Quỳ_Đông thập tam gia Quỳ_Đông thập tam gia chữ Hán_夔東十三家 còn gọi là Xuyên_Đông thập tam gia 川東十三家 hay Quỳ_Đông tứ gia 夔東四家 là những cánh nghĩa_quân kháng Thanh hoạt_động ở các tỉnh Tứ_Xuyên_Hồ_Bắc Thiểm_Tây_Hà_Nam từng hội_họp ở phía đông Quỳ_Châu nay là Phụng_Tiết_Trùng_Khánh Bối_cảnh Năm Thuận_Trị thứ 2 1645 Đại_Thuận đế Lý_Tự_Thành bị hại ở núi Cửu_Cung huyện Thông_Thành_Hồ_Bắc dư_đảng nghĩa_quân chạy về các huyện Hưng_Sơn_Quy_Châu Ba_Đông_Đại_Ninh ở giao giới Tứ_Xuyên_Hồ_Bắc liên_kết với chính_quyền Nam_Minh tiếp_tục kháng Thanh_Năm_Thuận_Trị thứ 4 1647 Lý_Xích_Tâm tức Lý_Quá_Cao_Tất Chánh tức Cao_Nhất_Công phụng_mệnh của chính_quyền Nam_Minh đánh Kinh_Châu hơn tháng vì quân Thanh tăng_viện không chống nổi nên chuyển sang đánh Hoành_Khảm thuộc Đại_Xương rồi đánh Nhị_Đặng_Nham thuộc Vu_Sơn giết tri_huyện của nhà Thanh tháng 5 vượt Trường_Giang tiến vào Thi_Châu_Vệ_Ân Thi cùng quân_đội của Thổ_ti địa_phương giao_chiến ở phía nam thành dời quân đi Dung_Mỹ_Tư_Hạc Phong_Năm thứ 5 1648 dời đến Thi_Nam_Tư_Lợi Xuyên_Cùng năm đại_thần nhà Nam_Minh là Đổ_Dận_Tích đến khu_vực biên_giới Tứ_Xuyên_Hồ_Bắc chủ_động liên_hiệp với quân nông_dân chống Thanh cùng Lý_Xích_Tâm_Cao Tất_Chánh thương_thảo vấn_đề tấn_công quân Thanh ở Hồ Bắc_Các lộ quân_đội hăng_hái chiến_đấu thu_phục các nơi Toàn Châu_Hành_Châu của Hồ_Nam_Nhưng nội_bộ triều_đình Nam_Minh không đoàn_kết các phe_phái phân_tranh tranh quyền đoạt lợi Tháng_giêng năm Thuận_Trị thứ 6 1649 Tương_Đàm thất_thủ Hồ Quảng tổng_đốc Hà_Đằng_Giao bị bắt rồi tự_sát Lý_Xích_Tâm bị bức chuyển đi Quảng_Tây không lâu sau bệnh mất Cao_Tất_Chính kế_thừa quân_đội của Lý_Xích_Tâm cùng nhóm Đảng Thủ_Tố_Lý_Lai Hanh vào năm Thuận_Trị thứ 8 1651 từ Quý_Châu chạy sang Tứ_Xuyên trở về khu_vực biên_giới Tứ_Xuyên_Hồ_Bắc Cùng năm Cao_Tất_Chính bị tướng_lĩnh quân nông_dân Đại_Tây là Tôn_Khả_Vọng giết_hại Quá_trình hoạt_động Mùa đông năm Thuận_Trị thứ 7 1650 Trung_Trinh_doanh danh_hiệu mà nhà Nam_Minh dành cho quân_đội của Lý_Xích_Tâm_Cao Tất_Chính được Lý_Lai_Hanh và Đảng Thủ_Tố soái lãnh từ Quảng_Tây chuyển đến đông bộ Quý_Châu hội_họp với tàn_dư quân Đại_Thuận đã ở đây từ trước là bọn Lưu_Thể_Thuần_Hác Vĩnh_Trung_Hác_Diêu Kỳ_Viên_Tông_Đệ Tháp thiên bảo Mã_Đằng_Vân liên_kết với bọn tướng lãnh Nam_Minh