Nguyễn_Thị_Ngọc_Diễm Nguyễn_Thị_Ngọc_Diễm chữ Hán_阮氏玉琰 1721 1784 là thứ_phi của chúa Trịnh_Doanh mẹ Trịnh_Sâm bà nội của Trịnh_Khải và Trịnh_Cán_Tiểu sử Thân_thế Bà có tên_huý là Nguyễn_Thị_Khương quê ở làng Linh_Đường huyện Thanh_Trì phía Nam kinh_thành Thăng_Long_Ngôi làng xưa thuộc xã Linh_Đàm sau đổi thành xã Hoàng_Liệt huyện Thanh_Trì trong gia_đình co cha là Nguyễn_Luân 1686 1739 tên_tự là Đình_Anh hay Đình_Tư Nguyễn_Đình Tư sinh được 6 người con 3 trai 3 gái thì con trai đều được phong làm Quận công con gái đều làm phu_nhân đại_thần Cha bà thấy Trịnh_Doanh thông_minh chăm học trầm_tĩnh và có chí_khí rất nhiều triển_vọng lên_ngôi chúa thay cho người anh_trai hoang_dâm tửu_sắc Trịnh_Giang nên đã tiến cung con gái mình Từ đó bà trở_thành Thứ_phi của chúa Trịnh_Doanh và được ban mỹ hiệu là Hoa_Dung_Với công_lao và tài_trí Nguyễn_Đình_Tư được triều_đình phong cho nhiều tước_vị cao Tiền tả tư giảng Bồi tụng Thượng_thư bộ Công_tước Nam quận công Ông còn là bạn kết_giao với nhiều danh_sĩ như Hoàng_giáp Ngô_Thì Sĩ_Thượng thư Nguyễn_Công_Cơ_Thượng thư Nguyễn_Công_Thái_Hoàng giáp Nguyễn_Quý_Ân_Đỗ_Thế_Giai_Tư thất của ông là nơi mọi người thường đến thưởng_hoa ngâm thơ bình văn xướng_hoạ nên nhà ông được gọi_là Nguyễn_môn đào lý vườn đào tài_trí thơ_văn nhà họ Nguyễn_Tham vọng quyền_lực Khi Trịnh_Doanh nối_ngôi cha bà đã dâng kế_sách Ngũ qui mọi việc qui vào năm rường mối Chúa khen hay lấy_làm rường_cột cải_tổ triều_chính Đi kinh_lý Chúa nhờ bà buông rèm trông_coi việc triều Bà được thoả chí thi_thố tài_năng tạo phúc cho trăm_họ BULLET Quy nông tắc ổn Phát_triển nông_nghiệp khi nghề nông phát_đạt thì thế nước nhất_định sẽ mạnh xã_hội ổn_định BULLET Quy công_tắc phú Mở_mang công_nghiệp để đem lại sự giàu_có cho đất_nước BULLET Quy thương tắc hoạt Thúc_đẩy thương_mại mua_bán trao_đổi hàng_hoá sẽ tạo sự linh_hoạt năng_động trong xã_hội BULLET Quy trí tắc hưng Quan_tâm tới giáo_dục nâng cao hiểu_biết bằng học_vấn đào_tạo nhân_tài để sử_dụng thì đất_nước sẽ hưng_thịnh BULLET Quy pháp tắc bình Lấy pháp_luật làm công cụ quản_lý xã_hội giữ nghiêm phép nước thì xã_hội bình_yên Dù Thứ_phi Hoa_Dung đã hạ sinh được con trai trưởng là Trịnh_Sâm nhưng khi ấy chúa Trịnh_Doanh đang sủng_ái người vợ họ Nguyễn_Mậu ở Thanh_Hoá và đã phong bà này làm Chính phi bà Hoa_Dung chỉ được phong Trường cung Chính phi họ Nguyễn_chỉ sinh được một con gái là Tiên_Dung quận chúa và được chúa Trịnh_Doanh hứa gả cho Thái_tử Lê_Duy_Vỹ_Thái tử có chí nhất_thống lật_đổ binh_quyền nhà_chúa nên bị thế_tử Trịnh_Sâm ghen_ghét Một hôm thái_tử và thế_tử cùng ở phủ_đường được chúa Trịnh_Doanh ban cho ăn cơm và bảo cùng ngôi một măm lúc ấy Chính phi Nguyễn_thị can rằng Sâm đổi nét mặt bước ra về nói với người ngoài rằng Vương_Thái phi Năm Quý_Dậu 1753 Trịnh_Sâm chính_thức được lập làm