Liên_Xô tan_rã Sự tan_rã của Liên_bang Xô_viết hay Liên_Xô tan_rã là quá_trình tan_rã nội_bộ của Liên_bang Xô_viết bắt_đầu trong những năm đầu của thập_niên 1980 với sự gia_tăng tình_trạng bất_ổn trong các quốc_gia cộng_hoà thành_viên và kết_thúc vào ngày 26 tháng 12 năm 1991 khi nhà_nước Liên_Xô chính_thức kết_thúc sự tồn_tại bởi quyết_định của Hội_đồng tối_cao Xô_viết sau Hoà_ước Belavezha_Tuyên bố số 142 H bởi Hội_đồng tối_cao Xô_viết dẫn tới việc những nước cộng_hoà thành_viên hoàn_toàn độc_lập đánh_dấu sự tan_rã của Liên_Xô_Tuyên bố đã thừa_nhận quyền độc_lập của các quốc_gia cộng_hoà cựu Xô_viết và tạo ra Cộng_đồng các quốc_gia độc_lập Tổng_thống Liên_Xô_Mikhail_Gorbachev lãnh_đạo thứ 8 và cuối_cùng của Liên_Xô đã từ_chức và tuyên_bố chức_vụ của ông không còn được kế_nhiệm nữa sau đó bàn_giao vali chứa Mật_mã kích_hoạt tên_lửa hạt_nhân chiến_lược tới Tổng_thống đầu_tiên của Nga Boris_Yeltsin_Vào lúc 7 32 tối_ngày 25 tháng 12 quốc_kỳ Liên_Xô được hạ xuống từ nóc điện Kremlin và thay_thế bởi quốc_kỳ Nga lá cờ được dùng từ đế_quốc Nga trước cách_mạng 1917 Trước đó từ tháng 8 tới tháng 10 tất_cả các nước cộng_hoà bao_gồm bản_thân Nga đã ly_khai khỏi Liên_Xô hoặc ít_nhất là tuyên_bố bãi ước Hiệp_ước thành_lập Liên_bang Xô_viết Một tuần trước khi tan_rã chính_thức 11 nước cộng_hoà đã kí Nghị_định_thư Alma_Ata chính_thức thành_lập CIS và tuyên_bố rằng Liên_Xô đã chấm_dứt sự tồn_tại Cách_mạng 1989 và sự tan_rã của Liên_Xô cũng đánh_dấu sự kết_thúc của Chiến_tranh_Lạnh với phần thắng thuộc về các quốc_gia phương Tây theo chủ_nghĩa_tư_bản do Hoa_Kỳ dẫn_đầu Một_số cựu quốc_gia cộng_hoà Xô_viết vẫn giữ quan_hệ gần_gũi với Nga và đã thành_lập những tổ_chức đa_phương như CIS Cộng_đồng kinh_tế Á Âu_Liên bang quốc_gia Union_State_Eurasian_Customs Union và Eurasian_Economic_Union để nâng cao kinh_tế và hợp_tác an_ninh Còn những quốc_gia cộng_hoà Xô_viết ở vùng Baltic đã gia_nhập Liên_minh châu_Âu và NATO Năm 1985 Xô_viết Trung_ương Vị_Tổng_Bí thư mới Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov được Bộ_Chính_trị bầu làm Tổng_Bí_thư vào ngày 11 tháng 3 năm 1985 chỉ 3 giờ sau khi Konstantin_Ustinovich_Chernenko qua_đời Ở tuổi 54 ông là thành_viên trẻ nhất của Bộ_Chính_trị Mục_tiêu chính của Gorbachev là vực dậy nền kinh_tế của Liên_Xô sau thời_kì trì_trệ kéo_dài do Leonid_Ilyich_Brezhnev để lại Gorbachev sớm nhận ra rằng công_việc vực dậy nền kinh_tế Liên_Xô sẽ là gần như không_thể khả_thi nếu không thực_hiện cải_cách hệ_thống chính_trị và xã_hội của quốc_gia Cộng_sản Những cải_cách bắt_đầu từ sự thay_đổi nhân_sự Vào ngày 23 tháng 4 năm 1985 Gorbachev đưa 2 nhân_vật thân_tín của ông trở_thành uỷ_viên đầy_đủ của Bộ_Chính_trị là Yegor_Ligachev và Nikolai_Ryzhkov và để tăng_cường quyền_lực ông thăng chức giám_đốc cơ_quan an_ninh tình_báo KGB Viktor_Chebrikov từ ứng_cử_viên trở uỷ_viên đầy_đủ trong Bộ_Chính_trị và bổ_nhiệm Bộ_trưởng Quốc_phòng Sergei_Sokolov thành_viên ứng_cử_viên uỷ_viên Bộ_Chính_trị Nikonov đã được đưa vào Ban_Bí_thư Đảng Cộng_sản Liên_Xô_Từ năm 1989 trở đi sự thay_đổi theo hướng tự_do_hoá dẫn đến sự bùng_phát của phong_trào dân_tộc chủ_nghĩa và xung_đột sắc_tộc trong các nước cộng_hoà khác nhau của Liên_Xô vốn đã âm_ỉ từ lâu Cuộc cách_mạng năm 1989 để lật_đổ chế_độ Cộng_sản mà Liên_Xô áp_đặt lên các nước thuộc Hiệp_ước Warszawa chủ_yếu xảy ra trong hoà_bình trừ cuộc cách_mạng ở Romania làm gia_tăng áp_lực lên Gorbachev phải cải_cách dân_chủ tự_do_hoá chính_trị Glasnost_Perestroika rộng_rãi hơn_nữa và nới lỏng quyền tự_chủ cho các nước cộng_hoà thành_viên Liên_bang Xô_Viết Dưới sự chủ_trì của Gorbachev_Đảng_Cộng sản Liên_Xô vào năm 1989 đã thực_hiện các cuộc bầu_cử cạnh_tranh quy_mô hạn_chế trong một cơ_quan lập_pháp trung_ương mới Đại_hội đại_biểu nhân_dân dù lệnh cấm các đảng_phái chính_trị hoạt_động đến năm 1990 mới được dỡ bỏ tại quốc_gia cộng_sản đơn đảng này Một cuộc trưng_cầu ngày 17 tháng 3 năm 1991 cho thấy 76 4 công_dân Liên_Xô bỏ_phiếu để giữ lại liên_bang Tuy_nhiên có tới 6 nước cộng_hoà thành_viên là Estonia Latvia Litva Moldavia_Gruzia và Armenia không tham_gia cuộc trưng_cầu_dân_ý này Tháng 5 năm 1985 tại thành_phố Leningrad_Gorbachev đã đọc một bài phát_biểu ủng_hộ việc tiến_hành một cuộc cải_cách rộng_rãi Một trong những cải_cách đầu_tiên Gorbachev đưa ra là chiến_dịch ngăn_ngừa sản_xuất tiêu_dùng rượu bắt_đầu tháng 5 năm 1985 do tình_trạng nghiện rượu ngày_càng phổ_biến ở Liên_Xô_Giá vodka rượu_vang bia và đã được tăng lên và doanh_số bán hàng bị hạn_chế Đây là một đòn đánh nghiêm_trọng vào ngân_sách nhà_nước mất khoảng 100 tỷ rúp theo chính_trị_gia Alexander_Yakovlev và sản_xuất rượu chuyển sang thị_trường chợ_đen Mục_đích của những cải_cách này là để chống_đỡ cho nền kinh_tế kế_hoạch_hoá tập_trung Planned economy không giống như những cải_cách mang tính thị_trường định_hướng chủ_nghĩa_xã_hội sau đó Vào ngày 1 tháng 7 năm 1985 Gorbachev thăng chức Eduard_Shevardnadze_Bí thư thứ nhất của Đảng Cộng_sản Gruzia lên làm Uỷ_viên chính_thức của Bộ_Chính_trị và ngày hôm sau bổ_nhiệm Shevardnadze làm Bộ_trưởng Bộ Ngoại_giao thay_thế Andrei_Gromyko_Cũng trong ngày 01 tháng 7 năm 1985 Gorbachev đã nắm lấy cơ_hội để xử_lý đối_thủ chính của mình bằng cách loại_bỏ Grigory_Romanov khỏi ghế Uỷ_viên Bộ_Chính_trị và đưa Boris_Yeltsin và Lev_Zaikov vào Ban_Bí_thư Đảng Cộng_sản Liên_Xô_Vào mùa thu năm đó Gorbachev tiếp_tục chương_trình đưa những người trẻ tuổi và năng_động hơn vào chính_phủ Ngày 27 tháng 9 năm 1985 Nikolai_Ryzhkov thay_thế Nikolai_Tikhonov 79 tuổi trở_thành Chủ_tịch Hội_đồng_Bộ_trưởng Ngày 14 tháng 10 năm 1985 Nikolai_Talyzin thay_thế Nikolai_Baibakov trở_thành Chủ_tịch Uỷ_ban Kế_hoạch Nhà_nước GOSPLAN Tại cuộc họp Uỷ_ban Trung_ương Đảng Cộng_sản Liên_Xô tiếp_theo vào ngày 15 tháng 10 năm 1985 Tikhonov đã rời khỏi Bộ_Chính_trị và Nikolai_Talyzin trở_thành Uỷ_viên dự_khuyết Cuối_cùng vào ngày 23 Tháng 12 năm 1985 Gorbachev bổ_nhiệm Boris_Yeltsin làm Bí_thư_thứ_nhất Thành_uỷ Moscow thay_thế Viktor_Grishin_Năm 1986 Xô_viết Trung_ương dấu_hiệu tan băng Năm 1986 Gorbachev tiếp_tục gây sức_ép và tập_trung mở_rộng tự_do_hoá dân_chủ Ngày 23 tháng 12 năm 1986 Andrei_Sakharov người bất_đồng chính_kiến nổi_tiếng nhất đã được thả về Moskva sau gần 7 năm lưu_đày khi Gorbachev đích_thân gọi cho ông để thông_báo về lệnh đặc_xá Các nước vùng Baltic_Các nước vùng Baltic bị sáp_nhập vào Liên_Bang Xô_Viết từ năm 1940 đã tuyên_bố đòi trả lại độc_lập chủ_quyền đã có trước đó của họ Bắt_đầu từ Estonia tháng 11 năm 1988 khi cơ_quan lập_pháp Estonia thông_qua luật chống sự kiểm_soát của chính_quyền trung_ương Ngày 11 tháng 3 năm 1990 Litva là nước đầu_tiên trong các nước Baltic tuyên_bố khôi_phục độc_lập của họ trên cơ_sở nhà_nước kế_tục Latvia Helsinki 86 và các cuộc biểu_tình đầu_tiên Nhóm vận_động nhân_quyền Helsinki 86 tiếng Latvia Cilvēktiesību aizstāvības grupa được thành_lập vào tháng 7 năm 1986 tại thành_phố cảng của Latvia Liepāja bởi ba công_nhân Linards_Grantiņš_Raimonds_Bitenieks và Mārtiņš_Bariss_Tên của tổ_chức được lấy theo hiệp_định Helsinki và năm mà tổ_chức được thành_lập Helsinki 86 là tổ_chức công_khai chống Cộng_sản đầu_tiên ở Liên_Xô và tổ_chức đầu_tiên công_khai chống_đối mô_hình chế_độ Xô_Viết của Liên_Bang Xô_Viết Tổ_chức đã tạo ra 1 mô_hình cho phong_trào ủng_hộ độc_lập của dân_tộc_thiểu_số khác Tại Riga_Latvia ngày 26 tháng 12 năm 1986 vào buổi sáng sớm sau một buổi hoà_nhạc rock khoảng 300 thanh_niên thuộc tầng_lớp lao_động tập_trung tại quảng_trường nhà_thờ Riga và đổ ra đại_lộ Lenin về phía Đài tưởng_niệm Tự_Do cùng với những tiếng hò_hét Cút đi Liên_Xô_Trả tự_do cho Latvia Soviet_Russia out Free_Latvia_Lực_lượng an_ninh chạm_trán với người biểu_tình và một_số xe cảnh_sát bị lật úp Các nước cộng_hoà Trung_Á_Năm 1986 các cuộc bạo_loạn Jeltoqsan_Alma_Ata_Kazakhstan nổ ra xuất_phát từ việc Gorbachev bãi nhiễm Bí_thư_thứ_nhất Đảng Cộng_sản Kazakhstan Dinmukhamed_Konayev người thuộc dân_tộc Kazakh và bổ_nhiệm người kế_vị là Gennady_Kolbin 1 người ngoài cuộc từ Cộng_hoà_Xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Liên_bang Nga Các cuộc biểu_tình bắt_đầu vào sáng ngày 17 tháng 12 năm 1986 ban_đầu có khoảng 200 300 sinh_viên tụ_tập trước toà nhà Uỷ_ban Trung_ương tại quảng_trường Brezhnev để phản_đối quyết_định của Đảng Cộng_sản Liên_Xô thay_thế Kunayev bởi Kolbin Số_lượng biểu_tình tăng lên khoảng 1000 5000 sinh_viên đến từ các trường đại_học và viện nghiên_cứu tham_gia vào đám đông trên quảng_trường Brezhnev_Phản ứng lại phong_trào biểu_tình Uỷ_ban Trung_ương CPK yêu_cầu lực_lượng quân_đội từ Bộ Nội_vụ druzhiniki quân_tình_nguyện học_viên sĩ_quan cảnh_sát và KGB lập hàng_rào ở quảng_trường và quay video những người tham_gia Tình_hình leo_thang vào_khoảng 5 giờ chiều khi quân_đội được lệnh giải_tán những người biểu_tình Cuộc đụng_độ giữa lực_lượng an_ninh và những người biểu_tình tiếp_tục suốt đêm tại quảng_trường và ở các nơi khác nhau ở Almaty_Ngày thứ hai các cuộc biểu_tình biến thành bạo_động dân_sự với các cuộc đụng_độ trên đường_phố tại các trường đại_học các khu ngoại_ô giữa quân_đội druzhiniki quân_tình_nguyện các đơn_vị dân_quân_tự_vệ với sinh_viên Kazakhstan Nó trở_thành một cuộc đối_đầu trên quy_mô lớn Các cuộc đụng_độ chỉ có_thể được kiểm_soát vào ngày thứ ba Theo sau sự_kiện Almaty tiếp_tục nổ ra các cuộc biểu_tình nhỏ hơn và các cuộc biểu_tình tại Shymkent_Pavlodar_Karaganda và Taldykorgan_Theo báo_cáo của chính_quyền Kazakhstan SSR ước_tính rằng các cuộc bạo_loạn đã thu_hút 3000 người Các ước_tính khác cũng cho biết có khoảng 30 000 đến 40 000 người tham_gia biểu_tình với 5 000 người bị bắt và bị bỏ_tù và một_số thương_vong không rõ Lãnh_đạo Jeltoqsan nói rằng hơn 6000 người đã tham_gia biểu_tình Theo chính_phủ Cộng_hoà Xô_viết Kazakhstan có 2 trường_hợp tử_vong trong các cuộc bạo_loạn trong đó có 1 nhân_viên cảnh_sát tình_nguyện và 1 sinh_viên Cả hai đều đã chết vì cú đánh vào đầu Khoảng 100 người khác đã bị bắt_giữ và một_số người khác bị kết_án trong các trại lao độngc Nguồn được trích_dẫn bởi Thư_viện Quốc_hội cho rằng ít_nhất 200 người đã thiệt_mạng hoặc bị hành_quyết ngay sau đó Một_số thống_kê khác ước_tính thiệt_mạng hơn 1000 Nhà_văn Mukhtar_Shakhanov nói rằng một sĩ_quan KGB làm_chứng rằng 168 người biểu_tình đã thiệt_mạng nhưng con_số này vẫn chưa được xác_nhận cũng như hầu_hết các tài_liệu về Jeltoksan lưu_trữ ở Moscow_Năm 1987 Xô_Viết Trung_ương Chế_độ_dân_chủ đơn đảng Từ ngày 28 đến 30 tháng 1 năm 1987 Tại phiên họp của Uỷ_ban Trung_ương Mikhail_Gorbachev đề_nghị một chính_sách mới về dân_chủ trong xã_hội Liên_Xô_Cụ_thể ông cho rằng cuộc bầu_cử Đảng Cộng_sản trong tương_lai nên cung_cấp sự lựa_chọn giữa nhiều ứng_cử_viên dưới hình_thức bỏ_phiếu kín tuy_nhiên các đại_biểu Cộng_sản Liên_Xô tại Hội_nghị đã từ_chối đề_nghị của Gorbachev và hướng đi dân_chủ trong nội_bộ Đảng Cộng_sản không bao_giờ được thực_hiện Ngoài_ra Gorbachev dần_dần mở_rộng phạm_vi của Glasnost và tuyên_bố không có vấn_đề gì bị giới_hạn không được bàn_thảo trên truyền_thông mặc_dù vậy tầng_lớp trí_thức vẫn rất thận_trọng và họ mất gần một năm để bắt_đầu hưởng_ứng những lời vận_động của Gorbachev_Lần đầu_tiên các nhà_lãnh_đạo Đảng Cộng_sản phát_biểu tại phiên họp toàn_thể của Uỷ_ban Trung_ương kêu_gọi hỗ_trợ của nhân_dân để đổi lấy việc mở_rộng các quyền tự_do Ngày 7 tháng 2 năm 1987 hàng chục tù_nhân chính_trị được trả tự_do họ là những người thuộc nhóm đầu_tiên được phóng_thích từ khi Khrushchev lên nắm quyền trong thập_niên 1950 Ngày 6 tháng 5 năm 1987 Pamyat một nhóm Dân_tộc chủ_nghĩa Nga đã tổ_chức một cuộc biểu_tình tại Moscow_Nhà chức_trách đã không giải_tán cuộc biểu_tình mà_còn ngăn_chặn xe_cộ cho_phép những người biểu_tình đi qua khi họ tuần_hành đến một cuộc gặp_gỡ với Boris_Yeltsin người đứng đầu chi_bộ Đảng Cộng_sản ở Moskva và là một trong những đồng_minh gần_gũi nhất của Gorbachev trong Bộ_Chính_trị tại thời_điểm đó Ngày 25 tháng 7 năm 1987 một nhóm 300 người Tatar_Krym nhằm kêu_gọi quyền được trở về quê_hương Krym nơi họ bị trục_xuất năm 1944 đã tổ_chức một cuộc biểu_tình trong vài giờ gần bức tường Kremli cảnh_sát và binh_lính chỉ đứng nhìn vì không có lệnh giải_tán biểu_tình Ngày 10 tháng 9 năm 1987 sau khi Yegor_Ligachev một nhân_vật theo đường_lối