10. Hukuk Dairesi 2024/5452E. , 2024/5195K.
o

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/424 E., 2024/571 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Giresun İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/103 E., 2023/4K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde
belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye
Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre,
temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin
kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki
belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 08.01.1980 - 04.03.1982 tarihleri arasında davalıya ait... -
Türkmenoğlu İnşaat ve Tercüme Bürosu isimli işyerinde, işyerinin Giresunda bulunan inşaatında, kalıp ve
tuğla-briket ustası olarak çalıştığı, davalı tarafından işe giriş bildirgesinin 07.09.1982 tarihinde verildiği, işe
giriş tarihi olarak bildirilen 07.09.1982 tarihinde davacının askerliğini yaptığı, bu nedenle işveren tarafından
bildirilen tarihin doğruyu yansıtmadığı iddiasıyla davacının 08.01.1980 - 04.03.1982 tarihleri arasında
davalıya ait ...-Türkmenoğlu İnşaat ve Tercüme Bürosu isimli işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini
talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

1.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre içinde davanın açılmadığı, Kurum
tarafından işlemlerin resmi kayıt ve belgeler nazara alınarak yapıldığı ve usulüne uygun olduğu, davacının
aksi yönde iddiasını her türlü şüpheden uzak kesin, inandırıcı deliller ile ispat etmesi gerektiği savunmasıyla
davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı cevap dilekçesinde özetle; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığı, davacının 04.03.1982
tarihinde askere gittiği, işe giriş bildirgesinin ise 31.03.1982 tarihinde Kuruma verildiği, askere giden kişinin
askere gittikten sonra işe giriş bildirgesinin verilmesinin mümkün olmadığı, işe giriş bildirgesindeki tarihte
oynama yapıldığı, geçersiz olan belgeye dayalı olarak dava açıldığı savunmasıyla davanın reddine karar
verilmesini talep etmiştir.

HI.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından; iş yerinin dava konusu tarihlerde Kanun kapsamında olduğu, davacının
uzun vade hizmet döküm cetveline göre ilk hizmet bildiriminin 02/1984 döneminde yapıldığı, dava konusu
dönemde başka iş yerinden bildirim olmadığı, işveren tarafından verilen belgede davacının 15.09.1981 -
20.02.1982 tarihleri arasında davalı işyerinde tuğla ve pirket ustası olarak çalıştığının belirtildiği, davacının
04.03.1982 - 04.11.1983 tarihleri arasında askerde olduğu, davacının isticvap beyanında kendisiyle
çalıştığını beyan ettiği ve dönem bordro tanıkları arasından re'sen tespit edilen ... tarafından davacının
yaptığı işin ve yaptığı işe bağlı olarak inşaatta çalıştığı aşamanın tanımlandığı, davacının askere gidene
kadar 8-9 ay davalı işyerinde çalıştığının beyan edildiği, yine 01/1982 döneminde hizmet bildirimi yapılan
bordro tanığı ... tarafından davacıyla birlikte çalışıldığının, davacının da kendisiyle aynı işi yaptığının beyan
edildiği, kendisi 1981 yılında Mart/Nisan aylarında işe başladığında davacının çalışmadığını, davacıyla 7-8 ay
çalıştıklarını beyan ettiği, davacıyı tanımadığını beyan eden tanıkların yapılan işin inşaat işi olması ve

