9. Hukuk Dairesi 2021/5110E. , 2021/9118K.

"İçtihat Metni"
BÖLGE ADLİYE
MAHKEMESİ : ... 7. Hukuk Dairesi

DAVA TÜRÜ : ALACAK
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 14. İş Mahkemesi

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili
tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik
Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup
düşünüldü:

YARGITAYKARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalıya ait işyerinde sondaj işçisi olarak çalıştığını, davacı tarafından
açılan işe iade davasında davalı şirket ile dava dışı şirketler arasındaki ilişkinin muvazaalı
olduğu tespit edilerek davacının davalı şirketteki işine iadesine karar verildiğini, davalının
başvuruya rağmen davacıyı işe başlatmadığını, davacının haftada 7 gün 06:30-21:30 ve
18:30-09:30 saatleri arasında iki vardiya halinde çalıştığını, davacının çalışmasının yarısı
gündüz yarısı gece vardiyasında geçtiğini, davacının her 30 günlük periyotta, en az 20 gün
çalışıp diğer 10 gün dinlendiğini, arıza çıkması ve işverence istenilmesi halinde vardiyalara ek
olarak çalıştığında çalışmasının ayda 24-25 güne ulaştığını, davacının bu şartlarda hafta sonu
ve resmi bayramlarda da aynı şekilde çalıştığını, davacıya çalıştığı süre zarfında yıllık izin
hakkının kullandırılmadığını, kayıt üzerinde davacının asgari ücretli olarak gösterildiğini,
ücretin diğer kısmının harcırah, saha tazminatı, saha primi, yolluk, ek ödeme ve avans gibi
farklı adlar altında ödendiğini, ödemelerin tamamının banka yoluyla yapıldığını, davacıya
banka kanalı ile yapılan ek ödemelerin ve bordroda açıkça harcırah ve vb. adı altında yapılan
ödemelerin aylık ücret olarak kabul edilip, hesaplamaların buna göre yapılması gerektiğini,
ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı, ücret alacağı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti,
hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile birlikte boşta geçen süre ücreti ve
başlatmama tazminatı alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davalı şirketin ihale makamı konumunda olup asıl işveren olarak kabul
edilmesinin mümkün olmadığını, davalıya husumet yöneltilemeyeceğini, zamanaşımı itirazında
bulunduklarını, davanın davacının işvereni olan dava dışı şirkete ihbar edilmesi gerektiğini,
davacının dava dışı şirketin işçisi olduğunu, iş sözleşmesinin ihale süresinin bitimi sebebiyle
sona erdiğini, davacının talep ettiği işe başlatmama ve boşta geçen süre tazminatlarına ilişkin
ödemelerin yasal süresi içerisinde davacıya ait banka hesabına ödendiğini beyan ederek
davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar
verilmiştir.

İstinaf Başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İstinaf Başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:

Bölge Adliye Mahkemesi tarafından, davalı vekilinin İlk Derece Mahkemesinin 15.12.2020
tarihli ek kararına karşı istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu 353/1-b.2 maddesi
gereğince kabulü ile İlk Derece Mahkemesi ek kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi
kararının usul ve esas yönünden yerinde olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf
başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine
karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar yasal süresi içerisinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

1-Taraflar arasında davacının davacı işçiye ödenen aylık ücretin miktarı konusunda uyuşmazlık
bulunmaktadır.