cứng_rắn trong Bộ_Chính_trị cho_phép hai cuộc biểu_tình trên đường_phố Moskva_Boris_Yeltsin đã viết đơn_từ_chức trong khi Gorbachev đang đi nghỉ trên Biển Đen_Khi Gorbachev nhận được bức thư ông đã choáng_váng không ai trong lịch_sử Liên_Xô đã tự_nguyện rút_lui khỏi hàng_ngũ của Bộ_Chính_trị Vào ngày 27 Tháng 10 năm 1987 trong phiên họp toàn_thể của Uỷ_ban Trung_ương Cộng_sản Liên_Xô_Yeltsin thất_vọng vì Gorbachev đã không giải_quyết bất_kỳ vấn_đề được nêu trong lá thư_từ_chức của ông yêu_cầu trình_bày Ông bày_tỏ sự bất_mãn của mình với tốc_độ cải_cách chậm_chạp trong xã_hội và phe đối_lập với ông từ Ligachev làm cho vị_trí của mình không đứng vững trước khi yêu_cầu được từ_chức từ Bộ_Chính_trị Bên cạnh thực_tế là không ai đã từng rút khỏi Bộ_Chính_trị không ai trong đảng đã từng có sự táo_bạo để nói_chuyện với một lãnh_đạo của đảng theo cách như_vậy trước mặt Uỷ_ban Trung_ương kể từ Leon_Trotsky trong những năm 1920 Đáp trả Gorbachev cáo_buộc Yeltsin là non_nớt về chính_trị và hoàn_toàn không có trách_nhiệm Không ai trong Uỷ_ban Trung_ương ủng_hộ Yeltsin_Chỉ trong vài ngày tin_tức về hành_động không chịu phục_tùng của Yeltsin bị rò_rỉ và tin_đồn về diễn_văn bí_mật của ông tại Trung_ương lan rộng ra khắp Moskva_Ngay sau đó các phiên_bản giả_tạo về bài diễn_văn được loan truyền Đây là sự khởi_đầu về việc tái xây_dựng hình_ảnh của Yeltsin là một kẻ nổi_loạn làm tiếng_tăm ông tiếp_tục tăng lên như một nhân_vật chống_đối Bốn năm tiếp_theo của cuộc đấu_tranh_chính_trị giữa Yeltsin và Gorbachev là một trong những nhân_tố chính dẫn đến sự sụp_đổ của Liên_Xô_Ngày 11 tháng 11 năm 1987 Yeltsin đã bị miễn_nhiệm vị_trí Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Moskva_Vùng_Baltic cuộc biểu_tình đòi độc_lập Ngày 23 tháng 8 năm 1987 nhân_dịp kỷ_niệm 48 năm ngày ký Hiệp_ước Xô_Đức giữa Adolf_Hitler và Joseph_Stalin giao ba nước Baltic độc_lập vào phạm_vi ảnh_hưởng Liên_Xô vào năm 1940 hàng ngàn người biểu_tình ở thủ_đô của cả ba nước Baltic ca_hát quốc_ca ủng_hộ độc_lập và nghe các bài phát_biểu đầy thách_thức chỉ_trích chính_quyền trung_ương Liên_Xô_Các cuộc biểu_tình bị lên_án nặng_nề trên các báo_chí chính_thức và bị cảnh_sát theo_dõi chặt_chẽ nhưng không bị gián_đoạn Litva Ngày 14 tháng 6 năm 1987 khoảng 5000 người tụ_tập ở Đài Tưởng_niệm Tự_do và đặt hoa để tưởng_niệm sự_kiện Stalin cho di_dân tập_thể người Litva năm 1941 Đây là cuộc biểu_tình lớn đầu_tiên để tưởng_niệm một sự_kiện mà xảy ra khác với lời nhà_nước Liên_Xô tường_thuật Việc nhà cầm_quyền đã không dập tắt những cuộc biểu_tình khiến cho nhiều cuộc biểu_tình trở_nên lớn hơn tại khắp mọi nơi ở các nước Baltic_Kỷ niệm lớn kế_tiếp sau sau cuộc biểu_tình phản_đối Hiệp_ước Xô_Đức là vào ngày 18 tháng 11 ngày độc_lập của Latvia vào năm 1918 Vào ngày 18 tháng 11 năm 1987 hàng trăm cảnh_sát và dân_sự có vũ_trang ngăn chận đường vào quảng_trường để ngăn_ngừa những lễ kỷ_niệm tại đài Tưởng_niệm Tự_do nhưng dù_vậy hàng ngàn đã xuống_đường ở Riga phản_đối trong im_lặng Estonia Vào mùa xuân 1987 một phong_trào phản_đối nổi_dậy chống lại những hầm_mỏ phosphate ở Estonia Những chữ_ký được thu_thập và ở Tartu các sinh_viên tụ_tập lại sảnh_đường chính của trường đại_học để bày_tỏ sự thiếu tin_tưởng của họ vào chính_phủ Tại một cuộc biểu_tình vào ngày 1 tháng 5 năm 1987 những người trẻ tuổi đã xuống_đường với biểu_ngữ mặc_dù bị cấm Vào ngày 15 tháng 8 năm 1987 các tù_nhân chính_trị cũ thành_lập nhóm MRP AEG Estonians for the Public_Disclosure of the Molotov_Ribbentrop_Pact những người Estonia ủng_hộ việc vạch_trần công_khai Hiệp_ước Xô_Đức mà được dẫn_đầu bởi Tiit_Madisson_Trong tháng 9 năm 1987 báo Edasi phát_hành một kiến_nghị Edgar_Savisaar_Siim_Kallas Tiit_Made và Mikk_Titma hô_hào sự chuyển_đổi của Estonia sang một nước tự_trị Ban_đầu nó hướng tới sự độc_lập về kinh_tế sau đó một phần_nào về sự tự_trị về chính_trị Chương_trình có tên là Isemajandav_Eesti_A_Self Managing_Estonia_Một_Estonia tự quản_lý Vào ngày 21 tháng 10 một nhóm biểu_tình đã xuống_đường để tưởng_niệm những người đã hi_sinh trong thời_kỳ 1918 1920 chiến_tranh giành độc_lập Estonia tại Võru dẫn tới xung_đột với nhóm võ_trang Lần đầu_tiên trong nhiều năm cờ quốc_gia Estonia Xanh_Đen_Trắng được thấy ở nơi công_cộng Armenia Những lo_ngại về môi_trường và Nagorno_Karabakh_Vào ngày 17 tháng 10 năm 1987 khoảng 3 000 người Armenia biểu_tình tại Yerevan than_phiền về tình_trạng tại hồ Lake_Sevan nhà_máy hoá_học Nairit nhà_máy hạt_nhân Metsamor và vấn_đề ô_nhiễm không_khí tại Yerevan_Cảnh sát cố_gắng ngăn chận cuộc biểu_tình nhưng không làm gì để cản nó khi cuộc tuần_hành bắt_đầu Cuộc biểu_tình được lãnh_đạo bởi các nhà_văn người Armenia như Silva_Kaputikian_Zori_Balayan và Maro_Margarian và các lãnh_tụ của tổ_chức quốc_gia sống_còn Cuộc tuần_hành phát_xuất từ công_trường nhà_hát lớn sau khi những người phát_biểu hầu_hết là các trí_thức đã nói_chuyện với đám đông Ngày hôm sau đó 1 000 người Armenia đã tham_dự vào một cuộc biểu_tình khác kêu_gọi cho quyền quốc_gia Armenia ở Karabagh_Những người biểu_tình mang áp_phích đòi sáp_nhập Cộng_hoà Tự_trị Nakhchivan và Nagorno_Karabakh vào Armenia Cảnh_sát đã cố_gắng dùng vũ_lực để ngăn chận cuộc tuần_hành và sau một_vài sự_cố đã giải_tán những người biểu_tình Có_vẻ là tại Nagorno_Karabakh sẽ xảy ra những cuộc bạo_động trong năm tới Năm 1988 Sự mất kiểm_soát của chính_quyền trung_ương Năm 1988 Gorbachev bắt_đầu mất đi sự kiểm_soát trong 2 vùng nhỏ nhưng nhiều rắc_rối của Liên_Xô khi mà các nước Cộng_hoà Baltic đã giành được chính_quyền từ các mặt_trận nhân_dân và vùng Kavkaz rơi vào bạo_lực và nội_chiến Vào ngày 1 tháng 7 năm 1988 ngày thứ 4 cũng là ngày cuối của đại_hội_đảng_lần_thứ 19 Gorbachev đã thành_công vào giờ chót khi nhận được sự ủng_hộ của các đại_biểu cho việc thành_lập một hội_đồng lập_pháp tối_cao Sự bảo_thủ của những lớp người cũ đã thúc_đẩy Gorbachev tiến_hành một loạt thay_đổi trong hiến_pháp nhằm chia tách Đảng và nhà_nước và cô_lập các thành_viên đối_lập bảo_thủ trong Đảng Chi_tiết bản đề_xuất về 1 quốc_hội mới được phát_hành vào ngày 2 10 để khởi_động cho cơ_quan lập_pháp tối_cao mới của Liên_Xô_Trong phiên họp hội_nghị 29 11 01 12 đã thông_qua sự sửa_đổi hiến_pháp nhà_nước năm 1977 ban_hành luật cải_tổ bầu_cử và chọn 26 03 1989 làm ngày bầu_cử 29 11 Liên_Bang đã ngưng việc phá nhiễu sóng tất_cả các đài truyền_thanh ngoại_quốc cho_phép người_dân Liên_Xô lần đầu_tiên tiếp_cận tự_do các nguồn thông_tin bên ngoài mà không chịu sự kiểm_soát của Đảng Cộng_sản Các nước Cộng_Hoà Baltic_Vào năm 1986 1987 Latvia đã đi tiên_phong trong các nhà_nước vùng Baltic trong việc thúc_đẩy sự cải_tổ Năm 1988 Estonia đã đi đầu trong việc thiết_lập mặt_trận nhân_dân trong các nước thuộc Liên_Bang Xô_Viết và bắt_đầu gây ảnh_hưởng đến chính_sách nhà_nước Mặt_trận nhân_dân Estonia Mặt_trận nhân_dân Estonia được thành_lập vào tháng 4 năm 1988 Ngày 16 tháng 6 năm 1988 Gorbachev đã thay_thế Karl_Vaino 1 lãnh_đạo kì_cựu bảo_thủ của Đảng Cộng_sản Estonia bằng 1 lãnh_đạo theo đường_hướng tự_do Vaino_Väljas lúc đó đang là Đại_sứ tại Nicaragua của Xô_Viết Cuối tháng 6 năm 1988 Väljas đa phải nhượng_bộ trước áp_lực của Mặt_trận nhân_dân Estonia và công_nhận tính hợp_pháp của lá cờ xanh trắng_đen của Estonia và đồng_thuận về việc sử_dụng ngôn_ngữ người Estonia là ngôn_ngữ chính_thức của nước cộng_hoà này Ngày 2 tháng 10 Mặt_trận nhân_dân chính_thức khởi_động tranh_luận diễn_thuyết chính_trị tại Quốc_hội trong 2 ngày Väljas đã tham_dự và mạo_hiểm về việc có_thể giúp Estonia trở_thành hình_mẫu cải_cách và chính_trị đồng_thời xoa_dịu những thế_lực đòi chia tách và các xu_hướng cấp_tiến khác Ngày 16 tháng 10 năm 1988 Hội_đồng Tối_cao Xô_Viết của Estonia tuyên_bố về sự thực_hiện_chủ quyền quốc_gia dưới điều_luật về sự ưu_tiên của người Estonia Nghị_viện Estonia đã tuyên_bố về sự sở_hữu của nhà_nước cộng_hoà về tài_nguyên tự_nhiên như đất_đai sông_hồ rừng_núi mỏ khoáng_sản và nền sản_xuất công_nghiệp nông_nghiệp xây_dựng ngân_hàng nhà_nước đường_sá hệ_thống dịch_vụ riêng bên trong lãnh_thổ Estonia Các nước Cộng_hoà phương tây Phong_trào dân_chủ của Moldova Bắt_đầu vào tháng 2 năm 1988 Phong_trào Dân_chủ Moldova trước_đây là Moldavia đã tổ_chức các cuộc họp công_cộng biểu_tình và các lễ_hội bài hát dần_dần tăng lên về quy_mô và cường_độ Trên đường_phố trung_tâm của các biểu_hiện công_cộng là Đài tưởng_niệm vĩ_đại Stephen ở Chişinău và công_viên liền kề chứa Aleea_Clasicilor_Con hẻm của kinh_điển của văn_học Vào ngày 15 tháng 1 năm 1988 để tưởng_nhớ nhà_thơ Mihai_Eminescu tại bức tượng bán_thân của ông trên Aleea_Clasicilor_Anatol alaru đã đệ_trình một đề_nghị để tiếp_tục các cuộc họp Trong bài diễn_văn công_khai phong_trào kêu_gọi thức_tỉnh quốc_gia tự_do ngôn_luận hồi_sinh các truyền_thống của người Moldova và để đạt được vị_thế chính_thức cho ngôn_ngữ Rumani và trở_lại bảng_chữ_cái Latinh_Việc chuyển từ phong_trào một hiệp_hội không chính_thức sang mặt_trận một hiệp_hội chính_thức được coi là một nâng_cấp tự_nhiên một_khi phong_trào đạt được động_lực với công_chúng và chính_quyền Liên_Xô không còn cấm_đoán nữa Biểu_tình ở Lviv_Ukraine_Vào ngày 26 tháng 4 năm 1988 khoảng 500 người đã tham_gia một cuộc tuần_hành do Câu_lạc_bộ Văn_hoá Ukraine tổ_chức trên phố Khreschatyk của Kiev để kỷ_niệm lần thứ hai của thảm_hoạ hạt_nhân Chernobyl mang theo những tấm bảng với khẩu_hiệu như Sự cởi_mở và Dân_chủ đến_cùng Từ tháng 5 đến tháng 6 năm 1988 người Công_giáo Ukraine ở miền tây Ukraine đã tổ_chức lễ kỷ_niệm Thiên_niên_kỷ của Kitô giáo ở Kievan_Rus bằng cách tổ_chức các dịch_vụ trong các khu rừng Buniv_Kalush_Hoshiv và Zarvanytsia Vào ngày 5 tháng 6 năm 1988 khi lễ kỷ_niệm chính_thức của Thiên_niên_kỷ được tổ_chức tại Moscow_Câu lạc bộ Văn_hoá Ucraina đã tổ_chức các buổi quan_sát của riêng mình tại Kiev tại đài tưởng_niệm Thánh_Volodymyr_Đại đế hoàng_tử vĩ_đại của Kievan_Rus_Vào ngày 16 tháng 6 năm 1988 Khoảng 6 000 đến 8 000 người đã tập_trung tại Lviv để nghe các diễn_giả tuyên_bố không tin_tưởng vào danh_sách đại_biểu địa_phương tham_dự hội_nghị của Đảng Cộng_sản 19 bắt_đầu vào ngày 29 tháng 6 Vào ngày 21 tháng 6 một cuộc mít_tinh ở Lviv đã thu_hút 50 000 người đã nghe về một danh_sách đại_biểu sửa_đổi Nhà_chức_trách đã cố_gắng giải_tán cuộc biểu_tình trước sân_vận_động Druzhba_Vào ngày 7 tháng 7 Khoảng 10 000 đến 20 000 người đã chứng_kiến sự ra_mắt của Mặt_trận Dân_chủ để thúc_đẩy chính_sách Perestroika_Vào ngày 17 tháng 7 một nhóm 10 000 người đã tập_trung tại ngôi làng Zarvanytsia cho các dịch_vụ Thiên_niên_kỷ do Đức Giám_mục Công_giáo Hy_Lạp Pavlo_Vasylyk tổ_chức Dân_quân đã cố_gắng giải_tán những người tham_dự nhưng hoá_ra đó là tập_hợp lớn nhất của người Công_giáo Ukraine kể từ khi Stalin ngoài vòng pháp_luật vào năm 1946 Vào ngày 4 tháng 8 được gọi là Thứ năm đẫm máu chính_quyền địa_phương đã đàn_áp mạnh_mẽ một cuộc biểu_tình được tổ_chức bởi Mặt_trận Dân_chủ để Thúc_đẩy Perestroika_Bốn mươi mốt người đã bị giam_giữ phạt tiền hoặc bị kết_án 15 ngày bị bắt_giữ hành_chính Vào ngày 1 tháng 9 chính_quyền địa_phương đã di_dời dữ_dội 5 000 sinh_viên tại một cuộc họp công_cộng thiếu sự cho_phép chính_thức tại Đại_học bang Ivan_Franko_Vào ngày 13 tháng 11 năm 1988 khoảng 10 000 người đã tham_dự một cuộc họp chính_thức được tổ_chức bởi tổ_chức di_sản văn_hoá Spadschyna câu_lạc_bộ sinh_viên Đại_học Kyiv_Hromada và các nhóm môi_trường Zelenyi_Svit Thế_giới xanh và Noosfera để tập_trung vào các vấn_đề sinh_thái Từ ngày 14 tháng 11 nhà hoạt_động người Ukraine nằm trong số 100 người ủng_hộ nhân_quyền quốc_gia và tôn_giáo được mời thảo_luận về nhân_quyền với các quan_chức Liên_Xô và phái_đoàn của Uỷ_ban An_ninh và Hợp_tác Hoa_Kỳ tại Châu_Âu còn được gọi là Uỷ_ban Helsinki_Vào ngày 10 tháng 12 hàng trăm người đã tập_trung tại Kiev để theo_dõi Ngày Quốc_tế Nhân_quyền tại một cuộc mít_tinh do Liên_minh Dân_chủ tổ_chức Việc tập_trung trái_phép dẫn đến việc bắt_giữ các nhà hoạt_động địa_phương Kurapaty_Belarus_Partyja_BPF Mặt_trận bình_dân Bêlarut được thành_lập năm 1988 với tư_cách là một đảng chính_trị và phong_trào văn_hoá cho dân_chủ và độc_lập đó là các nước cộng_hoà Baltic các mặt_trận phổ_biến Việc phát_hiện ra những ngôi mộ tập_thể ở Kurapaty bên ngoài Minsk của nhà_sử_học