Hukuk Genel Kurulu 2021/37E. , 2021/448K.

"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki "iş kazasından kaynaklanan manevi tazminat” davasından dolayı yapılan
yargılama sonunda, Ankara 4. İş Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin
kararın davacı ve davalılardan Arıntek İnş. Mad. Turz. Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz
edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda
bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davacı ve davalılardan Arıntek İnş. Mad. Turz. Tic. Ltd. Şti. vekilleri
tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin murisinin baraj tüneli inşaatında çalışırken
meydana gelen iş kazası sonucunda hayatını kaybettiğini, davalı işverenlerin gerekli iş
güvenliği önlemlerini almadığını, kusurlarıyla sebebiyet verdikleri iş kazasından dolayı
sorumluluklarının bulunduğunu ileri sürerek manevi zarara uğrayan müvekkili için 10.000TL
manevi tazminatın davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... İnş. Mad. Turz. Tic. Ltd. Şti. (Arıntek İnş. Şti.) vekili cevap dilekçesinde; davanın
zamanaşımına uğradığını, müvekkili şirketin inşaat sahasında gerekli tüm önlemleri aldığını ve
meydana gelen iş kazasında kusursuz olduğunu, olayla ilgili Karaisalı Asliye Ceza
Mahkemesinin 2012/52 Esas sayılı dosyasında yargılamanın devam ettiğini, müvekkiline
herhangi bir sorumluluk yüklenemeyeceğinin ceza dava dosyasında alınan bilirkişi raporunda
da tespit edildiğini, müteveffa işçiye de iş sağlığı ve güvenliği konusunda her türlü eğitimin
verildiğini ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

6. Davalı ... Ürt. A.Ş. (Egenda A.Ş.) vekili cevap dilekçesinde; davanın asıl tarafının santral
inşaatı yapımı için müvekkili ile aralarında eser sözleşmesi imzalanan ... İnş. Gıda Tekstil Turz.
Mad. Müh. End. Ürün Paz. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. (... Şti.) ve bu firma ile sözleşme
imzalayan diğer davalı ... İnş. Şti. olduğunu, müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini,
müvekkilinin işi tamamen anahtar teslimi olarak dava dışı ... Şti.'ye devrettiğini, santral
inşaatında müvekkilinin herhangi bir işçisinin çalışmadığını dolayısıyla asıl işveren olarak
nitelendirilmesine imkân bulunmadığını, dava dışı ... Şti. ile Arıntek İnş. Şti.'nin enerji üretim
iş kolunda değil inşaat iş kolunda faaliyet gösterdiğini, müvekkilinin iş kazasını önlemeye
yönelik mevcut iş yerine ilişkin mevzuattan kaynaklanan herhangi bir yükümlülüğü
bulunmadığı gibi fiilen herhangi bir tedbir almasının da olanaklı olmadığını belirterek davanın
reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Mahkeme Kararı:

7. Ankara 4. İş Mahkemesinin 16.12.2014 tarihli ve 2014/460 E., 2014/1269 K. sayılı kararı
ile; tüm dosyanın incelenmesi neticesinde muris Şahin Akgün'ün vefatı üzerine anne ve babası
ile kız kardeşinin davalı ... İnş. Şti. ile sulh sözleşmesi imzaladığı, murisin kardeşi davacının

ile; tüm dosyanın incelenmesi neticesinde muris Şahin Akgün'ün vefatı üzerine anne ve babası
ile kız kardeşinin davalı ... İnş. Şti. ile sulh sözleşmesi imzaladığı, murisin kardeşi davacının
bu sözleşmeye katılmadığı ve kendisine herhangi bir ödemede bulunulmadığı, bilirkişi
heyetinin 10.12.2014 tarihli raporunda davalı ... İnş. Şti.'nin olay nedeniyle 9050, dava dışı ...
İnşaatın 9040, vefat eden Şahin Akgün'ün ise 9610 oranında kusurlu olduklarının, diğer davalı
... Enerjiye atfedilecek bir kusurun ise bulunmadığının belirlendiği gerekçesiyle Arıntek İnş.
Şti.'ye yönelik davanın kısmen kabulü ile takdiren 5.000,00TL manevi tazminatın davalıdan
tahsiline, kaza nedeniyle herhangi bir kusuru bulunmayan davalı ... AŞ.'ye yönelik davanın ise
reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin Bozma Kararı:

8. Ankara 4. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı
... İnş Şti. vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

9. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 06.04.2015 tarihli ve 2015/4476 E., 2015/7315
K. sayılı kararı ile; “...Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davalı ...Ş'nin ihale ile aldığı elektrik
santrali yapımı işini 12.04.2010 tarihli sözleşme ile dava dışı ... İnş. Gıd. Teks. Tur. End. Ür.
Paz. San. Dış. Tic. Ltd. Şti'ne verdiği, bu davalının da Egenda Ege Enerji Üretim A.Ş' den aldığı
işlerin bir kısmını oluşturan tünel yapım işini davalı ... İnş. Mad. Tur. Tic. Ltd. Şti'ye verdiği,
davacı yakınının Arıntek İnş.Mad.Tur.Tic.Ltd.Şti. çalışanı iken kazalandığı anlaşılmıştır.

Tüm bu açıklamalar sonrasında; her ne kadar davalı ...Ş. ihale ile aldığı elektrik santrali
yapımı işini bir sözleşme ile dava dışı ... İnş. Gıd. Teks. Tur. End. Ür. Paz. San. Dış. Tic. Ltd.
Şti.'ne vermişse de taraflar arasındaki bu sözleşme davalı ...Ş'nin kendi asıl işinin devri
niteliğindedir. Davalı ... İnş. Mad. Tur. Tic. Ltd. Şti'nin de dava dışı ... İnş. Gid. Teks. Tur. End.
Ür. Paz. San. Dış. Tic. Ltd. Şti.'nin taşeronu olduğu hususunda bir tartışma bulunmamakla
davalı ...Ş ile davalı ... İnş. Mad. Tur. Tic. Ltd. Şti arasındaki ilişki de asıl işveren-alt işveren
ilişkisidir. Hal böyle olunca, davalı ...Ş'nin asıl işveren olarak hüküm altına alınacak
tazminattan kusursuz sorumluluğunun bulunduğu gözetmeden hatalı değerlendirme ile yazılı
şekilde karar verilmesi doğru değildir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın hatalı değerlendirme ile yazılı
şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir...” gerekçesiyle hükmün oy
çokluğu ile bozulmasına karar verilmiştir.

Direnme Kararı:

10. Ankara 4. İş Mahkemesinin 29.09.2015 tarihli ve 2015/558 E., 2015/851 K. sayılı kararı
ile; davalı ...Ş.'nin kaza olayının meydana geldiği elektrik santrali yapım işini aralarındaki
sözleşmeye göre anahtar teslimi olarak dava dışı ... Şti.'ye verdiği, ... Şti'nin de aynı işi yine
aralarındaki sözleşmeye göre alt yüklenici diğer davalı ... İnş. Şti.'ye anahtar teslimi suretiyle
verdiği böylece davalı ...Ş. ile kaza olayı arasındaki illiyet bağının kesildiği, yine aldırılan
bilirkişi heyet raporunda Egenda A.Ş.'nin kusursuz olduğunun belirlendiği dolayısıyla davacının
talep ettiği tazminattan sorumluluğu cihetine gidilmesinin hakkaniyete ve 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanunu'nun (TBK) 65 ve devamı maddelerinde düzenlenen kusursuz sorumluluk
hallerine uymayacağı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:
11. Direnme kararı süresi içinde davacı ve davalı ... İnş. Şti. vekilleri tarafından temyiz
edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK:
12. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; iş kazasından kaynaklanan
manevi tazminat istemli eldeki davada davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin

bulunup bulunmadığı, davalı ...Ş.'nin asıl işveren sıfatıyla müteselsilen sorumluluğu cihetine
gidilip gidilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

II. GEREKÇE

13. Uyuşmazlığın çözümü noktasında ilk olarak işverenin iş kazasından kaynaklanan
sorumluluğunun niteliği üzerinde durulacak, asıl işveren-alt işveren konusuna ilişkin yasal
mevzuat değerlendirildikten sonra davalılar arasında müteselsil sorumluluğu gerektiren asıl-alt
işveren ilişkisinin bulunup bulunmadığı incelenecektir.

