10. Hukuk Dairesi 2021/1141€E. , 2021/12737K.

"İçtihat Metni"
Bölge Adliye
Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen
karara karşı davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması
üzerine,... Bölge Adliye Mahkemesi.... Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine
karar vermiştir.

..Bölge Adliye Mahkemesi ...Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı ve feri müdahil Kurum
vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan
ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin
gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı İstemi:

Dava, davacının 10/08/1996-01/02/2016 tarihleri arasında davalı işveren yanında sigortalı
olarak çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

I1)Davalı ve Feri Müdahil Kurum Cevabı:

Davalı vekili sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; işyerinin berber dükkanı olduğunu,
davacı ile davalının abi kardeş olduklarını, aralarında işçi işveren ilişkisi olmadığını, aralarında
bir nevi adi şirket anlaşması olduğunu, davalının rahatsızlığından dolayı davacıya yetki vermek
zorunda kaldığını belirtmiş, haksız ve mesnetsiz açılan davanın reddine karar verilmesini talep
etmiştir.

Feri Müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekili sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle, davacı
iddialarının yöntemince incelenmesi ve araştırılması gerektiğini belirtmiş, davacının davalı
işveren nezdinde çalışması olmadığından açılan davanın reddine karar verilmesini talep
etmiştir.

III) Mahkeme Kararları

A- İlk Derece Mahkemesi Kararı:

Mahkemece, “davanın kabulüne, davacının davalıya ait berber dükkanında 10/08/1996-
31/12/2015 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine, sigortalılık süresi dikkate
alınarak 6980 prim günü nedeniyle 125.364,51.-TL prime esas gelir elde edileceğinin
tespitine” şeklinde karar verilmiştir.

B-Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

Davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine
Bölge Adliye Mahkemesince “istinaf taleplerinin HMK'nin 353/1-b maddesinin (1) numaralı alt
bendi uyarınca esastan reddine,” karar verilmiştir.

IV) Temyiz:

Davalı vekili tarafından sunulan dilekçe ile bütün dosya kapsamı nazara alındığında gerek
davacı gerek kamu gerekse davalı tanık beyanları doğrultusunda davacının davalı işyerinde
çalıştığına dair ihtilaf olmadığı, ancak işin esasına girildiği vakit davalının hastalandığı yıllara
kadar davacı yanında kalfa olarak çalıştığı, akabinde hastalık geçirip evden çıkamaz hale
gelmeye başladığı zamanlarda dükkanın vergi levhasını vs. davacıya devretmek istese de

kadar davacı yanında kalfa olarak çalıştığı, akabinde hastalık geçirip evden çıkamaz hale
gelmeye başladığı zamanlarda dükkanın vergi levhasını vs. davacıya devretmek istese de
buna davacının engel olduğu, aralarında adi şirket gibi bir anlaşma oluştuğu, davalının
davacıya resmi kurumlarda işlerin yürütülmesi amacıyla umumi vekaletname verildiği,
aralarındaki adi şirket anlaşmasına göre de davacının sigortasının tarım sigortası şeklinde
yatırıldığı, davacı da dükkandan elde ettiği gelirle işbu tarım sigorta primlerini ödeyerek kalanı
davalının ailesine teslim ettiği, Sosyal Sigortalar Kanununa göre de bir kişinin mükerrer
sigortalılık usul ve şekilleri açıkça belirtildiği, davalının hastalığı nedeni ile işyerine
gidemediğini ve fiilen çalışamadığının sabit olup şu anda da vesayet altına alındığı, huzurdaki
davanın hakkın kötüye kullanılması amaçlanarak açıldığı, dosya kapsamında alınan bilirkişi
raporunun da usul ve yasaya açıkça aykırı olduğu özet olarak belirtilmek suretiyle verilen
kararının bozulmasına karar verilmesi talep olunmuştur.

Feri müdahil Kurum vekili tarafından sunulan dilekçe ile hizmet tespiti davalarında çalışma
olgusunun şüpheye yer vermeyecek şekilde ispatlanması gerektiği, davacı yanın iddialarını
ispatlanamadığı kanaatinde oldukları özet olarak belirtilmek suretiyle verilen kararının
bozulmasına karar verilmesi talep olunmuştur.

V) Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:

Uyuşmazlık; davalının vesayet altına alınıp alınmadığı, somut olayda taraflar arasındaki hukuki
ilişkinin belirlenmesi yönünden yapılan inceleme ve araştırmanın hüküm kurmaya elverişli
bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

1- Dava şartları, mahkemenin davanın esası hakkında yargılama yapabilmesi için gerekli olan
unsurlardır. Diğer bir anlatımla, dava şartları dava açılabilmesi için değil, mahkemenin davanın
esasına girebilmesi için aranan kamu düzeni ile ilgili zorunlu koşullardır. Mahkeme, hem
davanın açıldığı tarihte hem de yargılamanın her aşamasında dava şartlarının bulunup
bulunmadığını kendiliğinden araştırıp inceler ve bu konuda tarafların istem ve beyanları ile
bağlı değildir. Dava şartlarının davanın açıldığı tarih itibariyle bulunmaması ya da bu
şartlardan birinin yargılama aşamasında ortadan kalktığının öğrenilmesi durumunda
mahkemece mesmu (dinlenebilir) olmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi gerekir. 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114. maddesinde;

"Dava şartları şunlardır:

a) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması.

b) Yargı yolunun caiz olması.

c) Mahkemenin görevli olması.

ç) Yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili bulunması.

d)Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu
hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.

e) Dava takip yetkisine sahip olunması.

f) Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve
usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması.

g) Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olması.

ğ) Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi.

h) Davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması.

1) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması.

i) Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması.

(2)Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır." düzenlemesi yer
almaktadır. Bu hükme göre, dava şartlarından bazıları olumlu (davanın açılması sırasında var
olması gerekli), bazıları ise olumsuz (davanın açılması sırasında bulunmaması gereken)
şartlardır.

6100 sayılı Kanun'un 115. maddesinin 2. fıkrasında ise,

“Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak,
dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu
süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden
reddeder”. şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Bu düzenleme gereğince, eksik olan bir dava
şartı, belirli bir süre verilerek giderilebilecek ise, hâkim tarafından eksikliğin giderilmesi için
kesin süre verilmesi gerekir. Bu süre içinde dava şartı eksikliği tamamlanmaz ise dava, dava
şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilmelidir.

6100 sayılı Kanun'un 114. maddesine göre bir kısım dava şartlarının eksikliği yargılama
sırasında giderilebilecek durumdayken (vekâletname eksikliği) bir kısım dava şartlarının
bulunmaması durumunda (görev) işin esasına girilmesi mümkün değildir.

2- Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici
7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup
Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi
gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür
davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri
zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme
durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi
için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma
yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3- Gerek 506 sayılı Yasa gerekse de 5510 sayılı Yasanın 4/1-(a) bendi kapsamında
sigortalılığın oluşması yönünden ilk koşul hizmet akdinin unsurlarının bulunmasıdır.

Hizmet akdi, Borçlar Kanunu'nun 313. maddesinde belirlendiği üzere; iş sahibi ile işçi arasında
yapılan belli veya belli olmayan bir süre için görülen iş karşılığı ücret ödenmesini gerektiren
bir sözleşmedir.

Hizmet akdini karakterize eden unsurlar; “ücret”, “bağımlılık” ve “zaman” olarak sıralanabilir.
Hizmet akdinde işçinin işi ifa, özen gösterme, sadakat borcuna karşılık, işverenin ücret
ödeme, ihtimam ve yardım gibi borçları bulunmaktadır.

Zaman ve bağımlılık unsurları hizmet akdinin ayırıcı ve belirleyici özellikleridir. Çalışan, Borçlar
Kanunu'nun 313. maddesinin öngördüğü çerçeve içinde, zaman ve bağımlılık unsurlarını
gerçekleştirecek biçimde çalışmaktaysa, aradaki çalışma ilişkisi hizmet akdine dayanıyor
demektir. Bilindiği üzere zaman unsuru çalışmanın, işgücünün belirli ya da belirli olmayan bir
süre içinde, işveren veya vekilinin buyruğunda bulundurmayı kapsamaktadır.

