Hukuk Genel Kurulu 2018/950E. , 2020/515kK.

"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi Sıfatıyla)

1. Taraflar arasındaki “tespit” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Tire 1. Asliye (İş)
Hukuk Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar davalı Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı vekili ve davalı işveren vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk
Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı
direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili ve davalı işveren vekili
tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

1. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 21.01.1997 ile 31.07.2010 tarihleri arasında
davalı işyerinde çalıştığını, davalı işverenin mahiyetinin basım (matbaacılık) işyeri olduğunu,
bildirimlerinin 3A kodundan yapılması gerekli iken 1A kodunda yapıldığını, üretim bölümünde
kesim makinesi operatörü olarak çalışan müvekkilinin birçok kimyasala maruz kaldığını bu
nedenle itibari hizmetten yararlandırılması ve çalışılan iş alanının basım işyeri kabul edilmesi
gerektiğini ileri sürerek, müvekkilinin yaptığı iş ve işyerinin özelliği göz önüne alınarak davalı
işyerinde geçen çalışmaları yönünden itibari hizmet süresinin tespitini talep etmiştir.

Davalı Cevabı

5. Davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde; davaya konu işyerinin
itibari hizmet kapsamında bulunmadığını belirterek davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.

6. Davalı işveren vekili cevap dilekçesinde; davacının talep ettiği itibari hizmet yönünden beş
yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu, davacının işyerindeki çalışmalarının 506 sayılı Kanun'un
Ek 5. maddesinde düzenlenen itibari hizmetten sayılmasının mümkün olmadığını, müvekkili
şirketin itibari hizmet kapsamına alınabilecek işyerleri arasına girmediğini, müvekkil işyerinin
basım işi değil, ambalaj ürünü üzerine baskı işi yapan işyeri olduğunu, işyerinde kâğıt ve kutu
üretimi yapıldığını, davacının kimyasal gazlara maruz kalmadığını, davalı işyeri basım işyeri kabul
edilse dahi davacı yönünden şartların oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.
Mahkeme Kararı

7. Tire 1. Asliye (İş) Hukuk Mahkemesinin 06.10.2015 tarihli ve 2014/463 E., 2015/441 K. sayılı
kararı ile; 506 sayılı Kanun'a 2098 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi ile eklenen Ek 5/11. madde
hükmüne göre, itibari hizmet süresinden yararlanabilmesi için birinci koşulun sigortalının basım
ve gazetecilik işyerinde çalışmış olması, ikinci koşulun ise maddede belirtilen yazılı fiziksel dış
etkenlerden birinin gerçekleşmesi olduğu, davacının çalışmaları yönünden her iki şartın sağlandığı
ve davalı işyerinin basım işi niteliğinde olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

8. Tire 1. Asliye (İş) Hukuk Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve davalı işveren vekili tarafından temyiz isteminde
bulunmuştur.

9. Yaraıtav 21. Hukuk Dairesinin 08.02.2016 tarihli ve 2016/193 E.. 2016/1326 K. sayılı kararı

bulunmuştur.

9. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 08.02.2016 tarihli ve 2016/193 E., 2016/1326 K. sayılı kararı
ile; davacının davalı işyerinde üretim bölümünde kesim makinesi operatörü olarak çalıştığı,
işyerinde yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda tesisin basım işyeri olduğu ve 506
sayılı Kanun'un Ek 5-11/a. maddesinde tanımlanan solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz ve
diğer zehirleyici madde ile çalışılan işyeri sınıfına girdiğinin tespit edildiği, davalı işveren ile tespit
edilen dönemde davacı adına hizmet bildiriminde bulunan 171192 sicil numaralı işyeri arasında
organik bağ olup olmadığının araştırılıp sonuca göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozma
kararı verilmiştir.

10. Tire 1. Asliye (İş) Hukuk Mahkemesinin 10.05.2016 tarihli ve 2016/204 E., 2016/248 K. sayılı
kararı ile; Özel Dairenin bozma kararına uyularak yapılan araştırmada sonucunda davanın
kabulüne karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı

11. Tire 1. Asliye (İş) Hukuk Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve davalı işveren vekili tarafından temyiz isteminde
bulunulmuştur.

