Zingiber mioga Zingiber mioga là một loài gừng Tên gọi thông_thường Các tên gọi thông_thường của nó trong các ngôn_ngữ khu_vực bản_địa là BULLET Tiếng Trung nhương hà 蘘荷 ranghe gia thảo 嘉草_Chu lễ bác thả 猼且_Sử ký lịch tô 蒚蒩_Thuyết văn vu cừ 芋渠_Hậu_Hán thư phúc thư 覆葅_Biệt lục dương hoắc 阳藿_Quảng_Tây chí dương hà 阳荷_Kiềm chí sơn khương 山姜_Chiết_Giang_Trung dược tư nguyên danh lục quan âm hoa 观音花_Chiết_Giang_Trung dược tư nguyên danh lục thuần trư 蒪苴 dã lão khương 野老姜 thổ lí khai_hoa 土里开花 dã sinh khương 野生姜 dã khương 野姜 liên hoa khương 莲花薑 mính hà 茗荷 minghe Nhật_Bản khương 日本薑_Nhật_Bản sinh khương 日本生薑_BULLET_Tiếng_Hàn nhương hà 양하_蘘荷 yangha tại đảo Jeju là 양애 yanghae BULLET Tiếng Nhật mính hà myoga みょうが_茗荷 myōga Engelbert_Kaempfer còn đề_cập các tên gọi khác trong tiếng Nhật như dsjooka 蘘荷 mjoga mionga megga Lịch_sử phân_loại Đề_cập đầu_tiên của người châu_Âu về loài gừng này có_lẽ là của Engelbert_Kaempfer 1651 1716 khi ông viết về 蘘荷 dsjooka tại trang 826 sách Amoenitatum exoticarum politico physico medicarum in khoảng năm 1712 Năm 1783 Carl_Peter_Thunberg định_danh cho loài này là Amomum mioga trong Nova acta Regiae_Societatis_Scientiarum_Upsaliensis nhưng với mô_tả chỉ rất ngắn là Amomum mioga scapo brevissimo capsula ovata foliis ensiformibus Amomum mioga cán hoa rất ngắn quả nang hình trứng lá hình kiếm Mô_tả chi_tiết hơn được ông viết trong sách Flora_Japonica năm 1784 Năm 1807 William_Roscoe chuyển nó sang chi Zingiber_Schumann 1904 xếp nó trong tổ Cryptanthium_Mô tả Cây_thảo lâu năm lá sớm rụng cao 40 200 cm dạng ngũ bội không quá 100 cm Thân rễ màu ánh vàng Thân lá có 5 6 bẹ ở gốc bẹ có sọc nhẵn_nhụi dạng màng Lưỡi bẹ 2 thuỳ nhọn thon dài 3 12 mm các lá phía dưới có lưỡi bẹ dài hơn so với các lá phía trên dạng màng cuống lá từ không có tới có cuống dài 0 5 1 7 cm phiến_lá hình mác hình elip hoặc thẳng hình mác 20 37 2 8 6 cm nhẵn_nhụi hoặc mặt xa trục có lông đỉnh hình đuôi Cụm hoa mọc từ thân rễ hình elipxoit dài 5 9 cm cuống cụm hoa từ không có tới dài đến 1 5 5 cm ngầm dưới đất các bẹ dạng vảy hình trứng thuôn dài hoặc thuôn dài nhọn nhẵn_nhụi lá_bắc màu xanh lục ánh đỏ với các gân màu tía hình elip dài 2 5 3 cm Đài_hoa hình ống 2 5 3 cm nhọn thon dạng mo chẻ Ống tràng hoa hơi dài hơn đài_hoa dài 3 cm các thuỳ tràng màu ánh vàng hình mác hoăc thuôn dài hình mác 2 7 3 0 7 cm thuỳ tràng lưng lộng hơn Cánh môi hình trứng tới trứng ngược nguyên dài 3 cm thuỳ giữa màu vàng với mép màu trắng 2 5 1 8 cm các thuỳ bên 1 3 0 4 cm màu vàng Bao_phấn dài 1 cm phần_phụ kết_nối dài 1 cm màu xanh lục ánh trắng Vòi nhuỵ chạy dọc theo rãnh trên nhị được tạo bởi phần_phụ liên_kết bao_phấn và kết_thúc bằng đầu nhuỵ dạng búi Quả nang hình trứng ngược tới gần hình trứng tù 3 mảnh vỏ nứt theo ngăn vỏ quả ngoài với phần bên noài màu xanh lục xỉn và phần bên trong màu đỏ Hạt màu đen áo_hạt màu trắng Ra hoa tháng 8 10 Số nhiễm_sắc_thể 2n 22 lưỡng bội Trung_Quốc 44 tứ bội Hàn_Quốc 55 ngũ bội Nhật_Bản Như_thế loài này có_lẽ có nguồn_gốc từ vùng đông nam Trung_Quốc Phân_bố Loài này là bản_địa miền trung và miền nam Trung_Quốc các tỉnh An_Huy_Chiết_Giang Giang_Tô_Giang_Tây Hồ_Nam_Quảng_Đông_Quảng Tây_Quý_Châu_Vân Nam_Đài_Loan và từ quần_đảo Lưu_Cầu tới Nhật_Bản