14. 4857 sayılı İş Kanunu'nun (4857 sayılı Kanun/İş Kanunu) 8. maddesinde, “İş sözleşmesi,
bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi
üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” şeklinde tanımlanmıştır.

15. Denilebilir ki iş sözleşmesi bir yandan işçinin iş görme borcunu, öte yanda işverenin ücret
ödeme borcunu ihtiva eden, taraflardan her birinin öteki tarafın edimine karşı borç yüklendiği
bir sözleşme olarak tanımlanabilir. Bu sözleşmeden kaynaklanan iş ilişkisi ise işçi yönünden
işverene içten bağlılık (sadakat borcu), işveren yönünden işçiyi korumak ve gözetmek borcu
şeklinde ortaya çıkar. Gerçekten işçi, işverenin işi ve işyeri ile ilgili çıkarlarını korumak,
çıkarlarına zarar verebilecek davranışlardan kaçınmak, buna karşı işveren de işçinin kişiliğine
saygı göstermek, işçiyi korumak, işyeri tehlikelerinden zarar görmemesi için iş sağlığı ve
güvenliği önlemlerini almak, işçinin özlük hakları ve diğer maddi çıkarlarının gerektirdiği
uygun bildirimlerde ve davranışlarda bulunmak, işçinin çıkarına aykırı davranışlardan
kaçınmakla yükümlüdür. İşveren gözetme borcu gereği çalıştırdığı işçileri işyerinde meydana
gelen tehlikelerden korumak, onların yaşam, bedensel ve ruhsal sağlık bütünlüklerini korumak
için işyerinde teknik ve tıbbi önlemler dâhil olmak üzere bilimsel ve teknolojik gelişmelerin
gerekli kıldığı tüm önlemleri almak zorundadır.

16. Somut olayda iş kazasının vuku bulduğu tarihte yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar
Kanunu'nun (818 sayılı BK) 332. maddesinde;

"İş sahibi, aktin özel hâlleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden
istenebileceği derecede çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icap eden tedbirleri
ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile işçi ile birlikte ikamet etmekte ise sıhhi
yatacak bir yer tedarikine mecburdur.

İş sahibinin yukarıdaki fıkra hükmüne aykırı hareketi neticesinde işçinin ölmesi hâlinde onun
yardımından mahrum kalanların bu yüzden uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri
tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi
olur." düzenlemesine yer verilmiştir.

17. 4857 sayılı İş Kanunu'nun "İşverenlerin ve İşçilerin Yükümlülükleri" kenar başlıklı 77.
maddesinin 1. fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu fıkraya göre işverenler
işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve
gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü
önleme uymakla yükümlüdürler.

18. Nitekim mevzuatta bulunan bir kısım boşluklar bu kez kanun koyucu tarafından
30.06.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331 sayılı Kanun) ile
doldurulmaya çalışılmıştır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37. maddesiyle 4857 sayılı
Kanun'un 77 ve devamı bir kısım maddeler yürürlükten kaldırılarak, iş sağlığı ve güvenliği
konusunda yeni düzenlemeler getirilmiştir. 6331 sayılı Kanun ile işyerlerinde iş sağlığı ve
güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve
çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerinin düzenlemesi amaçlanmıştır.
19. Bunun yanında 6331 sayılı Kanun'a paralel olarak, 818 sayılı BK'nın 332. maddesi gelişen

A a a a Ya a ıı

LEKHUİMUİ VE UİYCİi VEİNCİ YUZELİCİLK TCVİZC CUMMIŞ VE ULU/.ZU1Z2 LdiiiHludc yYululluye yeri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 417. maddesi düzenlemiştir.

İlgili madde;

“İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde
dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize
uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli
önlemleri almakla yükümlüdür.

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak,
araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan
her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin
ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların
tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.” şeklinde
düzenlenmiştir.

20. Bilindiği üzere, İş Kanunundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş
sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden dolayı asıl işverenin alt işveren ile birlikte sorumlu
olacağı 4857 sayılı Kanunun 2/6. maddesi gereğidir.

