9. Hukuk Dairesi 2021/11842E. , 2021/16075K.

"İçtihat Metni"
BÖLGE ADLİYE
MAHKEMESİ : ... 29. Hukuk Dairesi

DAVA TÜRÜ : ALACAK

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı ...
Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde
olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten
sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAYKARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacı işçinin iş sözleşmesini emeklilik sebebi ile feshettiğini, davalılar arasında
asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğunu ileri sürerek kıdem tazminatı ile bir kısım işçilik
alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar Cevabının Özeti:

Davalılar, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

İlk Derece Mahkemesince, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davalılar
arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunduğu belirtilerek davanın kabulüne karar
verilmiştir.

İstinaf başvurusu :

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti :

Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka
uygun olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Temyiz başvurusu :

Kararı, davalı ... vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre,
davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2-Uyuşmazlık, ... ile imzaladığı hizmet alım sözleşmesi çerçevesinde faaliyet yürüten işveren
yanında ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan gemiadamının hizmet akdinden
kaynaklanan alacaklarından, ...'ın sorumlu olup olmadığı noktasındadır.

854 sayılı Deniz İş Kanunu'nun kapsamı aynı Kanun'un 1 inci maddesinde düzenlenmiştir.
Maddeye göre;

“Bu kanun denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk Bayrağını taşıyan ve yüz ve daha yukarı
grostonilatoluk gemilerde bir hizmet akti ile çalışan gemiadamları ve bunların işverenleri
hakkında uygulanır.

Aynı işverene ait gemilerin grostonilatoları toplamı yüz veya daha fazla olduğu veyahut
işverenin çalıştırdığı gemiadamı sayısı 5 veya daha fazla bulunduğu takdirde birinci bent

Aynı işverene ait gemilerin grostonilatoları toplamı yüz veya daha fazla olduğu veyahut
işverenin çalıştırdığı gemiadamı sayısı 5 veya daha fazla bulunduğu takdirde birinci bent
hükmü uygulanır.

Bu kanunun uygulanmasında; sandal, mavna, şat, salapurya gibi olanlar da (gemi) sayılır.
Cumhurbaşkanı, ekonomik ve sosyal gerekler bakımından bu kanun hükümlerini yukardaki
bentlerin kapsamı dışında kalan gemilerle gemiadamlarına ve bunların işverenlerine kısmen
veya tamamen teşmile yetkilidir.

Yukardaki bentlerde yazılı gemilerin bu kanun kapsamına alınmaları sebebiyle yapılabilecek
itirazlar Çalışma Bakanlığı tarafından incelenerek karara bağlanır. Bu itirazlar kanunun
uygulanmasını durduramaz.”

4857 sayılı İş Kanunu'nun (İşK) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca da
“deniz ve hava taşıma işlerinde çalışanlar” hakkında 4857 sayılı Kanun hükümleri
uygulanmaz. Bu anlamda gemiler aracılığı ile yapılan deniz taşıma işleri Deniz İş Kanunu'na
tabi olduğundan, 4857 sayılı Kanun'un kapsamı dışında bırakılmıştır.

4857 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde deniz ve taşıma işlerinin yapıldığı işyerlerinde
çalışanların kanun kapsamına girmeyeceği açıklandıktan sonra ayrık durumlara yer verilmiştir.
Buna göre;

Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme
ve boşaltma işlerinde,

Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işlerinde,

Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su
ürünleri üreticileri ile ilgili işlerde,

Çalışanların 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında oldukları belirtilmiştir.

Alt işverenlik kavramı ise 4857 sayılı İş Kanunu'nda düzenlenmiş bir müessesedir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesinin altıncı fıkrasına göre “Bir işverenden, işyerinde
yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde
işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş
için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı
işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren,
alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt
işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile
birlikte sorumludur.”

Alt işveren bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı
işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık
gerektiren işlerde iş alan ve görevlendirdiği işçileri sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işveren
olarak tanımlanabilir. Alt işverenin iş aldığı işveren ise asıl işveren olarak adlandırılabilir. Bu
tanımlara göre asıl işveren alt işveren ilişkisinin varlığından söz edebilmek için iki ayrı
işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı, işçilerin sadece asıl
işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve tarafların muvazaalı bir ilişki içine
girmemeleri gerekir.