Thế_tử Sau khi Trịnh_Doanh mất 1767 trong thời_gian đầu khi Trịnh_Sâm lên nối_nghiệp chúa bà Hoa_Dung rất quan_tâm giúp_đỡ con mình Trịnh_Sâm tôn bà là Vương_Thái phi còn vua Lê_Hiển_Tông ban Kim sách sách vàng một ân_huệ đặc_biệt cao_quý và phong bà làm Quốc_Thánh mẫu Những năm sau khi bà Chính phi và Chúa_Trịnh_Doanh lần_lượt qua_đời ở đỉnh_cao quyền_lực bà Hoa_Dung vẫn đau_khổ và căm_phẫn Chính phi đã mất đến_nỗi hận lây cả con rể là Thái_tử Duy_Vĩ_Khi Trịnh Sâm thực_hiện hành_động trả_thù truy_bức Thái_tử Lê_Duy_Vỹ một_cách vô_cùng dã_man thì Thứ_phi Hoa_Dung đang giúp con điều_hành triều_chính đã không có ý_kiến gì can_ngăn Sau khi Trịnh_Sâm nối_ngôi mượn việc khác mà vu tội phế_truất và sát_hại thái_tử Duy_Vĩ_Sách_Việt sử thông giám cương mục chép lời phê của vua Tự Đức Cũng theo Việt sử thông giám cương mục sau khi Duy_Vĩ bị truất Duy_Cận là con thứ tư của nhà_vua ra vào phủ Chúa_Trịnh tôn_thờ mẹ Trịnh_Sâm rất kính_cẩn Bấy_giờ hoàng_tử thứ tư Duy_Cận có quan_hệ thân_thiết với Nguyễn_Thái phi nên được chọn lên thay làm thái_tử Bà có những ảnh_hưởng nhất_định đến việc cai_trị của chúa lúc mới nắm quyền bấy_giờ chúa Trịnh_Sâm hăng_hái làm_việc chán thói cẩu_thả từ trước mong có biến thông cổ_vũ thực hành chính sự đổi_mới Sử_sách đánh_giá chính sự thời Trịnh_Sâm có nhiều tiến_bộ tích_cực nhưng về sau vì ông quá say_mê sắc_đẹp của Tuyên phi Đặng_Thị_Huệ mà dần bỏ_bê việc nước rồi cho phế con trưởng lập con thứ lập con thứ Trịnh_Cán làm Thế_tử Nhận thấy nguy_cơ của sự bất_ổn bà Hoa_Dung đã nhiều lần can_ngăn nhưng không được Trịnh_Sâm nghe theo bà chán_nản rời phủ chúa về sống ở quê Linh_Đường giúp làng sửa đình chùa cày_cấy dệt lụa làm nhiều việc thiện cho dân Cụ_thể khi Trịnh_Sâm quá mê_mẩn Đặng_Thị_Huệ muốn bỏ con lớn lập con_nhỏ thì bà đã vào cung nói cho Chúa biết_điều hơn lẽ thiệt Chính_biến Trịnh_Sâm mới tâu với nhà_vua lập Trịnh_Cán mới 5 tuổi làm thế_tử dùng quận Huy_Hoàng_Đình_Bảo nuôi dạy 1781 Chúa ngã_bệnh ngày_càng nguy_kịch Quốc_mẫu Hoa_Dung hoảng_sợ thường vào cung chăm_sóc Khi Chúa lâm_chung sai thảo cố_mệnh đưa Trịnh_Cán lên_ngôi Bà đau_lòng vì sắp phải vĩnh_biệt đứa con độc_nhất nhưng vẫn rất tỉnh_táo bảo đưa chiếu cho xem Rồi tự tay bà dùng bút_son phê Không phải bút rồng của tiên_vương không đủ làm bằng Nhưng tình_thế không_thể đảo_ngược Phe_cánh Thị_Huệ áp_đảo vì Quận Huy nắm binh_quyền đã ngả theo Trịnh_Cán đang thoi_thóp trên giường_bệnh vẫn lên_ngôi chúa Thị_Huệ và Quận Huy cùng nhiếp_chính Đầu năm 1783 lính kiêu_binh phò thái tôn Duy_Khiêm con thái_tử Duy_Vĩ về cung Thái_phi sợ Duy_Cận mất ngôi thái_tử bèn sai hoạn_quan là Liêm_Tăng đến bắt_ép thái tôn sang chầu để toan bí_mật giết đi Khi thái tôn đang đi thì bị quân tuần sát ngăn lại Các quân_lính phát_hiện âm_mưu la_hét ầm_ĩ lùng tìm Liêm_Tăng không được ngờ là