9. Hukuk Dairesi 2020/5538E. , 2020/11090K.
o

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
DAVA TÜRÜ : ALACAK

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi
davalılardan davalı ... Enerji Üretim A.Ş. vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin
süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen
rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAYKARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının ... ve Hes İnşaatında 25.10.2011-04.02.2014 tarihleri
arasında çalıştığını, ödenmeyen işçilik alacaklarının bulunduğunu ileri sürerek fazla
çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatili ücreti ve yıllık ücretli izin alacağının
davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı ... Enerji Üretim AŞ. vekili, ihale makamı konumunda bulunduklarını, faaliyet
konuları arasında inşaat yapma işi olmadığını, eser sözleşmesi ile diğer davalı
şirketlere bırakılan bir inşaat işi bulunduğunu savunarak davanın reddine karar
verilmesini istemiştir.

Davalı ... ve Sanayi AŞ. vekili, davacının tüm alacaklarının ödendiğini savunarak
davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Diğer davalı davaya cevap vermemiştir.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece; toplanan deliller ve bilirkişi raporu doğrultusunda,yazılı gerekçe yıllık
ücretli izin alacağı talebinin reddine karar verilerek fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal
bayram ve genel tatil ücreti alacakları yönünden davalılar müştereken ve müteselsilen
sorumlu tutulmuştur.

Temyiz:

Karar, süresi içerisinde davalı ... Enerji Üretim A.Ş. tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

I- Davalı ... Üretim Enerjisa A.Ş. nin dava konusu alacaklardan sorumlu olabilmesi için
öncelikle davalılar arasındaki hukuki ilişkinin nitelendirilmesi gerekir. Davalılar
arasındaki sözleşme, konu ile ilgisi nedeniyle asıl işveren-alt işveren ilişkisi ve anahtar
teslim inşaat sözleşmesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2.maddesinin 6.fikrasına göre, bir işverenden işyerinde
yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir
bölümünde işletmenin ve isin gereği ile teknololik nedenlerle uzmanlık gerektiren

27 ayi e 4 FALANALARINA PİNAR Rİ RCANANAN.DARAIR RİA CANI e iy uv. b dme eee be # dambıl
yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir
bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren
işlerde iş alan ve görevlendirdiği işçileri sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işverene
alt işveren denir. Anılan fıkraya göre, alt işverene yardımcı işin verilmesinde bir
sınırlama olmasa da, asıl işin bir bölümü ancak teknolojik nedenlerle uzmanlık gereken
işin varlığı halinde verilebilecektir. Buna göre, alt işverenin varlığından söz edilebilmesi
için kendisi de işçi çalıştıran bir işverenin varlığı şarttır. Alt işverenin iş aldığı ve kendisi
de işçi çalıştıran işveren, asıl işveren olarak adlandırılmaktadır.

Sözleşme konusu faaliyetlerin tek bir yüklenicinin yönetimi altında gerçekleştirilmesi
ve eserin, iş sahibince bir bütün olarak faydalanabileceği hale getirilmesinin taahhüt
edildiği sözleşmelere “anahtar teslim inşaat sözleşmesi” denilmektedir. Burada önemli
olan, işin baştan sona kadar yüklenici tarafından tamamlanmasıdır. Bu nedenle,
malzemenin kim tarafından sağlandığı önem arz etmez. Başka bir anlatımla,
malzemenin tamamı iş sahibi tarafından sağlanmış olsa bile sözleşmenin anahtar
teslimi niteliği ortadan kalkmaz (BİRBEN, Erhan, “İş Kanunu'nun 2. Maddesindeki
Müteselsil Sorumluluk Bakımından Anahtar Teslimi İnşaat Sözleşmesi Kavramı ve Bu
İlişkiye Bağlanan Hukuki Sonuçlar”, İş Hukukunda Yeni Yaklaşımlar, s. 7 vd.).

Anahtar teslimi inşaat sözleşmelerinde, hak edişlerin düzenlenmesi, kontrol edilmesi,
işin seviyesi, malzeme ve işçilik standardının incelenmesi, arsa sahibinin yapacağı bir
iştir. Türk Borçlar Kanunu'nun 474 ve 477.maddeleri uyarınca yüklenicinin ayıptan
sorumlu olabilemesi için iş sahibinin, teslim aldığı eseri, muayene etmesi ve varsa
ayıplarını yükleniciye bildirmesi gerekir.

