Hội_quán Nghĩa An_Chùa_Ông còn gọi là miếu Quan_Đế hay Nghĩa An_Hội_Quán_義安會館 là một kiến_trúc tôn_giáo văn_hoá của của người Tiều hiện toạ_lạc tại số 676 đường Nguyễn_Trãi thuộc phường 11 quận 5 Thành_phố Hồ_Chí_Minh Việt_Nam Đây không_chỉ là nơi chiêm bái của người Tiều tại Sài_Gòn mà_còn là một công_trình có giá_trị về kiến_trúc và nghệ_thuật ở nửa cuối thế_kỷ 19 đầu thế_kỷ 20 Vì_vậy ngày 7 tháng 11 năm 1993 Bộ Văn_hoá Thông_tin đã ký quyết_định số 43 VH QĐ công_nhận ngôi miếu là di_tích kiến_trúc nghệ_thuật cấp quốc_gia Tên gọi lịch_sử Trong miếu vị thần được thờ chính là Quan_Vũ một nhân_vật thời Tam_Quốc_Đối với người Hoa ông là người tài_đức vẹn_toàn Vì_vậy miếu có tên là miếu Quan_Đế_Và vì đây cũng là nơi hội_họp của người Tiều nên còn gọi là Nghĩa An_Hội_Quán_Nghĩa An là tên cũ của người Tiều để chỉ Triều_Châu_Tuy nhiên ngôi thờ này thường được gọi là chùa Ông theo thói_quen của nhiều người Theo học_giả Vương_Hồng_Sển thì miếu Quan_Đế do người Tiều xây_dựng trước thế_kỷ 19 nhưng đến năm 1819 1820 mới xây_cất kiên_cố cho đến ngày_nay Vì_thế khoảng năm 1820 khi viết về chợ Sài_Gòn xưa tức Chợ_Lớn ngày_nay Trịnh_Hoài_Đức trong Gia_Định thành thông chí Thành_trì chí đã nhắc đến ngôi miếu này Đầu phía Bắc đường lớn có miếu Quan_Thánh và 3 hội_quán Phúc_Châu_Quảng_Đông và Triều_Châu chia đứng hai bên tả_hữu Hễ gặp tiết đẹp đêm trăng các ngày tam_nguyên sóc_vọng thì treo đèn đặt án đua_tranh kỳ xảo Thêm nữa trong Gia_Định phú của một tác_giả khuyết_danh soạn ra trước khi Lê_Văn_Khôi khởi_binh năm 1833 cũng đã nhắc đến ngôi miếu Chói chói bấy chùa Ông Quan_Đế chí trung_nghĩa cao_xa ngàn thuở Ngoài_ra hiện ở trong miếu có một thạch bia chữ lớn nêu rõ bà Đỗ_Thị phu_nhân Tả quân Lê_Văn_Duyệt cúng 200 quan_tiền vào năm 1819 và một chiếc lư hương bằng đồng làm vào năm Đạo_Quang thứ 5 1825 Từ khi xây_dựng kiên_cố cho đến nay miếu đã được trùng_tu nhiều lần vào các năm 1866 1901 1969 1984 và mới_đây nhất là vào năm 2010 Kiến_trúc bài_trí và thờ_cúng Như phần_lớn các đền miếu của người Hoa miếu Quan_Đế_Nghĩa_An Hội_Quán có kiến_trúc tổng_thể hình chữ khẩu 囗 hay_chữ quốc 国 với các dãy nhà khép kính vuông_góc Nhìn_chung kiến_trúc và trang_trí ở miếu thể_hiện rõ nét phong_cách Triều_Châu qua thiết_kế qua màu_sắc màu đỏ là màu chủ_đạo Tất_cả đã thể_hiện những giá_trị nghệ_thuật về thư_pháp chạm đá chạm gỗ ghép mảnh sành_sứ ở nửa cuối thế_kỷ 19 đầu thế_kỷ 20 Lược kể từ ngoài vào trong Mái ngôi miếu có 3 cấp giữa cao hai bên thấp hơn Trên nóc có gắn tượng sành hình lưỡng long tranh châu Sân miếu khá rộng gần 2 000 m² chiếm hơn phân_nửa diện_tích khuôn_viên Phần còn lại gồm tiền điện sân thiên tỉnh chính_điện và văn_phòng hội_quán dọc hai bên các điện thờ Từ hai cổng lớn vào đến cửa miếu có năm cặp kỳ_lân lớn_nhỏ bằng đá đặt đối_xứng nhau Đẹp hơn cả là cặp lân hàm châu lân ngậm ngọc chầu hai bên cửa Phía trên trước biển chữ Nghĩa An hội_quán treo bức nghi_môn làm năm 1903 chạm_nổi cảnh Lục_Quốc phong tướng Trên vách mặt_tiền hai bên cửa miếu chạm chìm các chữ Hán và sáu bức chạm cành trúc khác nhau Từ ngoài sân bước vào là tiền điện Chính giữa tiền điện bày một hương_án trên đặt chiếc lư hương bằng đồng làm