Trận_Hattin_Trận_Hattin diễn ra vào ngày thứ 7 mồng 4 tháng 7 năm 1187 giữa Vương_quốc Thập tự Jerusalem và quân_đội nhà Ayyub_Ai_Cập_Quân_đội Hồi_giáo của Saladin đã bắt và giết lượng lớn quân Thập_tự_chinh Kết_quả trực_tiếp của trận đánh lực_lượng Hồi_giáo một lần nữa trở_thành thế_lực quân_sự hùng_mạnh nhất ở vùng Đất_Thánh tái_chiếm Jerusalem và nhiều thành_phố do quân Thập_tự_chinh kiểm_soát Thất_bại này của quân Thiên_Chúa_giáo sẽ nhanh_chóng tạo ra cuộc Thập_tự_chinh thứ ba diễn ra chỉ hai năm sau Bối_cảnh Guy của Lusignan trở_thành vua của Jerusalem năm 1186 để thay_mặt vợ ông ta Sibylla sau cái chết của con trai riêng của Sibylla là Baldwin_V_Vương quốc Jerusalem là vào thời_gian này bị chia_rẽ giữa phe Triều_đình của Guy_Sibylla và những người có liên_quan đến vương_quốc như Raynald của Châtillon cũng như Gerard của Ridefort đại thống_lĩnh của Hiệp_sĩ dòng Đền và phe quý_tộc dẫn_đầu bởi Raymond_III của Tripoli người đã là nhiếp_chính cho nhà_vua trẻ Baldwin_V và là người đã phản_đối sự kế_vị của Guy_Quá chán_nản Raymond của Tripoli chỉ còn cách ngồi nhìn những quý_tộc trẻ tuổi của Jerusalem lăng_xăng làm lễ cúi đầu trước nhà_vua Guy và hoàng_hậu Sibylla_Vị thủ_lĩnh vĩ_đại của xứ Tripoli quyết_định phi_ngựa theo chiều ngược_lại lên thung_lũng sông Jordan để đến Tiberias_Tình hình rất căng_thẳng và gần như sẽ nổ ra một cuộc chiến_tranh giữa Raymond và Guy người đã muốn bao_vây Tiberias một pháo_đài được nắm giữ bởi Raymond qua cuộc hôn_nhân với vợ ông ta Quận chúa Eschiva của Galilee Chiến_tranh đã được tránh khỏi thông_qua sự hoà_giải của Balian xứ Ibelin một người ủng_hộ Raymond_Trong khi đó các quốc_gia Hồi_giáo xung_quanh vương_quốc Jerusalem đã được thống_nhất trong những thập_kỷ 1170 và 1180 bởi Saladin_Saladin đã được bổ_nhiệm làm tể_tướng của triều_đình Ai_Cập trong năm 1169 và nhanh_chóng cai_trị đất_nước với tư_cách là sultan Năm 1174 ông đã áp_đặt sự cai_trị của mình vào Damas mở_rộng quyền kiểm_soát của mình đến tận Aleppo vào năm 1176 và Mosul vào năm 1183 Lần đầu_tiên Vương_quốc Jerusalem bị bao quanh bởi một lãnh_thổ thống_nhất của người Hồi_giáo dưới sự cai_trị của một quân_vương duy_nhất Quân Thập tự đã đánh_bại Saladin ở Trận_Montgisard trong năm 1177 và trong những năm đầu của thập_kỷ 1180 hai bên đã có một thoả_thuận ngừng_bắn mà nó vốn không làm thoả_mãn cả hai phe rồi thoả_thuận này bị phá vỡ bởi các cuộc đột_kích của Raynald vào các đoàn xe buôn Hồi_giáo đi qua lãnh_địa của ông ở Oultrejordain_Raynald lại còn đe_doạ sẽ tấn_công vào chính thánh_địa Mecca của người Hồi_giáo Khi Guy trở_thành vua Raymond đã thực_hiện một thoả_thuận ngừng chiến riêng_rẽ với Saladin và năm 1187 cho_phép quốc_vương Hồi_giáo gửi một đội quân vào phía bắc của vương_quốc Jerusalem_Đồng thời lúc đó có một phái_đoàn dẫn_đầu bởi Balian xứ Ibelin nhân_danh Guy đang đi qua khu_vực này Raymond khuyên Balian trú lại ở pháo_đài ở Afula và đợi cho quân Hồi_giáo đi đã nhưng Balian phớt_lờ Phái_đoàn của Balian đã bị đánh_bại tại_trận Cresson vào tháng 1 bởi một lực_lượng nhỏ dưới sự chỉ_huy của Al_Afdal_Raymond ăn_năn với tội_lỗi của mình và đã tìm cách hoà_giải với Guy người lúc này đang tập_hợp toàn_bộ quân_đội của vương_quốc và tiến về phía Bắc để ứng_chiến với Saladin_Cuộc vây_hãm Tiberias_Cuối tháng 5 Saladin tập_hợp đội quân lớn nhất mà ông từng chỉ_huy bao_gồm 30 000 người trong đó có khoảng 12 000 kỵ_binh chính_quy Ông tổng_duyệt quân_đội tại Tell_Ashtara trước khi vượt sông Jordan vào ngày 30 tháng 6 Còn Thập tự_quân thù_địch thì tù họp ở La_Saphorie bao_gồm có khoảng 20 000 người trong đó có 1 200 hiệp_sĩ đến từ Jerusalem và 50 từ Antiochia_Mặc dù số binh_sĩ nhỏ hơn nhiều so với đội quân của Saladin nhưng vẫn lớn hơn những đội quân Thập_tự_chinh ô_hợp được tập_hợp những lần trước đó Sau khi hoà_giải Raymond và Guy đã gặp nhau ở Acre với số_lượng lớn quân_đội thập_tự_chinh Theo một_số nguồn tin châu_Âu đội quân này bao_gồm 1 200 hiệp_sĩ một số_lượng lớn kỵ_binh hạng nhẹ và có_lẽ có tới 10 000 lính bộ_binh bao_gồm cả lính bắn nỏ vốn được bổ_sung từ các hạm_đội thương đoàn của Ý cùng 4000 lính_đánh_thuê Turkopole với tiền thuê được tài_trợ bởi vua Henry II của Anh Cờ hiệu của đội là thánh tích Thập giá Đích_thực được mang theo bởi giám_mục của Acre người đi thay cho Thượng phụ Heraclius ốm_yếu Ngày 02 tháng 7 Saladin muốn dụ Guy di_chuyển quân của ông ta ra khỏi Saffuriya nên đã tự mình dẫn_đầu một cuộc bao_vây của pháo_đài Tiberias của Raymond trong khi lực_lượng chính của quân Hồi_giáo thì ở lại Kafr_Sabt_Các đơn_vị đồn_trú tại Tiberias tìm cách trả tiền cống_nộp cho Saladin