Bağımlılık, iş ve sosyal güvenlik hukuku uygulamasında temel bir ilke olup, bu unsur,
hizmetini işverenin gözetimi ve yönetimi altında yapmayı ifade eder. Ne var ki, iş hukukunun
dinamik yapısı, ortaya çıkan atipik iş ilişkileri, yeni istihdam modelleri, bu unsurun ele
alınmasında her somut olayın niteliğinin göz önünde bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır.
Bazı durumlarda, taraflar arasında sıkı bir bağımlılık ilişkisi bulunmasa da, işverenin iş
organizasyonu içinde yer alınmaktaysa bu unsurun varlığının kabulü gerekecektir. Önemli yön,
işverenin her an denetim ve buyurma yetkisini kullanabilecek olması, çalışanın, edimi ile ilgili
buyruklara uyma dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte teknik ve hukuki bir
bağımlılığın bulunmasıdır. Genel anlamda bağımlı çalışma, işverenin belirleyeceği yerde ve
zamanda, işverence sağlanacak teknik destek ve işverenin denetim ve gözetiminde yapılan
çalışmadır. İşverenin yönetim (talimat verme) hakkı karşısında işçinin talimatlara uyma (itaat)
borcu yer alır. Bir işin görülmesi süreci içinde işçinin faaliyeti, çalışma şekli, yeri, zamanı ve
işyerindeki davranışları düzenleyen talimatlar veren işveren onu kişisel bağımlılığı altında

LLM YO İİ... İL mL YE 0 RAN, A» 0s» İN. mu... İ. UL... .İ...İ. Ws

LULdI. DU 5LZİCŞİNCUC Vadi Uldii ULUNİLOJ/ DdyNHHNR HIİŞKİSİ Ldidildi didolldd KaL Hilda Uldidk UN
hukuki hiyerarşi yaratır. Bu nedenle iş akdinde bağımlılık hem işçinin kişiliğini ilgilendirmekte
hem de bir hukuki bağımlılık niteliği taşımaktadır.

Somut olayda, öncelikle davalı vekili tarafından temyiz dilekçesinde davalı ...'ın vesayet altına
alındığının belirtilmesine göre 6100 Sayılı Kanunun "Dava Şartları" başlıklı 114/1-d
maddesinde belirtilen "Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz
konusu olduğu hallerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması" şartını davalının haiz
olup olmadığı, kendisine hastalığı nedeniyle vasi atanmasının gerekli görülüp görülmediği
araştırılmadan, davalıya vasi atanması ve atanan vasiye kısıtlı adına işbu davanın devamı
hususunda izin alması için Vesayet Makamına başvurması, iznin verilmesi halinde başta
vekâlet işlemleri olmak üzere işlemleri tamamlaması için süre verilmesi gerektiği
gözetilmeden sonuca gidilmesi hatalı olmuştur. Bununla birlikte davacı ve davalı arasındaki
hukuki ilişkinin tam olarak ortaya konulması, hizmet akdinin “bağımlılık” unsurunun taraflar
arasında ne şekilde gerçekleştiğinin her türlü şüpheden uzak bir şekilde belirlenmesi
gerekmektedir.

Mahkemece yapılacak iş, davalının vesayet altına alınıp alınmadığını araştırmak suretiyle
vesayet altına alınması halinde yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda gerekli olan
prosedür işletilmeli, davalı işyerine ait vergi denetim tutanakları getirtilmeli, taraflar
arasındaki hukuki ilişkinin açıkça ortaya konulması yönünden gerek duyulması halinde tanık
beyanlarına başvurulmalı, davacının işverene ait işyerinde hizmet akdinin unsurlarından olan
bağımlılık koşulu gerçekleşecek biçimde çalışıp çalışmadığı, giderek hizmet akdinin
unsurlarının ogerçekleşip (ogerçekleşmediği yönünde toplanan tüm deliller birlikte
değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir.

O hâlde, davalı ve feri müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul

edilmeli ve ...Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin istinaf başvurularının esastan
reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi kararının HMK'nın 373/1 maddesi

gereğince kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan
nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davalı ...'a iadesine, 21/10/2021
gününde oybirliğiyle karar verildi.