Belirtmek gerekir ki 854 sayılı Deniz İş Kanunu'nda asıl işveren-alt işverenlik kurumuna ilişkin
herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Yine 854 sayılı Kanun'da hizmet alımı kapsamında
çalışan gemi adamının hizmet akdinden kaynaklanan alacaklarından, işveren ile hizmet alım
sözleşmesi imzalamış gerçek veya tüzel kişinin sorumlu olduğuna dair bir düzenleme de yer
almamaktadır.

Bu bağlamda 854 sayılı Deniz İş Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu arasındaki ilişkiye değinmek
zorunludur.

Yukarıda ayrıntılı şekilde açıklandığı gibi 854 sayılı Deniz İş Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu

Kapsam itibariyle farklı hukuki nitelikteki iş ilişkilerini düzenlemektedir. Nitekim 485/7 sayılı Iş
Kanunu tüm iş ilişkilerini düzenleyen genel bir “iş kodu” niteliğinde değildir (SÜZEK, Sarper:
İş Hukuku, ... 2019, 5.55).

Diğer taraftan 854 sayılı Kanun'da, hüküm bulunmayan hâllerde 4857 sayılı Kanun'un
uygulanmasına ilişkin genel bir atıf hükmü de bulunmadığı gibi, hangi konularda 4857 sayılı
Kanun'un uygulanacağı muhtelif maddelerde (bkz. DİK md.13, 37, 38, 49) açık olarak
düzenlenmiştir. Aynı şekilde 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan hükümlerden, bütün iş
ilişkilerine uygulanacak olanlar da ilgili maddede açık olarak belirtilmiştir (bkz. İşK md.39/1,
74/son).

Bütün bu açıklamalar karşısında iş hukukumuzda 854 sayılı Deniz İş Kanunu ile 4857 sayılı İş
Kanunu arasında özel kanun-genel kanun ilişkisinin bulunmadığı, bu kanunların tümü için
sadece 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel kanun niteliğinde olduğu ifade edilmelidir
(ÇELİK, Nuri/CANİKLİOĞLU, Nurşen/CANBOLAT, Talat: İş Hukuku Dersleri, ... 2019, 5.20;
AYDINLI, İbrahim: “4857 Sayılı İş Kanunu'nda Düzenlenen Alt İşveren Hükümlerinin Deniz
Taşıma İşlerinde Uygulanıp Uygulanamayacağına Dair Yargıtay Kararının Değerlendirilmesi”
GÜHFD, C:XVII, S:4, 2013, 5.47; GÜNAY, Cevdet İlhan, İş Hukuku Yeni İş Yasaları, ... 2013,
s.86-87).

Diğer taraftan 854 sayılı Kanun'un 48 inci maddesinde "Bu kanun hükümleri, gemiadamına
daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, hizmet akti, örf ve
adetlerden doğan haklara halel getirmez.” hükmü bulunmakta ise de, bu düzenleme
münhasıran “gemiadamı” sıfatını haiz çalışanlara yönelik hak ve menfaatler bağlamında
koruma normu niteliğinde olduğundan, söz konusu hükmün de somut olayda tatbiki olanaklı
değildir.

Bu anlamda 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında çalışanlar bakımından, 854 sayılı
Kanun'da açık atıf bulunmaması durumunda 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan hükümlerin
uygulanması olanaklı değildir.

Bu noktada 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 12 nci
maddesinin son fıkrasında yer alan “...Sigortalılar, üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve
bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği
yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumludur.” düzenlemesi değerlendirilmelidir.
Hükümde açık bir şekilde 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan yükümlülükler itibariyle asıl
işveren ve alt işverenin birlikte sorumlu olduğu ifade edildiğinden, işçilik alacaklarından
sorumluluğun belirlenmesi noktasında ve uyuşmazlık konusu davalarda söz konusu hükmün
uygulama alanı bulamayacağı açıktır.

Nitekim 5510 sayılı Kanun'un "Bu Kanunun amacı, sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası
bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak
hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini
belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usül ve esasları
düzenlemektir.” şeklindeki 1 inci maddesi dikkate alındığında da, aynı kanunun 12 nci
maddesinin başvuru konusu uyuşmazlıkla ilgisinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu itibarla 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesinde düzenlenen asıl işveren- alt işverenlik
kurumu 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında bulunan iş ilişkilerine uygulanamaz ve bu
anlamda gemiadamının işvereni ile imzalanan hizmet alım sözleşmesinin karşı tarafı olan
gerçek veya tüzel kişinin gemiadamının işçilik alacaklarından kanunen müteselsilen
sorumluluğu bulunduğu kabul edilemez.

