Chiến_tranh_nhân_dân giải_phóng Nam_Tư_Cuộc Chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư là một bộ_phận quan_trọng của Mặt_trận phía đông trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai ở châu_Âu_Cuộc chiến bắt_đầu từ ngày 4 tháng 7 năm 1941 và kết_thúc ngày 25 tháng 5 năm 1945 Ban_đầu nó do các đội du_kích nhỏ của Đảng Cộng_sản Nam_Tư một_số lực_lượng dân_tộc chủ_nghĩa Nam_Tư tiến_hành Trong quá_trình chiến_tranh lực_lượng du_kích Chetniks đã rời bỏ mục_tiêu chống phát_xít bắt_tay với quân_đội Đức Quốc xã quân chiếm_đóng Ý quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia và quân Quốc_gia Độc_lập Croatia Ustaše chống lại quân du_kích Giống như cuộc Chiến_tranh vệ_quốc vĩ_đại của nhân_dân Liên_Xô cuộc Chiến_tranh_nhân_dân giải_phóng Nam_Tư cũng kéo_dài và đẫm máu Tuy_nhiên Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư ở vào vị_thế khó_khăn hơn rất nhiều do quân Đức chiếm ưu_thế lớn về binh_lực chiếm ưu_thế gần như tuyệt_đối về xe_tăng máy_bay và vũ_khí hạng nặng Từ năm 1941 đến năm 1943 quân_đội Đức Quốc xã đã tổ_chức ba cuộc tổng_tấn_công vào Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư nhưng không_thể tiêu_diệt được Ban_Chấp_hành trung_ương Đảng Cộng_sản Nam_Tư_Bộ_Tổng tư_lệnh Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Tổng_tư_lệnh Josip_Broz_Tito_Ngược lại Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư càng tiến_hành chiến_tranh_nhân_dân càng phát_triển lực_lượng dần_dần lập lại được thế cân_bằng trên chiến_trường vào đầu năm 1944 Cuối năm 1943 quân Đồng_Minh Anh Mỹ đã chiếm được một_nửa nước Ý và có nhiều căn_cứ không_quân tại Ý Quân_đội Ý rút khỏi Nam_Tư_Mùa hè năm 1944 quân_đội Liên_Xô tiến ra biên_giới quốc_gia ở nhiều nơi và bắt_đầu các hoạt_động quân_sự trợ_giúp công_cuộc giải_phóng khỏi chế_độ phát_xít của nhân_dân các nước Đông_Âu và Trung_Âu Không quân chiến_lược tầm xa của Liên_Xô cũng có một căn_cứ trên đảo Vis của Nam_Tư trên biển Adriatic_Từ đó việc tiếp_tế vũ_khí đạn_dược trang_thiết_bị quân_sự thuốc_men thực_phẩm của Liên_Xô và các nước đồng_minh cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư được tiến_hành thuận_lợi thường_xuyên với khối_lượng ngày_càng lớn giúp cho quân_đội này ngày_càng phát_triển lớn_mạnh và đẩy quân_đội Đức vào thế phòng_ngự bị_động Không đánh_bại được Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Adolf_Hitler lệnh cho tướng Otto_Skorzeny huy_động lực_lượng biệt_kích dù SS và quân đổ_bộ đường không của Đức tổ_chức Chiến_dịch Hiệp_sĩ nhằm bắt sống J B Tito và Bộ tham_mưu Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư cùng phái_đoàn cố_vấn quân_sự Liên_Xô tại Nam_Tư do tướng N V Korneyev chỉ_huy Sáng 25 tháng 5 năm 1944 hơn 350 biệt_kích Đức sử_dụng dù và tàu lượn đổ_bộ xuống Drvar để vây bắt Thống_chế Tito cùng các đồng_sự Tuy_nhiên Tiểu_đoàn cảnh_vệ Nam_Tư và các học_viên trường sĩ_quan của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã kịp_thời phát_hiện và chặn đánh biệt_kích Đức bảo_vệ cho J B Tito và các cộng_sự của ông rút_lui an_toàn Chiến_dịch Hiệp_sĩ của quân Đức thất_bại Cuối năm 1944 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư phối_hợp với Phương_diện_quân Ukraina 3 và Quân_đội Bulgaria lúc này đã quay súng chống lại quân_đội Đức Quốc xã mở một loạt chiến_dịch quan_trọng tại Beograd_Nish_Skople_Sarajevo Zagreb và Lyubiana giải_phóng hoàn_toàn lãnh_thổ Nam_Tư và một phần lãnh_thổ đông bắc Ý Được thắng_lợi của những người cộng_sản Nam_Tư cổ_vũ các đội du_kích do Đảng Lao_động Albania lãnh_đạo cũng tiến_hành cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Albania đánh_bại Liên_quân Đức Ý giải_phóng hoàn_toàn Albania Ngày 15 tháng 5 năm 1945 tại làng Poljana diễn ra trận đánh lớn cuối_cùng của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai buộc tàn_quân Đức Quốc xã và các lực_lượng dân_tộc cực_đoan thân Đức phải hạ vũ_khí đầu_hàng Chiến_thắng của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư do Đảng Cộng_sản Nam_Tư lãnh_đạo đã dẫn đến việc thành_lập nước Cộng_hoà Liên_bang Xã_hội_chủ_nghĩa Nam_Tư gồm 6 nước cộng_hoà_xã_hội_chủ_nghĩa thành_viên và 2 tỉnh xã_hội_chủ_nghĩa tự_trị Bối_cảnh Vương_quốc Nam_Tư trước chiến_tranh Sau Chiến_tranh thế_giới thứ nhất trên cơ_sở Hoà_ước Versailles về phân_chia lại các vùng lãnh_thổ do Đế_quốc Áo Hung chiếm_giữ trước đó tháng 12 năm 1918 Vương_quốc Nam_Tư được thành_lập bao_gồm các vùng lãnh_thổ Serbia Bosnia và Hersegovina_Macedonia_Montenegro cùng một phần_lớn lãnh_thổ của Croatia và Slovenia Đứng đầu vương_quốc là Nhiếp_chính vương Aleksandr I của Nam_Tư và Thượng hội_đồng Quốc_gia có chức_năng như quốc_hội lập_hiến Ngày 28 tháng 6 năm 1921 Hội_đồng_nhà_nước ban_hành Hiến_pháp của Nam_Tư còn gọi là Hiến_pháp Vidovdan_Tuy nhiên từ năm 1921 đến trước Chiến_tranh thế_giới thứ hai trong nội_bộ Vương_quốc Nam_Tư thường xảy ra mâu_thuẫn nội_bộ do tranh_chấp đất dai giữa các vùng lãnh_thổ Tất_cả các chủ_thể của Vương_quốc Nam_Tư đều có trang chấp lãnh_địa với các chủ_thể còn lại Đức Quốc xã và đồng_minh của Đức chiếm_đóng Nam_Tư_Ngày 23 tháng 3 năm 1941 Thủ_tướng Nam_Tư_Dragisa_Cvetkovic và Bộ_trưởng ngoại_giao Aleksandr_Chinchar_Markovic với sự chỉ_đạo của Hoàng_tử Pavel_Karadjordjevic đã ký_kết văn_bản tham_gia Hiệp_ước Thép đưa Nam_Tư chính_thức đứng trong hàng_ngũ các thế_lực phát_xít Việc Nam_Tư tham_gia Hiệp_ước Thép đã gây sự phẫn_nộ trong dân_chúng Nam_Tư_Người_Serbia cho rằng đó là Hiệp_ước của những con chuột_cống lớn Họ xuống_đường biểu_tình và gây ra các cuộc bạo_loạn Ngày 27 tháng 3 một nhóm bộ_trưởng có tư_tưởng thân Liên_Xô được sự ủng_hộ của Thế_tử Pyotr_Karadjordjevic đệ nhị đã tổ_chức một cuộc đảo_chính lật_đổ Hoàng_tử Pavel_Karadjordjevic và chính_phủ của Dragisa_Cvetkovic ký_kết một hiệp_ước đồng_minh với Liên_Xô_Tức giận trước sự_việc Nam_Tư dám chống lại mình Adolf_Hitler ra Chỉ_thị số 25 lệnh cho quân_đội Đức Quốc xã phải chiếm_đóng Nam_Tư trước tháng 6 năm 1941 Ngày 6 tháng 4 năm 1941 quân_đội Đức Quốc xã có quân_đội Ý Hungary và Bulgaria trợ_giúp đã xâm_lược Nam_Tư_Quân_đội Nam_Tư mặc_dù có đến 30 sư_đoàn và hơn 20 lữ_đoàn trung_đoàn độc_lập nhưng với trang_bị kém và bị chia_rẽ trong nội_bộ nên đã không_thể chống_cự được lâu_dài Ngày 12 tháng 4 Beograd thất_thủ Ngày 17 tháng 4 năm 1941 Bộ_chỉ_huy quân_đội Nam_Tư ký biên_bản đầu_hàng vô_điều_kiện Thái_tử Pyotr_Karadjordjevic đệ nhị cùng triều_đình Nam_Tư chạy trốn qua Hy_Lạp sau đó bỏ trốn sang Cairo_Ai_Cập_Trong lúc Nam_Tư đang bị xâm_lược thì ngày 10 tháng 4 năm 1944 những người Croatia do Ante_Pavelić và Slavko_Kvaternik cầm_đầu đã tuyên_bố li_khai thành_lập nhà_nước Croatia thân Đức Đích_thân Ante_Pavelić đã đến Berghof gặp Hitler để ký vào Hiệp_ước thép đưa Croatia đứng về phía nước Đức Quốc xã Ngày 11 tháng 4 quân_đội Đức Quốc xã đã đưa chính_phủ bù_nhìn của Ante_Pavelić và Slavko_Kvaternik về Zagreb_Tại_Beograd nước Đức Quốc xã cũng lập ra một chính_phủ bù_nhìn do Milan_Nedić lãnh_đạo Chính_phủ này buộc phải ký_kết nhiều hiệp_ước bất_bình_đẳng với nước Đức Quốc xã và các đồng_minh của nó Lãnh_thổ Nam_Tư bị xâu_xé Phát_xít Ý chiếm_đóng vùng nam Slovenia và thiết_lập chế_độ bảo_hộ trên toàn_bộ xứ Montenegro Đức Quốc xã tước đi của Nam_Tư vùng bắc Slovenia bao_gồm cả Ljubliana_Hungary sáp_nhập tỉnh Vojvodina vào lãnh_thổ của mình România chiếm_đóng vùng Banat_Bulgari chiếm_đóng phần Đông lãnh_thổ Macedonia vùng Đông_Nam_Serbia và tỉnh Kosovo Albania cũng được chia phần phía tây xứ Macedonia Chính_phủ bù_nhìn của Milan_Nedić chỉ còn cai_quản phần lãnh_thổ còn lại của Serbia xung_quanh Beograd và hoàn_toàn phụ_thuộc vào người Đức giồng như chính_phủ của Ante_Pavelić ở Zagreb_Chuẩn bị chiến_tranh_du_kích Ngay từ năm 1938 Đảng Cộng_sản Nam_Tư đã cảnh_báo chính_quyền của nhà_vua Pavel đệ nhất về nguy_cơ xâm_lược của nước Đức Quốc xã sau khi nước này thôn_tính Áo và Tiệp_Khắc_Nguy cơ đó ngày_một rõ_rệt hơn khi nước Đức xâm_lược Ba_Lan năm 1939 và đánh_bại nước Pháp trong một cuộc_chiến với cả hai đồng_minh Pháp và Anh Cuối năm 1940 trước nguy_cơ xâm_lược của nước Đức Quốc xã đã cận_kề một Uỷ_ban quân_sự trực_thuộc Ban chấp hàng trung_ương Đảng Cộng_sản Nam_Tư_KPJ đã được thành_lập với chuẩn_bị lực_lượng kháng_chiến và thiết_lập mối liên_lạc với các sĩ_quan có tư_tưởng chống phát_xít trong quân_đội Nam_Tư cũng như các chính_trị_gia trong Hoàng_tộc và chính_phủ Nam_Tư_Đảng_Cộng sản Nam_Tư phản_đối mạnh_mẽ hành_động đứng về phe phát_xít của chính_phủ Dragisa_Cvetkovic đã chỉ_đạo Đoàn Thanh_niên Cộng_sản Nam_Tư tổ_chức các cuộc biểu_tình chống phát_xít và tham_gia vào_cuộc đảo_chính lật_đổ chính_phủ của Dragisa_Cvetkovic_Ngay sau cuộc đảo_chính KPJ đã tìm mọi cách để cùng với chính_phủ mới tổ_chức phòng_thủ đất_nước giải_phóng các tù chính_trị và yêu_cầu Bộ Quốc_phòng Nam_Tư trang_bị vũ_khí cho công_nhân và thanh_niên để sẵn_sàng đối_phó với cuộc xâm_lược sẽ xảy ra Sau khi Beograd thất_thủ trước tình_thế khó có_thể đảo_ngược ngày 15 tháng 4 năm 1941 tại Zagreb_Bộ_Chính_trị KPJ đã họp hội_nghị bí_mật quyết_định tổ_chức chiến_tranh_du_kích chống lại quân Đức Quốc xã và các đồng_minh của nó đang xâm_lược Nam_Tư_Hội nghị đã bầu Tổng_bí_thư Đảng Josip_Broz_Tito làm Chủ_tịch Uỷ_ban quân_sự cách_mạng Hội_nghị đã quyết_định về việc chuẩn_bị tổng_khởi_nghĩa chống quân chiếm_đóng Đức Ý Tuyên_cáo ra ngày 1 tháng 5 năm 1941 của Uỷ_ban quân_sự cách_mạng nên rõ Các tổ_chức Đảng Cộng_sản sẽ lãnh_đạo cuộc đấu_tranh chống lại kẻ_thù của nhân_dân Nam_Tư cũng như những thế_lực phản_bội theo_đuôi phát_xít Việc tổ_chức khởi_nghĩa sẽ tập_hợp một_cách rộng_rãi nhất tất_cả mọi tầng_lớp dân_chúng không kể sự khác_biệt về chính_trị tôn_giáo dân_tộc chỉ nhằm một mục_tiêu duy_nhất là giải_phóng đất_nước Giữa tháng 5 Josip_Broz_Tito và một_số thành_viên Bộ_Chính_trị KPJ đã chuyển từ Zagreb về hoạt_động tại Beograd nơi được chọn làm trung_tâm của cuộc khởi_nghĩa Từ giữa tháng 6 đến giữa tháng 6 năm 1941 Uỷ_ban quân_sự cách_mạng đã thành_lập các chi_đội du_kích vũ_trang các phân_đội hoạt_động tình_báo và phá_hoại ngầm Các tổ_chức vũ_trang bí_mật của Nam_Tư đã đẩy_mạnh tích_trữ vũ_khí đạn_dược phương_tiện vật_tư y_tế đóng quân tại những vị_trí có tầm khống_chế mạnh và dễ_dàng cơ_động Rút kinh_nghiệm sự thất_bại của nước Cộng_hoà Tây_Ban_Nha và sự thất_bại của nước Pháp năm 1940 công_tác phản_gián được Uỷ_ban Quân_sự cách_mạng coi_trọng kể_cả từ phía các nước đang xâm_lược Nam_Tư cũng như từ phía các chính_phủ bù_nhìn thân Đức ở Serbia và Croatia Ngày 22 tháng 6 năm 1941 quân_đội Đức Quốc xã bất_ngờ tấn_công Liên_Xô_Bộ_Chính_trị KPJ đã họp khẩn_cấp và ra lời kêu_gọi gửi nhân_dân Nam_Tư hô_hào họ đứng lên chống lại quân xâm_lược Ngày 27 tháng 6 Bộ_Chính_trị KPJ quyết_định thành_lập Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Josip_Broz Tito được cử làm Tổng_tư_lệnh Ngày 4 tháng 7 năm 1941 tại nhà_riêng của Vladislav_Ribnikar một trong các Uỷ_viên Bộ_chính_trị KPJ tại Beograd_Hội nghị về Tổng_khởi_nghĩa tại Nam_Tư đã được các thành_viên hội_nghị gồm Josip_Broz_Tito_Aleksandr Rankovic_Milovan_Djilas_Svetozar Vukmanović_Tempo_Ivo_Lola Ribar_Sreten_Žujović và Ivan_Milutinovic thông_qua Các thành_viên của Uỷ_ban trung_ương KPJ đã toả về các đơn_vị để chỉ_huy cuộc khởi_nghĩa Trong lịch_sử Chiến_tranh thế_giới thứ hai đây là cuộc khởi_nghĩa lớn có tổ_chức đầu_tiên nổ ra trong vùng quân phát_xít chiếm_đóng ở châu_Âu_Năm 1941 Các chiến_dịch tấn_công của du_kích Ngày 7 tháng 7 năm 1941 khởi_nghĩa bắt_đầu nổ ra ở làng Bela_Tserkva thuộc Serbia cuộc xung_đột đầu_tiên nổ ra giữa đội du_kích Radevačke do Jovanovic_Žikice chỉ_huy kéo_dài đến hết tháng 7 Tại Montenegro quân du_kích đã lựa_chọn ngày khởi_sự vào đúng ngày 12 tháng 7 ngày mà chính_phủ bù_nhìn thân Ý ở Montenegro tuyên_bố li_khai Milovan_Djilas chỉ_huy du_kích ở Montenegro sau_này là một chính_trị_gia của Nam_Tư đã quyết_định cảm_ơn người Ý theo cách riêng của họ đó là tấn_công vũ_trang đánh thẳng buổi lễ tuyên_bố li_khai của Montenegro người Serb gọi là Chernogoria_Vài ngày sau các cuộc đụng_độ lan ra khắp các thành_phố ở Montenegro Chiến_sự diễn ra ác_liệt nhất tại cảng Dubrovnic_Trong một tuần sau đó quân phát_xít Ý bị mất hơn 4 000 người chết bị_thương và bị bắt đã không_thể chống lại quân du_kích để khôi_phục tại tình_hình ở Montenegro và quân khởi_nghĩa Nam_Tư đã chiếm lại hầu_hết các thành_phố trừ khi vực Dubrovnic_Đầu tháng 9 năm 1941 Phát_xít Ý rút các quân bộ_binh thông_thường về nước và gửi sang các sư_đoàn bộ_binh sơn chiến trong đó có Sư_đoàn 8 Alpino thiện_chiến Tháng 10 năm 1941 quân khởi_nghĩa Montenegro bị thiệt_hại đáng_kể và phải rút lên vùng núi Plevlya tiếp_tục chiến_tranh_du_kích Mặc_dù cuộc nổi_dậy không thành_công nhưng đã ngăn_chặn việc Montenegro tuyên_bố li_khai và giành được một thắng_lợi chiến_lược trong giai_đoạn đầu của cuộc kháng_chiến Tại Slovenia quân khởi_nghĩa tại Gorenitska và Shtajerska bắt_đầu khởi_sự vào ngày 22 tháng 7 Đến đầu tháng 8 phong_trào du_kích dã lan ra khắp lãnh_thổ Slovenia Tại Bosnia_và_Herzegovina cuộc khởi_nghĩa bắt_đầu ngày 27 tháng 7 khi quân Ustaše của chính_phủ bù_nhìn của Ante_Pavelic bắt_đầu bắn giết người Serb_Nhiều cuộc đụng_độ đã nổ ra trên khắp lãnh_thổ Bosnia_và_Herzegovina Tại Croatia ngay từ ngày 22 tháng 6 đội du_kích Croatia đầu_tiên do Sisak chỉ_huy đã được thành_lập Ngày 27 tháng 7 quân du_kích tấn_công đồng_loạt vào các khu_vực Lika_Korduna_Banija và Slavonia_Cuối tháng 8 họ rút về Dalmatia và Gorska_Tại_Macedonia cuộc khởi_nghĩa nổ ra muộn hơn do thái_độ lừng_chừng của Metodija_Shtorov chỉ_huy đội du_kích Prilev khi ông này không chịu hành_động chung với những người cộng_sản Nam_Tư_Tuy nhiên đến đầu tháng 10 năm 1941 khi Lazar_Kolishevsky bắt_đầu nắm quyền chỉ_huy thì phong_trào du_kích ở đây bắt_đầu phát_triển với ba đội du_kích được thành_lập Metodija_Shtorov bị loại ngũ Ngày 11 tháng 10 quân du_kích tấn_công thành_phố Prilep gây cho quân Bulgaria thân Đức nhiều thiệt_hại Các trận tấn_công của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư ban_đầu không nhằm chiếm_giữ các mục_tiêu mà nhằm tước được nhiều vũ_khí đạn_dược phương_tiện chiến_tranh từ tay đối_phương Điều đó giúp họ có_thể mở_rộng phong_trào du_kích trong khi nguồn cung vũ_khí từ bên ngoài hầu_như không có Đến tháng 11 năm 1941 từ hơn chục đội du_kích ban_đầu Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã có gần 100 đội du_kích có quy_mô từ trung_đội đến tiểu_đoàn hoạt_động trên khắp vùng núi vùng nông_thôn ở Nam_Tư_Ngoài các chiến_dịch quân_sự theo kiểu phục_kích và vận_động_chiến các đội du_kích còn lập ra nhiêu tổ chiến_đấu nhỏ từ 2 đến 3 người đẻ thiến hành các hoạt_động phá_hoại ngầm đối_với quân chiếm_đóng như phá nổ cầu_đường đánh bom các đồn_bót lẻ của đối_phương phá_hoại các tuyến dây thông_tin liên_lạc ám_sát những nhân_vật thân phát_xít giải_phóng tù_nhân bị quân chiếm_đóng bắt_giữ và tuyển_mộ họ vào hàng_ngũ du_kích Các hoạt_động đó đã tạo ra sự bất_ổn trong vùng tạm bị chiếm_đóng đặc_biệt là các vùng do quân Đức kiểm_soát Để chống lại các hoạt đọng phá_hoại ngầm này quân Đức đã phải dùng đến các đơn_vị Utashi tiến_hành nhiều vụ bắt_bớ và tàn_sát Hầu_hết các du_kích bị quân Ustaše bắt đều không có cơ_hội sống_sót Sự hình_thành vùng giải_phóng Uzhiče Sau các chiến_dịch trong mùa hè năm 1941 quân du_kích Nam_Tư đã kiểm_soát được một_số vùng tương_đối rộng_lớn nằm rải_rác khắp đất_nước Vùng giải_phóng lớn nhất được gọi là nước Cộng_hoà Uzhiče với trung_tâm là thành_phố Uzhiče_Vùng này nằm trên lãnh_thổ của Serbia phía tây Bosnia_Herzegovina_Đông_Nam và gần như toàn_bộ lãnh_thổ Montenegro Bao_bọc vùng này có các con sông Drina_Sava_Beograd_Smeredevo và Nam_Morava_Ngoài trung_tâm là Uzhice trong vùng giải_phóng này còn có các thành_phố Chachak_Gornji_Milanovats_Krumanji Loznitsa_Bajinitsa và Pozhega các thị_trấn Shapts_Valijevo_Kraljevo_Kragujevač và một_số vùng dọc theo tuyến đường_sắt Beograd_Nish_Tất cả các thành_phố và thị_trấn này đều trở_thành các căn_cứ do các đơn_vị du_kích Nam_Tư đóng giữ với tổng quân_số khoảng 15 000 người Đến giữa tháng 9 năm 1941 vùng giải_phóng này trở_thành nơi đóng trụ_sở của một bộ_phận Ban_chấp_hành trung_ương Đảng Cộng_sản Nam_Tư_KPJ_Bộ Tổng_tham_mưu Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Tổng_tư_lệnh Josip_Broz_Tito_Ngày 26 tháng 9 năm 1941 Hội_đồng cố_vấn của Bộ Tổng_tham_mưu Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư được thành_lập tại thị_trấn Krupanj thuộc huyện Mačvanski để chỉ_đạo cuộc kháng_chiến trên toàn lãnh_thổ Nam_Tư_Tham_gia Hội_đồng có các uỷ_viên Bộ chính tri KPJ Josip_Broz_Tito_Ivan Milutinovic_Aleksandr_Rankovic và Ivo_Lola_Ribar_Các thành_viên đến từ Serbia có Sreten_Žujović_Črni_Rodoljub Čolaković và Philip_Kljajić_Fiča_Các thành_viên đến từ Rade_Konchar và Vlado_Popovic_Các thành_viên đến từ Slovenia có Franc_Leskošek và Miha_Marinko_Các thành_viên đến từ Bosnia_Herzegovina có Svetozar_Vukmanović_Tempo và Princip_Seljo_Các chỉ_huy chủ_chốt và chính_uỷ các đơn_vị du_kích lớn gồm Kocha_Popovic_Nebojsa_Jerkovic Milos_Minic_Zdravko_Jovanovic và Dragojlo_Dudi_Các thành_viên của Montenegro do bị chia_rẽ nội_bộ nên các thành_viên đến từ Macedonia gồm Dragan_Pavlovic_Silja và Lazarus_Kolisevski sẽ đại_diện cho cả Montenegro Chủ_tịch Hội_đồng là Josip_Broz_Tito_Mặc dù có tên gọi là Hội_đồng cố_vấn nhưng nó có chức_năng như một Hội_đồng quốc_phòng quyết_định các vấn_đề quân_sự và chỉ_đạo cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư trên toàn lãnh_thổ Cuộc tấn_công lần thứ nhất của Liên_quân Đức Ý Sự phát_triển của chiến_tranh_nhân_dân ở Nam_Tư cuối năm 1941 đã buộc Đức Quốc xã và phát_xít Ý phải thi_hành những biện_pháp quân_sự mạnh Từ ngày 16 tháng 9 năm 1941 quân_đội Đức Quốc xã và phát_xít Ý đã điều_động các sư_đoàn bộ_binh 113 125 164 342 718 Lữ_đoàn cảnh_sát dã_chiến 18 Đức Sư_đoàn bộ_binh 2 và Trung_đoàn cảnh_sát biên_phòng Ý gồm khoảng 80 000 quân để tấn_công vùng giải_phóng Uzhiče do 15 000 quân du_kích Nam_Tư đóng giữ Tham_gia cuộc càn_quét còn có các đơn_vị đặc_biệt của Quân_đội Quốc_gia Ustaše_Croatia và lực_lượng Chetnik_Tất cả được đặt dưới sự chỉ_huy của tướng Franz_Böhme dưới quyền viên tướng này là Ante_Pavelic thủ_tướng bù_nhìn Croatia Milan_Nedić thủ_tướng chính_phủ bù_nhìn Serbia và Draža_Mihailović thủ_lĩnh lực_lượng Chetnik_Cuối tháng 8 các sư_đoàn bộ_binh 113 125 164 Đức và Sư_đoàn bộ_binh 2 Ý đã bắt_đầu kéo vào khu_vực phía đông nam Herzegovina phía tây Bosnia_Lika và Kordun_Ngày 16 tháng 9 Liên_quân Đức Ý phát_động cuộc tổng_tiến_công ở Serbia và kéo_dài đến tháng 12 năm đó Nhiều trận đánh đã diễn ra trong vùng giải_phóng Uzhiče_Trong trận chiến đẫm máu tại thành_phố Kadinjaca ngày 29 tháng 11 Tiểu_đoàn công_nhân Kadinjaca quân_số hơn 300 đã chiến dấu đến người cuối_cùng Các đội du_kích còn lại phải phân_tán lực_lượng yểm_hộ cho Bộ_chỉ_huy Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và cơ_quan đầu_não của KPJ rút khỏi Uzhiče về Sandzak_Để giảm bớt áp_lực của cuộc tổng_tấn_công do Liên_quân Đức Ý đánh vào Uzhiče_Bộ chỉ_huy Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư lệnh cho các đội du_kích phát_động các cuộc phản_kích tại Vojvodina_Slavonia_Gorski_Kotar Dalmatia và Littoral Sau khi rút Sở_chỉ_huy tối_cao Quân giải phòng nhân_dân Nam_Tư về Sandzak các lực_lượng chủ_yếu của du_kích Nam_Tư cũng được rút từ Serbia sang Montenegro và thu_nạp thêm các đơn_vị du_kích đã hình_thành ở đây Trên cơ_sở các lực_lượng này ngày 21 tháng 12 năm 1941 tại Rudo_Lữ đoàn du_kích số 1 mang tên Vô_Sản được thành_lập Không lâu sau đó vào tháng 3 năm 1942 Lữ_đoàn du_kích Vô_Sản số 2 được thành_lập tại Cajniče_Ngày 28 tháng 9 Sư_đoàn bộ_binh 342 Đức tấn_công Liên_đội du_kích Mačvanski do Nebojsa_Jerkovic chỉ_huy đang phòng_thủ khu_vực phía bắc và phía đông của tuyến Loznica_Valjevo_Kragujevac và Kraljevo_Với quân_số chỉ có hơn 700 người Liên_đội Mačvanski buộc phải phân_tán lực_lượng để luồn tránh các đợt tấn_công trực_diện của bộ_binh Đức có pháo_binh và không_quân yểm_hộ Trong 2 tháng Liên_đoàn Mačvanski đã đánh hơn 30 trận phục_kích tập_kích vào các điểm đóng quân của quân Đức và các tuyến đường giao_thông tại Valjevo_Loznica_Obrenovac_Rudniča