Chủ_nghĩa khắc_kỷ Chủ_nghĩa khắc_kỷ hay chủ_nghĩa stoic stoa tiếng Hy_Lạp Στωικισμός tiếng Latinh_Stoicismus là một trường_phái triết_học Hy_Lạp cổ_đại do Zeno thành Citium sáng_lập ra tại Athens vào đầu thế_kỷ thứ 3 Trước Công_Nguyên Chủ_nghĩa khắc_kỷ là một nhánh triết_học về đạo_đức con_người thứ được tạo ra bằng logic và cách mà con_người nhìn_nhận bản_chất thế_giới Chủ_nghĩa khắc_kỷ cho rằng vì con_người là một sinh_vật thuộc về xã_hội nên con đường đi tới eudaimonia hạnh_phúc của chúng_ta sẽ được tìm ra thông_qua việc chấp_nhận việc mọi thứ đang diễn ra không cho_phép bản_thân bị kiểm_soát bởi những khao_khát được thoả_mãn hoặc sợ_hãi trước những đớn_đau thông_qua việc sử_dụng trí_óc của mình để hiểu thế_giới này và làm những phần việc mình cần làm để đóng_góp cho kế_hoạch mà tự_nhiên đã vạch ra sẵn và thông_qua việc cùng làm_việc đối_xử với những người khác một_cách công_bằng bất thiên_vị Những con_người Stoic được biết đến nhiều nhất qua những lời răn_dạy rằng đức_hạnh là điều tốt_đẹp duy_nhất đối_với con_người và rằng những thứ xung_quanh ta ví_dụ như sức_khoẻ tiền_bạc và niềm vui về bản_chất không xấu cũng chẳng tốt adiaphora nhưng chúng có giá_trị là điều quan_trọng để đức_hạnh hành_động Bên cạnh đạo_đức Aristoteles những nguyên_tắc của khắc_kỷ cũng đã tạo nên trong những cách tiếp_cận nền_tảng có giá_trị lớn_lao tạo nên luân_lý luận đức_hạnh của phương Tây_Con người khắc_kỷ còn cho rằng những cảm_xúc nhất_định của chúng_ta bị tổn_thương là do sai_lầm trong việc phán_xét các vấn_đề và họ tin rằng con_người nên hướng tới việc duy_trì ý_chí gọi là prohairesis sao cho hoà_hợp với tự_nhiên Chính lý_do này những người theo chủ_nghĩa khắc_kỷ tin rằng dấu_hiệu rõ_ràng nhất về triết_lý của mỗi cá_nhân sẽ được bộc_lộ không phải thông_qua lời họ nói mà thông_qua cách họ cư_xử Để có một cuộc_sống tốt_đẹp con_người phải hiểu được những quy_tắc của trật_tự tự_nhiên bởi lẽ chủ_nghĩa khắc_kỷ tin rằng tự_nhiên chính là gốc_rễ của mọi điều Nhiều con_người khắc_kỷ như Seneca và Epictetus nhấn_mạnh rằng bởi có đức_hạnh là đã đủ hạnh_phúc nên một nhà hiền_triết sẽ trở_nên vô_cùng kiên_cường về mặt cảm_xúc trước những bất_hạnh Niềm tin này có ý_nghĩa tương_tự với cụm_từ bình_tĩnh khắc_kỷ dù_vậy thì cụm_từ này không bao_hàm quan_điểm đạo_đức cơ_bản của khắc_kỷ cho rằng chỉ có một nhà hiền_triết mới thực_sự được tự_do và tất_cả các suy_đồi đạo_đức đều xấu_xa như nhau Từ khi hình_thành các học_thuyết khắc_kỷ đã dần trở_nên rất phổ_biến trong xã_hội Hy_Lạp và La_Mã cho đến thế_kỷ thứ 3 Công_Nguyên một trong số những người nổi_tiếng nhất theo trường_phái này vào lúc đó là hoàng_đế Marcus_Aurelius_Chủ nghĩa khắc_kỷ với vị_thế là trường_phái triết_học riêng_biệt dần suy_giảm sau khi Kitô giáo trở_thành quốc_giáo vào thế_kỷ 4 CN Mặt_khác một_số ý_niệm của chủ_nghĩa khắc_kỷ lại được tích_hợp vào Kitô giáo từ thuở sơ_khởi Sau_này triết_học khắc_kỷ cũng có một_số giai_đoạn phát_triển trở_lại đáng chú_ý nhất là trong thời_kỳ Phục_hưng chủ_nghĩa tân_khắc_kỷ và trong thời_đại ngày_nay chủ_nghĩa khắc_kỷ hiện_đại Nguồn_gốc tên gọi Tên tiếng Anh của chủ_nghĩa khắc_kỷ là Stoicism có nguồn_gốc ban_đầu là Zenonism tức_là được đặt theo tên của người sáng_lập Zeno