Laysan_Đảo_Laysan tiếng Anh Laysan_Island tiếng Hawaii_Kauō là một đảo san_hô thuộc quần_đảo Tây_Bắc_Hawaii nằm cách Honolulu về phía tây bắc Trong tiếng Hawaii_Kauō có_thể để chỉ lòng_đỏ trứng hay lòng_trắng trứng Hiện_tại đảo này nằm dưới sự quản_lý hành_chính của quận Honolulu tiểu_bang Hawaii_Hoa_Kỳ_Địa lý Đảo Laysan là một đảo hình_bầu_dục với chiều dài khoảng 2 6 km chiều rộng 1 6 km diện_tích 4 1 km² và cao tối_đa 12 m Bao_bọc xung_quanh đảo là vùng rạn san_hô có diện_tích 4 530 km² Đảo Laysan và rạn san_hô lân_cận hình_thành khoảng 17 triệu năm về trước khi lực địa_chất nâng một rạn san_hô vòng lên khỏi mặt_biển Trên đảo có một lớp cát san_hô cố_kết lỏng_lẻo cùng các lớp đá san_hô và đá phosphat ở mặt nam và mặt tây Bãi biển tính từ mép nước dâng cao 4 6 5 5 m sau đó trải phẳng với độ cao tối_đa 9 12 m rồi dần thoải dốc về phía giữa đảo Tại nơi này có một hồ nước siêu mặn chiếm diện_tích khoảng 0 7 km² Lịch_sử Khai_phá Người bản_địa Hawaii có_thể đã biết đến đảo Kauō trước khi người Mỹ và người châu_Âu đến đây vào đầu thế_kỉ 19 Báo_cáo đầu_tiên về việc quan_sát thấy đảo này là từ các tàu săn cá_voi đến từ tiểu_bang Massachusetts của Hoa_Kỳ Một_số tài_liệu gán công_lao phát_hiện ra đảo Laysan cho thuyền_trưởng Stanyukovich của tàu Moller sau khi ông đến vẽ bản_đồ đảo này vào năm 1828 Năm 1857 thuyền_trưởng John_Paty của tàu Manuokawai tuyên_bố chiếm_hữu đảo Laysan dưới danh_nghĩa Vương_quốc Hawaii_Năm 1859 thuyền_trưởng Brooks của tàu Gambia du_hành đến đảo Trong nhật_ký hàng_hải của tàu có đoạn ghi lại rằng trên đảo có phân chim nhưng không đủ để đảm_bảo cho bất_cứ nỗ_lực khai_thác nào Năm 1890 Vương_quốc Hawaii cho_phép George_D_Freeth và Charles_N_Spencer được khai mỏ phân chim trên đảo Laysan miễn_là họ trả tiền thuê mỏ Điều_kiện làm_việc tại các mỏ phân chim tuy rất vất_vả nhưng có_vẻ trữ_lượng phân chim cao hơn mức ước_lượng của thuyền_trưởng Brooks_Mỗi ngày người ta khai_thác được khoảng 100 tấn phân chim Hoạt_động khai_thác này ảnh_hưởng nghiêm_trọng lên hệ_sinh_thái của đảo Giáo_sư William_Alanson_Bryan của Bảo_tàng Bishop ước_tính rằng có 10 triệu con chim biển trên đảo Laysan vào năm 1903 trong khi con_số này vào tám năm sau đó chỉ còn lại hơn 1 triệu Trong giai_đoạn tám năm này loài cọ Pritchardia đặc_hữu của Laysan và loài đàn_hương Santalum ellipticum đều bị tuyệt_chủng Năm 1894 một người đàn_ông người Đức tên là Max_Schlemmer chuyển đến sống trên đảo Laysan_Ông này thả thỏ nhà và chuột_lang ra khắp đảo Laysan để gây đàn cung_cấp nguồn nguyên_liệu cho hoạt_động chế_biến thịt hộp trong tương_lai Đây là điểm cốt_yếu gây nên sự suy_sụp của hệ_sinh_thái đảo Laysan_Tuyệt chủng_sinh vật Lũ thỏ do Schlemmer mang tới đã nhanh_chóng nảy_nở về số_lượng khiến chẳng_mấy_chốc thảm_thực_vật sẵn có trên đảo Laysan không_thể đáp_ứng nổi nhu_cầu thức_ăn của chúng Những lời phàn_nàn về vấn_nạn thỏ cũng như nạn săn trộm chim đã thúc_đẩy tổng_thống Hoa_Kỳ là Theodore_Roosevelt ra quyết_định biến quần_đảo Tây_Bắc_Hawaii thành một khu bảo_tồn chim vào năm 1909 Vào năm 1918 thảm_thực_vật trên đảo Laysan chỉ còn đáp_ứng được nhu_cầu của 100 con thỏ Hai_mươi sáu loài cây bị xoá_sổ và loài chích cối_xay Laysan_Acrocephalus familiaris familiaris biến mất vĩnh_viễn Năm 1923 đoàn thám_hiểm Tanager tới đảo và cuối_cùng lũ thỏ cũng bị diệt_trừ Số_lượng cá_thể chim trên đảo đã suy_giảm còn 1 10 so với con_số ban_đầu Nhiều loài cây cũng đã tuyệt_diệt Hai loài đặc_hữu là vịt Laysan và sẻ Laysan sống_sót được đến ngày_nay nhưng thuộc nhóm loài cực_kì nguy_cấp Diễn_biến gần đây Đảo Laysan là một đảo không có dân_cư sinh_sống nằm dưới sự bảo_vệ của Đạo_luật Đời_sống Tự_nhiên Hawaii năm 1961 và Cục Hoang_dã và Cá_Hoa_Kỳ cơ_quan đã gặt_hái thành_công trong việc tiêu_diệt các loài gây hại và khôi_phục trạng_thái đảo về gần như thuở ban_đầu Đủ loại rác_thải do tàu_thuyền vứt bỏ đều trôi_dạt lên bãi biển đảo Laysan gây nên mối nguy đối_với các loài chim do chúng có_thể nuốt phải rác nhựa không tiêu_hoá được Điều gây tò_mò là đa_phần số rác này có nguồn_gốc từ Nhật_Bản Greene 2006 Ngoài_ra vào thập_niên 1990 các nhà sinh_vật_học tìm thấy một thùng đựng hoá_chất carbofuran độc_hại dạt vào bờ đảo và đã bị bung nắp tạo nên một khu_vực chết giết chết mọi thực_thể sống tiếp_cận vùng đó Theo Rauzon 2001 khu_vực này vẫn bị cấm vào Diệt cỏ ngoại_lai Năm 1991 Cục Hoang_dã và Cá_Hoa_Kỳ khởi_động nỗ_lực xoá_sổ số cỏ ngoại_lai thuộc chi Cenchrus loại cỏ lấn_át cỏ bản_địa vốn là môi_trường sống của chim Cỏ ngoại_lai này do Quân_đội Hoa_Kỳ mang đến Laysan vào thập_niên 1960 Dự_án kết_thúc vào năm 2000 và tiêu tốn 1 triệu đô_la Mỹ Sau khi giải_quyết xong mối đe_doạ về cỏ Cục Cá và Hoang_dã hi_vọng phục_hồi trạng_thái nguyên_thuỷ của đảo Laysan_Cục muốn mang loài cây Pritchardia remota từ đảo Nihoa sang để thay_thế loài cây tương_tự nhưng đã tuyệt_chủng của Laysan_Kế đến Cục sẽ mang chích cối_xay Nihoa sang thế chỗ cho loài chích cối_xay Laysan đã tuyệt_chủng Các biện_pháp này của Cục nhằm hướng tới hai mục_tiêu 1 khôi_phục hệ_sinh_thái đảo Laysan về trạng_thái thuở tiền công_nghiệp và 2 bảo_vệ hai loài sinh_vật của Nihoa khỏi nguy_cơ tuyệt_chủng bằng cách gây_tạo một quần_thể thứ hai trên đảo Laysan_Trong trường_hợp xảy ra hoả_hoạn dịch_bệnh hay bão_tố ở đảo Nihoa thì vẫn còn có_thể khôi_phục lại quần_thể các loài này bằng cách chuyển một_số cá_thể từ đảo Laysan sang Sốt_Laysan_Năm 1991 một_số công_nhân làm_việc ở Laysan bị mắc một chứng_bệnh lạ với triệu_chứng sốt tuy_nhiên mức_độ nghiêm_trọng của bệnh cũng rất khác nhau một phụ_nữ đã phải sơ_tán khỏi đây do bị sốt kéo_dài trong khi những người khác thì chỉ biểu_hiện các triệu_chứng nhẹ Theo tác_giả Cedric_Yoshimoto từ Trường Y_tế Cộng_đồng thuộc Đại_học Hawaii ở Manoa thì các