10. Hukuk Dairesi 2024/2084E. , 2024/3280K.
o

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2018/210 E., 2018/324 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 9. İş Mahkemesi

SAYISI : 2016/479 E., 2017/532 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince
davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, İzmir Bölge Adliye Mahkemesince başvurusunun
esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer
usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve
Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği
düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının SGK İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü'nde işlem gören dosyada
davalı işveren ... San. ve Tic. A.Ş. ye ait işyerinde 24.11.1986 - 31.12.1986 süresinde ve 1986/3.dönemde
meri 506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde tanımlanan nitelikte ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi
kapsamında tüm sigorta kollarına tabi olarak geçici işçi konumunda çalıştığının kabul edilmesinin tespitine
karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı... San. ve Tic. A.Ş. vekili, zamanaşımı yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiğini,
davacı taraf, müvekkili şirkette çırak statüsündeki çalışmalarının İş Kanunu kapsamı dışında kaldığını
beyanla davanın reddini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili; diğer davalı... San. ve Tic. A.Ş. ye ait 21158.35 sicil sayılı işyerinden 1986/1-
2-3 dönemlerde bildirilen çalışmalarının iptal edildiğinin görüldüğünü, davacı tarafın tespitini istediği
tarihlerde 18 yaşında olup tesviye meslek dalında çıraklık süresinin 3 yıl olduğunu, davacının iddiasını yazılı
belgeler bağlamında somut ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerektiğini beyanla davanın reddini talep
etmiştir.

111. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince; "... davacının çırak olarak işe alındığı tarihte yürürlükte bulunan 2089 sayılı Çırak
Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 16 ncı maddesine göre; reşit olması halinde dahi çıraklık sözleşmesi devam
edeceğinden ve davacının çalıştığı “Dökümcülük” meslek dalında çıraklık süresi 3 yıl olarak tespit
edildiğinden; adı geçenin 17.09.1984 tarihinde başladığı 3 yıllık çıraklık eğitimini 17.09.1987 tarihinde
tamamlamış olup, ayrıca kalfalık belgesini de 19.10.1987 tarihinde aldığı açıkça belli olmaktadır. Bu itibarla,
davacının, davalı işveren... San. ve Tic. A.Ş. ye ait 21158.35 sicil sayılı işyerinde, 24.11.1986 — 31.12.1986
süresinde 506 sayılı Yasanın 2.maddesinde tanımlanan nitelikte ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi
kapsamında tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışma iddiasının benimsenmesinin mümkün olmadığı
kanaatine varılarak mahkememizce aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur..." gerekçesiyle davanın reddine karar
verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda

NN a

A. Istinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda
bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili, 24.11.1986 - 31.12.1986 süresinde davalı işverene ait
21158.35 sicil sayılı işyerinde tüm sigorta kollarına tabi olarak 506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde
tanımlanan nitelikli ve 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1/a bendi kapsamında sigortalı olarak
çalıştığının açıkça görüldüğünü beyanla yerel mahkeme kararının kaldırılarak davanın reddine karar
verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " “Dökümcülük” meslek dalı, İzmir
İlinde 13.03.1979 tarihinden itibaren çıraklık eğitimi kapsamına alınmış ve bu meslek dalında çıraklık süresi
3 yıl olarak belirlenmiş olup davacının çırak olarak işe alındığı tarihte yürürlükte bulunan 2089 sayılı Çırak
Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 16 ncı maddesine göre reşit olması halinde dahi çıraklık sözleşmesi devam
edeceğinden ve davacının çalıştığı dökümcülük meslek dalında çıraklık süresi 3 yıl olarak tespit edildiğinden
davacının 17.09.1984 tarihinde başladığı 3 yıllık çıraklık eğitimini 17.09.1987 tarihinde tamamladığı, kalfalık
belgesini de 19.10.1987 tarihinde aldığı İzmir Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğü müzekkere cevabı ile
anlaşılmaktadır.

Bu durumda davalı işveren... San. ve Tic. A.Ş. ye ait 21158.35 sicil sayılı işyerinde, 24.11.1986 —
31.12.1986 süresinde 506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde tanımlanan nitelikte ve 5510 sayılı Kanun'un
4/1-a maddesi kapsamında tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışma iddiasının benimsenmesinin mümkün
olmadığı gerekçesi ile davanın reddine dair verilen Mahkeme kararının yerinde olduğu belirgindir..."
gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde
bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, davanın kabulünün gerektiğini beyanla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci
maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2 nci, 3/11-B, 6 ncı, 79 uncu, 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık
Kanunu'nun 4 üncü, 5 inci,16 ncı maddesi, 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10 uncu
maddesi, 14 üncü maddesi, geçici 4 üncü maddesi hükümleridir.

