10. Hukuk Dairesi 2024/7245E. , 2024/7988K.
o

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2540 E., 2023/770K.

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Mersin 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2018/1 E., 2021/79 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve prime esas ücretin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda
İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye
Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz
şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne
karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler
incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı yanında 03.09.2002 tarihinden 31.08.2015 tarihine
kadar tam gün olarak ve kesintisiz geçen çalışmalarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı işveren vekili, davacının davalı yanında 02.03.2015-31.08.2015 tarihleri arasında temizlik işçisi
olarak asgari ücretle çalıştığını, çalıştığı süre boyunca da primlerinin düzenli olarak ödendiğini, bu nedenle
açılan davanın haksız ve yasa dayanağından yoksun olduğunu, davacının hasta bakıcı olmadığını, bu konuda
bir eğitimi bulunmadığını, bu nedenle kas hastalığı gibi ciddi bir hastalığı olan bir insanın bakım işlerini
yürüttüğü iddialarının kabul edilemez olduğunu, davacının sadece davalı evinde temizlik işçisi olarak
çalıştığını, davacının 2012 yılında ev aldığını ve konut kredisi kullandığını, banka tarafından konut kredisi
onaylanmadığı için bu dönemde günübirlik temizliğe gelmesine rağmen ve bu çalışmasının devamlılık arz
etmemesine rağmen davalının iyiniyetiyle bankaya sunması için davacıya böyle bir yazı verdiğini, konut
kredisinin bankaca onaylanması için davalının iyiniyeti ile verilen bu yazının içeriği ve gerçekleri
yansıtmadığını beyan ederek açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Fer'i müdahil SGK vekili, davacının Kuruma bildirilen her hangi bir fiili çalışmasının söz konusu olmadığını,
tespiti istenen dönem itibariyle başkaca çalışmasının olmadığının tespit edildiğini, 506 sayılı Kanun'un 79/10
uncu maddesi hükmünce, Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine
ilişkin davanın, tespiti istenilen hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması
gerektiğini, bu nedenle öncelikle davanın yerleşik Yargıtay kararları karşısında hak düşürücü süre yönünden
reddinin gerektiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

111. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının
davalı işveren işyerinde 03.09.2008 tarihinden, 31.08.2015 tarihine kadar, 2340 prim gününde toplam
68.079,92 TL prime esas gelir elde edebilecek şekilde, kesintisiz çalıştığının tespitine, diğer hizmetleri ile
birleştirilmesine, sigortalı gösterilen kısımların dışlanmasına, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ve fer'i müdahil
Kurum vekilleri istinaf basvurusunda bulunmustur.

A A İŞ a Vİ e ep 9 e ag eg

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ve fer'i müdahil
Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde; davacı müvekkilinin davalıya ait işyerinde, 03.09.2002 tarihinden
31.08.2015 tarihine kadar tam gün olarak ve kesintisiz şekilde çalıştığını, 03.09.2002 tarihinden itibaren
sigortalılığının tespit edilmesine, prime esas kazancının gerçek tutarı belirlenerek, prime esas kazançlarının
ve prim ödeme gün sayılarının ilamda belirtilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı işveren vekili 20.08.2021 tarihli dilekçesi ile istinaf talebinden feragat etmiştir.

3.Fer'i müdahil SGK vekili, Kurum kayıtlarında davacının davalı işveren nezdinde iddia ettiği şekilde bir
çalışması bulunmadığını, Kurum kayıtlarında davacının davalı işveren nezdinde iddia ettiği şekilde bir
çalışması bulunmadığını, 5 yıllık hak düşürücü süre bakımından davacının tespit istediği dönemin üzerinde 5
yıldan fazla süre geçmiş olup açılan davanın hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini savunmuş, İlk
Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekili ile fer'i müdahil Kurum
vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine, davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun HMK 349/2 maddesi
uyarınca feragat nedeniyle reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz
başvurusunda bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın
bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti ve prime esas ücretin tespiti istemine ilişkindir.

2. Ilgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup
bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir
duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve
gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal
güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek
görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Öte yandan uyuşmazlığın çözümü için ev hizmetlerinde çalışanlar yönünden mevzuatın incelenmesi
gerekmektedir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 3 üncü maddesi sigortalı sayılmayanları düzenlemiş ve
Kanun'un 3 üncü maddesinin 1/D bendinde, ev hizmetlerinde çalışanların tamamı sigorta kapsamı dışında
tutulmuştur. Başlangıçta ev hizmetlerinde sürekli veya süreksiz çalışanların tümü 506 sayılı Kanun kapsamı
dışında tutulmuş iken, 506 sayılı Kanun'un mülga 3 üncü maddesinin 1/D bendinde 11.08.1977 tarihli 2100
sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle ev hizmetlerinde ücretle ve sürekli çalışanlar sosyal sigorta kapsamına
dahil edilerek, sigortalı sayılmışlardır.

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda ise

cimaortalı cayılmavanlar 6 neı maddede de Hdiisenlenmiec alın 6 ncı maddenin e hendine aöre “Evy

IN EMMİŞ İŞ MN NM MMA SM MM JI SPP MM MM NS MN JJ“

hizmetlerinde süreksiz olarak çalışanlar ile ev hizmetlerinde hizmet akdi ile sürekli çalışmasına rağmen,
haftalık çalışma sürelerinin 4857 sayılı İş Kanunu'nda belirtilen sürelerden az olması nedeniyle, aylık
kazançları prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olanlar” sigortalı sayılmamış iken
17.4.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinin c bendi
“Ev hizmetlerinde çalışanlar (ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç)” şeklinde değiştirilmiştir.

Ancak, 6552 sayılı Kanun'un 55 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'a "ev hizmetlerinde çalışanların
sigortalılığı" başlıklı ek 9 uncu madde ilave edilmiş ve bu düzenleme 01.04.2015 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Buna parelel olarak 10.09.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun'un 40 ncı maddesiyle 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun sigortalı sayılmayanları düzenleyen 6 ncı maddesinin
c bendinde yer alan “(ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç)” ibaresi “(Kanunun ek 9'uncu maddesinin
ikinci fıkrası kapsamında sigortalı olanlar ile ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla süreyle
çalışanlar hariç)” şeklinde değiştirilmiş ve bu değişiklik de 01.04.2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu yeni düzenleme çerçevesinde ev hizmetlerinde bir veya birden fazla gerçek kişi tarafından çalıştırılan ve
çalıştıkları kişi yanında ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 gün ve daha
fazla olan çalışanlar, Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı
sayılmaktadır. Ev hizmetlerinde bir veya birden fazla gerçek kişi tarafından çalıştırılan ve çalıştıkları kişi
yanında ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olanlar için ise
kanunda belirtilen oranda iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödenmesi gerekmektedir.Bu
düzenleme 10 günden az çalışanları uzun vadeli sigorta kolları bakımından kapsam dışı bırakmaktadır. (TBB
Dergisi 2015 (120) A. Eda Manav )

Diğer yandan, 5510 sayılı Kanun'da 6552 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten önce verilen Hukuk Genel
Kurulunun 05.02.2014 tarih ve 2013/10-2280 E., 2014/65 K. sayılı ilamında, ev hizmetlerinde çalışma ile
ilgili davaların hukuki niteliği ve ispat şekline ilişkin ilkeler şu şekilde belirtilmiştir;

"...İş mevzuatı yönünden, ev hizmetlerinin, gerek mülga 1475 sayılı İş Kanunu'nun 5 inci maddesinin 1.
fıkrasında, gerekse 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında yer alan hükümler ile bu
Kanunların uygulama alanı dışında bırakıldığı görülmektedir.

Sosyal güvenlik mevzuatı açısından ise gerek mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu gerekse
01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
kapsamında sigortalı olabilmek üç temel koşula bağlanmıştır. Bu koşullar; hizmet akdi ile çalışma, işin
işverene ait işyerinde yapılması ve mülga 506 sayılı Kanun'un 3 üncü ve aynı yöndeki 5510 sayılı Kanun'un
ise 6 ncı maddesi kapsamında olmamak olarak sıralanabilir. 506 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi sigortalı
sayılmayanları; diğer bir ifade ile anılan Kanun kapsamına alınmayanları sıralamaktadır.