là Vương_Quang_Hưng_Hạ Trân_Dương_Khải_Minh cùng bọn thủ_lĩnh vũ_trang đại phương là Đàm_Văn_Đàm_Nghệ Đàm_Hoành_Cả thảy 13 cánh quân đồng_lòng ủng_hộ chính_quyền Vĩnh_Lịch kháng Thanh dân_gian quen gọi là Quỳ_Đông thập tam gia Lực_lượng nghĩa_quân lúc mạnh nhất lên đến hơn 20 vạn lấy Mao_Lộc_Sơn thuộc huyện Hưng_Sơn làm trung_tâm phạm_vi hoạt_động trùm qua 4 dãy núi Đại_Ba_Sơn_Vũ Đương_Sơn_Vu_Sơn Kinh_Sơn hơn 20 huyện Bọn Lưu_Thể_Thuần_Viên Tông_Đệ đóng ở khu_vực Ba_Đông cùng Quỳ_Châu gọi là Tây tuyến Bọn Hác_Vĩnh_Trung đóng ở khu_vực huyện Phòng làm trung_tâm gọi là Bắc tuyến Bọn Lý_Lai_Hanh đóng ở khu_vực Mao_Lộc_Sơn thuộc Hưng_Sơn gọi là Đông tuyến Vì vùng này dân_cư thưa_thớt đất_đai khô_cằn quân_đội của Thập tam gia vỗ_về trăm_họ khôi_phục làm_ăn sanh hoạt tổ_chức khai_khẩn đồn_điền phát_triển buôn_bán giải_quyết vấn_đề vật_chất thiếu_thốn Tuy họ tiếp_nhận phong tước của chính_quyền Vĩnh_Lịch nhưng về mặt chiến_lược chủ_lực của nhà Nam_Minh lúc này là tàn_dư của quân nông_dân Đại_Tây nên không_thể tránh khỏi có sự tranh_chấp về mặt phái hệ dẫn đến khiếm_khuyết về mặt chỉ_huy Dù_vậy Quỳ_Đông thập tam gia đã thành_công trong việc ngăn_trở con đường giao_thông bằng đường_thuỷ dựa vào Trường_Giang khiến quân Thanh từ phía bắc Lục_Lộ đi qua Thiểm_Tây hoặc từ phía nam đi qua Quảng_Tây tiến đánh vùng Tây_nam hạn_chế đáng_kể binh_lực nam hạ của nhà Thanh_Kết cục Tháng_giêng năm Thuận_Trị thứ 16 1659 Vĩnh_Lịch đế chạy đến Vĩnh_Xương tể_tướng nhà Nam_Minh là Văn_An_Chi soái liên_quân theo đường_thuỷ tập_kích Trùng_Khánh Đàm_Văn bị Đàm_Nghệ giết chết Mọi người đều bất_bình Đàm_Nghệ sợ bèn cùng Đàm_Hoành hàng Thanh_Năm_Khang_Hi đầu_tiên 1662 quân_đội Nam_Minh với chủ_lực là quân nông_dân Đại_Tây thất_bại Tháng 9 cùng năm nhà Thanh tập_trung binh_lực 3 lộ vây đánh Quỳ_Đông thập tam gia Đông nam lộ có 3 vạn quân do Hồ Quảng đề_đốc Đổng_Học_Lễ thống_lãnh Tây bắc lộ có 3 vạn quân do Thiểm_Tây đề_đốc Vương_Nhất_Chánh thống_lãnh Tây lộ do Tứ_Xuyên tổng_đốc Lý_Quốc_Anh thống_lãnh Ngày 3 tháng 1 năm thứ 2 1663 Lý_Quốc_Anh soái quân vượt Đại_Ninh_Hà nay là phía đông Vu_Khê_Tứ_Xuyên_Viên Tông_Đệ bị bức rời bỏ Đại_Xương rút vào Trà Viên Bình trong núi sâu Giữ_Đại_Ninh nay là Vu_Khê là Hạ_Đạo_Ninh đưa nghĩa_quân ra hàng Quân Thanh