Quy_Nghĩa quân Quy_Nghĩa quân là một chính_quyền địa_phương tồn_tại từ cuối thời nhà Đường qua thời Ngũ_Đại_Thập_Quốc đến đầu thời nhà Tống trong lịch_sử Trung_Quốc Chính_quyền này do nhà họ Trương cai_quản cho đến đầu thế_kỷ 10 nhà họ Tào tiếp_nối cai_quản cho đến thế_kỷ 11 Quy_Nghĩa_Quân cai_quản vùng Hà_Tây trung_tâm là Đôn_Hoàng trị_sở của Quy_Nghĩa quân đặt tại Sa châu 沙州 nay thuộc Đôn_Hoàng_Bối cảnh Hành_lang Hà_Tây là một bộ_phận quan_trọng trên Con đường tơ_lụa kết_nối vùng Trung_Á và miền Bắc_Trung_Hoa_Từ sau loạn An_Sử hành_lang Hà_Tây dần rơi vào tay Thổ_Phồn_Khoảng thập_niên 770 hay 780 người Thổ_Phồn chiếm được Sa châu một thành quan_trọng tại hành_lang Hà_Tây Gia_tộc Trương Sau khoảng 60 năm nằm dưới sự cai_trị của Thổ_Phồn một cư_dân Sa_Châu là Trương_Nghĩa_Triều lãnh_đạo một cuộc nổi_dậy và chiếm được Sa châu và Qua châu 瓜州 nay thuộc Qua_Châu vào năm 848 năm 849 chiếm được Cam châu và Túc châu năm 850 chiếm được Y châu năm 861 chiếm Lương châu Theo mô_tả lãnh_thổ của Trương_Nghĩa_Triều tây đến Y Ngô đông tiếp Linh_Vũ đất_đai hơn 4 000 lý hộ_khẩu trăm vạn nhà Trương_Nghị_Triêu tiếp_tục đánh_đuổi quân Thổ_Phồn ở các châu lân_cận và sức_mạnh của Quy_Nghĩa quân lên đến đỉnh_cao vào năm 861 kiểm_soát 11 châu Đường Tuyên_Tông hạ chỉ thiết_lập Quy_Nghĩa quân và bổ_nhiệm Trương_Nghĩa_Triều giữ chức Quy_Nghĩa tiết_độ_sứ vào năm 851 Trương_Nghĩa_Triều cử nhiều đoàn đến Trường An để bày_tỏ quy_phục triều_đình Đường Tuy_nhiên do triều_đình Đường_không tin_tưởng Quy_Nghĩa quân huynh của Trương_Nghị_Triêu là Trương_Nghị_Đàm_張議潭 được cử đến Trường An làm con_tin Năm 867 có_lẽ là vì Trương_Nghị_Đàm qua_đời Trương_Nghĩa_Triều đích_thân đến Trường An làm con_tin và cuối_cùng qua_đời tại đây Trương_Nghĩa_Triều cho Trương_Hoài_Tâm_張淮深 nhi tử của Trương_Nghị_Đàm cai_quản Quy_Nghĩa quân Năm 840 Hồi Cốt diệt_vong các đoàn người_lớn lưu_lạc đến hành_lang Hà_Tây Ảnh_hưởng của người Hồi Cốt tại hành_lang Hà_Tây trở_nên mạnh_mẽ dưới thời Trương_Hoài_Tâm_Năm 870 người Hồi Cốt xâm_nhập bị Trương_Hoài_Tâm đánh_bại ở Tây_Đồng_Hải nay thuộc Aksay_Năm 875 Trương_Hoài_Tâm tiếp_tục đánh_bại quân Hồi Cốt_Tuy nhiên dưới thời Trương_Hoài_Tâm sức_mạnh của Quy_Nghĩa quân suy_yếu lãnh_thổ bị thu_hẹp Sau khi Trương_Hoài_Tâm qua_đời vào năm 890 Quy_Nghĩa quân rơi vào một thời_kỳ hỗn_loạn Trong giai_đoạn 890 894 con rể của Trương_Nghị_Đàm là Sách Huân_索勳 tự_xưng là tiết_độ_sứ Người con gái thứ 14 của Trương_Nghị_Triêu cùng với gia_tộc Lý bên chồng giết chết Sách Huân_Trương nữ lập cháu trai của bà là Trương_Thừa_Phụng_張承奉 cũng là cháu nội của Trương_Nghị_Triêu làm tiết_độ_sứ vào năm 894 Theo như một_số học_giả có_lẽ từng xảy ra một cuộc tranh_giành quyền_lực giữ Trương_Thừa_Phụng và gia_tộc Lý song không rõ về các diễn_biến chi_tiết do thiếu ghi_chép lịch_sử rõ_ràng song Trương_Thừa_Phụng cuối_cùng có được thực_quyền Kim_Sơn Quốc_Cam_Châu_Hồi Cốt trở_nên hùng_mạnh hơn trong thời_gian Trương_Thừa_Phụng trị_vì trong khi triều_đình Đường cũng ở vào những năm cuối_cùng Do_vậy Trương_Thừa_Phụng sau đó xưng là Kim_Sơn Bạch_Y thiên_tử lập ra Tây_Hán_Kim_Sơn Quốc Không rõ về thời_điểm thành_lập của Kim_Sơn Quốc song có_lẽ vào_khoảng năm 905 hoặc 910 Tuy_nhiên đến năm 911 Cam_Châu_Hồi_Cốt đánh_bại Kim_Sơn Quốc_Đại tể_tướng và các bậc trưởng_lão của Kim_Sơn Quốc thiết_lập một hiệp_ước hoà_bình với