506 sayılı Kanun'un 108 inci maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan
her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden, aynı Kanun'un 79 uncu maddesinin 10 uncu
fıkrası kapsamında bir günlük çalışmanın belirlenmesi davasıdır. Bu nedenle hizmet tespiti davalarındaki
kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla, sigortalılıktan söz edilebilmesi
için, çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde
saptanmalıdır.

506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı madde
gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/11-B maddesinde; “Özel

kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

Öte yandan aynı Kanun'un 3/11-B maddesinde, özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında,
çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35 inci
maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda sigortalı ile işveren arasındaki hukuki
ilişkinin niteliği ve sigortalının çırak olup olmadığı belirlenirken çalışma ilişkisi irdelenmeli, çıraklık
sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliğinin çalışma yerine sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesi
olduğu hususu gözetilmeli, sigortalının iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara eylemli olarak katılması ve
meslek ve sanat eğitiminin ikinci plânda tutulması, bir başka anlatımla sigortalının emeğiyle iş yeri ve
işverene katkıda bulunması durumlarında çıraklık ilişkisinin söz konusu olamayacağı benimsenmelidir.

05.07.1977 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4 üncü maddesi
çırağı, “Bu Kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre O iş
yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir işyeri sahibinin hizmetine giren kimse...” olarak
tanımlamıştır. Kanunu'nun 5 inci maddesine göre çırak olabilmek için 12 yaşından küçük, 18 yaşından büyük
olmamak gerekir. Kanun'un 16 ncı maddesinde ise, işyeri sahibi veya temsilcisinin çırak adayını çalıştırmağa
başlamadan önce velisi veya Kanuni mümessili ile üç örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecbur
olduğu, 20 nci maddesinde, sözleşmenin bir örneğinin Mahalli Çıraklık Eğitim Komitesine, derneğe kayıtlı ise
ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu
öngörülmüştür.

Uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte bulunan ve 19.06.1986 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3308
sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10 uncu maddesinde, çırak olabilmek için 13 yaşını doldurmuş,
19 yaşından gün almamış olmak, en az ilkokul mezunu olmak, bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin
gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak koşullarına yer verilip, 14 üncü maddesinde, çıraklık süresinin 3-4
yıl olduğu ve bu sürenin mesleklerin özelliğine göre ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça
belirleneceği kesintisiz olarak devam edeceği, geçici 4 üncü maddesinde ise Kanun'un 25 inci maddesine
göre sigorta primlerinin ödenmesine bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden mali yıl başından
itibaren başlanacağı, bu tarihe kadar olan sürede primlerin işyeri sahiplerince ödenmesine devam edileceği
düzenlemesi yer almaktadır.

Çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın
öğretilmesidir. Ancak çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka
planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri
öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler -SSK anlamında sigortalı
işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile- belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu
bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık
niteliği edinme hali de söz konusu değildir (Mustafa Çenberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; Ankara, 1977
Baskı, 5,130).

3. Değerlendirme

1.Bu açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, 23.11.1968 doğumlu olan davacı
adına davalı... San. ve Tic. A.Ş. ünvanlı işverenin 21158.35 işyeri sicil numaralı işyerinden davacı adına ilk
olarak 17.09.1984 tarihli işe giriş bildirgesinin verildiği, 1986/1-3.dönem arası toplam 357 gün süreli uzun
vadeli sigorta kollarından bildirim yapıldığı, daha sonra Kurum tarafından bu bildirimlerin kısa vadeli sigorta
kollarına tabi çalışma niteliğinde olduğunun belirlendiği belirtilerek iptal edildiği, öte yandan davacı adına
dökümcülük branşında 29.01.1988 tarihli kalfalık belgesinin bulunduğu, davacının dava konusu dönemde
çırak olarak çalışıp çalışmadığı hususu tam olarak açıklığa kavuşturulmadan yazılı şekilde eksik incelemeye
dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

2.Buna göre mahkemece, davacının dava konusu dönemde çırak olarak çalışıp çalışmadığı araştırılmalı, bu
kapsamda dava konusu dönemde işyeri bordrosunda yer alan bordrolu çalışanlar dinlenmek suretiyle, iş

verinde davacının tam olarak hanai icleri vaptığı davacının vantığı iclerin üretimin hir narcacı mı vokca

Ne Ye e e e e ie 0 rn , i.e. te ee RM a age e e e e e a er e

meslek ve sanat öğrenimine yönelik mi olduğu, iş yerinde işlerin davacının talep konusu dönemde yaşı
itibariyle yapabileceği işlerden olup olmadığı, bu işleri yapma hususunda fiziksel ve psikolojik yetkinliğinin
olup olmadığı, bu işi yapmayı bu yaşta öğrenip öğrenemeyeceği, yaptığı işi ne kadarlık süre içinde
öğrenebileceği belirlenmeli, dinlenen tanık beyanları arasındaki çelişkiler giderilmeli, böylelikle varılacak
sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge
Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine
gönderilmesine, 27.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
