وينه
وينه په انگرېزي: يوه ډېره ځانگړې اکرنۍ دوراني نسج دی چې په خپل ځان کې بېلابېل نور سلولونه لري، همدا سلولونه بيا په يو ډول اوبلن چاپېريال کې بهېږي او د دغه اوبلن چاپېريال نوم پلازما دی چې کله ناکله د وينې پلازما په نامه هم يادېږي. د وينې په سلولي توکو کې د وينې سره توکي کوم چې د ساباسونکي گازونو لېږد رالېږد دنده لري، سربېره پر دې همدا سره توکي د وينې د سور رنگ اصلي لاملونه دي دا ځکه چې سره توکي د هېموگلوبين نه جوړ شوي او هېموگلوبين يو ډول وسپنه لرونکی پروټيني تړنگتوکی مرکب دی چې د په دې مرکب کې آکسيجن د وسپنې د عنصرونو سره تړلی وي. آکسيجن بيا ټول بدن ته د انرژي د جوړولو په پروسه کې اړين عنصر بلل کېږي. د وينې نور سلولي توکو کې سپين توکي هم راځي، دغو توکو ته په طبي ژبه کې ليوکوسايټونه يا ليوکوسايټز هم وايي. ددغو توکو دنده د ناروغيو او نورو مکروبونو پر وړاندې د بدن ژغورنه ده. د وينې درېيمگړي واړه توکي پلېټلېټز سلولونه دي. ددغه ډول توکو دنده د وينې غوټه کېدنه ده او دا بيا په بدن کې د ټپونو د رغېدلو په پروسه کې گټورې کړنې ترسره کوي. په طبي ژبه کې د هېمو - او يا هېماټو - برتانيوي انگليسي کې - او - د يوناني ژبې وييکې ، چې د وينه مانا لري، نه راوتلي او همدا نومونه په طبي لاروچارو کې هم کارېږي. د اناتومي له مخې وينه يوه تړونکی ووب يا ، بلل کېږي او دا هم د وينې د کړنو پخاطر او په هډوکو کې د وينې د سرچينې پخاطر. د وينې کړنې ووبونو ته د آکسيجن رسول آکسيجن هېموگلوبين پورې ځان نښلوي او هېموگلوبين د وينې په سره توکي کې وي د غذايي موادو لکه گلوکوز، امينو اسيدونو او غوړن اسيدونو رسول دا توکي په وينه کې حل کېږي او يا هم ځان د پلازما پورې نښلوي د بېکاره موادو لکه کاربون ډای آکسايډ، يوريا او لاکټيک اسيد وېستل د وينې په ايميونولوژيکو کړنو کې د وينې سپين توکيو اکر شامل دی، چې اهمه کړنه يې بدن کې د باندنيو توکو پېژندنه او د انټيباډي له لارې د هغوی مخنيونه ده. وينه د بدن د ځان-رغونې د ميکانيزم يوه اهمه برخه جوړوي لېږدنده کړنې، چې په دې کې د موخې ځايونو ته د هورمونونو لېږدېدنه او د ويجاړ شويو ووبونو سگنالونه لېږدول شامل دي. د بدن د تنظيم د بدن د تودوخې تنظيم هايډروليکي کړنې، لکه لکوالی دا هم وگورۍ جمپېنگ سپايډر د وينې په جوړښت او اکرني غونډال کې رامېنڅ ته شوې ربړې، ووبونه د ناسوبوالي او ناسم کارنتوب په لور ورماتوي. د اسکېميا اصطلاح د هغه ووب اړونده اشاره کوي کوم چې په ناکافي کچه په وينې خړوبېږي. وينه په سږو او بدن کې د زړه په مرسته په اکرني غونډال کې پمپېږي. زړه ته د وينې د بېرته راستنېدو اضافي فشار بيا د جاذبې د ځواک او د هډتړ د عضلاتو د دندو په مرسته رامېنځ ته کېږي. په تيورو ژويو کې وينه د ليمف سره په يوه توازن کې ده، ليمف په پرله پسې توگه د وينې نه جوړ شوی د کپېلري د ډېر چڼېدنې په پايله کې چې بېرته وينې ته ورستنېږي د توراسيک ډکټ له لارې. لېمفاوي اکر اکثراً د دوهم اکر په نامه هم ياد شوی. د انساني وينې توکي وينه د بدن د تول ۷٪ برخه جوړوي، چې منځوی غلاضت يې نژدې ۱۰۶۰ کيلوگرامهمتر۳، چې د خالصو اوبو غلاضت ۱۰۰۰ کيلوگرامهمتر۳ ډېر نژدې دی. د يوه اوسطه بالغه فرد د وينې واليوم څه نا څه ۵ ليتره دی. وينه له پلازما او د گڼو نورو سلولونو چې اکثراً د کورپوسکلز په نامه هم يادېږي نه چې د اېرېتروسايټونو د وينې سره توکي، ليوکوسايټونو د وينې سپين توکي، او د اېرېتروسايټونو د وينې صحيفې په نامه يادېږي، جوړه