12. Yargıtay 21. Hukuk Dairesince 19.02.2018 tarihli ve 2017/2004 E., 2018/1388 K. sayılı kararı
ile;

"... Dava, itibari hizmet süresinin tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, Dairemizin 2016/193
Esas sayılı, 08.02.2016 günlü ilamı üzerine yapılan araştırmadan sonra davanın kabulüne karar
verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının davalı işyerinde kesim makinası operatörü olarak
çalıştığı, hizmet cetvelinden 24.04.1995-31.05.1995 tarihleri arasında ve 21.01.1997-
01.10.2008 tarihleri arasında davalı 94540 sicil numaralı işyerinden 1A kodu ile hizmetlerinin
bildirildiği, mahkemece keşif yapıldığı, bilirkişi raporunda, işyerinde yapılan işin dışarıdan temin
edilen atık kâğıdın hamur hâline getirilerek, kâğıt bobin elde edilmesi ve bundan oluklu mukavva
kâğıt plakaları imal edilerek istenilen boyutlarda kesim ve baskı yapıldıktan karton ambalaj
üretilmesi işi olduğu tespitine yer verilerek, 506 sayılı yasanın Ek 5. maddesinin 11. bendinde yer
alan basım işleri yapıldığı, solunum ve cilt yolu ile vücuda geçen gaz, toz veya diğer zehirli
maddelerle çalışıldığı kanaatinin belirtildiği anlaşılmıştır.

Uyuşmazlık, davalı iş yerinin basım işi niteliğinde olup olmadığı ve davacının davalı iş yerinde
geçen çalışmaları yönünden itibari hizmetten yararlanıp yararlanamayacağı noktasında
toplanmaktadır.

İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha
erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan
düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından
verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya
çıkmaktadır.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun'un Ek 5'inci maddesi:

“506 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanların, aşağıda sayılan görevlerde geçen sigortalılık
sürelerine, bu sürelerin her tam yılı için, hizalarında gösterilen süreler, sigortalılık süresi olarak
eklenir.

Sigortalılar Hizmetin Geçtiği Yer Eklenecek Süre

I - a) 212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı basın mesleğinde çalışanlarla çalıştıranlar
arasındaki münasebetleri düzenleyen kanun kapsamına tabi olarak çalışan sigortalılar.

5953 sayılı Kanunu Değiştiren 212 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamıma giren, 90 gün,

b) Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle gazetecilik yaparken, kamu
kurumlarına airen ve hu kurumlarda mesleklerivle ilgili nörevlerde istihdam edilen sinortalılar

Basın müşavirlikleri

TI - (Değişik bent: 20/06/1987 - 3395/13 md.)

Basım ve gazetecilik işyerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalılar,
a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan iş yerleri,
b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,

c) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri,

d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,

e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri,

f) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışılarak yapılan işyerleri

II - (Ek bent: 20/06/1987 - 3395/13 md.) Denizde Gemi adamları, gemi ateşçileri, kömürcüler,
dalgıçlar.

IV - (Ek bent: 20/06/1987 - 3395/13 md.)

1. Çelik, demir ve tunç döküm,

(..)*, fabrika,

2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz,
asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde,

3. Patlayıcı maddeler yapılmasında,

4. Kaynak işlerinde çalışanlarda,

Kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari
hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülü uygulanır.”
Düzenlemesini içermektedir.

Bu yönüyle davanın yasal dayanağı, 506 sayılı Kanunun Ek 5'inci maddesidir. Anılan maddeye
göre, sigortalıların itibari hizmetten yararlanabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi
gerekir. Birinci koşul sigortalının Basım ve gazetecilik iş yerlerinde çalışması, ikinci koşul ise; TI.
bendin (a-f) alt bendlerinde yazılı fiziksel dış etkenlerin ve olumsuz çalışma koşullarının olayda
ayrıca gerçekleşmesidir. Söz konusu maddede, basım ve gazetecilik iş yeri birlikte ifade edilmişse
de, gazetecilik işi yapılmayan sadece basım işi yapılan iş yerlerinde çalışan sigortalılarda,
maddenin alt bentlerinde sayılan koşullardan herhangi birisi oluştuğu takdirde itibari hizmetten
yaralanacakları açıktır. Ancak "Basım" işinin matbaa iş yerinde mevkute çıkarmaya yönelik
olduğunun kabulü gerekmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2015/21-3371 Esas, 2018/129 Karar sayılı, 07.02.2018 tarihli
ilamı da bu yöndedir.

