Curcuma sparganiifolia Curcuma sparganiifolia là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được François_Gagnepain mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1902 in năm 1903 dưới danh_pháp Curcuma sparganifolia Tuy_nhiên danh_pháp này sau đó được chỉnh_sửa thành Curcuma sparganiifolia Mẫu định_danh L Hahn 30 holotype thu_thập tháng 8 năm 1870 lưu_giữ tại MNHN số MNHN P P032683 Một_vài tài_liệu đặt tên gọi tiếng Việt cho nó là nghệ lá hắc tim lang Tuy_nhiên tên gọi này dường_như là thiếu chính_xác hoặc do lỗi in_ấn do tính từ định_danh sparganiifolia là từ ghép của sparganium và folia folium nghĩa_là có lá giống lá của hắc tam lăng Sparganium tên thông_thường tiếng Trung_黑三棱_Hán_Việt hắc tam lăng Phân_bố Là một loại cây nhiệt_đới bản_địa miền đông Thái_Lan tây_nam Campuchia và có_thể có ở Lào Gần đây nó được phát_hiện có tại Phú_Quốc Việt_Nam Môi_trường sống là rừng lá sớm rụng khá thưa rừng thông hay đồng_cỏ dưới tán của rừng Melaleuca trên đất_cát ở cao_độ 30 700 m Mô_tả Cây_thảo thân rễ cao 30 55 cm Thân rễ từ hình gần cầu đến hình trứng 1 4 1 5 1 2 1 5 cm vỏ màu vàng nhạt nhưng phủ một lớp vảy màu gỉ sắt đã rữa ruột màu vàng nhạt củ rễ hình trứng đến thuôn dài hình trứng 1 7 4 1 2 1 5 cm nằm gần thân rễ dài tới 1 cm vỏ màu nâu nhạt ruột màu trắng Thân giả dài đến 20 cm gồm 3 5 bẹ không phiến_lá các bẹ ngoài 2 2 9 1 5 1 7 cm các bẹ trong 7 17 7 1 4 1 5 cm màu trắng ở gốc màu đỏ tía đến tía nhọn ngắn màu ánh lục nhẵn_nhụi 2 bẹ có phiến_lá dài 17 20 cm màu trắng ở gốc màu xanh lục đến lục ánh tía ở phần xa nhẵn_nhụi lưỡi bẹ thuôn dài hình trứng 3 5 4 5 3 5 4 mm 2 thuỳ dạng màng như thuỷ_tinh nhẵn_nhụi Chồi lá với 2 lá lúc ra hoa cuống lá dài 7 20 cm màu xanh lục nhẵn_nhụi phiến_lá hình elip thẳng hẹp 21 26 5 2 1 3 3 cm nhẵn_nhụi cả hai mặt mặt gần trục màu xanh lục đến xanh lục sẫm mặt xa trục màu xanh lục nhạt mép như thuỷ_tinh nhẵn_nhụi đỉnh thu nhỏ dần đáy thu nhỏ_hẹp Cụm hoa trung_tâm cuống cụm hoa 28 8 38 0 2 cm gốc ẩn giữa các bẹ lá cành hoa bông thóc 4 5 6 6 4 4 8 cm gồm 12 16 lá_bắc sinh_sản không có mào các lá_bắc gần như thuôn dài đến thuôn dài hình trứng ngược đỉnh thuôn tròn cong ra ngoài hoặc hơi lệch lá_bắc phía dưới 2 1 2 8 1 6 1 8 cm nhỏ dần về phía trên 2 2 1 0 8 1 1 cm màu hồng tươi với vệt màu xanh lục ở đỉnh nhẵn_nhụi hợp sinh ở gần gốc đỉnh thuôn tròn Xim hoa bọ_cạp xoắn_ốc với 3 hoa ở gốc cụm hoa số_lượng giảm dần về phía trên Lá_bắc con_nhỏ 1 mỗi hoa hình trứng 4 5 2 5 3 mm ở gốc như thuỷ_tinh trắng trong mờ nhẵn_nhụi Hoa dài 1 7 