اپولو 13
اپولو اپريل -، د اپولو د تشيال په پروګرام کې د عملې لرونکی اوم ماموريت او درېیم هغه ماموريت و چې په سپوږمۍ ښکته شي. دا بېړۍ د ز کال د اپريل په يوولسمه نېټه د کينيډي د تشيال له مرکز څخه وتوغول شوه، خو په ماموریت کې له دوه ورځو وروسته په سروس ماډيول کې د اکسيجن د مخزن د چاودنې له امله په سپوږمۍ ښکته کېدل منسوخ کړای شول، چې د اکسيجن د مخزن چاودنې د دې بېړۍ برېښنايي او د ژوند ملاتړ سيستم له کاره وغورځاوه. عمله يې، چې د سپوږميز ماډيول د ملاتړي سيستم له ملاتړ څخه برخمن و، د سپوږمۍ په شا اوخوا کې د څرخېدو پر ځای، د اپريل په اولسمه نېټه بېرته زمکې ته راستنه شوه. د دې ماموريت مشري جيم لوول کوله، په کوم کې چې جيک سويګرټ د ماډيو د مشر پيلوټ او فريټ هايز د سپوږميز ماډيول د پيلوټ په توګه دندې تر سره کولې. سويګرټ په وروسته وخت کې د ميټنګلي بديل و، څوک چې د روبيلا په ناروغۍ اخته کېدو له امله لېرې کړای شوی و. د اکسيجن د مخزن د معمول خوځښت د هغې په داخل کې د يو خراب شوي مزي موصليت ته اور ورته کړ، له کوم څخه چې چاودنه منځ ته راغله، په کوم سره چې د د اکسيجن د دواړو مخزنونو مواد په تشيال کې خوشې شول. له اکسيجن پرته، کوم چې د تنفس او د برېښنايي ځواک جوړولو دواړو لپاره اړين و، د د ټيله کولو او د ژوند د ملاتړ سيستم کار نه شو کولای. سيستمونه بايد بند کړای شوي وای، تر څو د بيا داخلولو لپاره خپل پاتې وسايل خوندي کړي، د کوم له امله چې عمله اړ شوه تر څو د ژوندي پاتې کېدو په موخه ته داخل شي چې د ژوندي پاتې کېدو خونه وه. په داسې حال کې چې په سپوږمۍ ښکته کېدل لغوه شوي وو، د دې ماموريت مديريت کونکو په دې کار وکړ تر څو عمله ژوندۍ بېرته راستنه کړي. که څه هم د سپوږمۍ په سطحه د دوه کسانو د دوه ورځو لپاره د ملاتړ په ډول جوړ شوی و، خو په هوسټن کې د دې ماموريت مديريت نويو کړنلارو ته وده ورکړه، په دې ډول چې کولای يې شول د څلورو ورځو لپاره درې کسانو ملاتړ وکړای شي. عملې يې ډېرې سختۍ تجربه کړي، لامل يې محدود ځواک، د خونې لوندوالی او يخوالی او د څښاک د اوبو کمښت و. په کې د کار کولو لپاره د کاربن ډای اکسايډ پاکونکي سيستم لپاره د کارتوسو ته جدي اړتيا وه؛ عمله او د دې ماموريت مديريت کونکي د حل په پیدا کولو بريالي شول. د ستورمزلو خطر د اپولو په پروګرام کې د ولس لېوالتيا د لنډ وخت لپاره تازه کړه؛ ميليونونه خلکو د تلويزيون په پرده په ارام سمندر کې د راښکته کېدو ننداره وکړه. يو څېړونکې کتنپلاوي، له الوت مخکې د اکسيجن په مخزن او د هغې په داخل کې اېښودل کېدونکي ټيفلان ازموينه کې خرابی پیدا کړ. دې پلاوي د بدلونونو سپارښتنه وکړه، چې په هغې کې د مخزن په داخل کې د ممکنه اور اخېستونکو شيانو د استعمال کول هم شامل و؛ دا د اپولو لپاره شوي و. د اپولو کيسه څو څو ځلې په ډرامو کې تمثيل شوه، چې د يادولو وړ يې د ز کال د اپولو فلم او د ضايع شوې سپوږمۍ پر اساس دی، همدا راز د ز کال يادښت دی، چې ليويل په شریکه ليکلی دی او د ز کال د لنډې لړۍ يو قسط چې له ځمکې څخه سپوږمۍ ته په نوم دی. شاليد په ز کال کې، د متحده ايالاتو ولسمشر جان ايف کينيډي خپل ولس وننګولو چې د دې لسيزې تر پايه به يو ستورمزلی د سپوږمۍ په سطحه ښکته او بېرته به ځمکې ته په خوندي توګه راستون شي. ناسا دې موخې ته د رسېدو لپاره په تدریجي ډول کار وکړ، او د مرکري پروژې او جيمني پروژې په دوران کې يې ستورمزلي تشيال ته واستول، او د اپولو تر پروګرام ورسېدل. دا موخه د اپولو په مرسته تر لاسه شوه، کوم چې د ز کال د جولای په شلمه نېټه په سپوږمۍ ښکته شو. نيل ارمسټرانګ او بز ايلډرين د سپوږمۍ په سطحه قدم وواهه، په داسې حال کې چې مايکل کولنز په کمانډ ماډيول کولمبيا کې د