شوې. د واليوم له مخې په وينه کې د سره توکو کچه نژدې ۴۵٪ ده او د وينې پاتې ۵۵٪ د پلازما نه جوړه ده جې په دې کې لږه برخه د سپينو توکو کچه جوړوي. وينه په بشپړه توگه د وينې پلازما او نور سلولونه د غېر-نيوټوني مايعاتو خوځښتي ځانگړتياوؤ نه برخمنه ده. د وينې د بهېدنې ځانتياوې دا دي چې دا مايع د تر ټولو وړو رگونو کې موثرې بهېدنې وړتيا لري او د پلازما په پرتله د بهېدو لږ مقاومت ښکاره کوي. د دې برسېره، که چېرته د انسان ټول هېموگلوبين د وينې په سره توکو کې نه بلکه په پلازما کې په آزاده بڼه کې وای، نو دا اکرنی دوراني مايع به ډېر ټينگ وای او همدا ټينگښت به د زړه او رگونو د غونډال په سم کار کې خنډ راپېښ کړای وای. سلولونه په يوه مايکروليتر وينه کې دا ډول سلولونه موندل کېږي: اېرېتروسايټونه په نارينؤ کې له ۴٫۷ تر ۶٫۱ ميليونه سلولونو پورې، او په ښځو کې له ۴٫۲ تر ۵٫۴ ميليونه سلولونو پورې: په تيورؤ ژويو کې د وينې سره سلولونه هستې يا نيوکليس او نور اورگانېلز نه لري. د داسې ژونديو د وينې سره توکي يواځې هېموگلوبين باندې سمبال دي چې سلولونو ته آکسيجن ور رسوي. د وينې سره سلولونه د اېنډوتېليل د رگونو او نور ډول سلولونو سره يو ځای گلايکوپروټينونه هم لري چې د وينې د ډولونو په مشخص کولو کې اهم توکي گڼل کېږي. د وينې هغه تناسب چې د سره کروياتو برخه جوړوي د هېماتوکريت په نامه يادېږي، او په نورمال حالت کې دا د وينې ۴۵٪ برخه جوړوي. که د وينې د ټولو سره کروياتو د سطحې مساحت څوک سره يو ځای په پام کې ونيسي، نو دا مساحت به څه نا څه ۲٬۰۰۰ ځله د بدن د باندنۍ سطحې نه ډېر وي. ليوکوسايټونه له ۴٬۰۰۰-۱۱٬۰۰۰ : ليوکوسايټونه چې په عام ډول د وينې د سپينو توکو په نامه پېژندل کېږي د بدن د ساتندويه يا محافظتي غونډال برخه جوړوي، د وينې د دغو سلولونو دنده دا ده چې په بدن کې د پردي توکو پېژندنه وکړي او هغه له مېنځ نه يوسي. همدا راز د زړو سلولونو او د سلولونو د ناکاره پاتې شوني له مېنځه يوسي او رنځ پېښوؤنکي پاتوجينونه او نور انتاني توکي هم تخريب او منحل کړي. د ليوکوسايټونو د سرطان ناروغي د ليوکيميا په نامه يادېږي. ترومبوسايټونه ۲۰۰٬۰۰۰-۵۰۰٬۰۰۰: چې پلېټلېټز يا صحيفې هم بلل کېږي، د وينې دا ډول سلولونه د وينې د غوټه کېدلو او تړل کېدلو دنده ترسره کوي. دا سلولونه فېبرينوجېن په فېبرين بدلوي. همدا فېبرين يو ډول جال خوروي چې په دغه جال کې د وينې سره توکي سره راغونډېږي او همدا ډول وينه غوټه کېږي، دا حالت د وينې د بهېدلو مخه نيسي او همدا ډول بدن کې د باکټريا د ننوتلو مخه هم نيول کېږي. پلازما پلازما د وينې نژدې ۵۵٪ برخه جوړوي، دا يوه اوبلنه ماده ده چې د وينې د مايع محيط ترېنه جوړ دی او رنگ يې زېړبخن دی. په يوه منځوي وگړي کې د وينې د پلازما ټول واليوم ۲٫۷ ۳٫۰ ليترو پورې رسېږي. دا يوه ډېره اهمه اوبلنه ماده ده چې ۹۲٪ برخه يې اوبه او پاتې ۸٪ برخه يې د وينې پلازما پروټينونه او ځينې نور معدنيات جوړوي. پلازما حل شوي غذايي توکي هغه چې په وينه کې حل شوي او يا هم په پلازما پروټينو نښتي لکه گلوکوز، امينو اسيدونه او شهمي اسيدونه په بدن کې څرخوي او بېکاره توکي او فضله مواد لکه کاربون ډای آکسايډ، يوريا او لاکټيک اسيد له دوراني غونډال نه ليري کوي. نور اهم توکي په دې توگه دي: سېروم البومين د وينې غوټه کېدنې عاملين چې د وينې په غوټه کېدو کې مرستدويه دي اميونوگلوبولينونه انټيباډي ليپوپروټينوني توکي گڼ شمېر نور پروټينونه گڼ شمېر اېلېکټرولايټونه چې ډېری