Kragujevac và Kraljevo_Cuối tháng 10 năm 1941 khi quân Đức chiếm được tuyến Loznica_Valjevo_Kragujevac và Kraljevo thì Liên_đoàn Mačvanski đã rút_lui sang hoạt_động tại vùng Mačva miền trung Serbia Không tiêu_diệt được Liên_đoàn du_kích Mačvanski quân Đức trút giận lên đầu người_dân Serbia Thị_trấn Krupanj và nhiều làng_mạc bị đốt trụi 1 968 dân_thường bị bắn giết 22 558 người khác bị đưa vào các trại_tập_trung Mặc_dù Draža_Mihailović từng tuyên_bố Kẻ_thù của chúng_tôi là những người Croatia bọn Hồi_giáo và bọn cộng_sản thế nhưng giờ_đây lực_lượng của ông ta lại bắt_tay với quân_đội Ustaše để chống lại lực_lượng du_kích của Đảng Cộng_sản Nam_Tư và cũng nhúng_tay vào các vụ thảm_sát dân_thường Serbia Trong các ngày 20 và 21 tháng 10 tại Kragujevac quân Đức và quân Ustaše đã thảm_sát gần 7 000 người Serb trong đó có hàng trăm học_sinh trung_học và các giáo_viên Cũng trong ngày này tại Kraljevo gần 2 000 người Serb đã bị quân Đức và quân Chetnik giết chết Các cuộc thảm_sát do quân Đức tiến_hành để trả_đũa việc du_kích Nam_Tư giết chết và làm bị_thương hơn 70 lính Đức cũng diễn ra tại thị_trấn Shabats ngày 24 tháng 9 năm 1941 Từ năm 1984 một giải bơi Maraton quốc_tế hàng năm đã được tổ_chức tại đoạn sông Sava chảy qua Shabast dài 18 km và con mương Shabats dài 880 m để tưởng_nhớ 2 100 nạn_nhân đã bị quân_đội Đức Quốc xã sát_hại trong cuộc hành_quân đẫm máu đó Sự_kiện nước Cộng_hoà Uzhiče bị xoá_sổ là một tổn_thất lớn về chính_trị và quân_sự đối_với Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và phong_trào du_kích Nam_Tư chống phát_xít Tuy_nhiên Liên_quân Đức Ý và các lực_lượng thân phát_xít ở Nam_Tư đã không tiêu_diệt được Bộ_chỉ_huy tối_cao Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và cơ_quan đầu_não của Đảng Cộng_sản Nam_Tư_Mặc dù buộc phải rút_lui vào vùng rừng_núi Montenegro để bảo_toàn lực_lượng nhưng từ vùng này các đơn_vị du_kích Nam_Tư tiếp_tục phát_triển và lớn_mạnh làm_tiền để để tiếp_tục cuộc đấu_tranh giải_phóng Nam_Tư khỏi ách chiếm_đóng của Đức Quốc xã và phát_xít Ý Năm 1942 Cuối năm 1941 do quân Chetnick vì tranh_giành ảnh_hưởng với Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư nhúng_tay vào các vụ thảm_sát dân_thường và liên_hệ với các đơn_vị Đức Quốc xã để tìm diệt các đơn_vị du_kích cộng_sản Nam_Tư_Đảng_Cộng sản Nam_Tư quyết_định cắt đứt mọi liên_hệ với tổ_chức này Giữa quân_đội Chetnick và du_kích cộng_sản Nam_Tư dã có một_số cuộc đụng_độ tại miền Đông_Serbia_Việc này làm chia_rẽ thêm cuộc kháng_chiến chống quân chiếm_đóng Đức Ý tại Nam_Tư và quân_đội chiếm_đóng Đức Quốc xã đã lợi_dụng ngay sự chia_rẽ này Quân Đức tấn_công lần thứ hai Ngày 15 tháng 1 năm 1942 quân_đội Đức Quốc xã tại Nam_Tư huy_động các sư_đoàn bộ_binh 342 718 và trung_đoàn pháo_binh 398 và 399 cùng 12 tiểu_đoàn lính Ustaše từ Croatia và Slovenia với tổng quân_số khoảng 33 000 người mở một cuộc càn_quét lớn vào Montenegro nhằm tiêu_diệt các đơn_vị Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư vừa rút từ Tây_Serbia sang đây Quân du_kích Nam_Tư chỉ còn lại hơn 5 000 người Họ buộc phải để các lực_lượng Chetnick có quân_số khoảng 3 000 người chiếm_đóng phần đất của họ tại Serbia để tập_trung chống lại quân Đức và quân Ustaše_Tuy đóng quân tại phần đất mà Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đẻ lại nhưng các lực_lượng Chetnick đã không tổ_chức tấn_công quân Đức Tuy_nhiên quân Đức vẫn huy_động hai trung_đoàn bộ_binh và một tiểu_đoàn xe_tăng tấn_công quân Chetnick đánh chiếm các thị_trấn Drinyacha_Nova_Kasaba và Shekovichi_Quân_Chetnick tan_vỡ một phần nhỏ bỏ chạy và nhập vào các đơn_vị Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Đa số còn lại hạ vũ_khí đầu_hàng và được quân Đức thu_nạp trong đó có Dragoljub_Mihailović thủ_lĩnh của lực_lượng này Ngày 17 tháng 1 Lữ_đoàn Vô_sản 1 tổ_chức một trận phục_kích quân Ustaše ở làng Petrovic diệt 138 quân Croatia Tuy_nhiên trận đánh này không làm thay_đổi được tình_thế chiến_trường Với những lực_lượng mạnh hơn được hỗ trở bởi pháo_binh và xe_tăng ngày 18 tháng 1 quân Đức tiếp_tục chiếm Bratunac_Sebrenitsa và Vlasenica quân nguỵ Albania cũng chiếm Khan_Pieska_Bộ chỉ_huy Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư phải huy_động 2 3 quân_số của các đội du_kích nhỏ_lẻ cố_gắng ngăn_chặn cuộc tấc công của quân Đức từ phía Visegrad_Sarajevo và Kladno_Ngày 21 tháng 1 quân du_kích tổ_chức một trận phục_kích lớn trên con đường từ Tuzla đi Kladno đánh thiệt_hại nặng trung_đoàn 750 thuộc Sư_đoàn bộ_binh 718 Đức Các đội du_kích tại Rogarica_Setlin_Mokro và Stuparac cũng chống_cự quyết_liệt cuộc tấn_công của các trung_đoàn 398 738 Đức và 4 tiểu_đoàn quân Utashi tấn_công từ hướng Srajevo và Pale Sau một tuần chiến_đấu Lữ_đoàn Vô_Sản 1 đã bị thiệt_hại đáng_kể Tại Penovace và Belic_Bodac_Tiểu đoàn 2 bị mất 73 người chết 11 người bị_thương Tiẻu đoàn 5 cũng mất hơn 120 người chết và bị_thương Để tránh bị bao_vây Bộ_Chỉ_huy Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư buộc phải điều Lữ_đoàn Vô_Sản 1 khỏi khu_vực miền Trung_Serbia nơi mà quân Đức đã xâm_nhập Glasinac và Jahorin còn quân Ustaše đã đánh chiếm Foce_Ngày 22 tháng 1 Trung_ương KPJ và Bộ_chỉ_huy NOAJ quyết_định rời khỏi Montenegro chuyển căn_cứ đến Bosnia_Herzegovina_Và từ đây bắt_đầu cuộc hành_quân gian_khổ của Quân giải_phóng Nam_Tư mang tên Cuộc hành_quân Igman_Cuộc hành_quân táo_bạo này được ví_như cuộc Tiểu_Vạn lý trường_chinh của người Nam_Tư để di_chuyển đến căn_cứ mới bảo_toàn lực_lượng tiếp_tục chiến_đấu chống quân chiếm_đóng Đức Quốc xã NOAJ chuyển căn_cứ đến Bosnia_Việc lựa_chọn hướng hành_quân trở_thành một bài_toán hóc_búa đối_với Bộ_chỉ_huy du_kích Nam_Tư_Nếu hành_quân qua phía tây Sarajevo thì đó là con đường ngắn nhất để đến vùng núi phía bắc Bosnia nhưng cũng là con đường nguy_hiểm nhất Sarajevo là trung_tâm của vùng nên phần_lớn chủ_lực của các sư_đoàn bộ_binh 342 và 718 Đức đều đóng quanh thành_phố này Nếu di_chuyển vòng qua phía đông Sarajevo thì trên đường đi đoàn quân phải vượt sông Bosna đang đóng_băng dưới trời rét 30 độ dưới không vì quân Đức đã chiếm_giữ tất_cả các cây cầu bắc qua con sống này Con đường này cũng buộc phải đi qua gần sân_bay Rajlovac chỉ với khoảng_cách 10 km Đoàn quân rất dễ sa vào các ổ phục_kích Cuối_cùng các chỉ_huy Lữ_đoàn Vô_Sản 1 đứng đầu là Cocha_Popovic quyết_định chọn con đường_mòn qua núi Igman và men theo các cánh rừng bên rìa phía tây đồng_bằng Sarajevo Một số chỉ_huy tiểu_đoàn đề_nghị nên di_chuyển gián_đoạn từng tiểu_đoàn nhưng Koča_Popović_Chỉ huy trưởng Lữ_đoàn Vô_Sản 1 không chấp_nhận chủ_trương đó Theo ông phải tập_trung toàn_bộ sức_mạnh của cả lữ_đoàn mới có_thể đương_đầu với các lực_lượng mạnh của quân Đức trong đó có Lữ_đoàn cảnh_vệ SS cơ_giới_hoá đang đóng tại Sarajevo_Ngày 26 tháng 1 các tiểu_đoàn được tập_trung kiểm_tra vũ_khí và mang theo cơ sơ đạn_dược tối_đa Quần_áo và trang_bị được sây khô Những trang_bị nặng và các đồ_dùng cồng_kềnh đều được bỏ lại để những con ngựa có_thể chở theo nhiều đạn_dược và lương_thực Pero_Cetkovic chỉ_huy Tiểu_đoàn 1 Montenegro yêu_cầu các chiến_sĩ của mình dùng mỡ cừu thay cho mỡ hoá_học để bôi_trơn các khẩu súng của mình vì nó sẽ không bị đông cứng lại dưới trời rét như mỡ hoá_học Chiều 27 tháng 1 đoàn quân bắt_đầu xuất_phát Lữ_đoàn Vô_Sản 1 chịu trách_nhiệm mở_đường Tiếp_theo là tiểu_đoàn bảo_vệ Sở_chỉ_huy NOAJ Bộ_chỉ_huy NOAJ và các uỷ_viên của Hội_đồng cố_vấn Các đại_đội du_kích còn lại chịu trách_nhiệm chặn_hậu và bảo_vệ hai bên sườn Tổng_tư_lệnh Josip_Broz_Tito chỉ_huy cuộc hành_quân 22 giờ đêm 28 tháng 1 Tiểu_đoàn 1 đã tiếp_cận chân núi Igman và bắt_đầu mở_đường qua núi Tiểu_đoàn 2 triển_khai ra hướng Sarajevo sẵn_sàng đánh lui các cuộc tấn_công của quân Đức Tiểu_đoàn 3 chiếm_lĩnh đường giao_thông từ Sarajevo đi Blažuj_Nửa đêm 28 rạng ngày 29 tháng 1 Bộ_chỉ_huy NOAJ được tiểu_đoàn cảnh_vệ hộ_tống bắt_đầu vượt qua núi Igman_Từ độ cao 300 m trở lên băng đóng dày hơn gây trơn trượt nguy_hiểm trong khi các hầu_hết các đoạn đường_mòn trên núi đều men theo các bờ vực sâu và một bên là vách đá dựng_đứng Các loại giày cũ rách đều được đem ra bọc móng ngựa để cúng có_thể đi_lại được trên mặt băng Các đại_đội du_kích đi sau ngoài nhiệm_vụ cản hậu khi cần còn có nhiệm_vụ xoá hết các dấu_vết của cuộc hành_quân để lại trên mặt băng_tuyết Cũng từ độ cao này có nhiều vách đá dốc đứng đến mức ngựa không còn mang theo các trang_bị được nữa Một_vài con đã rơi xuống vực sâu Quân du_kích phải dùng sức người mang vác súng_máy hạng nặng súng_cối và đạn_dược Sau ba ngày hành_quân dọc theo các triền núi Igman_Lữ đoàn Vô_Sản 1 các đại_đội du_kích Kragujevač_Kraljevač_Sumadisk và toàn_bộ Sở_chỉ_huy NOAJ đã vượt khỏi vòng_vây của quân Đức và quân Ustaše đến Presjenica và bắt_đầu hoạt_động ở miền Đông_Bosnia_Cuộc hành_quân này đã được nhà_văn Slobodan_Stojanović viết kịch_bản và nhà đạo_diễn điện_ảnh Nam_Tư_Zdravko_Sotra dựng thành_bộ phim Cuộc hành_quân Igman dài 96 phút khởi chiếu ngày 27 tháng 6 năm 1983 Các chiến_dịch của du_kích tại Bosanska_Krajina và cuộc tấn_công thứ ba của quân Đức Ngày 1 tháng 3 năm 1942 trên cơ_sở các đội du_kích đang hoạt_động ở miền Đông_Bosnia vừa đánh_bại các lực_lượng Chetnick lúc này đã bắt_tay với quân Đức và các đại_đội vừa từ tây bắc Montenegro di_chuyển đến Bộ_Tổng_tư_lệnh Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư quyết_định thành_lập Lữ_đoàn du_kích Vô_sản 2 Lữ_đoàn gồm các tiểu_đoàn Cajnice_Uzice_Cacak và Sumadia với quân_số khoảng 1 000 người Lo_ngại trước sự phát_triển của phong_trào du_kích ngày 3 tháng 3 năm 1942 tại Opatija liên_quân Đức Ý đã thống_nhất một kế_hoạch hành_động chung để dập tắt các hoạt_động du_kích do Đảng Cộng_sản Nam_Tư lãnh_đạo dự_định khởi_sự ngày 15 tháng 3 với binh_lực tập_trung gồm 3 sư_đoàn được gọi là Cụm tác_chiến Bader_Tuy nhiên so sự chậm_chạp của Sư_đoàn bộ_binh sơn chiến 9 Ý hai lữ_đoàn du_kích Nam_Tư không_những không bị tiêu_diệt mà_còn luồn sâu vào hậu_phương của liên_quân Đức Ý đánh_phá một_số cơ_sở hậu_cần phục_kích các đoàn xe_tải lật_đổ các đoàn tàu_hoả của quân Đức và quân Ý Trong tháng 3 và tháng 4 năm 1942 các lữ_đoàn Vô_Sản 1 và 2 đã giải_phóng hai khu_vực Borač và Kalinovik nối_liền hai khu giải_phóng này với vùng hoạt_động của các lực_lượng du_kích tại Montenegro và Herzegovina_Ngày 5 tháng 6 năm 1942 trên có sở các đại_đội du_kích còn đang hoạt_động ở Montenegro và Herzegovina_Bộ_Tổng tư_lệnh NOAJ quyết_định thành_lập thêm Lữ_đoàn du_kích Vô_sản 3 Lữ_đoàn Sandžač tại Foca gồm 5 tiểu_đoàn với quân_số 958 các bộ chiến_sĩ Ngày 10 tháng 6 Lữ_đoàn du_kích Vô_sản 4 còn gọi là Lữ_đoàn xung_kích Montenrgro ra_đời tại làng Jajce trên núi Zelengori gồm 5 tiểu_đoàn với tổng quân_số 1 080 người Ngày 12 tháng 6 năm 1942 Lữ_đoàn du_kích Vô_sản 5 còn gọi là Lữ_đoàn xung_kích Montenegro thứ hai ra dời tại làng Smriječ gần Piva gồm 4 tiểu_đoàn với tổng quân_số 845 cán_bộ chiến_sĩ Chỉ sau một năm từ một_số đội du_kích nhỏ_lẻ Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã phát_triển được 5 lữ_đoàn và 6 tiểu_đoàn với tổng quân_số khoảng 5 000 người Tuy_nhiên họ vẫn còn thiếu nhiều vũ_khí nặng Súng_cối rất ít và đều thuộc loại cỡ nòng dưới 81 mm Pháo và xe_bọc_thép có_thể đếm trên đầu ngón tay Không có máy_bay Trang_bị cho bộ_binh gồm đủ các chủng_loại súng_trường tiểu_liên trung_liên và một_ít đại_liên của nhiều nước như Anh Đức Ý và Liên_Xô_Trong các chiến_dịch và các trận đánh nhiều cán_bộ cốt_cán tử_trận Để kịp_thời bổ_sung đội_ngũ cán_bộ chỉ_huy tháng 7 năm 1942 Bộ_Tổng_tư_lệnh Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã thành_lập Trường Sĩ_quan chỉ_huy và chính_uỷ của Quân_đội Nam_Tư_NOAJ_Ngày 10 tháng 6 năm 1942 Quân Đức huy_động các sư_đoàn bộ_binh 704 714 718 Trung_đoàn pháo_binh 202 Tiểu_đoàn xe_tăng 23 và 2 tiểu_đoàn biên_phòng cùng 6 lữ_đoàn 3 trung_đoàn quân Ustaše và giang đội Danube của Hungary với tổng quân_số 45 000 người mở cuộc tấn_công lớn vào Lữ_đoàn Vô_sản 2 và các đội du_kích Nam_Tư đang hoạt_động tại Grmeč và Kozari chỉ có khoảng 3 500 quân cùng với hơn 30 000 người_tình_nguyện nhưng hầu_hết đều chỉ có vũ_khí thô_sơ Một trận chiến không cân sức đã diễn ra trong hơn một tháng tại tỉnh Vojvodina được lịch_sử biết đến với tên gọi Cuộc thảm_sát Korazy_Do quân Đức chiếm ưu_thế gần như tuyệt_đối về binh_lực nên quân du_kích Nam_Tư sử_dụng chiến_thuật chia nhỏ luồn tránh và bất_ngờ tập_kích vào các toán quân Đức đang càn_quét các đồn binh nhỏ_lẻ Sau hơn chục trận đánh lớn_nhỏ Lữ_đoàn Vô_sản 2 và các đội du_kích bị tổn_thất nặng với khoảng 1 700 thương_vong Tuy_nhiên Ban chỉ_huy lữ_đoàn này cùng với hơn 800 quân du_kích và quân_tình_nguyện đã thoát khỏi vòng_vây Thương_vong của quân Đức và quân Ustaše lên đến 7 000 người Như mọi lần sau thất_bại vì không tiêu_diệt được chủ_lực du_kích Nam_Tư các tướng_tá Đức đã hạ_lệnh cho quân Ustaše tiến_hành các cuộc tàn_sát thường_dân Theo thống_kê của Viện Lịch_sử Serbia có 33 398 người đã trở_thành nạn_nhân của quân Ustaše trong các cuộc bắn giết tại Kozary từ ngày 10 tháng 6 đến 18 tháng 7 năm 1942 Trong chiến_dịch này các phi_công Kluz_Franjo và Rudi_Cajevac thuộc lực_lượng không_quân Ustaše đã chạy sang hàng_ngũ du_kích Nam_Tư_Hai phi_công này đã sử_dụng các máy_bay ném bom Potez 25 và Breguet_Br 19 thực_hiện các cuộc oanh_tạc xuống đội_hình quân Đức và quân Ustaše gây nhiều thương_vong Ngày 4 tháng 7 chiếc Breguet_Br 19 của Rudi_Cajevac bị trúng đạn phòng_không Đức khi đang ném bom sân_bay Banja_Luka_Ông bị_thương và buộc phải hạ_cánh khẩn_cấp gần làng Kadinjani rồi tự_sát Ngày 6 tháng 7 năm 1942 chiếc Potez 25 của Kluz_Franjo tại sân_bay Lusca_Palanka cũng bị không_quân Đức phát_hiện và phá_huỷ Sau gần 2 năm làm_việc tại Ban nghiên_cứu phát_triển hàng không của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư ngày 22 tháng 4 năm 1944 Kluz_Franjo trở_thành chỉ_huy phi_đội máy_bay đầu_tiên của Không_quân Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư được thành_lập tại đảo Vis của Nam_Tư Sau khi nắm trong tay các lực_lượng mới phát_triển từ tháng 7 năm 1942 NOAJ đã mở nhiều cuộc tấn_công vào quân Đức và quân Ustaše để mở_rộng các khu giải_phóng Đầu tháng 7 năm 1942 Lữ_đoàn Vô_Sản 3 phá vỡ vòng phong_toả của quân Ustaše quanh vùng núi Treskavica và bất_ngờ mở các cuộc đột_kích vào thị_trấn nhà_ga Hadzic trên tuyến đường_sắt Sarajevo_Konjic tiêu_diệt một_số đội tuần_tiễu của quân Đức phá_huỷ hàng chục km đường_sắt 8 cây cầu nhiều ô_tô và hơn 10 đầu_máy xe_lửa Đêm_ngày 7 rạng ngày 8 tháng 7 Lữ_đoàn Vô_sản 1 đột_kích vào thành_phố Konjic tiêu_diệt gần hết tiểu_đoàn bảo_vệ thành_phố của quân Ustaše phá_huỷ nhà_ga đầu_mối Konjic và 25 đầu_máy xe_lửa thu_giữ nhiều vũ_khí quân_trang quân_dụng tại các nhà_kho Lữ_đoàn Vô_sản 1 đã làm gián_đoạn tuyến đường_sắt Sarajevo_Mostar trong hai tháng đặc_biệt là làm gián_đoạn việc vận_chuyển quặng nhôm từ các mỏ bôxít tại Mostar về Đức gây nhiều tổn_thất cho quân chiếm_đóng Đức Cuối tháng 7 đầu tháng 8 năm 1942 bốn lữ_đoàn du_kích Nam_Tư tiếp_tục phát_triển tấn_công Ở cánh phải các lữ_đoàn Vô_Sản 2 và 4 kéo quân đánh vào các thị_trấn Bitovanje_Vranica nhổ các đồn binh của quân Đức và quân Utashi dọc theo sông Vrbas_Trên cánh trái các lữ_đoàn Vô_Sản 1 và 3 đạt được nhiều thành_công lớn hơn Sau khi đánh chiếm các thị_trấn Gorneg_Vakuf_Bugojno và Donji_Vakuf họ phát_triển tấn_công giải_phóng Prozor_Suzic và Duvno_Ngày 5 tháng 8 các lữ_đoàn Vô_Sản 1 3 5 đã hiệp_đồng tác_chiến giải_phóng thành_phố Livno_Quân du_kích Nam_Tư vừa đánh vừa phát_triển lực_lượng Trên cơ_sở đội du_kích Herzegovina_NOP và đội du_kích Mostar ngày 10 tháng 8 Bộ_Tổng_tư_lệnh NOAJ quyết_định thành_lập Lữ_đoàn Xung_kích 10 mang tên Herzegovina_Lữ đoàn ra_mắt tại làng Sujica thuộc thành_phố Duvno gồm 2 tiểu_đoàn bộ_binh 1 tiểu_đoàn kỵ_binh và 1 đại_đội pháo_binh với quân_số ban_đầu 620 người Cộng_hoà Bihać và Hiệp_hội giải_phóng dân_tộc Nam_Tư chống phát_xít AVNOJ Cuộc tấn_công lần thứ ba của liên_quân Đức Ustaše nhằm dập tắt phong_trào du_kích ở Nam_Tư thất_bại Đến giữa tháng 11 năm 1942 vùng giải_phóng do Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã bao_gồm một phần_lớn lãnh_thổ Bosnia một phần lãnh_thổ Serbia Slovenia và Croatia Lãnh_thổ này trải dài từ Karlovac qua Neretva và dọc theo sông Bosna ra đến biển Adriatic rộng trên 48 000 km vuông với trung_tâm là Bihać_Trừ_Sarajevo các thành_phố và thị_trấn quan_trọng tại Bosnia đều nằm trong tay quân do Kích_Nam_Tư gồm Bihać_Bosanska_Krupa_Podgrad Velika_Kladuša_Cetingrad và Podcetin_Quân_Giải phóng Nam_Tư cũng hoạt_động tích_cực tại nhiều thành_phố khác của Bosnia như Mrkonjić_Jajce_Skender_Vakuf Kotor_Varos_Teslić và Prnjavor_Tuy nhiên đây không phải là một nhà_nước riêng_biệt Tên gọi Cộng_hoà Bihać chỉ có tính_chất tượng_trưng vì Bihać là nơi đóng trụ_sở của cơ_quan lãnh_đạo Đảng Cộng_sản Nam_Tư và Tổng_hành_dinh của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư được coi như thủ_đô kháng_chiến của Nam_Tư_Ngày 28 tháng 10 năm 1942 Tổng_hành_dinh NOAJ ra quyết_định cải_tổ Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư thành Quân_đội và du_kích giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Đội ngũ các đơn_vị được biên_chế lại thành các Sư_đoàn gồm có BULLET Sư_đoàn Vô_Sản 1 được thành_lập ngày 1 tháng 11 do Koča_Popović làm tư_lệnh Uỷ_viên trung_ương KPJ Mijalko_Todorovic làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3 200 người BULLET Sư_đoàn Vô_Sản 2 được thành_lập ngày 2 tháng 11 do Peko_Dapčević làm tư_lệnh Mitar_Bakic nguyên chỉ_huy Lữ_đoàn vô_sản 4 làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3 280 người BULLET Sư_đoàn Xung_kích 3 được thành_lập ngày 2 tháng 11 do Pero_Ćetković làm tư_lệnh Radomir_Babić làm chính_uỷ quân_số ban_đầu khoảng 3 000 người BULLET Sư_đoàn Krajina 4 được thành_lập ngày 9 tháng 11 do Josip_Mazar_Shosha làm tư_lệnh Milinko_Kušić làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 4 705 người BULLET Sư_đoàn Krajina 5 được thành_lập ngày 9 tháng 11 do Slavko_Rodić làm tư_lệnh Ylija_Dosen làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3 920 người BULLET Sư_đoàn Vô_Sản 6 được thành_lập ngày 22 tháng 11 do Srećko_Manola làm tư_lệnh Rade_Girić làm chính_uỷ quân só ban_đầu 4 320 người BULLET Sư_đoàn Banijska 7 được thành_lập ngày 22 tháng 11 do Pavle_Jaksić làm tư_lệnh Duro_Kladarin làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 2 539 người BULLET Sư_đoàn Kordunaška 8 được thành_lập ngày 22 tháng 11 do Vlado_Ćetković làm tư_lệnh Arthur_Turkulin làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 4 200 người BULLET Sư_đoàn Slavonia 12 được thành_lập ngày 30 tháng 12 năm 1942 do Petar_Drapšin làm tư_lệnh Jefto_Šašić làm chính_uỷ quân_số ban_đầu khoảng 2 700 người Đầu năm 1943 có thêm 4 sư_đoàn du_kích được thành_lập gồm có BULLET Sư_đoàn Dalmatia 9 được thành_lập ngày 13 tháng 2 năm 1943 do Ante_Banina làm tư_lệnh Edo_Santini làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 2 118 người BULLET Sư_đoàn Krajina 10 được thành_lập ngày 13 tháng 2 năm 1943 do Milorad_Mijatovic làm tư_lệnh Nikola_Kotle làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3 509 người BULLET Sư_đoàn Primorie_Gorski 13 được thành_lập đầu tháng 4 năm 1943 do Veljko_Kovacevic làm tư_lệnh Josip_Skočilić làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 5 600 người BULLET Sư_đoàn Krajina 11 được thành_lập đầu tháng 6 năm 1943 do Jarko_Zgonjanin làm tư_lệnh kiêm chính_uỷ quân só ban_đầu khoảng 2 000 người Song_song với việc cải_tổ lại tổ_chức quân_đội những người cộng_sản Nam_Tư cũng xúc_tiến việc thành_lập một tổ_chức thống_nhất dân_tộc để đoàn_kết tất_cả các lực_lượng chống phát_xít trên toàn lãnh_thổ Nam_Tư_Trong các ngày 26 và 27 tháng 11 năm 1942 tại thành_phố Bihać đã diễn ra phiên họp thứ nhất của Hiệp_hội giải_phóng dân_tộc Nam_Tư chống phát_xít AVNOJ Tiếng Serbia Антифашистичко веће народног ослобођења Југославије_АВНОЈ_Trong số 78 đại_biểu được triệu_tập từ 8 xứ của Nam_Tư chỉ có 54 đại_biểu đến dự 24 đại_biểu còn lại đã không_thể đến Bihać do điều_kiện chiến_tranh chia_cắt các tuyến giao_thông Các đại_biểu đã thông_qua Nghị_quyết số 1 về việc thành_lập AVNOJ AVNOJ tuy không có