Cam_Châu_Hồi_Cốt công_nhận vị_thế bề_trên của Cam_Châu_Hồi_Cốt Mối quan_hệ giữa hai bên được mô_tả Khả hãn là cha Thiên_tử là con Khả hãn của Hồi Cốt khi đó là Thiên_Mục khả hãn 天睦可汗_Kim_Sơn_Quốc sử_dụng Can_Chi trong xác_định thời_gian và không đặt niên_hiệu riêng Kim_Sơn Quốc tồn_tại cho đến năm 914 Gia_tộc Tào_Tào_Nghị_Kim 曹議金 trở_thành người cai_trị khu_vực vào năm 914 sau đó ông thủ_tiêu Kim_Sơn Quốc và lấy lại danh_xưng Quy_Nghĩa quân Tào_Nghị_Kim kết_hôn với nữ_nhi của Thiên_Mục khả hãn và với sự đồng_ý của Khả hãn ông từng khiển các đoàn sứ_giả đến triều Hậu_Lương_Vào thập_niên 920 Cam_Châu_Hồi_Cốt xảy ra xung_đột nội_bộ một nhi tử của Thiên_Mục khả hãn là Nhân_Mỹ_仁美 trở_thành tân_khả hãn sau đó đệ của người này là Địch_Ngân_狄銀 lại trở_thành khả hãn Khoảng thời_gian đó Tào_Nghị_Kim dẫn binh tiến_hành viễn_chinh tới Cam_Châu và Túc_Châu tiến_công Cam_Châu_Hồi_Cốt Cuộc viễn_chinh giành được thắng_lợi Quy_Nghĩa quân lại có_thể liên_hệ với phần còn lại của Trung_Hoa_Năm 926 Địch_Ngân qua_đời A Đốt_Dục_阿咄欲 trở_thành khả hãn của Cam_Châu_Hồi_Cốt A Đốt_Dục kết_hôn với một nữ_nhi của Tào_Nghị_Kim_Cả Cam_Châu_Hồi_Cốt và Quy_Nghĩa quân đều cử đoàn sứ_thần đến triều Hậu_Đường ở Trung_Nguyên vào năm 926 Tào_Nghị_Kim qua_đời vào năm 935 Quy_Nghĩa quân về tay_ba nhi tử của ông là Tào_Nguyên_Đức_曹元德 cai_trị 935 939 Tào_Nguyên_Thâm_曹元深 cai_trị 939 944 và Tào_Nguyên_Trung_曹元忠 cai_trị 944 974 Trong thời_gian này Quy_Nghĩa quân từng khiển sứ_thần sang Hậu_Đường Hậu_Tấn_Đại_Liêu của người Khiết_Đan_Hậu_Hán Hậu_Chu và Bắc_Tống_Quy_Nghĩa quân có một khoảng thời_gian tương_đối ổn_định dưới sự cai_trị của Tào_Nguyên_Trung_Nông_nghiệp giao_thông và văn_hoá được chú_trọng phát_triển đất_đai được phân_chia cho người_dân Các nỗ_lực này giúp đảm_bảo khả_năng tiếp_cận và trao_đổi văn_hoá qua hành_lang Hà_Tây Thời_kỳ này cũng nổi_tiếng với nghề làm điêu bản ấn xoát kinh và tranh Phật được tìm thấy tại Đôn_Hoàng_Năm 1006 Khách Lạt hãn quốc diệt Vu_Điền tăng nhân trong các chùa viện ở Quy_Nghĩa quân hết_sức lo_sợ đem văn_vật giấu vào trong các hang_động cũng chính là Đôn_Hoàng di thư sau_này Mặc_dù vẫn diễn ra các cuộc xung_đột quy_mô nhỏ mối quan_hệ giữa Quy_Nghĩa quân và Cam_Châu_Hồi_Cốt tương_đối tốt_đẹp trong thời_gian cai_trị của Tào_Nguyên_Trung Sau khi Tào_Nguyên_Trung qua_đời vào năm 974 hai nhi tử của ông là Tào_Diên_Cung_曹延恭 cai_trị 974 976 và Tào_Diên_Lộc_曹延祿 cai_trị 976 1002 lần_lượt tiếp_quản Quy_Nghĩa quân Năm 1002 xảy ra một cuộc nổi_dậy tại Quy_Nghĩa quân tộc tử của Tào_Diên_Lộc là Tào_Tông_Thọ_曹宗壽 phải chạy trốn đến Qua châu Tào_Tông_Thọ dâng biểu cho triều_đình Bắc_Tống nói rằng mình làm như_vậy là do gặp nguy_hiểm trước Tào_Diên_Lộc_Tào Tông_Thọ sau đó dẫn loạn binh bao_vây chính_quyền ở Sa_Châu_Tào_Diên Lộc và Tào_Diên_Thuỵ_曹延瑞 tự_sát Tào_Tông_Thọ tiếp_quản Quy_Nghĩa quân Sau khi Tào_Tông_Thọ qua_đời vào năm 1014 nhi tử là Tào_Hiền_Thuận_曹賢順 kế_nhiệm Cả Tào_Tông_Thọ và Tào_Hiền_Thuận đều từng cử đoàn sứ_thần sang Bắc_Tống và Liêu Không rõ về đoạn cuối trong lịch_sử của Quy_Nghĩa quân khi đó người Đảng Hạng lân_cận trở_nên hùng_mạnh Khoảng năm 1028 người Đảng Hạng đánh_bại Cam_Châu_Hồi_Cốt và chiếm được Cam châu Khoảng năm 1030 Tào_Hiền_Thuận đầu_hàng người Đảng Hạng Khoảng năm 1036 người Đảng Hạng chiếm Qua châu Sa châu và Túc châu 肅州 nay thuộc Tửu_Tuyền
Quy_Nghĩa quân