Somut uyuşmazlıkta, davacı aylık ücretinin 2.200,00 TL olduğunu ileri sürmüş, Mahkemece
aylık ücret miktarı iddia gibi 2.200,00 TL olarak belirlenmiştir. Davacı taraf, işverence elden
ücret ödemesi yapılmadığını, ücretin tamamının banka yoluyla ödendiğini, ancak asgari ücrete
ilaveten harcırah, saha primi, yolluk adı altındaki ödemelerin de asıl ücretin bir kısmı olduğunu
ileri sürmüştür. Davacının elden ücret ödendiğine yönelik bir iddiası bulunmadığına göre,
taraflar arasındaki uyuşmazlık işverence işçiye ödenen yolluk, harcırah, saha primi gibi
miktarların asıl ücretin bir parçası olup olmadığı noktasındadır. Dairemizce aynı davalı aleyhine
açılan emsal davalarda, asgari ücrete ilaveten işçiye harcırah, yolluk, saha primi, ek ödeme vb
gibi isimler altında ödenen miktarların toplamının işçinin asıl ücretini oluşturduğu kabul
edilmiş, davacıların alacakları bu ücret miktarı üzerinden hesaplanmıştır (Dairemizce temyiz
incelemesi yapılan 2021/5177 E, 2020/6297-6309 E., 2020/5012-5015 E. sayılı dosyalarda
verilen kararlar da aynı doğrultudadır). Eldeki davada ise, İlk Derece Mahkemesince davacıya
ödenen fiilen ödenen bu miktarlar dikkate alınmadan sonuca gidilmiş olup, karar bu yönüyle
hatalıdır. Ayrıca Bölge Adliye Mahkemesi, “asgari ücret ve harcırah adı altında yapılan
ödemeler toplamının davacının gerçek ücreti olarak kabulünde bir aykırılık bulunmamıştır”
gerekçesi ile istinaf başvurusunu reddetmiş ise de, İlk Derece Mahkemesinin kabul şekli ile
Bölge Adliye Mahkemesinin gerekçesinin birbiri ile örtüşmediği de görülmektedir. Mahkemece
yapılması gereken iş, dosya kapsamında mevcut banka kayıtlarına göre davacıya ödenen
harcırah, saha primi vb gibi ödemeler tespit edilip, bu ödemelerin asgari ücrete ilave edilmesi
suretiyle aylık ücretin miktarının belirlenmesidir.

Belirtilmesi gereken bir diğer husus ise, boşta geçen süre ücretine işçiye yapılan yol
yardımının ilave edilip edilmeyeceği noktasındadır. Boşta geçen sürenin en çok dört aylık kısmı
içinde gerçekleşen diğer haklar kavramına, ikramiye, gıda yardımı, yakacak yardımı gibi para
ile ölçülebilen haklar dahil edilmelidir. Belirtilen dönemde şayet işçi işyerinde çalışmaya devam
etse idi, hak kazanacağı tüm para ile ölçülebilen değerlerin dikkate alınması gerekir. Bununla
birlikte işçinin ancak fiili çalışması ile ortaya çıkabilecek olan fazla çalışma ücreti, hafta tatili
ile bayram ve genel tatil günlerinde çalışma karşılığı ücret ile satışa bağlı prim gibi
ödemelerinin, en çok dört ay kadar boşta geçen süre içinde ödenmesi gereken diğer haklar
kavramında değerlendirilmesi mümkün olmaz.

Somut olayda, işverence işçilere servis tahsis edildiği anlaşılmakta olup, mahkemece bu servis
yardımının parasal değeri boşta geçen süre ücretine ilave edilmiştir. Ancak işçinin fiilen
çalışmadığı dört aylık dönemde servis ile işe götürülüp getirilmesi söz konusu olmayacağından
bu halde işçinin pozitif manada bir gelir kaybı olmadığı gibi, tasarruf edemediği yahut
malvarlığından eksilen bir miktar da bulunmamaktadır. Bir örnek vermek gerekirse, aynı