các đặc_điểm của một cơ_quan_quyền_lực nhà_nước nhưng có tính_chất như một_mặt trận giải_phóng dân_tộc tập_hợp tất_cả các lực_lượng chính_trị các sắc_tộc ở Nam_Tư không phân_biệt phe_phái nhằm đấu_tranh chống các thế_lực phát_xít và ngoại_xâm để giải_phóng các dân_tộc và quốc_gia Nam_Tư_Hội nghị đã bầu ra Ban lãnh_đạo tối_cao AVNOJ do Tiến_sĩ Ivan_Ribar làm Chủ_tịch 4 phó chủ_tịch gồm Tiến_sĩ Pavle_Savić_Nurija_Pozderac Edvard_Kardelj và Edvard_Kocbek 6 uỷ_viên gồm Mile_Perunicić_Ivan_Milutinović Sima_Milosević_Vlada_Zechević Mladen_Iveković và Veselin_Maslesa_Tổ_chức của AVNOJ ở cấp tối_cao gồm các ban kinh_tế tài_chính giáo_dục nội_vụ y_tế xã_hội và tuyên_truyền do các uỷ_viên phụ_trách Tổ_chức của hiệp_hội ở các địa_phương gồm các Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng NOO có chức_năng như một cơ_quan chính_phủ lâm_thời tại địa_phương có nhiệm_vụ trực_tiếp phối_hợp với các lực_lượng quân_sự để cùng tiến_hành đấu_tranh_vũ_trang và thực_hiện các quyết_định của mình giữ liên_hệ chặt_chẽ với trung_ương AVNOJ và chỉ_đạo hoạt_động của các tổ_chức chính_trị xã_hội trong các vùng giải_phóng Ở những vùng còn tại chiếm NOO hoạt_động theo phương_thức bí_mật bất_hợp_pháp Cơ_cấu tổ_chức của NOO trên toàn lãnh_thổ Nam_Tư cũng được hoạch_định gồm có BULLET Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng ở nông_thôn làng gồm từ 3 đến 5 thành_viên là cấp cơ_sở ở nông_thôn BULLET Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng thành_phố là cấp cơ_sở ở đô_thị có từ 5 đến 10 thành_viên do một chủ_tịch và một thư_ký điều_hành và các uỷ_viên phụ_trách các lĩnh_vực kinh_tế tài_chính xã_hội tuyên_truyền và quân_sự BULLET Uỷ_ban_nhân_dân huyện giải_phóng gồm từ 15 đến 25 người do Chủ_tịch và từ 1 đến 2 Phó chủ_tịch lãnh_đạo cùng các thành_viên phụ_trách các vấn_đề kinh_tế hậu_cần cho quân_đội xã_hội y_tế văn_hoá giáo_dục nội_vụ tư_pháp và quân_sự BULLET Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng quận có cơ_cấu tỏ chức tương_tự như Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng huyện nhưng có quy_mô lớn hơn để quản_lý một vùng giải_phóng rộng hơn BULLET Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng tỉnh có cơ_cấu lớn hơn cấp quận chỉ được thành_lập ở các tỉnh đã hoàn_toàn giải_phóng BULLET Uỷ_ban_nhân_dân giải_phóng nước cộng_hoà được thành_lập vào năm 1943 khi NOO ra nghị_quyết thành_lập Liên_bang dân_chủ Nam_Tư để điều_hành các hoạt_động quản_lý hành_chính nhà_nước trên lãnh_thổ các nước cộng_hoà thành_viên của Nam_Tư_Liên bang dân_chủ Nam_Tư tồn_tại đến cuối Chiến_tranh thế_giới thứ hai và được chuyển_đổi thành Cộng_hoà nhân_dân Nam_Tư_Cuộc kháng_chiến tại Macedonia 1941 1942 Ban_đầu Bulgaria không tham_gia các hoạt_động quân_sự ở Nam_Tư nhưng sau khi quân chính_phủ hoàng_gia Nam_Tư đầu_hàng ngày 18 tháng 4 Hitler mời Bulgaria tham_gia kiểm_soát một phần lãnh_thổ Nam_Tư mà trực_tiếp là một phần xứ Macedonia Theo hiến_pháp của Vương_quốc Nam_Tư năm 1931 gọi là Vardar_Banovina giáp_giới phía tây Bulgaria Ngày 19 tháng 4 năm 1941 Uỷ_ban hành_động trung_ương Bulgaria được thành_lập do Stefan_Stefanov làm chủ_tịch và Vasil_Khadzi_Kimov làm thư_ký để giúp chính_phủ Bulgaria kiểm_soát xứ Macedonia Tuy_nhiên trong quá_trình hoạt_động một_số thành_viên của Uỷ_ban này trong đó có những người của Đảng cộng_sản Nam_Tư tại Macedonia như Panko_Brasnarov và Strakhil_Gigov cũng như một_số thành_viên của Phong_trào vận_động tự_trị cho Macedonia 1919 1931 VMRO có xu_hướng muốn xây_dựng một xứ Macedonia tự_trị Khẩu_hiệu của họ là Macedonia của người Macedonia thà chết tự_do còn hơn sống trong sự chiếm_đóng Do_đó ngày 7 tháng 7 năm 1941 chính_phủ Bulgaria thân Đức đã giải_thể Uỷ_ban này Ngày 17 tháng 5 năm 1941 Metodija_Shatorov bí_danh Charlo_Bí thư Đảng_bộ cộng_sản Nam_Tư khu_vực Macedonia đã ra một tuyên_cáo có tên Thư gửi Stojan_Писмото до Стојана bằng tiếng Macedonia Bức thư lên_án sự đầu_hàng hèn_nhát của chính_phủ hoàng_gia Nam_Tư lên_án việc những lực_lượng ly_khai ở Croatia và Serbia bắt_tay với Đức Quốc xã và Phát_xít Ý Bức thư vạch rõ việc quân_đội Bulgaria có_mặt ở Macedonia từ tháng 5 năm 1941 không phải là quân_đội giải_phóng mà thực_chất là một quân_đội chiếm_đóng giống như các lực_lượng Đức và Ý đang chiếm_đóng Nam_Tư nên mục_tiêu đòi độc_lập cho Macedonia khỏi ách chiếm_đóng của Bulgaria là cần_thiết và cấp_bách ngay trong lúc này Cuối_cùng bức thư kêu_gọi đoàn_kết tất_cả các tầng_lớp người_dân Macedonia chống lại quân chiếm_đóng chống lại việc chia_cắt Macedonia và tranh_thủ sự ủng_hộ của Đảng Công_nhân Bulgaria Tại Hội_nghị Đảng_bộ cộng_sản Macedonia tại Skopje ngày 17 tháng 8 năm 1941 Metodija_Shatorov đã không mời Dragan_Pavlovic_Uỷ_viên trung_ương KPJ đang có_mặt tại Skopje tham_dự nhưng lại mời Peter_Bogdanov_Uỷ_viên trung_ương Đảng Công_nhân Bulgaria cộng_sản BKP tham_dự KPJ lập_tức có phản_ứng Họ cho rằng đường_lối của Metodija_Shatorov bắt_tay với những người Bulgaria là sai_lầm chính_trị lớn tạo ra nguy_cơ chia_cắt Nam_Tư vào tay Bulgaria Đầu tháng 8 năm 1941 Metodija_Shatorov gia_nhập BKP và được đảng này điều_động đến công_tác tại Đảng_bộ Sofia và phụ_trách cả khu_vực Skopje_Còn tại Macedonia Dragan_Pavlovic được trung_ương KPJ cử làm Bí_thư Đảng_bộ Macedonia Đây là một sự chia_rẽ đầu_tiên xảy ra giữa hai đảng cộng_sản của hai nước quan_trọng thuộc vùng Balkan trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai Dưới sự chỉ_đạo của Dragan_Pavlovic ngày 22 tháng 8 năm 1941 Đội du_kích Macedonia đầu_tiên được thành_lập tại Skopje gồm 42 người do Cedomir_Milenkovic chỉ_huy và Dame_Krapchev làm chính_uỷ Ngày 2 tháng 8 tại các thành_phố Skopje_Bitola_Prilep và các thị_trấn khác đã nổ ra các cuộc biểu_tình do các đảng_viên cộng_sản lãnh_đạo chống quân chiếm_đóng Bulgaria Cảnh_sát Bulgaria đã ngăn_chặn đàn_áp và bắt giam một_số người cầm_đầu Cuối tháng 8 năm 1941 Uỷ_ban khu_vực của KPJ chỉ_đạo những cộng_sản tổ_chức chiến_dịch phá_hoại ngầm có mật_danh Radusha_Ngày 15 tháng 9 một nhóm du_kích Macedonia đã tổ_chức đánh_úp một đồn binh của quân Bulgaria đang bảo_vệ hầm đường_sắt xuyên qua núi Babunia_Gostirajani_Du kích bắn bị_thương 2 lính Bulgaria và trốn thoát Ngày 8 tháng 10 cảnh_sát Bulgaria tìm ra nơi ẩn_nấp của nhóm du_kích này tại Prilev nhưng chỉ bắt được chủ nhà ba du_kích đã biến mất Ngày 12 tháng 10 nhóm du_kích do Traiko_Bojkov biệt_danh Tarzan chỉ_huy đã tấn_công đồn cảnh_sát Prilev và nhà_tù để giải_cứu cho những người bị bắt 11 cảnh_sát Bulgaria bị bắn chết 30 người khác bị_thương Hiến_binh Bulgaria kéo đến đông hơn đã làm thất_bại cuộc giải_cứu hạ_sát 12 du_kích và bắt giam hơn 20 người khác Ngày 8 tháng 11 22 du_kích tấn_công làng Tsarevik ở Prilev đốt cháy nhà_kho rồi rút_lui Không bắt được du_kích cảnh_sát Bulgaria bắt đi 8 người_dân trong làng vì tội tiếp_tế lương_thực cho du_kích Cuối tháng 10 và trong cả tháng 11 năm 1941 cảnh_sát Bulgaria tiến_hành một chiến_dịch truy_quét du_kích hoạt_động ngầm tại các thành_phố Skopje_Bitola_Prilep và nhiều làng_mạc ở Bắc_Macedonia bắt_giữ 24 du_kích và cả thường_dân tại các thị_trấn Beljakovce và Kumanovo 9 người thiệt_mạng trong các cuộc đấu súng Một nhóm 18 du_kích khác cũng bị bắt trên núi Kozjak_Nhiều súng_ngắn và chất_nổ cùng một_số phương_tiện in_ấn thô_sơ bị thu_giữ Cuối tháng 11 do thiếu vũ_khí và các điều_kiện cho cuộc đấu_tranh_vũ_trang cũng như các cuộc càn_quét liên_miên của cảnh_sát và hiến_binh Bulgaria các đội du_kích đầu_tiên ở Varda_Macedonia lần_lượt bị đánh_bại Sự chia_rẽ phe_phái giữa KPJ và BKP trong nội_bộ du_kích Macedonia cũng là một trong những nguyên_nhân làm suy_yếu họ Trong một bức thư gửi Trung_ương KPJ Dragan_Pavlovic đề_nghị Trung_ương KPJ phải đàm_phán với Trung_ương BKP để chấm_dứt chia_rẽ và có biện_pháp để ngăn_chặn tư_tưởng sô_vanh trong phong_trào cộng_sản ở Serbia cũng như loại_trừ các phần_tử gây hận_thù chống lại Nam_Tư trong phong_trào cộng_sản ở Bulgaria Ông cũng dề nghị chuyển cuộc đấu_tranh_vũ_trang về địa_bàn nông_thôn và rừng_núi để xây_dựng lực_lượng Tuy_nhiên trong bức thư trả_lời ngày 6 tháng 12 Josip_Broz_Tito chỉ đồng_ý chuyển_hướng hoạt_động ra ngoài các khu đô_thị nhưng lại bác_bỏ việc đánh_giá tình_hình Vardar_Macedonia của Dragan_Pavlovic_Cuối năm 1941 Toà_án của chính_quyền Bulgaria thân Đức mở_hàng chục phiên_toà xử xét_xử các du_kích Nam_Tư tại Macedonia 38 án tử_hình và 63 án khổ_sai chung_thân được tuyên và thi_hành ngay 26 451 người_dân gốc Serbia bị trục_xuất khỏi Macedonia và đưa đi các trại_tập_trung Đầu năm 1942 Boris_Adreyev_Uỷ_viên trung_ương KPJ được cử đến thay_thế Dragan_Pavlovic chỉ_đạo phong_trào du_kích ở Macedonia và gần như phải gây_dựng lại từ đầu Trước_tiên Boris_Adreyev cho rải nhiều truyền_đơn kêu_gọi Những người Macedonia không chiến_đấu cho Hitler_Người_Macedonia hãy đoàn_kết để tự giải_phóng Hãy làm tất_cả cho cuộc đấu_tranh hiện_nay của những người Macedonia Tháng 3 năm 1942 Boris_Adreyev đã tổ_chức được ba đội du_kích mới Đội Veles có 65 người đội Skopje có 20 người các đội Bitola và Krushevska mỗi đội có khoảng 30 đến 40 người Riêng đội Prilev do Pêtre_Toshev chỉ_huy có gần 200 người Trong mùa hè và mùa thu năm 1942 các đội du_kích Nam_Tư tại Macedonia đã tổ_chức hơn 80 trận đánh và mở_rộng vùng kiểm_soát Bất_chấp các chiến_dịch đàn_áp của cảnh_sát và hiến_binh Bulgaria ở nhiều làng đã lập ra các uỷ_ban cách_mạng và đẩy_mạnh tuyên_truyền gây thanh_thế cho du_kích Trong các trận đánh 70 du_kích thiệt_mạng 60 người khác bị bắt Tuy_nhiên quân du_kích vẫn duy_trì và phát_triển lực_lượng từ những người được tuyển_mộ Đến đầu năm 1943 du_kích Macedonia đã giải_phóng được bốn vùng tự_do được gọi là Lãnh_thổ Macedonia mới Vùng thứ nhất tại vùng núi Pajak và thung_lũng Karadzhova mở_rộng đến Gevgelija_Tikvesh và Mariovo_Vùng thứ hai tại các dãy núi Kozjak_Kriva và mở_rộng đến Kumanovo và Ruen_Vùng thứ ba gồm hai thị_trấn Kicevo_Debar và vùng thứ tư tại các huyện Prespa_Kozuv đều nằm trên khu_vực chiếm_đóng của quân Ý Năm 1943 Thất_bại cùng lúc của quân_đội Đức Quốc xã tại Stalingrad_Liên_Xô và El_Alemein_Bắc_Phi đã cổ_vũ mạnh_mẽ cho phong_trào du_kích chống phát_xít ở Nam_Tư_Ba khu giải_phóng lớn ở Bosnia_Macedonia_Montenegro và tỉnh Vojvodina đang đe_doạ biến Nam_Tư thành một phong_trào kháng_chiến lớn nhất ở Đông_Âu uy_hiếp hậu_phương của quân Đức tại mặt_trận phía đông Theo chân Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư những người kháng_chiến ở Macedonia cũng lập ra Quân Giải_phóng nhân_dân Macedonia NOVM mà Lữ_đoàn đầu_tiên của nó ra_đời vào ngày 15 tháng 2 năm 1943 do Tihomir_Šarevski chỉ_huy và Đora_Damevski làm chính_uỷ với quân_số trên 500 người gồm Tiểu_đoàn du_kích Kicevski_Debar_Tiểu đoàn du_kích Jane_Sandanski các đội du_kích Veleski và Kosturski_Từ năm 1943 Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư bắt_đầu tiếp_nhận ngày_càng nhiều vũ_khí đạn_dược của cả Liên_Xô_Anh_Mỹ chở đến bằng đường_biển hoặc thả dù bằng máy_bay tầm xa Bên cạnh quân_đội chính_quy các đội du_kích tiếp_tục phát_triển trên khắp lãnh_thổ Nam_Tư và mở_rộng ảnh_hưởng sang cả những nước láng_giềng như Bulgaria Hy_Lạp và Albania Đất_đai Nam_Tư thực_sự bùng cháy dưới chân quân chiếm_đóng Đức Quốc xã và các đồng_minh của nó Cuộc tấn_công thứ tư của Liên_quân Đức Ý Ustaše_Chetnick_Tháng 1 năm 1943 Hitler ra_lệnh cho tướng Alexander von Leer_Tư lệnh Cụm tập_đoàn_quân E đóng tại Nam_Tư và tướng Rudolf_Liters chỉ_huy cụm quân Đức và Ustaše tại Croatia phải thanh_toán bằng được phong_trào du_kích ở Nam_Tư trước khi mùa hè đến Bộ_chỉ_huy Đức tại Nam_Tư đã vạch ra kế_hoạch Fall_Weiss gồm 3 giai_đoạn BULLET Giai_đoạn 1 Weiss I tấn_công các vùng lãnh_thổ do du_kích Nam_Tư kiểm_soát tại Croatia Nam_Sava và Tây_Bosnia trong đó có Bihac_BULLET_Giai đoạn 2 Weiss II_Tấn công các khu giải_phóng tại Drvar và Neretva_BULLET_Giai đoạn 3 Weiss_III_Tảo thanh triệt_để các khu du_kích và giải_giới lực_lượng Chetnick_Tướng_Alexander von Leer huy_động vào chiến_dịch này 90 000 quân gồm 50 000 quân Đức của Sư_đoàn 7 SS Prinz_Eugen_Sư đoàn lê_dương 369 các sư_đoàn bộ_binh 187 714 717 25 000 quân Ý gồm các sư_đoàn Sassari_Lombardy_Bergamo và Murdo 12 000 quân_cảnh vệ_quốc_gia Ustaše thuộc Quân_đoàn 27 và khoảng 3 000 quân Chetnick_Quân_Đức và đồng_minh của Đức có hơn 100 xe_tăng được sự yểm_hộ của 150 máy_bay các loại Chống lại 9 sư_đoàn_Đức Ý và 2 sư_đoàn Ustaše là 42 000 quân du_kích Nam_Tư gồm Quân_đoàn du_kích Croatia gồm các sư_đoàn 6 7 8 và Sư_đoàn Nanijska_Kordunaška có khoảng 16 000 người Quân_đoàn du_kích Bosnia gồm các sư_đoàn Krajina 1 và 2 có khoảng 11 500 người Cụm tác_chiến cận_vệ gồm các sư_đoàn Vô_Sản 1 2 và Sư_đoàn xung_kích 3 có khoảng 14 000 người các đội du_kích nhỏ ở Slavonia có khoảng 500 người Hệ_thống trinh_sát của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã phát_hiện được kế_hoạch tấn_công của liên_quân Đức Ý Ustaše và Bộ_Tổng_tư_lệnh NOVJ ở Bihac quyết_định ra_tay trước để nắm quyền chủ_động Ngày 15 tháng 2 năm 1943 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư phát_động cuộc tấn_công Prozor đánh vào hậu_cứ của các sư_đoàn Ý đang tập_trung tại phía bắc Mostar Thành_phố Prozor được ba tiểu_đoàn của Trung_đoàn 259 Ý có hơn 800 quân bảo_vệ 22 giờ ngày 15 tháng 2 Sư_đoàn xung_kích 3 sử_dụng cả ba lữ_đoàn Dalmatia 1 Montenegro 5 và Herzegovina 10 tấn_công từ phía tây phía bắc và phía đông Prozor_Ban đầu cuộc tấn_công diễn ra thuận_lợi Lữ_đoàn Dalmatia 1 đã chiếm được các dãy phố đầu_tiên và các kho nhiên_liệu Tuy_nhiên trước khi trời sáng pháo_binh Ý đã phát_hiện đội_hình quân du_kích và bắt_đầu bắn chặn kịch_liệt yểm_hộ cho bộ_binh phản xung_phong Quân du_kích Nam_Tư buộc phải tạm dừng tấn_công và rút ra khỏi thành_phố Lúc 23 giờ ngày 16 tháng 2 NOVJ sử_dụng Sư_đoàn Xung_kích 3 được tăng_cường 2 tiểu_đoàn của Lữ_đoàn Kraijna 3 và 7 khẩu lựu_pháo tiếp_tục tấn_công vào Prozor_Đến 1 giờ sáng Lữ_đoàn Herzegovina 10 phối_hợp với Lữ_đoàn Montenegro 5 đã làm chủ trung_tâm thành_phố Quân Ý hoảng_loạn tháo_chạy và bị quân của Lữ_đoàn Dalmatia 1 và Lữ_đoàn Kraijna 3 truy_kích về Mostar_Du kích Nam_Tư tiêu_diệt 220 quân Ý bắt 280 tù_binh thu 5 xe_tăng hạng nhẹ 4 lựu_pháo 2 pháo nòng dài 4 súng_cối 12 đại_liên 25 trung_liên 10 xe_tải 1 xe_kéo hơn 500 súng_trường và nhiều quân_trang quân_dụng Các đơn_vị của Sư_đoàn Xung_kích 3 có 23 du_kích thiệt_mạng 78 ngươi bị_thương Một_số bị_thương nặng sau đó đã chết Trận tấn_công Prozor thành_công đã tạo ra một cửa_mở để quân du_kích Nam_Tư tại khu giải_phóng Bihac có_thể tiếp_cận thung_lũng sông Neretva từ Mostar đến Konjic_Phát huy chiến_quả của Sư_đoàn Xung_kích 3 Sư_đoàn Vô_Sản 2 đã mở cuộc tấn_công từ Imotsky ra tuyến sông Neretva ở giữa Mostar và Jablanica_Sư đoàn Vô_Sản 1 cũng từ Banja_Luka tiến ra làm chủ con đường giao_thông từ Sarajevo đi Konjic và bảo_vệ mặt bắc của chiến_dịch Cuộc tấn_công ra_tay trước của NOVJ đã buộc Sư_đoàn 714 Đức phải tổ_chức phòng_thủ Kế_hoạch giai_đoạn 1 của Chiến_dịch Weiss bị phá_sản Tuy_nhiên tướng Alexander von Leer vẫn quyết_định thực_hiện giai_đoạn 2 của chiến_dịch Ngày 20 tháng 2 liên_quân Đức Ý Ustaše chia làm ba hướng tấn_công vào vùng núi Dinaja_Từ phía bắc các Sư_đoàn 717 718 Đức và Lữ_đoàn 5 Ustaše tấn_công theo hướng Bugojno_Livno_Từ phía nam Sư_đoàn 7 SS Prinz_Eugen và Sư_đoàn lê_dương 369 tấn_công theo hướng Drvar_Glamoc_Livno_Từ phía tây Quân phát_xít Ý sử_dụng 2 sư_đoàn sơn chiến của các quân_đoàn 6 và 18 tấn_công lên Livno_Mục tiêu tối_hậu của quân Đức là bao_vây tiêu_diệt chủ_lực NOVJ ở Livno_Mặt trận phía bắc của Sư_đoàn Vô_Sản 1 Nam_Tư gặp khó_khăn lớn Ngày 22 tháng 2 quân Đức phá vỡ chiến_tuyến của sư_đoàn này đánh chiếm Konjic và đến 26 tháng 2 Sư_đoàn Vô_Sản 1 buộc phải rút lên các sườn núi phía nam Sarajevo_Cánh quân chủ_lực của NOVJ ở giữa mặt_trận gồm Sư_đoàn Krajina 5 và Sư_đoàn Herzegovia 10 bị hở sườn trái và bị Sư_đoàn 7 SS cùng Sư_đoàn lê_dương 369 Đức tấn_công Ngày 4 tháng 3 quân Đức chiếm Glamoc và xông đến Livno_Ngày 5 tháng 3 quân Ý và quân Chetnick bao_vây Imotsky_Vào thời_điểm cực_kỳ nghiêm_trọng của chiến_dịch Tổng_tư_lệnh Josip_Broz_Tito đã có một quyết_định quan_trọng liên_quan đến sự tồn_vong của chủ_lực_Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư nòng_cốt của phong_trào kháng_chiến chống phát_xít ở Nam_Tư_Ngày 4 tháng 3 năm 1943 ông yêu_cầu huỷ_bỏ cuộc tấn_công trên hướng Konjic và tổ_chức phản_công theo hướng ngược_lại Ngày 5 tháng 3 quân du_kích phá nổ các cây cầu qua sông Neretva trong đó có cây cầu_đường sắt gần Jablanica loại_trừ một phần nguy_cơ bị quân Ý và quân Chetnick tấn_công từ hướng Nam_Ngày 6 tháng 3 các Sư_đoàn Vô_Sản 1 và 2 Sư_đoàn Herzegovina 10 chuyển_hướng tấn_công vào Gornji_Vakuf và Prozor_Vakuf đánh vào hậu_cứ của các sư_đoàn bộ_binh 717 718 và Lữ_đoàn Ustaše 5 đã tấn_công Livno từ phía đông Cuộc phản_công ngược chiều này buộc các sư_đoàn_Đức phải bỏ mục_tiêu tấn_công Livno từ phía đông để quay ra đối_phó với ba sư_đoàn du_kích tại Prozor_Vakuf_Ngày 8 tháng 3 quân Chetnick khôi_phục lại được cây cầu Jablanica nhưng chỉ_bảo đảm bộ_binh qua được Hơn 2 000 quân Chetnick qua cầu tấn_công lên Jablanica_Ngày 9 tháng 3 Josip_Broz_Tito điều Sư_đoàn Banjiska 7 do Ljuba_Vuckovic chỉ_huy bỏ Imosky quay về chặn đánh liên_quân Ý Chetnick ở phía bắc Mostar_Sư đoàn Vô_Sản 2 lại được điều ngược trở_lại phía nam phối_hợp với Sư_đoàn Banjiska 7 và Lữ_đoàn 9 chiếm lại Jablanica_Trong các ngày từ 15 đến 28 tháng 3 được tăng_cường tiểu_đoàn xe_tăng hạng nhẹ từ lực_lượng dự_bị của Tổng_hành_dinh NOVJ Sư_đoàn Dalmatia 9 và Sư_đoàn Krajina 10 NOVJ mới thành_lập đã đánh_bại các lực_lượng Chetnick đánh chiếm Kalinovik ở phía bắc và Nevesinje ở phía nam sông Neretva_Quân_Chetnick chỉ còn lại vài trăm người vội_vã rút_lui về tuyến sông Drina trong sự truy_đuổi của Sư_đoàn Xung_kích 3 NOVJ Ngày 7 tháng 4 quân Chetnick tiếp_tục bại_trận trên sông Drina Không có quân Chetnick trợ_lực trong khi bản_thân cũng bị thiệt_hại các sư_đoàn Lombardy và Murdo_Ý buộc phải ngừng tấn_công Quân Ý mất thêm hơn 1 000 người chết và bị_thương 5 khẩu pháo 2 xe_tăng hạng nhẹ một ô_tô 23 mô_tô 3 súng_cối và 754 viên đạn bị quân NOVJ thu_giữ Ở phía bắc Sư_đoàn Vô_Sản 1 Sư_đoàn Banijska 7 và Sư_đoàn Herzegovina 10 đã giữ vững phòng_tuyến phía đông và phía bắc Livno_Trong báo_cáo gửi Tổng_hành_dinh OKH ngày 1 tháng 4 năm 1943 tướng Alexander von Leer cho rằng mặc_dù thông_thạo không_gian địa_hình nhưng lại thiếu hiểu_biết về các kiến_thức quân_sự tối_thiểu nên Dragoljub_Mihailovich trở_thành nguyên_nhân chủ_yếu dẫn đến thất_bại của lực_lượng Chetnick_Cuộc tấn_công thứ năm của Liên_quân Đức Ý Thất_bại trong giai_đoạn II buộc tướng Alexander von Leer phải huỷ_bỏ giai_đoạn III của Chiến_dịch Weiss và lập một kế_hoạch mới để tiếp_tục thanh_toán phong_trào du_kích ở Nam_Tư và NOVJ Lần này nó được đặt tên mã là Chiến_dịch Schwarz_Nhận thức được tầm quan_trọng của chiến_dịch Quân_đội Đức Quốc xã đã huy_động vào chiến_dịch này 120 000 quân gồm có BULLET Quân_đội Đức Quốc xã Sư_đoàn bộ_binh sơn chiến 1 Sư_đoàn bộ_binh 7 SS Prinz_Eugen các sư_đoàn bộ_binh nhẹ 104 và 118 Sư_đoàn lê_dương 369 Sư_đoàn bộ_binh 4 Brandenburg_Trung đoàn xe_tăng 202 Tiểu_đoàn công_binh 659 BULLET Quân_đội Phát_xít Ý Các sư_đoàn bộ_binh Taurinenzi_Ferrari và Venice_BULLET_Quân_Ustaše Quân_đoàn bộ_binh 4 Trung_đoàn Cảnh_sát Croatia BULLET Quân Bulgaria Trung_đoàn cơ_giới 61 Trung_đoàn hỗn_hợp 63 đặt dưới quyền chỉ_huy của Sư_đoàn lê_dương 369 Đức Chống lại cụm quân đông_đảo này chỉ có 22 000 quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư thuộc gồm BULLET Sư_đoàn Vô_Sản 1 của Thiếu_tướng Koča_Popović_BULLET_Sư đoàn Vô_Sản 2 của Thiếu_tướng Peko_Dapčević_BULLET_Sư đoàn Xung_kích 3 của các đại_tá Radovan_Vukanović và Sava_Kovacevic_BULLET_Sư đoàn Banijska 7 của đại_tá Pavle_Jaksić_BULLET_Sư đoàn Dalmatia 1 BULLET Lữ_đoàn du_kích Đông_Bosnia 6 BULLET Lữ_đoàn du_kích Majevička 15 BULLET Tiểu_đoàn 3 thuộc Lữ_đoàn Vô_Sản 4 BULLET Tiểu_đoàn 2 và Tiểu_đoàn 4 thuộc Lữ_đoàn Montenegro 5 Quân Chetnick_Gồm 7 đội do Pavle_Djurisić chỉ_huy thân Ý nhưng vẫn là đối_tượng giải_giới của quân Đức Với ưu_thế đặc_biệt lớn về binh_lực của Liên_quân Đức Ý Bulgaria