه ويل کېږي، چې د امريکا په انقلابي جنګ کې له خدمت نه بېرته هيڅ نه دی راګرځېدلی. بېټ په خپل ټول ژوند کې د ځان يوه پياوړې روحيه او حس ښکاره کړی دی. نوموړې له سره شخړه رامنځته شوه، چې د نيويارک مستعمرې په ټينګ هالنډي کلتور کې روزل شوې وه. په ۱۷۸۰ ز کې په يو ګرم شوي بېل سره پر يوې خدمتګارې نجلۍ باندې د د بريد مخنيوی وکړ؛ اليزابېت فریمېن بېټ خپل ځان د يادې نجلۍ لپاره ډال کړ او په خپل مټ يې ژور ټپي شو. همدا چې ټپ روغ شو، بېټ هغه د خپلې بې رحمه درملنې د ثبوت په توګه ناپوښل شوی ښکاره پرېښود. د اليزابېت وينا داسې رانقلوي: اغلې بيا هيڅکله پر باندې لاس پورته نه کړ. ما ټول ژمی بد مټ د درد له امله درلود، مګر آغلې له دې نه بدتر درلود. ما هيڅکله ټپ پټ نه کړ او کله چې خلکو راته د آغلې په مخ کې کې وويل ـ بيټي ولې! لاس دې څه شي خوږ کړی دی؟ نو ما يوازې ځواب ورکړ: له آغلې نه وپوښتئ! څوک مينځه وه او څوک ريښتينې مېرمن؟. جان ايشلي يو بېل روزل شوی وکيل، شتمن ځمکوال، سوداګر او په ټولنه کې يو مشر و. د هغه کور د زياتره سياستپوهانو د بحثونو ځای او د د سندرې ويلو ممکنه درک و، چې د خپلواکۍ اعلاميه يې له وخته مخکې کړه. فريمېن په ۱۷۸۰ ز کې يا د ماساچوست نوی تصويب شوی اساسي قانون، چې د په يوه عمومي غونډه کې يې ولوست، واورېد او يا يې کله ناکله په کور کې د پېښو په اړه خپلې ماسټر؟ خبرې واورېدلې. ټول نارينه خپواک او مساوي زېږېدلي دي او څرګند طبيعي، بنسټيز او ناليږديز نا انتقالي حقونه لري، چې له منځه يې کېدای شي د خپل ژوند او آزاديو د خوند اخيستلو او ترې نه د دفاع حق په پام کې نيول وي؛ چې هغه د شتمنۍ جايداد غوښتل، لرل او ساتل دي؛ په سپيڅلي ډول د دوی د خونديتوب او خوښۍ غوښتل او تر لاسه کول. د ماساچوست اساسي قانون، لومړۍ مادهله يادو ويیوکو نه هڅول شوې بېټ د له شورا نه چې د مرئيتوب د لغوه کولو پلوی ځوان وکيل و، وغوښتل چې په محکمه کې د خپلواکۍ لپاره په غوښتنليک وړاندې کولو کې ورسره مرسته وکړي. د د دليل له مخې فريمېن ياد وکيل ته وويل: پرون مې چې ولوستل وپوهېدم چې ټول نارينه مساوي پيدا شوي دي او هر نارينه د خپلواکۍ حق لري. زه د دام يا بند مخلوق نه يمه، ايا قانون به ما ته زما آزادي را نه کړي؟ له ډېر بحث او سلامشورو نه وروسته د هغې او د د مرئيانو قضيه ومنله. نوموړي د مرسته وغوښتله. د بنسټګر و، چې ياد ښوونځی د حقوقو په برخه کې د امريکا له لومړنيو ښوونځيو نه دی چې د په کې پروت دی. دوی دواړه په ماساچوست کې د غوره تکړه وکيلانو له ډلې نه وو او وروسته د متحده ايالتونو د سناتور په توګه هم خدمت وکړ. وړانديز کوي چې يادو وکيلانو کېدای شي، دا دواړه عرض کوونکي د دې لپاره غوره کړي وي، چې د نوي دولت تر اساسي قانون لاندې د مرئيتوب حالت وازمايي. د او . قضيه، د ۱۷۸۱ ز په اګسټ کې د ستر بررينګټون د عامو غوښتنو د عالي محکمې پر وړاندې واورېدل شوه. او استدلال وکړ چې: د اساسي قانون دا شرط يا مقرره چې ټول نارينه خپلواک او مساوي زېږېدلي؛ په ګټور ډول په دولت کې مرئيتوب له منځه يووړ. کله چې منصفه هئيت د په خوښه پرېکړه وکړه، نو هغه لومړنۍ افريقايي الاصله امريکايي مېرمنه وه چې د ماساچوست دولت تر اساسي قانون لاندې خپلواکه اعلان شوه. نوموړي منصفه هئيت بنسټ کېښود چې ... او د ذکر شوې د قانوني تور پوستو د اصلي حکم د جوړولو په وخت کې نه دي او نه وو. محکمې د دېرش شلينګ بریتانوي د سپينو زرو سیکه چې دوولس پنسه کېږی د ويجاړۍ اجوره وټاکله او دواړو عرض کوونکو ته يې د هغوی د کار لپاره د غرامت په توګه انعام ورکړله. په بنسټيز ډول د پرېکړې غوښتنه وکړه، مګر يوه مياشت وروسته يې غوښتنه بې پايلې شوه، چې په څرګند ډول يې د مرئيتوب پر اساسي قانونيت باندې د محکمې د پرېکړې کول وروستي او اجباري و. له پرېکړې نه وروسته د نوم تر لاسه کړ. که څه هم له هغې نه یې وغوښتل چې د هغه کور ته واپس شي او د مزدورۍ لپاره کار وکړي، مګر هغې د مدافع وکيل په کورنۍ کې کار کول غوره کړل. نوموړې تر ۱۸۰۸ز پورې د هغه د کورنۍ لپاره مشرې نوکرې او د د کوچنيانو د روزونکې په توګه کار وکړ، چې يادو کوچنيانو فريمېن ته نوم دی ويل. د کوچنيانو د په ګډون چې يوه پېژندل شوې ليکواله شوه او د خپلې روزونکې د ژوند په اړه يې يوه کيسه وليکله. د دې وخت پر مهال د په کورنۍ کې د په نوم يو بل نوکر هم کار کاوه، چې يو آزاد تور پوستی و او د انقلابي جنګ پر مهال يې د کلونو لپاره له باغي سرغړونکو ځواکونو سره خدمت کړی و. له هغه وخت نه چې فريمېن خپله خپلواکي تر لاسه کړه، په پراخ ډول وپېژندل شوه او د يوې رغوونکې، نوکرې او نرسې په توګه د مهارتونو لپاره يې غوښتنه زياته شوه. وروسته له هغې چې د بچيان ستر شول، فريمېن په کې پر باندې خپلې لور، لمسيانو او کړوسيانو ته نږدې خپل کور ته لاړه. مړينه د فريمېن ريښتينی عمر معلوم نه و، مګر د هغې د قبر پر شناخته باندې يو اټکل د هغې عمر نږدې ۸۵ کلونه ټاکي. نوموړې د ۱۸۲۹ ز په ډسمبر کې مړه شوه او په کې د د کورنۍ په يوه ټوټه ځمکه کې ښخه شوه. فريمېن د په ځمکه کې چې د هديرې لپاره يې بېله کړې ده؟ يوازينۍ ناسيجويک په دې کورنۍ پورې يې اړه نه لرله مېرمن ده. سرچینې