Duy_Cận chủ_mưu Lúc ấy Duy_Cận đương chầu Trịnh thái_phi nghi_trượng để ngoài cửa phủ_đường quân_sĩ đều đập phá tan_nát Duy_Cận phải thay_đổi quần_áo đi lẻn về cung Nhà_chúa biết việc này là do thái_phi gây ra nhân dụ_dỗ quân_sĩ chớ làm huyên_náo rồi lập_tức hạ_lệnh cho bầy_tôi trong triều xin nhà_vua lập Duy_Khiêm làm hoàng thái tôn truất Duy_Cận làm Sùng_Nhượng công Sau_này khi quân Tam phủ mưu lật Trịnh_Cán để đưa Trịnh_Khải lên_ngôi chúa đã xin ý chỉ của Quốc_mẫu thì bà đã đồng_ý ngay và ra_lệnh cho Quận Huy công Hoàng_Đình_Bảo hãy để Trịnh_Khải nắm quyền Khi Quận Huy không chịu nghe theo thì bà đã để mặc cho quân Tam phủ giết phế Trịnh_Cán và Đặng_Thị_Huệ_Tất cả các bước như xin chỉ_dụ của Quốc_mẫu rồi tâu lên nhà_vua phong Khải làm vương đều có ý_kiến và bút phê của Quốc_mẫu Hoa_Dung_Lên ngôi chúa Trịnh_Khải đã tôn phong bà là Thánh_Từ_Thái_Tôn Thái_Phi Bà lâm_bệnh rồi mất vào ngày 28 tháng 7 năm Giáp_Thìn 1784 thọ 65 tuổi vào thời_điểm khi mà cơ_nghiệp nhà_chúa sắp tiêu_vong trước cơn bão_táp của phong_trào Tây_Sơn Năm Bính_Ngọ 1786 quân Tây_Sơn tiến ra Thăng_Long phò Lê diệt Trịnh_Trịnh_Khải phải bỏ kinh_thành chạy lên phía Bắc rồi bị bắt và tự_sát Linh_cữu của bà được đưa về an_táng tại chân núi Mông_Cù còn có tên là Bút_Sơn ở làng Đa_Bút huyện Vĩnh_Lộc xứ Thanh_Hoá Lăng_Hoa_Dung được xây bằng đá dân_gian trong vùng gọi là lăng bà Quốc_mẫu hay lăng bà Trịnh_Việc chủ_trì tế_lễ khi khánh_thành lăng do đại_thần Tiến_sĩ Phan_Huy_Áng làm chủ_tế còn việc phụ_trách điều_hành việc xây_dựng lăng do con trai ông là quan Đốc đồng Thanh_Hoá Tiến_sĩ Phan_Huy_Ích đảm_nhiệm An_táng Khu lăng_mộ chính phi Hoa_Dung được hoàn_thành vào tháng 11 năm Giáp_Thìn 1784 Trong tác_phẩm Dụ_Am thi văn_tập của mình Phan_Huy_Ích có bài thơ_lại ghi việc_làm lễ sơn lăng cho bà có đoạn viết Phía trước lăng_mộ có dựng tượng 12 võ_quan tạc bằng đá nguyên khối đứng nghiêm_trang kính_cẩn thành hai hàng Đầu tượng đội mũ tròn mình mặc giáp_trụ dài có viền nhiều lớp chân đi giày chiến kiểu hia cao đường_bệ một tay cầm kiếm tay còn lại đặt trước ngực như_nguyện bảo_vệ sự yên_giấc của bà Hoa_Dung_Ngoài ra còn hai bức tượng phỗng đá đầu to có ngắn tóc búi quả đào mắt lồi mũi dô miệng rộng với ý_nghĩa là những người hầu_cận_Tượng được tạo_tác trong tư_thế quỳ chầu đợi lệnh hai chân quặp ra phía sau hai tay khoanh trước ngực Cách lăng_mộ không xa còn có ngôi miếu nhỏ thờ_tự bà chính phi Hoa_Dung phía trước miếu có phiến đá đề dòng chữ Hán_Thiên_tiên quốc thánh_mẫu Tham_khảo BULLET Bà Nguyễn_Thị_Ngọc_Diễm Phụ_nữ Today_BULLET Nguyễn_Thị Ngọc_Diễm_Báo_Thanh Hoá_BULLET_Danh_sĩ Thanh_Hoá và việc học thời xưa Trần_Văn_Thịnh_Trịnh_Mạnh_Lê_Bá_Chức Nguyễn_Thế_Long_Nhà xuất_bản Thanh_Hoá 1995 BULLET Ân vương Trịnh_Doanh_Trịnh_Xuân Tiến_Nhà xuất_bản Lao_động 2003
Nguyễn_Thị_Ngọc_Diễm