10. Hukuk Dairesi 2021/11628E. , 2021/17088K.

"İçtihat Metni"
Bölge Adliye
Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara
karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi
... Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

. Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından

temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ...
tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve
aşağıdaki karar tespit edildi.
Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal
gerekçeleriyle dayanağı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik
görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna
uygun olan hükmün ONANMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine
gönderilmesine, Üyeler ... ve ...'ın muhalefetine karşı, Başkan ... ve Üyeler ...,...'nın oyları ve
oy çokluğuyla, 30.12.2021 gününde karar verildi.

KARŞI OY GEREKÇESİDİR

1. Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık açılan hizmet tespit davasında "01.01.2000
tarihinden askerlik hariç 31.07.2012 tarihine kadar aralıksız çalıştığını iddia eden ve askerlik
sonrası 10.03.2005 tarihinde işe girişi bildirilip 31.07.2012 tarihine kadar sigorta prim günleri
bildirilen davacının 10.03.2005 tarihinden önceki blok çalışma içinde kalan hizmetinin blok
çalışmanın bittiği tarihten itibaren beş yıllık süre içinde açılmaması nedeni ile hak düşürücü
süreye uğrayıp uğramadığı” noktasında toplanmaktadır.

2. İlk derece mahkemesince “davacının davalı işyerinde, 2012 yılının sonu olan 31/12/2012
tarihinden itibaren 5 yıl içinde yani en geç 31/12/2017 tarihinde bildirim dışı tutulduğunu
iddia ettiği sürelere ilişkin işbu hizmet tespiti davasını ikame etmesi gerekirken davacının
davasını 02/07/2018 tarihinde 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra ikame ettiği”
gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, kararın istinaf edilmesi üzerine ise Bölge Adliye
Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

3. Kararın temyizi üzerine çoğunluk görüşü ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

4. İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun temel ilkelerinden birisi de, işçi-sigortalı lehine yorum
ilkesidir. İş hukukunun temel prensipleri arasında yer alan işçinin korunması ilkesinin bir
sonucu olan işçi lehine yorum ilkesi, sosyal güvenlik hukukunda kendini sigortalı lehine yorum
şeklinde göstermektedir. Sosyal güvenlik hukukunda genel amaç, bu haktan olabildiğince fazla
kesimin yararlanabilmesi yani kapsamının genişletilmesidir. Diğer bir ifadeyle bu hukukun
uygulanmasında esas alınacak temel ilkelerden birisi de şartlar elverdiği ölçüde sigortalı lehine
yorum yapılmasıdır.

5. Sosyal devlet; bireylere belirli bir sosyal güvenlik hakkı ve asgari gelir düzeyi öngören,

yorum yapılmasıdır.

5. Sosyal devlet; bireylere belirli bir sosyal güvenlik hakkı ve asgari gelir düzeyi öngören,
sağlık ve refah hizmetlerinden serbestçe yararlanma ve belirli bir yaşa kadar eğitim olanağı
sunan, bir takım sosyal riskleri önleyici tedbirler alan devlet anlayışıdır. Sosyal devlet olmanın
bir gereği ve sonucu da, sosyal güvenlik hakkının tüm bireylere sağlanması ve güvence altına
alınmasıdır. Dolayısıyla, hukuk kuralı uygulanırken anayasada güvence altına alınan en temel
haklardan biri olan sosyal güvenliğin esas ilkelerinden (sosyal güvenliğinin kapsamının ve
uygulama alanının kişiler ve riskler açısından genişletilmesi) hareket ederek sigortalı lehine
yoruma başvurulması yanlış olmayacaktır. Bu kapsamda, yorum yöntemi seçilirken tek bir
yorum yönteminden hareket etmek yerine; bu hukuk dalının genel niteliği ve amacı da göz
önüne alınarak yoruma başvurmak daha sağlıklı sonuçlar verecektir. Değişik tarihlerde verilen
yargı kararlarına bakıldığında; sigortalı lehine yorum ilkesinin uygulamaya geçirildiği
görülmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 1990 yılında verdiği bir kararda (Y.H.G.K
14.2.1990 E. 1989/10-391 K. 1990/83); "Kanunun çok açık olmasına karşın yine de kuşkulu
bir durumun varlığı iddia edildiği taktirde şüphenin sigortalının lehine yorumlanacağı ise iş ve
sosyal güvenlik hukukunun temel ilkelerindendir" diyerek bunu vurgulamıştır(Prof. Dr. Nurgül
Emine Barın, Türk Sosyal Güvenlik Hukuku'nda Sigortalı Lehine Yorum İlkesi. Internatıonal
Conference On Eurasıan Economıes 2016 s: 236 vd).

6. Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanunun "Prim Belgeleri” başlığını taşıyan 79.
maddesinin onuncu fıkrasında, yönetmelikle belirlenen belgeleri işveren tarafından verilmeyen
veya çalıştıkları, Kurumca saptanamayan sigortalıların, çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın
sonundan başlayarak (5) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilâm ile
kanıtlayabildikleri takdirde, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile
prim ödeme gün sayılarının göz önünde bulundurulacağı açıklanmıştır. Bu yönde, anılan
madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren
tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.
Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi
yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi
halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar
bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Bu kapsamda işe giriş bildirgesi
düzenlenmediği veya düzenlenmesine karşın kanuni hak düşürücü süre içerisinde Kuruma
verilmediği, bu süre içerisinde kuruma verilen dönem bordroları ile bildirimin yapılmadığı,
sigorta primlerinin kuruma yatırılmadığı, çalışmanın varlığı yönünde sigorta müfettişince
herhangi bir saptamanın söz konusu olmadığı durumlarda, hizmetin varlığını ileri süren
kişilerin hak düşürücü süre gerçekleşmeden yargı yoluna başvurması zorunludur.

7. Öncelikle temel ve vazgeçilmez hak olan sosyal güvenlik hakkı sınırlanırken, hak düşürücü
sürenin kesilmesi yönünde, Anayasa'nın 13. Maddesinin göz ardı edilmemesi gerekir.
Anayasanın 13. Maddesinde temel hakların özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili
maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu
sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı açıkça belirtilmiştir. Sosyal
güvenlik hakkının hak düşürücü süre açısından önem taşıyan belgelerin yönetmeliğe
bırakılması ve yönetmelikte sınırlandırılması, Anayasa düzenlemesine uygun olmadığı gibi
kurumun tespit ettiği çalışmaların da bu kapsamda değerlendirilmesi, takdir hakkının kötüye
kullanılması açısından da doğru olmayacaktır. Kurumun kayıtlar var ise hiç tereddütsüz tüm
sigortalılar için çalışmayı saptaması anayasal ve yasal görevidir.

8. Belirtmek gerekir ki kamu kurumu tarafından tutulan ve çalışma olgusunu kanıtlayan
belgeler de, Kuruma intikal eden belgeler kadar nitelikli ve esas alınması gereken

haolaalardandir En asından madda de hoelirtildiği aihi Lkumımea hıı healaalear acac alınarak

KA A A İŞ ŞAŞMA Şi A ŞA MAŞ MA

çalıştığı rahatlıkla saptanabilir. Kurumun bu saptamayı yapmaması maddedeki takdir hakkını
keyfi kullanması anlamına gelecektir.

9. Beş yıllık süre, Kurumun sigortalı olarak çalışma olgusundan habersiz bulunmasına ilişkin
durumlarda söz konusudur. Zira, Kurumun öğreneceği sigortalılık durumu karşısında yasal
işlemleri kendiliğinden yapacağı ve yapmaması hâlinde, bu Anayasal görevini yerine
getirmemiş sayılacağı sosyal güvenlik hukukunun bir sonucudur. Bir işlemin yapılmasında
kusurlu olan tarafın ise, kusurundan yararlanamayacağı açıktır. Böyle bir davada Kurumun beş
yıllık sürenin geçtiğini ileri sürmesi, afaki iyiniyet kurallarına aykırıdır (Çenberci, Mustafa;
Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, ..., 1985 Baskı, 5.514-515).

10. Çalışmanın blok çalışma niteliğinde olması yani kesintisiz devam etmesi halinde hak
düşürücü süreden bahsedilemeyeceği gibi, mevsimlik çalışmanın bulunması ve bu çalışmanın
yıllar itibariyle kesintisiz sürdüğünün kabulü halinde de çalışılmayan dönemde hizmet akdi
askıda olduğundan hükme esas alınan 5 yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcı olarak,
mevsimlik çalışmanın sona erdiği yılın sonu esas alınması gerekir. (Y. HGK. 01.07.2019 tarih
ve 2016/21-1238 E, 2019/834 K).

ii. Belirtmek gerekir ki "hak düşürücü süre, bildirimsiz kalan çalışmalar yönünden
öngörülmüştür. Belgelerden birisinin dahi Kuruma verilmiş olması veya Kurumca, fiilen ya da
kayden sigortalı çalışma olgusunun tespiti hâlinde hak düşürücü süreden söz edilemeyecektir.
Sigortalının kayda dayanan çalışması bildirilmiş veya kurumca saptanan çalışması var ise bu
bildirilen veya saptanan hizmeti ile blok çalışmanın da zamanaşımına uğramadığı kabul
edilmelidir.