không có trên đảo Hokkaido cũng như du_nhập vào miền nam bán_đảo Triều_Tiên Một tài_liệu năm 2008 ghi_nhận Z mioga cũng được tìm thấy tại huyện Đồng_Văn tỉnh Hà_Giang Việt_Nam với tên gọi tại đó là cây lu công củ giàng hôi Tại Nhật_Bản một_vài quần_thể mọc tự_nhiên trong vùng núi nhưng chúng không được tìm thấy ở bất_kỳ đâu ngoài những nơi mà con_người từng sinh_sống cũng như không có quần_thể hoang_dại Với số nhiễm_sắc_thể 2n của quần_thể ở Nhật_Bản là 55 số cơ_sở x 11 2n 5x 55 thì chúng là dạng ngũ bội ít khi ra quả trừ khi nhiệt_độ trong mùa hè và mùa thu cao và chủ_yếu được nhân_giống bằng phương_pháp sinh_dưỡng thông_qua các thân rễ Người ta cho rằng quần_thể ở Nhật_Bản là do con_người đem đến từ châu_Á đại_lục để trồng tại đây Người ta cũng đưa ra giả_thuyết rằng chủng ngũ bội ở Nhật_Bản có nguồn_gốc từ sự thụ_phấn của các giao_tử giảm phân của chủng lưỡng bội và các giao_tử không giảm phân của chủng tứ bội Nó được trồng để lấy nụ hoa cụm hoa và chồi cây non ăn được ở Nhật_Bản cũng như dùng làm rau ăn và làm_thuốc ở Trung_Quốc Tuy_nhiên ở bán_đảo Triều_Tiên thì chỉ thỉnh_thoảng nó mới được trồng và tự_nhiên_hoá chủ_yếu ở miền nam bán_đảo và trên đảo Jeju_Sử_dụng Loài này có cụm hoa chưa nở hoa và chồi cây non ăn được Tại Nhật_Bản người ta sử_dụng cả cụm hoa chưa nở hoa 花みょうが hanamyoga hay đơn_giản là みょうが myoga và thân giả non みょうがたけ_茗荷竹 myogatake làm thức_ăn Mùa thu_hoạch thân giả non chồi lá non chồi cây non là mùa xuân còn cụm hoa chưa nở hoa còn gọi là chồi hoa nụ hoa là cuối mùa hè đến đầu mùa thu Người ta cũng thu_hoạch cả cụm hoa non ngay từ khi nó chưa trồi lên mặt_đất みょうがの子 myoganoko trong mùa hè để làm thức_ăn Người Nhật thường thái nhỏ nụ hoa và dùng để trang_trí các món ăn truyền_thống của mình ví_dụ trong món canh miso Miso là một loại gia_vị thực_phẩm quen_thuộc của người_dân Nhật_Bản được làm từ gạo lúa_mạch đậu_nành cho lên_men trộn cùng với muối và nấm kōjikin Canh miso là món canh truyền_thống của Nhật_Bản được nấu bằng nước súp dashi Nguyên_liệu làm món này tuỳ_thuộc từng vùng thường dùng chủ_yếu là tôm đậu_hũ tảo wakame hành lá loại to như boa rô Nếu món canh có thêm thịt heo thì món này được gọi là tonjiru nghĩa_là canh thịt heo gỏi sunomono Namasu hay còn gọi là sunomono namasu kiri là một món gỏi Nhật_Bản dùng nguyên_liệu là hải_sản tươi_sống trộn cùng với rau củ đã ngâm chua và thái mỏng Namasu có nguồn_gốc từ Trung_Quốc được du_nhập vào Nhật_Bản thời Nại_Lương 710 794 hay món cà_tím nướng Thành_phần tạo mùi cho myoga là α pinen CH thành_phần tạo màu đỏ là malvidin một loại anthocyanin không_bào hoà_tan trong nước Trong thân cây nó kết_hợp với một phân_tử glucose và tồn_tại dưới dạng malvidin 3 O glucoside Myōga đã được du_nhập và trồng tại Australia và New_Zealand để xuất_khẩu vào thị_trường Nhật_Bản Myōga cần một_số điều_kiện đặc_biệt để sinh_trưởng và phát_triển ví_dụ như chúng có_thể chịu được nhiệt_độ ở 18 C 0 F hoặc có_thể lạnh hơn sống trong bóng_râm Myoga được cho là có_thể gây độc đối_với các tế_bào tuy_nhiên cũng có ý_kiến cho rằng nó có tác_dụng ngăn_chặn các tác_nhân gây ung_thư gắn liền với viêm_nhiễm kinh_niên Người Nhật có câu nói là ăn myoga nhiều quá sẽ khiến đầu_óc ngu_đần hay đãng_trí
Zingiber mioga