A Lý_Bất_Ca_A Lý_Bất_Ca chuyển_tự Latinh tiếng Mông_Cổ Ariq_Böke chữ Mông_Cổ Kirin_Аригбөх 1219 1266 là con trai út của Đà_Lôi cháu nội Thành Cát_Tư_Hãn Sau cái chết của anh_trai là Đại hãn Mông_Kha_A_Lý Bất_Kha đã giành lấy quyền_lực trong một thời_gian ngắn trong khi hai anh là Hốt_Tất_Liệt và Húc_Liệt_Ngột không có_mặt ở kinh_đô Khi Hốt_Tất_Liệt trở về từ phương Nam để tranh_giành ngôi_vị Đại hãn các phe_cánh kình_địch đã không_thể đi đến đồng_thuận và đồng_thời bầu Hốt_Tất_Liệt và A Lý_Bất_Ca lên_ngôi dẫn đến một cuộc chiến_tranh_giành quyền kế_vị A Lý_Bất_Ca nhận được sự ủng_hộ của những người truyền_thống chủ_nghĩa trong Đế_quốc Mông_Cổ trong khi Hốt_Tất_Liệt nhận được sự ủng_hộ từ các vương_gia tiền_bối ở Hoa_Bắc và Mãn_Châu_Những năm đầu đời A Lý_Bất_Ca là con trai út của Toa_Lỗ_Hoà_Thiếp Ni_Sorghaghtani_Beki và Đà_Lôi_Tolui con trai út của Thành Cát_Tư_Hãn_Khi Thành Cát_Tư_Hãn băng_hà vào năm 1227 ngôi_vị lãnh_đạo đế_quốc được truyền cho Oa_Khoát_Đài bác ruột của A Lý_Bất_Ca_A Lý_Bất_Ca từng tham_dự hội_nghị Khố_Lý_Nhĩ_Đài Kurultai để bầu Oa_Khoát_Đài và người kế_nhiệm là Quý_Do lên_ngôi Đại hãn Sau khi anh_cả Mông_Kha của A Lý_Bất_Ca lên_ngôi vào năm 1250 gia_đình ông có được quyền_lực mạnh nhất trong các nhánh hậu_duệ của Thành Cát_Tư_Hãn_A Lý_Bất_Ca cũng được biết đến bằng việc đồng_cảm với Cơ_Đốc giáo_điều này được đề_cập trong miêu_tả của Phan_Sinh_Guillaume de Rubrouck một sứ_thần của quốc_vương Pháp Louis_IX Chiến_đấu giành quyền kế_vị Đại hãn Khi Oa_Khoát_Đài_Hãn băng_hà một cuộc đấu_tranh quyền_lực đã nổ ra với việc quyền lãnh_đạo về tay con trai của Oa_Khoát_Đài là Quý_Do vào năm 1246 song Quý_Do_Hãn lại băng_hà năm 1248 Sau cuộc đấu_tranh quyền_lực khác các con trai của Đà_Lôi em_trai của Oa_Khoát_Đài nắm lấy quyền_lực Người con trai cả của Đà_Lôi là Mông_Kha đã trở_thành Đại hãn cùng với Hốt_Tất_Liệt chinh_phục Nam_Tống_Người huynh_đệ Húc_Liệt_Ngột của họ đã dẫn quân Mông_Cổ tây tiến chinh_phục Baghdad và tiến đến Syria hướng về Palestine Trong thời_gian này tất_cả các công_việc ở vùng trung_tâm của đế_quốc nằm dưới quyền kiểm_soát của A Lý_Bất_Ca_Khi Mông_Kha băng_hà năm 1259 A Lý_Bất_Ca được bầu làm Đại hãn trong lúc các đại_huynh không có_mặt và nhận được sự ủng_hộ của hầu_hết các đại_thần và các gia_tộc quyền_lực đang có_mặt tại đế_đô Cáp_Lạp_Hoà_Lâm Karakorum như gia_đình của Mông_Kha các vương_gia khác của hoàng_tộc cùng với các lực_lượng khác bao_gồm các cận_vệ hoàng_gia Thổ_Nhĩ_Hỗ_Đặc Torguud và quý_tộc Thanh_Trướng hãn quốc cũng như người Oát_Diệc_Lạt_Dịch Oirat tộc_người này liên_minh với ông vì một trong những thủ_lĩnh Oát_Diệc_Lạt_Dịch kết_hôn với con gái của ông Tuy_nhiên khi Hốt_Tất_Liệt và Húc_Liệt_Ngột biết tin về việc Mông_Kha băng_hà họ đã phải tìm cách bỏ_dở các trận đánh để trở về đế_đô phân_xử vấn_đề kế_vị Tháng 4 năm 1260 Hốt_Tất_Liệt được những người ủng_hộ bầu làm Đại hãn cạnh_tranh với tuyên_bố của A Lý_Bất_Ca_Do đó đã dẫn đến một