Hiệu_ứng Haldane_Hiệu ứng Haldane là một đặc_tính của hemoglobin được đặt theo tên của nhà sinh_lý_học John_Scott_Haldane người lần đầu_tiên miêu_tả nó vào năm 1905 sau một thời_gian nghiên_cứu trên những con dê đã tìm ra cách khắc_phục tình_trạng này Tổng_cộng có khoảng 150 con dê chết hoặc liệt toàn_thân trong quá_trình thử_nghiệm để cứu sống hàng trăm nghìn thợ lặn trên toàn thế_giới Theo hiệu_ứng này oxy_hoá khử trong máu và trong hemoglobin sẽ làm tăng khả_năng chứa_đựng cacbonic của nó ngược_lại máu chứa nhiều ôxi thì khả_năng chứa_đựng cacbonic sẽ giảm đi Giai_đoạn ban_đầu Rất nhiều thợ lặn hoặc tử_vong hoặc liệt toàn_thân liệt nửa người nhưng các bác_sĩ Hải_quân Hoàng_gia Anh không sao lý_giải được hiện_tượng này Họ chỉ tạm_thời kết_luận rằng dưới áp_lực cao của nước_biển các thợ lặn bị đột_quỵ nhưng tại_sao lại đột_quỵ hàng_loạt thì câu trả_lời vẫn là ẩn_số Mãi đến năm 1900 khi ngành pháp_y đã có những bước_tiến đáng_kể việc mổ tử_thi những thợ lặn tử_vong cho thấy trong não phổi và các khớp xương của họ có những bong_bóng khí nitơ Năm 1905 trước việc mỗi năm có hàng trăm thợ lặn tử_vong hoặc liệt vì bệnh giảm áp Hải_quân Hoàng_gia Anh giao cho nhà sinh_lý_học người Scotland là John_Scott_Haldane nghiên_cứu tìm cách chống lại căn_bệnh này Quá_trình nghiên_cứu Bằng cách xem_xét tất_cả những trường_hợp tử_vong hoặc bại_liệt John_Scott_Haldane nhận ra rằng tất_cả những thợ lặn làm_việc ở độ sâu không quá thì không ai mắc phải bệnh giảm áp Trong buổi thuyết_trình trước Hội_đồng Y_học Hoàng_gia Anh Haldane nói Nếu một thợ lặn xuống sâu thì khi ngoi lên anh ta chỉ lên đến và dừng lại trong một khoảng thời_gian rồi tiếp_tục lên Tại độ sâu đó anh ta dừng lại thêm một lần nữa để cơ_thể điều_chỉnh khí nitơ rồi mới ngoi lên mặt nước thì các tai_biến sẽ không bao_giờ xảy ra Đây chính là lý_thuyết giải nén Theo đề_nghị của Haldane_Hải quân Hoàng_gia Anh cho ông toàn_quyền sử_dụng phòng_thí_nghiệm của Viện Y_học dự_phòng Lister ở London với sự cộng_tác của trung_uý Guybon_Damant một chuyên_gia lặn biển thuộc Hải_quân Hoàng_gia Anh và nhà sinh_lý_học Edwin_Arthur_Boycott_Thoạt đầu Haldane cùng cộng_sự tiến_hành thực_nghiệm giảm áp trên chuột_lang và gà bằng cách đặt chúng vào một bình kín với áp_suất tương_đương dưới biển Thế nhưng kết_quả thu được lại không_thể giúp Haldane đưa ra kết_luận vì hệ hô_hấp của chuột_lang và gà trao_đổi khí nhanh hơn rất nhiều so với cơ_thể con_người Vì_vậy Haldane thay_thế chuột_lang gà bằng khỉ chó và lợn nhưng tần_số hô_hấp của 3 loài vật này cũng khác xa con_người Cuối_cùng nhóm nghiên_cứu chọn loài dê vì sự hít thở của nó bằng 1 7 lần so với một thanh_niên trưởng_thành Trong lần thí_nghiệm đầu_tiên 85 con dê được chuyển đến Viện Y_học dự_phòng Lister_Bằng cách đặt từng 8 con một vào trong buồng kín Haldane cho áp_suất không_khí tăng lên bằng với độ sâu dưới nước Tiếp_theo ông tăng độ sâu lên và Qua quan_sát Haldane cùng hai cộng_sự nhận thấy cũng như con_người loài dê có các triệu_chứng khác nhau của bệnh giảm áp Một_số con khi đưa trở_lại môi_trường