Zianon_Pazniak nhà_lãnh_đạo đầu_tiên của Mặt_trận bình_dân Bêlarut đã tạo thêm động_lực cho phong_trào dân_chủ và ủng_hộ độc_lập ở Bêlarut ông tuyên_bố rằng chính lực_lượng NKVD của Liên_Xô đã thực_hiện các vụ giết người bí_mật ở Kurapaty_Ban đầu Mặt_trận có tầm nhìn quan_trọng trong nhiều hành_động công_khai của nó hầu_như luôn kết_thúc trong các cuộc đụng_độ với cảnh_sát và lực_lượng an_ninh Liên_Xô_KGB_Năm 1989 Moscow_Giới_hạn dân_chủ_hoá Mùa xuân năm 1989 Liên_bang Xô_viết thực_hiện một cải_cách chính_trị lớn mặc_dù có giới_hạn lần đầu_tiên kể từ năm 1917 khi người_dân bầu Đại_hội_đồng nhân_dân mới Việc phát_sóng truyền_hình trực_tiếp về các cuộc thảo_luận của cơ_quan lập_pháp không còn bị kiểm_duyệt Những người đã chứng_kiến các lãnh_đạo Đảng Cộng_sản trước_đây bị thẩm_vấn và chịu trách_nhiệm Ví_dụ này thúc_đẩy một thử_nghiệm giới_hạn với nền chính_trị ở Ba_Lan nhanh_chóng dẫn đến việc lật_đổ chính_phủ cộng_sản ở Warsaw vào mùa hè sau đó đã làm nảy_sinh các cuộc nổi_dậy lật_đổ chủ_nghĩa_cộng_sản tại năm nước thuộc Khối hiệp_ước Warsaw trước năm 1989 và Bức tường Berlin sụp_đổ Những sự_kiện này cho thấy nhiều người ở Đông_Âu và Liên_bang Xô_viết không ủng_hộ động_lực của Gorbachev để hiện_đại_hoá chủ_nghĩa_cộng_sản thay vào đó họ muốn lật_đổ nó hoàn_toàn Đây cũng là năm CNN trở_thành đài_truyền_hình không thuộc Liên_Xô đầu_tiên được phép chiếu các chương_trình tin_tức truyền_hình tới Moscow_CNN chính_thức chỉ dành cho khách nước_ngoài ở Savoy_Hotel nhưng người_dân Moscow nhanh_chóng học cách thu tín_hiệu trên TV tại nhà của họ Điều đó có ảnh_hưởng lớn đến cách người Liên_Xô nhìn thấy các sự_kiện đang diễn ra ở đất_nước Liên_Xô và việc kiểm_duyệt của chính_phủ gần như bị bỏ mặc Bầu_cử Đại_hội đại_biểu nhân_dân Liên_bang Xô_viết Thời_gian đề_cử kéo_dài một tháng cho các ứng_cử_viên của Đại_hội đại_biểu nhân_dân Liên_Xô kéo_dài cho đến ngày 24 tháng 1 năm 1989 Trong tháng tới lựa_chọn trong số 7 531 ứng_cử_viên cấp huyện đã diễn ra tại các cuộc họp do uỷ_ban bầu_cử cấp bầu_cử tổ_chức Vào ngày 7 tháng 3 một danh_sách cuối_cùng gồm 5 074 ứng_cử_viên đã được công_bố khoảng 85 là đảng_viên Trong hai tuần trước 1 500 cuộc bầu_cử cấp huyện các cuộc bầu_cử để lấp đầy 750 ghế dành riêng cho các tổ_chức nhà_nước được tranh_cử bởi 880 ứng_cử_viên đã được tổ_chức Trong số các ghế này 100 ghế được giao cho CPSU 100 cho Hội_đồng Công_đoàn Trung_ương Liên_minh 75 cho Đoàn Thanh_niên Cộng_sản Komsomol 75 cho Uỷ_ban Phụ_nữ Liên_Xô 75 cho Tổ_chức Chiến_tranh và Lao_động Cựu_chiến_binh và 325 cho các tổ_chức khác như Học_viện Khoa_học Quá_trình lựa_chọn được thực_hiện vào tháng Tư_Trong cuộc tổng_tuyển_cử ngày 26 tháng 3 sự tham_gia của cử_tri là ấn_tượng ở mức 89 8 và 1 958 bao_gồm 1 225 ghế quận của 2 250 ghế CPD đã được lấp đầy Ở cấp huyện các cuộc bầu_cử đã được tổ_chức tại 76 khu_vực bầu_cử vào ngày 2 và 9 tháng 4 và các cuộc bầu_cử mới được tổ_chức vào ngày 20 và 14 tháng Tư đến ngày 23 tháng Năm Trong 199 khu_vực bầu_cử còn lại nơi đa_số_tuyệt_đối bắt_buộc không đạt được Trong khi hầu_hết các ứng_cử_viên được CPSU ủng_hộ đều được bầu hơn 300 người đã thua các ứng_cử_viên độc_lập như Yeltsin nhà vật_lí Andrei_Sakharov và luật_sư Anatoly_Sobchak_Trong phiên họp đầu_tiên của Đại_hội nhân_dân mới từ ngày 25 tháng 5 đến ngày 9 tháng 6 những người kiên_định lập_trường vẫn giữ quyền kiểm_soát nhưng các nhóm cấp_tiến đã sử_dụng cơ_quan lập_pháp làm nền_tảng cho cuộc tranh_luận phê_bình và chỉ_trích được phát_sóng trực_tiếp và không kiểm_duyệt Điều này đã tác_động lớn đến công_chúng Vào ngày 29 tháng 5 Yeltsin đã xoay_xở để bảo_vệ vị_trí của ông trong Hội_đồng Xô_viết Tối_cao và vào mùa hè ông đã thành_lập phe đối_lập đầu_tiên Nhóm đại_biểu Liên_Vùng gồm những người theo chủ_nghĩa dân_tộc và chủ_nghĩa_tự_do của Nga Soạn nhóm lập_pháp cuối_cùng ở Liên_Xô những người được bầu vào năm 1989 đóng vai_trò quan_trọng trong cải_cách và sự tan_rã cuối_cùng của Liên_Xô trong hai năm tới Vào ngày 30 tháng 5 năm 1989 Gorbachev đã đề_xuất các cuộc bầu_cử địa_phương trên toàn_quốc được lên lịch vào tháng 11 năm 1989 được hoãn lại cho đến đầu năm 1990 vì vẫn chưa có luật điều_chỉnh bầu_cử Điều này được một_số người coi là một sự nhượng_bộ cho các quan_chức Đảng địa_phương những người lo_ngại rằng họ sẽ bị cuốn vào quyền_lực trong một làn_sóng quan_điểm chống thành_lập Vào ngày 25 tháng 10 năm 1989 Hội_đồng Xô_viết tối_cao đã bỏ_phiếu để loại_bỏ các ghế đặc_biệt cho Đảng Cộng_sản và các tổ_chức chính_thức khác trong các cuộc bầu_cử quốc_gia và địa_phương Sau cuộc tranh_luận gay_gắt 542 thành_viên Hội_đồng Xô_viết Tối_cao đã thông_qua với số phiếu bầu áp_đảo 254 85 với 36 người không tham_gia Quyết_định cũng yêu_cầu sửa_đổi một_nửa hiến_pháp được phê_chuẩn bởi toàn_thể đại_hội hoàn_thiện vào ngày 25 tháng 12 Hiến_pháp mới cũng thông_qua các biện_pháp cho_phép bầu_cử trực_tiếp những người đứng đầu của mỗi nước trong số 15 nước cộng_hoà thành_viên Gorbachev đã kịch_liệt phản_đối quy_định này trong một cuộc tranh_luận nhưng đã thất_bại Cuộc bỏ_phiếu mở_rộng quyền_lực của các nước cộng_hoà trong các cuộc bầu_cử địa_phương cho_phép họ tự quyết_định cách tổ_chức bầu_cử Latvia Litva và Estonia đã đề_xuất một đạo_luật cho_phép người_dân bầu_cử tổng_thống trực_tiếp Cuộc bầu_cử địa_phương ở tất_cả các nước cộng_hoà đã được lên kế_hoạch diễn ra từ tháng 12 đến tháng 3 năm 1990 Các quốc_gia vệ_tinh mất kiểm_soát Sáu quốc_gia thuộc Khối hiệp_ước Warsaw của Đông_Âu mặc_dù đã giành độc_lập trên danh_nghĩa vẫn được công_nhận rộng_rãi trong cộng_đồng quốc_tế là các nhà_nước vệ_tinh của Liên_Xô_Tất cả ba quốc_gia này đã bị chiếm_giữ bởi Hồng_quân Liên_Xô năm 1945 khi họ truy_kích Đức Quốc xã có các nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa theo kiểu Xô_viết và đã bị hạn_chế nghiêm_ngặt quyền tự_do hành_động trong các vấn_đề trong nước hoặc quốc_tế Bất_kỳ động_thái nào nhằm đòi nền độc_lập thực_sự đã bị quân_đội Liên_Xô đè_bẹp trong Cách_mạng Hungary năm 1956 và Mùa xuân Prague năm 1968 Gorbachev đã từ_bỏ học_thuyết Brezhnev tốn_kém ông ủng_hộ việc không can_thiệp vào các vấn_đề nội_bộ của các đồng_minh Đông_Âu_Gorbachev gọi đùa đây là học_thuyết Sinatra trong một phần có trong đến bài hát My_Way của Frank_Sinatra_Baltic_Một chuỗi của sự tự_do Đường Baltic hoặc Chuỗi_Baltic cũng là Chuỗi_Tự do tiếng Estonia Balti kett tiếng Latvia Baltijas ceļš tiếng Litva Baltijos kelias tiếng Nga Балтийский путь là một cuộc biểu_tình chính_trị hoà_bình vào ngày 23 tháng 8 năm 1989 Ước_tính có khoảng 2 triệu người tham_gia vào_cuộc biểu_tình để hình_thành một chuỗi người kéo_dài 600 kilômét 370 dặm trên khắp 3 nước Estonia Latvia và Litva những quốc_gia đã bị sáp_nhập vào Liên_Xô năm 1944 Cuộc biểu_tình khổng_lồ này đã đánh_dấu kỷ_niệm 50 năm ngày ký_kết hiệp_ước Xô_Đức_Còn gọi là hiệp_ước Molotov_Ribbentro hiệp_ước chia phạm_vi ảnh_hưởng ở Đông_Âu giữa Liên_Xô và Đức Quốc xã đã dẫn đến việc Liên_Xô xâm_lược chiếm_đóng các quốc_gia vùng Baltic vào năm 1940 Vào tháng 12 năm 1989 Đại_hội đại_biểu nhân_dân đã chấp_nhận và Gorbachev đã ký báo_cáo của Uỷ_ban Yakovlev lên_án các điều_khoản bí_mật của hiệp_ước Molotov_Ribbentrop giữa Liên_Xô và Đức Quốc xã Sự phân_chia Đảng Cộng_sản của Litva Trong cuộc bầu_cử tháng 3 năm 1989 cho Đại_hội Dân_biểu 36 trong số 42 đại_biểu từ Litva là những ứng_viên từ phong_trào quốc_gia độc_lập Sąjūdis_Đây là chiến_thắng lớn nhất cho bất_kỳ tổ_chức dân_tộc chủ_nghĩa nào trong Liên_Xô và là một thất_bại nặng_nề đối_với Đảng Cộng_sản Litva cho thấy sự phản_đối ngày_càng tăng đối_với nó Ngày 7 tháng 12 năm 1989 Đảng Cộng_sản Litva dưới sự lãnh_đạo của Algirdas_Brazauskas đã tách khỏi Đảng Cộng_sản Liên_Xô và từ_bỏ yêu_sách của mình để có một vai_trò lãnh_đạo hiến_pháp trong chính_trị Một nhánh nhỏ hơn của Đảng Cộng_sản do Mykolas_Burokevičius đứng đầu đã được thành_lập và vẫn liên_kết với CPSU Tuy_nhiên Đảng Cộng_sản cầm_quyền của Litva chính_thức độc_lập khỏi sự kiểm_soát của Moscow lần đầu_tiên điều này xảy ra ở Liên_Xô dẫn tới một trận động_đất chính_trị khiến Gorbachev phải sắp_xếp chuyến thăm Litva vào tháng sau trong một nỗ_lực vô_ích để đưa đảng Cộng_sản Litva trở_lại dưới sự kiểm_soát của chính_quyền trung_ương Năm sau Đảng Cộng_sản đã mất quyền_lực hoàn_toàn trong các cuộc bầu_cử quốc_hội đa đảng Vytautas_Landsbergis trở_thành tổng_thống phi Cộng_sản đầu_tiên của Litva kể từ khi bị sáp_nhập vào Liên_Xô_Caucasus_Phong toả Azerbaijan Ngày 16 tháng 7 năm 1989 Mặt_trận Nhân_dân Azerbaijan đã tổ_chức đại_hội đầu_tiên và bầu Abulfaz_Elchibey người sẽ trở_thành Tổng_thống và chủ_tịch Vào ngày 19 tháng 8 600 000 người biểu_tình đã làm kẹt cứng Quảng_trường Lenin ở Baku nay là Quảng_trường Azadliq để yêu_cầu thả các tù_nhân chính_trị ITrong nửa cuối năm 1989 vũ_khí được trao cho Nagorno_Karabakh_Khi Karabakhis nắm giữ cánh_tay nhỏ để thay_thế súng săn và nỏ thương_vong bắt_đầu gắn_kết cây cầu bị thổi bay đường bị phong_toả và con_tin bị bắt Trong một chiến_thuật mới và hiệu_quả Mặt_Trận Nhân_Dân đã phát_động phong_toả đường_sắt của Armenia gây ra tình_trạng thiếu xăng và thực_phẩm vì 85 hàng_hoá của Armenia đến từ Azerbaijan Dưới áp_lực từ Mặt_trận Phổ_biến các nhà_chức_trách Cộng_sản ở Azerbaijan bắt_đầu nhượng_bộ Vào ngày 25 tháng 9 họ đã thông_qua một luật tối_cao đã ưu_tiên luật Azerbaijan và vào ngày 4 tháng 10 Mặt_Trận Nhân_Dân được phép đăng_ký như một tổ_chức hợp_pháp miễn là nó dỡ bỏ phong_toả Giao_thông vận_tải giữa Azerbaijan và Armenia chưa bao_giờ hoàn_toàn hồi_phục Căng_thẳng tiếp_tục leo_thang và vào ngày 29 tháng 12 các nhà hoạt_động Mặt_trận nổi_tiếng đã bắt_giữ các văn_phòng đảng địa_phương ở Jalilabad làm hàng chục người bị_thương Thành_viên Uỷ_ban Karabakh của Armenia được thả Vào ngày 31 tháng 5 năm 1989 11 thành_viên của Uỷ_ban Karabakh người đã bị cầm_tù mà không bị xét_xử tại nhà_tù Matrosskaya_Tishina của Matxcơva được thả ra và trở về nhà được chào_đón anh_hùng Ngay sau khi được thả Levon_Ter_Petrossian một học_giả được bầu làm chủ_tịch Phong_trào Quốc_gia đối_lập Pan_Armenian chống cộng_sản và sau đó tuyên_bố rằng vào năm 1989 ông bắt_đầu xem_xét độc_lập hoàn_toàn Vụ nổ_súng ở Tbilisi_Georgia_Vào ngày 7 tháng 4 năm 1989 quân_đội Liên_Xô và các xe_tăng bọc thép đã được gửi đến Tbilisi sau hơn 100 000 người biểu_tình phản_đối trước trụ_sở Đảng Cộng_sản Gruzia với các biểu_ngữ kêu_gọi Gruzia rút khỏi Liên_bang Xô_viết và Abkhazia phải được sáp_nhập hoàn_toàn vào Gruzia Sau khi xung_đột leo_thang vào ngày 9 tháng 4 năm 1989 quân Liên_Xô đã nổ_súng những người biểu_tình khoảng 20 người thiệt_mạng và hơn 200 người bị_thương Sự_kiện này đã thúc_đẩy chính_trị Gruzia khiến nhiều người phải kết_luận rằng độc_lập là thích_hợp hơn là thành_viên tự_trị thuộc Liên_Xô_Vào ngày 14 tháng 4 Gorbachev đã cho bãi_nhiệm Jumber_Patiashvili là Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Gruzia và thay_thế ông ta với cựu giám_đốc KGB của Gruzia là Givi_Gumbaridze_Vào ngày 16 tháng 7 năm 1989 tại thủ_đô Sukhumi của Abkhazia một cuộc biểu_tình chống lại việc mở một chi_nhánh đại_học Gruzia tại thị_trấn đã dẫn đến bạo_lực nhanh_chóng bị biến thành cuộc đối_đầu bạo_lực giữa các dân_tộc trong đó 18 người chết và hàng trăm người bị_thương trước quân_đội Liên_Xô can_thiệp để ổn_định trật_tự Cuộc bạo_động này đánh_dấu sự khởi_đầu của cuộc xung_đột Gruzia Abkhaz_Các nước cộng_hoà phương Tây_Mặt trận Nhân_Dân Moldova Trong ngày 26 tháng 3 năm 1989 cuộc bầu_cử Đại_hội đại_biểu nhân_dân 15 trong số 46 đại_biểu của Moldavian được gửi tới Moscow là những người ủng_hộ phong_trào Dân_chủ Dân_chủ Mặt_trận phổ_biến của Đại_hội thành_lập Moldova diễn ra hai tháng sau đó vào ngày 20 tháng 5 năm 1989 Trong đại_hội lần thứ hai 30 tháng 6 1 tháng 7 năm 1989 Ion_Hadârcă được bầu làm chủ_tịch Một loạt các cuộc biểu_tình được gọi là Quốc_hội lớn_tiếng Romania Marea_Adunare_Naţională là thành_tựu lớn đầu_tiên của Mặt_trận Các cuộc biểu_tình đại_chúng như_vậy bao_gồm một cuộc biểu_tình của 300 000 người vào ngày 27 tháng 8 đã thuyết_phục Liên_Xô_Tối cao Moldavian vào ngày 31 tháng 8 để áp_dụng luật ngôn_ngữ làm cho Moldovan trở_thành ngôn_ngữ chính_thức và thay_thế bảng_chữ_cái Cyrillic bằng các ký_tự Latinh_Phong trào Rukh ở Ukraina Ở Ukraina Lviv