10. Hukuk Dairesi 2024/5499E. , 2024/5799K.
e

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/126 E., 2024/56 K.
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında görülen, iş kazası olduğunun tespiti istemli davadan dolayı verilen karar hakkında yapılan
temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece (Kapatılan 21 HD) bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen
kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılardan Kurum vekili ve ... İnş. Ltd. Şti. vekili tarafından temyiz edilmekle, süre,
temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin
kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki
belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin eşi olan sigortalı ... ... 'un davalılardan ... Ltd. Şti.nin
işçisi olarak Afganistandaki İSAF Askeri Şantiyesi işyerinde hizmet akdi ile çalışırken 21.05.2010 tarihinde
uğradığı iş kazasında öldüğü, davalı SGK'ya bağlı müfettiş tarafından olayın iş kazası olarak
değerlendirilmediğini, oysa olayın iş kazasının tüm unsurlarını taşımakta olduğunu, zira davacının çatıda
montaj işini yaparken yere düşmesi sonucunda beyin kanaması geçirdiği ve sonunda da hayatını kaybettiği
belirtilerek 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesindeki tüm unsurlarını taşıyan davacının murisi olan
sigortalının ölümünün iş kazası olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yersiz olduğunu beyanla davanın reddine karar
verilmesini savunmuştur.

2.Davalı ... Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; sigortalı ... Aksoyun müvekkili şirketi işçisi olmadığını,
bu nedenle husumet itirazda bulunduktan sonra davalının beyin kanaması geçirerek öldüğü işyerinin ... ...
adlı bir Türk vatandaşının yetkilisi ve sahibi olduğu Selko..İnternational...adlı firmaya ait olduğunu,
müteveffanın bu firmaya ait şantiye de montaj işinde çalışmak amacıyla Afganistana gitmiş olduğunu
belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

3.Dahili davalı ... İnş. Mad. Taah. İml. İth. İhr. San.ve Tic. Ltd. Şti yetkilisi tarafından sunulan 01.07.2019
tarihli yazıda; bahse konu davaya dahil edilen firmamız ... İnş. Ltd. Şti.nin Afganistan Mezarı Şerif ilinde
yapılmış olan ISAF Askeri Şantiyesi çelik konstrüksiyon binası işi ile ilgili hiçbir alakası bulunmadığını, ne bu
işin varlığından nede vefat eden işçinin varlığından dahi haberi bulunmadığını, firmanın davada adı
geçmesine sebep olan Afganistan Büyükelçiliğine yazılan yazının bilgileri dışında yazıldığını, üstündeki
imzanın firma yetkililerine ait olmadığını, çalışan personelleri tarafından bilgileri dışında ne amaçla
yapıldığını bilmedikleri bir yazı olup ... ... isimli şahsa vize talep edildiğini, ... ... isimli vefat eden şahsın
hiçbir zaman firmada çalışmayıp iş müracaatı dahi olmadığını, bu şahıs ile iş ilişkisi olmadığını, bu şahis
firmada çalışmış olsa idi uçak biletinin alınacağını, yurt dışı sigortalı işçi listesinde olup Türkiye'de SSK'ya
bildirileceğini, Afganistan da Çalışma Bakanlığı makamlarına da bildirim yapılıp vize alınacağını, firmanın
yurt dışına götürdüğü tüm işçileri SSK da yurt dışı sigortası yaparak ve Afganistan Çalışma Bakanlığına
bildirerek götürmekte ve ilk iş olarak orda vizesini uzatmak için yeni vize müracaatı yapıldığını, ... İnş. Ltd.
Şti.nin 2010 yılında Afganistanın Mezarı Şerif ilinde yaptığı hiçbir işi olmadığını, şirketin 2010 yılında
Afganistanda ISAF ile hiçbir sözleşme imzalamayıp ve ISAF'a hiçbir iş yapmadığını, şirketin vefat eden ...... :
Artech Endüstriyel Ltd Şti.ni, Selco Constrcution firmasını ve ... ... adlı kişi ya da kurumların hiçbirini
tanımadığını, firmanın bu kişilerle hiçbir hukuki ve tüzel bağı bulunmadığını beyan etmiştir.

a İT air ez e me ye TE el m e eğ e şa le Ep e g e ar

Artech Endüstriyel Ltd Şti.ni, Selco Constrcution firmasını ve ... ... adlı kişi ya da kurumların hiçbirini
tanımadığını, firmanın bu kişilerle hiçbir hukuki ve tüzel bağı bulunmadığını beyan etmiştir.