12. Somut uyuşmazlığa gelince davacı 01.01.2000 tarihinden askerlik hariç 31.07.2012
tarihine kadar aralıksız çalıştığını iddia etmiştir. Davacının askerlik sonrası 10.03.2005-
31.07.2012 tarihleri arası çalışmaları kuruma bildirilmiştir. Kuruma bildirilen kayıtlı hizmet
yanında tespiti istenen çalışma süresi blok çalışma kapsamındadır. Askerlik blok çalışmayı
etkilememektedir. Davacının 10.03.2005 tarihi öncesi blok çalışma içinde kalan hizmetinin
blok çalışma yönünden hak düşürücü süre geçmediğinden, esasa girilerek delillerin
toplanması, değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirdi. Kararın açıklanan
nedenlerle bozulması gerektiğinden, sayın çoğunluğun onama gerekçesine katılınmamıştır.

KARŞI OY

Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmaların tespitine ilişkin dava şartları, 506 sayılı Kanunun
79/10. maddesinde belirtilmiştir. Bunlar; 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılma,
yönetmelikte belirtilen belgelerin işveren tarafından kuruma verilmemiş olması ya da
çalışmaların Kurum tarafından saptanmaması ve davanın beş yıllık hak düşürücü süre içinde
açılmış olması şeklinde ifade edilmiştir. Sayın çoğunluk ile aramızdaki ihtilaf davanın hak
düşürücü süre içinde açılıp açılmadığı noktasından kaynaklanmaktadır.

Bildirimsiz kalan sigortalı çalışmaların tespiti davalarının, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın
sonundan başlayarak beş yıl içinde açılabileceği öngörülmüştür. Bu sürenin hak düşürücü bir
süre olduğu Yargıtay'ın yerleşmiş, oturmuş görüşlerindendir.

506 sayılı Kanunun 79/1 maddesinde açıkça, işveren tarafından sigortalılara ilişkin hangi
belgeleri Kuruma vermesi gerektiğinin yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Atıf yapılan
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nde, işveren tarafından Kuruma verilmesi gereken
belgeler; işe giriş bildirgesi, aylık sigorta primleri bildirgesi, dönem bordrosu vs. olarak
belirtilmiştir. Bu belgelerden herhangi birinin Kuruma verilmesi veya Kurum tarafından fiilen
ya da kayden sigortalı çalışma olgusunun tespiti halinde hak düşürücü süreden söz
edilemeyecektir.

Kesintili çalışma halinde de, yukarıda açıklanan hususlar her bir çalışma dönemi açısından
geçerli olacaktır.

Yönetmelikte belirtilen işe giriş bildirgesinin, sigortalı işe alınır alınmaz düzenlenerek Kuruma
verilmesi gerekirken, somut uyuşmazlıkta olduğu gibi, çalışmaya başlandıktan bir süre sonra
verildiği sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu nedenle işe giriş bildirgesinden önceki çalışmalar,
işe giriş bildirgesi sonrasında da kesintisiz olarak devam etmiş ise; başka bir anlatımla blok bir
çalışma dönemi varsa bu dönem içerisinde işe giriş bildirgesinin Kuruma verilmesi halinde hak
düşürücü süreden söz edilmeyecektir. Zira işe giriş bildirgesi verilmekle sigortalının
çalışmasından Kurum haberdar olduğundan, artık gerekli denetimleri yapmak sigortalının
sigortalı hizmetlerinin eksiksiz bildirilmesini sağlamak Kurum sorumluluğundadır. Denetim
görevini yapmayan Kurum'un kendi kusurundan yaralaması düşünülemez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 26.2.2003 gün ve 2003/21-44- 98, 23.4.2004/21-369- 371
27.2.2008 gün ve 2008/21-163-207, 14.11.2012 gün ve 2012/21-735-795 Esas ve Karar
sayılı ilamlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir

Somut olayda da, bu ilkeler kapsamında işe giriş bildirgesinden önceki dönem yönünden, hak
düşürücü sürenin geçtiğine yönelik mahkeme kararının da yerinde olmadığı, blok çalışma
varsa hak düşürücü süreye uğramayacağı, bu nedenle davacı tarafından hak düşürücü süre
yönünden yapılan temyiz talebinin kabul edilerek kararın bu yönüyle bozulması gerektiği
kanaatinde olduğumdan, Sayın çoğunluğun kararına bu nedenle katılmıyorum.