Somut olayda, davalı iş yerinde karton kutu ambalaj üretimi ve ambalaj üzerine baskı yapıldığı,
söz konusu iş yerinde basım ve gazetecilik adına herhangi bir faaliyette bulunulmadığı, basım iş
yerinin mevkute çıkarmaya yönelik olarak faaliyet göstermesi gerektiği, bu nedenle davalı iş
yerinin 506 sayılı Kanunun Ek 5'inci maddesinde belirtilen itibari hizmet süresinden
yararlanılabilecek iş kollarına girmediği, davacının "basım" işyeri özelliği bulunmayan bu işyerinde
kesim makinesi operatörü olarak çalıştığı, itibari hizmet süresinde işçi yararına yorum ilkesi ile iş
yeri alanlarının genişletilemeyeceği bu durumda davanın reddi gerektiği anlaşılmaktadır.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, davanın reddine karar
vermek gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir..."
gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı

13. Tire 1. Asliye (İş) Hukuk Mahkemesinin 13.06.2018 tarihli ve 2018/292 E., 2018/446 K. sayılı
kararı ile; önceki gerekçeler tekrar edilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi

14. Direnme kararı süresi içinde davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili ve davalı
isveren vekili tarafından temviz edilmistir.

11. UYUŞMAZLIK

15. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olay bakımından davalı
işyerinde davacı tarafından yapılan kesim makinesi operatörü işinin basım işi kapsamında kalıp
kalmadığı buradan varılacak sonuca göre davacının talep ettiği dönem yönünden itibari hizmetten
yararlanıp yararlanamayacağı noktasında toplanmaktadır.

II. GEREKÇE

16. İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle kanun
koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet
süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir
sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.

17. Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle konuya ilişkin yasal mevzuatın belirlenmesi ve
incelenmesi gerekmektedir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Ek 5. maddesi:

“506 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanların, aşağıda sayılan görevlerde geçen sigortalılık
sürelerine, bu sürelerin her tam yılı için, hizalarında gösterilen süreler, sigortalılık süresi olarak
eklenir.

Sigortalılar Hizmetin Geçtiği Yer Eklenecek Süre

I - a) 212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı basın mesleğinde çalışanlarla çalıştıranlar
arasındaki münasebetleri düzenliyen kanun kapsamına tabi olarak çalışan sigortalılar.

5953 sayılı Kanunu Değiştiren 212 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamıma giren, 90 gün,

b) Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle gazetecilik yaparken, kamu
kurumlarına giren ve bu kurumlarda meslekleriyle ilgili görevlerde istihdam edilen sigortalılar.
Basın müşavirlikleri, 90 gün,

II - (Değişik bent: 20/06/1987 - 3395/13 md.)

Basım ve gazetecilik iş yerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalılar,
a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan iş yerleri,
b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,

c) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri,

d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,

e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri,

f) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışılarak yapılan işyerleri, 90 gün,

II - Denizde 90 gün Gemi adamları, gemi ateşçileri, kömürcüler, dalgıçlar.

IV - 1. Çelik, demir ve tunç döküm,

(...), fabrika,

2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz,
asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde,

3. Patlayıcı maddeler yapılmasında,

4. Kaynak işlerinde çalışanlarda, 90 gün

Kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari
hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülü uygulanır.”
düzenlemesini içermektedir.