Bununla birlikte uyuşmazlık konusu davalarda, genel kanun niteliğinde olan 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanunu hükümleri gereğince muvazaa denetimi hususu da değerlendirilmelidir.

İrade ve beyan arasında bilerek yaratılan uyumsuzluk şeklinde tanımlanan muvazaa, pozitif

hıulkaılaımıızda 6002 caynılı Türk Barrlar Kanımıı'nım 10 gneaıı maddecinde dHiiseonlenmicetir

o... A NE A PP e m 2 Şİ

Maddeye göre “Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında,
tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere
bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.”

Buna göre muvazaa; tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile ve fakat kendi gerçek
iradelerine uymayan ve aralarında hüküm ve sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak
hususunda anlaşmaları şeklinde tanımlanabilir.

Gerek öğretide gerekse uygulamada muvazaa, mutlak ve nispi muvazaa olarak iki gruba
ayrılmaktadır; mutlak muvazaada taraflar herhangi bir hukuki işlem yapmayı (oluşturmayı)
istemezler, yalnız görünüşte bir hukuki işlem için gerekli irade açıklamasında bulunurlar; nispi
muvazaada ise taraflar gerçekten belli bir hukuki işlem yapmak isterler, ancak onu saklamak
amacıyla, bir başka hukuki işlemin kurulduğu görüşünü yaratmak üzere irade açıklamasında
bulunurlar.

Taraflar ister yalnız bir görünüş yaratmayı, ister ikinci bir gizli işlem yapmayı arzu etmiş
olsunlar, görünüşteki (zahiri) işlem tarafların gerçek iradelerine uymadığından, ilke olarak
herhangi bir sonuç doğurmaz.

Bu açıklamalar çerçevesinde, 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında bir hizmet alım
sözleşmesi yapılsa da, hizmet alım amacı olmaksızın ve sadece görünüşte hizmet alım
sözleşmesi akdedilmiş ise gerçek irade esas alınmalıdır. Bu anlamda muvazaa söz konusu
olması durumunda gemiadamları işçilik alacaklarını hem görünüşteki işverenden hem de
gerçek işverenden talep edebilir.

Somut olayda, davacının Deniz İş Kanunu kapsamında çalıştığı hususunda uyuşmazlık
bulunmamaktadır. Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, Deniz İş Kanunu kapsamında
bulunan iş ilişkileri bakımından asıl işveren-alt işveren kurumunun uygulanamayacağının
anlaşılmasına göre mahkemece davalılar arasında asıl-alt işveren ilişkisi olduğu gerekçesi ile
davalı ...'ın hükmedilen alacaklardan diğer davalı ile birlikte sorumlu tutulması hatalı ise de,
davalılar arasında yapılan sözleşmelerde bir işin ve hizmetin bir bölümün verilmediği,
sözleşmelerin gemi adamının çalıştırılmasına ve işçi teminine yönelik olduğu, işçi teminine
yönelik hukukumuzda açık düzenleme bulunmadığı bu nedenle mahkemece davalı ...'ın diğer
davalı ile birlikte hükmedilen alacaklardan sorumlu tutulması sonucu itibari ile doğru olup
bozma sebebi yapılmamıştır.

3-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun, taleple bağlılık ilkesini düzenleyen 26.
maddesine göre, “Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir
şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir.”

Somut olayda dava dilekçesinde davacının çalışmasının 24,5 yıl sürdüğü belirtilmesine rağmen
mahkemece davacının hizmet süresinin 27 yıl 2 gün olarak kabulü talep aşımı mahiyetinde
olduğundan kararın bozulması gerekmiştir.

4-Davacı Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan gemi adamı olup sözü edilen kanunda kıdem
tazminatı için fesih tarihinden itibaren bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi
öngörülmediğinden, 4857 sayılı İş Kanununa tabi işçilik alacaklarına uygulanan ve kanunda
açıkça düzenlenen kıdem tazminatı yönünden fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan
en yüksek faiz oranının gemi adamının alacaklarına uygulanması mümkün değildir.

Bu nedenle mahkemece hüküm altına alınan kıdem tazminatına dava ve ıslah tarihlerinden
itibaren yasal faiz yürütülmesine karar verilmesi gerekirken fesih tarihinden itibaren
bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ:

Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine
ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi

kararının yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece
Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine
gönderilmesine, 02/12/202itarihinde oybirliği ile karar verildi.