durum yemek yardımı için söz konusu değildir. Işverence işyerinde işçilere yemek verilmesi
halinde, işçinin dört aylık boşta geçirdiği süre içinde bu yemek yardımından yararlanması
mümkün olamayacaktır. Bu durumda işçi, dört aylık zaman dilimindeki yemek ihtiyacını kendi
maddi imkanları ile sağlamak, yemek yardımının eksilmesi ile oluşan boşluğu kendisi ikame
etmek zorundadır. Oysa işçi fiilen işe gitmediği takdirde, herhangi bir gelir kaybı olmadığı gibi,
yararlanamadığı yol yardımını ikame edecek bir harcama yapmak zorunda da değildir. Bu
itibarla somut olayda, işverence sağlanan servis yardımının parasal karşılığının boşta geçen
süre ücretine ilave edilmesi isabetli olmayıp, kararın bu sebeple de bozulması gerekmiştir.
2-Taraflar arasında davacının fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram genel tatil ücretlerine
hak kazanıp kazanmadığı bir başka uyuşmazlık konusudur.

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan
bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun
sahteliği ileri sürülüp ispatlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının
ödendiği varsayılır.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte
daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma
alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda
görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın,
bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile
bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille ispatlaması gerekir. Bordrolarda
tahakkuk bulunmasına rağmen bordroların imzasız olması halinde ise, varsa ilgili dönem
banka ve tüm ödeme kayıtları celp edilmeli ve ödendiği tespit edilen miktarlar yapılan
hesaplamadan mahsup edilmelidir.

Somut olayda, İlk Derece Mahkemesince davacının bordrolarda tahakkuk eden fazla çalışma
hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının gerçek ücret üzerinden yeniden
hesaplandığı ve belirlenen fark ücretin hüküm altına alındığı ifade edilmiştir. Ancak hükme
esas alınan bilirkişi raporundaki hesaplamanın bu kabul şekline uygun olmadığı
anlaşılmaktadır. Aksi yazılı bir belge ile ispat olunmayan yahut ihtirazı kayda uğramamış imzalı
ücret bordroları yönünden, bu tahakkukların karşılığı olan fazla çalışma saati, hafta tatili gün
sayısı ve ulusal bayram genel tatil gün sayısı ile bağlı kalınmalı, davacının gerçek ücreti
üzerinden bu sürelerin karşılığı olan alacak miktarı hesaplandıktan sonra bordroya göre
ödenen kısım mahsup edilerek, fark alacaklar hüküm altına alınmalıdır. Hükme esas alınan
bilirkişi raporunda, tahakkuk bulunan dönemler yönünden bu yönteme uygun olarak
hesaplama yapılmaması hatalı olup kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

İkinci olarak, imzalı bordroda fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram genel tatil ücreti
tahakkuku bulunmayan dönem yönünden ise, davacının dava dilekçesindeki beyanı, davalının
savunması ve tanık anlatımları dikkate alınarak sonuca gidilmelidir. Yargılama sırasında
dinlenen davacı tanıkları ile davalı tanıkları davacının genel olarak iki vardiya düzeninde ayda
20 gün çalışıp, 10 gün dinlendiğini; her bir vardiyanın 12 saat olduğunu ifade etmiştir. Davacı
da dava dilekçesinde genel olarak çalışma düzeninin bu şekilde olduğunu belirtmiş olup,
somut olayda taraflarca kabul görmüş genel çalışma düzeni dikkate alınmalıdır.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesine göre haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalar fazla
çalışma sayılır. Anılan Kanun'un 63 üncü maddesinde ise, “...Aksi kararlaştırılmamışsa bu
süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların
anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde
onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin
haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.” şeklinde kurala yer
verilmiştir. Benzer düzenlemeler 06/04/2004 tarihli ve 25425 RG sayılı İş Kanunu'na İlişkin

(alıema Cüiraleri VönatmeliRi'nda da meourıut alım ilaili uğnetmealiğin “danklactirma acacına