Ustaše đây là một trong những chiến_dịch càn_quét lớn nhất của quân_đội phe Trục trong quá_trình chiếm_đóng Nam_Tư và cũng khó_khăn nhất của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư kể từ phát_động cuộc kháng_chiến Mục_tiêu hàng_đầu của quân_đội Đức Quốc xã trong chiến_dịch này là bao_vây và tiêu_diệt các sư đoàn chủ_lực của NOVJ tại vùng biên_giới tây bắc Montenegro và Đông_Nam_Bosnia_Nhiệm vụ giải_giới quân Chetnick chỉ là mục_tiêu thứ_yếu Vai_trò chủ_yếu trên chiến_trường sẽ do quân Đức và quân Ý bố_trí xen_kẽ nhau đảm_nhận Các đơn_vị Ustaše và Bulgaria chỉ đóng vai_trò trợ_chiến Ngày 14 tháng 5 quân Chetnick bắt_đầu bị quân Đức tước khí_giới Thiếu_tá Pavle_Djurisic bị bắt Tuy_nhiên Tổng_chỉ_huy quân Ý tại Nam_Tư tướng Pircio_Biroli đã yêu_cầu người Đức phải dẫn_giải Pavle_Djurisic giao cho họ nếu không người Ý sẽ dùng vũ_lực để đòi lại ông ta Pircio_Biroli cho rằng quân Chetniks là đồng_minh tin_cậy của người Ý trong việc chống lại các lực_lượng cộng_sản ở Nam_Tư_Tướng_Walter fon Stetner chỉ_huy Sư_đoàn sơn chiến 1 Đức cũng phản_đối lệnh bắt_giữ quân Chetniks vì thực_tế cuộc_chiến ở Nam_Tư cho thấy mặc_dù theo chủ_nghĩa dân_tộc nhưng quân Chetniks cùng chung mục_tiêu chống cộng với người Đức và người Ý Tuy_nhiên theo lệnh trực_tiếp tư Adolf_Hitler 2 400 quân Chetniks vẫn bị tước khí_giới 800 quân được sử_dụng làm các công_việc thổ_mộc Số còn lại bị giam_giữ Cuối năm 1943 khi chính_quyền Mussolini sụp_đổ ở Nam_Ý hầu_hết số quân Chetniks đều được người Đức phóng_thích Ngày 15 tháng 5 cuộc chạm_súng đầu_tiên nổ ra ở phía bắc tại Cajnice và Foca trên hướng tấn_công của Sư_đoàn lê_dương 369 Ở phía đông Sư_đoàn sơn chiến 1 Đức cũng mở các cuộc tấn_công vào Brodarevo và Mojkovac_Bộ chỉ_huy tối_cao Quân Giải_phóng nhấn dân Nam_Tư nhận_định rằng khu_vực phòng_thủ Foca là cái chốt để ngăn_chặn những lực_lượng lớn của quân Đức khép vòng_vây đồng_thời mở ra cánh cửa liên_lạc với miền Đông_Bosnia_Vì vậy Sư_đoàn Vô_Sản 1 nhận được mệnh_lệnh phải giữ bằng được Foca_Từ ngày 21 đến ngày 25 tháng 5 Sư_đoàn lê_dương 369 Đức bị Sư_đoàn Vô_Sản 1 Nam_Tư chặn lại Các trung_đoàn sơn chiến 7 và 13 Đức đã bị thiệt_hại đáng_kể trong các trận đánh ngày 21 và ngày 24 tháng 5 Bất_chấp thiệt_hại quân Đức tung Sư_đoàn bộ_binh 118 vào trận và tiếp_tục tấn_công Ngày 25 tháng 5 Sư_đoàn bộ_binh 118 Đức chiếm được Gradca_Bộ chỉ_huy tối_cao NOVJ phải chuyển Sở_chỉ_huy sang tả_ngạn sông Tara_Ngày 26 tháng 5 Sư_đoàn bộ_binh 118 Đức tiếp_tục tấn_công sang phía tây đánh chiếm làng Piva 738 quân du_kích của Trung_đoàn 22 bị quân Đức bao_vây tại Vučevo một cao_nguyên nhỏ phía tây Piva và đứt liên_lạc với Sở_chỉ_huy NOVJ Tuy_nhiên do địa_hình rừng_núi nên Sở_chỉ_huy NOVJ đã điều một tiểu_đoàn luồn rừng đi vòng qua Anaker và nối được liên_lạc với Trung_đoàn 22 Ngày 29 tháng 5 hai tiểu_đoàn của Sư_đoàn Vô_Sản 2 đã có một trận kịch_chiến với quân của Sư_đoàn 7 SS Đức tại Anaker phối_hợp với Sư_đoàn Vô_Sản 1 chặn được Sư_đoàn bộ_binh 118 Đức trên đèo Piva củng_cố được thế phòng_ngự của NOVJ tại khu_vực Sutjeska_Từ ngày 18 tháng 5 Sư_đoàn 7 SS Đức và Sư_đoàn Ferrari_Ý tổ_chức tấn_công vào Savnik_Zabljak và Mratinje_Sư đoàn Dalmatia 1 đã bảo_vệ thành_công thị_trấn Pete ngăn_chặn được cánh trái của Sư_đoàn 7 SS Phát_hiện quân Đức tiếp_tục tung lực_lượng dự_bị vào trận từ ngày 31 tháng 5 đến ngày 5 tháng 6 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ chuyển đến khu_vực Mratinje đồng_thời điều Sư_đoàn Montenegro 4 Sư_đoàn Krajina 7 và Sư_đoàn Herzegovina 10 tiến ra Bioč và Piva chặn kích NOVJ bắt_đầu tổ_chức phòng_thủ có chiều sâu tại các khu_vực Sutjeska và Gatačko để bảo_vệ cho Sở_chỉ_huy NOVJ tại Mratinje_Nhóm thứ nhất do Milovan_Djilas chỉ_huy gồm các sư_đoàn Vo_Sản 1 2 và Sư_đoàn Banijska 7 phòng_thủ khu_vực Тrеčа_Trụ sở của Trung_ương KPJ cũng đóng tại đây Nhóm thứ hai do Sava_Kovacevic chỉ_huy gồm Sư_đoàn Xung_kích 3 và hai tiểu_đoàn cảnh_vệ của Tổng_hành_dinh NOVJ phòng_thủ trên sông Tara_Trong lúc chiến_sự đang diễn ra ác_liệt ngày 20 tháng 6 một nhóm nhân_viên quân_sự Anh đã đổ_bộ xuống Đurđevića_Tara gần Srnog_Јеzеrа và tìm đường liên_lạc với Sở_chỉ_huy của J B Tito_Chỉ huy nhóm là đại_uý Bill_Stewart từng làm_việc tại Lãnh_sự_quán Anh tại Zagreb trước chiến_tranh nói thạo tiếng Serbia Croat và đại_uý William_Deakin nguyên giáo_sư lịch_sử tại Oxford cùng 4 nhân_viên quân_sự Đêm 27 rạng ngày 28 tháng 5 nhóm này đã đến được Sở_chỉ_huy của J B Tito_Từ ngày 29 tháng 5 người Anh bắt_đầu thả dù tiếp_tế vũ_khí và đạn_dược cho các đơn_vị NOVJ Nhóm nhân_viên quân_sự Anh cũng yêu_cầu London cho máy_bay ném bom tập_kích các vị_trí tập_trung quân Đức và quân Ý Đại_uý William_Deakin cũng báo tin xác_nhận đến London rằng chắc_chắn Chetniks đã hợp_tác với người Đức và người Ý chống lại du_kích Nam_Tư_Trước đó đại_uý William_Bailey tại Sở_chỉ_huy của Draza_Mihailović đã báo tin cho London về việc Chetniks đã hợp_tác với người Ý việc quân Đức giải_giới lực_lượng Chetniks và Draza_Mihailović phải chạy trốn sang Montenegro Mặc_dù tỷ_lệ thương_vong là 1 du_kích đổi lấy 4 lính Đức Ý hoặc Ustaše nhưng tính về tỷ_lệ thương_vong trên quân_số tham_gia tổn_thất của NOVJ là khá nặng với hơn 1 000 người chết 4 000 thương_binh làm quá_tải Bệnh_viện dã_chiến trung_ương NOVJ Riêng Lữ_đoàn Dalmatia 2 bị thiệt_hại nặng chỉ trong một ngày đã có 600 người chết Trên chiến_trường liên_quân Đức Ý đang khép dần vòng_vây quanh núi Zelengora_Ngày 9 tháng 6 Josip_Broz_Tito bị_thương vào tay_trái trong một trận pháo_kích của quân Đức Phát đạn lạc đó cũng giết chết đại_uý Bill_Stewart và Duro_Vujović sĩ_quan cận_vệ của J B Tito và làm bị_thương một_số du_kích khác Tình_hình nghiêm_trọng buộc Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ phải có một giải_pháp quyết_liệt để tránh khỏi bị đối_phương bao_vây tiêu_diệt Ngày 10 tháng 6 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ họp và quyết_định phá_vây Hướng rút sang phía tây lên vùng núi Dinajia đã bị liên_quân Đức Ý bịt chặt trên tuyến sông Neretva_Ở các hướng Đông và Nam liên_quân Đức Ý có sự trợ_giúp của quân_đội Bulgaria đang gia_tăng sức_ép lên 3 sư_đoàn du_kích đang chiến_đấu tại vùng giáp_ranh giữ Bosnia và Montenegro Chiều ngày 11 tháng 6 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ quyết_định rút quân lên phía bắc xuyên qua cửa_mở hẹp tại Tjentište do Sư_đoàn Dalmania 1 của Vaso_Jovanović vừa đột_phá trên con đường từ Foca đi Kalinovik_Tối 11 tháng 6 các đơn_vị NOVJ bắt_đầu di_chuyển Ngày 12 tháng 6 trong khi Không_quân Đức tiếp_tục ném bom bắn phá căn_cứ cũ của NOVJ thì các lữ_đoàn Đông_Bosnia 6 và Majevička 15 đã bắt_đầu đột_phá qua sông Sutjeska tại làng Rataj_Ngày 12 tháng 6 quân Đức tìm thấy những du_kích bị_thương phải nằm lại tại thung_lũng sông Sutjeska và đã bắn chết tất_cả bọn họ Theo báo_cáo của người Đức sở_dĩ quân Đức phải giết họ vì tất_cả đang mắc bệnh sốt phát_ban Ngày 13 tháng 6 các sư_đoàn Vô_Sản 1 và 2 tiếp_tục đột_phá lên phía bắc Sư_đoàn Xung_kích 3 trụ lại cản hậu tại làng Krekov bị thiệt_hại nặng Sư_đoàn trưởng Sava_Kovacevic tử_trận tại Vrbnica gần Foca khi mới 38 tuổi Lữ_đoàn còn lại của sư_đoàn này chuyển thành Lữ_đoàn độc_lập và nhập vào đoàn quân chủ_lực NOVJ đang mở_đường máu rút_lui Ngày 14 tháng 6 các lực_lượng còn lại của NOVJ và Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ đã đột_phá vượt qua vòng_vây của Sư_đoàn lê_dương 369 Đức và tập_kết tại vùng núi Rogatica phía đông Bosnia_Cuộc tấn_công thứ năm của liên_quân Đức Ý đã gây những thiệt_hại đáng_kể cho NOVJ Trong số 5 sư_đoàn và 2 lữ_đoàn tham_gia chiến_dịch có đến 4 sư_đoàn chỉ còn lại 1 2 quân_số Riêng Sư_đoàn Xung_kích 3 chỉ còn lại 1 lữ_đoàn Tổng_số thương_vong gồm 7 543 người kể_cả những người chết tại bệnh_viện do vết_thương và các thương_binh bị quân Đức bắn chết tại thung_lũng sông Sutjeska_Ngoài ra trong ngày 7 tháng 6 tại thị_trấn Dola gần Piva_Sư đoàn 118 Đức đã giết chết 520 thường_dân Nam_Tư trong đó có 106 trẻ_em Liên_quân Đức Ý cũng chịu thiệt_hại đáng_kể với 5 300 thương_vong trong đó có 2 768 lính Đức hơn 2 000 lính Ý và 411 lính Ustaše Không có số_liệu về thương_vong của lính Bulgaria Ngày 15 tháng 6 quân Đức chấm_dứt chiến_dịch Schwartz_Phong trào du_kích lan rộng Bất_chấp các cuộc hành_quân trừng_phạt của quân_đội Đức Quốc xã Phát_xít Ý và các lực_lượng thân Đức thân Ý ở Nam_Tư phong_trào du_kích chống phát_xít vẫn phát_triển tại nước này cả về quy_mô và tổ_chức Nòng_cốt của phong_trào vẫn là Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư không_những không bị tiêu_diệt mà_còn trưởng_thành qua từng trận đánh từng chiến_dịch mặc_dù họ cũng hứng_chịu những tổn_thất không nhỏ Từ cuối năm 1942 đến cuối năm 1943 đã có 9 Quân_đoàn du_kích được thành_lập gồm hơn 20 sư_đoàn và nhiều lữ_đoàn tiểu_đoàn độc_lập với tổng quân_số lên đến 239 000 người Ngày 9 tháng 11 năm 1942 Quân_đoàn Bosnia 1 quân đoàn chủ_lực đầu_tiên của NOVJ được thành_lập tại Bosnia gồm các sư_đoàn Kraina 4 5 và Lữ_đoàn 6 Đông_Bosnia do Kosta_Nag làm tư_lệnh Osman_Karabegović làm chính_uỷ Từ ngày 11 tháng 5 năm 1943 đơn_vị này được đổi tên thành Quân_đoàn Bosnia 3 Ngày 4 tháng 1 năm 1943 NOVJ thành_lập Quân_đoàn Croatia 4 từ Sư_đoàn Vô_Sản 6 Sư_đoàn Banijska 7 và Sư_đoàn Kordunaška 8 do Ivan_Gošnjak làm tư_lệnh Većeslav_Holjevac làm chính_uỷ Tổng quân_số ban_đầu có 9 819 người Quân_đoàn đã tham_gia các giai_đoạn I và giai_đoạn II của chiến_dịch Weiss_Trong khi Chiến_dịch Schwarz đã diễn_biến phức_tạp thì ngày 11 tháng 5 năm 1943 tại miền Đông_Bosnia_NOVJ đã thành_lập thêm Quân_đoàn Bosnia 5 trên cơ_sở Sư_đoàn Kraina 4 của Quân_đoàn Bosnia 3 và bổ_sung vào biên_chế các sư_đoàn Kraina 10 11 và Sư_đoàn độc_lập 10 Quân_đoàn do Slavko_Rodic chỉ_huy Velimir_Stojnic làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu gồm 9 804 người Ngày 17 tháng 5 năm 1943 Sư_đoàn độc_lập 10 được tách ra để nâng_cấp thành Quân_đoàn Slavonia 6 với sự tham_gia của Sư_đoàn độc_lập 12 Quân_đoàn này do Petar_Drapšin làm tư_lệnh và Otmar_Kreačić làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu gồm 5 200 người Ngày 5 tháng 10 năm 1943 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ cũng lúc thành_lập 2 quân_đoàn dư kích mới Quân_đoàn Vô_Sản 1 được hình_thành từ Sư_đoàn Vô_Sản 1 và Sư_đoàn Lička 6 do Koča_Popovic làm tư_lệnh Mijalko_Todorovic làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu khoảng 8 000 người Quân_đoàn Xung_kích 2 được hình_thành từ Sư_đoàn Vô_Sản 2 Sư_đoàn Xung_kích 3 và 8 đội du_kích từ các lãnh_thổ Montenegro Boka_Herzegovina và Sandzak do Peko_Dapčević làm tư_lệnh Mitar_Bakic làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu khoảng 8 500 người Ngày 7 tháng 12 năm 1943 Quân_đoàn Dalmatia 8 được thành_lập gồm các sư_đoàn bộ_binh 9 19 20 26 và Lữ_đoàn đổ_bộ đường_không Quân_số ban_đầu 13 049 người do Vicki_Krstulović làm tư_lệnh Ivan_Kukoć làm chính_uỷ Ngày 22 tháng 12 năm 1943 Quân_đoàn Slovenia 9 được thành_lập trên cơ_sở các sư_đoàn bộ inh 30 31 32 các đội du_kích Brisk_Beneš_Južnoprimorski_Gorenjski và Zapadnokoruš và tiểu_đoàn du_kích Ý Triestino d asalto Quân_số ban_đầu 6 800 người Quân_đoàn do Lado_Ambrožič chỉ_huy và Dusan_Kveder làm chính_uỷ Ngoài các quân_đoàn chính_quy tại nhiều vùng lãnh_thổ của Nam_Tư các đội du_kích nhỏ_lẻ đã được tập_hợp lại thành các sư_đoàn Trong năm 1943 có thêm 8 sư_đoàn du_kích được NOVJ thành_lập Ngày 13 tháng 4 năm 1943 3 lữ_đoàn du_kích Slovenia 1 2 và 3 đã tập_hợp lại thành Sư_đoàn Slovenia 14 do Mirko_Bračič chỉ_huy Dobovičnik làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu khoảng 2 400 người Cùng ngày các lữ_đoàn du_kích Slovenia 4 5 6 cũng hợp lại thành Sư_đoàn Slovenia 15 do Predrag_Jeftić chỉ_huy Viktor_Avbelj làm chính_uỷ Quân_số ban_đầu khoảng 1 400 người Cuối tháng 4 năm 1943 tại thị_trấn Brinje các lữ_đoàn du_kích 6 14 và các nhóm du_kích lẻ tại khu_vực Goransk đã tập_hợp lại thành Sư_đoàn Goransko 13 dưới sự chỉ_huy của Veljko_Kovacevic và Joseph_Skočilić_Quân số ban_đầu khoảng 5 600 người Ngày 2 tháng 7 tại Đông_Bosnia_NOVJ đã thành_lập Sư_đoàn Vojvodina 16 trên cơ_sở các lữ_đoàn du_kích Vojvodina 1 2 và 3 do Danilo_Lekic làm tư_lệnh kiêm chính_uỷ Quân_số ban_đầu 1 550 người Cùng ngày Sư_đoàn du_kích Đông_Bosnia 17 cũng được thành_lập từ Lữ_đoàn Vô_sản 6 Lữ_đoàn Majevička 15 và Đội du_kích độc_lập Majevička do Gligo_Mandic chỉ_huy Branko_Petricevic làm chính_uỷ quân_số ban_đầu khoảng 3 000 người Ngày 14 tháng 9 năm 1943 trên cơ_sở các lữ_đoàn du_kích Slovenia 8 9 và 10 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ thành_lập Sư_đoàn Slovenia 18 do Rado_Pekhaček chỉ_huy Janez_Khribar_Tone làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3 350 người Ngày 8 tháng 10 năm 1943 tại làng Biovičino_Sư đoàn du_kích Dalmatia 18 ra_đời trên cơ_sở các lữ_đoàn du_kích Dalmatia 5 6 và 7 do Milan_Kuprešanin làm tư_lệnh Petar_Babic làm chính_uỷ quân_số ban_đầu 3559 người Ngày 10 tháng 12 năm 1943 tại làng Vrdovo trên núi Dinara_Sư đoàn du_kích Dalmatia 20 được thành_lập gồm các lữ_đoàn du_kích Dalmatia 8 9 và 10 gồm 3 110 người do Velimir_Knezevic chỉ_huy Zivko_Zivkovic làm chính_uỷ Ngoài các lực_lượng trên bộ NOVJ bắt_đầu xây_dựng Hải_quân du_kích và Không_quân du_kích Ngày 19 tháng 9 năm 1942 tại Dalmatia những đơn_vị lính_thuỷ đầu_tiên của NOVJ ra_đời Ban_đầu họ sử_dụng các tàu đánh_cá có vũ_trang Sau khi phát_xít Ý bị thua trận ở miền Nam bán_đảo Apenin_NOVJ thu_giữ nhiều tàu tuần_duyên của Hải_quân phát_xít Ý để tự vũ_trang cho mình Ý rút khỏi chiến_tranh Đêm 9 tháng 7 năm 1943 quân đồng_minh Anh Mỹ triển_khai kế_hoạch Husky đổ_bộ lên đảo Sicilia bắt_đầu Chiến_dịch nước Ý Ngày 25 tháng 7 tại Roma vua Ý Victor_Emmanuel_III ra chiếu_chỉ phế_truất Benito_Mussolini khỏi chức_vụ thủ_tướng và giam_giữ ông này tại khách_sạn Albergo_Rifudzhio trong dãy núi Apennine_Thống chế Pietro_Badoglio được gọi ra lập chính_phủ mới Ngày 3 tháng 9 chính_phủ Badoglio đã ký_kết hiệp_ước đình_chiến với quân đồng_minh tại Lisbon được coi như một hiệp_ước đầu_hàng không điều_kiện Nước Ý rút ra khỏi cuộc chiến_tranh Mặc_dù ngày 12 tháng 9 năm 1943 các đơn_vị biệt_kích Đức của tướng SS Otto_Skorzeny đã giải_thoát cho Mussolini đưa về Milan và lập ra Chính_phủ Cộng_hoà_xã_hội Ý ở phía bắc tuyến Gothic nhưng Mussolini đã không còn quân_đội trong tay Ngoài nước Đức Quốc xã chính_phủ của ông ta không được một nước nào công_nhận còn Cụm tập_đoàn_quân C của quân_đội Đức Quốc xã do thống_chế Albert_Kesselring chỉ_huy thì chiếm_đóng miền Bắc_Ý và tiếp_tục chống lại quân_đội đồng_minh Anh Mỹ Tình_hình ở Nam_Tư cũng có những thay_đổi nhanh_chóng Tháng 8 năm 1943 Quân_đội Đức Quốc xã tiến_hành giải_giới các lực_lượng Ý theo chính_phủ của Pietro_Badoglio kể_cả hải_quân Ý còn đang kẹt lại tại các cảng của Nam_Tư ven biển Adriatic và trục_xuất quân_đội này khỏi lãnh_thổ Nam_Tư_Ngày 12 tháng 8 Tổng_hành_dinh quân_đội Đức Quốc xã thành_lập Cụm tập_đoàn_quân F do thống_chế Maximilian von Weichs chỉ_huy gồm nòng_cốt là Tập_đoàn_quân xe_tăng 2 và các đơn_vị Đức đang chiếm_đóng Nam_Tư_Hungary_Cụm tập_đoàn_quân E do tướng Alexander_Lohr chỉ_huy đang chiếm_đóng Hy_Lạp Tập_đoàn_quân 2 Bulgaria đang chiếm_đóng Macedonia và Tập_đoàn_quân Serbia gồm quân Ustaše và quân Chính_phủ bù_nhìn Serbia cũng được đặt thuộc quyền Maximilian von Weichs_Trong khi Cụm tập_đoàn_quân Nam_Đức đang phải tập_trung đối_phó tại mặt_trận Ukraina thì lợi_dụng tình_hình lộn_xộn này NOVJ đã nhanh tay tiến_quân tước vũ_khí của quân Ý chiếm lại các vùng do quân phát_xít Ý chiếm_đóng trước đó ở miền Tây_Croatia_Tây_Bosnia vùng biên_giới tiếp_giáp với Albania và các vùng ven biển Adriatic bao_gồm cả Montenegro Vùng giải_phóng do NOVJ kiểm_soát đã rộng ra chiếm một_nửa lãnh_thổ Nam_Tư_Quân_Đức quân Hungary Bulgaria và các lực_lượng Nam_Tư thân Đức chỉ còn chiếm_giữ được lãnh_thổ phía đông nam Tư và xứ Macedonia Đến cuối năm 1943 NOVJ đã có sư_đoàn xe_tăng chính_quy đầu_tiên trên cơ_sở 56 xe_tăng Ý vừa chiếm được Ngày 18 tháng 11 năm 1943 Hải_quân du_kích Nam_Tư chính_thức được thành_lập gồm các tàu tuần_duyên chiếm được của hải_quân Ý và các tàu đánh_cá được vũ_trang bằng súng_cối và súng_máy hạng nặng Ngày 2 tháng 10 năm 1943 một căn_cứ của NOVJ được mở tại Bari_Ý đang do quân Anh Mỹ và Liên_Xô cùng sử_dụng để tiếp_nhận và vận_chuyển hàng viện_trợ của các nước đồng_minh cho NOVJ bằng đường_biển và đường không Ngày 14 tháng 10 căn_cứ không_quân lớn đầu_tiên của NOVJ cũng được thiết_lập tại Livno_Lo ngại trước sự phát_triển của NOVJ Adolf_Hitler ra_lệnh cho thống_chế Maximilian von Weichs dùng mọi biện_pháp có_thể để ổn_định tình_hình ở phía tây Balkan và Hy_Lạp Từ tháng 10 năm 1943 Cụm tập_đoàn_quân F Đức đã huy_động 5 sư_đoàn bộ_binh Đức Bulgaria Hungary quân Utashi phối_hợp với Hải_đoàn Adriatic_Đức tiến_hành Chiến_dịch Tháng_Mười thường được gọi là cuộc tấn_công thứ_sáu của quân_đội Đức Quốc xã nhằm tái_chiếm bờ biển miền tây_nam Tư đặc_biệt là các bến cảng và tiêu_diệt hải_quân của NOVJ Từ ngày 1 đến ngày 9 tháng 10 quân Đức đã chiếm lại các cảng Littoral ở Slovenia Istria_Gorski và Split ở Croatia Ngày 15 tháng 10 quân Đức tiếp_tục đánh chiếm đảo Sibenik và bán_đảo Peljesac_Hải quân NOVJ phải di_chuyển đến các đảo Hvar và Brac kéo_theo các lữ_đoàn Dalmatia 1 9 và 11 cùng 4 đội du_kích và hàng nghìn dân tị_nạn tổng_cộng lên đến 15 000 người Từ tháng 11 đến đầu tháng 12 năm 1943 quân Đức tiếp_tục chiếm các đảo Drevnik lớn Drevnik nhỏ và đảo Korcula đổ_bộ càn_quét các đảo Curicta_Krk_Cres và Lošinj ở ven biển phía tây Slovenia Hải_quân NOVJ một lần nữa phải rời căn_cứ đến đảo Vis_Từ ngày 20 đến ngày 26 tháng 12 Hải_quân NOVJ các lữ_đoàn du_kích Dalmatia được sự hỗ_trợ của Hải_quân Anh đã tiến_hành bốn chiến_dịch lớn tại vòng_cung đảo Dugi_Kornaty_Zhirji_Vis Lastovo đánh lui Hải_đoàn Adriatic_Đức bảo_vệ thành_công căn_cứ chính tại đảo Vis biến nó thành một nơi vừa là pháo_đài vừa là hải_cảng liên_lạc với căn_cứ Bari và các căn_cứ hải_quân khác của đồng_minh ở phía đông Địa_Trung_Hải_Sự phát_triển của phong_trào du_kích ở Nam_Tư đã tạo ra ảnh_hưởng rất có lợi cho địa_vị của Nam_Tư trên trường quốc_tế Tại Hội_nghị Tam cường họp từ ngày 28 tháng 11 đến ngày 1 tháng 12 tại Tehran_Iran các nước đồng_minh Anh_Hoa Kỳ và Liên_Xô đã thừa_nhận lực_lượng NOVJ là đồng_minh chống phát_xít và các nước đồng_minh có nhiệm_vụ giúp_đỡ các lực_lượng này cung_cấp cho họ vũ_khí đạn_dược lương_thực quân_dụng và giúp_đỡ họ về tác_chiến trong các chiến_dịch chống quân chiếm_đóng Đức Quốc xã Theo thoả_thuận tại Tehran 1943 và được sự chấp_thuận của Tổng_tư_lệnh Josip_Broz_Tito ngày 23 tháng 2 năm 1944 phái_đoàn cố_vấn quân_sự Liên_Xô do trung_tướng Nikolai_Vasilyevich_Korneev đã bay đến Livno và quân_đội Liên_Xô bắt_đầu phối_hợp tác_chiến trực_tiếp với Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư trên chiến_trường Hội_nghị toàn_quốc AVNOJ lần thứ hai Hai ngày trước khi khai_mạc hội_nghị một bi_kịch đã xảy ra với những người yêu nước Nam_Tư_Luật sư Ivo_Lola_Ribar con trai của Chủ_tịch AVNOJ tiến_sĩ Ivan_Ribar nhà_lãnh_đạo Đoàn Thanh_niên Cộng_sản Nam_Tư thành_viên của Bộ_chỉ_huy tối_cao Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã bị sát_hại Được bổ_nhiệm là Trưởng phái_bộ quân_sự Nam_Tư tại Sở_chỉ_huy quân đồng_minh tại mặt_trận Bắc_Phi và Địa_Trung_Hải ngày 27 tháng 11 Ivo_Lola_Ribar lên máy_bay tại sân_bay Glamoč để đi Cairo Vào lúc máy_bay còn đang trên đường lăn các máy_bay_cường_kích Đức bất_ngờ kéo đến oanh_tạc sân_bay Glamoč_Một quả bom đã rơi trúng máy_bay của Ivo_Lola_Ribar phá_huỷ máy_bay và giết chết Ivo_Lola_Ribar cùng phi_hành_đoàn Trước đó gần hai tháng_ngày 3 tháng 10 người con trai thứ hai của Ivan_Ribar là Jurica_Ribar cũng đã bỏ_mạng trong một trận chiến_đấu chống lại quân Chetniks ở Kolasin_Vì đang bận chỉ_huy quân_đội tại Livno_Nguyên soái Josip_Broz_Tito đã gửi điện chia buồn đến Ivan_Ribar_Ngày 29 tháng 11 năm 1943 Hiệp_hội giải_phóng dân_tộc Nam_Tư chống phát_xít AVNOJ tiến_hành hội_nghị lần thứ hai tại Jajce miền trung Bosnia_Khác với hội_nghị lần đầu hội_nghị lần thứ hai có sự tham_gia đầy_đủ của 142 đại_biểu đến từ các vùng lãnh_thổ của Nam_Tư thuộc các đảng_phái