Buna göre mülga 506 sayılı Kanun'un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3 üncü maddesi uyarınca: “Aşağıda
yazılı kimseler bu Kanunun uygulanmasında sigortalı sayılmazlar.

D) (Değişik: 11/8/1977 - 2100/1 md.) Ev hizmetlerinde çalışanlar (ücretle ve sürekli olarak çalışanlar
hariç)...”

Yine 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 6. maddesi
uyarınca; “...Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında;

..C) (Değişik: 17/4/2008-5754/4 md.) Ev hizmetlerinde çalışanlar (ücretle ve sürekli olarak çalışanlar
hariç)...4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz.”

Buna göre ev hizmetleri, mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun ilk halinde Kanun kapsamı dışında
bırakılmış iken, 24.08.1977 tarih ve 16037 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 24.11.1977 tarihinde
yürürlüğe giren 11.08.1977 tarih ve 2100 sayılı Kanun'un 1 inci maddesiyle yapılan değişiklik ile mülga 506
sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin (D) bendinde yapılan düzenleme uyarınca, ev hizmetlerinde “ücretle ve
sürekli ralısanlar” anılan maddede ver alan istisnalar icinden cıkarılmıs 5510 sgavılı Kanlın'ın 6 nci maddesi

ll  Vd, KR 0000 m 1 2 www

ile de aynı yöndeki uygulamaya devam edilmiştir.

Görüldüğü üzere, anılan maddeler uyarınca, ev hizmetlerinde çalışanlar; ücretle ve sürekli olarak çalışanlar
hariç, bu Kanunların uygulanmasında sigortalı sayılamazlar.

Sigortalı sayılmak için, ücret ve sürekli çalışma birlikte arandığından, her iki koşulun da gerçekleşmiş olması
gerekir. Hizmet karşılığı ücret alınmıyorsa veya ücret alınmakla birlikte çalışmada süreklilik yoksa bu tür
çalışmayı sigortalı çalışma saymak mümkün değildir.

Buna göre, diğer koşulları gerçekleştirmiş olanlar eğer anılan maddelerin kapsamına giriyorlarsa, sigortalı
sayılamayacak ve 506 veya 5510 sayılı Kanun'larda düzenlenen haklardan yararlanamayacaklardır.

Yeri gelmişken belirtilmelidir ki, mülga 1475 sayılı İş Kanunu'nun 5/1 inci maddesi ve 4857 sayılı İş
Kanunu'nun 4/1 inci maddeleri uyarınca, İş Kanunları hükümleri ev hizmetlerine ve ev hizmetleri
çalışanlarına uygulanamayacak, bu işler ve bu işleri yapan kişiler Borçlar Kanunu'nun hizmet akdini
düzenleyen hükümlerine tabi olacaklardır.

Evde yapılan işle, ev hizmetleri arasında bazı farklılıkların da tanımlanması gerekir. Ev hizmeti evde
yapılmakla birlikte, herhangi bir iş olmayıp doğrudan yaşanan mekâna yönelik bir iştir. Yaşanan konutla
doğrudan bağlantı içerisindedir. Doğrudan eve ve ev yaşamına yöneliktir. Dolaylı olarak ev yaşamına katkıda
bulunan, onu kolaylaştıran hizmetlerdir. Ev hizmetinin doğrudan eve veya ev yaşamına yönelik olması
gerekir. Ev hizmeti evden soyutlanamaz. ... Bir işin ev hizmeti sayılabilmesi için yapılan işin evde gündelik
yaşamın gerektirdiği faaliyetler kapsamında ev yaşamının gündelik, olağan gereksinmelerini karşılayan
işlerdir... Öğretide ev hizmetleri, evde gündelik yaşamın gerektirdiği, temizlik, yemek, çamaşır, ütü, çocuk
bakımı, mürebbiyelik gibi işler olarak kabul görmektedir. Ev hizmetleri çalışanları ise uşak, kahya, hizmetçi,
temizlikçi, aşçı, çocuk bakıcısı, bahçıvan, şoför, bekçi, hayvan bakıcısı vb. evin gündelik işleyişine ilişkin
faaliyetleri yürüten kişiler olarak kabul görmektedir ...