A e ep e A Şe e e İİ
göre çalışma” başlığını taşıyan 5 inci maddesinde, yoğunlaştırılmış iş haftası veya
haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam
çalışma süresinin, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde
denkleştirilmesi öngörülmüştür. Bu tür bir uygulamada, denkleştirme dönemi içinde günlük ve
haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresi uygulamasının başlangıç ve bitiş tarihleri
işverence belirlenir (Yön. m. 5/4). Diğer taraftan, Türk Hukuku'nda işçilerin gece çalışma
süresinin 7,5 saati geçemeyeceği genel bir kural olarak belirlenmiş olup (İş K. m. 69), istisna
kapsamındaki işçiler hariç olmak üzere, bu süreyi aşacak şekilde çalışma yapılması kanun
gereği mümkün değildir. Bu hüküm karşısında kanun koyucunun gece çalışmalarında belli bir
zaman dilimi içinde denkleştirme usulü ile çalışılmasını öngören bir kural koymadığı
söylenebilir (Muhittin Astarlı, İş Hukukunda Çalışma Süreleri, ... 2008, s. 290). Postalar
halinde çalışma yapılan işyerlerinde ise, gece çalışmaları yönünden 7,5 saati aşan bir çalışma
yapılamamakla birlikte, gündüz postasında 11 saati aşmamak kaydıyla yoğunlaştırılmış
çalışma yapılarak kısmi bir denkleştirme yapılabilir (Astarlı, s. 292). Ancak bu halde dahi gece
çalışma süresinin 7,5 saati geçmemesi kuraldır.

Bu açıklamalar ışığında somut olay ele alınacak olursa, davacının ayda 20 gün çalışma süresi
içinde 10 gün gündüz vardiyasında 10 gün gece vardiyasında olmak üzere günde 10,5 saat
çalıştığı açıktır. Gece vardiyasında geçen süre günlük 7,5 saati aşmakta olup, bu sürenin
denkleştirmeye tabi tutulması mümkün değildir. Gündüz vardiyasında geçen sürenin
denkleştirilmeye tabi tutulması halinde ise, davacının fazla çalışma yapmadığı dosya
kapsamından anlaşılmaktadır. Bu halde davacının denkleştirmeye tabi tutulamayan ve günlük
7,5 saati geçen çalışma süresi fazla çalışma olarak nitelendirilmeli ve davacının (10,5-
7,5-3x10-) ayda 30 saat fazla çalışma yaptığı kabul edilerek sonuca gidilmelidir.
Mahkemece, imzalı bordro yahut yazılı belge bulunmayan dönem yönünden bu kabule aykırı
şekilde sonuca gidilmesi hatalıdır.

Hafta tatili yönünden ise, yukarıda açıklanan çalışma düzenine göre ayda iki hafta tatilinde
çalıştığı kabul edilerek hafta tatili ücreti hesaplanmalıdır.

Hükme esas alınan raporda davacının ulusal bayram ve genel tatil günlerinin tamamında
çalıştığı kabul edilerek hesaplama yapılmış ise de, davacının 20 gün çalışma 10 gün dinlenme
şeklindeki çalışma düzeninde, çalışma günlerine rastlayan ulusal bayram ve genel tatil
günlerinde çalıştığı anlaşılmaktadır. Bu halde davacının ulusal bayram ve genel tatil günlerinin
üçte ikisinde çalıştığı kabul edilmeli, hesaplama bu kabul şekline göre yapılmalıdır.

Mahkemece işçiye imzalı bordroya göre fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal
bayram ve genel tatil ücreti ödendiği anlaşılan dönem yönünden ayrı, tanık anlatımına göre
ispatlanan dönem yönünden ayrı değerlendirme yapılması gerektiği gözetilmeli, her iki
döneme ilişkin alacaklar yukarıda açıklanan ilke ve esaslara göre denetime elverişli biçimde
yeniden hesaplanarak hüküm altına alınmalıdır. Hatalı hesaplamalar içeren bilirkişi raporuna
göre hüküm kurulması hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

SONUÇ:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk
Derece Mahkemesine gönderilmesine, karardan bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine
gönderilmesine, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 18.05.2021
gününde oybirliği ile karar verildi.