yêu nước khác nhau gồm Đảng Cộng_sản Nam_Tư_Đảng_Nông dân Croatia Đảng Nông_dân Serbia Cộng_đồng Hồi_giáo Nam_Tư_Đảng_Công_giáo xã_hội Nam_Tư_Đảng_Cấp tiến Đảng Dân_chủ độc_lập 2 đại_biểu của Uỷ_ban Croatia 1915 tại London và các đại_biểu của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Các đại_biểu từ Montenegro đã phải phải đi bộ vượt qua hơn 300 dặm đường với vũ_khí trong tay để đến dự hội_nghị đúng thời_điểm khai_mạc Hội_nghị được bảo_vệ nghiêm_ngặt bởi các sĩ_quan và binh_sĩ lực_lượng cảnh_vệ thuộc Tổng_hành_dinh NOVJ đề_phòng biệt_kích Đức đặt bom phá_hoại Các khẩu_đội pháo_cao_xạ và nhiều súng_máy phòng_không được triển_khai xung_quanh Jajce đề_phòng không_quân Đức tập_kích 19 giờ ngày 29 tháng 11 Ivan_Ribar khai_mạc hội_nghị và đọc báo_cáo của Hiệp_hội 21 giờ nguyên_soái Josip_Broz_Tito trình_bày bài phát_biểu của ông Bài diễn_văn có đoạn viết Nửa đên 29 rạng ngày 30 tháng 11 Hội_nghị toàn_quốc lần thứ hai của AVNOJ ra nghị_quyết với 4 nội_dung chính gồm có Sau khi suy_tôn Josip_Broz_Tito là Nguyên_soái của Nam_Tư_AVNOJ đã bầu Uỷ_ban Giải_phóng dân_tộc trung_ương Nam_Tư_NKOJ gồm Chủ_tịch 3 Phó chủ_tịch và 12 thành_viên BULLET Chủ_tịch kiêm Uỷ_viên phụ_trách quốc_phòng Nguyên_soái Josip_Broz_Tito_BULLET Phó chủ_tịch thứ nhất Edvard_Kardelj_BULLET Phó chủ_tịch thứ hai Vladislav_Ribnikar_BULLET Phó chủ_tịch thứ ba Bozidar_Magovac_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Ngoại_giao Tiến_sĩ Joseph_Smodlaka_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Nội_vụ Vlada_Zecevic_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Giáo_dục Edvard_Kocbek_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Kinh_tế quốc_dân Tiến_sĩ Ivan_Milutinovic_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Tài_chính Dusan_Sernec_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Giao_thông vận_tải Sreten_Žujović_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Y_tế cộng_đồng Tiến_sĩ Milivoj_Jambrišak_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách các vấn_đề Xã_hội_Tiến_sĩ Anton_Kržišnik_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Tư_pháp Frane_Frol_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Lương_thực thực_phẩm Mile_Peruničić_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Xây_dựng Tiến_sĩ Rade_Pribicevic_BULLET_Uỷ_viên phụ_trách Tài_nguyên rừng và khoáng_sản Tiến_sĩ Sulaiman_Filipović_Tiếp theo ANVOJ đã bầu lại đoàn_chủ_tịch ANVOJ gồm có BULLET Chủ_tịch Tiến_sĩ Ivan_Ribar_BULLET_Các phó chủ_tịch Antun_Augustinčić_Dimitar_Vlahov Marko_Vujačić_Moša_Pijade và Josip_Rus_BULLET_Các bí_thư Rodoljub_Čolaković và Radonja_Golubović_BULLET_Các thành_viên Jakob_Rade_Avšič_Metodije Andonov_Čento_Mihailo_Apostolski Spasenija_Cana_Babović_Tiến_sĩ Vladimir_Bakarić_France_Bevk Milan_Belovuković_Josip_Broz Tito_Tiến_sĩ Vaso_Butozan_Josip_Vidmar Sreten_Vukosavljević_Ante_Vrkljan Tiến_sĩ Pavle_Gregorić_Maca_Gržetić Nikola_Grulović_Milovan_Đilas Sreten_Žujović_Vlada_Zečević Josip_Jeras_Osman_Karabegović Jevstatije_Karamantijević_Edvard_Kardelj Tiến_sĩ Vojislav_Kecmanović_Boris_Kidrič Ivan_Stevo_Krajačić_Vicko Krstulović_Pavao_Krce_Husnija Kurt_Filip_Lakuš_Voja Leković_Tiến_sĩ Ljubo_Leontić_Franc_Leskošek Božidar_Magovac_Tiến_sĩ Ante_Mandić_Moma_Marković Tiến_sĩ Metod_Mikuž_Tiến_sĩ Niko_Miljanić_Vladimir_Nazor Tiến_sĩ Blagoje_Nešković_Stanko_Opačić Ćanica_Nikola_Petrović_Vlado Pop_Tomov_Koča_Popović Aleksandar_Preka_Tiến_sĩ Rade_Pribićević_Duro_Pucar Stari_Aleksandar_Ranković_Vladislav Ribnikar_Tiến_sĩ Josip_Smodlaka_Tiến_sĩ Zlatan_Sremec_Petar_Stambolić Luka_Stević_Mehmed_Sudžuk Tone_Fajfar_Frane_Frol và Andrija_Hebrang_Lúc đầu quyết_định AVNOJ vấp phải sự phản_đối của Thủ_tướng Anh Winston_Churchill_Chính phủ Anh coi quyết_định của AVNOJ là độc_đoán cản_trở sự quay lại của nhà_vua Nam_Tư có liên_quan đến Anh Đối_với Liên_Xô_Nam_Tư cũng từ_chối thông_báo cho Liên_Xô biết về cuộc họp sắp tới và về những gì người Nam_Tư dự_kiến Tuy_nhiên một bức_điện thông_báo đã được gửi đi Moskva ngay_lập_tức sau khi khi phiên họp cuối_cùng của AVNOJ kết_thúc đặt I V Stalin trước một việc_đã_rồi Hành_động độc_lập của những người Nam_Tư yêu nước đã buộc các nước_lớn là đồng_minh chống phát_xít đều phải cố_gắng tranh_thủ họ Tháng 12 năm 1943 người Anh chấm_dứt hẳn việc cung_cấp vũ_khí cho quân Chetniks và bắt_đầu rót vũ_khí cho NOVJ Người Mỹ thì chỉ giữ mối quan_hệ hạn_chế với người của Draza_Mihajlovic để những người này hỗ_trợ cho các phi_công Mỹ nếu họ bị không_quân Đức bắn rơi ở Nam_Tư_Tháng 2 năm 1943 I V Stalin cử phái_bộ quân_sự của Liên_Xô đến làm_việc tại Sở_chỉ_huy NOVJ Năm 1944 Năm 1944 bắt_đầu bằng việc các nước Đồng_Minh Anh Mỹ và Liên_Xô mở một cuộc chạy_đua tiếp_tế cho quân_đội NOVJ Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư không còn là các đội du_kích nhỏ_lẻ không mấy_ai để_ý như hai năm về trước Đến mùa xuân năm 1944 NOVJ đã có một lực_lượng hùng_hậu gồm hơn 400 000 quân bao_gồm đủ các binh_chủng bộ_binh pháo_binh tăng thiết_giáp Không_quân và hải_quân đang từng bước được xây_dựng và mở_rộng Quân_đội NOVJ được biên_chế khoảng trên 50 sư_đoàn trong đó có 20 sư_đoàn nằm trong biên_chế của 8 quân đoàn chủ_lực Đến mùa thu năm 1944 NOVJ đã phát_triển đến 15 quân đoàn chủ_lực 16 lữ_đoàn độc_lập và 2 cụm tác_chiến Từ cuối năm 1943 bằng đường_biển và đường không các nước đồng_minh Anh Mỹ đã chuyển đến cho Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư gần 1 000 tấn hàng_hoá Đến đầu năm 1944 vũ_khí và phương_tiện của Liên_Xô vẫn còn chiếm vai_trò thứ_yếu trong Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư do việc vận_chuyển phải đi xuyên qua những vùng_đất đai rộng_lớn vẫn còn do quân_đội Đức Quốc xã kiểm_soát ở Đông_Âu_Tuy nhiên đến mùa xuân và đầu mùa hè năm 1944 quân_đội Liên_Xô đã có được những điều_kiện thuận_lợi hơn để cung_cấp vũ_khí cho đồng_minh NOVJ Ngày 23 tháng 2 năm 1944 phái_bộ quân_sự Liên_Xô do trung_tướng Nikolai_Vasilyevich_Korneev dẫn_đầu cùng hơn 30 chuyên_gia quân_sự Liên_Xô đã bay đến Sở_chỉ_huy của NOVJ để giúp_đỡ các đồng_minh Nam_Tư phát_triển quân_đội của mình Sau hội_nghị Tehran cuối năm 1943 các nước đồng_minh Anh Mỹ và Liên_Xô cũng thoả_thuận cùng dùng chung căn_cứ không_quân ở Bari_Ý trên bờ biển Adriatic để tiếp_tế cho Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Chỉ trong 4 tháng từ ngày 7 tháng 5 đến 7 tháng 9 năm 1944 Không_quân vận_tải Liên_Xô đã chở đến Nam_Tư 920 tấn hàng_hoá gồm vũ_khí đạn_dược đồng_phục giày_dép thực_phẩm phương_tiện vật_tư thông_tin liên_lạc và y_tế Tháng 2 năm 1944 7 sư_đoàn Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư từ miền Nam_Bosnia phối_hợp với 5 sư_đoàn đang hoạt_động ở Serbia đã giải_phóng toàn_bộ miền Nam_Bosnia và tiến sát Sarajevo biến đô_thị này trở_thành một thành_phố mặt_trận Tháng 4 và tháng 5 năm 1944 các Quân_đoàn vô_sản 1 và 2 đã tiến_hành chiến_dịch Nam_Serbia quét sạch quân Đức và quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia khỏi các thành_phố và thị_trấn Cazin_Lomnica_Brac_Solta Podgorach_Bosilevo_Đến tháng 9 năm 1944 sau khi Romania và Bulgaria được giải_phóng_Quân_đội Liên_Xô đã thiết_lập được liên_lạc trực_tiếp trên bộ với Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và cùng với quân_đội của Mặt_trận Tổ_Quốc Bulgaria phối_hợp tác_chiến với NOVJ trong các chiến_dịch giải_phóng các vùng lãnh_thổ của Nam_Tư còn bị quân Đức và các lực_lượng thân Đức chiếm_đóng Hơn 3 000 tấn hàng_hoá chủ_yếu là vũ_khí và đạn_dược đã được Phương_diện_quân Ukraina 3 chuyển_giao cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Chiến dịch bắt_cóc Tito thất_bại Không_thể tiêu_diệt được Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư bằng các chiến_dịch càn_quét nước Đức Quốc xã đã dùng đến ngón đòn cuối_cùng để thủ_tiêu cơ_quan đầu_não của phòng trào du_kích giải_phóng dân_tộc ở Nam_Tư_Dựa trên cơ_sở sự thành_công của chiến_dịch giải_cứu Benito_Mussolini trùm phát_xít Ý khỏi nơi giam_giữ của Chính_phủ Pietro_Badoglio cơ_quan an_ninh Đức Quốc xã do Heinrich_Himmler chỉ_huy quyết_định mở chiến_dịch bắt_cóc Josip_Broz_Tito và ban lãnh_đạo AVNOJ Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ Ngày 21 tháng 5 năm 1943 Adolf_Hitler phê_duyệt kế_hoạch hành_động và đặt cho nó cái tên mã là Chiến_dịch Hiệp_sĩ Operation_Rösselsprung_Lịch sử của Nam_Tư gọi đây là cuộc tấn_công thứ_bảy của quân Đức Quân_đội Đức Quốc xã huy_động nhiều đơn_vị đặc_biệt tinh_nhuệ tham_gia chiến_dịch này với tổng quân_số trên 20 000 người BULLET Quân_đội Đức Quốc xã do tướng Lothar_Rendulic chỉ_huy huy_động gồm Trung_đoàn bộ_binh Croatia và Tiểu_đoàn xe_tăng Tiger I của Sư_đoàn bộ_binh 373 Tiểu_đoàn trinh_sát bọc thép của Sư_đoàn bộ_binh 369 Trung_đoàn 1 của Sư_đoàn biệt_kích Brandenburg_Trung đoàn cơ_giới 92 Tiểu_đoàn trinh_sát sơn chiến 54 Tiểu_đoàn 2 pháo_tự_hành thuộc Sư_đoàn Brandenburg_BULLET_Lực_lượng SS do tướng SS Otto_Skorzeny chỉ_huy huy_động Tiểu_đoàn biệt_kích dù 500 SS các trung_đoàn 12 13 của Sư_đoàn 7 SS Prinz_Eugen và tiểu_đoàn trinh_sát của sư_đoàn này BULLET Lực_lượng Ustaše huy_động Trung_đoàn biên_phòng 1 và Lữ_đoàn dân_quân 2 BULLET Lực_lượng Chetniks huy_động các lữ_đoàn Bosnia 1 và 2 các lữ_đoàn Dinara 501 và 502 BULLET Cụm không_quân Balkan_Đức huy_động khoảng 100 máy_bay trong đó có 40 máy_bay vận_tải Ju 52 và hơn 30 tàu lượn DFS 230 Quân Đức chia làm hai cánh Cánh quân đường không gồm các đơn_vị biệt_kích SS bí_mật đổ_bộ bằng dù và tàu lượn với mục_tiêu bất_ngờ tập_kích Tổng_hành_dinh NOVJ bắt_giữ Josip_Broz_Tito cùng Bộ Tổng_tham_mưu NOVJ và trụ lại chờ quân bộ tấn_công đến Mỗi lính biệt_kích Đức đều có ảnh của J B Tito_Riêng đối_với các sĩ_quan và binh_sĩ Liên_Xô thuộc phái_bộ quân_sự Liên_Xô bên cạnh NOVJ tướng Otto_Skorzeny tuyên_bố phái_đoàn này có_mặt ở Nam_Tư là ngoài vòng pháp_luật ông ta cho_phép lính biệt_kích Đức giết họ ngay khi bắt được mà không cần xét_hỏi Đối_phó lại với đòn đột_kích của quân Đức và các lực_lượng Nam_Tư thân Đức Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư tại khu_vực Drvar ban_đầu chỉ có Sư_đoàn Vô_Sản 6 Tiểu_đoàn cảnh_vệ của Tổng_hành_dinh NOVJ và Học_viên trường sĩ_quan NOVJ với quân_số khoảng 5 000 người và họ ở vào thế bị_động ngay từ giờ_phút đầu của chiến_dịch Trong quá_trình chiến_dịch có sự tham_gia giải_cứu của Quân_đoàn Vô_sản 1 và Không_quân Liên_Xô tại căn_cứ Bari_Ngày_X mà Adolf_Hitler chọn để khởi_sự chiến_dịch bắt_cóc J B Tito là ngày 25 tháng 5 ngày mà J B Tito chọn làm ngày sinh_nhật của mình kể từ khi ông tham_gia quân_đội Áo Hung_Thực ra J B Tito sinh ngày 7 tháng 5 năm 1892 nhưng ông đã chọn ngày 25 tháng 5 và sau_này ngày đó trở_thành Ngày Thanh_niên Nam_Tư 6 giờ sáng 25 tháng 5 các máy_bay Ju 87 Đức bắt_đầu ném bom và bắn phá khu_vực Drvar_Các máy_bay Ju 52 vừa thả dù vừa kéo_theo các tàu lượn và quân Đức điều_khiển chúng hạ_cánh xuống các trảng trống trên núi Đợt đổ_bộ đầu_tiên của quân Đức gồm 314 lính biệt_kích dù của Tiểu_đoàn 500 SS và 340 lính của Trung_đoàn biệt_kích Brandengurg dùng tàu lượn Cuộc đổ_bộ của quân Đức diễn ra không suôn_sẻ Do các cơn gió mạnh thổi từ biển Adriatic vào một tàu lượn đã đáp trúng nơi đóng quân của Lữ_đoàn 13 Sư_đoàn Vô_Sản 6 ba chiếc khác bị rơi xuống các hẻm núi Lữ_đoàn Vô_Sản 13 lập_tức nổ_súng báo_động Tiểu_đoàn cảnh_vệ của Tổng_hành_dinh NOVJ và Học_viên trường sĩ_quan NOVL cũng tập_hợp lực_lượng chống lại biệt_kích Đức Quân Đức đổ_bộ xuống thị_trấn Drvar và lập_tức lùng_sục J B Tito cũng Bộ tham_mưu của ông Những người_dân đều trả_lời không biết J B Tito ở đâu và họ bị bắn chết ngay_lập_tức Vào thời_điểm quân Đức đổ_bộ J B Tito đang ở nơi làm_việc của ông trong một hẻm núi cạnh thị_trấn trên độ cao 70 m Hang này có cửa vào theo đường_mòn và một cửa ra ở vách núi dựng_đứng phía đối_diện Phát_hiện có báo_động ông đã dùng dây thừng tụt xuống theo cửa ra và chạy đến điểm tập_trung theo quy_ước cách thị_trấn Drvar hơn 1 km Tại đây ông gặp Bộ tham_mưu của mình các uỷ_viên chủ_chốt của AVNOJ các sĩ_quan của các phái_bộ quân_sự Liên_Xô_Mỹ và Anh Ngay_lập_tức tiểu_đoàn cảnh_vệ đã hộ_tống họ đến Sở_chỉ_huy dự_bị ở Potosi cách Drvar khoảng hơn 10 km Tuy_nhiên quân Đức đã bao_vây khắp mọi ngả đường quanh khu_vực Drava và tiếp_tục dồn_ép Lữ_đoàn Vô_Sản 13 11 giờ trưa 25 tháng 5 hơn 1 000 quân của Lữ_đoàn Vô_Sản 3 tổ_chức phản đột_kích và Trung_đoàn SS Brandenburg giải_cứu nhà_báo Mỹ Stojan_Pribicevic và ba nhà_báo đồng_minh bị quân Đức bắt được lúc mở_đầu trận đột_kích 23 giờ đêm 25 tháng 5 J B Tito triệu_tập cuộc họp với tất_cả các chỉ_huy NOVJ cùng với chỉ_huy trưởng các phái_bộ quân_sự Anh Mỹ và Liên_Xô bàn kế_hoạch thoát vây Trong khi đại_tá Vivian_Strich trưởng phái_bộ quân_sự Anh đề_nghị chia nhỏ đoàn người thành nhiều nhóm để thoát vây thì tướng N V Korneev phản_đối Ông cho rằng làm như_vậy là xé_lẻ đội_hình cho quân Đức làm_thịt Theo Korneev thì dựa vào kinh_nghiệm trên chiến_trường Xô_Đức đoàn quân cần phải tập_trung hành_động thống_nhất bên nhau Josip_Broz_Tito nghe theo N V Korneev_Nhận được tin báo khẩn_cấp từ Drvar tướng Koča_Popovic tư_lệnh Quân_đoàn Vô_Sản 1 đã điều Sư_đoàn Vô_sản 6 hành_quân đến Potosi_Sáng 26 tháng 5 Sư_đoàn Vô_Sản 6 đã gặp đoàn quân của Sở_chỉ_huy NOVJ và dẫn đoàn người vượt qua vùng núi Sator đến Cupreshko trong vùng kiểm_soát của NOVJ Tuy_nhiên đây lại là địa_điểm rất không thuận_lợi để đặt Sở_chỉ_huy vì nó ở quá xa về phía bắc của chiến_trường chính Sau mấy ngày bàn_thảo cuối_cùng Josip_Broz_Tito quyết_định rời trụ_sở ACVNOJ và Tổng_hành_dinh NOVJ đến đảo Vis bằng máy_bay của đồng_minh bay qua Bari_Tuy nhiên có một khó_khăn mà các chỉ_huy của NOVJ không tính đến là liên_lạc qua điện_đài Phái_bộ quân_sự Anh đã phải phá_huỷ điện_đài của họ vì sợ lọt vào tay quân Đức Phái_đoàn quân_sự Liên_Xô có điện_đài nhưng là loại công_suất nhỏ chỉ có_thể liên_lạc với căn_cứ tại Bari khi Sở_chỉ_huy NOVJ còn đóng tại Drvar_Bãi hạ_cánh cũng chưa được chuẩn_bị Nhờ sự tháo_vát của hiệu_thính_viên Liên_Xô_Dolgov cuối_cùng ngày 2 tháng 6 liên_lạc vô_tuyến đã được nối lại Dolgov đã đem điện_đài lên đỉnh núi cao nhất tại khu_vực Cupreshko và dựng ăng ten lên nơi cao nhất đánh hai bức_điện gửi đi Bari và Moskva yêu_cầu cho máy_bay đến khu_vực Cupreshko vào 22 giờ đêm 3 tháng 6 Phái_đoàn quân_sự Anh Mỹ cũng gửi một bức_điện tương_tự về Bari cho Bộ_chỉ_huy đồng_minh ở Địa_Trung_Hải_Thời hạn người Anh hẹn máy_bay đến đón chậm hơn phía Liên_Xô 24 giờ Trong khi đó người Nam_Tư khẩn_trương chuẩn_bị một đường_băng dã_chiến gần trung_tâm thị_trấn Đêm 3 rạng ngày 4 tháng 6 tướng S V Sokolov chỉ_huy Liên_Xô tại căn_cứ Bari phái tổ bay Li 2 gồm đại_uý phi_công A S Sornikov trung_uý hoa_tiêu P N Yakimov và thượng_sĩ hiệu_thính_viên kiêm cơ_khí trên không B T Kalinkin bay đi Cupreshko Sau hơn 3 giờ bay và tìm_kiếm những đốm lửa từ bãi hạ_cánh trong sương_mù 23 giờ đêm 3 tháng 6 tổ bay của đại_uý A S Sornikov đã hạ_cánh xuống bãi đáp Cupreshko đón J B Tito các nhân_vật chủ_chốt của AVNOJ và NVOJ và lãnh_đạo phái_bộ quân_sự Liên_Xô về Bari ngay trong đêm Ngày hôm sau tổ bay của A S Sornikov tiếp_tục đón những yếu_nhân còn lại của AVNOJ và phái_đoàn quân_sự Liên_Xô dẫn đường cho các máy_bay Anh Mỹ đến Cupresko đón phái_bộ quân_sự Anh Mỹ về Bari_Ngày 6 tháng 6 tàu_chiến Anh HMS Blackmore đã đưa J B Tito cùng Bộ Tổng_tham_mưu của ông đến đảo Vis_Chiến dịch Hiệp_sĩ của Hitler nhằm thủ_tiêu bộ_máy lãnh_đạo kháng_chiến của Nam_Tư hoàn_toàn phá_sản Các phi_công Liên_Xô_A_S Sornikov_P_N_Yakimov và B T Kalinkin được tặng các danh_hiệu Anh_hùng nhân_dân Nam_Tư và Anh_hùng Liên_Xô_Cuộc đàm_phán J B Tito và I V Stalin tại Moskva_Tháng 9 năm 1944 Bulgaria được giải_phóng và bắt_đầu tham_chiến cùng Liên_Xô và phe Đồng_Minh chống phát_xít Các chiến_dịch tiếp_theo của Phương_diện_quân Ukraina 3 Liên_Xô tại Balkan cần có sự phối_hợp với quân_đội Bulgaria và Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư trên lãnh_thổ Nam_Tư_Tuy nhiên do tránh cuộc càn_quét của quân Đức ở Drvar mùa hè năm 1944 Bộ_Chỉ_huy tối_cao NOVJ buộc phải di_tản ra đảo Vis_Điều này gây bất_tiện cho công_tác lãnh_đạo chỉ_huy của bản_thân J B Tito và Bộ_Chỉ_huy NOVJ cũng như sự phối_hợp giữa các cơ_quan chỉ_huy của quân_đội Liên_Xô và quân_đội Bulgaria với NOVJ Sau nhiều phiên họp bàn_bạc ngày 18 tháng 9 J B Tito chấp_thuận đề_nghị của phía Liên_Xô về việc rời Bộ_Chỉ_huy tối_cao NOVJ đến thành_phố Crajova của Romania sát biên_giới phía đông Nam_Tư cách Beograd trên dưói 100 km về phía đông thuộc vùng kiểm_soát của quân_đội Liên_Xô_Đây là vị_trí thuận_tiện để Bộ_Chỉ_huy tối_cao NOVJ có_thể giữ liên_lạc chặt_chẽ với tất_cả các quân đoàn chủ_lực của họ Không_quân tầm xa của Liên_Xô cùng một lúc phải làm hai nhiệm_vụ di_chuyển Bộ_Chỉ_huy NOVJ đến Crajova và đưa Tổng_tư_lệnh NOVJ nguyên_soái Josip_Broz_Tito đến thăm Moskva theo lời mời của I V Stalin_Đêm 19 tháng 9 năm 1944 trung_tướng N V Korneev triệu_tập đại_tá V A Shchelkunov chỉ_huy phi_đội đặc_nhiệm cùng các phi_công P M Mikhailov và V G Pavlov đến phòng làm_việc của mình Ông giao cho họ nhiệm_vụ phải bí_mật di_chuyển Bộ_Chỉ_huy tối_cao NOVJ và J B Tito từ đảo Vis đến Crajova_Lộ trình bay được vạch ra từ đảo Vis theo hướng Bari nhưng ra đến biển Adriatic thì vòng lên hướng tây bắc sau đó quặt vào đất_liền vượt qua vùng Bosnia và Serbia đến Crajova_Chuyến bay được dự_kiến khởi_hành vào 3 giờ sáng 20 tháng 9 Trong quá_trình bay không được sử_dụng liên_lạc vô_tuyến Kế_hoạch bay của ba chiếc Li 2 do đại_tá V A Shchelkunov chỉ_huy đã được thực_hiện trọn_vẹn và an_toàn tuyệt_đối Sau 4 giờ bay J B Tito và đoàn cán_bộ chỉ_huy của Bộ_Chỉ_huy NOVJ đã hạ_cánh xuống sân_bay Crajova và bắt_đầu làm_việc Nguyên_soái J B Tito và một_số sĩ_quan cao_cấp NOVJ tiếp_tục bay đến Moskva để bàn_bạc với Liên_Xô và Bulgaria về việc phối_hợp hành_động giữa quân_đội ba nước Sau khi nhận được báo_cáo của Trưởng phái_bộ quân_sự Anh tại đảo Vis rằng J B Tito và Bộ_Chỉ_huy NOVJ đã biến mất đại_tướng William_Elliott chỉ_huy các lực_lượng không_quân Anh tại Địa_Trung_Hải rất tức_giận vì cho rằng J B Tito phải bay đến Bari chứ không_thể đi nơi khác Ông lập_tức triệu_tập tướng S V Sokolov_Trưởng phái_đoàn quân_sự Liên_Xô tại Bộ_Tư_lệnh đồng_minh ở Địa_Trung_Hải để làm rõ việc người Nga đã giấu Tito ở đâu Tướng S V Sokolov trả_lời rằng ông hoàn_toàn không biết Khi William_Elliott kết_luận rằng người Nga đã lợi_dụng lòng tốt của họ thì S V Sokolov trả_lời Chúng_tôi cảm_ơn các đồng_minh của chúng_tôi và cũng xin sẵn_lòng đền_đáp lại như_vậy Cuộc căn_vặn giữa hai viên tướng chấm_dứt khi Tổng_tư_lệnh tối_cao Liên_Xô_I_V Stalin đã thông_báo cho Thủ_tướng Anh Winston_Churchill rằng Josip_Broz_Tito đã ở Moskva để bàn việc hiệp_đồng trong các chiến_dịch sắp tới giữa quân_đội Liên_Xô với Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Quân_đội của Mặt_trận Tổ_quốc Bulgaria Tại cuộc hội_đàm giữa J B Tito và I V Stalin hai bên đã đạt được nhiều thảo thuận quan_trọng về phối_hợp tác_chiến và tăng_cường thêm trang_bị cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Phía_Liên Xô đã cử các đại_diện đến các bộ_chỉ_huy vùng của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư với tư_cách là các sĩ_quan liên_lạc để bảo_đảm phối_hợp tác_chiến giữa hai bên Thiếu_tướng A P Gorskov được cử đến đến Bộ_chỉ_huy vùng Serbia nơi sẽ diễn ra những sự_kiện quan sự chủ_yếu của Chiến_dịch giải_phóng Beograd_Đại_tá P Kh_Rakh được cử đến Bộ_chỉ_huy vùng Croatia Đại_tá N K Patrakhanchyev được cử đến Slovenia Thiếu_tá P M Kovalenko được cử đến Montenegro Cùng đi với họ có các đội sĩ_quan tuỳ_tùng điện_báo_viên và nhân_viên kỹ_thuật Trên cơ_sở các thoả_thuận đã đạt được tại Moskva giữa I V Stalin và J B Tito trong nửa cuối tháng 9 năm 1944 Bộ tham_mưu Phương_diện_quân Ukraina 3 và Bộ tham_mưu tối_cao NOVJ đã cùng soạn_thảo kế_hoạch giải_phóng Beograd_Đến ngày 20 tháng 9 năm 1944 họ đã báo_cáo dự_thảo kế_hoạch lên Đại_bản_doanh Bộ_Tổng_tư_lệnh tối_cao và Tổng_hành_dinh của NOVJ Mục_tiêu tổng_quát của chiến_dịch là tiêu_diệt cánh quân Đức ở đông bắc Nam_Tư_Cụm tập_đoàn_quân Serbia đánh chiếm Beograd và các trung_tâm đầu_mối đường_sắt quan_trọng ở Nam_Tư ngăn_chặn quân Đức rút_lui từ Montenegro Macedonia