thừa_cơ tấn_công Trà Viên Bình nghĩa_quân thương_vong hơn 2000 người Viên Tông_Đệ đưa tàn_quân chuyển đến tây bộ Hồ Bắc cùng Hác_Vĩnh_Trung hội_họp Trong lúc này Đổng_Học_Lễ đánh chiếm thông đạo của Trường_Giang là Hương_Khê Khẩu nay là phía tây Tỷ_Quy_Hồ_Bắc Thượng_tuần tháng_giêng Vương_Nhất_Chính soái quân tấn_công Hác_Vĩnh_Trung chiếm lãnh Trúc_Sơn_Trúc_Khê Tháng 2 Hác_Vĩnh_Trung thua liền 2 trận ở Xích_Thổ_Pha_Đặng Xuyên_Dục thuộc huyện Phòng vào tháng 6 phải chạy vào Ngô_Gia_Viên_Tử thuộc khu_vực biên_giới Tứ_Xuyên_Hồ_Bắc cùng Lưu_Thể_Thuần hội_họp Lưu_Thể_Thuần_Hác Vĩnh_Trung liên_hiệp với Lý_Lai_Hanh phản_kích quân Thanh_Ngày 23 tháng 7 Lý_Lưu_Hác tập_kích đánh_bại Đổng_Học_Lễ ở huyện Hưng_Sơn_Học_Lễ đưa tàn_quân chạy về Di_Lăng nay là Nghi_Xương_Hồ_Bắc Lý_Lưu_Hác thừa_thắng đi thuyền lên phía tây tấn_công Lý_Quốc_Anh_Ngày 25 tháng 8 bọn Lý_Lai_Hanh soái quân làm thang mây đào địa_đạo tấn_công thành Vu_Sơn mấy ngày chưa hạ được Sáng sớm ngày 7 tháng 9 Lý_Quốc_Anh ra thành phản_kích nghĩa_quân đại_bại thương_vong hơn 7000 người hôm sau phải rút_lui Mùa thu năm ấy nhà Thanh lại phái thêm Bát_Kỳ_Mãn_Châu tham_chiến mệnh cho Tây_An tướng_quân Phó Khách Thiện đưa quân trú_phòng từ Thiểm vào Xuyên lấy Mục_Lý_Mã làm Tĩnh tây tướng_quân Đồ_Hải làm Định tây tướng_quân thống_lãnh 1 vạn tinh_binh ở Kinh_sư đi Hồ Quảng_Hạ tuần tháng 12 Lưu_Thể_Thuần tại Trần_Gia_Pha thuộc huyện Ba_Đông liên_tiếp thất_bại treo_cổ tự_sát Tiếp đó Hác_Vĩnh_Trung_Viên Tông_Đệ trong lúc tác_chiến tại Hoàng_Thảo_Bình bị bắt giết Mùa đông Vương_Quang_Hưng_Mã Đằng_Vân Đảng Thủ_Tố_Tháp thiên bảo nối nhau hàng Thanh_Lý Lai_Hanh bị 20 vạn quân Thanh vây chặt ở Mao_Lộc_Sơn giằng_co mấy tháng lương_thảo cạn dần vào mùa hạ năm thứ 3 1664 hai lần đột vây không thành_công Đầu tháng 8 Lý_Lai_Hanh không chịu hàng họp cả nhà lại tự_thiêu phần_lớn bộ_hạ bị giết Đánh_giá Nghĩa_quân Quỳ_Đông thập tam gia kế_tục truyền_thống lưu_động tác_chiến của quân nông_dân cuối đời Minh kiên_trì chống_chọi trong 14 năm Nhưng lực_lượng thua_sút lại thêm khiếm_khuyết sự chỉ_huy thống_nhất nên bị quân Thanh lần_lượt đánh_bại Tham_khảo BULLET Cố_Thành_Minh mạt nông_dân chiến_tranh sử BULLET Cố_Thành_Trung_Quốc quân_sự bách_khoa_toàn_thư quyển Lịch_sử quân_sự
Quỳ_Đông thập tam gia