thành Citium_Tuy nhiên cái tên này dần_dần bị quên_lãng nhiều khả_năng là do những môn_đồ Stoic sau_này không cho rằng Zeno là một người đủ thông_tuệ để được đặt tên cho cả một trường_phái và cũng nhằm hạn_chế khả_năng chủ_nghĩa triết_học này đi chệch hướng trở_thành một sự sùng_bái tính_cách Cái tên Stoicism xuất_phát từ Stoa_Poikile tiếng Hy_Lạp cổ ἡ ποικίλη στοά hay Dãy Cột_Sơn một dãy cột lớn được trang_hoàng bằng những hình_vẽ tái_hiện khung_cảnh thần_thoại và lịch_sử nằm ở phía bắc Agora_Athens nơi Zeno và các môn_đồ của ông tụ_họp để bàn_luận về những ý_tưởng Khi Zeno mới bắt_đầu giảng_dạy ông ta không_thể chi_trả cho một toà nhà giống như Học_viện của Plato hay mảnh vườn Lyceum của Aristotle vậy nên ông và những môn_đệ đã tụ_tập tại khu_vực bóng_râm của Stoa_Poikile giữa khu chợ nơi bất_cứ ai cũng có_thể lắng_nghe và tham_gia tranh_luận Những nguyên_lý cơ_bản Những nhà triết_học khắc_kỷ đã đưa ra một cái nhìn thống_nhất về thế_giới bao_gồm logic_hình_thức vật_lý_học nhất_nguyên và đạo_đức tự_nhiên Trong số đó họ nhấn_mạnh rằng đạo_đức là trọng_tâm chính trong kiến_thức của con_người mặc_dù vậy các triết_lý về logic của họ mới là thứ được các nhà triết_học sau_này quan_tâm nhiều hơn Chủ_nghĩa khắc_kỷ dạy cho chúng_ta về sự phát_triển của việc tự kiểm_soát bản_thân và sự cương_nghị như một phẩm_chất để vượt qua những cảm_xúc mang tính phá_huỷ chủ_nghĩa này tin rằng việc rèn_luyện để suy_nghĩ một_cách rõ_ràng mạch_lạc và bất thiên_vị sẽ giúp cho con_người hiểu ra bản_chất của vũ_trụ logos Một khía_cạnh chính của chủ_nghĩa khắc_kỷ cũng lưu_tâm đến việc cải_thiện những điều tốt_đẹp về đạo_đức và luân_lý của mỗi cá_nhân Đức_hạnh được bao_hàm trong một ý_chí hoà_hợp với Tự_nhiên Nguyên_lý này cũng được áp_dụng trong các mối quan_hệ giữa các cá_nhân để được tự_do trước những nỗi tức_giận sự đố_kị và ghen_tị và phải chấp_nhận rằng kể_cả những người nô_lệ cũng bình_đẳng như những con_người khác bởi tất_cả mọi người đều là sản_phẩm của tự_nhiên Nguyên_tắc đạo_đức theo chủ_nghĩa Stoic tán_thành với một quan_điểm của chủ_nghĩa quyết_đoán khi nói về những người thiếu đi đức_hạnh Stoic_Cleanthes từng phản_đối rằng kẻ độc_ác giống như một con chó bị trói vào một chiếc xe đẩy nó buộc phải đi theo chiếc xe đẩy đến bất_cứ đâu Người tuân theo đức_hạnh Stoic ngược_lại sẽ nắn chỉnh lại ý_chí của anh ta sao cho phù_hợp với thế_giới và sẽ theo lời của Epictetus ốm_đau nhưng vẫn hạnh_phúc hiểm_nguy nhưng vẫn hạnh_phúc chết đi nhưng vẫn hạnh_phúc lưu_đày nhưng vẫn hạnh_phúc sống ô_nhục nhưng vẫn hạnh_phúc do_đó họ luôn hướng tới việc đạt được cảnh_giới ý_chí cá_nhân hoàn_toàn tự_chủ và đồng_thời được ở trong một vũ_trụ tổng_thể độc_nhất có tính quyết_đoán nghiêm_ngặt Quan_điểm này sau_này được miêu_tả với tên gọi Chủ_nghĩa phiếm thần cổ_điển và được nhà triết_học người Hà_Lan Baruch_Spinoza theo_đuổi Giai_đoạn Chủ_nghĩa khắc_kỷ tồn_tại từ đầu thế_kỷ 3 TCN đến cuối thế_kỷ II TCN và trải qua ba giai_đoạn BULLET Chủ_nghĩa khắc_kỷ sơ_kỳ BULLET Chủ_nghĩa khắc_kỷ trung kỳ BULLET Chủ_nghĩa khắc_kỷ hậu kỳ Những tư_tưởng đáng chú_ý Suy_nghĩ chung về triết_học Những người theo chủ_nghĩa khắc_kỷ cho rằng triết_học là một môn_học tư_duy để giúp con_người trở_nên