vào năm Đạo_Quang thứ 5 1825 Bên trái tiền điện là bệ cao thờ Phúc_Đức chính thần phần_lớn người Hoa quan_niệm vị thần này là ông Bổn hay_là thần Thổ_Địa Bên phải là tượng Mã_Đầu tướng_quân người giữ ngựa Xích_Thố cho Quan_Công đứng bên ngựa Xích_Thố bằng gỗ sơn đỏ cao trên 2 m Ngoài_ra ở đây còn có một quả chuông cao 39 cm đường_kính 46 cm 2 bên đúc 2 đầu lân đường_nét tinh_xảo phía trước có hàng chữ Quan_Thánh đế quân Sân Thiên tỉnh giếng Trời ở giữa chùa rộng_rãi và khoáng_đãng với những chậu cây_cảnh Dọc theo dãy hành_lang hai bên sân đặt các bia đá ghi niên_đại trùng_tu chùa và tên_tuổi những người đóng_góp vào việc trùng_tu đó Theo Vương_Hồng_Sển thì trong số bia ân_nhân ấy có một thạch bia chữ lớn nêu rõ bà Đỗ_Thị phu nhơn Tả_Quân Lê_Văn Duyệt cúng hai trăm quan_tiền thời đó năm 1819 và một bia đá khắc kể rõ bảy phủ là những phủ nào toàn là bia cổ_tích liên_quan nhiều đến lịch_sử Sài_Gòn Trong chính_điện được thiết_kế trang_nghiêm với những tượng thờ những cột gỗ cao treo câu_đối cùng với những bao lam hoành_phi và khám thờ chạm_trổ tinh_tế Ở giữa điện có gian thờ Quan_Thánh đế quân Quan_Vũ trang_trí bao lam lưỡng long tranh châu Tượng làm bằng thạch_cao sơn màu cao 3 m mặc áo gấm xanh ngồi trên ngai đặt trong khám thờ chạm viền nhiều lớp tùng hạc mai điểu mẫu_đơn trĩ Bát_Tiên giao_chiến với thuỷ_quái Hình_tượng Quan_Công thể_hiện ở đây mang những chi_tiết đã trở_thành qui_ước mặt đỏ râu năm chòm dài đến ngực tư_thế đưa tay vuốt râu đầu đội mão gắn kim hoa mặc giáp_trụ bên trong và áo_bào xanh lá cây bên ngoài để chỉ ông là người văn_võ song_toàn Đứng hầu hai bên trước bệ thờ là tượng Quan_Bình và Châu_Xương cao gần 2 m Vì Quan_Đế là vị thần được thờ chính nên phần_lớn trong hơn 50 hoành_phi câu_đối chạm chữ Hán rất mỹ_thuật đều có nội_dung ca_ngợi ông như Vạn_cổ tinh huy Sao sáng muôn_đời Thiên_cổ nhất nhân Người_xưa nay chỉ có một Nghĩa_khí trung_tâm nguy nguy đế đức tham thiên_địa Khí nghĩa lòng trung đức ngài cao sánh trời_đất v v Ngoài_ra ở đây còn có một bài minh đề Đạo_Quang đệ thất niên 1827 kể lại công_đức Quan_Đế khắc trên gỗ mạ vàng tuyệt_mỹ Hai bên tả_hữu có gian thờ Thiên_Hậu nguyên quân tức Thiên_Hậu_Thánh mẫu và Tài_Bạch tinh quân Thần_Tài Tượng_Bà_Thiên_Hậu bằng gỗ cao 60 cm ngồi trên ghế chạm theo hầu Bà có hai thị_nữ và hai vị Thiên_lý nhãn Thuận phong nhĩ Thần_Tài được thể_hiện bằng tượng gỗ cao 60 cm cũng ngồi trên ghế chạm đầu rồng hai bên có Chiêu_Tài đồng_tử đứng hầu Bài_trí ở hai gian thờ này giống nhau với bao lam chạm hình chim phượng_hoàng và khám thờ chạm nhiều cảnh_vật như vinh_qui bái_tổ đánh cờ chèo thuyền giăng lưới mục_đồng cưỡi trâu mai điểu trúc điểu Sát hai bên góc tường đặt hai bộ chuông trống đối_xứng nhau Chuông bên trái bằng gang đúc ở Phật_Trấn_Quảng_Đông Trung_Quốc vào năm Canh_Tuất 1850 Chuông còn lại làm bằng hợp_kim có chạm_nổi hàng chữ Gia_Định tỉnh Minh_Hương xã Tân_Trường Châu_Nghĩa_An hội_quán chuông do Tân_Trường Châu dâng cúng phỏng_chừng được đúc ở giữa thế_kỷ 19 Hàng năm lễ cúng Quan_Đế được tổ_chức vào ngày 24 tháng 6 âm_lịch và rằm tháng_giêng lớn nhất Ngoài_ra còn các lễ cúng Bà Thiên_Hậu_Phúc_Đức chính thần v v
Hội_quán Nghĩa An