quan_sát đã xác_định chứng_bệnh mới trên người với tên gọi là sốt Laysan_Chứng bệnh này có liên_quan đến việc bị ve ký_sinh trên chim biển là Ornithodoros capensis đốt Khảo_cổ Năm 2003 một nhà_khảo_cổ đã tìm thấy phấn hoa của cây dừa sâu bên dưới hồ nước_mặn của đảo Laysan khi nghiên_cứu các cột trầm_tích lấy từ đây Phát_hiện không mong_đợi này đã làm dấy lên một_số vấn_đề Trước_đây chưa có bằng_chứng nào cho thấy rằng dừa có_thể đã dạt đến bất_kì đảo nào trong quần_đảo Hawaii trước khi những nhà du_hành người Polynesia tìm đến Hơn_nữa chưa từng có bất_kì một chứng_cứ thực_tế nào cho thấy rằng các cư_dân Hawaii cổ đã thám_hiểm xa ra khỏi phạm_vi đảo Nihoa và đảo Necker_Việc xác_định tuổi của mẫu trầm_tích chứa phấn hoa dừa cho kết_quả không chính_xác dẫu vậy có_vẻ chúng có niên_đại vào_khoảng 5 500 năm về trước trong khi người châu_Âu mới đến vùng_biển Hawaii vào cuối thế_kỉ 18 Tuy_nhiên cột trầm_tích thu_thập được từ đảo Guam ở Tây_Thái_Bình_Dương cho thấy sự có_mặt của dừa ở đó từ 9 000 năm trước rất lâu trước khi con_người đến định_cư trên đảo Có ý_kiến giải_thích rằng trong quá_khứ người Hawaii đã biết đến các đảo này và sự tồn_tại của phấn hoa có_thể được hiểu là bằng_cớ cho thấy người Hawaii đã ghé đến đảo Laysan_Rõ ràng là cần phải có phân_tích chính_xác hơn về niên_đại của các lớp trầm_tích để giải_thích cho phát_hiện này Sinh_vật đảo Laysan_Đảo_Laysan là nơi có đa_dạng_sinh_học cao Vùng gian triều quanh đảo là nơi sinh_sôi của vô_số loài không xương_sống tảo và cá con Người ta ghi_nhận được 28 loài san_hô cứng Ở trên đảo bên cạnh hai loài đặc_hữu là vịt Laysan và sẻ Laysan thì còn có 18 loài chim khác đến Laysan làm tổ nghỉ_ngơi hay sinh_sản Trên đảo có các loài thực_vật bản_địa thuộc chi Eragrostis_Chenopodium_Ipomea_Sesuvium Cyperus và Mariscus_Chim_BULLET_Telespiza cantans sẻ Laysan đặc_hữu BULLET Anas laysanensis vịt Laysan đặc_hữu BULLET Phoebastria immutabilis hải_âu Laysan gần như là đặc_hữu BULLET Phoebastria nigripes BULLET Phoebastria albatrus hải_âu lớn đuôi ngắn BULLET Fregata minor cốc biển đen BULLET Fregata ariel BULLET Gygis alba nhàn trắng BULLET Onychoprion fuscatus BULLET Onychoprion lunata BULLET Numenius tahitiensis BULLET Pluvialis fulva choi_choi vàng BULLET Puffinus nativitatis BULLET Phaethon rubricauda rothschildi chim nhiệt_đới đuôi đỏ BULLET Anous stolidus BULLET Anous minutus melangogenys BULLET Sula dactylatra chim điên mặt xanh BULLET Sula leucogaster chim điên bụng trắng BULLET Sula sula rubripes chim điên chân đỏ BULLET Pterodroma hypoleuca BULLET Porzana palmeri gà_nước Laysan tuyệt_chủng đặc_hữu BULLET Acrocephalus familiaris familiaris chích cối_xay Laysan tuyệt_chủng đặc_hữu BULLET Himatione sanguinea freethi tuyệt_chủng đặc_hữu Côn_trùng BULLET Hypena laysanensis tuyệt_chủng BULLET Agrotis laysanensis tuyệt_chủng BULLET Agrotis procellaris tuyệt_chủng
Laysan