21. “Alt işveren” olarak nitelenen üçüncü kişi, gerek mevzuatta, gerekse öğreti ve yargı
kararlarında; aracı, taşeron, tali işveren, alt müteahhit, alt ısmarlanan gibi adlarla da
anılmaktadır.

22. Konunun düzenlendiği ilk mevzuat mülga 1475 sayılı İş Kanunu'nun (1475 sayılı Kanun)
“Tarifler” başlıklı 1/son maddesidir. Anılan maddede bir işverenden belirli bir işin bir
bölümünde veya eklentilerinde iş alan ve işçilerini münhasıran o işyerinde ve eklentilerinde
çalıştıran diğer bir işverenin kendi işçilerine karşı o işyeri ile ilgili ve bu Kanundan ve iş
akdinden doğan yükümlülüklerinden asıl işverenin de sorumlu olacağı düzenlemesi yer
almaktadır. 1475 sayılı Kanunda alt işverene verilen işin mutlaka işyerindeki üretim veya
faaliyet süreci içerisinde bir iş olacağına ilişkin bir açıklık bulunmamaktadır.

23. 10.06.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu 14.
maddesi dışında yürürlükten kaldırılmıştır.

24. 4857 sayılı İş Kanunu'nun “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin 6. fıkrasında ise asıl işveren-
alt işveren ilişkisi; “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin
yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle
uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde
aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt
işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak
bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden
doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.” şeklinde tanımlanmış; aynı
maddenin 7. fıkrasında: “Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak
çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde
çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt
işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan
itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik
nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez.”
hükmüne yer verilmiştir. Böylece, salt işyerinde üretilen mal ve hizmet üretimine ilişkin bir işin
verilmesi hâlinde asıl işveren alt işveren ilişkisinin ortaya çıkacağı kabul edilmiş; ayrıca asıl işi
tamamlayıcı nitelikteki yardımcı işler de işyerinde yürütülen mal ve hizmet üretiminin bir
parçası sayılmıştır.

25. Diğer taraftan, mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun (506 sayılı Kanun) “Üçüncü

Kişinin Aracılığı” başlıklı 87. maddesi “Sigortalılar üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve
bununla sözleşme yapmış olsalar bile, bu kanunun işverene yüklediği ödevlerden dolayı, aracı
olan üçüncü kişi ile birlikte asıl işveren de sorumludur.

Bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı
çalıştıran üçüncü kişiye aracı denir.” hükmünü içermektedir. Görüldüğü üzere, 506 sayılı
Kanunun 87. maddesinde verilecek işin yapılan asıl işle ilgili olacağına ilişkin bir belirleme
yapılmamıştır.

26. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren ve 506 sayılı Kanunun 87. maddesini yürürlükten
kaldıran 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 12. maddesinin
son fıkrasında (5510 sayılı Kanun md. 12/6); alt işveren, bir işverenden, işyerinde yürüttüğü
mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş alan ve bu
iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişi olarak tarif edilmiştir. Maddeye göre;
sigortalılar üçüncü kişiler aracılığıyla işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl
işveren bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumlu
olacaktır.

27. Dolayısıyla 4857 sayılı Kanunun 2/6. maddesi ile işçilerin İş Kanunu, sözleşme ve toplu iş
sözleşmesinden doğan hakları, 5510 sayılı Kanunun 12/6. maddesi ile de Kurumun alacakları
ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi
hâlde, 4857 veya 5510 sayılı Kanundan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen
işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle
yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu.

28. Denilebilir ki, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/6. maddesi aracının yanında asıl işvereni de
sorumlu tutan bir içerik taşımakta olup amaç, işçinin sosyal güvenlik hakkı yanında, iş
sözleşmesi ve İş Kanunundan kaynaklanan bir kısım haklarının daha geniş koruma ve güvence
altına alınmasını sağlamaktır.

29. 4857 sayılı Kanunun anılan hükmüne göre asıl işveren-alt işveren ilişkisinin doğabilmesi
için, işyerinde işçi çalıştıran bir asıl işverenin bulunması, bu işverenin işyerine ait bir işin yine
ona ait işyerinde görülüyor olması gerekir.