nhưng ông đã từ_chối Pháo_đài bị thất_thủ trong cùng ngày hôm đó một tháp_canh bị đào hầm và khi nó bị sụp quân của Saladin xông vào và chỉ chém_giết những người còn cố_gắng chống_cự số còn lại thì bắt tù_binh Vợ của Raymond là Eschiva cũng bị bao_vây trong toà thành này Và khi việc đào hầm phá tường được bắt_đầu Saladin nhận được thông_tin là Guy đã di quân_đội người Frank của mình về phía Đông_Và thế là Thập tự_quân đã bị mắc bẫy Quyết_định của Guy rời khỏi hệ_thống phòng_thủ an_toàn của ông cũng là kết_quả của một cuộc họp của hội_đồng chiến_tranh của Thập tự_quân được tổ_chức vào đêm_ngày 02 tháng 7 Mặc_dù các báo_cáo về những gì đã xảy ra tại cuộc họp này là bị ảnh_hưởng bởi thành_kiến do mối hận_thù cá_nhân giữa những người Frank có_vẻ như Raymond đã lập_luận rằng một cuộc hành_binh từ Acre để đến Tiberias chính_xác là những gì mà Saladin mong_muốn trong khi La_Saphorie là một địa_điểm kiên_cố để cho quân Thập tự phòng_thủ Hơn_nữa Guy không nên lo_lắng về Tiberias vì đây chỉ là một tài_sản cá_nhân của Raymond và sẵn_sàng từ_bỏ nó vì sự an_toàn của vương_quốc Để đối_phó với lập_luận này và mặc_dù đã có sự hoà_giải giữa họ phe Triều_đình mạnh hơn Raymond đã bị buộc_tội hèn_nhát bởi Gerard và Raynald_Hai người kia đã gây ảnh_hưởng vào Guy để ông này hạ_lệnh tấn_công ngay_lập_tức Do_đó Guy ra_lệnh khởi_binh để tấn_công vào Saladin ở Tiberias đó thực_sự là những gì mà Saladin đã lên kế_hoạch vì ông đã tính_toán rằng đánh_bại quân viễn_chinh chỉ trong một trận trên chiến_trường thì dễ_dàng hơn là đào công_sự bao_vây thành của họ Chỉ_huy hai bên Quân_đội Hồi_giáo Saladin được cả châu_Âu công_nhận rộng_rãi là một người có đức_tính mẫu_mực và là một anh_hùng Gần đây có một_số ý_kiến trái_ngược miêu_tả ông ta như là một người đầy tham_vọng tàn_nhẫn và là một nhà chính_trị mưu_mẹo và không phải là một chỉ_huy thiên_tài như vốn có Thường thì sự_thật vốn lẫn_lộn nhiều thái_cực song tất_cả đều công_nhận Saladin là con_người vĩ_đại nhất trong thế_kỷ 12 tại vùng Trung_Cận đông Tổ_tiên của Saladin vương_triều Ayyubid vốn có gốc là người Kurd phục_vụ dưới quyền Nur al_Din một người Thổ cai_trị Syria và phía bắc Iraq Bản_thân Saladin cũng dc nuôi_dưỡng và giáo_dục về quân_sự trong triều_đình Thổ trong vương_triều Ả_rập ở Syria dù ông ta khởi_đầu sự_nghiệp tại Ai_cập Là người cai_trị ông ta luông lắng_nghe những lời khuyên đặc_biệt về những vấn_đề chính_trị và vận_dụng vào bộ_máy quân_sự của mình Các sử_gia Hồi_giáo tương đại luôn lý_tưởng_hoá Saladin khắc_hoạ nhân_cách của ông như là một người có lòng vị_tha mộ_đạo yêu công_lý khoan_dung và là một chiến_binh dũng_cảm Họ có_thể cường_điệu quá mức không không_thể nghi_ngờ rằng Saladin gây nên một ấn_tượng sâu_sắc đối_với những người xung_quanh ông ta Thậm_chí ngay cả kẻ_thù Kitô giáo cũng tin_tưởng vào danh_dự của Saladin_Đối nghịch với những hình_ảnh lãng_mạn truyền_thống thì Saladin hoàn_toàn không phải là thủ_lĩnh ngây_thơ trong chiến_tranh Ông ta từng là sĩ_quan tham_mưu dưới_trướng Nur al_Din và đã trực_tiếp tham_dự vài trận đánh trước khi trở_thành người thống_trị Ai_cập vào năm 1169 Saladin không giữ chức_vụ này về danh_nghĩa đến năm 1171 thậm_chí Ai_cập về lý_thuyết vẫn là một phần trong vương_quốc của Nur al_Din đến sau khi ông ta chết năm 1173 Là thủ_lĩnh quân_sự Saladin luôn có ý thích mạo_hiểm và ông ta có sự thấu_hiểu sâu_sắc đối_với các chiến_lược rộng_lớn Bên cạnh đó ông ta cũng mắc phải vài sai_lầm ví_dụ như ông ta đã để cho người La tin quây về cố_thủ tại Týros_Sur sau khi đã đại_thắng ở trận Hattin_Thập tự_quân Hầu_hết các nguồn sử_liệu đều không ủng_hộ Guy vua của Jerusalem 1186 92 người đã đánh mất Jerusalem vào tay người Hồi_giáo Guy và những hiệp_sĩ người Pháp của ông ta cũng không được ưa_thích bởi các quý_tộc La tin địa_phương Ông ta khá điển_trai và chiếm được cảm_tình của Nữ_hoàng Sibylla của Jerusalem dù_vậy cũng không chắc rằng ông ta là người yếu_đuối và nhẹ_dạ như những gì các sử_gia miêu_tả Vai_trò của ông ta chỉ nổi_bật sau trận Hattin_Các sử_gia truyền_thống vẫn khắc_hoạ Guy là một bailli Quan nhiếp_chính thiếu năng_lực suốt khủng_hoảng năm 1183 không mấy giàu_có cho đến khi ông ta trở_thành vua R C Smail sử_gia sau_này công_nhận vai_trò của Guy khi đẩy_lùi được Saladin vào 1183 Mặt_khác ông ta quá phụ_thuộc vào bạn_bè nhưng người thường_xuyên tranh_chấp với nhau và không có những lời khuyên khôn_ngoan Kết_quả là vua Guy thường đổi ý bất_chợt vào những thời_điểm quyết_định Điều hiển_nhiên là cơ_bản quyền_lực của vua Guy không vững_mạnh cũng như các luật_lệ của Jerusalem phản_ánh thể_chế của nên quân_chủ phong_kiến châu_Âu hơn là các điều_kiện thực_tế của các tiểu_bang La tin Và ngay cả cách chỉ_huy của Guy cũng nặng lý_thuyết hơn thực_tế ông ta thường_xuyên phải tham_khảo ý_kiến của các cận_thần trước khi đưa ra quyết_định Sự hỗn_loạn oán_giận bất phục_tùng lan_tràn khắp vương_quốc và Guy hiếm khi xiết chặt được kỷ_luật Mặt_khác những quyết_định cuối_cùng và những chiến_lược được Guy thông_qua ngay cả trong trận Hattin đều theo kiểu những chiến_thuật cũ vốn hiệu_quả trong quá_khứ Theo nhiều cách khác nhau thì Bá_tước Raymond_III xứ Tripoli là một nhân_vật chứa_đựng đầy bi_kịch trong suốt chiến_dịch Hattin_Có_thể là lãnh_đạo sáng_suốt nhất của người la tin ông ta luôn cố đạt được sự chung_sống_hoà_bình với các láng_giềng Hồi_giáo Ông ta cũng dc xem như nhà_lãnh_đạo quân_sự có chiến_lược tốt nhất trong số các lãnh_đạo Ki tô giáo Chịu kết_cục nhục_nhã như là một kẻ phản_bội người phải chịu trách_nhiệm về thất_bại của quân Ki tô trước Saladin ông ta về_vườn và chết trong đau_khổ trong vài tháng sau biến_cố đó Raymond trở_thành Bá_tước xứ Tripoli ở tuổi hai_mươi sau khi cha_ông ta bị chết dưới tay của Isma ili kẻ ám_sát Vào năm 1175 tài_năng và kinh_nghiệm giúp ông ta trở_thành người thành đạo của các thủ_lĩnh địa_phương và là sự lựa_chọn tự_nhiên để cai_trị Jerusalem nhân_danh vị vua hủi đang hấp_hối Baldwin_IV_Trong vai_trò này Raymond chứng_tỏ dc tính nhẫn_nại cẩn trong và khéo_léo trong các thoả_hiệp với các phe_phái trong vương_quốc và các láng_giềng Các tính_toán của Raymond cũng nhắm đến một tình_huống sắp thay_đổi một khả_năng thích_nghi hiếm thấy trong bối_cảnh Jerusalem lúc đó Tám năm bị cầm_tù ở Aleppo giúp ông ta có khả_năng nói tiếng Ả_rập lưu_loát và có sự hiểu_biết sâu_sắc về đạo Hồi thêm vào đó là sự khâm_phục hơn là oán_giận những người đã giam_cầm mình Raymond chưa từng xem người Hồi như là kẻ_thù thực_sự mà ngược_lại là các láng_giềng bình_đẳng dù vẫn cạnh_tranh với sự quan_tâm chung về thu_hoạch lượng mưa ít_ỏi và thương_mại Vì những điều đó ngược_lại người Hồi_giáo cũng rất tôn_trọng Raymond xem ông ta như là người dũng_cảm và khôn_ngoan nhất trong số các thủ_lĩnh quân La tinh Nhưng khi xung_đột xảy ra ông ta không có nhiều cơ_hội để cứu_vãn vương_quốc và nếu vua Guy nghe theo lời khuyên của ông ta thì đã có_thể tránh được trận Hattin hoặc có_thể chiến_thắng Lực_lượng hai bên Lực_lượng của Saladin_Những đạo quân Hồi_Giáo trung_cổ có sự tổ_chức tốt hơn nếu so với các đạo quân Thậo tự chinh và trên một_số phương_diện như cấu_trúc chiến_thuật truyền_thống thì gần giống với kiểu La_Mã_Byzantine cổ_xưa hoặc đế_chế Ba Tư Chiến_tranh bùng_nổ khắp_nơi yêu_cầu những người lính chuyên_nghiệp dù những người_tình_nguyện vẫn đóng vai_trò chủ_đạo trong việc chống lại quân Thập tự Việc sở_hữu ngựa là một vinh_dự trong xã_hội Hồi_giáo cũng giống như ở châu_Âu_Mặt khác các thành_phần tinh_hoa của đạo Hồi tập_trung trong các đô_thị ít_nhất là từ thế_kỷ thứ 9 chứ không phân_tán khải rác trong các pháo_đài như ở giới quý_tộc Phương_Tây_Những người lính bình_thường thì cư sống bên trong các bức tường thành và một_số cắm trại bên ngoài Người Thổ và người Kurd là lực_lượng chính trong quân_đội thì khá thô_lỗ nếu so_sánh với xã_hội của các Tiểu vương Ả_rập trong vương_triều Fatimid còn cư_dân đô_thị thì xem họ như người man_rợ nhưng cần_thiết để bảo_vệ các tuyến đường giao_thông Những người này xuất_thân từ những gia_đình quân_nhân lâu_đời nơi những người lính trẻ được trau_dồi kĩ_năng lãnh_đạo cũng như các chiến_thuật cần_thiết từ những người_thân trong gia_đình Không giống như những binh_lính mamluk chuyên_nghiệp có xuất_thân nô_lệ những chiến_binh tự_do thường có các hoạt_động khác như buôn_bán trong thời_bình Một_số leo lên những chức_vụ cao trong quân_đội nhưng trong thời của Saladin thì hầu_hết các lãnh_đạo là nhưng chiến_binh tự_do hơn là lính nô_lệ mamluk Các thành_phần khác nhau trong quân_đội Hồi_giáo ở thế_kỷ 12 không dễ để đánh_giá chẳng_hạn như nguồn_gốc xuất_thân của các chỉ_huy không nói lên được nhiều Các đạo quân của Saladin phát_triển từ nên móng quân_đội của Zangid và cũng giống như các tiểu quốc phân_tán ra từ Đế_chế của người Seljuq vào đầu thế_kỉ 12 nó có sự quân_sự_hoá cao_độ và có nền văn_hoá chính_trị và tinh_thần quân_đội mang bản_sắc phương đông Lực_lượng mà Nur al_Din gửi đến Ai_Cập vào năm 1169 khi ấy Saladin còn giữ chức sĩ_quan tham_mưu gồm 6000 người Thổ 2000 lính Kurd và một phần nhỏ gồm 500 Mamluk tinh_nhuệ Dựa vào đội quân này Saladin đã chiếm được Ai_cập vài năm sau đó Lúc đầu ông ta giữ lại một_số quan_lại dưới triều Fatimid nhưng đã bị thay_thế