Yukarıda ayrıntıları açıklandığı üzere, “ev hizmetleri” 506 sayılı Kanun ile tamamen sigortalılık dışında
tutulmuş iken 2100 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle ev hizmetlerinde sadece “ücretle ve sürekli olarak
çalışanlar” sigortalı sayıldıklarından, bu kişilerin sigortalı olarak kabul edilebilmesi için önemli olan, ev
hizmetinde geçen çalışmanın ücretle yapılması ve sürekli olmasıdır.

Sürekli çalışma kavramı yönünden uygulamada, haftanın çoğu ev işlerinde geçirilmiş ve çalışma bir süre
devam etmişse, bu çalışma sigortalı çalışma olarak değerlendirilmekte, süreklilik için çalışmanın belli bir
yoğunluğa ulaşması aranmaktadır.

Mülga 506 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun uyarınca “iş” tanımı açık olup, burada “iş” ev hizmetidir. Bu
nedenle ölçü, işin niteliği değil ev işinde çalışanın, bu işte ne kadar süre çalıştığıdır. Ev işlerinde çalışma
devamlı ise sürekli sayılacak, devamlılık yoksa, iş belirsiz aralıklarla geçici olarak ya da çağrı üzerine
yapılıyorsa süreksiz sayılacaktır..."

3. Değerlendirme

Davacının davalıya ait ev hizmetleri iş yerinde 03.09.2002-31.08.2015 tarihleri arasında aralıksız
çalışmalarının tespitini istediği eldeki davada, Mahkemece davacının davalıya ait siteye giriş kartının verildiği
03.09.2008 tarihinden talep sonuna kadar davalı yanında çalıştığı kabul edilmek suretiyle davanın kısmen
kabulüne karar verilmişse de, Mahkemece verilen hükmün eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerin incelenmesinde; davacının talebine konu dönem içerisinde, 02.03.2015-
31.08.2015 tarihleri arasında davalı iş yerinden sigortalı hizmetlerinin bildirildiği, davalıya ait iş yerinin ev
hizmetleri mahiyetinde 02.03.2015 tarihinde kanun kapsamına alındığı, dosya kapsamında dinlenen
tanıklardan sadece birinin ifadesinde davacının haftanın 5 günü geldiği yönünde beyanda bulunduğu, diğer
tanıkların bu yönde açıklama yapmadığı, bu bağlamda davacının davalıya ait ev hizmetlerinde haftanın kaç
dünü calıstığı hususu tam olarak acıklığa kavusturulmadan sonuca aidildiği anlasılmaktadır.

Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler doğrultusunda, Mahkemece öncelikle, davacıya davalıya ait evde ev
hizmetleri kapsamında hangi işleri yaptığı ayrıntılı bir şekilde sorulmalı, bir kısım tanık ifadelerinde davacının
ev hizmetlerinin yanında davalının hasta olan eşine de baktığının ifade edilmesi karşısında, davalıya ait
evde, uyuşmazlık konusu dönemde, bakıma muhtaç birinin olup olmadığı, bakım düzeyinin ne şekilde
olduğu, hastalığının ne zaman başladığı, davacının bu kapsamda hangi işleri yaptığı tanıklardan sorulmalı,
varsa ifadeler arasındaki çelişkiler giderilmeli, ev hizmetlerinde geçen çalışmalar tereddütsüz şekilde
konulmalı ve çalışmanın kısmi süreli olup olmadığı belirlendikten sonra varılacak sonuç uyarınca bir karar
verilmelidir.

Kabule göre de Mahkemenin kabulüne konu çalışma süreleri yönünden davacının prime esas kazancının
aylık olarak belirtilmesi gerekirken, toplu ücret olarak, infaza elverişli olmayacak şekilde yazılı şekilde karar
verilmesi hatalıdır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge
Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine
gönderilmesine,

10.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