30. Burada önemli olan asıl işverene ait "iş" kavramının hangi iş olduğudur. Asıl işverene ait
olan ve alt işverenin yapacağı iş, asıl işverenin ürettiği mal ve hizmet süreci içinde veya
tamamlayıcı olmalıdır. Örnek olarak; dokuma iş kolunda faaliyet gösteren bir işverenin ek bir
bina yapımını bir başkasına vermesi o kişiyi alt işveren konumuna getirmez. Ancak, yine
dokuma ile ilgili bir bölümün boyama vs. işinin verilmesi halinde asıl işveren-alt işveren ilişkisi
kurulmuş olur. Temizlik, yemek, taşıma ilişkisi asıl işin (dokuma işinin) tamamlayıcısı
niteliğinde olduğundan anılan ilişki kapsamında değerlendirilmelidir (Şahlanan, F: Türk
Hukukunda Alt İşveren, MESS Sicil İş Hukuku Dergisi Yayını, Temmuz 1995, s. 45-46).

31. Önemle vurgulanmalıdır ki; asıl işverenin asıl ya da yardımcı işi ya da teknolojik nedenle
veya işin gereği uzmanlık gerektiren işle hiç ilgisi olmayan, görülen işe tamamen yabancı bir
eser, yapı inşası, çatı tamiri, iş yerinin badana boyası gibi geçici işler yönünden elbette ki, asıl
işveren-alt işveren ilişkisinden bahsedilemez ve asıl işveren işi anahtar teslimi üstlenen
işverenin kusurundan sorumlu tutulamaz.

32. Alt işverenin, asıl işverenden bir bölüm iş alması ve bu işte kendi adına sigortalı
çalıştırması, aracı kavramının belirleyici özelliğini oluşturmaktadır. Aracı her şeyden önce bir
“asıl işveren”"in varlığını zorunlu kılmaktadır.

33. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/6. maddesinde "...Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal
veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin
gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği

icrilerini cadere hıı iceverinde aldığı iste ralıetıran diğer iceveren ile iç aldığı igeveren aracında

a a A A Şa Em A Eps, a iş, e Şe,

kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir...” şeklinde tanımlanmakta olup, işveren
niteliği işçi çalıştırmanın doğal sonucudur. Yasanın tanımından hareketle, “asıl işveren-alt
işveren” ilişkisi için, işyerinde iş sahibinin de işçi çalıştırıyor olması koşulu aranır. Sigortalı
çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için, bu durumdaki kişilerden iş alanlarda
aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır.

34. İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri
olarak değerlendirilebilecek nitelikte ise, iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde
bulunacaktır. İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, gerek Sosyal Sigortalar Kanunu,
gerekse İş Kanunu açısından bir alt işverenlik, dolayısıyla dayanışmalı sorumluluk hâli söz
konusu olmayacaktır. Benzer şekilde, işveren kendisi sigortalı çalıştırmaksızın işi bölerek, ihale
suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Yasanın tanımladığı anlamda asıl
işveren olmayacağından, bir asıl-alt işveren ilişkisi bulunmayacaktır.

35. Aynı şekilde, işi alan kişinin de işverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı
çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Alınan işte sigortalı çalıştırmayıp, tek
başına ya da ortakları ile işi yürüten kişi alt işveren olarak nitelendirilemeyecektir. Bu kişinin
diğer işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının ise sonuca
etkisi bulunmamaktadır.

36. Bir işverene ait işyerindeki üretim sürecine, başka bir işverenin dahil olması durumunda
alt işverenden söz edebilmek için aranan bağlantının tespitinde işyerinde üretilen mal ya da
hizmetin niteliğine bakılması gerekir. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe
göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız
işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı
parçası olup olmadığıdır. İşyerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı
niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi hâlinde, aracıdan söz etme olanağı kalmayacak,
ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır.

37. Nitekim, Hukuk Genel Kurulunun 06.06.2012 tarihli 2012/21-135 E., 2012/-346 K. ve
18.11.2015 tarihli 2015/9-3132 E., 2015/2652 K. sayılı kararlarında da aynı ilkeler
benimsenmiştir.