cuộc nội_chiến giữa hai huynh_đệ nhằm giành quyền lãnh_đạo đế_quốc Khi Sát_Hợp Đài hãn quốc cần một hãn mới Hốt_Tất_Liệt đã cố_gắng gửi A Tất_Thất_Cáp_Abishqa một người trung_thành với mình đi làm hãn Tuy_nhiên A Lý_Bất_Ca đã bắt_giữ A Tất_Thất_Cáp và cuối_cùng sát_hại người này thay và đó lập một đồng_minh của mình là A Lỗ_Hốt_Alghu làm hãn của Sát_Hợp Đài hãn quốc A Lý_Bất_Ca lệnh cho A Lỗ_Hốt phải phòng_thủ khu_vực để chống lại lực_lượng của Húc_Liệt_Ngột và có_thể từ Biệt_Nhi_Ca_Berke của Kim_Trướng hãn quốc Tuy_nhiên A Lỗ_Hốt đã rời bỏ hàng_ngũ của A Lý_Bất_Ca giết chết các sứ_thần trong khi đó Hải Đô_Kaidu vẫn trung_thành với A Lý_Bất_Ca_A Lỗ_Hốt và A Lý_Bất_Ca nhanh_chóng phát_sinh xung_đột trực_tiếp A Lỗ_Hốt giành chiến_thắng trong trận chiến đầu_tiên song trong trận đánh thứ hai sau đó A Lý_Bất_Ca đã giành thắng_lợi buộc A Lỗ_Hốt phải chạy trốn về phía tây Đầu_hàng Cuối_cùng do chiến_tranh liên_tục giữa A Lý_Bất_Ca và đại_huynh Hốt_Tất_Liệt lực_lượng của A Lý_Bất_Ca bị suy_yếu Hốt_Tất_Liệt có các đội kị_binh Mông_Cổ hùng_mạnh các đội quân người Yểm_Thái_Alan và Đột_Quyết cùng nhiều đơn_vị bộ_binh người Hán và Cao_Ly_Cáp_Đan Kadan một hoàng_tử của Oa_Khoát_Đài đã ủng_hộ Hốt_Tất_Liệt ông ta đã đè_bẹp quân của A Lý_Bất_Ca dưới quyền lãnh_đạo của tướng A Lam_Đáp_Nhi_Alandar và A Lý_Bất_Ca đã hai lần mất quyền kiểm_soát đế_đô Cáp_Lạp_Hoà_Lâm Hốt_Tất_Liệt cũng cho phong_toả tất_cả hoạt_động giao_thương từ Hoa_Bắc đến Mông_Cổ nhằm cắt tiếp_tế lương_thực của A Lý_Bất_Ca_A Lý_Bất_Ca cuối_cùng đã phải quy_phục Hốt_Tất_Liệt tại Thượng_Đô vào ngày 21 tháng 8 năm 1264 Hốt_Tất_Liệt xá miễn tội chết cho A Lý_Bất_Ca song cho xử_trảm hầu_hết bộ thuộc của ông Năm 1266 A Lý_Bất_Ca mất có_thể là bị Hốt_Tất_Liệt giết Di_sản Theo học_giả David_Morgan_A_Lý Bất_Ca có_thể nhìn_nhận là đại_diện cho một trường_phái có ảnh_hưởng đến tư_tưởng của người Mông_Cổ điều mà Hốt_Tất_Liệt đã làm ngược_lại thông_qua các hành_động và quan_điểm của ông ta Một_số người Mông_Cổ cảm_thấy khuynh_hướng mềm_dẻo là điều nguy_hiểm trong khi những người như Hốt_Tất_Liệt thi_thoảng nói về việc khai_hoá văn_minh và về lối sống Hán_Theo quan_điểm truyền_thống chủ_nghĩa Mông_Cổ trung_tâm của người Mông_Cổ vẫn phải ở Mông_Cổ và lối sống du_mục Mông_Cổ cần được bảo_tồn không bị ảnh_hưởng Trung_Quốc chỉ nên là nơi tiến_hành khai_thác A Lý_Bất_Ca được nhìn_nhận là một nhân_vật bù_nhìn trong phe của ông Di_sản này được Hải_Đô tiếp_nối Mặc_dù A Lý_Bất_Ca bị mất đi quyền_lực song một_số hậu_duệ của ông sau_này đã trở_thành những nhân_vật quan_trọng tại Y Nhi hãn quốc và triều Nguyên dòng_dõi của cả A Nhi_Ba_Arpa_Ke un và Trác_Ly_Khắc_Đồ Yesüder đều có_thể truy_nguyên tới A Lý_Bất_Ca_Thư mục BULLET René_Grousset_Empire of the Steppes_BULLET_Morris_Rossabi Kublai_Khan_BULLET_Jack Wheaterford_Genghis_Khan and the Making of the Modern_World_BULLET_John Man_Kublai_Khan_BULLET H H Howorth_History of the Mongols_Part_II
A Lý_Bất_Ca