một thời_gian ngắn sau đó Diễn_biến Buổi sáng Bình_minh ngày 4 tháng 7 đoàn quân_cơ đốc thức dậy chuẩn_bị khởi_hành Bá_tước Raymond lại nắm tiền_quân bổ_sung thêm quân từ Antioch_Quân_Latin đã nhụt chí xong Saladin không cản_trở quá_trình chuẩn_bị của họ có_lẽ ông ta không chắc họ sẽ cố_gắng tiến về làng Hattin hay_là tấn_công liều chết về phái đóng quân của mình Không rõ khi nào thì quân Hồi đốt khói của các đám cây_bụi có_thể lúc trước khi quân địch chuẩn_bị đội_hình hoặc lúc bắt_đầu giao_tranh hoặc khi các đạo quân_cơ đốc rút_lui về vịnh Hattin_Những đống lửa này đã được Saladin cho chuẩn_bị cẩn_thận từ trước sắp_xếp theo thứ_tự khi quân địch tiến đến Những đống lửa cuối_cùng được đốt bởi quân_tình_nguyện còn thay phiên nhau chuẩn_bị đống củi là nhóm quân đặc_biệt của Saladin muttarpiya tuy đông nhưng không trải qua huấn_luyện Quân Hồi cũng đầu_độc nguồn nước_ngầm từ nước hố đào từ đêm hôm trước Vài hiệp_sĩ có kinh_nghiệm phục_vụ cho quân Hồi thúc dục vua Guy phải tấn_công ngay vào vị_trí của Saladin nhưng bị gạt bỏ đoàn quân tiến thẳng về Hattin cách đó vài dặm đường Tình_hình xấu đến_nỗi sáu hiệp_sĩ và vài lính serjeant đã từ_bỏ hàng_ngũ và đầu_quân cho Saladin đồng_thời báo cho ông ta biết đấy là thời_cơ thuận_lợi để tấn_công trong số này có Baldwin de Fotina_Raulfus_Bructus và Laudoicus de Tabaria_Lúc này Saladin tung quân trung_tâm và có_thể cả quân cánh trái của Gorbori tấn_công Quân dòng Đền chống_trả và cánh quân tiên_phong của Raymond cũng giao_chiến với quân bên mạn phải của Taqi al_Din đang chận đường Sử_gia duy_nhất miêu_tả cảnh quân thập tự sắp_sửa phá được vòng_vây là Ibn_Khallikan khi viết trong tiểu_sử về Gokbori và Taqi al_Din cả hai vị tướng ông ta viết đều cố_gắng giữ trận_địa trong lúc quân_đội đang tan_tác và rút_lui Binh_lính sau đó biết rằng hai vị chỉ_huy vẫn cố bám_trụ quyết_chiến bèn quay lại tấn_công và cuối_cùng người Hồi đã chiến_thắng Saladin cũng mất một tướng trẻ yêu của mình một vị emir tên là Manguras ngay lúc bắt_đầu giao_tranh ông này tham_chiến bên cánh phải là thống_chế xứ Hama dưới quyền Taqi al_Din_Manguras vượt lên trước và giao_chiến tay_đôi với một hiệp_sĩ vô_địch nên ngã ngựa và bị chặt đầu Các nguồn khác thì nói anh này bị bao_vây và bị hạ bởi số đông Quân_cơ đốc tấn_công theo đội_hình tiêu_chuẩn với những hàng bộ_binh gồm cả cung thủ nỏ thủ để bảo_vệ kị_binh Kị_binh đã đầy lùi đợt tấn_công đầu_tiên của Saladin nhưng lại mất nhiều ngựa_chiến Tệ hơn là bộ_binh đã bị phá vỡ và một_số chạy dạt về phía đông Các nguồn Hồi_giáo cũng đồng_tình rằng các binh_sĩ khát nước đã bỏ chạy về phía hồ Tiberius dù nơi này xa hơn nhiều so với suối Hattin_Các sử_gia Cơ đốc lại viết rằng binh_lính tìm nơi trú_ẩn tại vịnh Hattin nhưng các nhà_nghiên_cứu hiện_đại cho rằng họ không_thể làm điều đó khi phải vượt qua đội quân của Saladin_Joshua_Prawer một chuyên_gia về trận đánh thì cho rằng Saladin đã dùng toàn_bộ lực_lượng bao_vây quân_cơ đốc với cả cánh quân của Taqi al_Din bên cánh trái và Gorbori bên cảnh phải còn lực_lượng trung_tâm của Saladin tấn_công vào phía trái quân_cơ đốc Nhưng Saladin đóng trại ban_đêm tại Lubia ở phía nam và mục_tiêu tối_thượng của ông ta là ngăn quân_cơ đốc tiếp_cận với nguồn nước cả ở làng Hattin phía đông bắc hay về phía hồ Tiberius phía đông Lý_giải hợp_lý sẽ là Taqi al_Din khoá đường đến Hattin bằng cách chốt tại cửa vịnh cho đến đồi Nimrin còn quân trung_tâm của Saladin sẽ trải từ cửa vinh đến đồi Lubia để chận đường đến Tiberius trong khi quân đoàn của Gorbori sẽ đóng giữa đồi Lubia và núi Jabal_Tur an để chận đường rút_lui về phía tây đến làng Touraan_Dựa lựng vào phía núi là chiến_thuật phổ_biến trong kỵ_binh Thổ_Ngược lại thì đóng xung_quanh một ngọn đồi trung_tâm mới là chiến_thuật đặc_trưng của bộ_binh Rõ_ràng Saladin lo_ngại việc quân Latin có_thể thoát về Tiberias nên ông ta ra_quân lệnh bằng mọi giá phải chặn họ lại Thế nên đợt tấn_công đầu_tiên của Raymond đã làm lỏng mối liên_kết giữa Saladin và cánh quân của Taqi al_Din_Nếu điều này xảy ra thì bọ binh đang bỏ chạy về phía đông có_thể đến được hồ Tiberius vốn có_thể nhìn thấy được phía bên phải của vịnh Nếu muốn chặn đường đó Saladin sẽ cho quân tràn qua cánh phải Trong cố_gắng để lập tường phòng_thủ vua GUy đã ra_lệnh dừng quân hạ trại tuy_nhiên tình_cảnh quá rối_loạn nên chỉ có 3 lều được lập gần chân núi đâu_đó phía tây tây_nam gần Vịnh Khói từ các đống cây_bụi cũng phát_huy hiệu_quả làm cay mắt quân_cơ đốc và làm cơn khát nước thêm khô_khát Mùa này gió thổi từ hướng tây và quân muttawiya lợi_dụng khi họ đốt lửa từ các khu đồi giữa Jabal_Tur an và