A a NY a a a YY a VE VVE m

edildiği, kendisi 1981 yılında Mart/Nisan aylarında işe başladığında davacının çalışmadığını, davacıyla 7-8 ay
çalıştıklarını beyan ettiği, davacıyı tanımadığını beyan eden tanıkların yapılan işin inşaat işi olması ve
inşaatın farklı kademelerinde çalışmış olmaları nedeniyle davacıyı tanımadıklarını beyan etmelerinin makul
gerekçeye dayandığı, SGK tarafından davacının sicil numarasının 1982 yılının serilerinden olduğu
bildirilmişse de bildirgenin Kurum kayıtlarına intikal tarihi nedeniyle 1982 yılının serisine ait olduğu, davalı
tarafından verilen çalışma tarihlerini gösterir belge, tanık beyanları, davacının bildirgede yazılı tarihte
askerde olması ve yukarıda açıklanan giriş bildirgesine dair çelişkili hususlar birlikte değerlendirildiğinde
davacının askere gidene kadarki süreçte 8 ay davalı işyerinde çalıştığının ispat edildiği, talep tarihi askere
sevk tarihi olan 04.03.1982 tarihi ise de askere gitmeden önce davacının işten ayrılmış olacağı, bu nedenle
işveren tarafından verilen belgede yazılı 20.02.1982 tarihinin 04.03.1982 askere sevk tarihine göre kabul
edilebilir olduğu, bu tarihten geriye doğru tanık beyanlarına göre 8 aylık süre hesaplandığında 20.06.1981
tarihine ulaşıldığı dikkate alınarak davacının 20.06.1981 - 20.02.1982 tarihleri arasında çalıştığının ispat
edilebildiği değerlendiriliği, davacının doğum tarihi 12.04.1962 olup kabulüne karar verilen tarihlerde 18
yaşını ikmal etmiş olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 2801012748443 sigorta sicil numaralı
davacının davalı adına kayıtlı 0006361 028 sicil sayılı iş yerinde 20.06.1981 - 20.02.1982 tarihleri arasında
hizmet akdine tabi olarak, sürekli ve kesintisiz şekilde, ayda 30 gün üzerinden, asgari ücretle çalıştığının
tespitine, fazlaya dair istemin reddine, karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile fer'i müdahil Kurum
vekili istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri:

1.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; süresi dahilinde açılmayan işbu davanın öncelikle
usulden reddine karar verilmesi gerektiği, dosya kapsamında dinlenen tanık beyanlarından ve davalı tarafın
cevap dilekçesinden de görüldüğü üzere davacının davalı iş yerinde ücret karşılığı çalışmasının bulunmadığı,
ayrıca Kurum kayıtlarında da böyle bir çalışmanın olmadığı, iş yerinin gerçekten var olup olmadığının kanun
kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığının belirlenmesi, çalışma olgusunun şüphe
yaratmayacak şekilde nitelikli delil ve belgelere dayandırılması gerektiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi
kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacıya ait Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi dikkatle incelendiğinde,
sigortalının işe alındığı tarihi üzerinde oynama yapılmış olduğu ve yazılı tarihin 07.09.1981 - 07.09.1982 -
07.02.1980 tarihleri ile benzerlik gösterdiği, belirtilen belge düzenlendiği yıl gereği el yazısı ile
düzenlendiğinden tahrifata müsait olup tarihlerin sonradan değiştirildiğinin açık olduğu, dolayısıyla belirtilen
işe giriş bildirgesinin karara gerekçe olmasının hukuka aykırılık teşkil ettiği, davacının 1980 tarihinde
davalıya ait iş yerinde çalışmaya başladığı, davalı tarafından durumun SGK'ya bildirilmediği, sonrasında
yapılan bildirgedeki işe giriş tarihi olan 07.09.1982 tarihinde davacının askerde olduğu, davalı işverenin
davacıya bonservis verdiği, bonserviste yazılı işe giriş tarihinin 15.09.1981, işten ayrılış tarihinin 20.02.1982
olduğu, davacının 08.01.1980 tarihinden askere gitme tarihi olan 04.03.1982 tarihine kadar bilfiil davalı
işverenin inşaatlarında çalıştığı, bu durumun tanık ...'in beyanlarından ve dosyaya ibraz ettiği 18.08.1982
tarihli bordrodan da anlaşılacağı, tanık ...'nın belirtmiş olduğu tarihler arası 1982 yılından bir sene sonra
1983 tarihinde davacının işe başladığı iddiası gerçeğe aykırı olduğu, davacının bahsi geçen tarihte askerde
bulunduğu, davacının, davalı işverene ait inşaatlarda çalıştığı, inşaatların gerekçeli kararda belirtilen 8 aylık
sürede tamamlanmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı
kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bir başka işçi tarafından aynı davalı
işveren aleyhine açılan ve Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşen davadaki kayıtlar gereğince, davalı
işyerinin uyuşmazlık konusu dönemde Kanun kapsamında olduğuna ve davacı hakkında düzenlenen işe giriş
bildirgesinde tahrifat yapıldığına dair Yerel Mahkemece yapılan tespitin yerinde olduğu , dinlenen bordro
tanıkları ... ve ...'nun, davacının askere gitmeden önceki dönemde 7- 8 ay çalıştığına dair beyanları ile
davacının çalışmasının ve hizmet ilişkisinin doğrulandığı, tespitine karar verilen hizmet başlangıç tarihinin,
davacının askerlik yaptığı süreler , tanık beyanları ve dosyadaki diğer delillerle uyumlu olduğu, davacının