và Kiev đã tổ_chức Ngày quốc_khánh Ucraina vào ngày 22 tháng 1 năm 1989 Hàng ngàn người tập_trung tại Lviv vì một dịch_vụ tôn_giáo trái_phép ở phía trước Nhà_thờ St_George_Tại_Kiev 60 nhà hoạt_động đã gặp nhau trong một căn_hộ ở Kiev để kỷ_niệm tuyên_bố của Cộng_hoà Nhân_dân Ucraina năm 1918 Vào ngày 11 12 tháng 2 năm 1989 Hội Ngôn_ngữ Ucraina đã tổ_chức Đại_hội thành_lập Ngày 15 tháng 2 năm 1989 việc thành_lập Uỷ_ban sáng_kiến cho sự gia_hạn của Giáo_hội Chính_thống Giáo_phận người Ukraina đã được công_bố Chương_trình và quy_chế của phong_trào đã được đề_xuất bởi Liên_minh Nhà_văn Ukraine và đã được xuất_bản trên tạp_chí Literaturna_Ukraina ngày 16 tháng 2 năm 1989 Tổ_chức này báo trước những người bất_đồng chính_kiến Ucraina như Vyacheslav_Chornovil_Vào cuối tháng Hai các cuộc biểu_tình công_khai lớn diễn ra tại Kiev để phản_đối luật bầu_cử vào đêm trước ngày 26 tháng 3 tới Đại_hội đại_biểu Liên_Xô và kêu_gọi từ_chức Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Ukraine_Volodymyr_Shcherbytsky đắm mình trong vai_trò mastodon của sự trì_trệ Các cuộc biểu_tình trùng_hợp với chuyến thăm Ukraina của Tổng_thống Xô_viết Gorbachev_Vào ngày 26 tháng 2 năm 1989 từ 20 000 đến 30 000 người đã tham_gia một dịch_vụ tưởng_niệm đại kết không được đề_cập ở Lviv đánh_dấu kỷ_niệm cái chết của nghệ_sĩ Ucraina thế_kỷ 19 và dân_tộc Taras_Shevchenko_Vào ngày 4 tháng 3 năm 1989 Hội Tưởng_niệm cam_kết tôn_vinh các nạn_nhân của chủ_nghĩa Stalin và làm sạch xã_hội của các thực_hành của Liên_Xô được thành_lập tại Kiev_Một cuộc biểu_tình công_khai được tổ_chức vào ngày hôm sau Vào ngày 12 tháng 3 một cuộc họp trước cuộc bầu_cử được tổ_chức tại Lviv bởi Liên_đoàn Helsinki_Ucraina và Hội Marian_Myloserdia lòng từ_bi đã bị phân_tán dữ_dội và gần 300 người đã bị giam_giữ Vào ngày 26 tháng 3 các cuộc bầu_cử đã được tổ_chức tại đại_hội công_đoàn của đại_biểu nhân_dân cuộc bầu_cử được tổ_chức vào ngày 9 tháng 4 14 tháng 5 và 21 tháng Năm Trong số 225 đại_biểu Ucraina hầu_hết đều là người bảo_thủ mặc_dù một_số tiến_bộ đã thực_hiện việc cắt_giảm Từ ngày 20 đến 23 tháng 4 năm 1989 các cuộc họp trước bầu_cử đã được tổ_chức tại Lviv trong bốn ngày liên_tiếp thu_hút đám đông lên đến 25 000 người Hành_động này bao_gồm một một giờ cảnh_cáo bạo_loạn tại tám nhà_máy và tổ_chức địa_phương Đây là cuộc đình_công lao_động đầu_tiên tại Lviv từ năm 1944 Vào ngày 3 tháng 5 một cuộc biểu_tình trước cuộc bầu_cử đã thu_hút 30 000 người tại Lviv Vào ngày 7 tháng 5 Hội Tưởng_niệm đã tổ_chức một cuộc họp quần_chúng tại Bykivnia một khu mộ tập_thể nạn_nhân của người Ba_Lan bị xử bắn vào thời Stalin Sau khi một cuộc diễu_hành từ Kiev đến trang khu mộ một cuộc tưởng_niệm đã được tổ_chức Từ giữa tháng 5 đến tháng 9 năm 1989 các giáo_sĩ người Công_giáo Hy_Lạp đã biểu_tình phản_đối Arbat của Moscow để kêu_gọi sự chú_ý đến hoàn_cảnh của Giáo_hội của họ Họ đặc_biệt tích_cực trong phiên họp tháng 7 của Hội_đồng Giáo_hội Thế_giới được tổ_chức tại Moscow_Cuộc biểu_tình kết_thúc với các vụ bắt_giữ của nhóm vào ngày 18 tháng 9 Vào ngày 27 tháng 5 năm 1989 hội_nghị sáng_lập của Hội Tưởng_niệm khu_vực Lviv đã được tổ_chức Vào ngày 18 tháng 6 năm 1989 ước_tính 100 000 tín_hữu đã tham_gia vào các dịch_vụ tôn_giáo công_cộng ở Ivano_Frankivsk ở miền tây Ukraine đáp_ứng lời kêu_gọi quốc_tế của Hồng y Myroslav_Lubachivsky cho một ngày cầu_nguyện quốc_tế Vào ngày 19 tháng 8 năm 1989 Giáo_xứ Chính_thống Thánh_Phêrô và Phao lô của Nga thông_báo sẽ chuyển sang Giáo_hội Chính_thống Giáo_dân Do Thái của Ukraina Vào ngày 2 tháng 9 năm 1989 hàng chục nghìn người Ukraine đã phản_đối dự_luật bầu_cử dự_trữ những ghế đặc_biệt cho Đảng Cộng_sản và cho các tổ_chức chính_thức khác 50 000 người ở Lviv 40 000 người ở Kiev 10 000 người ở Zhytomyr 5 000 người tại Dniprodzerzhynsk và Chervonohrad và 2 000 ở Kharkiv_Từ ngày 8 10 tháng 10 năm 1989 nhà_văn Ivan_Drach được bầu làm thủ_lĩnh Rukh_Phong trào Nhân_dân Ukraine tại đại_hội thành_lập của nó ở Kiev Vào ngày 17 tháng 9 từ 150 000 đến 200 000 người đã hành_quân ở Lviv đòi_hỏi sự hợp_pháp_hoá của Giáo_hội Công_giáo Hy_Lạp Ucraina_Vào ngày 21 tháng 9 năm 1989 việc khai_quật một ngôi mộ tập_thể bắt_đầu ở Demianiv_Laz một bản_chất bảo_tồn ở phía nam của Ivano_Frankivsk_Vào ngày 28 tháng 9 Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Ukraine_Volodymyr_Shcherbytsky một sự tiếp_quản từ thời Brezhnev đã được thay_thế bởi Vladimir_Ivashko_Vào ngày 1 tháng 10 năm 1989 một cuộc biểu_tình hoà_bình từ 10 000 đến 15 000 người đã bị giải_tán bởi lực_lượng dân_quân trước sân_vận_động Druzhba của Lviv nơi một buổi hoà_nhạc kỷ_niệm sự thống_nhất đất_nước của người Ukraine đã được tổ_chức Vào ngày 10 tháng 10 Ivano_Frankivsk là nơi diễn ra cuộc biểu_tình trước bầu_cử với sự tham_dự của 30 000 người Vào ngày 15 tháng 10 hàng nghìn người tụ_họp ở Chervonohrad_Chernivtsi_Rivne và Zhytomyr 500 ở Dnipropetrovsk và 30 000 ở Lviv để phản_đối luật bầu_cử Vào ngày 20 tháng 10 các tín_hữu và giáo_sĩ của Giáo_hội Chính_thống Giáo_chủ Tự_trị Ukraina đã tham_gia vào một hội_đồng ở Lviv là người đầu_tiên kể từ khi bị cưỡng_bức vào những năm 1930 Vào ngày 24 tháng 10 Liên_Xô_Tối cao đã thông_qua một đạo_luật loại_bỏ các ghế đặc_biệt cho Đảng Cộng_sản và các đại_diện của các tổ_chức chính_thức khác Vào ngày 26 tháng 10 hai_mươi nhà_máy ở Lviv đã tổ_chức các cuộc đình_công và các cuộc họp để phản_đối sự tàn_bạo của cảnh_sát ngày 1 tháng 10 và chính_quyền không muốn truy_tố những người chịu trách_nhiệm Từ ngày 26 đến ngày 28 tháng 10 hiệp_hội môi_trường Zelenyi_Svit bạn_bè của trái_đất Ukraine đã tổ_chức đại_hội thành_lập và vào ngày 27 tháng 10 Liên_Xô_Tối cao Ucraina đã thông_qua một đạo_luật loại_bỏ tình_trạng đặc_biệt của đảng và các tổ_chức chính_thức khác Vào ngày 28 tháng 10 năm 1989 Hội_đồng Xô_Viết tối_cao của Ucraina tuyên_bố có hiệu_lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1990 tiếng Ukraina sẽ là ngôn_ngữ chính_thức của Ukraine trong khi tiếng Nga sẽ được sử_dụng để giao_tiếp giữa các nhóm sắc_tộc Cùng ngày Hội_thánh của Biến_hình ở Lviv rời Giáo_hội Chính_thống Nga và tự tuyên_bố là Giáo_hội Công_giáo Hy_Lạp Ucraina_Ngày hôm sau hàng ngàn người đã tham_dự một lễ tưởng_niệm tại Demianiv_Laz và một điểm đánh_dấu tạm_thời được đặt_để chỉ ra rằng một tượng_đài cho nạn_nhân của những áp_bức 1939 1941 sẽ sớm được dựng lên Vào giữa tháng 11 Hội Ngôn_ngữ tiếng Ukraina Shevchenko đã chính_thức được đăng_ký Vào ngày 19 tháng 11 năm 1989 một cuộc tụ_tập công_khai tại Kiev đã thu_hút hàng ngàn người tang_lễ bạn_bè và gia_đình đến cuộc nổi_dậy ở Ukraine của ba tù_nhân của Trại Gulag khét_tiếng số 36 tại Perm ở Dãy núi Ural các nhà hoạt_động nhân_quyền Vasyl_Stus_Oleksiy_Tykhy và Yuri_Lytvyn_Phần còn lại của họ được tái tổ_chức tại Nghĩa_trang Baikove_Vào ngày 26 tháng 11 năm 1989 một ngày cầu_nguyện và nhịn ăn được Đức Hồng y Myroslav_Lubachivsky tuyên_bố hàng ngàn tín_hữu ở miền tây Ukraine đã tham_gia vào các buổi lễ tôn_giáo giữa Đức Giáo_hoàng Gioan_Phaolô_II và Tổng_thống Liên_Xô_Gorbachev_Vào ngày 28 tháng 11 năm 1989 Hội_đồng tôn_giáo SSR của Ucraina ban_hành nghị_định cho_phép các hội_thánh Công_giáo Ucraina đăng_ký làm tổ_chức pháp_lý Nghị_định này được công_bố vào ngày 1 tháng 12 trùng với một cuộc họp tại Vatican giữa giáo_hoàng và tổng_thống Liên_Xô_Vào ngày 10 tháng 12 năm 1989 sự chấp_hành chính_thức đầu_tiên của Ngày Nhân_quyền Quốc_tế được tổ_chức tại Lviv Vào ngày 17 tháng 12 khoảng 30 000 người đã tham_dự một cuộc họp công_cộng được tổ_chức tại Kiev bởi Rukh để tưởng_nhớ người đoạt giải Nobel_Andrei_Sakharov người đã chết vào ngày 14 tháng 12 Vào ngày 26 tháng 12 Liên_Xô tối_cao của Ucraina_SSR đã thông_qua một đạo_luật chỉ_định Giáng_sinh Phục_sinh và Ngày lễ chính_thức của Chúa_Ba_Ngôi_Vào tháng 5 năm 1989 một người bất_đồng chính_kiến Liên_Xô_Mustafa_Dzhemilev được bầu làm lãnh_đạo Phong_trào Quốc_gia Crimean_Tatar mới thành_lập Ông cũng lãnh_đạo chiến_dịch đòi trả lại vùng Crimean cho người Tatars ở Crimea sau 45 năm dân_tộc này sống ở vùng_đất khác Belarus Kurapaty Vào ngày 24 tháng 1 năm 1989 chính_quyền Xô_viết ở Byelorussia đã đồng_ý với yêu_cầu của phe đối_lập dân_chủ để xây_dựng một tượng_đài cho hàng ngàn người bị cảnh_sát Liên_Xô thời Stalin thảm_sát bắn vào rừng Kuropaty gần Minsk vào những năm 1930 Vào ngày 30 tháng 9 năm 1989 hàng ngàn người Byelorussians tố_cáo các nhà_lãnh_đạo địa_phương hành_quân qua Minsk để yêu_cầu dọn_dẹp thêm vụ thảm_hoạ hạt_nhân Chernobyl năm 1986 tại Ukraine_Có tới 15 000 người biểu_tình đeo băng tay mang biểu_tượng phóng_xạ và mang lá cờ quốc_gia màu đỏ và trắng bị cấm trong cơn mưa xối_xả trong sự bất_chấp lệnh cấm của chính_quyền địa_phương Sau đó họ tập_trung ở trung_tâm thành_phố gần trụ_sở chính_phủ người biểu_tình yêu_cầu Yefrem_Sokolov từ_chức lãnh_đạo Đảng Cộng_sản của đảng Cộng_hoà và kêu_gọi di_tản nửa triệu người_dân từ các vùng bị ô_nhiễm phóng_xạ Các nước cộng_hoà Trung_Á_Fergana_Uzbekistan Hàng ngàn binh_sỹ quân_đội Liên_Xô đã được gửi đến Thung_lũng Fergana phía đông nam thủ_đô Tashkent của Uzbekistan để tái_lập trật_tự sau khi nổ ra các cuộc đụng_độ giữa các sắc_tộc trong đó dân Uzbeks địa_phương đã săn_lùng các thành_viên của dân_tộc_thiểu_số Meskhetian trong vài ngày bạo_loạn từ ngày 4 11 tháng 6 năm 1989 khoảng 100 người đã thiệt_mạng Vào ngày 23 tháng 6 năm 1989 Gorbachev đã bãi_nhiệm Rafiq_Nishonov là Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Uzbek_SSR và thay_thế ông bằng Karimov người đã tiếp_tục lãnh_đạo Uzbekistan như một nước Cộng_hoà Xô_viết và sau_này trở_thành là một quốc_gia độc_lập Zhanaozen_Kazakhstan_Tại_Kazakhstan ngày 19 tháng 6 năm 1989 giới thanh_niên mang súng bom_xăng thanh sắt và đá nổi_loạn ở Zhanaozen làm một_vài người thiệt_mạng Các thanh_niên đã cố_gắng chiếm một đồn cảnh_sát và một trạm cấp_nước Họ lấy đi các phương_tiện giao_thông công_cộng và đóng_cửa các cửa_hàng và các khu công_nghiệp Đến ngày 25 tháng 6 cuộc nổi_loạn đã lan rộng đến năm thị_trấn khác gần biển Caspian_Một đám đông khoảng 150 người trang_bị gậy đá và que kim_loại tấn_công đồn cảnh_sát ở Mangishlak từ Zhanaozen khoảng 90 dặm trước khi họ bị giải_tán bởi quân_đội chính_phủ bằng máy_bay_trực_thăng Những kẻ côn_đồ điên_cuồng tấn_công Yeraliev_Shepke_Fort_Shevchenko và Kulsary nơi họ đổ chất_lỏng dễ cháy trên xe_lửa nhà ở tạm_thời công_nhân và cho đốt cháy Vào ngày 22 tháng 6 năm 1989 Gorbachev đã bãi_nhiệm Gennady_Kolbin người dân_tộc Nga được bổ_nhiệm gây ra bạo_loạn vào tháng 12 năm 1986 với tư_cách là Bí_thư_thứ_nhất của Đảng Cộng_sản Kazakhstan vì đã xử_lý kém các sự_kiện tháng 6 và thay_thế ông bằng Nursultan_Nazarbayev người đã tiếp_tục lãnh_đạo Kazakhstan như một nước Cộng_hoà Xô_viết và sau_này trở_thành là một quốc_gia độc_lập Năm 1990 Moscow mất 6 nước cộng_hoà tự_trị Vào ngày 7 tháng 2 năm 1990 Uỷ_ban Trung_ương của Đảng cộng_sản Liên_Xô chấp_nhận đề_nghị của Gorbachev rằng đảng từ_bỏ độc_quyền về quyền_lực chính_trị Năm 1990 tất_cả mười năm nước cộng_hoà thành_viên của Liên_Xô đã tổ_chức cuộc bầu_cử cạnh_tranh đầu_tiên với các nhà cải_cách và dân_tộc_thiểu_số giành được nhiều ghế Đảng cộng_sản Liên_Xô đã thua cuộc bầu_cử ở sáu nước cộng_hoà tự_trị BULLET Ở Litva đến Sąjūdis vào ngày 24 tháng 2 bầu_cử vào ngày 4 tháng 3 7 8 và 10 BULLET Ở Moldova đến Mặt_trận Nhân_dân của Moldova vào ngày 25 tháng Hai BULLET Ở Estonia đến Mặt_trận Nhân_dân Estonia vào ngày 18 tháng Ba BULLET Ở Latvia đến Mặt_trận Nhân_dân Latvia vào ngày 18 tháng 3 cuộc bầu_cử diễn ra vào ngày 25 tháng 3 ngày 1 tháng 4 và ngày 29 tháng 4 BULLET Tại Armenia đến Phong_trào Quốc_gia Pan_Armenian vào ngày 20 tháng 5 các cuộc bầu_cử kéo_dài ngày 3 tháng 6 và 15 tháng 7 BULLET Ở Georgia đến Bàn_Tròn_Tự do Georgia vào ngày 28 tháng 10 cuộc bầu_cử hoàn_toàn vào ngày 11 tháng 11 Các nước cộng_hoà cấu_thành bắt_đầu tuyên_bố chủ_quyền quốc_gia của họ và bắt_đầu một cuộc_chiến pháp_luật với chính_quyền trung_ương Moscow họ bác_bỏ luật_pháp toàn công_đoàn mâu_thuẫn với luật_pháp địa_phương khẳng_định quyền kiểm_soát đối_với nền kinh_tế địa_phương và từ_chối trả thuế Tổng_thống Landsbergis của Litva cũng đã miễn_trừ những người Litva khỏi bị bắt_giữ trong các lực_lượng_vũ_trang của Liên_Xô_Cuộc xung_đột