9. Hukuk Dairesi 2020/5287E. , 2020/14864K.
»

"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara 7. Hukuk Dairesi

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi
davalılar vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu
anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten
sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAYKARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı Bakanlığın 04/01/2017 gün ve 216 sayılı
yazısında "unvan ve adresi ile çalışan işçi ve üye sayılı belirtilen işletmede toplu iş
sözleşmesi yapmak için Hizmet-İş Sendikasının yetki tespiti isteminde bulunması
üzerine Bakanlığımızca yapılan incelemede adı geçen sendikanın yasanın aradığı
gerekli çoğunluğu sağladığı tespit edilmiştir” denildiğini, işçi sayısının 77 üye sayısının
33 olarak belirtildiğini, yetki tespitine ilişkin yazının da 09/01/2017 tarihinde tebliğ
edildiğini, yetki tespitinin hatalı olduğunu, 4735 sayılı Yasanın 8. maddesi kapsamında
herhangi bir yetkilendirme söz konusu olmadığından yetki tespitinin usulüne uygun
olmadığını, yetki tespitinde müvekkilinin tüm Türkiye kapsamındaki işçilerinin sayısına
göre çoğunluğun hesap edilerek yetki tespiti için uygun olup olmadığının denetlenmesi
gerektiğini, yetki tespitinde belirtilen gerekli çoğunluğun yanlış hesap edildiğini, yine
kabul anlamına gelmemekle birlikte yetki tespitinin doğru olduğunun kabulü halinde
ise hizmet alımı sözleşmesi ile verilen hizmetin süreli olduğu hususunun gözetilmesi
gerektiğini, sonraki hizmet alımı ihalesinin müvekkili üzerinde kalacağının kesin
olmadığını toplu iş sözleşmesi yapılmasının pratik olarak herhangi bir kazanım
sağlamayacağını ileri sürerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel
Müdürlüğünün 04/01/2017 gün ve 216 sayılı yetki tespitinin iptaline karar verilmesine
talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalılar, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

İstinaf başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı davalılar istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:

Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Temyiz:

Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı davalılar temyiz kanun yoluna
başvurmuştur.

Gerekçe:

başvurmuştur.

Gerekçe:

Toplu iş sözleşmesi kavramı Anayasanın 53 üncü maddesinde düzenlenmiştir. "Toplu iş
sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı maddenin birinci fıkrasına göre “İşçiler ve
işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını
düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.”

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 2/1-ğ maddesinde tüzel
kişiliğe sahip kuruluşlar olarak tanımlanan sendikaların amacı ise, yine aynı maddede,
üyelerinin ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak olarak ifade edilmiştir.
Şüphesiz, sendikaların belirtilen amacı gerçekleştirebilecekleri en iyi araç, serbest
toplu pazarlık hakkı çerçevesinde bağıtlanacak bir toplu iş sözleşmesidir.

Toplu iş sözleşmesi yetkisi ise, toplu iş sözleşmesi ehliyetine sahip kuruluş veya kişinin
belli bir toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için Kanunun aradığı niteliğe sahip olmasını
gösterir (..., ...: İş Hukuku Yeni İş Yasaları, Ankara, 2013, s. 942).

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun “Yetki” başlıklı 41 inci
maddesinin birinci fıkrasına göre "Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az
yüzde birinin üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu iş sözleşmesinin kapsamına
girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise
yüzde kırkının kendi üyesi bulunması hâlinde bu işyeri veya işletme için toplu iş
sözleşmesi yapmaya yetkilidir.”

6356 sayılı Kanun'un 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasında da, bir gerçek ve tüzel
kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin
bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesinin ancak işletme düzeyinde yapılabileceği
ifade edilmiştir. Belirtilen düzenleme emredici nitelikte olup kamu düzenine ilişkindir
(0, 1 Toplu İş Sözleşmesinin Düzeyi ve Türleri, İstanbul 2013, sh.128; ... ...: İş
Hukukunda İşyeri ve İşletme, ... 2007, sh.344). Dairemizin uygulaması da, işletme
toplu iş sözleşmesine ilişkin hükmün kamu düzenine ilişkin olduğu yönündedir.