Nimrin_Số quân Hồi xung_quanh vịnh Hattin cũng phải chịu_đựng khói này nếu không_lẽ tạo khoảng trống giữa Saladin và Taqi al_Din_Cùng lúc này Bá_tước Raymond xứ Tripoli thực_hiện cuộc tấn_công mở_đường máu để chạy về phía bắc và thoát được cảnh_bị tiêu_diệt hoàn_toàn Đây cũng không hẳn là hành_động phản_bội mà đúng hơn là ý_định phá vỡ vòng_vây và cố chạy về phía nguồn nước ở làng Hattin_Cuộc tấn_công này có_thể là mệnh_lệnh của vua Guy_Một điều chắc_chắn là Taqi al_Din và đoàn quân thiên chiến của ông ta thay_vì ngăn_cản Raymond đã vòng sang một bên và cho_phép người của Raymon chạy thoát qua khe núi Một_vài nhà_nghiên_cứu lại cho rằng những bộ giáp quá nặng của các hiệp_sĩ có_thể đã khiến họ bị_động_lực di_chuyển kéo trượt xuống làng Hattin điều này thật kì_cục Quân của Taqi al_Din ngay_lập_tức vòng lại vị_trí cũ và bịt ngay đỉnh khe núi khiến Raymond không_thể quay ngược và tấn_công ngược lên đỉnh dốc chật_hẹp Như_vậy là Raymond không con đường nào khác là chạy thoát xuống các cánh đồng bên dưới về phía Wadi_Hammam để đến hồ Tiberias hoặc chạy lên phía bắc thành Týros_Trận địa của quân Cơ đốc giờ_đây rối_loạn hàng_ngũ và phần_lớn bộ_binh đã chạy về phía vịnh Hattin và cho cụm lại ở khu_vực phía bắc Đây là điểm đáng chú_ý vì khi Taqi al_Din cho quân di_chuyển lên đồi Nimrin để mở lối_thoát cho Raymond thì ông ta đã nới lỏng hoặc để trống một ngõ phía nam vịnh Hattin giữa lực_lượng của mình và Saladin_Có_lẽ quân_lính đã di_chuyển theo hướng đông bắc để giúp cuộc đột_kích của Ryamond hoặc đơn_giản là họ chạy theo vì hy_vọng có đường thoát_thân Nhưng lần này lối_thoát đã bị bít lại nên họ đã bị dạt về phía mỏm phía bắc vịnh Sĩ_khí đã phá_sản hoàn_toàn và bộ_binh tại mỏm phía bắc không chịu đến chiến_đấu bên cạnh lực_lượng kị_binh lúc này vẫn còn đánh nhau dữ_dội tại khu_vực ba bãi cắm trại ở chân đồi Vua_Guy cũng ra_lệnh thậm_chí các giáo trưởng van_nài họ rằng họ phải bảo_vệ Thánh_Giá nhưng bộ_binh trả_lời Chúng_tôi không xuống đó đâu vì chúng_tôi quá khát và chúng_tôi sẽ không chiến_đấu nữa Khi đó thì đám ngựa_chiến không được bảo_vệ bị hạ bởi cung tên của quân địch và các hiệp_sĩ phải chiến_đấu trên mặt_đất Đến nước này thì vu Guy chẳng_thể làm gì ngoại việc ra_lệnh cho các hiệp_sĩ cố giữ vị_trí ở khu_vực phía nam vịnh Lều trại của hoàng_gia vốn đỏ_chói dễ_dàng nhìn thấy từ rất xa từ phía nam Vịnh Thánh_Giá thì bị mất trong đám loạn_quân có_thể là bị chiếm bởi quân của Taqi al_Din_Có nguồn nói rằng Taqi al_Din sau khi cho Raymon thoát qua đã quay lại tấn_công dữ_dội_giáo trưởng xứ Acre người bảo_vệ Thánh_Giá bị giết Thánh_Giá sau đó được giáo trưởng xứ Lidde mang đi rồi cuối_cùng lọt vào tay Taqi al_Din_Vài nhà_nghiên_cứu lại cho rằng Thánh_giá được khi giáo trưởng xứ Lidde mang chạy về phía nam Hattin và bị mất khi Taqi al_Din tấn_công Dù như_thế_nào thì việc để mất thánh tích cũng làm sụp_đổ tinh_thần Người Hồi giờ_đây tấn_công vịnh Hattin từ mọi hướng khu_vực đồi dốc phía bắc và phía đông quá dốc cho kị_binh dù có đường nhỏ lên từ phía bên kia mỏm phía bắc Bộ_binh Hồi tấn_công vào bộ_binh latin ở phía bắc hatiin vào đầu buổi chiều và số này nếu không chết hoặc bị hất xuống vực buộc phải đầu_hàng Saladin lệnh cho Taqi al_Din tấn_công vào vị_trí phòng_thủ cuối_cùng của các hiệp_sĩ ở phía nam Vịnh Việc này quá khó_khăn dù không phải là không_thể để kị_binh tấn_công lên các triền dốc phía nam và Saladin tự mình đảm_đương luôn khu_vực này Vì_vậy có_vẻ là trong khi bộ_binh Hồi tấn_công ở mỏm phía bắc thì Taqi al_Din dẫn quân leo dọc theo sườn dốc thoai_thoải ở phía tây để di_chuyển vào trung_tâm Vì sự vận_động này nên các hiệp_sĩ vẫn còn ngựa đã tái_lập nhóm có_lẽ ở khu_vực bình_nguyên rộng và thực_hiện được những đợt phản_kích mãnh_liệt Một trong số họ thúc ngựa đến được gần vị_trí của Saladin và thét lên cút đi với quỷ dữ Có_lẽ các hiệp_sĩ cơ đốc vẫn hy_vọng cố giết được Saladin để nắm lấy chiến_thắng trong giây_phút cuối_cùng Nếu quân_cơ đốc đến được gần như_vậy thì có_lẽ lúc này trung_tâm lực_lượng Hồi đã di_chuyển về phía tây_nam khu vịnh Hai lần quân Hồi tấn_công ngược sườn đồi và cuối_cùng giành được quyền kiểm_soát khu_vực yên ngựa giữa các mỏm đèo Al_Afdal trẻ tuổi đi bên cánh phải cha mình hét lên chúng_ta đã chinh_phục được họ Nhưng Saladin trả_lời Im_lặng Chúng_ta sẽ chưa đánh_bại họ cho đến khi trại cuối_cùng bị phá vỡ Ngay khi ông quay sang thúc kị_binh tìm đường lên đỉnh phía nam thì người nào đó đã cắt được dây thừng và trại chính của vua Guy sụp_đổ Điều đó đúng như lời Saladin dự_kiến là dấu_hiệu kết_thúc trận đánh Quân_cơ đốc kiệt_sức quăng mình nằm trên đất và