và Hy_Lạp lên củng_cố các phòng_tuyến ở sông Tissa và sông Danub_Hungary Kế_hoạch dự_định sử_dụng Tập_đoàn_quân 57 của tướng N A Gagen và Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 4 của tướng V I Zhdanov_Trục giao_thông đường_sắt từ Beograd đi Saloniki_Hy_Lạp là các vị_trí đóng quân của Cụm tập_đoàn_quân Serbia và Cụm tập_đoàn_quân F Đức có tác_dụng như một tuyến phân_giới để phối_hợp hành_động Quân_đội Liên_Xô tấn_công từ phía đông Quân_đội NOVJ tấn_công ở phía tây tuyến này Riêng ở phía nam Serbia và khu_vực Macedonia quân_đội Bulgaria sẽ tham_gia chiến_dịch từ hướng Đông phối_hợp với các đơn_vị NOVJ từ phía tây đánh vào Skopje_Nish và các trung_tâm khác trong vùng Trên cánh Bắc của chiến_dịch Bộ Tổng_tham_mưu Liên_Xô cũng huy_động thêm Quân_đoàn bộ_binh cận_vệ 10 của Tập_đoàn_quân 46 để phối_hợp tấn_công Beograd từ hướng đông bắc Đối_mặt với quân_đội Liên_Xô_Nam_Tư và Bulgaria là 11 sư_đoàn_Đức 2 sư_đoàn quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia và 3 sư_đoàn quân Ustaše_Chiến dịch dự_kiến sẽ hoàn_thành ngày 13 hoặc 14 tháng 10 năm 1944 Giải_phóng Beograd_Sát trước thời_điểm diễn ra chiến_dịch giải_phóng Beograd các quân_đoàn bộ_binh 68 và 75 Tập_đoàn_quân 57 đã hoàn_thành chiến_dịch phòng_ngự quyết_liệt trên sông Danub đánh chiếm một đầu cầu khá lớn ở các khu_vực Vidin và Turnu_Severin trên bờ Tây sông Danub thuộc lãnh_thổ Bulgaria và Nam_Tư_Các khu_vực này đều trở_thành các bàn_đạp rất lợi_hại để tấn_công Cụm tập_đoàn_quân Serbia Đức Ngày 28 tháng 9 năm 1944 chiến_dịch chính_thức mở_màn Trên cánh phải Quân_đoàn bộ_binh 10 Tập_đoàn_quân 46 và Giang đoàn Danub sau khi quét sạch quân Đức tại các khu_vực Bela_Tsrkva và Vrshats bên tả_ngạn sông Danub đã đánh chiếm Panchevo một đầu_mối giao_thông quan_trọng trên bờ sông Danub cách Beograd 15 km về phía đông Trên khu_vực Vidin và Turnu_Severin các quân_đoàn bộ_binh 68 và 75 đã hình_thành hai mũi tấn_công vu_hồi từ Brza_Palanka và Vidin hợp_điểm tại phía tây Negotin 2 sư_đoàn_Đức và 1 sư_đoàn quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia đã bị bao_vây tiêu_diệt và bắt làm tù_binh tại khu_vực Negotin_Ngày 30 tháng 9 thống_chế Maximilian von Weichs mở một cuộc phản_công của 2 sư_đoàn_Đức và 1 sư_đoàn Quân_Chính phủ cứu nguy dân_tộc Serbia từ Doni_Milanovo vào sau lưng Quân_đoàn bộ_binh 75 Tướng Kosa_Popovic đã điều_động Quân_đoàn Vô_sản 14 của NOVJ chặn_đứng cuộc phản_công này đánh chiếm Klakochevats và Doni_Milanovo đẩy quân Đức lùi về tuyến sông Pek_Dưới sự yểm_hộ của Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 5 Liên_Xô các sư_đoàn bộ_binh 23 25 và Lữ_đoàn cơ_giới Vô_sản 5 NOVJ cũng từ dãy núi Đông_Serbia mở cuộc tấn_công vào các đơn_vị quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia ở Bor và Zagubitsa_Chỉ sau ba ngày các đơn_vị này đã tiến_công liền một_mạch gần 100 km đánh chiếm Petrovac_Jabari_Jdrelo và Svilainac cắt đứt con đường_sắt từ Beograd đi Nish_Trên hướng Zaechar_Quân đoàn bộ_binh 64 Tập_đoàn_quân 57 gặp phải sức kháng_cự kịch_liệt của 1 sư_đoàn_Đức và 1 sư_đoàn quân Ustaše tại các con đèo qua dãy núi Đông_Serbia_Sư đoàn bộ_binh 45 NOVJ đã từ thị_trấn Bor phối_hợp đánh vào sau lưng các trung_đoàn_Đức đang phòng_thủ buộc quân Đức phải bỏ các con đèo rút chạy Chiều 30 tháng 9 Quân_đoàn bộ_binh 64 đánh chiếm thành_phố Zaechar và các thị_trấn Bolevac_Knijajevac bên sườn phía tây dãy núi Đông_Serbia hình_thành cánh quân từ phía bắc uy_hiếp bao_vây thành_phố Nish do Sư_đoàn 7 SS chiếm_đóng Ở phía nam Tập_đoàn_quân 2 Bulgaria và Sư_đoàn bộ_binh 6 Liên_Xô cũng mở cuộc tấn_công từ Babushnica sang phía tây Tuy_nhiên do còn thiếu kinh_nghiệm tác_chiến chiến_dịch binh_chủng hợp_thành nên đến ngày 10 tháng 10 Tập_đoàn_quân 2 Bulgaria chỉ tiến được khoảng 30 km đến bờ Đông sông Nam_Morava_Trên hướng Skopje các tập_đoàn_quân 1 và 4 Bulgaria vẫn chưa vượt đi qua tuyến biên_giới Macedonia Bulgaria Giai_đoạn 2 của chiến_dịch giải_phóng Beograd bắt_đầu ngày 11 tháng 10 năm 1944 với sự điều_động một lực_lượng lớn quân_đội NOVJ tham_gia tác_chiến trên suốt chiều dài mặt_trận từ phía bắc Beograd đến phía nam Skopje Trước đo Sư_đoàn 23 của NOVJ đã đánh chiếm một dải đầu cầu quan_trọng ở bờ Tây sông Morava tại khu_vực Velika_Planc tạo điều_kiện để đưa Quân_đoàn cơ_giới cận về 4 Liên_Xô vượt sông Morava và tham_chiến với tất_cả các sức_mạnh của nó Tuy_nhiên trong những ngày đầu_tiên của giai_đoạn 2 các xe_tăng của Quân_đoàn co giới cận_vệ 4 đã vọt tiến lên phía trước trong khi bộ_binh của Quân_đoàn Vô_sản 14 NOVJ do tướng Peko_Dapchevich chỉ_huy vẫn còn tụt lại phía sau Vì Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 4 có ít bộ_binh nên đã bị các sư_đoàn_Đức phòng_thủ ở phía nam Beograd gây một_số thiệt_hại Ngày 13 tháng 10 tướng N V Korneev trưởng phái_đoàn quân_sự Liên_Xô tại Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ báo_cáo về Bộ Tổng_tham_mưu Liên_Xô về tình_hình thất lợi trên hướng Palanka_Beograd_Gần như ngay sau đó Bộ tham_mưu Phương_diện_quân Ukraina 3 nhận được lệnh_chỉ đạo cho Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 4 phải chở bộ_binh Nam_Tư trên xe_tăng để cùng tấn_công hạn_chế hoả_lực chống tăng của bộ_binh Đức Với sức_mạnh tấn_công của 3 quân_đoàn Liên_Xô và Nam_Tư sáng 14 tháng 10 những chi_đội xe_tăng của Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 4 và các tiểu_đoàn bộ_binh Nam_Tư đầu_tiên của Quân_đoàn Vô_Sản 14 NOVJ đã có_mặt tại_ngoại ô phía nam Beograd_Tại đây 20 000 quân Đức và quân Ustaše được trang_bị 40 xe_tăng và 170 khẩu pháo đã bị bao_vây Các trận đánh trong nội_đô Beograd cũng diễn ra khá quyết_liệt Trong những ngày từ 14 đến 17 tháng 10 Quân_đoàn bộ_binh 75 Liên_Xô_Quân đoàn Vô_Sản 14 và Sư_đoàn xung_kích 5 của Quân_đoàn Vô_Sản 1 Nam_Tư cùng Lữ_đoàn cơ_giới cận_vệ 5 Liên_Xô đã chặn tất_cả các đường rút_lui và chia_cắt cụm quân Đức Ustaše tại_ngoại ô Đông_Nam_Beograd_Từ ngày 15 đến ngày 19 tháng 10 quân_đội Liên_Xô và Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã lần_lượt dập tắt những ổ kháng_cự cuối_cùng của quân Đức và lính Ustaše tại Beograd_Ngày 20 tháng 10 tại cuộc mít_tinh của người_dân Beograd mừng thành_phố giải_phóng tướng V I Zhdanov_Liên_Xô và tướng Peko_Dapchvich_Nam_Tư đã cùng phát_biểu và ôm hôn nhau thắm_thiết Buổi tối cùng ngày Moskva nổ 24 loạt pháo_hoa từ 224 khẩu đại_bác chúc_mừng Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Phương_diện_quân Ukraina 3 Liên_Xô đã giải_phóng Beograd_Chiến dịch Nish_Mitrovica Sau chiến_dịch giải_phóng Beograd hơn 10 sư_đoàn_Đức và gần 200 000 lính chư_hầu Ustaše_Croatia và Nedić_Quân_Chính phủ cứu nguy dân_tộc Serbia đóng tại Kosovo Macedonia và Hy_Lạp chỉ còn con đường rút_lui duy_nhất khỏi Nam_Tư là sử_dụng các nhánh đường_sắt phía tây_nam Tư qua Skpoje_Pristina và Nish_Mitrovica rồi qua Sarajevo lên phía bắc Do sự phối_hợp chưa tốt giữa Quân_đội nhân_dân Bulgaria và Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư nên hai kế_hoạch tấn_công chặn đánh quân Đức tại khu_vực Chachak_Kralevo_Kraguevac_Krucevac không thực_hiện được Một bộ_phận đáng_kể quân Đức đã rút_lui đến Sarajevo an_toàn Ngày 20 tháng 10 Quân_đoàn bộ_binh 34 Đức cùng gần 90 000 quân Ustaše đã mở một cuộc phản_công lớn vào Kraguevac buộc Quân_đoàn bộ_binh 68 Tập_đoàn_quân 57 cùng các sư_đoàn bộ_binh 17 23 25 và Vô_Sản 2 Nam_Tư phải tạm_thời chuyển sang phòng_ngự với những tổn_thất rất nặng_nề để giữ vững Kraguevac_Với số quân vừa được rút lên phía bắc tướng Alexander_Löhr đã xây_dựng được các tuyến phòng_thủ dọc theo các con sông Drava_Drina_Sava và Nam_Morava giữ hành_lang chiến_lược dọc theo phía tây_nam Tư_Tình hình thay_đổi buộc Bộ_chỉ_huy Phương_diện_quân Ukraina 3 Bộ_chỉ_huy tối_cao NOVJ và Bộ Tổng_tham_mưu quân_đội Bulgaria phải vạch một kế_hoạch tấn_công mới với trọng_điểm là các khu_vực Nish_Mitrovica và Skopje_Pristina ở vùng Nam_Serbia_Kosovo và bắc Macedonia Ngày 18 tháng 10 Quân_đoàn bộ_binh 64 Liên_Xô_Quân đoàn bộ_binh 13 Nam_Tư và Tập_đoàn_quân Bulgaria 2 mở cuộc tổng_công_kích vào Nish_Ngày 21 tháng 10 thành_phố Nish được giải_phóng_Quân NOVJ thừa_thắng đánh chiếm các thành_phố Prokuple và Leckovac_Sư đoàn 6 của Tập_đoàn_quân 2 Bulgaria cũng đánh chiếm Vrane mở ra cửa_ngõ đánh chiếm Skopje từ phía bắc Ở phía nam các tập_đoàn_quân Bulgaria 1 và 4 vẫn tiến_công rất chậm đến cuối tháng 10 năm 1944 họ vẫn còn cách tuyến sông Vardar và thành_phố Skopje hơn 50 km về phía đông Quân Đức và quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia đã tranh_thủ thời_gian rút được một_số quân lớn qua nhánh đường_sắt phía tây Macedonia lên phía bắc Để tăng_cường sức_mạnh cho NOVJ ngày 15 tháng 10 không_quân Liên_Xô đã chuyển_giao Cụm không_quân Nam_Balkan và các căn_cứ của Vùng 9 không_quân cho NOVJ Tướng A N Vitruc chỉ_huy cụm không_quân này gồm Sư_đoàn tiêm_kích 236 và Sư_đoàn cường_kích cận_vệ 10 được trang_bị 244 máy_bay các loại Ngày 12 tháng 11 Tập_đoàn_quân 57 Liên_Xô di_chuyển lên mặt trận Bắc_Nam Tư để chuẩn_bị mở chiến_dịch Budapest_Địa bàn Kosovo được bàn_giao cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Tập_đoàn_quân Bulgaria 2 Ngày 15 tháng 11 quân NOVJ và quân Bulgaria mở cuộc tấn_công vào phía bắc Kosovo Tập_đoàn_quân Bulgaria 1 và các sư_đoàn NOVJ độc_lập thuộc cụm quân Macedonia tổ_chức tấn_công vào Skopje_Ngày 17 tháng 11 Tập_đoàn_quân Bulgaria 1 cùng các Sư_đoàn Macedonia 42 Serbia 46 các lữ_đoàn du_kích Kosovo 2 và 3 của NOVJ giải_phóng Pristina và Skopje_Ngày 20 tháng 11 Tập_đoàn_quân Bulgaria 2 cùng các sư_đoàn bộ_binh Serbia 24 và 47 giải_phóng Mitrovica chặn con đường rút_lui của quân Đức từ Skopje đi Novy_Pazar_Đến đầu tháng 12 năm 1944 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và Quân_đội nhân_dân Bulgaria đã hoàn_toàn làm chủ phần lãnh_thổ phía nam Nam_Tư bao_gồm phần_lớn lãnh_thổ Serbia toàn_bộ lãnh_thổ Montenegro và Macedonia Cuối tháng 11 du_kích Hy_Lạp đánh chiếm Athens du_kích của Đảng Cộng_sản Anbania cũng đánh_đuổi quân Ý và quân Đức khỏi lãnh_thổ Anbania và giải_phóng toàn_bộ nước này ngày 29 tháng 11 năm 1944 Chiến_dịch Novi_Sad_Batina_Mục tiêu của quân_đội Liên_Xô là mở một hành_lang tiếp_cận biên_giới Hungary tại hướng Vojvodina để tiến_quân qua Hungary tiếp_cận biên_giới phía nam nước Đức Quốc xã Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư cũng muốn tạo một mũi tấn_công vu_hồi từ Vojvodina vào sau lưng cụm quân Đức và Ustaše đang đóng tại khu_vực Sarajevo_Zagreb_Để cùng đạt được những mục_đích này từ ngày 11 đến ngày 19 tháng 11 năm 1944 Tập_đoàn_quân 57 Liên_Xô thiếu Quân_đoàn 64 Quân_đoàn cơ_giới cận_vệ 4 Liên_Xô và Quân_đoàn Vô_Sản 1 Nam_Tư đã phối_hợp mở chiến_dịch Novi_Sad_Batina giải_phóng phần_lớn tỉnh tự_trị Vojvodina tạo ra một bàn_đạp tấn_công rất có lợi cho quân_đội Liên_Xô và quân NOVJ bên hữu_ngạn sông Danub_Mục tiêu của quân_đội Liên_Xô và quân_đội NOVJ trong chiến_dịch đệm này nhằm chiếm được các đầu cầu để tiếp_tục phát_triển tấn_công từ Balkn và Trung_Âu_Nếu như Novi_Sad là đầu_mối giao_thông đường_sắt và đường_sông quan_trọng ở phía bắc Beograd thì Batina thủ_phủ quận Barania hiện_nay có vị_trí như một đầu cầu có nhiều triển_vọng bên hữu_ngạn sông Danub_Từ_Novi_Sad có đuwofng sắt đi Beograd ở phía nam Subotina ở phía bắc qua Volkovse đi Zagreb ở phía tây thì từ Batina co thể mở_đường tấn_công dọc theo hữu_ngạn sông Drava đến Zagreb và Maribor hoặc tấn_công lên Pech ở phía bắc đánh vào sau lưng Cụm tập_đoàn_quân Nam_Đức đang phòng_thủ tại tuyến Balaton_Budapesht_Mishkol_Tại hướng Novi_Sad sau thất_bại tại Beograd từ ngày 21 tháng 10 năm 1944 tướng Alexander_Löhr rút quân về giữ Novi_Sad để phong_toả con đường tiến ra đồng_bằng Hungary Tuy_nhiên quân_đội NOVJ và quân_đội Liên_Xô đã không cho quân Đức thực_hiện được ý_đồ đó Sau khi chiếm Beograd_Quân đoàn cơ_giới cận_vệ 4 Liên_Xô và Quân_đoàn Vô_sản 1 NOVJ tiếp_tục kéo quân lên phía bắc Ngày 25 tháng 10 các đơn_vị tiền đội của Quân_đoàn cơ giối cận_vệ 4 đã chạm_súng với Sư_đoàn SS Brandenburg ở phía đông nam Novi_Sad_Quân đoàn Vô_Sản 1 đã điều 2 sư_đoàn bộ_binh đánh chiếm Lacharac cắt dứt con đường rút_lui sang phía tây của quân Đức phía bắc Novi_Sad_Tập đoàn quân 46 Liên_Xô trên cánh trái của Chiến_dịch Debrecen đã đánh chiếm trung_tâm đầu_mối đường_sắt Subotina cắt đứt đường_sắt Budapesht_Novi_Sad_Ngày 1 tháng 11 tướng Alexander_Löhr buộc phải rút các sư_đoàn_Đức khỏi Novi_Sad men theo thung_lũng sông Danub qua ngả Iloc về Našice_Trên hướng Batina đêm mùng 9 rạng ngày 10 tháng 11 năm 1944 các nhóm trinh_sát của Lữ_đoàn xung_kích 12 Vojvodina_NOVJ và Sư_đoàn 233 Liên_Xô đã vượt sông Danub trên những chiếc xuồng gáp bí_mật chiếm_lĩnh các đầu cầu bên hữu_ngạn sông Danub_Sáng 11 tháng 11 dưới sự yểm_hộ của pháo_binh Liên_Xô đặt trên bờ trái sông Danub và các máy_bay của Tập_đoàn_quân không_quân 17 Liên_Xô cùng các pháo_hạm và súng_cối của Giang đoàn Danub_Sư đoàn bộ_binh 51 các sư_đoàn Vojvodina 7 8 12 và sư_đoàn 16 NOVJ cùng các sư_đoàn bộ_binh 33 299 các sư_đoàn bộ_binh cận_vệ 72 75 Liên_Xô đồng_loạt vượt sông tấn_công vào đội_hình của Sư_đoàn 35 SS Đến ngày 13 tháng 11 liên_quân NOVJ Liên_Xô đánh_bại Sư_đoàn 35 SS và áp sát phía đông Batina_Quân_Đức tung ra 30 xe_tăng yểm_hộ cho Sư_đoàn 31 và 4 trung_đoàn Hungary cùng 2 tiểu_đoàn lính Ustaše giữ thị_trấn Zmajevac cửa_ngõ vào Batina_Trong những ngày 15 và 16 tháng 11 đã diễn ra những cuộc_chiến diễn ra ác_liệt tại nhà_ga Zmajevac điểm_cao 169 Ngày 18 tháng 11 Lữ_đoàn hải_quân_đánh_bộ 236 thuộc Giang đoàn Danub_Liên_Xô đã đổ_bộ lên Aptina phía bắc Batina hình_thành mũi tấn_công vu_hồi phía bắc Ngày 19 tháng 11 Lữ_đoàn 8 hải_quân_đánh_bộ đổ_bộ lên mỏm Monjorošu đánh chiếm pháo_đài Tikveš một vị_trí phòng_thủ then_chốt của quân Đức ở phía nam Batina_Ngày 22 tháng 11 liên_quân NOVJ Liên_Xô mở cuộc tổng_công_kích vào Batina Sau một tuần chiến_đấu ngày 29 tháng 11 liên_quân Đức Hungary Ustaše buộc phải rút khỏi Batina với thương_vong lên đến 2 500 người phía liên_quân NOVJ có khoảng 1 500 quân Liên_Xô và 487 quân NOVJ tử_trận Cánh cửa vào phía nam Hungary đã được mở Chiến_dịch Knin_Theo thoả_thuận ngày 4 tháng 10 năm 1944 tại Krajova_Romania giữa Bộ_Tư_lệnh Phương_diện_quân Ukraina 3 với Bộ Tổng_tham_mưu NOVJ và Bộ Tổng_tham_mưu Quân_đội Bulgaria quân_đội Liên_Xô sẽ tham_gia các chiến_dịch ở miền Đông_Serbia_Đông_Croatia và tỉnh Vojvodina sau đó tập_trung tấn_công trên hướng Đông_Nam và Nam_Hungary_Quân_đội Bulgaria phối_hợp với các đơn_vị NOVJ giải_phóng Macedonia Nhiệm_vụ tác_chiến ở Montenegro Bosnia_Herzegovina và phần_lớn lãnh_thổ Croatia sẽ do các binh đoàn chủ_lực của NOVJ đảm_nhận Để thực_hiện nhiệm_vụ này Bộ_Tổng_tư_lệnh NOVJ đã vạch kế_hoạch tấn_công trên ba hướng Hướng_Beograd_Zagreb ở phía đông hướng Montenegro dọc theo bờ biển Adriatic và hướng chính_diện vào Sarajevo_Mục tiêu cuối_cùng của chiến_dịch là bao_vây một cụm lớn quân Đức tại khu_vực Sarajevo sau đó tấn_công Zagreb và phát_triển đến tuyến Ricka_Triest_Lyubiana và Maribor giải_phóng hoàn_toàn Nam_Tư_Để thực_hiện việc hợp vây quân Đức tại khu vựa Sarajevo cần tổ_chức một chiến_dịch đệm để hình_thành cánh quân phía tây khu_vực Sarajevo_Đó là mục_tiêu của chiến_dịch Knin từ 25 tháng 11 đến ngày 5 tháng 12 năm 1944 nhằm giải_phóng hoàn_toàn vùng Dalmatia ở phía nam Croatia Tham_gia chiến_dịch Knin có lực_lượng của Quân_đoàn 8 Dalmatia cùng các sư_đoàn lữ_đoàn NOVJ độc_lập hoạt_động khu_vực Dalmatia do tướng Petar_Drapšin chỉ_huy Quân NOVJ có khoảng 32 000 người được trang_bị 40 xe_tăng Anh và xe_tăng chiến_lợi_phẩm Đối_diện với họ là Quân_đoàn Sơn chiến 15 Đức cùng 2 lữ_đoàn quân Ustaše và Sư_đoàn Dinara_Chetnik do tướng Gustav_Fehn chỉ_huy có quân_số khoảng 20 000 người và hơn 20 xe_tăng Tướng Fehn ra_lệnh trừng_phạt nghiêm_khắc bất_cứ quân_nhân Đức và chư_hầu nào tự_ý rời khỏi vị_trí chiến_đấu Những đơn_vị không nổ_súng khi bắt_gặp quân của NOVJ sẽ bị coi là cộng_tác với kẻ_thù Sáng 25 tháng 11 Sư_đoàn Dalmatia 20 từ Garno bắt_đầu tấn_công lên Mostar_Sáng 26 tháng 11 các sư_đoàn Dalmatia 19 và 26 bắt_đầu tấn_công vào từ Metković lên Livny hai cứ_điểm tiền tiêu của quân Đức và chư_hầu ở tây_nam Croatia Tốc_độ tấn_công của cả ba sư_đoàn đều rất chậm do sự chống_trả kịch_liệt của Quân_đoàn Sơn chiến 15 Đức và quân Chetnick_Ngược lại các đơn_vị Ustaše ngay từ đầu đã dao_động và một_vài toán quân đã ra hàng quân NOVJ Không hài_lòng với tốc_độ tấn_công chạm chạp ngày 28 tháng 11 tướng Petar_Drapšin tung Sư_đoàn Dalmatia 9 và Lữ_đoàn xe_tăng 6 từ Šibenik đánh vào Livny_Đòn tấn_công bằng xe_tăng tỏ ra có hiệu_quả rõ_rệt Trong khi các sư đoàn chủ_lực của Quân_đoàn Sơn chiến 15 Đức đang đối_phó với Sư_đoàn Dalmatia 20 trên hướng Mostar để bịt cánh cửa vào Sarajevo thì Sư_đoàn Dalmatia 9 có Lữ_đoàn xe_tăng 6 mở_đường đã kéo quân đánh dọc bờ biển Adriatic lên Knin_Sư đoàn Dinara_Chetnick của Momčilo_Đujić không chống_cự nổi đã phải bỏ Knin rút chạy về Bihač_Cả một vùng cửa_sông Garko được giải_phóng Sư_đoàn sơn chiến 373 và sư_đoàn bộ_binh 264 Đức liên_tục bị tập_kích từ sau lưng và tổn_thất nặng Ngày 30 tháng 11 các tiểu_đoàn đổ_bộ đường không 581 và 583 Đức phải rút khỏi Livny luồn rừng về Sarajevo_Các_Lữ đoàn Ustaše 6 7 và Trung_đoàn xe_tăng 383 Đức hầu_như bị tiêu_diệt hoặc bị bắt làm tù_binh Ngày 3 tháng 12 năm 1944 Sư_đoàn Dalmatia 9 đánh chiếm Knin_Từ ngày 3 đến ngày 5 tháng 12 Quân_đoàn Dalmatia 8 NOVJ tiếp_tục dồn_ép Quân_đoàn Sơn chiến 15 Đức về phía tây và phía bắc đánh chiếm các hải_cảng Split và Zara phối_hợp với các Quân_đoàn Vô_Sản 1 và 12 đẩy quân Đức ở Sarajevo vào thế bị nửa hợp vây Trong chiến_dịch này Quân_đoàn Sơn chiến 15 Đức chịu tổn_thất khá nặng 6 555 người chết và 4 285 bị bắt làm tù_binh Sư_đoàn 264 chỉ còn lại 1 526 người và bị giải_thể Sư_đoàn Sơn chiến 373 hầu_như tan_rã Quân_đoàn Dalmatia 8 NOVJ có 677 người chết 126 người mất_tích và 2 439 người bị_thương Trong lịch_sử đối_đầu với cuộc kháng_chiến của nhân_dân Nam_Tư đây là quân_đoàn_Đức đầu_tiên bị thiệt_hại nặng_nề như_vậy với hai sư đoàn chủ_lực bị xoá_sổ Ngoài_ra khoảng hơn 5 000 quân Ustaše và chetnick cũng bị tiêu_diệt hoặc bị bắt Năm 1945 Sự hình_thành các tập_đoàn_quân Nam_Tư_Vào cuối năm 1941 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư mới chỉ có gần 100 đội du_kích có quy_mô từ trung_đội đến tiểu_đoàn với hơn 10 000 người Chỉ sau hơn 3 năm kiên_trì tiến_hành cuộc chiến_tranh du_kích chống Đức Quốc xã phát_xít Ý và các lực_lượng Nam_Tư thân phát_xít Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã trở_thành một quân_đội chính_quy Nhờ sự giúp_đỡ của Liên_Xô_Anh và một_số đồng_minh khác và bằng con đường lấy vũ_khí của phát_xít đánh lại phát_xít vào cuối năm 1944 quân_đội này đã được trang_bị khá hiện_đại với đầy_đủ các vũ_khí hạng nặng xe_tăng trọng_pháo máy_bay và tàu xuồng chiến_đấu Riêng Liên_Xô trong năm 1944 và 5 tháng đầu năm 1945 đã viện_trợ không hoàn lại cho NOVJ 96 515 súng_trường 68 423 tiểu_liên 20 528 súng_ngắn 512 đại_liên DShK 3 364 súng_cối 3 797 súng chống tăng 895 lựu_pháo 170 sơn_pháo 491 máy_bay 65 xe_tăng 1 329 máy liên_lạc vô_tuyến cùng một số_lượng lớn đạn lựu_đạn và các trang_thiết_bị quân_sự khác Quy_mô của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư cũng phát_triển lên đến hơn 50 sư_đoàn nhiều lữ_đoàn và trung_đoàn độc_lập với quân_số lên đến trên 500 000 người Để quân_đội này có_thể tác_chiến hiệp_đồng binh_chủng một_cách thống_nhất chặt_chẽ và độc_lập mở các chiến_dịch lớn trên những hướng chiến_lược quan_trọng của cuộc đấu_tranh giải_phóng Nam_Tư và góp_phần vào công_cuộc tiêu_diệt chủ_nghĩa_phát_xít từ cuối tháng 10 năm 1944 đến đầu năm 1945 Bộ_Tổng_tư_lệnh tối_cao NOVJ đã quyết_định thành_lập 4 tập_đoàn_quân Nam_Tư gồm có BULLET Tập_đoàn_quân Nam_Tư 1 thành_lập ngày 30 tháng 12 năm 1944 tại mặt_trận Srem_Bắc_Nam_Tư do thượng_tướng Nam_Tư_Peko_Dapčević làm tư_lệnh Mijalko_Todorović làm chính_uỷ thiếu_tướng Savo_Drljević làm tham_mưu_trưởng Trong biên_chế có Quân_đoàn Vô_sản 1 các sư_đoàn Vô_sản 1 2 Lữ_đoàn bộ_binh 2 và Lữ_đoàn kỵ_binh 1 Quân_đoàn Vô_Sản 2 gồm Sư_đoàn Vô_Sản 6 các sư_đoàn Krajina 5 và 11 Quân_đoàn Serbia gồm các sư_đoàn Serbia 21 và 22 Tổng quân_số khoảng 60 000 người BULLET Tập_đoàn_quân