6356 sayılı Kanun'un 41 inci ve devamı maddelerinde belirtilen usule göre yetki
belgesinin alınmasından sonra yapılacak çağrı ile toplu görüşme süreci başlayacaktır.
Toplu görüşme sürecinde taraflarca anlaşma sağlanması durumunda toplu iş
sözleşmesi bağıtlanacak, aksi halde ise arabuluculuk aşaması ve daha sonra ise grev
aşaması gündeme gelecektir. Anayasanın 54 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında da,
grev ve lokavtın yasaklanabileceği hallerin kanunla düzenleneceği belirtildikten sonra
devam eden fıkrada da, grev ve lokavtın yasaklandığı hallerde uyuşmazlığın Yüksek
Hakem Kurulu tarafından çözüleceği ifade edilmiştir.

Hukukumuzda, yukarıda belirtilen düzenlemeler doğrultusunda, toplu görüşme süreci
işçi sendikası ile işveren sendikası yahut sendika üyesi olmayan işveren arasında
yürütülecek ise de, kamu kurumlarında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım
sözleşmesi ile faaliyet gösteren alt işveren işyerleri yönünden kısmen ayrıksı
düzenlemeler öngörülmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 8 inci maddesine 6552 sayılı
Kanun'un 13 üncü maddesi ile eklenen fıkraya göre “4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı
Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale
edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde
tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından

miüinhacıraın bı Zamnımn İlamasımına mairan İsarmıı İsirima va İnsemilselarınaı vb ieuarlarinda

EY Ee e e amm
çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi
kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu
işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar
ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş
sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması
hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece
fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve
sonuçlandırılmayan toplu iş O sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez, 4857 sayılı
Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı
ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemez. Bu
fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının
görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir.”

Madde doğrultusunda düzenlenen ve 22/01/2015 tarihinde Resmi Gazete'de
yayımlanan “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş
Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik” ile de
uygulamanın esasları ayrıntılı olarak tanzim edilmiştir.

6552 sayılı Kanun ile getirilen sisteme göre asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde
alt işveren tarafından personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi
kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırlan işçileri
kapsayacak olan toplu iş sözleşmelerinin, alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla kamu
işveren sendikalarından birisi tarafından yürütülerek sonuçlandırılması öngörülmüştür.
Kanunun gerekçesinde de, düzenlemenin amacının, belirtilen alt işveren işçilerinin de
diğer işçiler gibi, Anayasada yer verilen sendika kurma ve toplu iş sözleşmesi yapma
hakkına sahip olduğunun açık olduğu, ancak ihale mevzuatının mevcut
düzenlemelerinin, uygulamada söz konusu işçilerin Anayasal haklarını kullanmasını
engellediğini, son yıllarda bu işçilerin söz konusu haklarını kullanmaya başladıklarını,
alt işveren yahut idare ile toplu iş sözleşmesi imzaladıkları, ancak toplu iş sözleşmesi
nedeniyle elde edilen ücret ve sosyal haklarının kamu ihale mevzuatındaki hükümler
nedeniyle akim kaldığının görüldüğü ve bu gerekçelerle alt işveren işçilerinin toplu
sözleşme hakkının temini olduğu hususu ifade edilmiştir. Nitekim uygulamada da, alt
işveren tarafından toplu iş sözleşmesi bağıtlansa dahi, hizmet alım sözleşmeleri ve
kamu ihale mevzuatı sebebiyle, idarece fiyat farkının temini söz konusu
olamadığından, işçilerin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan haklarının akim kaldığı
müşahade edilmektedir. Bu itibarla, belirtilen aksaklıkların giderilmesi amacıyla, kamu
işveren sendikasının, üyelik ilişkisi bulunmayan alt işvereni temsilen toplu iş
sözleşmesi yapma ehliyetine sahip olması 6356 sayılı Kanun ile öngörülen sisteme
getirilen önemli bir istisnadır (..., ...: “Alt İşveren ile Toplu İş Sözleşmesi Yapılması ve
6552 sayılı Kanunla Getirilen Üçlü Toplu İş İlişkisi Sistemi”, İş ve Hayat, Yıl 2 Sayı 3,
5.126).