سپوږمۍ په شا اوخوا راورڅرخېد. دا ماموریت د ز کال د جولای په څلور وېشتمه نېټه بېرته ځمکې ته راستون شو، او په دې ډول يې د کينيډي ننګونه بشپړه کړه. ناسا دې موخې ته د رسېدو لپاره د پنځلسو توغنديو تړون کړی و؛ په داسې حال کې چې هېڅوک نه پوهېدل د دې لپاره به څومره ماموريتونو ته اړتيا وي. له دې امله چې په ز کال کې اپولو د شپږم په مټ بريا تر لاسه کړې وه، بيا هم د ټولو لسو ښکته کېدنو په هيله نهه توغندي پاتې وو. د اپولو له خوا پيدا شوې ليوالتيا څخه وروسته، ولس د تشيال د پروګرام په وړاندې بې پروا شو، او کانګريس د ناسا د بوديجې کمولو ته دوام ورکړ؛ او اپولو لغوه شو. په سپوږمۍ په برياليتوب سره له ښکته کېدو سره سره، دا ماموریتونه دومره خطرناک بلل کېدل، چې ستورمزلو په تشيال کې د مړينې په صورت کې د خپلو کورنیو لپاره د ژوند بيمې چمتو کولو زغم نه درلود. ان په ز کال کې د لومړي امریکايي ستورمزلي تشيال ته له تګ مخکې، له تشيالي بېړۍ سره د اړيکې او د هغې د فعاليت د څارنې لپاره يو مرکزي اسانتيا پلان پيل شوی و، ډېره برخه يې کرټوفر سي.کرافټ جونير د دماغ اختراع وه، څوک چې د ناسا د لومړي الوت مشر شو. د ز کال فبرورۍ په مياشت کې د جان ګلين د مرکري فرينډشپ الوت پر مهال کوم چې د متحده ايالاتو له خوا د عملې لرونکې لومړی مداري الوت و، د ناسا مديرانو د کرافټ له پرېکړو يوه رد کړه. له ماموريت وورسته تجربې په مټ هغه تايید شو، او هغه يو اصل پلی کړ، چې د ماموريت پر مهال، د الوت د رئيس خبره حتمي وه د هغې د رد کولو لپاره، ناسا بايد هغه عند الموقع ګوښه کړی وای. د اپولو پر مهال د الوت مديريانو په يوه جمله کې د کار تشريح کول درلودل، د پرواز مديران د عملې د خونديتوب او د ماموريت د بريالي کېدو لپاره اړين اقدامات کولای شي. په ز کال کې، د هوسټن مشن کنترول مرکز د ماموریت د کنترول مرکز پرانيستل شو، تر يو بريده دا مرکز د کرافټ له خوا طرحه شوی و، او اوس د هغه نوم ورکړل شوی دی. په مشن کنترول کې، د تشيال بېړۍ څخه له لرې د معلوماتو تر لاسه کولو د څارلو تر څنګ، د الوت هر اداره کونکی د کارمندانو د ملاتړ له خونې يا وروستۍ خونه له پوهانو سره د غږ د کړۍ له لارې په اړیکه کې و، چا چې د ځانګړې تشيال بېړۍ په سيستمونو تمرکز درلود. اپولو بايد دويم ماموريت وای، د کوم موخه چې په سپوږمۍ د ښکته کېدو سموالي څرګندول او په سپوږمۍ د ځانګړو سيمو لټون و. په داسې حال کې چې د کينيډي موخه د اپولو په مټ تر لاسه شوه، او اپولو دا وښودله چې ستورمزلي کولای شي په دقيق ډول ښکته شي، د ماموريت طرحه کونکو وکولای شول چې له دې په زيات څه تمرکز ولري، چې نه يوازې په خوندي ډول ښکته شي او د ځمکپېژندنې برخه کې لږ تر لږه روزل شوي ستورمزلي د سپوږمۍ له نمونو راټولولو وروسته بېرته په ځمکه کې خپل کور ته راولي. په اپولو کې د ساينس ډېره ونډه وه، په ځانګړي ډول د ځمکپېژندنې لپاره، هغه څه چې د ماموريت په نصب العين له سپوږمۍ څخه پوهه کې ورباندې ټينګار شوی و. ستورمزلي او د مشن کنترول مهم کارمندان د تشيال د الوت پر مهال د اپولو د ماموريت قوماندان جيم لوول عمر دوه څلوېښت کاله و. نوموړی د متحده ايالاتو د سمندري اکاډمۍ څخه فارغ شوی او په ز کال کې د ستورمزلو د دويمې ډلې لپاره له غوره کېدو مخکې د سمندري ځواک پيلوټ او ازمايښتي پيلوټ و؛ نوموړي په ز کال کې په جيمني کې له فرينک بورمين او يو کال وروسته په جيمني کې د بز ايلډرين سره الوت وکړ، مخکې تر دې چې په اپولو کې په ز کال کې الوت وکړي، کومه چې لومړۍ تشيالي بېړۍ وه چې له سپوږمۍ راوڅرخېده. د اپولو پر مهال، لوول د ناسا هغه ستورمزلی و چې په درې ماموریتونو کې يې د ساعتونو په تېرولو سره، په تشيال کې تر ټولو زيات وخت تېر کړی و. سرچينې