1 8 cm hơi thò ra từ lá_bắc Đài_hoa 4 5 7 2 5 mm 3 thuỳ với vết rạch một bên dài 2 mm màu trắng nhẵn_nhụi Ống hoa dài 7 15 mm phần rộng nhất rộng 2 mm hình_trụ hẹp và hình phễu hướng về phía đỉnh bên ngoài màu trắng nhẵn_nhụi bên trong màu trắng nhẵn_nhụi đôi_khi có lông_tơ mịn ở phần đỉnh thuỳ tràng lưng thuôn dài hình elip 6 6 2 3 4 mm màu trắng nhẵn_nhụi đỉnh thuôn tròn hơi lõm các thuỳ tràng bên 5 7 6 2 9 3 mm thuôn dài hình elip nhẵn_nhụi màu trắng đỉnh thuôn tròn hơi lõm nhị lép bên dài 7 mm rộng 1 mm cánh môi thuôn dài hình trứng ngược 6 2 7 4 4 5 mm đỉnh hơi có nắp và thuôn tròn mép hơi có khía răng_cưa màu từ đỏ nhạt đến đỏ sẫm với các vết màu vàng tươi trên dải phồng màu đỏ tươi ở nửa đáy của cánh môi màu vàng về phía đỉnh Nhị với bao_phấn hơi lắc_lư chỉ nhị 2 2 2 1 8 2 1 mm màu trắng nhẵn_nhụi bao_phấn không cựa hình trứng hẹp 3 3 2 1 7 2 mm mô liên_kết màu trắng với một_chút lông tuyến ở hai bên và lưng các mô vỏ bao_phấn 2 8 3 1 mm màu trắng nứt dọc theo toàn_bộ chiều dài của chúng có mào bao_phấn dài 1 5 mm tù nhẵn_nhụi Vòi nhuỵ hình chỉ dài 14 15 mm nhẵn_nhụi Đầu nhuỵ hình phễu không đều 1 2 1 5 0 5 mm màu trắng lỗ nhỏ nhẵn_nhụi nhưng có răng_cưa nhỏ không đều Không có tuyến trên bầu Bầu nhuỵ hơi hình trứng ngược 2 1 5 mm màu ánh xanh lục 3 ngăn nhẵn_nhụi hơi thơm Quả hình_cầu đường_kính 7 mm hạt hình elipxoit dài 5 mm rộng 2 5 mm C sparganiifolia tương_tự như C gracillima về kiểu phát_triển và đặc_điểm sinh_dưỡng nói_chung nhưng cụm hoa của nó dài gần bằng chồi lá cành hoa bông thóc bao_gồm một_số lá_bắc màu hồng đến hồng tía và không có lá_bắc mào mô liên_kết nhẵn_nhụi cánh môi nguyên và màu vàng với các vết màu đỏ ở nửa đáy giúp nó dễ_dàng phân_biệt với C gracillima loài với cụm hoa thường dài chỉ bằng 50 chồi lá cành hoa bông thóc bao_gồm một_số lá_bắc màu xanh lục với lá_bắc mào màu trắng phát_triển khá mô liên_kết thưa lông tuyến cánh môi xẻ 2 thuỳ sâu và thường có màu vàng với các vệt màu đỏ rõ nét Các mẫu_vật lưu_giữ tại MNHN và được gán nhãn C sparganiifolia do Sallet_MNHN_P P02184046 và F Evrard_MNHN_P P02184045 thu_thập gần ga Mương_Mán tương_ứng vào ngày 19 10 1924 và ngày 2610 1924 ở toạ_độ khoảng là của C gracillima Sử_dụng Các quần_thể hoang_dã được khai_thác để thu_thập các kiểu hình mới cho thị_trường cây_trồng làm cảnh trong vườn Thân rễ được mua_bán tại địa_phương cũng như trên các chợ hoa lớn trong vùng và được gửi ra nước_ngoài Khai_thác quá mức trong tự_nhiên gây ra mối đe_doạ cho các quần_thể hoang_dã của loài này
Curcuma sparganiifolia