Diğer taraftan 6552 sayılı Kanun ile öngörülen düzenlemeler ve istisnai sistemin
getirdiği yeni hukuki durum karşısında, kamu kurum ve kuruluşları ile alt işverenler
arasında bağıtlanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmelerinin her
birinin farklı alt işveren işyeri olarak kabul edilmesi ve her birinin ayrı ayrı işyeri toplu
iş sözleşmesi konusu olması gerekmektedir (..., 5.126). Zira, 6552 sayılı Kanun ile
öngörülen sistem ile idarece fiyat farkının karşılanabilmesi ve işçilerin toplu iş

sözleşmesinden kaynaklanan haklarının akim kalmaması için, farklı koşullarda
bağıtlanan, süreleri dahi örtüşmeyen personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım
sözleşmelerinin ve farklı ihale şartlarının gözetilerek ayrı işyeri toplu iş sözleşmeleri
bağıtlanması bir zorunluluktur. Aksi halde, farklı ihale koşulları ve hizmet alım
sözleşmelerinin, tek bir işletme toplu iş sözleşmesi konusu yapılması, sistemi yeniden
işlemez hale getirecek ve bu durum da işçilerin mağduriyetine sebebiyet verecektir. Bu
itibarla, yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı şekilde, işletme toplu iş sözleşmesine dair
hüküm Dairemizce de emredici ve kamu düzenine ilişkin kabul edilse de, 6552 sayılı
Kanun ile getirilen istisnai düzenlemeler karşısında, kamu kurum ve kuruluşları ile alt
işverenler arasında bağıtlanan her hizmet alım sözleşmesinin ayrı ayrı işyeri toplu iş
sözleşmesi konusu olması gerektiği tartışmasızdır.

Bu genel açıklamalar ışığında temyiz itirazlarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Somut uyuşmazlıkta, davalı Bakanlığın 04/01/2017 tarihli yetki tespiti kararı ile davacı
şirketin hizmet alım sözleşmeleriyle faaliyet yürüttüğü anlaşılan toplamda 32 alt
işveren işyeri işletme niteliğinde kabul edilerek 29/12/2016 başvuru tarihi itibariyle
davalı sendikanın gerekli çoğunluğu sağladığı tespit edilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda belirtilen gerekçe ile her bir alt işveren
işyerinin ayrı ayrı işyeri toplu iş sözleşmesi ünitesi olması gerektiği, bir başka ifadeyle
işletme toplu iş sözleşmesi yetkisi verilmesinin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle yetki
tespitinin iptaline karar verilmiş ve Bölge Adliye Mahkemesince de istinaf
başvurusunun esastan reddine karar verilmiş ise de yapılan araştırma eksik ve hüküm
kurmaya yeterli bulunmamaktadır.

Bu noktada belirtmek gerekir ki, 6552 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi ile 4735 sayılı
Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 8 inci maddesine eklenen fıkra gereğince, her bir
alt işveren işyerinin ayrı ayrı işyeri toplu iş sözleşmesi ünitesi olarak kabul edilebilmesi
için, alt işveren ile kamu kurum ve kuruluşları arasında imzalanan hizmet alım
sözleşmesinin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi” olması
gerekmektedir. Bununla birlikte, dosya içeriğinden yetki tespitine esas alınan alt
işveren işyerlerinin teşkiline esas hizmet alım sözleşmelerinin "Personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alım sözleşmesi” olup olmadığı anlaşılamamaktadır.

Bu açıklamalar ışığında olmak üzere, İlk Derece Mahkemesince gerekli araştırma
yapılmalı, yetki tespitine esas alınan tüm hizmet alım sözleşmeleri eksiksiz olarak
dosya kapsamına dahil edilmeli, hizmet alım sözleşmelerinin “Personel çalıştırılmasına
dayalı hizmet alım sözleşmesi” olup olmadığı hususu hizmet alım sözleşmesinin tarafı
olan ilgili kamu kurum ve kuruluşuna sorularak buna dair tüm kayıt ve belgeler
getirtilmeli ve oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

Anılan hususlar gözetilmeksizin, eksik inceleme sonucunda İlk Derece Mahkemesince
yazılı şekilde hüküm tesisi ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının esastan
reddi kararı hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç:

Temyiz olunan ilk derece mahkemesi kararının ve bu karara karşı istinaf başvurusunu
esastan reddeden bölge adliye mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebeplerden
dolayı BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA, dosyanın kararı veren ilk derece
mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin ise kararı veren bölge adliye
mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye
iadesine, 05/11/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