để bị bắt_giữ không chống_cự Một_số lớn hiệp_sĩ trang_bị tốt bị giết hoặc bị_thương còn số ngựa bị mất và tổn_thất của bộ_binh còn cao hơn_nữa Không có thông_tin về diễn_biến canh quân bên trái của Gorbori vào giai_đoạn cuối trận đánh Quân_đoàn này có_lẽ không tham_dự trận đánh khi quân Cơ đốc bị bao_vây hoàn_toàn bởi cánh quân của Saladinv và Taqi al_Din_Bên cạnh đó thì một_số hiệp_sĩ ở hậu_quân bao_gồm cả Balian d Ibelin thoát được ở cuối trận đánh Reginald xứ Siddon cũng thoát được vào lúc ấy Điều này có_thể cho thấy một_số điểm bất_cẩn trong cách dùng quân của Gorbori nhưng các sử_gia Hồi_giáo thường lờ đi vì không muốn phủ bóng mờ lên chiến_thắng huy_hoàng Buổi chiều Trong số những người bị bắt_giữ có cả vua Guy em của ông ta Geoffrey de Lusignan đại_quan Connetable là Amalric de Lusignan_Marquis_William de Montferrat_Reynald xứ Chatillon_Humphrey de Toron chỉ_huy dòng Đền chỉ_huy dòng Cứu_Thế_giáo trưởng xứ Lidde và nhiều lãnh_chúa địa_phương khác Hầu_hết các chỉ_huy của vương_quốc ngoại_trừ bá_tước Raymond_Balian d Ibelin và Joscelyn de Courtnay đã rơi vào tay Saladin_Rộng lượng tỏ ra hào_hiệp sau chiến_thắng oai_hùng vị Sultan sai mang cho vua Guy một li nước_ngọt mát lạnh Nhưng sau khi uống vua Guy lại chuyển ly cho Reynald xứ Chatillon người mà Saladin đã thề lấy mạng Theo phong_tục của người Ả_rập thì nếu một người được nhận_thức ăn và nước uống từ người bắt_giữ mình thì anh ta sẽ được vô_hại Nước uống được chuyển cho tên tội_phạm này mà chưa có sự đồng_ý của ta vị Sultan quan_sát thấy như_vậy phép miễn tội của ta cũng không dành cho hắn Reynald biết ngày tàn của mình đã tới nên trả_lời các câu hỏi của Saladin với thái_độ kiêu_căng khiến vị Sultan không còn giữ được sự kiên_nhẫn Hoặc đích_thân Saladin giết chết Reynold tại_chỗ hoặc ông ta đã ra_lệnh cắt đầu lãnh_chúa vùng Oultrejordain_Saladin sau đó dùng tay nhúng máu kẻ_thù rồi quét lên mặt mình như là dấu_hiệu ông ta đã thực_hiện việc báo_thù Không ngạc_nhiên gì là những kẻ bị bắt còn lại hết_sức kinh_hoảng nhưng sau các hành_động mang tính biểu_trưng như_thế của Saladin họ biết họ đã được an_toàn kẻ thắng và kẻ chiến_bại nghĩ đêm tại chiến_trường và sáng hôm sau ngày 5 tháng 7 Saladin chuyển quân về thành Tiberius nơi mà nữ bá_tước Eschiva cũng đã đầu_hàng Tất_cả các lính Turcopoles bị giết hay tại_trận vì phản_bội niềm tin của đạo Hồi Phần còn lại của tù_nhân được chuyển đến Damas vào ngày 6 tháng 7 nơi mà Saladin ra một quyết_định gây ảnh_hưởng đến danh_tiếng nhân_đạo của mình Các hiệp_sĩ dòng Đền và Cứu_tế được lựa_chọn hoặc cải sang đạo Hồi hoặc bị xẻo thịt Cải đạo dưới sự đe_doạ là ngược_lại với luật Hồi_giáo nhưng Saladin có_vẻ thấy rằng để nhưng thủ_lĩnh quân_sự này vốn sùng_đạo và lập thệ bằng máu này tồn_tại là quá nguy_hiểm hơn 230 người đã bị giết chết Một_số thì chấp_nhận cải đạo và một người thuộc dòng Đền gốc Tây_Ban_Nha sau_này đã trở_thành chỉ_huy pháo_đài tại Damascus vào năm 1229 Nếu sống_sót sau trận Hattin thì ông này quả là người rất cao_tuổi Một_số hiệp_sĩ và chỉ_huy được nộp tiền chuộc thân còn hầu_hết bộ_binh phải trở_thành nô_lệ Có_lẽ khoảng 3000 quân La tinh thoát được ở trận Hattin và chạy dạt vào các pháo_đài hay khu làng xung_quanh đó Một thời_gian sau Saladin cho xây_dựng phía nam mỏm Hattin một đài ghi công Qubbat al Nasr_Vòm_Chiến_Thắng nhưng ngày_nay không còn lại gì dù phần móng của nó gần đây đã được khai_quật Lính Hồi tử_trận được hoả_thiêu trong dnah dự nhưng không rõ địa_điểm ở đâu Một vị_trí có khả_năng là khu mộ_táng Hồi_giáo Shaykh al Lika_Trận chiến của người_xưa ở phía tây bắc Vịnh nhìn về suối Hattin Sau khi trận đánh kết_thúc Vây_hãm Jerusalem_Đến_Jerusalem vào trước 20 tháng 9 Saladin và các công_binh có thời_gian nghiên_cứu tường thành ở đây trong lúc quân_đội lập trại Bình_minh ngày hôm sau họ tấn_công góc tây bắc của tường thành khoảng giữa hai cổng Bab_Yafa và Bab_Dimashq_Cả hai bên đều hò_reo xông trận và tên bắn xối_xả về phía quân thủ_thành Tất_cả các thầy y trong thành_phố được trưng_dụng để nhổ tên từ những người chết hay bị_thương Tác_giả khuyết_danh của cuốn De_Expugnationae_Terrae_Sancta e kể lại rằng mình bị tên bắn trúng ngay sống_mũi và rằng đầu kim_loại của nó còn ở đó mãi về sau Nhiều loại máy bắn đá thi nhau bắn phá công tường và tháp_canh trong khi công_binh của quân Cơ đốc ở hai tháp David và Tancred cố_gắng bắn trả Quân phòng_ngự cũng chiến_đấu điên_cuồng và đôi lần xông ra phản_kích phá khí khí_tài và đẩy lính của Saladin về vị_trí doanh_trại Một_số phần phòng_thủ bị bắn phá dữ_dội bởi các máy bắn đá nhưng vẫn chưa đủ để mở một lỗ thủng Hai