này đã gây ra sự xáo_trộn kinh_tế khi các đường cung_cấp bị gián_đoạn và khiến nền kinh_tế Liên_Xô suy_giảm trầm_trọng Sự cạnh_tranh giữa Liên_Xô và CHXHCN Xô_viết Liên_bang Nga Ngày 4 tháng 3 năm 1990 Cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Liên_bang Nga RSFSR đã tổ_chức bầu_cử tương_đối tự_do cho Đại_hội đại_biểu nhân_dân Nga Boris_Yeltsin được bầu đại_diện cho Sverdlovsk chiếm 72 số phiếu Ngày 29 tháng 5 năm 1990 Yeltsin được bầu làm Chủ_tịch Liên_Xô_Tối cao của CHXHCN Xô_viết Liên_bang Nga mặc_dù thực_tế là Gorbachev đã yêu_cầu các đại_biểu Nga không bỏ_phiếu cho ông Yeltsin được hỗ_trợ bởi các thành_viên dân_chủ và bảo_thủ của Liên_Xô tối_cao những người tìm_kiếm quyền_lực trong tình_hình chính_trị đang phát_triển Một cuộc đấu_tranh quyền_lực mới xuất_hiện giữa RSFSR và Liên_Xô_Vào ngày 12 tháng 6 năm 1990 Đại_hội đại_biểu nhân_dân của RSFSR đã thông_qua một tuyên_bố chủ_quyền Ngày 12 tháng 7 năm 1990 Yeltsin từ_chức khỏi Đảng Cộng_sản trong một bài phát_biểu đầy kịch_tính tại Đại_hội lần thứ 28 Cộng_hoà Baltic_Litva_Chuyến thăm của Gorbachev tới thủ_đô Vilnius của Litva vào ngày 11 13 tháng 1 năm 1990 đã kích_động một cuộc biểu_tình ủng_hộ độc_lập với khoảng 250 000 người tham_dự Vào ngày 11 tháng 3 quốc_hội mới được bầu của SSR Litva đã bầu Vytautas_Landsbergis lãnh_đạo của Sąjūdis làm chủ_tịch và tuyên_bố Đạo_luật Tái_thiết lập Nhà_nước Litva khiến Litva trở_thành Cộng_hoà Liên_Xô đầu_tiên tách khỏi Liên_Xô_Moscow phản_ứng với một cuộc phong_toả kinh_tế giữ cho quân_đội ở Litva để đảm_bảo quyền của người dân_tộc Nga Estonia Vào ngày 25 tháng 3 năm 1990 Đảng Cộng_sản Estonia đã bỏ_phiếu để tách khỏi Đảng cộng_sản Liên_Xô sau sáu tháng chuyển_đổi Ngày 30 tháng 3 năm 1990 Hội_đồng tối_cao Estonia tuyên_bố sự chiếm_đóng của Liên_Xô từ Estonia kể từ khi Thế_chiến thứ hai trở_thành bất_hợp_pháp và bắt_đầu tái_lập Estonia như một quốc_gia độc_lập Ngày 3 tháng 4 năm 1990 Edgar_Savisaar thuộc Mặt_trận Nhân_Dân của Estonia được bầu làm Chủ_tịch Hội_đồng_Bộ_trưởng tương_đương với Thủ_tướng Latvia Latvia tuyên_bố khôi_phục độc_lập vào ngày 4 tháng 5 năm 1990 với tuyên_bố quy_định giai_đoạn chuyển_tiếp để hoàn_thành độc_lập Tuyên_bố nói rằng mặc_dù Latvia đã thực_sự mất độc_lập trong Thế_chiến II đất_nước này vẫn còn là một quốc_gia có chủ_quyền vì việc sáp_nhập đã vi_phạm và chống lại ý_chí của người Latvia Tuyên_bố cũng tuyên_bố rằng Latvia sẽ căn_cứ mối quan_hệ của mình với Liên_Xô trên cơ_sở Hiệp_ước Hoà_bình Latvia Xô_viết năm 1920 trong đó Liên_Xô công_nhận nền độc_lập của Latvia là bất_khả_xâm_phạm cho mọi thời_đại trong tương_lai Ngày 4 tháng 5 giờ là ngày lễ quốc_gia ở Latvia Ngày 7 tháng 5 năm 1990 Ivars_Godmanis của Mặt_trận Nhân_Dân Latvia được bầu làm Chủ_tịch Hội_đồng_Bộ_trưởng tương_đương với Thủ_tướng Latvia Caucasus_Tháng một đen của Azerbaijan Trong tuần đầu_tiên của tháng 1 năm 1990 ở vùng ngoại_ô Azerbaijan của Nakhchivan_Mặt trận Nhân_Dân dẫn_đầu đám đông trong bão và phá_huỷ các hàng_rào biên_giới và tháp_canh dọc theo biên_giới với Iran và hàng ngàn người Xô_viết Azerbaijan vượt qua biên_giới để gặp người anh_em họ_hàng của họ ở Iran ở Azerbaijan đây là lần đầu_tiên Liên_Xô mất quyền kiểm_soát biên_giới bên ngoài Căng_thẳng dân_tộc đã leo_thang giữa người Armenia và Azerbaijan vào mùa xuân và mùa hè năm 1988 Vào ngày 9 tháng 1 năm 1990 sau khi quốc_hội Armenia bỏ_phiếu bao_gồm Nagorno_Karabakh trong phạm_vi ngân_sách của mình cuộc_chiến mới đã nổ ra các con_tin bị bắt và bốn lính Liên_Xô bị giết Vào ngày 11 tháng 1 các nhóm người của Mặt_trận Nhân_dân xông vào các toà nhà bên và phá_huỷ các trụ_sở của Đảng cộng_sản ở thị_trấn phía nam của Lenkoran_Gorbachev quyết_tâm giành lại quyền kiểm_soát Azerbaijan các sự_kiện xảy ra sau đó được gọi là Black_January_Cuối ngày 19 tháng 1 năm 1990 sau khi cho vô_hiệu_hoá đài_truyền_hình trung_ương và cắt các đường_dây điện_thoại và radio 26 000 quân Liên_Xô tiến vào thủ_đô của Azerbaijan phá vỡ hàng_rào tấn_công người biểu_tình và giải_tán những đám đông vào đêm đó và trong các cuộc đối_đầu tiếp_theo kéo_dài cho đến tháng Hai hơn 130 người đã chết trong các vụ đụng_độ phần_lớn trong số này là dân_thường Hơn 700 thường_dân bị_thương hàng trăm người đã bị giam_giữ vì tội tổ_chức bạo_loạn nhưng chỉ có một_vài người đã thực_sự bị_cáo buộc phạm_tội hình_sự Bộ_trưởng Quốc_phòng Liên_Xô_Dmitry_Yazov tuyên_bố rằng việc sử_dụng vũ_lực ở Baku nhằm ngăn_chặn sự tiếp_quản thực_tế của chính_phủ Azerbaijan bởi phe đối_lập chống cộng để ngăn_chặn chiến_thắng của họ trong các cuộc bầu_cử tự_do sắp tới dự_kiến tháng 3 năm 1990 như một lực_lượng chính_trị và để đảm_bảo rằng chính_phủ của Đảng Cộng_sản Azerbaijan vẫn nắm quyền_lực Đây là lần đầu_tiên quân_đội Liên_Xô chiếm lấy một trong những thành_phố của mình bằng vũ_lực Quân_đội Liên_Xô đã giành quyền kiểm_soát Baku nhưng đến ngày 20 tháng 1 nó đã cơ_bản bị mất Azerbaijan Gần như toàn_bộ dân_cư của Baku tham_gia tổ_chức đám_tang lễ của liệt_sĩ được chôn_cất trong Hẻm liệt_sĩ Hàng ngàn thành_viên Đảng Cộng_sản Azerbaijan đã công_khai đốt thẻ đảng_viên Bí_thư_thứ_nhất Vezirov bị bãi_nhiệm về Moscow và Ayaz_Mutalibov được bổ_nhiệm làm người kế_nhiệm của ông trong một cuộc bỏ_phiếu tự_do của các quan_chức đảng Người dân_tộc Nga Viktor_Polyanichko vẫn là thư_ký thứ hai và là người quyền_lực đứng thứ 2 ở Azerbaijan Theo sau sự tiếp_quản cứng_rắn cuộc bầu_cử ngày 30 tháng 9 năm 1990 cuộc chạy_đua vào ngày 14 tháng 10 được đặc_trưng bởi sự đe_doạ một_số ứng_cử_viên Mặt_Trận Nhân_dân đã bị bỏ_tù hai người đã bị sát_hại và việc bỏ_phiếu bầu chưa được thực_hiện ngay cả khi có sự hiện_diện của các quan_sát_viên phương Tây_Kết quả bầu_cử phản_ánh môi_trường đe_doạ trong số 350 thành_viên 280 người là đảng_viên Đảng Cộng_sản Azerbaijan chỉ có 45 ứng_cử_viên đối_lập từ Mặt_trận Nhân_dân và các nhóm phi cộng_sản khác những người cùng nhau thành_lập một Khối_Dân chủ Dembloc Vào tháng 5 năm 1990 Mutalibov được bầu làm Chủ_tịch Liên_Xô tối_cao của Azerbaijan Cộng_hoà phương Tây_Ukraina_Vào ngày 21 tháng 1 năm 1990 Rukh tổ_chức một chuỗi biểu_tình dài 300 dặm 480 km giữa Kiev_Lviv và Ivano_Frankivsk_Hàng trăm_ngàn người đã chung tay để tuyên_bố độc_lập của Ucraina vào năm 1918 và thống_nhất đất_nước Ucraina một năm sau đó Đạo_luật Thống_nhất 1919 Vào ngày 23 tháng 1 năm 1990 Giáo_hội Công_giáo Hy_Lạp Ucraina đã tổ_chức hội_nghị đầu_tiên kể từ khi được Liên_Xô thanh_lý năm 1946 một hành_động mà tập_hợp tuyên_bố không hợp_lệ Ngày 9 tháng 2 năm 1990 Bộ Tư_pháp Ucraina chính_thức đăng_ký Rukh_Tuy nhiên việc đăng_ký đã quá muộn để Rukh có_thể đứng ra tranh_cử cho quốc_hội và bầu_cử địa_phương vào ngày 4 tháng 3 Tại cuộc bầu_cử năm 1990 của đại_biểu nhân_dân cho Hội_đồng tối_cao Verkhovna_Rada các ứng_cử_viên từ Khối_Dân chủ giành chiến_thắng lở đất ở miền tây Ucraina oblasts Phần_lớn các ghế phải tổ_chức các cuộc bầu_cử chạy trốn Vào ngày 18 tháng 3 các ứng_cử_viên đảng Dân_chủ đã ghi thêm chiến_thắng trong các trận đấu Khối_Dân chủ đã giành được khoảng 90 trong số 450 ghế trong quốc_hội mới Vào ngày 6 tháng 4 năm 1990 Hội_đồng thành_phố Lviv đã bỏ_phiếu trở_lại Nhà_thờ St_George đến Nhà_thờ Công_giáo Hy_Lạp Ucraina_Giáo hội Chính_thống Nga từ_chối vật_phẩm Vào ngày 29 30 tháng 4 năm 1990 Liên_đoàn Helsinki_Ucraina tan_rã để thành_lập Đảng Cộng_hoà Ucraina_Vào ngày 15 tháng 5 quốc_hội mới triệu_tập Khối cộng_sản bảo_thủ nắm giữ 239 chỗ ngồi Khối_Dân chủ đã phát_triển thành Hội_đồng Quốc_gia có 125 đại_biểu Vào ngày 4 tháng 6 năm 1990 hai ứng_viên vẫn còn trong cuộc đua kéo_dài cho ghế quốc_hội Lãnh_đạo Đảng Cộng_sản Ukraine_CPU_Volodymyr_Ivashko được bầu với 60 phiếu bầu vì hơn 100 đại_biểu đối_lập đã tẩy_chay cuộc bầu_cử Vào ngày 5 6 tháng 6 năm 1990 Metropolitan_Mstyslav của Giáo_hội Chính_thống Ucraina có trụ_sở tại Hoa_Kỳ đã được bầu làm tộc_trưởng của Giáo_hội Chính_thống Giáo_hội Tự_trị Ucraina_UAOC trong hội_đồng đầu_tiên của Giáo_hội UAOC tuyên_bố độc_lập hoàn_toàn của mình từ Quốc_hội Moscow của Giáo_hội Chính_thống Nga mà vào tháng Ba đã trao quyền tự_trị cho nhà_thờ Chính_thống_giáo Ukraina do Thủ_tướng Filaret đứng đầu Vào ngày 22 tháng 6 năm 1990 Volodymyr_Ivashko rút đơn xin lãnh_đạo Đảng Cộng_sản Ukraine theo quan_điểm mới của ông tại quốc_hội Stanislav_Hurenko được bầu làm thư_ký đầu_tiên của CPU Vào ngày 11 tháng 7 Ivashko đã từ_chức vị chủ_tịch Quốc_hội Ucraina sau khi được bầu làm Tổng_thư_ký Đảng Cộng_sản Liên_Xô_Quốc hội chấp_nhận sự từ_chức một tuần sau đó vào ngày 18 tháng 7 Vào ngày 16 tháng 7 Quốc_hội đã áp_đảo Tuyên_bố về chủ_quyền nhà_nước của Ukraine với một phiếu ủng_hộ 355 và bốn người chống lại Các đại_biểu của nhân_dân đã bỏ_phiếu 339 5 để công_bố ngày 16 tháng 7 một kỳ nghỉ quốc_gia Ucraina_Ngày 23 tháng 7 năm 1990 Leonid_Kravchuk được bầu để thay_thế Ivashko làm chủ_tịch quốc_hội Vào ngày 30 tháng 7 Quốc_hội đã thông_qua một nghị_quyết về dịch_vụ quân_sự ra_lệnh cho binh_sĩ Ukraina trong các khu_vực xung_đột quốc_gia như Armenia và Azerbaijan để trở về lãnh_thổ Ucraina_Vào ngày 1 tháng 8 Quốc_hội đã bỏ_phiếu áp_đảo để đóng_cửa Nhà_máy điện hạt_nhân Chernobyl_Vào ngày 3 tháng 8 nó đã thông_qua một đạo_luật về chủ_quyền kinh_tế của nước cộng_hoà Ucraina_Vào ngày 19 tháng 8 phụng vụ Công_giáo Ucraina đầu_tiên trong 44 năm đã được tổ_chức tại Nhà_thờ St_George_Vào ngày 5 7 tháng 9 Hội_thảo quốc_tế về nạn đói lớn năm 1932 1933 được tổ_chức tại Kiev Vào ngày 8 tháng 9 cuộc biểu_tình Thanh_niên vì Chúa_Kitô đầu_tiên kể từ năm 1933 đã diễn ra tại Lviv với 40 000 người tham_gia Vào ngày 28 30 tháng 9 Đảng Xanh của Ukraine đã tổ_chức Đại_hội thành_lập Vào ngày 30 tháng 9 gần 100 000 người đã hành_quân tại Kiev để phản_đối hiệp_ước công_đoàn mới do Gorbachev đề_xuất Vào ngày 1 tháng 10 năm 1990 quốc_hội đã triệu_tập lại giữa các cuộc biểu_tình đại_chúng kêu_gọi sự từ_chức của Kravchuk và của Thủ_tướng Vitaliy_Masol một phần còn sót lại từ giai_đoạn trước Học_sinh sinh_viên dựng lên một thành_phố lều trên Quảng_trường Cách_mạng Tháng_Mười nơi họ tiếp_tục cuộc biểu_tình Vào ngày 17 tháng 10 Masol từ_chức và vào ngày 20 tháng 10 Thượng phụ Mstyslav I của Kiev và tất_cả Ukraine đến Nhà_thờ Saint_Sophia chấm_dứt 46 năm bị trục_xuất khỏi quê_hương Vào ngày 23 tháng 10 năm 1990 Quốc_hội đã bỏ_phiếu để xoá Điều 6 Hiến_pháp Ucraina được gọi là vai_trò lãnh_đạo của Đảng Cộng_sản Vào ngày 25 28 tháng 10 năm 1990 Rukh đã tổ_chức Đại_hội lần thứ hai và tuyên_bố rằng mục_tiêu chính của nó là đổi_mới tình_trạng độc_lập cho Ukraine_Ngày 28 tháng 10 UAOC trung_thành được hỗ_trợ bởi người Công_giáo Ucraina đã chứng_tỏ gần Nhà_thờ St_Sophia là Giáo_hội Chính_thống Nga mới được bầu Aleksei và Metropolitan_Filaret tổ_chức phụng vụ tại đền thờ Vào ngày 1 tháng 11 các nhà_lãnh_đạo của Giáo_hội Công_giáo Hy_Lạp Ucraina và Giáo_hội Chính_thống Giáo_hội người Ukraina tương_ứng Metropolitan_Volodymyr_Sterniuk và Patriarch_Mstyslav đã gặp nhau tại Lviv trong lễ kỷ_niệm năm 1918 tuyên_bố Cộng_hoà Dân_tộc Tây_Ucraina_Vào ngày 18 tháng 11 năm 1990 Giáo_hội Chính_thống ĐCSTQ đã lên_ngôi Mstyslav với tư_cách là Tổ_trưởng của Kiev và tất_cả Ukraine trong các buổi lễ tại Nhà_thờ Saint_Sophia_Cũng vào ngày 18 tháng 11 Canada thông_báo rằng tổng_lãnh_sự của nó tới Kiev sẽ là Nestor_Gayowsky người Ukraina Canada Vào ngày 19 tháng 11 Hoa_Kỳ tuyên_bố rằng lãnh_sự của nó đối_với Kiev sẽ là người Mỹ gốc Ukraina John_Stepanchuk_Ngày 19 tháng 11 các chủ_tịch của nghị_viện Ukraina và Nga tương_ứng Kravchuk và Yeltsin đã ký một hiệp_ước song_phương kéo_dài 10 năm Đầu tháng 12 năm 1990 Đảng Cộng_sản Dân_chủ Tái_sinh của Ukraine được thành_lập vào ngày 15 tháng 12 Đảng Dân_chủ Ukraine được thành_lập Cộng_hoà Trung_Á_Tajikistan cuộc bạo_loạn Dushanbe_Vào ngày 12 14 2 1990 các cuộc bạo_động chống chính_phủ diễn ra tại thủ_đô của Tajikistan Dushanbe khi căng_thẳng tăng lên giữa người dân_tộc Tajik và người tị_nạn Armenia sau cuộc nổi_loạn Sumgait và chống Armenia ở Azerbaijan năm 1988 Trong các cuộc bạo_loạn các cuộc biểu_tình được tài_trợ bởi phong_trào dân_tộc Rastokhez đã trở_nên bạo_lực Cải_cách kinh_tế và chính_trị tới múc cực_đoan đã được yêu_cầu bởi những người biểu_tình họ đốt_phá các toà nhà chính_phủ cửa_hàng và các doanh_nghiệp khác