III. MAHKEME KARARI
Özetle; “Davanın kısmen kabulüne” karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ile davalılardan Kurum vekilleri
tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

2.“... Mahkemece, ...işçi...... 'un davalı ....... Ltd. Şti.'nin sigortalı elemanı olmadığı, dava dışı... ... Ltd.
Şti adına çalıştığı ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a kapsamında sigortalılık niteliğinde haiz olduğu, ancak
davacı tarafın talebinin sadece ......... 'un ölümüne sebep olan olayın iş kazası olup olmadığının tespitine
yönelik olması nedeniyle ... isimli dava dışı şirketin bu aşamada davaya dahil edilmesi işlemlerinin
yargılamayı gereksiz yere uzatacağı belirtilerek davanın kısmen kabul kısmen reddine, davalı işveren ...
Endüstriyel Otomasyon Makine Dış Tic. San. Tic. Ltd. Şti.'ne yönelik davanın husumet yokluğu nedeniyle
reddine, davacının murisi ... ... 'un 21.05.2010 tarihinde geçirmiş olduğu kazanın iş kazası olduğunun
tespitine karar verilmiştir. Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının murisi ... ... 'un 21.05.2010 tarihinde
Afganistan'ın Mezar-ı Şerif şehrinde bulunan İsaf Askeri Şantiyesine ait askeri binanın hangar montajı işinde
çalışırken 4 metre yükseklikten düşerek yaralandığı, daha sonra kaldırıldığı hastanede vefat ettiği, murisin
kaza tarihinde herhangi bir sigortalılığının bulunmadığı, Kurum müfettişi tarafından düzenlenen raporda
sigortalı çalışması tespit edilemediğinden iş kazası tespitinin yapılamadığının bildirildiği anlaşılmaktadır.
Somut olayda, eldeki dava iş kazasının tespiti davası olup gerçek işverenin kim olduğu tespit edilmeden ve
davanın gerçek işverene yöneltilmesi sağlanmadan sonuca gidilmesi hatalı olmuştur. Yapılacak iş, davacının
murisi ... ... 'un ölümü ile sonuçlanan 21.05.2010 tarihinde yaşanan kazanın meydana geldiği Afganistan'ın
Mezar-ı Şerif şehrinde bulunan İsaf Askeri Binasının yapım işi ile ilgili ihale ve sözleşme evraklarını
getirtmek, davalı şirket ... Endüstriyel Otomasyon Makine Dış Tic. San. Tic. Ltd. Şti. ile davadışışirket......
Ltd. Şti.'ye ait ticaret kayıtlarını araştırıp iki şirket adasındaki hukuki ve fiili bağlantıyı belirlemek, gerçek
işverenin kim olduğunu tespit edip husumetin ona yöneltilmesini sağlamak, tarafların tüm delillerini
topalamak ve sonucuna göre bir karar vermekten ibarettir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular
gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve Kanun'a aykırı olup bozma nedenidir."
gerekçesi ile karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; "Davanın kabulü ile davacının murisi ... ... 'un
21.05.2010 tarihinde maruz kaldığı olayın iş kazası olduğunun tespitine, " dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan Kurum vekili ve ... İnş. Ltd. Şti.
vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı Kurum vekili dilekçesinde özetle; kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... İnş. Ltd. Şti. vekili dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacı murisi ... ... 'un 21.05.2010 tarihinde geçirmiş olduğu kazanın iş kazası olduğunun tespiti

istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) gecici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası

atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı
Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin
ikinci fıkrası.

