د وارسا توقيفي پنډغالی
د وارسا توقيفي پنډغالی د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال په اشغال شوي پولنډ کې د المان د اجباري بند پنډغالی و. دا د - په حکم، د زندان پر اساس جوړ شوی و چې اوس نه شته، چېرته چې اوس د وارسا څنګلورې موقعيت لري. دا پنډغالی د ز کال د جولای له مياشتې د ز کال د اګست تر مياشتې فعال و. د وارسا د يهودو د مېشت ځای په پاتې شونو کې موقعيت لرونکي، په لومړيو کې د خپلواک پنډغالي په توګه فعاليت کاوه، خو د ز کال د مۍ په مياشت کې د توقيفي پنډغالي په يوه څانګه بدل کړای شو. د همدې کال د جولای په وروستيو کې، وارسا ته د سرو پوځونو د نږدې کېدو له امله، نازيانو د دې پنډغالي په خالي کولو پيل وکړ. شا او خوا بنديان کيلو متره ميله لېرې تر پورې پلي تګ ته اړ کړای شول؛ او پاتې يې ته ورسول شول. د ز کال د اګست په پنځمه نېټه، د وارسا د پاڅون پر مهال د لواء ونيو او هغه یهوديان يې ازاد کړل، چې لا هم په همدې ځای کې پاتې وو. دا په پولنډ کې د المانيانو يوازينی پنډغالی و چې د ايتلافي سرتېرو پر ځای، د نازيانو د مخالفو مقاومتي ځواکونو له خوا ازاد کړای شوی و. له هغې وروسته چې د ز کال د جنورۍ په مياشت کې د سره پوځ له خوا المانيان له وارسا څخه په قطعي ډول وويستل شول، نوې کمونستي ادارې د جبري کار د پنډغالي په توګه او له هغې وروسته د زندان په توګه د دې ودانيو استعمال ته دوام ورکړ، تر دې چې په ز کال کې بند کړای شو. د دې پنډغالي ټول انګړونه په ز کال کې ويجاړې کړای شوې. د پنډغالو او يهودو ميشتو ځايونو په اړه دايرالمعارف وايي چې دلته په ټوليز ډول له څخه تر پورې بنديان ساتل شوي وو، په داسې حال کې چې د لږ تر لږه بنديانو اټکل کړی دی، چې له پرته نور ټول يې د بېلا بېلو اروپايي هېوادونو يهوديان وو، په ځانګړي ډول له هنګري او يونان څخه. يهودي بنديان د وارسا د يهود ميشتو ځايونو د خرابو د پاکولو لپاره جبري کار ته اړ کړای شول، چې موخه يې د يهودو په پخوانی مېشت ځای په سيمه کې د يو پارک جوړول و. دوی همدا راز بايد په دې ځمکه پاتې شوي ارزښتمن توکي هم لټولي او ترتيب کړی وای. دا پنډغالی او له دې سره نښتې خرابې الماني ادارې همدا راز د اعدامونو د ځای په توګه هم کارولې، د دوی قربانيان پولنډي سياسي بنديان، په اريان اړخ کې نيول شوي يهوديان، او عموماً هغه خلک وو، چې د وارسا په کوڅو کې راټول شوي وو. د پنډغالي د شتون پر مهال شا اوخوا له څخه تر پورې بنديان مړه شول، په داسې حال کې چې په دې پنډغالي کې د ټولو وژل شويو خلکو شمېر تنه اټکل شوی و. په پرتليز ډول دې پنډغالي په هالوکاسټ کې کوچنۍ ونډه درلوده، او په همدې اساس په عمومي تاريخ لیکنه کې يې ډېره کمه يادونه کېږي. په هر حال، دا پنډغالی بيا هم د دسيسې د تيورۍ په مرکز کې و، چې په لمړي ځل د پولنډۍ قاضي له خوا دود کړای شوه، چا چې د دوه ويشتو کلونو لپاره د پولنډي ملت پر ضد د جناياتو د تعقيب لپاره د عالي کميسيون د غړې په توګه کار کړی و. عمومي تاريخ پوهانو دا تيوري رد کړې ده، او ادعا يې کړې چې د ټولوژنې يو پنډغالی و چې د وارسا د د اورګاډي