bị tấn_công và cướp_bóc 26 người thiệt_mạng và 565 người bị_thương Kirghizia_Vụ thảm_sát Osh_IVào tháng 6 năm 1990 thành_phố Osh và các vùng lân_cận đã trải qua những cuộc đụng_độ đẫm máu do mâu_thuẫn sắc_tộc giữa các nhóm dân_tộc_thiểu_số Kirghiz_Osh_Aymaghi và nhóm người theo chủ_nghĩa dân_tộc Uzbek_Adolat trên vùng_đất của một trang_trại tập_thể cũ Có khoảng 1 200 thương_vong trong đó có hơn 300 người chết và 462 người bị_thương nặng Các cuộc bạo_động đã nổ ra trong việc phân_chia tài_nguyên đất_đai trong và xung_quanh thành_phố Năm 1991 Cuộc khủng_hoảng ở Moscow_Ngày 14 tháng 1 năm 1991 Nikolai_Ryzhkov từ_chức Chủ_tịch Hội_đồng_Bộ_trưởng Thủ_tướng liên_bang Xô_Viết người kế_nhiệm là Valentin_Pavlov tại trụ_sở mới của thủ_tướng chính_phủ Liên_bang Xô_Viết Ngày 17 tháng 3 năm 1991 trong một cuộc trưng_cầu_ý_dân rộng khắp toàn Liên_bang 76 4 cử_tri bỏ_phiếu đồng_ý duy_trì Liên_bang Xô_Viết với những cải_tổ cải_cách mới Cộng_hoà Baltic_Armenia_Georgia và Moldova muốn tẩy_chay cuộc trưng_cầu_dân_ý cùng với Checheno_Ingushetia một nước cộng_hoà tự_trị thuộc Nga muốn giành độc_lập và hiện tự_xưng là Ichkeria_Trong 9 nước cộng_hoà còn lại đa_số cử_tri ủng_hộ duy_trì của Liên_bang Xô_Viết với những cải_cách mới Tổng_thống Nga Boris_Yeltsin_Ngày 12 Tháng 6 năm 1991 Boris_Yeltsin giành được 57 số phiếu phổ_thông trong cuộc bầu_cử cho chiếc ghế tổng_thống Nga đánh_bại ứng_cử_viên Gorbachev_Nikolai_Ryzhkov người đã giành 16 số phiếu bầu bị Yeltsin chỉ_trích là tên đầu_sỏ của chế_độ độc_tài Yeltsin không đưa ra hướng đi phát_triển nền kinh_tế_thị_trường mà thay vào đó ông hứa rằng nếu trường_hợp tăng_giá xảy ra ông sẽ đặt đầu mình lên_đường ray xe_lửa Yeltsin lên nắm quyền vào ngày 10 tháng 7 Các nước vùng Baltic_Litva_Ngày 13 tháng 1 năm 1991 quân_đội Xô_Viết cùng với KGB lực_lượng đặc_biệt Spetsnaz lực_lượng đặc_nhiệm Alpha đột chiếm Tháp truyền_hình Vilnius ở Litva để ngăn_chặn các phương_tiện truyền_thông quốc_gia Nó đã kết_thúc với cái chết của 14 dân_thường không vũ_trang và hàng trăm người bị_thương Vào đêm 31 tháng 7 năm 1991 lực_lượng cảnh_sát đặc_biệt OMON từ Riga lực_lượng quân_sự của Liên_Xô ở vùng Baltic tấn_công các bốt biên_giới Litva ở Medininkai và giết chết 7 quân_nhân Litva Sự_kiện này tiếp_tục suy_yếu vị_thế của Liên_Xô trên bình_diện quốc_tế và trong nước Latvia Các cuộc tấn_công ở Litva làm cho người Latvia gia_tăng phòng_thủ bằng cách lập chướng_ngại_vật để chận lối vào những toà nhà và các cây cầu có chiến_lược quan_trọng ở Riga_Những cuộc đụng_độ và ẩu_đả với quân_đội Xô_Viết vào những ngày kế_tiếp làm chết 6 người 7 người bị_thương một người chết sau đó Estonia Khi Estonia chính_thức khôi_phục lại độc_lập trong cuộc đảo_chính xem bên dưới trong tối_ngày 20 tháng 8 năm 1991 lúc 11 03 theo giờ Tallinn nhiều tình_nguyện_viên Estonia đã vây quanh tháp truyền_hình Tallinn trong một nỗ_lực cắt đứt các kênh thông_tin liên_lạc sau đó họ bị quân_đội Liên_Xô bắt_giữ những vẫn quyết_tâm chống lại quân_đội Liên_Xô_Khi Edgar Savisaar đối_đầu với quân_đội Liên_Xô trong mười phút cuối_cùng họ rút_lui khỏi tháp truyền_hình sau một cuộc kháng_chiến thất_bại chống lại người Estonia Cuộc đảo_chính tháng 8 Đối_mặt với phong_trào ly_khai Gorbachev dự_tính cải_tổ cấu_trúc Liên_Xô thành một nước ít tập_trung hơn Vào ngày 20 tháng 8 năm 1991 Gorbachev và một nhóm các nhà_lãnh_đạo các nước cộng_hoà dự_định ký_kết hiệp_ước liên_bang mới sẽ biến_đổi Liên_Xô thành một nước liên_bang của những nước Cộng_hoà độc_lập có chung một tổng_thống một chính_sách đối_ngoại và một quân_đội chung Nó được các nước Cộng_hoà Trung_Á ủng_hộ vì cần lợi_điểm của một thị_trường chung để trở nên thịnh_vượng Tuy_nhiên điều này có nghĩa là đảng Cộng_sản Liên_Xô sẽ chỉ kiểm_soát kinh_tế và đời_sống xã_hội trong một mức_độ nào đó Những nhà cải_cách càng cấp_tiến ngày_càng tin rằng việc chuyển_đổi nhanh_chóng sang nền kinh_tế_thị_trường là cần_thiết ngay cả khi nó dẫn đến việc Liên_Xô bị tan_rã ra thành nhiều nước_độc lập Độc_lập cũng là mong_muốn của Tổng_thống Nga Yeltsin cũng như những người của chính_quyền vùng và địa_phương để thoát khỏi tầm kiểm_soát của Moscow_Ngược lại những người muốn bảo_vệ tính toàn_vẹn của nhà_nước và lãnh_thổ Liên_Xô những người Nga theo chủ_nghĩa Dân_tộc vẫn nắm nhiều quyền_lực trong đảng Cộng_sản và trong quân_đội phản_đối việc_làm suy_yếu nhà_nước Xô_viết và cơ_cấu quyền_lực tập_trung của nước Xô_viết Vào ngày 19 tháng 8 năm 1991 Khi Tổng_thống Liên_Xô_Gorbachev đi nghỉ_mát ở Krym_Gorbachev đã bị quản_thúc tại_gia và bị cắt đứt mọi kênh thông_tin liên_lạc Phó tổng_thống Gennady_Yanayev thủ_tướng Valentin_Pavlov bộ_trưởng quốc_phòng Dmitry_Yazov giám_đốc cơ_quan mật_vụ KGB Vladimir_Kryuchkov đã ra_tay hành_động nhằm ngăn_ngừa hiệp_ước liên_bang mới được ký_kết Các nhà_lãnh_đạo cuộc đảo_chính đã ban_hành một nghị_định khẩn_cấp đình_chỉ hoạt_động chính_trị và cấm hầu_hết các tờ báo Gennady_Yanayev đã tuyên_bố rằng do tình_trạng sức_khoẻ của tổng_thống nên phó tổng_thống sẽ thực_hiện nhiệm_vụ của tổng_thống trên cơ_sở điều 127 mục 7 của Hiến_pháp Liên_Xô_Đồng thời công_bố danh_sách Uỷ_ban Nhà_nước về Tình_trạng Khẩn_cấp gồm 8 người ra_lệnh áp_dụng Tình_trạng Khẩn_cấp ở một_số khu_vực trong 6 tháng xe_bọc_thép chiếm các vị_trí quan_trọng của Moskva_Các nhà đào chính mong_muốn được sự ủng_hộ rộng_rãi của dân_chúng nhưng họ nhận ra rằng hầu_hết dân_chúng đều chống lại họ đặc_biệt là cuộc biểu_tình công_khai ở Moscow_Tổng_thống Nga Yeltsin lên_án cuộc đảo_chính và giành được nhiều sự ủng_hộ của dân_chúng Ngày 20 8 hàng vạn người tụ_tập để bảo_vệ toà nhà_trắng trụ_sở Quốc_hội Nga và văn_phòng của tổng_thống Yeltsin_Các nhà đảo_chính đã cố_gắng bắt_giữ Yeltsin nhưng đều thất_bại Một kế_hoạch tấn_công vào toà nhà trụ_sở quốc_hội của nhóm Alpha một trong số các lực_lượng đặc_nhiệm của KGB bị huỷ_bỏ khi toàn_bộ binh_lính nhất_trí từ_chối tuân lệnh Một đơn_vị xe_tăng rời bỏ hàng_ngũ của chính_phủ đến bảo_vệ quanh toà nhà quốc_hội chĩa tháp pháo ra ngoài Sau đó Yeltsin đã đứng trên chiếc xe_tăng và tập_hợp đông_đảo dân_chúng chống lại cuộc đảo_chính biểu_tình bãi_công ở nhiều nơi Các nước Ukraina Kazakhstan Uzbekistan tuyên_bố không áp_dụng tình_trạng khẩn_cấp Giới_chức Nga đòi giải_thể Uỷ_ban Nhà_nước về Tình_trạng Khẩn_cấp Các nhà_lãnh_đạo cuộc đảo_chính đã bỏ_qua các chương_trình phát_sóng tin_tức nước_ngoài rất nhiều người dẫn ở Moscow đã xem được mọi diễn_biến trực_tiếp trên kênh CNN Ngay cả Gorbachev bị cô_lập ngoài đảo cũng có_thể theo_dõi được kênh phát_thanh của BBC trên một chiếc đài bán_dẫn Sau 3 ngày_ngày 21 tháng 8 năm 1991 Đại_đa_số quân_đội được gửi tới Moskva công_khai đứng về phía những người phản_kháng ủng_hộ Yeltsin cuộc đảo_chính thất_bại Các lãnh_đạo đảo_chính bị bắt_giữ và Gorbachev đang bị quản_thúc tại_gia ở ngôi nhà ở Krym quay trở về Moskva dưới sự bảo_vệ của các lực_lượng trung_thành với Yeltsin_Gorbachev được khôi_phục_chức tổng_thống mặc_dù quyền_lực của ông đã không còn Liên_Xô chính_thức tan_rã cuối năm 1991 Vào ngày 24 tháng 8 năm 1991 Gorbachev giải_thể Uỷ_ban Chấp_hành Trung_ương tuyên_bố từ_chức tổng_bí_thư Đảng Cộng_sản Liên_Xô và giải_thể tất_cả các đơn_vị đảng trong chính_phủ Năm ngày sau cơ_quan lập_pháp Xô_Viết Tối_cao Liên_Xô quyết_định đình_chỉ hoạt_động của Đảng Cộng_sản Liên_Xô trên toàn lãnh_thổ Liên_Xô chấm_dứt sự lãnh_đạo của Đảng Cộng_sản tại Liên_Xô và giải_thể lực_lượng thống_nhất còn lại duy_nhất trong nước Gorbachev thành_lập Hội_đồng_Nhà_nước Liên_bang Xô_viết ngày 5 tháng 9 để đưa ông và các quan_chức tối_cao của các nước cộng_hoà còn lại thành một lãnh_đạo tập_thể để có_thể bổ_nhiệm một thủ_tướng của Liên_Xô nhưng nó đã không bao_giờ hoạt_động mặc_dù tân_thủ_tướng Liên_Xô_Ivan_Silayev đã đăng bài thông_qua Uỷ_ban về Quản_lý hoạt_động của nền kinh_tế Liên_Xô và Uỷ_ban Kinh_tế Liên_bang và cố_gắng thành_lập chính_phủ trong lúc quyền_lực bị suy_giảm Liên_Xô nhanh_chóng bị tan_rã trong quý cuối_cùng của năm 1991 Giữa khoảng tháng 8 và tháng 12 10 nước cộng_hoà tuyên_bố độc_lập phần_lớn là e_ngại một cuộc đảo_chính khác xảy ra Vào cuối tháng 9 Gorbachev không còn quyền_lực gây ảnh_hưởng đến các sự_kiện bên ngoài Moscow nữa Ông ta bị Yeltsin thách_thức Yeltsin đã bắt_đầu tiếp_quản những gì còn lại của chính_phủ Liên_Xô kể_cả điện Kremlin Vào ngày 17 tháng 9 năm 1991 các nghị_quyết của Đại_hội_đồng số 46 4 46 5 và 46 6 đã thừa_nhận Estonia Latvia và Litva gia_nhập Liên_hợp_quốc tuân theo các nghị_quyết 709 710 và 711 của Hội_đồng Bảo_an được thông_qua vào ngày 12 tháng 9 mà không có phiếu bầu Vào ngày 7 tháng 11 năm 1991 hầu_hết các tờ báo được gọi đất_nước hiện_tại là Liên_Xô cũ Vòng cuối_cùng của sự tan_rã của Liên_Xô bắt_đầu với một cuộc trưng_cầu dân Ukraina vào ngày 1 tháng 12 năm 1991 trong đó 90 cử_tri đã lựa_chọn độc_lập Sự ly_khai của Ukraina chỉ đứng thứ hai sau Nga về quyền_lực kinh_tế và chính_trị đã chấm_dứt các nỗ_lực của Gorbachev để giữ Liên_Xô thống_nhất ngay cả trên một quy_mô hạn_chế Các nhà_lãnh_đạo của ba nước cộng_hoà Slav chính Nga Ukraine và Belarus trước_đây là Byelorussia đã đồng_ý thảo_luận về các lựa_chọn thay_thế có_thể có cho liên_hiệp công_đoàn Vào ngày 8 tháng 12 các Tổng_thống nhà_lãnh_đạo Nga Ukraine và Belarus đã bí_mật gặp nhau tại Belavezhskaya_Pushcha phía tây Belarus và ký Hiệp_ước Belovezha_Thoả thuận tuyên_bố giải_thể Liên_Xô bởi các quốc_gia sáng_lập tố_cáo Hiệp_ước về việc thành_lập Liên_Xô 1922 và tuyên_bố thành_lập Cộng_đồng các Quốc_gia Độc_lập CIS như một hiệp_hội linh_động hơn để thay_thế Họ cũng mời các nước cộng_hoà khác gia_nhập CIS Gorbachev gọi đó là một cuộc đảo_chính vi_phạm hiến_pháp Tuy_nhiên vào thời_điểm này không còn nghi_ngờ gì nữa như lời mở_đầu của tên Hiệp_ước Liên_Xô đã bắt_đầu bị xoá tên trên bản_đồ quốc_tế Vào ngày 12 tháng 12 Liên_Xô_Tối cao của Liên_bang Nga chính_thức phê_chuẩn Hiệp_ước Belovezha và từ_bỏ Hiệp_ước về việc thành_lập Liên_Xô 1922 Nó cũng nhắc lại các đại_biểu Nga từ Liên_Xô_Tối cao của Liên_Xô_Tính hợp_pháp của hành_động này là vấn_đề vì luật Liên_Xô không cho_phép một nước cộng_hoà đơn_phương triệu_hồi các đại_biểu của mình Tuy_nhiên không ai ở Nga hoặc điện Kremlin phản_đối Bất_kỳ sự phản_đối nào từ sau_này sẽ không có hiệu_lực vì chính_phủ Xô_Viết đã KHÔNG còn quyền_lực từ trước tháng 12 Bề_ngoài Nga là nước cộng_hoà lớn nhất đã chính_thức ly_khai Nhưng rõ_ràng Người Nga đã nhận ra rằng không_thể rút khỏi một quốc_gia không còn tồn_tại Cuối ngày hôm đó Gorbachev ám_chỉ lần đầu_tiên ông đang cân_nhắc việc từ_chức tổng_thống Liên_Xô_Vào ngày 17 tháng 12 năm 1991 cùng với 28 quốc_gia châu_Âu_Liên minh châu_Âu sau đó được gọi là Cộng_đồng châu_Âu và bốn quốc_gia không thuộc châu_Âu ba nước Cộng_hoà Baltic và chín trong mười_hai nước cộng_hoà Liên_Xô còn lại đã ký Hiến_chương Năng_lượng Châu_Âu trong Hague như các quốc_gia độc_lập có chủ_quyền Nghi_ngờ vẫn còn về việc liệu các hiệp_ước Belovezha đã giải_thể bất_hợp_pháp Liên_bang Xô_viết vì chỉ được ký_kết bởi ba nước cộng_hoà Tuy_nhiên ngày 21 tháng 12 năm 1991 đại_diện của 11 trong số 12 nước cộng_hoà còn lại tất_cả ngoại_trừ Gruzia đã ký Nghị_định_thư Alma_Ata xác_nhận việc giải_thể Liên_minh và chính_thức thành_lập CIS Họ cũng chấp_nhận việc từ_chức của Gorbachev_Trong khi Gorbachev không thực_hiện bất_kỳ kế_hoạch chính_thức nào để từ_chức rời khỏi nhà_Trắng ông đã nói với CBS News rằng ông sẽ từ_chức ngay khi CIS được thực_thi Trong một bài phát_biểu trên truyền_hình toàn_quốc vào sáng ngày 25 tháng 12 năm 1991 Gorbachev đã từ_chức chủ_tịch Liên_Xô hoặc khi ông nói Tôi từ_chối các hoạt_động của tôi tại vị_trí Chủ_tịch Liên_minh các nước Cộng_hoà_Xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Ông tuyên_bố văn_phòng đã và tất_cả các quyền_hạn bị giải_thể như kiểm_soát kho vũ_khí_hạt_nhân được nhượng lại cho Yeltsin_Một tuần trước đó Gorbachev đã gặp Yeltsin và chấp_nhận sự tan_rã của Liên_Xô_Cùng ngày Liên_Xô_Tối cao của Xô_Viết Nga đã thông_qua một đạo_luật để thay_đổi tên pháp_lý của Nga từ Liên_bang Cộng_hoà_Xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Nga thành Liên_bang Nga cho thấy rằng Liên_Bang Nga bây_giờ là một quốc_gia có chủ_quyền Vào đêm_ngày 25 tháng 12 lúc 7 32 chiều Thời_gian Moscow sau khi Gorbachev