9. Hukuk Dairesi 2020/5286E. , 2020/13976K.
.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı
vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası
için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi,
gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAYKARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili asıl davada Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 01/03/2017
tarih ve 16243 sayılı olumlu yetki tespit kararının iptaline karar verilmesine talep
etmiştir.

Davacı vekili birleşen davada ise müvekkili şirkete ait işyerlerinin işletme olduğunun
tespitine karar verilmesine talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalılar, asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

Mahkemece, asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Temyiz:

Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı davacı vekili temyiz kanun yoluna
başvurmuştur.

Gerekçe:

Toplu iş sözleşmesi kavramı Anayasa'nın 53. maddesinde düzenlenmiştir. “Toplu iş
sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı maddenin birinci fıkrasına göre “İşçiler ve
işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını
düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.”

Toplu iş sözleşmesi yetkisi ise, toplu iş sözleşmesi ehliyetine sahip kuruluş veya kişinin
belli bir toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için Kanunun aradığı niteliğe sahip olmasını
gösterir(..., ...: İş Hukuku Yeni İş Yasaları, Ankara, 2013, s. 942).

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun “Yetki” başlıklı 41.
maddesinin birinci fıkrasına göre “Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az
yüzde birinin üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu iş sözleşmesinin kapsamına
girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise
yüzde kırkının kendi üyesi bulunması hâlinde bu işyeri veya işletme için toplu iş
sözleşmesi yapmaya yetkilidir.”

6356 sayılı Kanun'un “Yetki Tespiti İçin Başvuru” başlıklı 42. maddesine göre ise “Toplu

sözleşmesi yapmaya yetkilidir.”

6356 sayılı Kanun'un “Yetki Tespiti İçin Başvuru” başlıklı 42. maddesine göre ise “Toplu
iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun
tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de Bakanlığa
başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir. Bakanlık, kayıtlarına göre
başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili olduğunu tespit ettiğinde,
başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda kurulu işçi
sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene altı
iş günü içinde bildirir. İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip olmadığının ya da
işyerinde yetki şartlarına sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının tespiti hâlinde, bu
bilgiler sadece başvuruyu yapan tarafa bildirilir. Sigortalılığın başlangıcı ile sona
ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna
yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz...”

Yine aynı Kanun'un “Yetki İtirazı” başlıklı 43. maddesine göre de, “Kendilerine 42 nci
madde uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları veya
sendika üyesi olmayan işveren; taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına
sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını, nedenlerini de
göstererek yazının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde
mahkemeye yapabilir. İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra
mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde üçünden daha
az üyesi bulunan işçi sendikası, yetki itirazında bulunamaz. İtiraz dilekçesinde veya
ekinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve
üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı iş günü
içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. Bunların dışındaki itirazlar için
mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve karar temyiz edildiği takdirde Yargıtay
tarafından on beş gün içinde kesin olarak karara bağlanır. 42 nci maddenin üçüncü
fıkrası uyarınca kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen işçi sendikası, altı iş
günü içinde yetkili olup olmadığının tespiti için dava açabilir. Mahkeme açılan davayı o
işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde üçünü üye kaydeden işçi sendikaları ile işveren
sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene de bildirir. Mahkeme davayı iki ay
içinde sonuçlandırır. İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.”

Diğer taraftan 6356 sayılı Kanun'un 34. maddesinin ikinci fıkrasında, bir gerçek ve
tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin
bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesinin ancak işletme düzeyinde yapılabileceği
ifade edilmiştir. Belirtilen düzenleme emredici nitelikte olup, kamu düzenine ilişkindir.
(., 1 Toplu İş Sözleşmesinin Düzeyi ve Türleri, İstanbul 2013, sh.128; ... ...: İş
Hukukunda İşyeri ve İşletme, İstanbul 2007, sh.344) Dairemizin uygulaması da,
işletme toplu iş sözleşmesine ilişkin hükmün kamu düzenine ilişkin olduğu yönündedir
(Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2013/15050 esas, 2013/15221 karar sayılı ilâmı).

6356 sayılı Kanun'un 41. ve devamı maddelerinde belirtilen usule göre yetki belgesinin
alınmasından sonra yapılacak çağrı ile toplu görüşme süreci başlayacaktır. Toplu
görüşme sürecinde taraflarca anlaşma sağlanması durumunda toplu iş sözleşmesi
bağıtlanacak, aksi halde ise arabuluculuk aşaması ve daha sonra ise grev aşaması
gündeme gelecektir. Anayasanın 54. maddesinin üçüncü fıkrasında da, grev ve
lokavtın yasaklanabileceği hallerin kanunla düzenleneceği belirtildikten sonra devam

eden fıkrada da, grev ve lokavtın yasaklandığı hallerde uyuşmazlığın Yüksek Hakem
Kurulu tarafından çözüleceği ifade edilmiştir.