Nam_Tư 2 thành_lập ngày 1 tháng 1 năm 1945 tại Beograd do thượng_tướng Nam_Tư_Koča_Popović làm tư_lệnh Blazo_Lompar làm chính_uỷ trung_tướng Ljubo_Vuckovic làm tham_mưu_trưởng Trong biên_chế có Quân_đoàn bộ_binh 1 gồm Sư_đoàn xung_kích 3 Sư_đoàn Herzegovina 29 và Sư_đoàn Sandzak 37 Quân_đoàn bộ_binh 3 gồm các sư_đoàn Đông_Bosnia 17 và 27 Sư_đoàn Bosnia 38 Quân_đoàn bộ_binh 5 gồm các sư_đoàn Krajina 4 và 10 Sư_đoàn Bosnia 39 và Sư_đoàn Trung_Bosnia 53 các đơn_vị trực_thuộc tập_đoàn_quân có các sư_đoàn Bosnia 23 và 25 Sư_đoàn Slovenia 28 và Sư_đoàn Serbia 45 Tổng quân_số khoảng 110 000 người BULLET Tập_đoàn_quân Nam_Tư 3 thành_lập ngày 1 tháng 1 năm 1945 tại Beograd do thượng_tướng Nam_Tư_Kosta_Nagy làm tư_lệnh Branko_Petricević làm chính_uỷ thiếu_tướng Vukasin_Subotić làm tham_mưu_trưởng Trong biên_chế tập_đoàn_quân có Quân_đoàn bộ_binh 6 gồm các sư_đoàn Slovenia 12 và 40 Quân_đoàn Zagreb 5 gồm Sư_đoàn Zagorski 32 và Sư_đoàn Croatia 33 các đơn_vị trực_thuộc tập_đoàn_quân gồm các sư_đoàn Vojvodina 16 36 và 51 Tổng quân_số khoảng 50 000 người BULLET Tập_đoàn_quân Nam_Tư 4 thành_lập ngày 1 tháng 3 năm 1945 tại Beograd do trung_tướng Nam_Tư_Peter_Drapšin làm tư_lệnh Bosko_Siljegović làm chính_uỷ Pavel_Jaksić làm tham_mưu_trưởng Trong biên_chế của tập_đoàn_quân có Quân_đoàn bộ_binh 7 gồm các sư_đoàn Slovenia 14 và 18 Sư_đoàn Dalmatia 9 Quân_đoàn bộ_binh 9 gồm các sư_đoàn Slovenia 30 và 31 các sư_đoàn Dalmatia 19 và 20 Quân_đoàn bộ_binh 11 gồm Sư_đoàn bộ_binh Ven biển Goransky 13 Sư_đoàn Licka 35 và Sư_đoàn du_kích 43 Cụm tác_chiến độc_lập 4 gồm Sư_đoàn bộ_binh 26 Nikola_Tesla_Sư đoàn bộ_binh Krajina 11 Lữ_đoàn xe_tăng Nam_Tư 1 và Lữ_đoàn bộ_binh độc_lập 1 Tổng quân_số khoảng 90 000 người được trang_bị 65 xe_tăng T 34 Ngoài_ra Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư còn có các đơn_vị độc_lập gồm BULLET Quân_đoàn bộ_binh độc_lập 15 có các sư_đoàn bộ_binh Macedonia 41 42 và 48 BULLET Quân_đoàn bộ_binh độc_lập Serbia Kosovo có các sư_đoàn bộ_binh Serbia 24 46 và 47 BULLET Cụm quân độc_lập Macedonia gồm các sư_đoàn Macedonia 49 50 và Sư_đoàn Kosmetc 52 Chiến_dịch Mostar_Mặc dù chiếm được Knin nhưng thực_ra chiến_dịch Knin mới chỉ hoàn_thành một_nửa mục_tiêu ban_đầu do Bộ_Tổng_tư_lệnh tối_cao NOVJ đề ra Để tiêu_diệt cánh quân Đức tại khu_vực Sarajevo_NOVJ cần phải tiến_hành thêm một chiến_dịch đệm để tạo thế ở tây_nam Srrajevo đó là chiến_dịch Mostar từ ngày 6 đến ngày 17 tháng 2 năm 1945 NOVJ vẫn giao cho Quân_đoàn Dalmatia 8 với các sư_đoàn Dalmatia 9 19 26 thực_hiện chiến_dịch này và tăng_cường cho nó thêm Sư_đoàn Herzegovina 29 Lữ_đoàn pháo_binh 8 lấy từ lực_lượng dự_bị của Tổng_hành_dinh NOVJ và Lữ_đoàn xe_tăng hạng nhẹ 3 tiểu_đoàn được điều từ Knin đến Mặc_dù chịu một_số thiệt_hại trong Chiến_dịch Knin nhưng Quân_đội NOVJ trên hướng này vẫn có được quân_số 32 000 người kể_cả các đơn_vị tăng_cường Đối_đầu với Quân_đoàn Dalmatia 8 NOVJ là 15 000 quân Đức và chư_hầu thuộc Quân_đoàn Sơn chiến 21 Đức đặt Sở_chỉ_huy tại Sarajevo gồm có Sư_đoàn Sơn chiến 389 Đức Sư_đoàn Sơn chiến 9 Ustaše_Trung đoàn bộ_binh 359 thuộc Sư_đoàn 181 Đức Trung_đoàn pháo bờ biển 649 Đức Tiểu_đoàn sơn_pháo 909 Tiểu_đoàn trinh_sát 116 và tiểu_đoàn Lê_dương San_Marko 7 giờ sáng ngày 6 tháng 2 Sư_đoàn Dalmatia 26 nổ_súng tấn_công các cứ_điểm vòng ngoài của quân Đức tại khu_vực Široki_Brijeg_Ngoài 5 tiểu_đoàn pháo_binh của Lữ_đoàn pháo 8 NOVJ còn điều_động phi_đội máy_bay ném bom của họ gồm 2 chiếc IL 2 và 2 chiếc Speedfire_Cuối ngày 6 tháng 2 hơn 3 000 quân Đức và quân Ustaše bị bao_vây tại ngôi làng Lise_Trên hướng Ljubuški các sư_đoàn Dalmatia 9 và 19 gặp phải sức chống_cự yếu hơn của Trung_đoàn 359 và nhóm quân Lê_dương San_Marko nên đã giải pohosng thị_trấn Ljubuški trong ngày 6 tháng 2 Tướng Ernst von Lajzer tư_lệnh Quân_đoàn Sơn chiến 21 Đức buộc phải hy_sinh 3 000 quân Đức và Ustaše tại làng Lise rút chủ_lực các sư_đoàn Sơn chiến 389 Đức và 9 Ustaše về giữ Mostar_Ngày 7 tháng 2 Quân_đoàn Dalmatia 8 tiếp_tục tấn_công Hồi 15 giờ 30 phút cùng ngày Sư_đoàn Dalmatia 26 chiếm Široki_Brijeg một cứ_điểm phòng_ngự mạnh của quân Đức loại khỏi vòng chiến_đấu 379 quân Đức thuộc Tiểu_đoàn 9 thuộc Sư_đoàn Sơn chiến 389 Ngày 10 tháng 2 Bộ_Chỉ_huy NOVJ ở Bosnia_Herzegovina ra_lệnh cho Quân_đoàn Dalmatia 8 chuyển trọng_điểm tấn_công sang phía tây Mostar đánh chiếm Nevesinje nhằm cắt đứt liên_lạc giữa Saragevo và Mostar Thực_hiện mệnh_lệnh này tướng Petar_Drapšin điều_động Sư_đoàn Herzegovina 29 và tăng_cường cho sư_đoàn này các Lữ_đoàn Herzegovina 11 và 12 để tấn_công từ Konjic lên Nevesinje_Đến ngày 13 tháng 2 Sư_đoàn Herzegovina 29 vẫn dẫm chân trước tuyến phòng_ngự của quân Đức phía nam Nevesinje_Tuy nhiên từ hướng chính_diện Mostar các sư_đoàn Dalmatia 9 và 19 đã tăng_cường gây sức_ép buộc Sư_đoàn Sơn chiến 389 Đứcphari phân_tán lực_lượng Ngày 14 tháng 2 cả năm lữ_đoàn 10 11 12 13 14 của Sư_đoàn Herzegovina 29 đều đồng_loạt tấn_công phá vỡ hai tuyến phòng_thủ của quân Đức tại các cứ_điểm Bijeloga_Polja và Jablanica đánh chiếm Nevesinje_Quân_NOVJ tiêu_diệt và bắt sống 819 quân Đức trong đó có 2 sĩ_quan chỉ_huy các đại_tá Wetzel và Wähmann thu_giữ 6 lựu_pháo 2 sơn_pháo 2 pháo chống tăng 5 súng_cối 8 đại_liên 21 trung_liên 354 súng_trường 5 xe_con 4 xe_tải 15 mô_tô và 8 toa_xe chở đầy đạn pháo Bị cắt đứt liên_lạc với Mostar tướng Ernst von Lajzer không còn một biện_pháp nào để cứu vạn cho cứ_điểm quan_trọng này Từ ngày 15 đến ngày 17 tháng 2 Quân_đoàn Dalmatia 8 và Sư_đoàn Herzegovina 29 tổng_tấn_công vào Mostar nhanh_chóng đè_bẹp sức kháng_cự của Trung_đoàn 370 Tiểu_đoàn xe_bọc_thép trinh_sát 116 và những nhóm tàn_binh còn lại của Trung_đoàn 369 Đức 18 giờ ngày 17 tháng 2 Mostar được giải_phóng Cánh cửa vào Sarajevo từ hướng tây_nam đã mở ra trước các đơn_vị NOVJ Chiến_dịch Sarajevo_Zagreb_Các chiến_dịch Knin và Mostar cùng với các đòn tấn_công của liên_quân NOVJ Liên_Xô trên hướng Beograd_Tuzla đã dồn_ép những lực_lượng còn lại của các cụm tập_đoàn_quân E và F Đức cùng các đơn_vị quân Ustaše vào một hành_lang nhỏ_hẹp ở Trung_Bosnia_Herzegovina_Hành lang này bắt đấu từ Sarajevo kéo_dài đến Bania_Luka_Mặc dù quân Đức còn giữ được phần_lớn lãnh_thổ phía bắc Croatia nhưng binh_lực của cả hai cụm tập_đoàn_quân E và F vẫn không đủ để giữ một chiến_tuyến kéo_dài dọc theo các con sông Sava_Bosni vòng qua chỗ lồi Sarajevo qua Bihac ra đến biển Adriatic_Tình thế mặt_trận cho_phép Bộ_Tổng_tư_lệnh tối_cao NOVJ và các cố_vấn quân_sự Liên_Xô nghĩ đến một chiến_dịch lớn để tiêu_diệt cụm quân Đức Ustaše tại_chỗ lồi Sarajevo_Mùa xuân năm 1945 với 4 quân đoàn chủ_lực được trang_bị khá tốt trong đó có 3 lữ_đoàn 11 trung_đoàn pháo và 2 lữ_đoàn xe_tăng quân_đội NOVJ hoàn_toàn có_thể đạt được mục_tiêu này Quân_đội NOVJ tham_gia chiến_dịch có Tập_đoàn_quân Nam_Tư 1 7 sư_đoàn và 2 lữ_đoàn bộ_binh Tập_đoàn_quân Nam_Tư 2 14 sư_đoàn bộ_binh và Tập_đoàn_quân Nam_Tư 4 từ ngày 1 tháng 3 năm 1945 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 3 7 sư_đoàn bộ_binh sử_dụng cánh trái phối_hợp với Tập_đoàn_quân Nam_Tư 1 tấn_công lên Zagreb sử_dụng cánh phải phối_hợp với Tập_đoàn_quân 57 Liên_Xô và Tập_đoàn_quân Bulgaria 1 tiến_hành các hoạt_động tấn_công vào Hungary Thời_điểm diễn ra chiến_dịch cũng thuận_lợi do Quân_đội Liên_Xô đã hoàn_thành Chiến_dịch Budapest giải_phóng thủ_đô Hungary và ngay sau đó đã thực_hiện thành_công Chiến_dịch phòng_ngự hồ Balaton đánh_bại Tập_đoàn_quân xe_tăng 6 SS Đức mở_đường tấn_công vào Viên và biên_giới phía nam nước Đức Quân Đức và Ustaše tại Croatia và chỗ lồi Sarajevo còn lại Quân_đoàn Sơn chiến 21 chỉ còn lại các sư_đoàn 181 và 369 các sư_đoàn bộ_binh độc_lập 8 9 15 và Sư_đoàn 7 SS Prinz_Eugen_Bộ_Tổng tham_mưu Đức đã điều_động đến khu_vực phía bắc Sarajevo_Quân đoàn kỵ_binh SS 15 Cossack do tướng SS Helmuth von Pannwitz chỉ_huy gồm các sư_đoàn kỵ_binh Cossack 1 và 2 Quân Usteshi cũng chỉ còn lại 5 sư_đoàn trong đó có 2 sư_đoàn chỉ còn tồn_tại trên giấy_tờ Trên lãnh_thổ Croatia quân Đức còn một lực_lượng đáng_kể gồm các sư_đoàn 11 22 41 104 117 138 237 Đức và Sư_đoàn SS 14 Ukraina Ở phía bắc Zagreb quân Đức có Cụm tập_đoàn_quân Áo do tướng Lothar_Rendulic chỉ_huy nhưng cụm tập_đoàn_quân này bị chia_sẻ làm ba hướng hỗ_trợ cho cụm Tập_đoàn_quân Nam của tướng Johannes_Frießner giữ phần phía tây Hungary trấn_giữ phía tây_nam Áo do quân_đội Đồng_Minh Anh Mỹ đang gây sức_ép nặng_nề lên Cụm tập_đoàn_quân C để chuẩn_bị cho cuộc Chiến_dịch Bắc_Ý_Chỉ 1 3 lực_lượng này có_thể hỗ_trợ cho Cụm tập_đoàn_quân E Đức trong điều_kiện các mặt_trận còn lại đều yên_tĩnh Ngày 30 tháng 3 năm 1945 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 4 của tướng Petar_Drapšin đã đánh_bại Quân_đoàn kỵ_binh SS 15 Cossack giải_phóng Bihać_Ngày 20 tháng 4 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 4 tiếp_tục giải_phóng tỉnh Lika và toàn_bộ vùng ven biển Croatia Ngày 1 tháng 5 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 4 tiếp_tục đánh_bại Quân_đoàn 97 Đức chiếm Rieka_Triest và tiến đến biên_giới cũ giữa Nam_Tư và Ý Ở phía đông Tập_đoàn_quân Nam_Tư 2 dưới sự chỉ_huy của tướng Koča_Popović từ bàn_đạp tại_chỗ giao nhau giữa sông Sava và sông Bosny đã mở cuộc tấn_công lên phía bắc Ngày 5 tháng 4 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 2 giải_phóng Doboj và tiến đến tuyến sông Una_Ngày 6 tháng 4 các Quân_đoàn Vô_Sản 2 3 và 5 thuộc Cụm quân độc_lập Montenegro đã đoạt lại Sarajevo từ tay Quân_đoàn Sơn chiến 21 Đức Ngày 12 tháng 4 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 3 do tướng Košta_Nađ chỉ_huy đã phối_hợp với Tập_đoàn_quân Bulgaria 1 vượt sông Drava tiến_công vào khu_vực Podravina hình_thành cánh quân vây_bọc Zagreb từ phía bắc Ngày 21 tháng 4 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 3 tiến đến biên_giới quốc_gia Nam_Tư_Áo tại khu_vực Dravograd_Bên cánh phải của họ Tập_đoàn_quân Bulgaria 1 cũng giải phòng Maribor Trước đó ngày 12 tháng 4 Tập_đoàn_quân Nam_Tư 1 do tướng Peko_Dapčević chỉ_huy đã đập_tan các tuyến phòng_thủ của Quân_đoàn bộ_binh 34 Đức trên khu_vực Syrmia và dọc theo thung_lũng sông Sava và bao_vây Zagreb_Tàn quân Đức tại hành_lang Sarajevo_Bania_Luka rút lên phía bắc đã bị rơi vào một cái túi tác_chiến miệng túi đã được khép lại tại Zagreb_Quân_Đức mất hơn 36 000 sĩ_quan và binh_sĩ tử_trận hơn 40 000 thương_binh nằm la_liệt khắp thành_phố Zagreb_Ngày 7 tháng 5 6 sư_đoàn của các Tập_đoàn_quân Nam_Tư 1 và 3 giải_phóng Zagreb_Tướng_Alexander_Löhr và Bộ_chỉ_huy Cụm tập_đoàn_quân E Đức bỏ chạy lên phía bắc nhưng không thoát Ngày 8 tháng 5 họ bị Quân Giải_phóng Nam_Tư bắt sống tại Ljubljana và bị đưa về Zagreb_Ngày 9 tháng 5 tại Zagreb tướng Alexander_Löhr ký vào biên_bản đầu_hàng không điều_kiện của các cụm tập_đoàn_quân E và F Đức trước Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Trong khi đó một cụm lớn quân Đức quân Ustaše quân Bảo_vệ tổ_quốc Slovenia và quân SS Cossack khoảng 30 000 người vẫn cố_gắng chọc thủng trận_tuyến của NOVJ để chạy sang đầu_hàng quân Anh Mỹ tại Ý và Áo Trận_Poljana_Giải phóng hoàn_toàn Nam_Tư_Polijana là một ngôi làng nhỏ chỉ rộng hơn 2 km vuông nằm sát biên_giới Nam_Tư_Áo trên lãnh_thổ Slovenja Sau khi quân Đức bại_trận trong Chiến_dịch Sarajevo_Zagreb khoảng 30 000 tàn_quân Đức tàn_quân Ustaše tàn_quân Bảo_vệ tổ_quốc Slovenia và tàn_quân Chetniks đã chạy về đây và tiếp_tục chống_cự với hy_vọng được người Anh tại Klagenfurt_Áo che_chở để không phải đầu_hàng Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và cũng là để trốn_tránh khỏi các tội_ác chiến_tranh mà những quân_đội thân phát_xít này đã gây ra đối_với các tộc_người ở Nam_Tư 9 giờ sáng ngày 14 tháng 5 một cụm lớn gồm tàn_quân Đức Ustaše quân Bảo_vệ tổ_quốc Slovenia và Chetniks đã chạm_súng với một đơn_vị du_kích thuộc NOVJ khi đơn_vị này ngăn cả nhóm tàn_quân này vượt biên_giới sang đất Áo Cụm tàn_quân này lập ức triển_khai cuộc tấn_công với sự yểm_hộ của mấy khẩu pháo hy_vọng nhanh_chóng đè_bẹp đội du_kích của NOVJ đang đóng tại Poljana để mở_đường thoát_thân Tuy_nhiên chiều 14 thánng 5 ba sư_đoàn thuộc Quân_đoàn Vo_Sản 2 của Tập_đoàn_quân Nam_Tư 3 dưới sự chỉ_huy của tướng Kosta_Nađ có 20 xe_tăng yểm_hộ đã vây chặt làng Poljana_Cuộc chiến kéo_dài sang ngày 15 tháng 5 gây thương_vong cho 310 tàn_quân Đức Ustaše quân Bảo_vệ tổ_quốc Slovenia và Chetniks cùng hơn 100 quân NOVJ Sau cuộc thương_lượng kéo_dài quân Anh đã không can_thiệp Họ yêu_cầu cụm tàn_quân này đầu_hàng Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư với điều_kiện được coi là tù_binh chiến_tranh 16 giờ chiều 15 tháng 5 nhóm tàn_quân kéo cờ_trắng ra hàng Mặc_dù một thời_gian sau đó trên vùng biên_giới Nam_Tư_Ý_Nam Tư_Áo_Nam_Tư Hungary còn diễn ra một_số trận đụng_độ giữa quân NOVJ với các toán tàn_quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia quân Quốc_gia Độc_lập Croatia quân Bảo_vệ tổ_quốc Slovenia và quân Chetniks đã trở_thành các toán phỉ nhưng trận Poljana được coi là trận đánh lớn cuối_cùng của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai Diễn_biến sau chiến_tranh Trận_Odžak đánh_bại các lực_lượng Ustaše thân Đức Thời_điểm kết_thúc cuộc Chiến_tranh thế_giới thứ hai chỉ còn tính từng ngày và Đế_chế thứ ba đứng trước triển_vọng diệt_vong không_thể tránh khỏi nhưng những nhà_lãnh_đạo của cái gọi là Nhà_nước Croatia độc_lập thân phát_xít cùng quân_đội Ustaše vẫn không cam_chịu thất_bại Vì không kịp rút theo quân Đức nên khoảng 10 000 tàn_quân Ustaše do Petar_Rajkovačić_Ibrahim_Pjanić Ivan_Kalućič và Avdaga_Hacić cầm_đầu đã tụ_tập tại Odžak một thành_phố nhỏ chỉ rộng khoảng hơn 10 km vuông nằm ở vị_trí giáp_ranh giữa Bosnia_Herzegovina và Croatia bên bờ sông Sava nay thuộc Bosnia_Herzegovina để tổ_chức phòng_thủ chống lại quân_đội NOVJ Mặc_dù Ante_Pavelič người đứng đầu nhà_nước bù_nhìn Croatia thân Đức yêu_cầu chuyển các lực_lượng về địa_bàn nông_thôn nhưng Petar_Rajkovačić và các đồng_sự của ông ta đã chống lệnh Từ ngày 19 tháng 4 năm 1945 quân Ustaše đã biến Odžak hành một pháo_đài và thề sẽ chiến_đấu đến_cùng Trong khi đang tập_trung binh_lực để ao vây quân Đức tại hành_lang Sarajevo_Banja_Luka nhưng NOVJ vẫn phải dành ra Sư_đoàn Serbia 25 và Sư_đoàn Đông_Bosnia 27 để đối_phó với cánh quân Ustaše ở Odžak_Từ ngày 19 tháng 4 đến ngày 28 tháng 4 lực_lượng Ustaše bảo_vệ Odžak gồm 1 000 quân của Ivan_Kalućič và 850 quân của Petar_Rajkovačić đã chống_trả kịch_liệt các cuộc tấn_công của Sư_đoàn Đông_Bosnia 27 NOVJ tiêu_diệt hoàn_toàn một tiểu_đoàn thuộc Lữ_đoàn 16 của sư_đoàn này giết chết viên lữ_đoàn trưởng Spaso_Mičić_Quân_Ustaše thu được những chiến_lợi_phẩm đầu_tiên gồm 3 khẩu sơn_pháo 1 súng_cối và 1 súng chống tăng Ngày 28 tháng 4 các đại_tá Ustaše_Ibrahim_Pjanić và Avdaga_Hacić bị thất_trận ở Zagreb cũng kéo_theo gần 8 000 tàn_binh Ustaše chạy về đây đưa quân_số của lực_lượng Ustaše tại Odžak lên khoảng gần 10 000 người Odžak trở_thành một khối ung_nhọt nguy_hiểm phía sau các cánh quân chủ_lực NOVJ đang tiến đánh lên biên_giới tây bắc Nam_Tư_Ngày 25 tháng 4 năm 1945 Josip_Broz_Tito yêu_cầu Tập_đoàn_quân Nam_Tư 2 phải sử_dụng toàn_bộ Quân_đoàn bộ_binh 3 gồm Sư_đoàn 27 của đại_tá Miloš_Zekić_Sư đoàn 38 của đại_tá Franjo_Herljević và Sư_đoàn 53 của đại_tá Đurađ_Predojević để tảo_thanh khu_vực Odžak_Các sư_đoàn trưởng phải chịu trách_nhiệm cá_nhân nếu sau một tháng mà cánh quân Ustaše ở Odžak vẫn còn tồn_tại Ngày 29 tháng 4 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư áp sát ngôi làng Vlaška_Mala trên tuyến phòng_thủ vòng ngoài phía đông nam Odžak và gửi tối_hậu_thư yêu_cầu quân Ustaše đầu_hàng Tướng Petar_Rajkovačić từ_chối và hạ_lệnh nã pháo vào các vị_trí của quân NOVJ Sau hai ngày giao_chiến quân NOVJ không chiếm được ngôi làng mà_còn bị thiệt_hại đáng_kể đặc_biệt là Sư_đoàn Bosnia 28 Ngày 1 tháng 5 năm 1945 tướng Koča_Popović tăng_viện cho Quân_đoàn 3 NOVJ Sư_đoàn bộ_binh Bosnia 25 để tăng sức_mạnh công_kích Tuy_nhiên được cổ_vũ bởi cuộc phòng_thủ của tàn_quân Đức tại pháo_đài Breslau tướng Petar_Rajkovačić hạ_lệnh cho quân Ustaše tiến_hành cuộc_chiến hầm_hào để phòng_thủ thị_trấn Trong các trận đánh từ ngày 1 tháng 5 đến ngày 15 tháng 5 tổn_thất của hai bên đều lên đến con_số hàng nghìn Tuy_nhiên NOVJ vẫn tiếp_tục đưa các lực_lượng tăng_viện và vũ_khí hạng nặng đến xung_quanh Odžak bao_gồm các lữ_đoàn Serbia 14 19 20 máy_bay_cường_kích và một_số khẩu_đội Katysha tham_gia chiến_dịch Ngày 18 tháng 5 quân NOVJ bắt_đầu tổng_công_kích vào thị_trấn Chiều 18 tháng 5 Lữ_đoàn Serbia 20 chiếm được trạm phát_thanh Sáng 19 tháng 5 quân Ustaše phản_công lấy lại trạm phát_sóng này và hô_hào người Croatia đứng lên chiến_đấu Mặc_dù đã được tổ_chức thành 4 trung_đoàn giữ bốn khu_vực xung_quanh Odžak nhưng quân Ustshi vẫn không ngăn_cản được hơn 20 000 quân NOVJ đột_kích vào nội_đô Trong các ngày 23 và 24 tháng 5 không_quân NOVJ đã tổ_chức các trận ném bom vào các vị_trí của quân Ustaše gây thuwong vong lớn cho các lực_lượng này và cả dân_thường Trước thế_cục thất_bại không_thể tránh khỏi sáng 25 tháng 5 tướng Petar_Rajkovačić tự_sát sau khi bị_thương nặng Các nhóm tàn_quân Ustaše gồm khoảng 700 người chạy trốn vào khu_vực rừng_núi Bosnia và bắt_đầu tổ_chức các hoạt_động phỉ cho đến khi họ bị các lực_lượng an_ninh Nam_Tư tiêu_diệt hoàn_toàn vào năm 1947 tại Lipa_Chiều 25 tháng 5 quân NOVJ đánh chiếm nhà_ga bệnh_viện trung_tâm thị_trấn trạm phát_thanh cảng sống và trường tiểu_học tiêu_diệt các toán tàn_binh của quân Ustaše còn lại trong thị_trấn Đến 18 giờ cùng ngày quân NOVJ đã hoàn_toàn làm chủ Odžak_Mặc dù Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư chiếm được Odžak nhưng hàng nghìn dân_thường trong thành_phố đã thiệt_mạng hàng chục nghìn người khác bị_thương Josip_Broz_Tito ra_lệnh phong_toả mọi thông_tin về chiến_dịch này Những tài_liệu đầu_tiên về cuộc_chiến tại Odžak chỉ được tiết_lộ một_cách nhỏ_giọt sau khi J B Tito qua_đời Không_những thế những sự_kiện tháng 4 tháng 5 năm 1945 ở Odžak đã trở_thành đầu_mối cho sự hiềm_thù dai_dẳng giữa người Croatia với người Serb và người Bosnia_Herzegovina và trở_thành một trong những mầm_mống sâu_xa của cuộc Chiến_tranh Nam_Tư 1991 1994 với kết_quả là Croatia tách khỏi Nam_Tư thành một nhà_nước độc_lập như hiện_nay Số_phận của tàn_binh Chetnik và nguỵ_quân Nam_Tư Sau thất_bại trong trận Poljana ngày 15 tháng 5 năm 1945 quân Quốc_gia Độc_lập Croatia quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia cùng quân_đoàn kỵ_binh Côdắc_SS số 14 đã đầu_hàng quân Anh Chính_quyền Quốc_gia Độc_lập Croatia một thành_viên của Công_ước Genève từ ngày 20 tháng 1 năm 1943 đã hy_vọng rằng họ có_thể được đối_xử theo quy_chế của công_ước này nhưng các nỗ_lực đàm_phán của họ đã thất_bại Trước đó vào ngày 5 tháng 5 năm 1945 tại thành_phố Palmanova cách Trieste 50 km về phía tây bắc 2 800 quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia đã đầu_hàng quân Anh Ngày 12 tháng 5 thêm 2 500 quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia đầu_hàng tại Unterbergen trên bờ sông Drava_Ngày 11 và 12 tháng 5 Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư đã gặp quân Anh tại Klagenfurt_Áo_Phía_Anh tỏ ra không hài_lòng về việc này và đại_sứ Anh ở Beograd đã yêu_cầu Tito cho quân rút khỏi Áo Đáp lại ngày 15 tháng 5 Tito tuyên_bố đặt những đơn_vị Nam_Tư tại Áo dưới sự điều_khiển chung của các nước Đồng_Minh và sau đó ngày 20 quân Nam_Tư bắt_đầu rút khỏi Áo Đến ngày 1 tháng 6 phần_lớn các tù_binh thuộc quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia Croatia và quân_đoàn Côdắc_SS đã được giao trả cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư theo một phần của chiến_dịch Keelhaul_Những tù_binh này đã bị quân giải_phóng xử_tử hình tại Bleiburg Không lâu sau đó ngày 13 tháng 3 năm 1946 Dragoljub_Draža_Mihailović bị Cục An_ninh Quốc_gia Nam_Tư_Odsjek_Zaštite Naroda_OZNA bắt sống Từ ngày 10 tháng 6 đến ngày 15 tháng 7 ông ta bị đưa ra toà xét_xử và kết_án tử_hình với tội_danh phản_quốc và tội_ác chiến_tranh Cuối_cùng câu_chuyện giữa Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư và quân phỉ Chetniks kết_thúc bằng việc D Mihailović bị xử bắn cùng với 9 thành_viên Chetnik cao_cấp khác vào ngày 18 tháng 7 tại Lisičiji_Potok