د احمد خیلو جګړه
د احمد خېلو جګړه د افغان-انګلیس د دوهمې جګړې په ترڅ کي وسوه. یاده جګړه د ۱۸۸۰ کال د اپرېل په ۱۹ مه د افغانستان په مرکزي برخه کي د کندهار او کابل تر منځ په لویه لاره کي د افغان قبایلو او برتانوي امپراتورۍ د پوځیانو تر منځ ترسره سول. د ۱۸۸۰ کال د مارچ په ۲۷ نیټه ډګر جنرال ډونلډ سټوارټ د ۷۲۰۰ کسیز ځواک سره د افغانستان په سویل کي له کندهار څخه کابل ته روان سو، تر څو په افغانستان کي د برتانوي قومندان جنرال رابرټز ملاتړ ته ځان ورسوي. د ۱۸۸۰ کال د اپرېل پر ۱۹ نېټه د احمد خېلو کلي ته په فاصله کي هغه ځای چیري چي سړک تنګ سوی وو، د غونډیو په اوږدو کي د شاوخوا څخه تر پوري د افغانانو یو ځواک ځای پر ځای سوی وو او همدغه د بریتانوي لښکر لپاره ګواښ رامنځ ته کړ. سیمي ته د رسېدو سره سم کله چي سټیوارټ د جګړې لپاره خپل سړي ځای په ځای کول پیل کړل، د افغان قومونو یوه ډله له غرونو رابهر او برید یې وکړ. یاد برید تر مکمله چریکي بڼه درلوده او چي څنګه افغانانو یرغل وکړ سمدستي پر شا ولاړه. د وسایلو د نشتون له کبله افغانانو ته درنه مرګ ژوبله واوښته، او له څخه تر پورې شهیدان سول، خو برتانوي او هندي ګډ فوځ یوازي مړي او ټپیان ورکړه. تر برید وروسته انګریزان مخ په وړاندي ولاړه او غزني ښار یې وپرځاوه. دې بریا په افغانستان کي د بریتانوي لښکر مورال سخت قوي کړ او په کابل کي خوشالۍ ترسره کړې. د ۱۸۸۰ کال د اګست په میاشت کي کله چي برتانوي ځواکونو کندهار ته د تګ پر مهال له احمد خېلو تېرېدی، هلته یې د انګریزي پوځیانو قبرونه چي یوازي یې هډوکي یې پراته وه وموندل.