3. Değerlendirme

Sigortalılar kural olarak Türkiye'de yaşadıkları ve hizmet akdine göre çalıştıkları takdirde sosyal sigorta
haklarından yararlanırlar. Bu kural, Kanunların mülkiliği ilkesinin doğal sonucudur. Türkiye ile yabancı bir
ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmişse istisnaen mülkkilik ilkesine değer verilmeyebilir. 5510
sayılı Kanun'un 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5 inci maddesinin (g) bendinde, ülkemiz ile sosyal
güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere
götürülen Türk işçilerinin 4 üncü maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılacakları ve
bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanacağı, bu
sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri durumunda, 50 nci maddenin 2 nci
fıkrasındaki Türkiye'de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar
aranmaksızın haklarında isteğe bağlı sigorta hükümlerinin uygulanacağı, bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta
hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmayacağı belirtilmiş, anılan bende
01.03.2011 günü yürürlüğe giren 6111 sayılı Kanun'un 24 üncü maddesiyle “Bu bent kapsamında yurt
dışındaki işyerlerinde çalışan sigortalıların, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4 üncü
maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılır.” cümlesi eklenmiş, 10 uncu maddesinde
de 4 üncü maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle
yurt dışına gönderilmeleri durumunda, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal
sigortaya ilişkin hak ve yükümlülüklerinin devam edeceği hüküm altına alınmıştır. Kanunun, “506 sayılı
Kanun'a ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici madde 6/sonda ise “Sosyal güvenlik sözleşmesi
imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce çalıştırılmak üzere bu ülkelere götürülen Türk işçilerinden,
bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sadece malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi topluluk sigortasına
devam edenler ile isteğe bağlı sigortalı olarak söz konusu ülkelere götürülmüş olan sigortalıların, bu
Kanunun 5 inci maddesinin (g) bendi kapsamında sigortalılıkları bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç
ay içerisinde işverenlerince sağlanır ve buna ilişkin yükümlülükler yerine getirilir” denilmiştir.

Davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesi kapsamında sigortalı
sayılabilmek için, Türkiye Cumhuriyeti ile yabancı ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi düzenlenmemiş
olması, Türk işverenin iş merkezinin Türkiye'de bulunması, gerçek veya tüzel kişi Türk işverenin Türkiye'de
iş yapmak koşulu aranmaksızın Türkiye'de tescil edilmiş ya da tescil edilebilir nitelikte işyerinin olması, Türk
işveren ile Türk işçi arasında yabancı ülkede yerine getirilecek iş görme edimine ilişkin bireysel iş
sözleşmesinin Türkiye'de yapılması, Türk işçinin işbu yazılı veya sözlü hizmet sözleşmesinin Türk işçiye
yüklediği iş görme ediminin yerine getirilmesi gereği olarak yurt dışında yaşamasının sürekli olmayıp geçici
nitelik taşıması gerekmektedir.

Maddede “geçici görev” kavramı bakımından herhangi bir süre sınırlaması öngörülmediğinden, görevin geçici
mi yoksa sürekli mi olduğunun belirlenmesinde her somut olayın özelliği, bu yönde hizmet akdinin
sigortalıya yüklediği iş görme ediminin niteliği, iş süresini belirlemeye ilişkin iş hayatının olağan akışı ve
sosyal güvenlik hukuku ilkeleri gözetilecektir.

Ancak, işverenin baştan beri yurt dışında faaliyet göstermesi halinde, bu işveren yanında işe başlanması ve
orada çalışılması, Türkiye'de tescilli işyerinde faaliyet yürütmekte olan işverenin yurt dışında ayrı işyeri
açması ve sigortalının Türkiye'deki işyerinde herhangi bir çalışması, bu işyerinden görevlendirmesi söz
konusu olmaksızın, doğrudan yurt dışındaki işyerinde çalışması, geçici görevle yurt dışına gönderilme
niteliğinde değerlendirilemez. Diğer bir deyişle, geçici olarak götürülmeyip yurt dışında o ülkenin
mevzuatına göre kurulmuş ve faaliyet gösteren, Türkiye' de işyeri bulunmayan işverenler yanında, doğrudan
yurt dışındaki iş nedeniyle işe alınan Türk işçilerin o ülke mevzuatına tabi olacakları, 506 sayılı Kanun ve
5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında sigortalı sayılamayacakları anlaşılmaktadır.

Eldeki davada, davacı murisinin yurt dışında faaliyet gösteren Selco firmasına ait işte çalışırken iş kazası
geçirdiği sabit olmakla, davalılar aracılığı ile davacı murisininde içlerinde bulunduğu işçi ekinin dava dışı
Selco firmasına tavsiye edildiği, davalı ... End. Ltd. Şti.nde davacı murisinin herhangi bir çalışmasının

bulundağını veya anılan davalı şirket tarafından geçici görevle yurt dışına gönderildiğine dair herhangi bir
belge veya beyanın olmadığı, davalı ... Ltd. Şti.nin ise sadece vize işlemleri için referans olduğu
anlaşılmakla, davacı murusinin yurt dışına geçici görevlendirme ile gidip gitmediği irdelenerek sonucuna
göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir
ve bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

23.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