Hukukumuzda, yukarıda belirtilen düzenlemeler doğrultusunda, toplu görüşme süreci
işçi sendikası ile işveren sendikası yahut sendika üyesi olmayan işveren arasında
yürütülecek ise de, kamu kurum ve kuruluşlarında hizmet alımı yolu ile faaliyet
gösteren alt işveren işyerleri yönünden kısmen ayrıksı düzenlemeler öngörülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun sekizinci maddesine 11.09.2014
tarihinde yürürlüğe giren 6552 sayılı Kanun ile eklenen fıkraya göre “4/1/2002 tarihli
ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi
uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci
maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren
tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına âit
işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin
yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi
bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356
sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve
sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya
göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan
bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından
yürütülmeyen ve sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez,
4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren
sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk
yüklenemez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir.”

Madde doğrultusunda düzenlenen ve 22/01/2015 tarihinde Resmi Gazete'de
yayımlanan “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş
Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik” ile de
uygulamanın esasları ayrıntılı olarak tanzim edilmiştir.

6552 sayılı Kanun ile getirilen sisteme göre asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde
alt işveren tarafından kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri
kapsayacak olan toplu iş sözleşmelerinin, alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla kamu
işveren sendikalarından birisi tarafından yürütülerek sonuçlandırılması öngörülmüştür.
Kanunun gerekçesinde de, düzenlemenin amacının, belirtilen alt işveren işçilerinin de
diğer işçiler gibi, Anayasada yer verilen sendika kurma ve toplu iş sözleşmesi yapma
hakkına sahip olduğunun açık olduğu, ancak ihale mevzuatının mevcut
düzenlemelerinin, uygulamada söz konusu işçilerin Anayasal haklarını kullanmasını
engellediğini, son yıllarda bu işçilerin söz konusu haklarını kullanmaya başladıklarını,
alt işveren yahut idare ile toplu iş sözleşmesi imzaladıkları, ancak toplu iş sözleşmesi
sebebiyle elde edilen ücret ve sosyal haklarının kamu ihale mevzuatındaki hükümler
sebebiyle akim kaldığının görüldüğü ve bu gerekçelerle alt işveren işçilerinin toplu
sözleşme hakkının temini olduğu hususu ifade edilmiştir. Nitekim uygulamada da, alt
işveren tarafından toplu iş sözleşmesi bağıtlansa dahi, hizmet alım sözleşmeleri ve
kamu ihale mevzuatı sebebiyle, idarece fiyat farkının temini söz konusu
olamadığından, işçilerin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan haklarının akim kaldığı
müşahade edilmektedir. Bu itibarla, belirtilen aksaklıkların giderilmesi amacıyla, kamu
isveren sendikasının. üvelik ilişkisi bulunmavan alt isvereni temsilen toplu İş

sözleşmesi yapma ehliyetine sahip olması 6356 sayılı Kanun ile öngörülen sisteme
getirilen önemli bir istisnadır (...: “Alt İşveren ile Toplu İş Sözleşmesi Yapılması ve
6552 sayılı Kanunla Getirilen Üçlü Toplu İş İlişkisi Sistemi”, İş ve Hayat, Yıl 2 Sayı 3,
5.126).

Diğer taraftan 6552 sayılı Kanun ile öngörülen düzenlemeler ve istisnai sistemin
getirdiği yeni hukuki durum karşısında, kamu kurum ve kuruluşları ile alt işverenler
arasında bağıtlanan personel çalıştırılmasına dayalı her hizmet alım sözleşmesinin
farklı alt işveren işyeri olarak kabul edilmesi ve her birinin ayrı ayrı işyeri toplu iş
sözleşmesi konusu olması gerekmektedir (..., 5.126). Zira, 6552 sayılı Kanun ile
öngörülen sistem ile idarece fiyat farkının karşılanabilmesi ve işçilerin toplu iş
sözleşmesinden kaynaklanan haklarının akim kalmaması için, farklı şartlarda
bağıtlanan, süreleri dahi örtüşmeyen hizmet alım sözleşmelerinin ve farklı ihale
şartlarının gözetilerek ayrı işyeri toplu iş sözleşmeleri bağıtlanması bir zorunluluktur.
Aksi halde, farklı ihale şartları ve hizmet alım sözleşmelerinin, tek bir işletme toplu iş
sözleşmesi konusu yapılması, sistemi yeniden işlemez hale getirecek ve bu durum da
işçilerin mağduriyetine sebebiyet verecektir. Bu itibarla, yukarıda ayrıntılı olarak
açıklandığı şekilde, işletme toplu iş sözleşmesine dair hüküm Dairemizce de emredici
ve kamu düzenine ilişkin kabul edilse de, 6552 sayılı Kanun ile getirilen istisnai
düzenlemeler karşısında, kamu kurum ve kuruluşları ile alt işverenler arasında
bağıtlanan personel çalıştırılmasına dayalı her hizmet alım sözleşmesinin ayrı ayrı
işyeri toplu iş sözleşmesi konusu olması gerektiği tartışmasızdır.