cách cung_điện cũ 200 cây_số Kết_quả đánh_giá và ảnh_hưởng Kết_quả Như đã đề_cập ngày 8 tháng 3 năm 1945 một chính_phủ liên_hiệp ở Nam_Tư đã được thành_lập tại Beograd với Tito làm Thủ_tướng và Ivan_Šubašić là Bộ_trưởng Ngoại_giao Vua_Petar_II_Karađorđević đã đồng_ý chờ một cuộc trưng_cầu_ý_dân về việc ông có được chấp_nhận để tiếp_tục làm vua ở Nam_Tư hay không tuy_nhiên cuộc trưng_cầu đã cho kết_quả áp_đảo về việc yêu_cầu nhà_vua thoái_vị Ngày 29 tháng 11 Hội_đồng Lập_hiến Nam_Tư tuyên_bố phế_bỏ chế_độ_quân_chủ và Quốc_hội khoá I của Nam_Tư họp tại Beograd thành_lập Cộng_hoà Liên_bang Nhân_dân Nam_Tư theo chế_độ Xã_hội_chủ_nghĩa Tito được bổ_nhiệm làm thủ_tướng của Liên_bang Trước đó vào ngày 8 tháng 6 Hoa_Kỳ Anh và Nam_Tư đã đạt được thoả_thuận về việc quản_lý vùng lãnh_thổ tự_do Trièst theo đó vùng phía bắc vùng A do Anh và Mỹ quản_lý và vùng phía nam vùng B do Nam_Tư quản_lý Đến năm 1954 vùng A chính_thức trở_thành tỉnh Trièst của nước Ý còn vùng B trở_thành lãmh thổ của Nam_Tư nay là các vùng Primorska của Slovenia và hạt Istra của Croatia Thương_vong của người_dân Nam_Tư_Theo ước_tính của Chính_phủ Nam_Tư công_bố cho Uỷ_ban Bồi_thường chiến_tranh Quốc_tế vào năm 1946 tổng thương_vong của Nam_Tư là 1 704 000 người Tuy_nhiên con_số này bao_gồm cả việc so_sánh với dân_số Nam_Tư có_thể có nếu chiến_tranh không xảy ra số trẻ_con không được sinh ra và thương_vong do bệnh_tật và dân_cư phiêu_bạt khắp_nơi Cụ_thể hơn Giáo_sư Vladeta_Vučković giải_thích rằng thực_ra 1 7 triệu người đó không hẳn là thương_vong trong chiến_tranh mà là số dân bị hao_hụt Con_số thương_vong này được trình lên Hội_đồng Bồi_thường Chiến_tranh của các nước Đồng_Minh năm 1948 nhưng lần này ghi_chú là chỉ bao_hàm các con_số thương_vong liên_quan tới chiến_tranh Sau khi phía Đức yêu_cầu Nam_Tư đưa ra các tài_liệu xác_minh con_số này Cục Thống_kê Nam_Tư đã tiến_hành một cuộc điều_tra tên toàn_quốc vào năm 1964 về thương_vong trong thời_kì chiến_tranh và đã đưa ra con_số người chết là 597 323 Kết_quả thống_kê được giữ bí_mật và chỉ được công_bố vào năm 1989 Cục Điều_tra Dân_số Hoa_Kỳ vào năm 1954 đưa ra số người Nam_Tư chết liên_quan tới chiến_tranh là 1 067 000 người Phía Hoa_Kỳ cho rằng con_số 1 7 triệu người chết là không chính_xác vì nó được đưa ra quá sớm sau khi chiến_tranh kết_thúc và không được ước_tính theo quy_tắc của một cuộc điều_tra dân_số sau chiến_tranh Một nghiên_cứu gần đây của Vladimir_Žerjavić cho ra con_số người chết là 1 027 000 trong đó tổn_thất về quân_sự là 237 000 binh_sĩ du_kích Nam_Tư và 209 000 quân Quốc_gia Độc_lập Croatia bao_gồm Lực_lượng_vũ_trang Cận_vệ Croatia và quân Ustaše_Số dân_thường thiệt_mạng là 581 000 bao_gồm 57 000 người Do Thái_Thương vong của người_dân trong các quốc_gia và vùng lãnh_thổ thuộc Nam_Tư là Bosnia 316 000 Serbia 273 000 Croatia 271 000 Slovenia 33 000 Montenegro 27 000 Macedonia 17 000 và bị giết ngoài lãnh_thổ Nam_Tư là 80 000 Một nhà thống_kê người Serb gốc Bosnia_Bogoljub_Kočović cho ra một con_số thấp hơn 1 014 000 người Hai con_số này được Giáo_sư Đại_học Bang_San_Francisco_Jozo Tomasevich cho rằng là tương_đối đáng tin_cậy và trung_lập Tuy_nhiên con_số của Žerjavić đã bị nhiều người chỉ_trích cho rằng ông ta cố_tình làm giảm nhẹ vai_trò của quân Quốc_gia Độc_lập Croatia trong việc đàn_áp và giết_hại dân_thường và những người kháng_chiến Nam_Tư cũng như làm giảm nhẹ các tội_ác của chính_quyền Quốc_gia Độc_lập Croatia trong việc thanh_lọc sắc_tộc Một_số tổ_chức như Yad_Vashem và Trung_tâm Simon_Wiesenthal chưa chính_thức thừa_nhận các con_số thống_kê của tác_giả này Dầu_sao những thương_vong như thế là rất khủng_khiếp cho đất_nước và người_dân Nam_Tư_Sự tàn_phá ghê_gớm của cuộc chiến_tranh có_thể được giải_thích bằng các lý_do sau BULLET 1 Các hoạt_động chiến_tranh ác_liệt của tất_cả các phe tham chiếm trên mặt_trận Nam_Tư_BULLET 2 Những hoạt_động tàn_sát dân_thường và thanh_lọc sắc_tộc dã_man của phát_xít Ý Đức Quốc xã đối_với các dân_tộc hạ_đẳng Untermensch_Xlavơ trong trường_hợp này cụ_thể là người Serb_Một trong những cuộc tàn_sát tồi_tệ và dã_man nhất đó chúnh là vụ thảm_sát Kragujevac với gần 2 800 người Serb đã bị giết quân Quốc_gia Độc_lập Croatia cũng không kém tích_cực trong việc tàn_sát người Serb với những vụ tàn_sát diễn ra trên khắp lãnh_thổ Croatia nhiều nhất là Banija_Kordun_Lika tây bắc Bosnia_Đông_Herzegovina và ở các trại_tập_trung như ở trại_tập_trung Jasenovac_Quân phỉ Chetniks cũng nhúng_tay vào nhiều vụ thảm_sát người Hồi_giáo tại Bosnia và Sandžak và thảm_sát người Croatia tại Bosnia và Hercegovina_Bắc_Dalmatia và Lika_Người_Do_Thái cũng bị giết khá nhiều tại Nam_Tư hoặc bị trục_xuất và tiếp_tục bị giết ở các trại_tập_trung tại Đức Na_Uy Hy_Lạp Ở tỉnh Ljubljana chính_quyền địa_phương của phát_xít Ý do Mario_Roatta đứng đầu cũng dồn người Slovenia vào các trại_tập_trung và thực_hiện chính_sách đồng_hoá đối_với họ Đáp trả lại lực_lượng du_kích kháng_chiến Nam_Tư cũng thẳng_tay trừng_trị các phần_tử hợp_tác với quân phát_xít xâm_lược tỉ_như vụ tử_hình tập_thể những tù_binh của quân quân Ustaše tại Bleiburg_BULLET 3 Chiến_tranh cũng gây ra việc sụt_giảm sản_xuất nông_nghiệp hạn_hán mất_mùa đói_kém dịch_bệnh BULLET 4 Các cuộc ném bom của không_quân Đồng_Minh vào tuyến tiếp_tế của quân Đức cũng trúng vào dân_thường nghiệm trọng nhất_là ở Podgorica_Leskovac_Zadar và Beograd_BULLET 5 Ngoài_ra còn phải tính đển 335 000 dân_số bị hao_hụt do tỉ_lệ sinh giảm và 660 000 người phải bỏ nhà_cửa phiêu_bạt đi nơi khác Thương_vong của phía Đức Quốc xã và phát_xít Ý Theo các báo_cáo thương_vong của phía Đức thu_giữ được từ tài_liệu lưu_trữ riêng của tướng Hermann_Reinecke người đứng đầu cơ_quan quan_hệ đối_ngoại của Bộ_Tư_lệnh Tối_cao Đức Quốc xã thương_vong của quân_đội chính_quy Đức tại vùng Balkan là khoảng 24 000 người chết và 12 000 mất_tích không có thống_kê về bị_thương Phần_lớn số thương_vong này là ở Nam_Tư_Đánh giá Cuộc Chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư là một hoạt_động du_kích chống phát_xít có quy_mô thời_gian cường_độ ác_liệt vào loại lớn nhất ở Đông_Âu trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai chỉ đứng sau cuộc chiến_tranh du_kích của nhân_dân Liên_Xô trong các vùng bị quân_đội Đức Quốc xã chiếm_đóng Giống như phong_trào kháng_chiến chống phát_xít ở Pháp diễn ra cùng thời_kỳ lịch_sử cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư đã quy_tụ được hầu_hết các lực_lượng Nam_Tư yêu nước chống phát_xít Cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư có phần phức_tạp hơn cuộc kháng_chiến chống phát_xít ở Pháp do chỗ không giống như nước Pháp là một dân_tộc tương_đối thuần_nhất Nam_Tư là một cuộc gia đa sắc_tộc với nhiều mảng lãnh_thổ khác nhau có nền bản_sắc văn_hoá khác nhau thậm_chí trong lịch_sử đã có sự xung_đột với nhau được lắp_ghép vào một nước Nam_Tư ra_đời sau Chiến_tranh thế_giới thứ nhất Việc lãnh_đạo một quốc_gia đa sắc_tộc bị chia_rẽ ngay trong cuộc_chiến tiến_hành thành_công cuộc chiến_tranh nhân_dân để giải_phóng dân_tộc mình là một thành_công lớn của Hiệp_hội giải_phóng dân_tộc Nam_Tư chống phát_xít AVNOJ mà đứng đầu là Uỷ_ban Giải_phóng dân_tộc trung_ương Nam_Tư_NKOJ_Trong thành_phần các đảng_phái các sắc_tộc cách xu_hướng chính_trị tham_gia cuộc đấu_tranh_vũ_trang kiên_trì bền_bỉ trong hơn 4 năm_tháng 4 1941 đến tháng 5 1945 nổi lên vai_trò lãnh_đạo và tổ_chức của Đảng Cộng_sản Nam_Tư và vai_trò quyết_định trên chiến_trường của Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_NOVJ_Đảng Cộng_sản Nam_Tư không lãnh_đạo cuộc kháng_chiến một_cách trực_tiếp mà thông_qua Hiệp_hội giải_phóng dân_tộc Nam_Tư chống phát_xít AVNOJ và từ cuối năm 1943 thông_qua Uỷ_ban giải_phóng dân_tộc Nam_Tư_NKOJ ở trung_ương và các địa_phương Nếu không có các tổ_chức chính_trị này cuộc đấu_tranh_vũ_trang của Quân Giải_phóng Nam_Tư sẽ mất đi chỗ dựa của các tầng_lớp nhân_dân Nam_Tư trở_nên cô_lập trước các tổ_chức dân_tộc li_khai cực_đoan như nhà_nước Montenegro tự_trị do Phát_xít Ý dựng lên nhà_nước Serbia tự_trị và nhà_nước Croatia độc_lập do Đức Quốc xã dựng lên Kinh_nghiệm tổ_chức chiến_tranh_du_kích của nhân_dân Nam_Tư đã được những người_cộng_sản_Việt_Nam học_tập ngay từ trước khi bắt_đầu cuộc kháng_chiến chống Pháp Hồ_Chí_Minh viết Trong diễn_văn đọc tại cuộc chiêu_đãi đoàn đại_biểu Việt_Nam Dân_chủ Cộng_hoà tại thủ_đô Beograd ngày 5 tháng 8 năm 1958 Hồ_Chí_Minh đã đánh_giá cao người Nam_Tư trong cuộc chiến_đấu chống phát_xít và một lần nữa muốn tìm_hiểu những kinh_nghiệm tổ_chức chiến_tranh_giải_phóng dân_tộc ở Nam_Tư để vận_dụng vào_cuộc kháng_chiến chống Mỹ của nhân_dân Việt_Nam Trong giai_đoạn cuối của cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư_Liên_Xô đánh_giá cao tinh_thần chiến_đấu của Quân giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Họ đã có những trận đánh xuất_sắc trong việc phối_hợp với quân_đội Liên_Xô tại Chiến_dịch tấn_công Beograd và tại các khu_vực Cačak_Krajevo_Danilovgrad_Skadar Podgorića_Knin và Gučar phá vỡ kế_hoạch rút quân về Hungaria_Áo và Ý của các cụm tập_đoàn_quân E F và Cụm tập_đoàn_quân Serbia Đức Đặc_biệt trong chiến_dịch Mostar_Quân đoàn Dalmatia 8 Sư_đoàn Serbia 29 thuộc Quân_đoàn Vô_Sản 2 và Lữ_đoàn xe_tăng Nam_Tư đã buộc quân Đức phải cố chống_giữ trên hướng Sarajevo từ_bỏ kế_hoạch rút Sư_đoàn bộ_binh 7 SS Prinz_Eugen về Hungary Sau chiến_tranh tướng S M Stemenko_Phó Tổng tham_mưu_trưởng quân_đội Liên_Xô viết Nửa thời_gian đầu của cuộc chiến_tranh giải_phóng nhân_dân Nam_Tư gần như phải chiến_đấu đơn_độc trong vòng phong_toả của quân_đội Đức Quốc xã phát_xít Ý và quân của các nước thân phát_xít Bulgaria Romania Hungary và quân của các thế_lực thân phát_xít ngay tại Nam_Tư Sau khi quân Đồng_Minh Anh Mỹ đổ_bộ lên bán_đảo Apenin và giải_phóng miền Nam nước Ý quân_đội các nước đồng_minh Anh Mỹ và Liên_Xô bắt_đầu có những sự trợ_giúp đáng_kể về vũ_khí cho Quân Giải_phóng nhân_dân Nam_Tư_Trong đó vũ_khí đạn_dược và quân_trang quân_dụng của Anh chiếm ưu_thế Các nước Đồng_Minh cũng thiết_lập các phái_bộ quân_sự tại Tổng_hành_dinh của NOVJ tạo sự phối_hợp có hiệu_quả hơn giữa NOVJ và quân_đội các nước Đồng_Minh bao_gồm cả sự chia_sẻ thông_tin tình_báo để đối_phó với quân_đội các nước phe Trục Đến cuối năm 1944 khi quân_đội Liên_Xô tiến váo bán_đảo Balkan sự giúp_đỡ của Liên_Xô tăng lên đáng_kể Trong đó Cụm không_quân mặt_trận Nam_Tư gồm 2 sư_đoàn không_quân Liên_Xô 236 và cận_vệ 10 và một căn_cứ không_quân tại Crajova bao_gồm toàn_bộ người máy_bay vũ_khí đạn_dược và các phương_tiện hậu_cần đảm_bảo do tướng A N Vitrukh làm tư_lệnh được chuyển_giao cho Nam_Tư sử_dụng và đặt dưới quyền chỉ_huy trực_tiếp của Tổng_hành_dinh NOVJ vào tháng 11 năm 1944 Ngày 23 tháng 3 năm 1945 Lữ_đoàn xe_tăng Nam_Tư gồm 65 xe_tăng T 34 được xây_dựng tại Tula_Liên_Xô đã về đến Nam_Tư bằng đường_sắt và trở_thành mũi_nhọn đột_kích mạnh của NOVJ trong các chiến_dịch cuối_cùng giải_phóng đất_nước Nam_Tư khỏi sự chiếm_đóng của phát_xít Đức Trong các hoạt_động quân_sự tại Nam_Tư quân_đội Liên_Xô chỉ đóng vai_trò chủ_lực trong Chiến_dịch tấn_công Beograd Sau đó họ kéo quân sang Hungary để tổ_chức tấn_công và bao_vây một phần Cụm tập_đoàn_quân Nam_Đức tại Budapest và tiến_hành chiến_dịch phòng_ngự Hồ Balaton_Quân_đội Bulgaria cũng chỉ giúp_đỡ một phần lực_lượng để giải_phóng vùng Macedonia Quân_đội NOVJ đã gánh vai_trò chủ_đạo trong cuộc_chiến giải_phóng đất_nước mình Tuy_nhiên những người Nam_Tư yêu nước vẫn đánh_giá cao sự giúp_đỡ của các nước đồng_minh Liên_Xô_Anh_Mỹ và quân_đội của Mặt_trận Tổ_Quốc Bulgaria đối_với sự_nghiệp giải_phóng dân_tộc của họ Đánh_giá tổng_quát về toàn_bộ cuộc Chiến_tranh_nhân_dân giải_phóng Nam_Tư nhà_sử_học Branko_Petranović viết Ảnh_hưởng Về ý_nghĩa tinh_thần cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư là một trong những tấm gương về lòng dũng_cảm của các dân_tộc ở Đông_Âu dám đương_đầu với đội quân nhà_nghề của Đức Quốc xã và Phát_xít Ý để tự giải_phóng mình Cuộc đấu_tranh đó cũng trở_thành mẫu hình để người Albania học_tập và áp_dụng cho chính mình Haxhi_Lleshi một lãnh_tụ phong_trào giải_phóng chống phát_xít ở Albania sau_này là Chủ_tịch Hội_đồng_bộ_trưởng Cộng_hoà Nhân_dân Xã_hội_chủ_nghĩa Albania đã sang Nam_Tư tham_gia các hoạt_động du_kích trong hàng ngữ NOVJ từ cuối năm 1941 Năm 1943 ông trở về nước tham_gia chỉ_huy Quân giải_phóng nhân_dân Albania do Đảng Cộng_sản Albania lãnh_đạo mang theo những kinh_nghiệm tổ_chức chiến_tranh_du_kích và tổ_chức chính_quyền kháng_chiến ở Nam_Tư để vận_dụng cho Albania Cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Albania đã đưa nước này trở_thành nước Đông_Âu duy_nhất thành_công trong sự_nghiệp chống phát_xít tự giải_phóng đất_nước mình mà không cần đến sự giúp_đỡ đáng_kể nào của Liên_Xô cũng như của các đồng_minh Anh và Mỹ Về ý_nghĩa quân_sự cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư cùng với các cuộc_chiến của quân du_kích Albania Bulgaria và Hy_Lạp có tác_dụng như một khối ung_nhọt không_thể chữa lành trong hậu_phương Balkan của quân_đội Đức Quốc xã Nếu_như thời_kỳ đầu cuộc_chiến quân_đội Đức Quốc xã và Phát_xít Ý chỉ cần huy_động khoảng 700 000 quân là có_thể đánh_bại quân_đội 850 000 người của Vương_quốc Nam_Tư trong vòng 11 ngày và chiếm_đóng Nam_Tư thì đến giai_đoạn giữa và cuối của cuộc_chiến họ đã phải huy_động khoảng 1 700 000 quân các loại cùng hơn 500 000 quân của các lực_lượng Nam_Tư thân phát_xít nhưng vẫn không_thể tiêu_diệt được lực_lượng NOVJ và chịu nhiều tổn_thất lớn Phong_trào kháng_chiến chống phát_xít ở Balkan nói_chung và Nam_Tư nói_riêng đã làm cho các cụm tập_đoàn_quân E F và Serbia của quân Đức không_thể rút đi nhiều lực_lượng để chi_viện cho các chiến_trường chính tại Liên_Xô_Ý và Pháp Khác với các cuộc kháng_chiến chống phát_xít tại Ba_Lan Tiệp_Khắc và Pháp được lãnh_đạo bởi các tổ_chức yêu nước có trụ_sở tại nước_ngoài ANOVJ đặt trụ_sở chính_thức của mình ngay trên lãnh_thổ Nam_Tư từ đầu đến cuối cuộc_chiến Bản_thân Tổng_tư_lệnh NOVJ Josip_Broz_Tito cũng chỉ ra khỏi Nam_Tư trong một thời_gian ngắn khi diễn ra Chiến_dịch Hiệp_sĩ do Đức quốc xã tổ_chức nhằm tiêu_diệt cá_nhân ông và cơ_quan đầu_não NOVJ Điều đó tạo nên uy_tín và ảnh_hưởng rất lớn của AVNOJ và NOVJ đối_với người_dân Nam_Tư cũng như trên trường quốc_tế Cũng vì việc đem sức mình tự giành độc_lập cho mình là chủ_yếu nên sau khi giải_phóng đất_nước khỏi sự chiếm_đóng của Đức Quốc xã Nam_Tư cũng như Albania mặc_dù cùng do Đảng Cộng_sản lãnh_đạo nhưng lại có được một vị_thế chính_trị độc_lập cao hơn rất nhiều so với các nước được giải_phóng nhờ sức_mạnh của quân_đội các nước Đồng_Minh Điều này lý_giải cho chính_sách đối_nội và đối_ngoại của Nam_Tư cũng như của Albania sau_này không bị phụ_thuộc quá nhiều vào Liên_Xô như các nước trong Khối_Warszawa và cũng không bị phụ_thuộc vào các đồng_minh Anh Mỹ như Hy_Lạp và Ý Cuộc chiến_tranh nhân_dân giải_phóng Nam_Tư đã giải_quyết về cơ_bản vấn_đề chia_rẽ dân_tộc chia_rẽ sắc_tộc chia_rẽ tôn_giáo vốn tồn_tại hàng chục thế_kỷ nay giữa các tộc_người các tôn_giáo ở Nam_Tư_Trước hiểm_hoạ bị diệt_vong người Nam_Tư về cơ_bản đã đoàn_kết lại với nhau để cùng chống kẻ_thù chung Mặc_dù nước Đức Quốc xã và phát_xít Ý đã tổ_chức ra những nhà_nước độc_lập tự_trị nhằm làm suy_yếu sức_mạnh của người_dân Nam_Tư nhưng tinh_thần đoàn_kết giữa các dân_tộc Nam_Tư xung_quanh AVNOJ vẫn chiếm ưu_thế và trở_thành nguồn động_lực tinh_thần để tiến_hành chiến_tranh_nhân_dân giải_phóng dân_tộc Đáng tiếc là đến cuối thế_kỷ XX do sai_lầm nghiêm_trọng của những người cộng_sản Nam_Tư về đường_lối đối_nội đối_ngoại về chính_sách kinh_tế do sự chia_rẽ trong nội_bộ Liên_đoàn Cộng_sản Nam_Tư sau khi Josip_Broz_Tito qua_đời cùng với các tác_động bất_lợi từ bên ngoài đất_nước Nam_Tư đã rơi vào khủng_hoảng và trở_thành nước duy_nhất ở châu_Âu có hai lần hợp_nhất và hai lần tan_rã trong vòng chỉ một thế_kỷ Di_sản Nghệ_thuật tạo_hình và bảo_tàng Sau chiến_tranh nhiều tượng_đài và đài tưởng_niệm đã được dựng lên ở các thành_phố lớn trên khắp đất_nước Nam_Tư_Tượng đài nổi_tiếng nhất là một đài tưởng_niệm cho những người lính Kêu_gọi khởi_nghĩa ở Bakic_Beograd kêu_gọi người_dân Nam_Tư đứng lên chiến_đấu chống lại những kẻ xâm_lược Ở Beograd_Sarajevo và Nis người ta đã xây_dựng một_số khu phức_hợp với các bia tưởng_niệm những thường_dân bị giết_hại và các binh_sĩ kháng_chiến hy_sinh cũng như tượng bán_thân các Anh_hùng Nhân_dân Nam_Tư đặc_biệt là ở Sarajevo_Đáng tiếc khi Liên_bang Nam_Tư tan_rã nhiều tượng_đài và đài tưởng_niệm trong số đó đã bị phá_hoại và phá_huỷ bởi những phần_tử dân_tộc cực_hữu những kẻ cho rằng những phần_tử thân phát_xít của quân Quốc_gia Độc_lập Croatia Serbia Bosnia và Macedonia mới là anh_hùng dân_tộc thật_sự Đáng nói hơn việc phục_dựng các tượng_đài đó dường_như ít được đoái_hoài tới Nhiều vật_thể và tài_liệu về chiến_tranh cũng được trưng_bày tại nhiều bảo_tàng nổi_tiếng nhất là Bảo_tàng Quân_sự Beograd_Trong số những vật được trưng_bày là các tài_liệu chiến_tranh tranh_ảnh về phong_trào kháng_chiến cũng như các mẫu quân_phục vũ_khí quân_trang của quân du_kích kháng_chiến Nam_Tư_Những chiếc mũ đội đặc_trưng của quân kháng_chiến loại mũ Titovka hay mũ ba chỏm triglavka cũng được trưng_bày trong bảo_tàng Văn_học và điện_ảnh Đối_với người_dân Nam_Tư nhất là người Serb cuộc chiến_tranh giải_phóng Nam_Tư có vai_trò giống như Cuộc chiến_tranh vệ_quốc vĩ_đại trong lòng người_dân Nga và Liên_Xô_Trong văn_học Nam_Tư trong nửa sau của thế_kỷ 20 chủ_đề về chiến_tranh có một vị_trí rất quan_trọng Trong hàng_ngũ những người lính vệ_quốc Nam_Tư đã nổi lên nhiều nhà_văn nhà_thơ lớn như Vladimir_Nazor_Ivan_Kovachich Džordzhe_Andrejevich_Antun_Augustinich Božidar_Jakats_Jovan_Popovich Branko_Chopich_Mira_Alechkovich Dobritsa_Chosich và nhiều người khác Những trận chiến của quân giải_phóng nhân_dân với quân phát_xít xâm_lược quân Chính_phủ cứu nguy dân_tộc Serbia và quân phỉ Chetniks cuộc_sống của người lính du_kích đã được thể_hiện trong các tác_phẩm của các tác_giả như Branko_Chopichem_Jure_Kashtelanom Jožey_Khorvatom_Oskarom_Doavicho Antonije_Isakovichem_Dobritsey_Chosichem Mikhailo_Lalichem_Trong văn_hoá đại_chúng Nam_Tư người chiến_sĩ Giải_phóng_quân đã xuất_hiện trong phim phim_điện_ảnh và thậm_chí là phim_hoạt_hình truyện_tranh Bộ truyện_tranh nổi_tiếng nhất về người lính giải_phóng Nam_Tư chính là loạt truyện Du_kích do tác_giả người Serb_Croatia_Jules_Radilovich sáng_tác Ít nổi_tiếng hơn một_chút là các truyện Trung_tá Tara_Ba người không_thể tách rời và núi Kurier của bộ đôi tác_giả Svetozar_Obradovic và hoạ_sĩ Branislav_Keratsa sau đó là các truyện của cặp tác_giả Ivica_Bednyantsa và Zdravko_Sulicha_Loạt truyện nổi_tiếng nhất nói về đề_tài cuộc chiến_tranh là Mirko và Slavko do Desimirov_Zhizhovicha sáng_tác được ấn_hành đền 200 000 bản in trên toàn_quốc Trong lĩnh_vực điện_ảnh cuộc chiến_tranh giải_phóng nhân_dân Nam_Tư cũng là đề_tài cho một dòng phim mới là dòng phim du_kích với những pha hành_động bất quy_tắc với động_lực và sự hy sính có ý_tưởng giống như dòng Phim Viễn_Tây của Hoa_Kỳ Bộ phim_nổi tiếng nhất của dòng này là phim Trận_Neretva với Yuliy_Borisovich_Bryner và Serhiy_Fyodorovych_Bondarchuk đóng vai chính và phim Trận_Sutjeska với Richard_Burton đóng vai chính Năm 1978 điện_ảnh Anh sản_xuất bộ phim Lực_lượng thứ 10 từ Navarone_Force 10 from Navarone được coi như phần tiếp_theo của bộ phim Những cây súng của Navarone_Guns of Navarone sản_xuất năm 1961 Dù nội_dung phần_lớn là hư_cấu nhưng bộ phim dựa trên nội_dung tiểu_thuyết cùng tên của Alistair_MacLean đạo_diễn Guy_Hamilton cũng đã tái_hiện được một phần sự hiệp_đồng chiến_đấu giữa một tổ biệt_kích Anh và một đơn_vị Quân giải_phóng nhấn dân Nam_Tư chống lại quân_đội Đức Quốc xã và lực_lượng Chetniks_Liên kết ngoài BULLET Các chiến_dịch và trận đánh tại Nam_Tư trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai Trang_web Nam_Tư trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai BULLET Bản_đồ các chiến_dịch giải_phóng Nam_Tư_Albania và Hy_Lạp cuối năm 1944 đầu năm 1945 BULLET Bản_đồ chiến_dịch Fall_Weisse_BULLET_Bản đồ Chiến_dịch giải_phóng Beograd
Chiến_tranh_nhân_dân giải_phóng Nam_Tư