38. Somut olayın incelenmesinde, davacının murisinin davalı ... İnş. Şti. çalışanı iken
kazalanarak vefat etmesi üzerine talep ettiği manevi tazminatın davalılardan müteselsilen
tahsilini talep ettiği eldeki davada, davalı ...Ş.'nin elektrik santrali yapım işini 12.04.2010
tarihli sözleşme ile dava dışı ... Şti.'ye, bu şirketin de davalı ...Ş.'den aldığı işlerin bir kısmını
oluşturan tünel yapım işini davalı ... İnş. Şti'ye verdiği, taraflar arasında imzalanan sözleşme
ve dosya içeriğine göre dava dışı ... Şti. ile davalı ... İnş. Şti. arasında asıl-alt işveren ilişkisi
bulunduğu, bu konuda ihtilafın olmadığı anlaşılmaktadır.

39. Davalı ... AŞ. ile dava dışı ... İnşaat Gıda Tekstil Mad. Müh. End. Ür. Paz. San. ve Dış Tic.
Ltd. Şti arasında Adana İli Karaisalı İlçesi sınırları içerisinde Eğlence Çayı üzerinde yer alan
Eğlence I ve Eğlence II Hidroelektrik Santrallerinin inşaası konusunda sözleşme yapıldığı,
dosyaya sunulan 12.04.2010 tarihli inşaat işleri sözleşmesinin "sözleşmenin konusu ile
yapılacak işlerin” açıklandığı 3. maddesine göre Egenda AŞ. tarafından; hidroelektrik
santraline ait servis yolları, regülatür ve su alma yapısı, iletim tüneli ve kanalı, yükleme
havuzu, cebri boru güzergahı kazısı ve mesnet betonları, santral binası ve kuyruk suyu kanalı,
santral binası çevre yolu ve çevre düzenlemesi işleri ... Şti.'ye bırakılmıştır.

40. Davalılardan Egenda Ege Enerji Üretim AŞ.'nin faaliyet alanını açıklayan Türkiye Ticaret
Sicili kayıtlarının "Şirketin Amaç ve Faaliyet Konuları” başlıklı 3. maddesinde; şirketin elektrik
enerjisi üretim tesisi kurulması, işletmeye alınması, kiralanması, elektrik enerjisi üretimi,
üretilen elektrik enerjisinin ve/veya kapasitesinin müşterilere satışı ile iştigal ettiği

belirtilmiştir.

41. Görüldüğü üzere davalı ...Ş.'nin faaliyet konusu sadece elektrik enerjisi üretim, dağıtım ve
satışı ile sınırlı değildir enerjinin üretimi için gerekli olan santralin yapım işi de asıl işleri
arasında yer almakta olup; asıl işinin bir bölümünü teşkil eden elektrik enerjisi santralinin
yapımı ve santral inşaatı ile ilgili sözleşmenin 3. maddesinde sayılan bir kısım işlerini bölerek
dava dışı ... Şti.'ye verdiği açıktır.

42. Öyle ise, Egenda A.Ş. ile ... Şti. arasında düzenlenen sözleşme içeriğine göre Egenda
A.Ş.'nin organizasyonun bütün aşamalarında gözetim ve denetim yetkisinin bulunduğu, bu
anlamda işe müdahale yetkisini de elinde tutuğu gözetildiğinde; gerek 4857 sayılı Kanun
gerekse 5510 sayılı Kanun kapsamında davalı ...Ş. asıl işveren, dava dışı ... İnşaat Gıda
Tekstil Mad. Müh. End. Ür. Paz. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ise alt işveren konumundadır.

43. 4857 sayılı Kanunun yüklediği ödevlerden dolayı, alt işveren ile birlikte asıl işverenin de
sorumlu olduğu belirtildiğine göre, davalı ...Ş. (asıl işveren), iş kazasından doğan zararlardan
işçiye karşı diğer davalı ile birlikte müteselsilen sorumludur.

44. O hâlde, mahkemece aynı yöne işaret eden bozma kararına uyulması gerekirken, önceki
kararda direnilmesi usule ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

45. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davacı ve davalı ... İnş. Mad. Turz. Tic. Ltd. Şti vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile
direnme kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3. maddesine göre
uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesi
gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatıranlara geri verilmesine,

Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere 08.04.2021 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar
verildi.