İnşaat işlerinde çok basit imalat hatalarının dahi, zamanında düzeltilmemesi halinde
işin sonunda yapıdan beklenen fonksiyonların bir kısmının sağlanmamasına, hatta
taşıyıcı sistem imalatındaki hatalar oluştuktan sonra hemen müdahale edilmemesi
durumunda yapının hiç kullanılmamasına neden olabilir. Yapım işinin gidişatından iş
sahibinin hiçbir şekilde haberdar olmaması, işin yapım aşamasından tümüyle uzak
kalması, sözleşme konusu eser tamamlandığında eserden beklenen fonksiyonların
tamamen karşılanmamasına yol açabilir. İnşaat sözleşmesine konu işlerin çok detaylı
olması nedeniyle, doğrudan iş sahbinin taşınmazı üzerinde yapılan imalattaki bir
hatanın üzerine yeni imalatların yapılması ve böylece zincirleme olarak hatalı bir imalat
yapılmasına yol açılması ihtimal dahilindedir. Tüm bu nedenlerle, iş sahibinin yapım işi
devam ederken denetim faaliyetlerinde bulunması ve yüklenicinin imalatının hatalı
veya sözleşmeye, şartnameye, projeye ve hatta mevzuata aykırı olanlar hakkında
müdahalede bulunması, işi durdurması ve iş değişikliği emirleri vermesi inşaat işinin
gereğidir (BİRBEN, Adı geçen makale, s. 9 vd.).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun bir kararında belirttiği gibi, “...Öncelikle belirtilmelidir
ki, yapılmış olan eser sözleşmesinde işin kaliteli ve işyeri disiplini amacıyla bir kısım
hükümlerin yer alması, inşaat sahipliği dışında asıl işverenlik sıfatını doğuracak, İşi
alanın bağımsız işveren kimliğini ortadan kaldıracak bir etmen değildir. Borçlar
Kanunu'nun 357.maddesi uyarınca, eserin imalinde kullanılacak malzemeyi yüklenici
temin edebileceği gibi tarafların kararlaştırmaları üzerine malzeme iş sahibi tarafından
da sağlanabilir. Bu durum malzemelerin özenli kullanılması, hesap verme ve artan
kısımlarını iade borcu, ihbar yükümlülüğü gibi konularda mükellefiyetler yüklemekte
olup taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine etkisi bulunmamaktadır”
(90.12 2006. 2006/21-706-2006/812X.

 

Somut uyuşmazlıkta; davalı ... Enerji Üretim A.Ş. ile davalılar ... ve Sanayi A.Ş.-
G.Hinteregger iş ortaklığı arasında arasında ... ve Hidroelektrik Santralı inşaatı ve
hidromekanik işlerin yapımı amacıyla sözleşme yapılmış olup, davacı bu sözleşme
kapsamında iş ortaklığının işçisi olarak çalışmıştır. Davalı ... Enerji Üretim A.Ş.'nin asıl
faaliyet konusunun enerji üretimi olduğu, diğer davalılara yaptırılan inşaat işinin davalı
faaliyet konusuna girmediği dosya içeriğinden anlaşılmaktadır. Bir an için faaliyet
konusuna girdiği düşünülse dahi, süreklilik arz etmeyen inşaat işinde kontrol ve
denetim amacıyla istihdam edilen personel haricinde davalı ... A.Ş.'nin işçi
çalıştırmadığı göz önünde bulundurulduğunda aralarındaki ilişkinin asıl işveren-alt
işveren ilişkisi olarak değerlendirilmesine imkân bulunmamaktadır. Sözleşme konusu
Hidroelektrik Santrali yapımının bir bütün olarak davalılar ... ve Sanayi A.Ş. ve
G.Hinteregger ve Söhne Baugess'in yönetimi altında gerçekleştirilmesi ve santralın
Enerjisa A.Ş. tarafından bir bütün olarak faydalanabileceği hale getirilmesi taahhüt
edilmiştir. Bu nedenle davalılar arasında anahtar teslim bir inşaat sözleşmesi ilişkisi
bulunduğu kabul edilmelidir.