không_khí bình_thường thì nó không ăn_uống không đi_đứng được một_số con chết trong đau_đớn còn nhiều con khác bị liệt tạm_thời hoặc liệt vĩnh_viễn Kết_quả mổ xác cho thấy hầu_hết những con dê thí_nghiệm đều bị tổn_thương ở các khớp phổi và não bị phù do các bóng khí nitơ Cuối_cùng trong số 150 con dê thí_nghiệm chỉ có 1 con duy_nhất sống_sót nhưng nó đã giúp Haldane_Guybon_Damant và Edwin_Arthur_Boycott xác_định được khoảng thời_gian nghỉ giữa các độ sâu là bao_nhiêu Bước tiếp_theo là thí_nghiệm trực_tiếp trên con_người và người_tình_nguyện là trung_uý Andrew_Catto một thợ lặn dày_dạn kinh_nghiệm của Hải_quân Hoàng_gia Anh Thực_nghiệm trên người Giống như những con dê Andrew_Catto bước vào một buồng kín với bộ quần_áo lặn và chiếc mũ hình_cầu bằng thép với ống dẫn oxy Giây_lát áp_suất trong buồng được điều_chỉnh cho tăng lên tương_đương với áp_suất ở độ sâu dưới nước Sau 1 tiếng áp_suất giảm xuống tương_đương độ sâu Catto ngồi im chịu_trận 1 tiếng 30 phút trước khi áp_suất không_khí chỉ còn bằng với độ sâu Ngồi thêm một tiếng nữa áp_suất trong buồng được trả lại như áp_suất bình_thường trên mặt_đất thì Haldane mở_cửa cho Andrew_Catto bước ra Kết_quả thợ lặn Andrew_Catto vẫn tỉnh_táo cả về tri_giác lẫn chức_năng vận_động Mọi hiện_tượng của bệnh giảm áp không thấy xuất_hiện ngoại_trừ Andrew_Catto chỉ có cảm_giác hơi mỏi ở các khớp xương Cuối tháng 8 năm 1906 Haldane quyết_định thử_nghiệm thực_tế dưới nước Trên chiếc tàu phóng ngư_lôi HMS Spanker nhóm nghiên_cứu đến vùng_biển nước sâu ở Loch_Striven_Trung uý Andrew_Catto và trung_uý Guybon_Damant trong bộ quần_áo lặn cồng_kềnh và cái mũ lặn nặng tổng_cộng 50 kg có ống dẫn khí oxy nối với máy nén khi đặt trên tàu cùng sợi dây điện_thoại để liên_lạc cả hai thả người rơi xuống_nước 6 phút sau đó họ xuống đến độ sâu rồi tiến_hành một_số hoạt_động mô_phỏng cách làm_việc của các thợ lặn Sau hơn một tiếng Damant và Catto ngoi lên Cũng như trong thí_nghiệm buồng kín cả hai dừng lại 3 lần mỗi lần từ 1 tiếng 30 phút đến 2 tiếng ở các độ sâu lần_lượt là và Cả Damant và Cotto đều không có dấu_hiệu gì của bệnh giảm áp kết_quả thực_nghiệm được đánh_giá là thành_công hoàn_toàn Dù_vậy Haldane cùng Damant và Boycott vẫn tiếp_tục thực_nghiệm thêm hàng chục lần nữa ở các vùng_biển mà độ mặn khác nhau dòng_chảy nhiệt_độ khác nhau để hoàn_chỉnh bảng tính_toán áp_suất Bảng Haldane_Đầu năm 1907 Hải_quân Hoàng_gia Anh ban_hành một quy_chế gọi là Bảng Haldane ấn_định các nguyên_tắc bắt_buộc cho tất_cả mọi thợ lặn nếu họ lặn ở độ sâu quá Quy_chế này sau đó nhanh_chóng phổ_biến trên toàn thế_giới và vẫn được áp_dụng cho đến ngày_nay cứu sống hàng trăm nghìn thợ lặn mặc_dù các thiết_bị lặn ngày_nay đã hiện_đại hơn rất nhiều Bên cạnh đó rất nhiều những quốc_gia khác có nghề đánh_cá lặn bắt hải_sản cũng tổ_chức những buổi tuyên_truyền cho ngư_dân biết về nguyên_tắc giảm áp khi lặn sâu dựa theo Bảng Haldane nhằm tránh những tai_nạn đáng tiếc Xem thêm BULLET Hiệu_ứng Root_Liên kết ngoài BULLET Overview at umc edu BULLET Overview at vcu edu
Hiệu_ứng Haldane