Somut uyuşmazlıkta yetki tespitine konu alt işveren işyeri davacı işveren ile Karayolları
Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğü arasında imzalanan “Hızlı Geçiş Sistemleri Çağrı
Merkezi Hizmet Alımı” konulu hizmet alım sözleşmesi kapsamında faaliyet
yürütmektedir. Diğer taraftan yetki tespit yazısında da belirtildiği üzere söz konusu
hizmet alım sözleşmesi “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alım Sözleşmesi” dir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere “Personel
Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alım Sözleşmesi” kapsamında faaliyet yürüten her bir alt
işveren işyeri, ayrı işyeri toplu iş sözleşmesi ünitesi olarak kabul edilmelidir. Bununla
birlikte Yönetmeliğin 4'üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre de, aynı “Personel
Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alım Sözleşmesi” kapsamında birden fazla işyeri mevcut
ise, hizmet alım sözleşmesi kapsamındaki işyerleri bir toplu iş sözleşmesi ünitesi olan
işletme sayılarak ve “e 40 çoğunluğa göre sonuca gidilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla somut olayda hizmet alım sözleşmesi kapsamında olmayan işyerleri işletme
kapsamına dahil edilemez.

Somut uyuşmazlıkta hizmet alım sözleşmesi ve eki teknik şartnameye göre geçiş
işlemlerinin takibi hizmeti idareye ait"... yolu30.km.../..”ve"..Cad.No:....../..."
olmak üzere iki işyerinde yürütülecektir. Çağrı merkezi hizmetinin ise ”... ili
merkezinde yükleniciye ait lokasyon”da yürütüleceği belirtilmiştir.

Yetki tespitine esas alınan (1309966) sicil numaralı işyeri, geçiş işlemlerinin takibi
hizmetinin yürütüldüğü işyeri olup bu işyerinde başvuru tarihi itibariyle çalışan işçi
sayısı 81 dir.

Diğer taraftan bozma ilâmında belirtildiği üzere çağrı merkezi hizmetinin yürütüldüğü
işyerinde çalışan işçi sayısının da belirlenmesi ve yetki tespiti kapsamında
değerlendirilmesi gerekmektedir.

Dosya içeriğine göre çağrı merkezi hizmeti (1303830) sicil numaralı işyerinde
yürütülmektedir. Söz konusu işyerinde başvuru tarihi itibariyle hizmet alım sözleşmesi
kapsamında çalışan işçi sayısının 59 olduğu, buna göre başvuru tarihi itibariyle
işletmede çalışan toplam işçi sayısının 140 olduğu ve toplu iş sözleşmesi yapabilmek
için gereken 95640 çoğunluğun 56 olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bununla birlikte
sendika üye sayısının ise 49 olduğu gözetildiğinde mahkemece davanın kabulü ile yetki
tespitinin iptaline karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm
tesisi hatalıdır.

Belirtilen sebeplerle, 6356 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesinin dördüncü fıkrası ile 43
üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca hükmün bozulmak suretiyle ortadan
kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda belirtilen nedenlerle;

I-Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULARAK
ORTADAN KALDIRILMASINA,

2-Asıl ve birleşen davanın KABULÜ ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının
01/03/2017 tarih ve 16243 sayılı yetki tespit kararının İPTALİNE,

3-Karar tarihi itibariyle alınması gerekli olan 54,40 TL karar ve ilam harcından, peşin
alınan 31,40 TL harcın mahsubu ile bakiye 23,00 TL karar ve ilam harcının davacıdan
tahsili ile hazineye irad kaydına,

4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalının
yaptığı 276,80 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine,
5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 3.400,00 TL ücreti vekâletin
davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6-Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, kesin olarak 28/10/2020
tarihinde oybirliği ile karar verildi.