18. Bu yönüyle davanın yasal dayanağı belirgin olarak 506 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesidir.
Anılan maddeye göre, sigortalıların itibari hizmetten yararlanabilmesi için iki koşulun birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir. Birinci koşul sigortalının basım ve gazetecilik işyerlerinde
çalışması, ikinci koşul ise; II. bendin (a-f) alt bendlerinde yazılı fiziksel dış etkenlerin ve olumsuz
calışma koşullarının olayda gercekleşsmesidir. Söz konusu maddede, basım ve gazetecilik isyeri

birlikte ifade edilmişse de, gazetecilik işi yapılmayan sadece basım işi yapılan iş yerlerinde çalışan
sigortalıların da, maddenin alt bentlerinde sayılan koşullardan herhangi birisi oluştuğu takdirde
itibari hizmetten yararlanacakları açıktır.

19. Matbaa işyeri itibari hizmet süresi açısından değerlendirildiğinde, günümüzde matbaa
endüstrisinde kullanılan kimyasal maddelerin sayısında büyük bir artış bulunmaktadır. Çalışanlar
da özellikle inhalasyon ve deri yoluyla toksik özelliği yüksek birçok maddeyi vücutlarına
almaktadırlar. Bu maddeler arasında kurşun, cıva gibi ağır metaller dahi bulunmaktadır. Hızla
gelişen teknolojinin bir sonucu olarak matbaalar, tekstilden ambalaja, elektronik aletlerden duvar
kâğıtlarına birçok alanda vazgeçilmez bir öğe olarak yerini almıştır. Matbaanın bu kadar geniş bir
alanda kullanılmasına rağmen 506 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesinde düzenlenen basım işyerinin
mevkute çıkarmaya yönelik olarak faaliyet gösteren iş yeri kabul edilmesi hak ve eşitliğe uygun
kabul edilemez.

20. 506 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesinin gerekçesinde "...sosyal güvenlik sistemlerinde itibari
hizmet süresi ve fiili hizmet zammı gibi uygulamalara, vücudu yıpratıcı, dolayısıyla çalışma
gücünü ve hayat süresini azaltıcı işyerlerinde çeşitli tehlikelere açık olarak çalışanlar için yer
verilmektedir. Buhar, is, duman, kurum, toz, koku, asit, zehirli gaz, gürültü, sarsıntı ve radyoaktif
ışın gibi ağır ve yıpratıcı çalışma şartlarına rağmen, bu şartlara açık birçok kuruluşun kurulması,
çalıştırılması ve faaliyetini sürdürmesi ekonomik, kültürel, sosyal ve sağlık yönlerinden topluma
katkıları sebebiyle zorunlu bulunmaktadır. Söz konusu ağır ve yıpratıcı işlerde fiziki, ruhi ve
fizyolojik bakımlardan insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen şartlar altında çalışanların
tümünün, 2098 sayılı Kanunun ek 1. maddesinde unvan sayılmak suretiyle sınırlı olarak verilen
itibari hizmet süresi hakkından yararlandırılmaları, gerek Anayasamızın eşitlik ilkeleri ve gerekse
sosyal güvenliğin temel prensiplerine uygun düşeceği için zorunlu görülmektedir..." şeklinde yer
alan açıklamalarda incelendiğinde itibari hizmet kapsamının sadece mevkute çıkaran işyerleri için
geçerli olmasının hukuken doğru olmadığı anlaşılmaktadır.

21. Tüm bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde, işyerinin mahiyeti matbaa
olmasa dahi baskı makinesinin bulunduğu ve davacının “kesim makinesi operatörü” olarak
çalıştığı dikkate alındığında davacının 506 sayılı Kanun'un Ek 5/2. bendi uyarınca itibari hizmet
süresinden yararlanması gerekmektedir.

22. Hâl böyle olunca, yerel mahkemenin yukarıda açıklanan hususlara değinen direnme kararı
yerindedir.

23. Ne var ki, bozma nedenine göre Özel Dairece işin esası incelenmediğinden davalı Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekilinin ve davalı işveren vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesi
için dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekir.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Direnme uygun olup, davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekilinin ve davalı işveren
vekilinin sair hususlara ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın 21. HUKUK
DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 07.07.2020 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar
verildi.