تم ځای سره نږدې په يو تونل کې يې د ګاز يوې پراخې خونې فعالت کاوه، او هلته کسان په ګاز ووژل شول چې عمدتاً يهوديان نه وو. نوم په لومړيو نهو مياشتو کې، د وارسا توقيفي پنډغالي په خپله فعاليت وکړ. دا مهال يې رسمي نوم - و، کوم چې عموماً په نازي اسنادو او پولنډي پوهنه کې په لنډ ډول د په نوم پېژندل کېږي، يا عموماً د عصري الماني ژبې په اثارو کې د په نوم يادېږي. د ز کال د مۍ په مياشت کې، د د توقيفي پنډغالي برخه وګرځېده، له همدې امله يې نوم په - واوښت، - توقيفي پنډغالی د وارسا د مزدورانو پنډغالی. په الماني سرچينو کې کله کله د په نوم هم يادېږي. د نوم، ډېر ځله په پولنډي سرچينو کې راڅرګندېږي. او دا د دې حقيقت څرګندونه کوي چې دې پنډغالي اوس غېر موجود لښکرکوټونو ودانۍ نيولې دي، کومې چې د وارسا د يهود ميشتو سيمو له پاڅون وروسته په پرتليز ډول ښه خوندي شوې وې. دا لښکرکوټونه، د هغه مهال د موجودو او کوڅو په کونجونو کې موجود پوځي پنډغالي، له دويمې نړيوالې جګړې مخکې يو پوځي زندان و. د المان د اشغال پر مهال، په دې کې د يهود ميشتو سیمو لپاره مرکزي زندان، د د جبري کار د سمولو تر څنګ د د يهودو استازي لپاره هم يو ځای و. په ولسي ژبه کې د دې زندان انګړ د چې دا د کوڅې نوم و په نوم پېژندل کېدو، د کوم عرفي نوم چې بيا په بدل کړای شو. د د تيورۍ ملاتړي المانی نوم غوره بولي، د کوم په اړه چې وايي چې دا نوم ډېر جدي منل کېږي. له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، سره له دې چې موخې يې بدلې شوې، بیا هم دا پنډغالی د کمونستي چارواکو له خوا د نورو نومونو لاندې پر مخ وړل کېدوی. جوړېدل د په وينا، په وارسا کې د یو نوي توقيفي پنډغالي د جوړولو د نظريې تر شا لومړی شخص د مشر و، چا چې دې ته د ز کال د اکتوبر د مياشتې په نهمه نېټه په يو لیک کې اشاره کړې وه. ليک په عمومي حکومت کې او سيمه ييزو مرکزونو ته خبر ورکړ چې ټول هغه يهودي کاريګر چې د اعدامونو بنډغالو ته له تبعيد څخه تر اوسه خوندي پاتې شوي دي، بايد په سملاسي ډول د - او - له خوا راټول کړای شي، يعنې د وارسا او لوبلن په توقيفي پنډغالو کې. د دې دوه پنډغالو موخه د يهودي مزدورانو استوګن کول هم و، د چا په اړه چې فکر و چې په همدې سیمه کې د وسلو شته کارخانو لپاره هم کار وکړي؛ او د توليدي تاسيساتو په اړه طرحه دا وه چې دا به يو د بل پسې له لوبلن سره نږدې په توقيفي پنډغالو او بيا لرې ختيځ ته ولېږدول شي. اټکل کړی و چې د د مرکزي اقتصادي او اداري دفتر - تر واک لاندې پنډغالو کې د ټولو يهودي مزدورانو راټولول به په ختيځ کې د د اقتصادي واکمنۍ د جوړولو لپاره بنسټ وي. په هر حال، د هغه نظرونه د پوځ، پولیسو او عمومي حکومت د مدني ادارې، او همدا راز د ريخ د وسلې او جګړه ييزو توليداتو د وزارت او د هغو الماني شرکتونو له مقاومت سره مخ شول، چې یهوديان يې د مزدورو مريانو په توګه کارول. له همدې امله ونه توانيد چې خپل دې نظر ته عملي جامه واغوندي، ځکه خو په وارسا کې توقيفي پنډغالی موجود نه شو، او نه د يهودي مزدروانو کارونکې ټولې کارخانې د تر واک لاندې راغلې. سرچينې