يې سوډيم او کلورايډ دي د سېروم اصطلاح د وينې پلازما لور ته اشاره کوي، د وينې پلازما هغه مايع ده چې د وينې غوټه کېدنې پروټينونه ترې ليري شوي او د البومين او اميونوگلوبولينو نه بډايه ده . په انسانانو کې د شرياني وينې نورماله نژدې ۷٫۴۰ نورماله حدود ۷٫۳۵ ۷٫۴۵ دی. د وينې همدا خاصيت دغه مايع د ضعيفه القلياتو په کتار کې شمېري. هغه وينه چې د ارزښت يې له ۷،۳۵ نه ښکته وي د اسيدي وينې او چې د ارزښت يې له ۷٫۴۵ نه پورته وي د قليايي وينې په کتار کې شمېرل کېږي. د وينې ، د وينې د آکسيجن ۲ نسبي فشار، د وينې د کاربون ډای آکسايډ ۲ نسبي فشار، او د وينې د بايکاربونېټ ۳ په منظم ډول د هېموستاتيک مېکانيزم له مخې تنظيمېږي، - . . . د تيورو ژويو د وينې اناتومي ۴۵٪ . ۵۵٪ . . ۷٫۴۰ ۷٫۳۵-۷٫۴۵ . ۷٫۳۵ ۷٫۴۵ . ۲ ۳ - . - . ۷٪ ۵ ۲٫۷-۳ . ۱۰۶۰ . ۲٬۰۰۰ . : ۹۶٪. . . . ۳٫۰٪ . ۱٫۰٪ . . . ۹۲٪ ۸٪ . : سېروم البومين اميونوگلوبولينونه انټيباډي هورمونونه کاربون ډای آکسايډ نور بېلابېل پروټينونه - . . . د وينې فيزيولوژي جوړېدنه او کمېدنه د وينې سلولونه د هډوکي په مېنځ کې جوړېږي، چې د بون مېرو يا د هډوکي مغز په نامه يادېږي. د وينې جوړېدنې دغه پروسې ته هېماټوپويسز يا وينه جوړېدنه وايي. د وينې پروټيني توکي چې په دې کې غوټه کېدونکي پروټينونه هم دي په زيات شمېر کې په ځيگر کې توليدېږي، خو هورمونونه بيا په اينډوکرايني مرغړيو کې توليدېږي چې په وينه کې د بهېدو کچه يې د هايپوتالاموس لخوا کنټرولېږي. د وينې د اوبلنوالي ځانتيا هم د هايپوتالاموس لخوا اداره کېږي چې د پښتورگو او هضمي غونډالونو لخوا پرې وړ کړنې ترسره کېږي. د وينې سلولونه په توري کې او د ځيگر په کوپفر سلولونو کې خپل تنزلي پړاو پوره کوي. ځيگر د ځينو پروټينونو، حشمياتو او امينو اسيدونو د چاڼولو دنده هم لري. پښتورگي بيا په فعاله توگه فضله مواد د ميتيازو له لارې د بدن نه ليرې کوي. د ايرېتروسايټو يا د وينې د سره توکو عمر اکثراً ۱۲۰ ورځې وي چې په سيستماتيک ډول نوي ايرېتروسايټونه چې د هېماټوپويسز د پروسې له مخې جوړېږي، د زړو ايرېتروسايټونو ځای نيسي . د آکسيجن لېږدونه . . - . . . . . . . . - . . . : . . . . . . . . مياشې د غوماشو وينې ته هېمولېمف وايي او تيورو ژويو ته ناورته په غوماشو کې وينه د آکسيجن په لېږدېدنه کې هېڅ رول نه لري. په دغو کې ژوندي مخلوق کې يو ډول پرانيستې برخه ده چې د ټراکيا يا کرنکې په نامه يادېږي. په دغه کرنکه کې د هوا نه په سيخه توگه آکسيجن ورننوځي چې بيا همدا آکسيجن راساً د هغوی ووبونو انساج ته د ډفيوژن د کړنې په مرسته ورځي. خو د غوماشو وينه ووبونو ته يواځې د خوړنتوکو د رسولو او د غونډال نه د بېکاره فضله موادو په وېستلو کې مرسته کوي. کوچني بې شمزۍ ژوي . . . . . - . د ژور سيندونو بې شمزۍ ژوي . . د کاربون ډاي آکسايډ لېږدېدنه . . . . . د هايډروجن آيونونو لېږدېدنه . . رنگ - . . . . . . - - . . روغتيا او ناروغۍ لرغوني درمل . . . . موندنه . پېتالوژي . . . . . . - . - . .. . . . . . . - . . . - . درملنه . . . . . . - . افسانې او دينونه . . . : . . هندو-اروپايي - . . . . . د يهوديت له مخې : . . : : : : . . . د عيسويت له مخې . . . . . . . . . . د اسلام له مخې د اسلامي حکمونو له مخې د هغو خواړو چې په ځان کې وينه لري حرام گڼل کېږي. د يهوا د گواهانو له مخې . . . . . د چينايي او جاپاني فرهڼونو له مخې . - . . . هنر . . . دا هم وگورۍ د انساني وينې د توکو لړليک : سرچينې وینه