Sözleşmede yüklenicinin çalıştıracağı işçileri iş sahibinin Hidroelektrik santrali için
açmış olduğu SGK işyeri numarasına kayıt ettirme zorunluluğunun ve sigortaya kayıt
ettirilmeden işçi çalıştırılmayacağının öngörülmüş olması, taraflar arasındaki ilişkiyi asıl
işveren-alt işveren ilişkisine dönüştürmez. Bu tür hukuki ilişkilerde çalıştırılacak
işçilerin sigorta bildirimlerinin sözleşmede düzenlenen şekilde bildirimi 5510 sayılı
Kanunun 11.maddesi gereğidir. Kaldı ki, SGK'ya yapılan bildirimin hatalı olması iş
sahibini işveren konumuna getirmez. Diğer yandan, işin büyüklüğü ve niteliği iş sağlığı
ve güvenliği açısından gerekli her türlü tedbirlerin alınmasını gerektirir. Hidroelektrik
santrali inşaati gibi büyük ve nitelikli işlerde güvenliğin ön planda tutulması ve bu
kapsamda çalıştırılacak işçilerin iş sahibinin onayına tabi tutulması doğal
karşılanmalıdır. Yukarıda belirtildiği üzere, en basit imalat hatalarının dahi ileride
telafisi güç büyük ekonomik ve zaman kaybına yol açabileceği de gözden uzak
tutulamaz. Hak edişlerin düzenlenmesi, kontrol edilmesi, işin seviyesinin ve
malzemey/işçilik standardının incelenmesi iş sahibinin yapması gereken işlerdendir. İş
sahibinin uzun süren, yüksek maliyetli ve yapılan imalat hatalarının veya eksikliklerinin
sonradan giderilmesinin yine yüksek maliyet ve zaman kayıplarına yol açabileceği
inşaat işlerinde, taahhüt edilen yapım işinin gidişatını izlemek ve yükleniciyi
denetlemek, hak ediş işlem ve ödemelerini yapmak, biten işlerin kabulünü yapmak
gibi kontrol ve denetim yetkisi çerçevesinde personel istihdam etmesi onu asıl işveren
konumuna getirmez.

Açıklanan sebeplerle, davalı ... Enerji Üretim A.Ş. ile diğer davalılar arasındaki ilişki
anahtar teslim inşaat sözleşmesi niteliğinde olup, işin organizasyonu, yönetimi,
personelin işe alınması ve çıkartılması yetkisi tamamen işi üstlenmiş olan yüklenicilere
aitir. Davalı ... Enerji Üretim A.Ş.nin işin niteliğinin ve büyüklüğünün gerektirdiği
güvenlik ve denetim yetkisini aşan bir durum söz konusu değildir. Hal böyle olunca
davalı Enerjsa Üretim A.Ş.nin dava konusu tazminat ve alacaklardan sorumlu
tutulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

1i- Öte yandan, karar başlığında ... ve Sanayi AŞ. Ve Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. 'nin
unvanlarının eksik yazılması da doğru bulunmamıştır.

SONUÇ: Temyiz olunan hükmün yukarıda açıklanan sebepten BOZULMASINA, peşin
alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, 08.10.2020 tarihinde oyçokluğu

ile karar verildi

MUHALEFET ŞERHİ

Davacı vekili müvekkilinin ... ve Hes inşaatında 25.10.2011-4.2.2014 tarihleri arasında
çalıştığını iş aktinin işlerin azalması gerekçe gösterilerek haksız olarak feshedildiğini
ödenmeyen işçilik alacaklarının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline
karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece davalılar arasında asıl-alt işveren ilişkisi olduğu belirtilerek davalıların
alacaklardan müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulması yönünde karar verilmiştir.
Dairemiz temyiz incelemesi sırasında çoğunluk görüşü ile ... A.Ş 'nin ihale makamı
olduğu,işi anahtar teslim sözleşmesi çerçevesinde diğer davalı şirkete verdiği davalılar
arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunmadığı belirtilmiş isede tarafımca bu
görüşe iştirak edilememiştir.

Şöyleki; (Davalılar arasındaki 31.10.2011 tarihli DOĞANÇAY REGÜLATÖRÜ
HİDROELEKTRİK SANTRALI İNŞAAT VE HİDROMEKANİK İŞLERİ SÖZLEŞMESİ'nin
4.MADDESİ'nde iş sahibi temsilcisinin yetki ve görevlerinin düzenlendiği bu maddede
iş sahibi ile yüklenici arasındaki iletişimin iş sahibi temsilcisi tarafından sağlandığı,aynı
maddede iş sahibinin işi beğenmediği taktirde sökme değiştirme gibi yetkilere sahip
olduğu ,