tespitine karar verilen dönemde başka işyerinde çalışmasının bulunmadığı dikkate alındığında kurulan
hükme ilişkin mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık
olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz
isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, davacının 08.01.1980 - 04.03.1982 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde hizmet akdine dayalı
olarak çalıştığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

1. 12.01.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) "Dava şartları"
başlıklı 114 üncü maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır."

2. 6100 sayılı Kanunu'nun "Dava şartlarının incelenmesi" başlıklı 115 inci maddesinin ilgili ilk iki fıkrası
şöyledir:

"(1) Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır.
Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.

(2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı
noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı
noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder."

3. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanunun yürürlük tarihine kadar
506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre
oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine
göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal
dayanağı 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79 uncu maddeleridir.

4. 506 sayılı Kanun'un mülga 2 inci maddesinin 1 inci fıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı
sayılırlar."

5. 506 sayılı Kanun'un mülga 6 inci maddesi şöyledir:

"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında
sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve
yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak
veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

6. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:

",.. Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit
edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01/06/1994
tarih ve 3995 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye
başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç
toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

3. Değerlendirme
1 506 cayılı Kanıın kancamında ciaortalılık niteliği anılan Kanıınıım 2 nri maddecine aöre hizmet akdinin

Le e m

kurulması ve 6 ncı maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir.

m, m İN ae e me e e mn a, a m yl

2. Hak düşürücü süre hak sahibinin hakkını kanunda belirtilen sürede kullanmaması halinde hakkın sona
ermesine neden olur. Hak düşürücü süre dava şartı olup 6100 sayılı Kanun'un 115 inci maddesi uyarınca
hâkim tarafından re'sen gözetilir. Bir başka deyişle Mahkeme davanın her aşamasında kendiliğinden
araştıracağı gibi taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler. Mahkeme, dava şartı
noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesi uyarınca Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet
olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl
içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan
doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak
üzere ortadan kalkmaktadır. 506 sayılı Kanun'un kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak
öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 5 inci maddesiyle on yıla
çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesiyle
yeniden beş yıl olarak belirlenmiştir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre;
yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit
edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.

4. Bir başka anlatımla sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte
belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi veya çalışmaların Kurum tarafından tespit edilmesi halinde; Kurumca
öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin
geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir
başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının
bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihi de kapsar
biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü
sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona
erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.

5. Somut olayda, dava 20.04.2021 tarihinde açılmıştır. Davacının davalıya ait bina inşaatı iş yerinden işe
giriş bildirgesinin fer'i müdahil Kurum kayıtlarına intikal tarihi 31.03.1982 olup düzeltilmiş işe giriş tarihi
07.09.1982'dir. Ne var ki davacı 04.03.1982 tarihinde askerlik için sevk edilmiş ve 04.11.1983 tarihinde
terhis edilmiş olduğundan askerde olduğu 07.09.1982 tarihinde fiilen çalışması mümkün değildir. İşe giriş
bildirgesindeki kazıntı, silinti ve düzeltme öncesinde yazılı tarih okunamadığından anılan işe giriş bildirgesine
hukuki değer verilemez. Davalı işverene ait işyerinden davacının herhangi bir sigortalı hizmet bildirimi de
yapılmamıştır. Dolayısıyla talep sonu olan 04.03.1982 tarihi esas alındığında 31.12.1982 tarihinden başlayan
hak düşürücü sürenin dava tarihi olan 20.04.2021 tarihi itibariyle fazlasıyla geçtiği belirgindir. Bu nedenle
davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü yönünde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup
bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge
Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine
gönderilmesine,

13.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