bên giằng_co nhau suốt năm ngày trời Ánh nắng buổi sáng ngược về phía quân tấn_công mang lại chút lợi_thế cho phe phòng_ngự nhưng vào buổi chiều tình_thế ngược_lại Công_binh Hồi thậm_chí còn dùng máy mangonels bắn cát theo chiều gió để thổi vào mắt quân phòng_ngự giúp cho các đội tấn_công chiếm tường thành Quân Hồi chịu tổn_thất lớn mất vị Emir_Izz al Din_Isa người sở_hữu lâu_đài tuyệt đẹp Jabar nhìn xuống dòn sông Euphrates ở phía bắc Syria Đến ngày 25 Saladin nhận thấy quân mình không đạt được tiến_triển gì ở bức tường phía tây nên cho cuộc tấn_công dừng lại Các máy ném đá được tháo_dỡ lều bạt được căng lên và quân_đội rút về bên kia khu đồi Có lúc quân phòng_thủ tưởng cuộc vây_hãm đã kết_thúc xong vào ngày 26 quân Hồi tái_xuất hiện ở phía bắc thành_phố Vì trông tầm cảnh_giác của quân canh nên lính Hồi lập_tức dựng hàng_rào zaribas từ những cây ô_liu đốn gần đó để bảo_vệ vị_trí của mình Từ đây họ tấn_công khu_vực tường thành phía bắc cũng như một_số vị_trí phía bắc của tường phía đông Nỗ_lực chính nhằm vào khu_vực Bab_Dimashq một điểm yếu cố_hữu của tường thành ở đây nhưng một phần vị_trí này lại có hai lớp tường thành kéo_dài từ phía đông cửa Bab_Sahirah_Vẫn còn có một lối nhỏ để thâm_nhập ở khu_vực phía đông bắc dọc theo các bức tường đủ chỗ cho một đội đột_kích nhưng quá khó_khăn vì kẹp giữa tường thành đôi Khoảng 40 máy ném đá dựng dựng lên để bắn đá và cầu lửa Hy_Lạp Có ít_nhất một máy bắn đá đời_mới mạnh hơn dùng đối_trọng mà theo cận_vệ của Balian d Ibelin s là Ernoul thì nó bắn tường thành ba lần mỗi ngày đến_nỗi công_binh Hồi phải làm cái mới khác Ngày hôm sau Saladin tung ra ba tiểu_đoàn công_binh được trang_bị giáp họ dùng khiên để che_chắn và được cung thủ bắn tên_lửa hỗ_trợ Khi đến được hào thành họ bắt_đầu phá_huỷ chân_đế của tường thành Những khí_tài phức_tạp được dựng lên tại_chỗ một_số được che bằng tấp lợp gỗ chắc_chắn bên dưới đó các thợ công_binh Hồi đào đứt phần móng tường Một đường_hầm đào trong hai ngày dài hơn 30m được chống bằng gỗ sau đó được đốt bỏ đã làm sập một mảng lớn tường thành vào ngày 29 tháng 9 Để đề_phòng những cuộc phản_kích từ cổng Bab_Dimashq_Saladin để một lực_lượng lớn quân thiết kị túc_trực sẵn_sàng Quân thủ_thành thì bị mưa tên_lửa ngăn_cản việc họ bắn hạ công_binh đối_phương còn đạn từ các máy bắn đá rơi xuống khiến họ không_thể gia_cố chống lại đường_hầm Như_vậy là không tồn_tại cái gọi là mỏ đá của Solomon ở khu tường phía bắc giữa cổng Bab_Dimashq và Bab_Sahirah vì nếu công_binh Hồi có_thể đào hầm bên dưới thành_phố thì họ đã làm_việc mà chẳng bị trừng_phạt gì Jerusalem thất_thủ Một cuộc phản_công tuyệt_vọng của tất_cả quân Jerusalem với những_ai còn ngựa và khí_giới qua cổng Bab_Ariha nhưng cũng không rõ tại_sao họ lại chọn cổng này vì nó dẫn ra lối đi dốc xuống thung_lũng Kidron_Có_lẽ họ hy_vọng băng được qua thung_lũng để tấn_công vào vị_trí chỉ_huy của Saladin ở núi Olives đối_diện Cũng có_thể họ cố theo lối vòng dưới tường thành để đến tháp Laqlaq để đánh vào sườn quân Hồi Dù ý_định là gì thì nó cũng bị nghiền nát bởi quân thiết kị của Saladin_Về phía 60 000 dân trong thành kể_cả người lánh_nạn lẫn người Latin người Syria Jacobite dân Chính_thống_giáo có nhiều ý_kiến khác nhau nên và không nên làm gì lúc này Giáo trưởng Heraclius và các lãnh_chúa hứa thưởng 5000 đồng bezants một_số tiền khổng_lồ và cấp khí_giới cho mỗi đội 50 lính kị serjeant để phòng_thủ lỗ_hổng ở tường thành chỉ trong một đêm Không ai chịu đồng_ý vì rõ_ràng là cuộc tấn_công quyết_định của Saladin đã đến gần Mặc khác một_số đại_diện công_dân muốn tiến_hành cuộc tấn_công tự_sát vào ban_đêm thà chết trên chiến_trận còn hơn chịu thảm_sát trong các bức tường thành Nhưng Heraclius khuyên cản họ nhấn_mạnh rằng việc hy_sinh như_vậy giúp họ được lên thiên_đường nhưng cũng sẽ bỏ mặc phụ_nữ và trẻ_em ngược_lại truyền_thống Cơ đốc giáo Vào ngày 30 tháng 9 Balian d Ibelin với tư_cách cá_nhân là bạn của Saladin được cử đến để gặp Saladin lúc ông này đang tiếp_kiến các cộng_đồng Thiên chúa không phải người Latin ở thành Jerusalem_Mối quan_hệ giữa người Latinh và người Syria chưa bao_giờ tốt_đẹp và giờ_đây đối_với người Chính_thống_giáo cũng thế Joseph_Batit một phụ_tá thân_cận của Saladin là người Chính_thống giáo_sinh ra tại Jerusalem đang thương_thuyết với các đạo_hữu để mở một công ra ở phía đông bắc nơi có đông cộng_đồng này sinh_sống Cuộc thương_thuyết của Baliant khó_khăn nhưng không kéo_dài Hai lần ông này xin tiếp_kiến đều bị từ_chối trong khi đó một cuộc tấn_công của quân Hồi vào lỗ_hổng bị đẩy_lùi Ngày hôm sau Balian trở_lại thì được tin Saladin đang bàn_bạc