rời khỏi điện Kremlin lá cờ Liên_Xô cuối_cùng đã được hạ xuống và lá cờ của Nga được treo lên lúc 11 40 biểu_tượng đánh_dấu sự kết_thúc của Liên_Xô_Trong những lời chia_tay của mình ông bảo_vệ thành_tích mình về các cải_cách và ổn_định trong nước nhưng thừa_nhận Hệ_thống cũ sụp_đổ trước khi cái mới có thời_gian để bắt_đầu làm_việc Cùng ngày đó Tổng_thống Hoa_Kỳ George_H_W_Bush đã tổ_chức một bài phát_biểu trên truyền_hình ngắn_gọn chính_thức công_nhận sự độc_lập của 11 nước cộng_hoà còn lại Vào ngày 26 tháng 12 Hội_đồng các nước Cộng_hoà phòng trên của Liên_Xô_Tối cao của Liên_minh đã bỏ_phiếu cho cả chính họ và Liên_Xô_Căn phòng thấp hơn Hội_đồng Liên_minh đã không_thể làm_việc kể từ ngày 12 tháng 12 khi sự triệu_hồi của các đại_biểu Nga rời bỏ nó mà không có đại_biểu Ngày hôm sau Yeltsin chuyển đến văn_phòng cũ của Gorbachev mặc_dù chính_quyền Nga đã tiếp_quản phòng này hai ngày trước đó Đến cuối năm 1991 một_số tổ_chức Liên_Xô còn lại chưa được Nga tiếp_quản và các nước cộng_hoà cá_nhân đảm_nhận vai_trò của chính_quyền trung_ương Nghị_định_thư Alma_Ata cũng giải_quyết các vấn_đề khác bao_gồm cả tư_cách thành_viên LHQ Đáng chú_ý Nga được uỷ_quyền để đảm_nhận tư_cách thành_viên Liên_Hợp_Quốc của Liên_Xô bao_gồm cả vị_trí thường_trực của mình trong Hội_đồng Bảo_an Đại_sứ Liên_Xô tại LHQ đã gửi một lá thư có chữ_ký của Tổng_thống Nga Yeltsin đến Tổng_thư_ký LHQ ngày 24 tháng 12 năm 1991 thông_báo với ông rằng theo Nghị_định_thư Alma_Ata_Nga là nước kế_nhiệm của Liên_Xô Sau khi được tuyên_bố trong các quốc_gia thành_viên LHQ khác không có phản_đối nào được nêu ra tuyên_bố này được chấp_nhận vào ngày cuối_cùng của năm ngày 31 tháng 12 năm 1991 Di_sản Theo một cuộc thăm_dò năm 2014 57 công_dân Nga nuối_tiếc về sự sụp_đổ của Liên_bang Xô_viết trong khi 30 thì không Người cao_tuổi có khuynh_hướng hoài_cổ hơn người Nga trẻ tuổi 50 số người được hỏi ở Ukraine trong một cuộc thăm_dò tương_tự được tổ_chức vào tháng 2 năm 2005 cho biết họ rất tiếc sự tan_rã của Liên_bang Xô_viết Một cuộc thăm_dò ý_kiến tương_tự được tiến_hành trong năm 2016 cho thấy chỉ có 35 người Ukraina hối_hận về sự sụp_đổ của Liên_Xô và 50 không hối_hận về điều này Sự sụp_đổ của các mối quan_hệ kinh_tế theo sau sự sụp_đổ của Liên_Xô đã dẫn đến một cuộc khủng_hoảng_kinh_tế nghiêm_trọng và sự sụp_đổ thảm_khốc trong các tiêu_chuẩn sống ở các quốc_gia hậu Xô_viết và Khối_Đông cũ thậm_chí còn tồi_tệ hơn cuộc Đại suy_thoái Nghèo_đói và bất_bình_đẳng kinh_tế gia_tăng đột_biến giữa 1988 1989 và 1993 1995 Hệ_số Gini tăng trung_bình 9 điểm cho tất_cả các nước xã_hội_chủ_nghĩa cũ Ngay cả trước cuộc khủng_hoảng tài_chính của Nga năm 1998 GDP của Nga chỉ bằng một_nửa so với những gì đã có trong đầu những năm 1990 Trong nhiều thập_kỷ sau khi Chiến_tranh_Lạnh kết_thúc chỉ có năm hoặc sáu tiểu_bang hậu cộng_sản đang trên con đường tham_gia vào tư_bản giàu_có của phương Tây trong khi hầu_hết đều bị tụt_hậu một_số đến mức phải mất hơn 50 năm phát_triển để bắt kịp lại vị_trí cũ trước khi kết_thúc chủ_nghĩa_cộng_sản Thành_viên Liên_Hợp_Quốc Trong một lá thư ngày 24 tháng 12 năm 1991 Boris_Yeltsin_Tổng_thống Liên_bang Nga thông_báo cho Tổng_thư_ký Liên_Hợp_Quốc rằng thành_viên Liên_Xô trong Hội_đồng Bảo_an và tất_cả các cơ_quan Liên_hợp_quốc khác đang được Liên_bang Nga tiếp_tục sự hỗ_trợ của 11 quốc_gia thành_viên của Khối thịnh_vượng chung của các quốc_gia độc_lập Tuy_nhiên Cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Byelorussia và Cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa Xô_Viết Ukraina đã gia_nhập Liên_Hợp_Quốc với tư_cách là thành_viên ban_đầu vào ngày 24 tháng 10 năm 1945 cùng với Liên_Xô Sau khi tuyên_bố độc_lập Cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa Xô_Viết Ukraina đã đổi tên thành Cộng_hoà Ukraina vào ngày 24 tháng 8 năm 1991 và ngày 19 tháng 9 năm 1991 Cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa Xô_viết Byelorussia đã thông_báo với Liên_Hợp_Quốc đổi tên thành Cộng_hoà Belarus Mười_hai quốc_gia độc_lập khác được thành_lập từ các nước Cộng_hoà Xô_viết cũ đều được gia_nhập vào Liên_Hợp_Quốc BULLET 12 1991 17 12 1991 và BULLET 03 1992 02 03 1992 và BULLET 07 1992 31 07 1992 Nguyên_nhân Liên_Xô tan_rã Nguyên_nhân sự sụp_đổ tan_rã của Liên_Xô được nhiều chuyên_gia nghiên_cứu phân_tích trên nhiều khía_cạnh lịch_sử đất_nước Liên_Xô đưa ra các quan_điểm khác nhau Theo các chuyên_gia phân_tích quốc_tế Lịch_sử về sự giải_thể của Liên_Xô có_thể được phân_loại thành hai nhóm đó là nhóm sự giải_thể có chủ_ý và nhóm giải_thể có tính cấu_trúc Nhóm phân_tích giải_thể có chủ_ý cho rằng sự sụp_đổ của Liên_Xô là không_thể tránh khỏi và xuất_phát từ những chính_sách và quyết_định quan_trọng của các cá_nhân đứng đầu Liên_Xô thường là Gorbachev và Yeltsin_Một ví_dụ điển_hình của Nhà_sử_học Archie_Brown trong cuốn The_Gorbachev_Factor cho rằng Gorbachev là lực_lượng chính trong chính_trị của Liên_Xô ít_nhất là trong giai_đoạn 1985 1988 và cả sau đó chủ_yếu dẫn_đầu các cải_cách chính_trị và phát_triển trái_ngược với sự_kiện diễn ra Điều này đặc_biệt đúng với các chính_sách Liên_Xô đã ban_hành như Chính_sách perestroika và Chính_sách glasnost các sáng_kiến thị_trường và lập_trường chính_sách đối_ngoại như nhà_khoa_học chính_trị George_Breslauer đã tán_thành gán cho Gorbachev một người đàn_ông của các sự_kiện Ở một khía_cạnh khác David_Kotz và Fred_Weir đã cho rằng giới tinh_hoa Liên_Xô chịu trách_nhiệm thúc_đẩy cả chủ_nghĩa dân_tộc và chủ_nghĩa_tư_bản mà từ đó họ có_thể hưởng lợi điều này cũng được chứng_minh bằng sự hiện_diện liên_tục của họ trong thời_kỳ kinh_tế và chính_trị cao hơn của hậu_thế Cộng_hoà Xô_viết Ngược_lại Nhóm phân_tích giải_thể có tính cấu_trúc lại có một cái nhìn xác_định hơn trong đó giải_thể Liên_Xô là kết_quả của các vấn_đề cấu_trúc có từ nguồn_gốc sâu_xa đã gieo một quả bom hẹn giờ Ví_dụ Edward_Walker đã lập_luận rằng trong khi các quốc_gia thiểu_số bị từ_chối quyền_lực ở cấp Liên_minh phải đối_mặt với một hình_thức hiện_đại_hoá kinh_tế bất_ổn về văn_hoá và phải chịu sự Nga hoá về dân_tộc các quốc_gia này được củng_cố bởi một_số chính_sách theo_đuổi Chế_độ Xô_Viết như bản_địa_hoá lãnh_đạo hỗ_trợ ngôn_ngữ địa_phương quyền ly_khai chính_trị v v theo thời_gian đã tạo ra các quốc_gia có ý_thức Vào ngày 25 tháng 1 năm 2016 Tổng_thống Nga Vladimir_Putin ủng_hộ quan_điểm này gọi sự ủng_hộ của Lenin về quyền ly_khai đối_với Cộng_hoà Liên_Xô là quả bom_nổ_chậm Đồng_thời Vladimir_Putin đổ lỗi cho Lenin và ủng_hộ quyền ly_khai chính_trị của nước cộng_hoà cho sự tan_rã của Liên_Xô_Putin cũng chỉ_trích khái_niệm quốc_gia liên_bang của Lenin mà trong đó các thực_thể có quyền được ly_khai ông cho là khái_niệm này đóng_góp một phần_lớn vào sự tan_rã của Liên_Xô năm 1991 Một ngày sau theo thông_tấn_xã Nga TASS ông giải_thích rõ hơn ý câu nói của mình Ý tôi muốn nói về cuộc tranh_luận giữa Stalin và Lênin về việc cần xây_dựng Liên_bang Xô_Viết như_thế_nào Hồi đó Stalin đưa ra ý_tưởng tự_trị_hoá Liên_bang xô_viết theo đó các chủ_thể của Nhà_nước tương_lai sẽ gia_nhập Liên_Xô trên cơ_sở tự_trị với những quyền_hạn rộng_lớn Lenin đã kịch_liệt chỉ_trích lập_trường của Stalin và cho rằng ý_tưởng đó không hợp_thời Putin nói Lênin chủ_trương thành_lập Liên_Xô trên cơ_sở bình_đẳng hoàn_toàn các chủ_thể những nước cộng_hoà tự_trị có quyền tách ra khỏi Liên_bang điều này tuy tôn_trọng nguyên_tắc bình_đẳng dân_tộc nhưng lại trở_thành mầm_mống pháp_lý gây tan_rã Liên_Xô sau_này Theo các chuyên_gia phân_tích trong nước Nguyên_nhân chính_trị Đảng Cộng_sản Liên_Xô trở_thành quyền_lực tối_cao hoà_trộn chức_năng giữa Đảng và chính_quyền dẫn tới Đảng có sự bao_biện làm thay các cơ_quan nhà_nước các tổ_chức quần_chúng làm cho bộ_máy của Đảng cồng_kềnh hoạt_động kém hiệu_quả không tập_trung được vào công_việc chủ_yếu của mình Hệ_thống điều_hành tổng_lực của đất_nước xuất_hiện sự già_cỗi chậm đổi_mới Không có thiết_chế kiểm_soát quyền_lực của Đảng Cộng_sản và các cá_nhân lãnh_đạo Đảng Mặc_dù hệ_thống giáo_dục tốt nền_tảng dân_trí cao nhưng thiếu phản_biện xã_hội thực_sự khiến ban lãnh_đạo Liên_Xô không nhận_thức được những khiếm_khuyết của mình Nhóm cải_cách do Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov đứng đầu vừa không thoát khỏi cách làm cũ vừa mắc những sai_lầm mới biến phản_biện xã_hội thành một quá_trình không kiểm_soát được biến hoạt_động khoa_học và lý_luận của các cơ_quan soạn_thảo văn_kiện nhiều khi thành một hoạt_động dạng câu_lạc_bộ vô_chính_phủ Chính_quyền Liên_Xô trong giai_đoạn cuối đã không nghiêm_minh trong việc thực_hiện pháp_luật kỷ_luật đối_với Đảng_viên bị buông_lỏng cũng như những hạn_chế trong việc thực_hiện công_bằng xã_hội khi nhiều cán_bộ thoái_hoá đã tự cho mình được hưởng đặc_quyền_đặc_lợi mà không bị pháp_luật trừng_trị V I Lê_nin đã nhấn_mạnh chuyên_chính_vô_sản phải bảo_đảm thực_hiện nền dân_chủ XHCN trong đó nhân_dân là chủ_nhân xã_hội là người trực_tiếp tham_gia mọi công_việc của nhà_nước nhân_dân đóng vai_trò ngày_càng quan_trọng trong công_việc quản_lý xã_hội Nhưng từ thời Stalin_Đảng_Cộng sản Liên_Xô ngày_càng có xu_hướng độc_đoán quan_liêu xa_rời nhân_dân mà không đề ra cơ_chế nào đế sửa_chữa Môi_trường thiếu dân_chủ cơ_chế tổ_chức yếu_kém kỷ_luật đảng lỏng_lẻo Trách_nhiệm của từng tổ_chức cá_nhân trong hệ_thống tổ_chức của Đảng không rõ_ràng Công_tác kiểm_tra giám_sát không chặt_chẽ Tình_trạng đặc_quyền_đặc_lợi và quan_liêu nhũng_nhiễu mua quan bán chức trong Đảng ngày_càng nặng_nề Những người bất_đồng ý_kiến bị loại_bỏ đưa ra khỏi các vị_trí lãnh_đạo Nguyên_tắc tập_trung_dân_chủ không được áp_dụng triệt_để thậm_chí còn bị giải_thích sai_lạc để bảo_vệ những lợi_ích của cá_nhân hay nhóm quan_chức quan_liêu Đó là cơ_sở dẫn tới tệ sùng_bái cá_nhân độc_đoán chuyên_quyền Một loạt lãnh_đạo cao_cấp của Đảng Nhà_nước ở Liên_Xô và các nước XHCN ở Đông_Âu đã duy_trì quyền_lực suốt đời mà không bị giới_hạn nhiệm_kỳ Nền dân_chủ XHCN ở Liên_Xô và các nước Đông_Âu trên thực_tế bị hạn_chế rất nhiều so với các tuyên_ngôn chính_thức Hầu_hết các ý_kiến quan_điểm khác với chủ_trương đường_lối của Đảng Nhà_nước đều không được khuyến_khích thậm_chí còn bị quy vào những tội_danh nặng_nề Tình_trạng thiếu dân_chủ thậm_chí còn ảnh_hưởng tiêu_cực đến cả văn_học nghệ_thuật khoa_học nhất là khoa_học_xã_hội hạn_chế sự sáng_tạo trong xã_hội và vai_trò của nhân_dân trong giám_sát quyền_lực phản_biện các chính_sách_xã_hội Tình_trạng ấy dẫn đến những bức_xúc về tư_tưởng tinh_thần trong xã_hội không được giải_toả không có lối_thoát bị ức_chế kìm_nén gây nên không_khí nặng_nề tạo nên những rạn_nứt ngầm trong quan_hệ giữa nhân_dân với Đảng và Nhà_nước Đó cũng chính là mảnh đất tốt cho chủ_nghĩa_quan_liêu là môi_trường thuận_lợi cho sự chuyên_chế độc_đoán là căn_bệnh làm cho Đảng Nhà_nước xa_rời nhân_dân nhân_dân mất dần niềm tin vào Đảng và Nhà_nước Sai_lầm trong nhận_thức lý_luận còn thể_hiện ở phương_pháp không đúng khi tiếp_cận với chủ_nghĩa Marx_Lenin sự bảo_thủ hẹp_hòi trong thái_độ ứng_xử với những giá_trị của văn_minh nhân_loại nhất là những gì liên_quan đến chủ_nghĩa_tư_bản Đặc_biệt sự độc_đoán chuyên_quyền mất dân_chủ và chủ_nghĩa_cá_nhân là nguyên_nhân cản_trở không cho_phép phát_triển hệ_thống lý_luận khoa_học khách_quan đúng_đắn trong điều_kiện chủ_nghĩa_xã_hội hiện_thực mô_hình Xô_viết Nguyên_nhân kinh_tế Nguyên_nhân này xuất_phát từ bên trong và có tính sâu_xa Hệ_thống kinh_tế quan_liêu bao_cấp đã không kế_thừa được những tinh_hoa của nền kinh_tế tư_sản Mô_hình kinh_tế xã_hội_chủ_nghĩa mà Liên_Xô đã áp_dụng không thúc_đẩy được động_cơ làm_việc tăng năng_suất của người lao_động Việc kế_hoạch_hoá nền kinh_tế một_cách cưỡng_ép chủ_quan đã đi ngược_lại quy_luật khách_quan của lịch_sử Việc tiến_hành kế_hoạch_hoá tập_thể_hoá nền kinh_tế được áp_dụng tràn_lan sai nguyên_tắc trong khi năng_lực sản_xuất của nền kinh_tế và người lao_động còn thấp việc chèn_ép các sở_hữu tư_nhân và coi_nhẹ sở_hữu cổ_phần cũng như các hình_thức kinh_doanh đa sở_hữu khác gây ra sự gia_tăng tình_trạng độc_quyền phi kinh_tế và tình_trạng quan_liêu tham_nhũng lãng_phí do ai cũng có quyền ra_lệnh can_thiệp vào hoạt_động của doanh_nghiệp nhưng không ai chịu trách_nhiệm trực_tiếp về kết_quả kinh_doanh của từng doanh_nghiệp nói_riêng và