6.MADDE ile işin başka bir alt yüklenicinin yükleniciye devredilemeyeceğinin
düzenlendiği,

9.MADDE'nin " ilave proje ve talimatlar "başlığını taşıdığı ve bu maddede işlerin
devamı süresince zaman zaman iş sahibinin işlerin gereğince yapılması ve gerektiğinde
bakımlarının sağlanması için gerekli ek projeleri ek işleri ve talimatları yükleniciye
vermeye tamamen muktedir olduğu yüklenicinin bunları yapmakla yükümlü olduğu ve
proje ve talimatların ilave iş olarak değerlendirilemeyeceği,

14.MADDE'sinde işlerin sözleşme ile iş sahibinin talimatlarına uygun yapılmasının
düzenlendiği bu maddede ,işin yapılması ile ilgili talimatların iş temsilcisi tarafından
yükleniciye verileceği yüklenicinin bu talimatlar doğrultusunda çalışacağı
15.MADDE'sinde iş proğramının verilmesi hususunun düzenlendiği ,buna göre işin
proğramının ve ne şekilde yapılacağının tamamen iş sahibi tarafından düzenlenip
yükleniciye verileceği yüklenicinin İş proğramını İş sahibinin iş yerinde başka
yüklenicilerin /alt yüklenicilerin olabileceğini ve bu yüklenicilerin İş Proğramını
etkileyebileceğini kabul edeceğini

16.MADDE yüklenicinin iş sahibine karşı sorumlu olacak bir şantiye şefi ve proje
müdürü,görevlendireceği bu kişinin iş sahibi tarafından onaylanacağı ,değiştirilmesinin
her zaman İş sahibi tarafından istenebileceği ,yüklenicinin derhal istenen değişiklikleri
yerine getireceğini

17.MADDE'nin "yüklenicinin personeli" başlığını taşıdığı 17.4.maddesinde yüklenicinin
iş bu sözleşme kapsamında çalışacak yüklenici ve alt yüklenici adayları çalışanları
listelerini iş sahibinin onayından sonra iş sahibinin HES için açmış olduğu SGK İŞYERİ
NOSUNA KAYIT ettirceği bu kayıt yaptırılmadan hiç bir şekilde işçi çalıştırılamayacağı
YÜKLENİCİ YADA ALT YÜKLENİCİLERİN İŞ SAHİBİNİN ONAYI OLMADAN HİÇ BİR
ŞEKİLDE İŞÇİ ÇALIŞTIRAMAYACAĞI ,iş sahibi tarafından istenmeyen personelin derhal
işten çıkarılacağının hüküm altına alındığı görülmüştür.

Anılan maddeler ve tüm sözleşme bütün olarak değerlendirildiğinde davalı
tarafından davalı ... İnşaata ,işin organizazyonunun,yönetiminin,personel alımı ve

denetiminin ve işin yürütümünün bir bütün olarak bırakılmadığı,davalı ... tarafından
yapılan müdahalenin işin sözleşme kapsamına uygun yapılması denetiminin çok
ötesine geçtiği ,işin başından sonuna kadar davalı ... tarafından çalışanlar da dahil
organize edildiği hatta çalışanların SGK kapsamında açtıracağı işyerine tescil
zorunluluğu getirdiği görülmektedir.

Davalı ... Üretim Anonim Şirketi Esas Sözleşmesinin 4.maddesinde şirketin amaç ve
faaliyet konusunun üretim tesis ve entegre tesisleri kurarak şirket ortakları olan
otoprodüktör grubu şirketlerin ihtiyacı olan elektrik ve ısıyı üretmek olarak belirlendiği
ve şirket esas sözleşmesinin incelenmesinden iştigal konusunun elektrik enerjisi
üretimi,iletim,dağıtım kapsamındaki tüm işleri kapsadığı ,dolayısıyla dava konusu Hes
inşaatının yapımının davalı ... A.Ş'ninfaaliyet alanına girdiği bu nedenlerle davalılar
arasında 4857 sayılı Yasanın 2.maddesi kapsamında asıl işveren-alt işveren ilişkinin
bulunduğu dolayısıyla alt işveren olan davalı ... yanında çalışan işçilerin açtığı işçilik
alacakları davasında davalı ... A.Ş.'ninde asıl işveren olarak sorumlu olması gerektiği
düşüncesiyle, mahkeme kararının ONANMA' sı gerekirken bozma yönündeki çoğunluk
görüşüne iştirak edememekteyim.08/10/2020