với các quan emir và cố_vấn tôn_giáo của mình Có nên vùi_dập thành_phố Thánh và tàn_sát những người phòng_thủ như chính họ đã làm với người Hồi và Do Thái vào năm 1099 Saladin nhắc_nhở Balian cách để đầu_hàng trong danh_dự tránh như cách mà phái_đoàn của Jerusalem đã bị từ_chối trong kinh miệt bên ngoài thành Ashkelon_Ông ta cũng nhấn_mạnh đã thề sẽ đoạt cho kì được Jerusalem và mình luôn là người biết giữ lời Có_lẽ tin rằng nếu tỏ ra yếu_đuối sẽ làm_tình hình tệ hơn nên Balian cũng doạ rằng nếu cần_thiết quân trong thành có_thể tự tay giết chết gia_đình mình giết gia_súc và cả 5000 tù_nhân Hồi vẫn năm trong tay họ phá_huỷ vật báu huỷ luôn Vòm_Vàng và Giáo_đường Aqsa một trong những công_trình thiêng_liêng của đạo Hồi và sẽ liều chết tấn_công như_thế chúng_tôi sẽ chết vinh_quang hay chiến_đấu như hiệp_sĩ Dù lời đe_doạ này nói lên sự cuồng_tín của những hiệp_sĩ thập_tự_chinh thứ nhất còn ở trong thành hay_là một canh_bạc tuyệt_vọng thì cũng không ai biết được Nhưng có_vẻ như cả Saladin và thuộc_cấp không ai muôn tiến_hành thảm_sát như vào năm 1099 Thay vào đó đề_nghị đầu_hàng trong hoà_bình được chấp_thuận vào ngày 2 tháng 10 ngày mà cờ hiệu của Saladin tung bay trên thành Jerusalem và các vị Emir tin_cẩn chốt đóng ở từng cổng thành Người Cơ đốc không phải La tinh có_thể ở lại nhưng những kẻ xâm_lăng Thập tự phải ra đi Mỗi người phải nộp 10 đồng dinar phụ_nữ 5 đồng và trẻ_em 1 đồng Tổng_số 30 000 bezant được phân_phát cho 7000 người nghèo không_thể tự nộp tiền chuộc thân Các chỉ_huy quân_đội rõ_ràng không vui vì việc đem của_cải của mình cấp cho người nghèo chuộc thân nên cũng có nghi_ngờ rằng làm thế_nào Heraclius có_thể thuyết_phục bọn họ Người La tinh cố mang tất_cả tài_sản có_thể mang đi nhưng phần_nhiều được bán trong các chợ suq al askar vốn luôn đi theo đội quân của Saladin_Đến ngày thứ 40 vẫn còn nhiều người nghèo mắc_kẹt vì không có tiền chuộc thân Trong khi những người Cơ đốc giàu_có chất đầy của_cải lên_đường đi đến bờ biển Saladin tự mình trả tiền chuộc thân cho rất nhiều người nghèo Các vị emir của Saladin phẫn_nộ vì tư_cách của bọn Cơ đốc giàu_có nên thuyết_phục Saladin tịch_thu toàn_bộ của_cải bên ngoài cổng Bab_Yafa_Saladin từ_chối phá vỡ hiệp_ước nhưng vẫn còn tới hơn 15 000 người mắc_kẹt khi thời_hạn chết đến Vài quý bà của Vương_quốc cũng được tìm thấy trong thành_phố Sibylla vợ của vua Guy bị bắt_giữ và bị chuyển về gặp ông này ở thành_phố Neapolis_Stephanie vợ goá của Reynald de Chatillon được đề_nghị nhận lại con trai bị bắt trong trận Hattin đổi lấy sự đầu_hàng của hai pháo_đài Krak và Montreal_Khi Hai nơi này từ_chối bà ta đã gửi con trai lại cho Saladin và như tự_ái với hành_động này Saladin cho_phép bà ta nhận lại con mình Trước khi các khoảng chuộc được trả hết thì người Hồi đã trở_lại thành_phố Thánh để cải đạo cho nó Nhiệm_vụ đầu_tiên của họ là phải làm sạch rất nhiều công_trình để thích_hợp cho việc thờ_phụng trở_lại Vào ngày 9 tháng 10 năm 1187 Saladin và nhiều sức sắc tôn_giáo tiến vào Jerusalem để làm lễ cầu_nguyện salat tại Thánh_đường Al_Aqsa_Các công_trình lớn được tái phân_phát trong khi phần lâu_đài từng được sử_dụng bởi Thượng phụ Heraclius của Jerusalem được giao cho các sufi để làm nhà_nguyện Trụ_sở của dòng Cứu_Thế được dùng làm trường đại_học tôn_giáo trong khi phần_lớn các nhà_thờ được chuyển sang các khu_vực Kitô_Đánh giá Các sự_kiện của năm 1187 làm chấn_động cả châu_Âu việc để mất Jerusalem trở_thành nỗi hổ_thẹn đối_với toàn_thể người Cơ đốc Vào ngày 20 tháng 10 Giáo_hoàng Urbanô_III qua_đời Chín ngày sau người kế_nhiệm là Grêgôriô_VIII viết thư thúc dục tín_đồ giành lại vùng_đất bị mất và làm phát_sinh đợt Thập_tự_chinh lần thứ ba Tuy_nhiên vào 19 tháng 12 Giáo_hoàng Grêgôriô lại qua_đời Trong lúc này thì việc thất_bại tại Týros là một thảm_hoạ đối_với Saladin nó cung_cấp căn_cứ tuyệt_vời cho đợt Thập_tự_chinh lần 3 để chiếm lại một phần Vương_quốc vào năm 1191 Dù được khôi_phục thì Vương_quốc cũng không_thể như trước được nữa Trận_Hattin đã phá_huỷ cấu_trúc phong_kiến và nền_móng vương_triều của nó mãi_mãi Ảnh_hưởng của người Tây_Âu vào vương_quyền cũng tăng mau_chóng Về phía người Hồi thì việc giải_phóng Jerusalem đã nâng cao uy_thế của Saladin lên tột_bậc Trong cơn phấn_khích nhiệt_tình một đoàn bôn đã thực_hiện lộ_trình đầu_tiên đến Cairo theo tuyến đường duyên_hải lần đầu_tiên sau 78 năm mà không phải chịu đóng lệ_phí Chú_thích BULLET Trích_dẫn BULLET Thư_mục Liến kết ngoài BULLET Excerpt from the Chronicle of Ernoul at Internet_Medieval_Sourcebook_BULLET De_Re_Militari_The Society for Medieval_Military_History
Trận_Hattin