nền kinh_tế quốc_gia nói_chung Đảng Cộng_sản Liên xô và Nhà_nước Xô_viết đã áp_dụng những biện_pháp hành_chính áp_đặt để giải_quyết các nhiệm_vụ phát_triển kinh_tế Toàn_bộ tư_liệu_sản_xuất được công_hữu_hoá hay tập_thể_hoá Sở_hữu tư_nhân bị thủ_tiêu bằng vũ_lực và tước_đoạt Tất_cả các thành_phần kinh_tế ngoài quốc_doanh và tập_thể đều bị xoá_bỏ Thị_trường không phát_triển do sản_xuất hàng_hoá bị coi là xa_lạ với chủ_nghĩa_xã_hội Trong nông_nghiệp chính_sách hợp_tác_hoá đã làm suy_yếu lực_lượng_sản_xuất ở nông_thôn tước bỏ động_lực cần_thiết làm cho nền nông_nghiệp phát_triển chậm năng_suất lao_động thấp Nền công_nghiệp Liên_Xô có khả_dĩ hơn nhưng chỉ phát_triển tốt ở một_số ngành công_nghiệp_nặng khai_khoáng công_nghiệp quốc_phòng Công_nghiệp sản_xuất hàng_tiêu_dùng có ý_nghĩa đặc_biệt quan_trọng với xã_hội lại là khu_vực yếu_kém nhất Người_dân có rất ít cơ_hội để lựa_chọn những hàng_hoá nhu_yếu_phẩm cho cá_nhân và gia_đình Nhiều thời_kỳ hàng_hoá khan_hiếm gây bức_xúc trong xã_hội Vào cuối những năm 1960 Liên_Xô và các nước trong hệ_thống XHCN ở Đông_Âu đã thu được những thành_tựu quan_trọng về kinh_tế xã_hội chuyển sang giai_đoạn xây_dựng chủ_nghĩa_xã_hội phát_triển nhưng cơ_chế quản_lý vận_hành nền kinh_tế đã không có bất_cứ sự thay_đổi nào Hơn thế nữa cơ_chế đó còn tỏ ra ngày_càng kém hiệu_quả hơn do hệ_thống công_quyền ngày_càng quan_liêu_hoá Những thành_tựu của cuộc cách_mạng_khoa_học công_nghệ của nhân_loại không được áp_dụng kịp_thời vào sản_xuất Năng_suất lao_động xã_hội ngày_càng giảm Tăng_trưởng kinh_tế nhằm mục_tiêu giành thắng_lợi trong cuộc chạy_đua ai thắng ai với các nước tư_bản không đạt được như mong_muốn Không_những thế nền kinh_tế còn sa vào tình_trạng trì_trệ Chất_lượng các loại hàng_hoá tiêu_dùng thấp không được đổi_mới về hình_thức mẫu_mã hàng_hoá ngày_càng khan_hiếm không đáp_ứng được yêu_cầu tiêu_dùng của nhân_dân Sự thất_bại trong phát_triển kinh_tế đã góp_phần đẩy xã_hội Xô_viết đến bờ vực khủng_hoảng Trong cuốn sách The_Politics of Bad_Faith tác_giả David_Horowitz đã đưa ra những thống_kê cho thấy rằng tiêu_chuẩn sống của người_dân Liên_Xô trong những năm 1980 ngày_càng sụt_giảm Tình_trạng thiếu_hụt các mặt_hàng tiêu_dùng ngày_càng tăng nhiều nơi ở Liên_Xô người_dân đã phải đối_mặt với tình_trạng không có giấy_vệ_sinh để sử_dụng mặc_dù Liên_Xô có diện_tích rừng lớn nhất trên thế_giới Cũng theo Horowitz 1 3 số hộ gia_đình ở Liên_Xô không có hệ_thống cấp_nước 2 3 số hộ gia_đình không có hệ_thống nước nóng Người da đen sống dưới chế_độ phân_biệt chủng_tộc apartheid ở Nam_Phi sở_hữu số_lượng xe_hơi bình_quân đầu người_lớn hơn so với công_dân sống ở Liên_Xô_Hệ_thống y_tế từng là niềm tự_hào của Liên_Xô cũng đối_mặt với nhiều khó_khăn 1 3 các bệnh_viện ở Liên_Xô thời_kỳ này không có hệ_thống cấp_nước tự_động trang_thiết_bị y_tế tại nhiều bệnh_viện trở_nên lỗi_thời tình_trạng khan_hiếm thuốc_men tiếp_tục diễn ra Việc hối_lộ các bác_sĩ y_tá để có được sự chăm_sóc y_tế tốt và cả những tiện_nghi cơ_bản nhất như chăn ở các bệnh_viện của Liên_Xô đã trở_nên phổ_biến Một hệ_quả là tuổi_thọ trung_bình của người_dân Liên_Xô bị tụt lại khá xa so với các nước có nền kinh_tế tư_bản phát_triển kém hơn 9 tuổi so với người_dân Hoa_Kỳ và 12 tuổi so với người_dân Nhật_Bản Các loại thực_phẩm phổ_biến như sữa thịt pho_mát đường rau quả bánh_mì khoai_tây và thậm_chí là cả vodka trở_nên ngày_một khan_hiếm còn xà_phòng bột_giặt và kem đánh răng thì gần như hoàn_toàn biến mất khỏi các cửa_hàng mậu_dịch trên cả nước Tình_trạng thiếu_hụt nhà ở tại Liên_Xô cũng bắt_đầu diễn ra hàng ngàn người vô_gia_cư ở thủ_đô Moscow đã phải sống trong những căn lều dựng tạm hoặc những trạm xe_điện Đến tháng 8 năm 1991 khủng_hoảng_chính_trị xảy ra khiến hoạt_động kinh_tế đình_trệ Đến tháng 10 Liên_Xô xảy ra tình_trạng khan_hiếm lương_thực thực_phẩm trên diện rộng do nhiều nông_dân từ_chối thanh_toán bằng tiền rúp Liên_Xô do Nhà_nước Liên_Xô đang tan_rã nên nông_dân không muốn dùng tiền do Nhà_nước phát_hành tỉ_lệ lạm_phát đã lên tới hơn 300 các nhà_máy đã không còn đủ khả_năng để trả lương cho công_nhân nguồn nhiên_liệu dự_trữ ở một_số nơi thì chỉ đáp_ứng 50 80 nhu_cầu cho mùa đông đang đến Ước_tính kinh_tế Liên_Xô đã sụt_giảm 20 do cuộc khủng_hoảng_chính_trị năm 1991 Tổng_thống Gorbachev kêu_gọi sự hỗ_trợ từ các nước phương Tây nhưng bị từ_chối Các tổ_chức kinh_tế tài_chính toàn_cầu như IMF và WB cũng tuyên_bố rằng nền kinh_tế của Liên_Xô hiện đã tê_liệt và mọi sự giúp_đỡ của họ vào thời_điểm này là vô_ích Chính_phủ Liên_Xô đã buộc phải nhận viện_trợ lương_thực và thuốc_men từ Ấn_Độ một nước còn kém phát_triển Sự chống_phá của các thế_lực thù_địch nước_ngoài Lực_lượng theo khuynh_hướng tư_bản_chủ_nghĩa khoác những chiếc áo dân_tộc Trên bề_mặt thì tất_cả đều yên_tĩnh vang lên những lời_nói vui_vẻ về tình hữu_nghị giữa các dân_tộc nhưng ở bên trong thì âm_ỉ những lò lửa của sự hằn_thù đã tiến_hành những hoạt_động diễn_biến_hoà_bình gây mâu_thuẫn giữa các sắc_tộc của Liên_Xô_Các biện_pháp bao_gồm bôi_nhọ chủ_nghĩa Marx_Lenin gây mất_lòng tin của người_dân vào chính_quyền bằng các biện_pháp chụp_mũ tạo tin_đồn giả Trong việc_làm tan_rã Liên_Xô có vai_trò nổi_bật của Tổng_thống Cộng_hoà Xô_viết Nga Boris_Yeltsin_Thực ra chính tình_báo Mỹ đã thông_đồng với Boris_Yeltsin và báo trước cho ông ta biết về những kế_hoạch quan_trọng của phe đối_lập giúp ông ta giành thắng_lợi trong cuộc đối_đầu với Uỷ_ban nhà_nước về tình_trạng khẩn_cấp do CIA đã đặt máy nghe trộm ngay dưới chân điện Kremli_Đích thân tổng_thống Mỹ George_Bush cha và thủ_tướng Anh là John_Major đã gọi điện báo trước về âm_mưu đảo_chính và thúc_giục Yeltsin phải có hành_động nhằm tranh_thủ sự đồng_tình và nắm chắc quân_đội A Shcherbatov_Chủ_tịch Liên_minh các quý_tộc Nga ở Mỹ đã tiếp_xúc với Đại_sứ Mỹ Robert_Strauss tại Liên_Xô khi đó và đã bay từ Mỹ về Moskva vào đúng ngày xảy ra cuộc đảo_chính Ông kể Tôi đã cố tìm_hiểu các chi_tiết về cuộc đảo_chính Sau đó vài ngày tôi biết được nhiều điều CIA đã chuyển tiền qua Đại_sứ Strauss cho các tướng_lĩnh quân_đội mà ông ta đã mua_chuộc được Các sư_đoàn lính_dù Taman và Dzerzhisk đã đứng về phía Yeltsin_Cho đến tận sau_này nhiều người Nga vẫn đánh_giá Boris_Yeltsin rất tiêu_cực vì sự thông_đồng của ông ta với tình_báo nước_ngoài Sự suy_thoái của truyền_thông báo_chí Liên_Xô_Tại các cơ_quan truyền_thông báo_chí tuyên_truyền lớn của Liên_Xô từ 1986 đến 1988 một loạt cán_bộ chủ_chốt được thay_thế bởi những người có tư_tưởng ủng_hộ phương Tây mặt_trận báo_chí của Đảng Cộng_sản Liên_Xô dần bị đánh chiếm Từ đó báo_chí Liên_Xô liên_tục gây khuynh_đảo dư_luận khi ngấm_ngầm rồi sau đó công_khai viết bài_chỉ trích lịch_sử cách_mạng trong khi lại tán_dương chủ_nghĩa_tư_bản phương Tây_Ảnh hưởng từ báo_chí tư_tưởng Đảng_viên và nhân_dân Liên_Xô trở_nên dao_động dữ_dội ngày_càng có nhiều người bi_quan về đất_nước trong khi lại ảo_tưởng về phương Tây_Năm 1994 nhà_văn Yuri_Boldarev khi nhìn lại tình_cảnh của thời_kỳ này đã nói Trong sáu năm báo_chí Liên_Xô đã thực_hiện được mục_tiêu mà quân_đội Đức Quốc xã với hàng triệu quân tinh_nhuệ nhất cũng không_thể thực_hiện được khi xâm_lược nước ta đó là đánh_đổ Nhà_nước Liên_Xô_Quân_đội Đức có thiết_bị kỹ_thuật hàng_đầu nhưng thiếu một thứ đó là hàng triệu ấn_phẩm mang vi_khuẩn huỷ_diệt tư_tưởng của nhân_dân Liên_Xô_Mikhail_Sergeyevich Gorbachyov và những thành_phần cơ_hội Theo đảng_Cộng_sản_Việt_Nam trong lĩnh_vực chính_trị Gorbachyov đã thay dần những người trung_thành với học_thuyết của chủ_nghĩa Marx_Lenin và sự_nghiệp xây_dựng chủ_nghĩa_cộng_sản ở Liên_Xô bằng những phần_tử cơ_hội tham_nhũng cùng chí_hướng với mình vào bộ_máy của Đảng và Nhà_nước tước bỏ nguyên_tắc tập_trung_dân_chủ trong lãnh_đạo của Đảng Trong kinh_tế quá_trình cổ_phần_hoá tư_hữu_hoá bị cố_tình thực_hiện sai nguyên_tắc tạo ra những kẻ tham_ô tham_nhũng định_giá tài_sản nhà_nước một_cách rẻ_mạt Chính Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov đã phản_bội lại lý_tưởng mà ông ta đã theo_đuổi Đường_lối cải_tổ của Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov đã xuất_hiện rất nhiều sai_lầm Trong quan_hệ với đồng_sự Gorbachyov là con_người né_tránh vấn_đề giỏi che_đậy khôn_ngoan và có kỹ_năng và chiến_thuật làm mọi người nhanh quên đi những quan_điểm của mình Gorbachyov đã để cho vợ mình một người không có chức_vụ tham_gia một_cách bình_đẳng vào việc thông_qua các quyết_định ở cấp cao nhất Theo những đề_nghị của bà người ta đã hạ_bệ nhiều quan_chức cao_cấp nhiều chuyên_gia giỏi để_dành những vị_trí đó cho những kẻ không hề hình_dung nổi nhiệm_vụ được giao_phó những người không hợp với bà ta không hề có cơ_hội được đảm_nhận chức_vụ Chính sự tham_gia này đã góp_phần khiến Liên_Xô sụp_đổ Để góp_phần đưa Gorbachyov lên chức Tổng_bí_thư các lực_lượng phương Tây đã đẩy_mạnh tô_vẽ Gorbachyov trong khi tăng_cường bôi xấu G V Romanov người có quan_điểm cương_quyết chống phương Tây và Hoa_Kỳ Phía Hoa_Kỳ đã cố_tình làm nhỡ chuyến bay từ Hoa_Kỳ về Liên_Xô của Uỷ_viên Bộ_Chính_trị Xerbitxk người biểu_quyết loại_bỏ Gorbachyov_Chính_Gorbachyov đã làm suy_yếu KGB một cơ_quan quan_trọng đóng vai_trò bảo_vệ Đảng Cộng_sản Liên_Xô Sau này vào tháng 5 1993 Gorbachev thăm Pháp đã trả_lời phỏng_vấn báo Le_Figaro về khả_năng hỗ_trợ bên ngoài trong việc xoá_bỏ Liên_Xô_Gorbachev lần đầu_tiên công_nhận rằng trong cuộc gặp với Tổng_thống Mỹ Ronald_Reagan tại Reykjavik ông đã trao Liên_Xô vào tay Mỹ trong hồi_ký của mình Reagan nói rằng ông ta đã bị sốc vì vui_mừng khi biết một bộ_phận trong giới chính_trị cấp cao Liên_Xô chấp_thuận việc phá tan đất_nước mình Năm 1999 tại trường đại_học Mỹ ở Thổ_Nhĩ_Kỳ Gorbachev đã tự_thú nhận Mục_tiêu của toàn_bộ đời tôi là tiêu_diệt chủ_nghĩa_cộng_sản Chính vì để đạt được mục_tiêu này tôi đã sử_dụng địa_vị của mình trong Đảng và trong Nhà_nước Khi trực_tiếp làm_quen với phương Tây tôi đã hiểu rằng tôi không_thể từ_bỏ mục_tiêu chống cộng_sản đã đặt ra Và để đạt được nó tôi đã phải thay_đổi toàn_bộ Ban lãnh_đạo Đảng cộng_sản Liên_Xô và Xô_viết Tối_cao cũng như Ban lãnh_đạo ở tất_cả các nước Cộng_hoà Tôi đã tìm_kiếm những người ủng_hộ để hiện_thực_hoá mục_tiêu đó trong số này đặc_biệt có A Yakovlev_Shevardnadze_Ngày 17 3 1991 tại Liên_Xô đã có một cuộc trưng_cầu_dân_ý toàn Liên_bang về việc có duy_trì Liên_bang Xô_Viết nữa hay không Trong số 148 574 606 cử_tri tham_gia bỏ_phiếu đã có 113 512 812 phiếu 76 ủng_hộ duy_trì Liên_Bang Xô_Viết Như_vậy phần_lớn người_dân Liên_Xô vẫn muốn đất_nước tồn_tại Sự tan_rã của Liên_Xô không bắt_nguồn từ ý_nguyện của đa_số nhân_dân mà thực_chất nó là quyết_định của giới lãnh_đạo cấp cao Liên_Xô thay_vì cải_cách mô_hình kinh_tế thì những nhà_lãnh_đạo này đã quay sang đập phá hệ_thống chính_trị làm suy_yếu bộ_máy Nhà_nước rồi chính họ tự_ý ra quyết_định giải_tán Nhà_nước Liên_Xô dù điều này trái với kết_quả trưng_cầu_dân_ý trước đó chỉ vài tháng Trong Chính_biến tháng 8 năm 1991 nguyên_soái Dmitry_Yazov là thành_viên của Uỷ_ban Nhà_nước về Tình_trạng Khẩn_cấp nhằm cứu_vãn Liên_Xô nhưng thất_bại Sau_này ông kể lại rằng thực_ra Uỷ_ban Nhà_nước về Tình_trạng Khẩn_cấp không hề có ý_định đảo_chính mà mục_tiêu của họ là ngăn_chặn sự phá_hoại Nhà_nước Liên_Xô của Gorbachev và Yeltsin_Xem thêm BULLET Sự sụp_đổ của Liên_Xô và Đông_Âu_BULLET_Lịch sử Liên_bang Xô_viết 1985 1991 Liên_kết ngoài BULLET Photographs of the fall of the USSR by photojournalist Alain_Pierre_Hovasse a first hand witness of these events BULLET Guide to the James_Hershberg poster collection Special_Collections_Research_Center The_Estelle and Melvin_Gelman_Library_The George_Washington_University_This collection contains posters documenting the changing social and political culture in the former Soviet_Union and Europe particularly Eastern_Europe during the collapse of Communism in Eastern_Europe and the breakup of the Soviet_Union_A significant portion of the posters in this collection were used in a 1999 exhibit at Gelman_Library titled Goodbye_Comrade_An_Exhibition of Images from the Revolution of 89 and the Collapse of Communism_BULLET_Lowering of the Soviet flag in ngày 25 tháng 12 năm 1991 BULLET U S Response to the End of the USSR from the Dean_Peter_Krogh_Foreign Affairs_Digital_Archives
Liên_Xô tan_rã