thông_thái làm chủ và biết cách ứng_xử trước những khó_khăn của cuộc_đời Vì_vậy triết_học không_chỉ là một khoa_học mà_còn là một phong_cách sống một nghệ_thuật sống của con_người trong cộng_đồng xã_hội Và cũng theo những con_người nói trên đối_tượng của triết_học là phải bao_quát nhiều lĩnh_vực bởi_vì sự thông_thái do triết_học mang lại không hạn đinh bó_hẹp ở trong một giới_hạn cụ_thể nào đó Quan_niệm này vốn phổ_biến trong một thời_gian rất dài Và cũng theo họ triết_học gồm 3 lĩnh_vực vật_lý_học đạo_đức_học và logic_học Chúng liên_hệ mật_thiết với nhau Zeno xứ Citium đã có lời ví_von như sau Ở giữa ở đây là lòng_trắng của quả trứng Logic_học Những nhà triết_học khắc_kỷ cho rằng logic_học là khoa_học sử_dụng ngôn_từ Nhờ ngôn_từ chúng_ta trở_thành người_hùng biện dẫn_dắt làm chủ được tư_tưởng của mình trong mọi tình_huống Vì_vậy logic_học được xem là khoa_học công_cụ Vật_lý_học Chủ_nghĩa khắc_kỷ nhìn_nhận rằng vật_lý_học là học_thuyết bàn về giới tự_nhiên về nguồn_gốc của các sự_vật mà chúng_ta hay gặp mỗi ngày Karl_Marx đã đánh_giá rằng cơ_sở cho tư_tưởng vật_lý_học của những người này là của Heracltus và họ dựa vào đó để phát_triển Cũng giống như những người trước đó chủ_nghĩa khắc_kỷ cũng dùng tư_tưởng duy_vật để giải_thích thế_giới Họ cho rằng thế_giới được cấu_thành từ các yếu_tố đất_nước lửa không_khí Họ cũng khẳng_định các vật cảm_tính là có thực tồn và là nền_tảng của vũ_trụ Đối_với họ cái chung không phải là cái vô_hình không_thể cảm_nhận được mà cái chung tồn_tại trong cái riêng Thêm vào đó chủ_nghĩa khắc_kỷ cũng cho thấy suy_nghĩ biện_chứng khi cho rằng thế_giới tồn_tại trong sự vân động không ngừng của các vật_thể Có_thể nói các nhà triết_học này là những nhà duy_vật biện_chứng đầu_tiên trong lịch_sử tư_tưởng thế_giới Marx đánh_giá cao về điều này Tuy_nhiên chủ_nghĩa khắc_kỷ lại không kiên_trì theo tư_tưởng này khi sau đó họ cho rằng mọi vật phát_triển theo các trình_tự do Thượng_đế sắp_đặt Chính vì_thế học_thuyết này có chút gì đó là của mục_đích_luận Đạo_đức_học Chủ_nghĩa khắc_kỷ đã đưa ra ý_kiến rằng tri_thức là điều_kiện cần của lý_tưởng đạo_đức còn điều_kiện_đủ là sự tĩnh_tâm và bình_thản của tâm_hồn Việc sống khắc_khổ hay không khắc_khổ không ảnh_hưởng tới họ Nhận_thức_luận Linh_hồn con_người Chủ_nghĩa khắc_kỷ nghiên_cứu nhận_thức_luận theo lập_trường duy_cảm duy_vật Theo những nhà triết_học này linh_hồn được cấu_tạo từ 8 bộ_phận năm giác_quan thính_giác thị_giác khứu_giác vị_giác và xúc_giác giọng nói bộ_phận tái_tạo và bộ_phận điều_khiển Linh_hồn của con_người như tờ giấy trắng để in dấu sự tác_động của thế_giới bên ngoài Biểu_tượng của sự_vật là do chính nó tạo nên Nhận_thức cảm_tính và nhận_thức lý_tính Chủ_nghĩa khắc_kỷ đã tìm thấy mối liên_hệ giữa hai đối_tượng này Zeno xứ Citium đã viết rằng Suy_nghĩ về khái_niệm Chủ_nghĩa khắc_kỷ có suy_nghĩ rất hay về khái_niệm Zeno xứ Citium cho rằng các khái_niệm không phải là kết_quả thoả_thuận giữa mọi người về việc đặt tên cho sự_vật mà ngược_lại bản_thân các khái_niệm được quy_định bởi các vật và bản_chất của các vật Các nhà triết_học tiêu_biểu BULLET Zeno xứ Citium_BULLET_Cleanthes_BULLET Chrysippus_BULLET_Seneca_BULLET Epictetus_BULLET_Marcus_Aurelius
Chủ_nghĩa khắc_kỷ