Khởi_nghĩa Bạch_Liên_giáo Khởi_nghĩa Bạch_Liên_giáo ở các tỉnh Xuyên_Sở chữ Hán_川楚白莲教起义_Xuyên_Sở Bạch_Liên_giáo khởi_nghĩa thường gọi là Khởi_nghĩa Bạch_Liên_giáo nhà Thanh gọi là loạn Xuyên_Sở_giáo 川楚教乱_Xuyên_Sở_giáo loạn năm 1796 1804 là sự_kiện nổi_dậy vũ_trang của giáo_đồ Bạch_Liên_giáo ở các tỉnh Tứ_Xuyên gọi tắt là Xuyên_Thiểm_Tây_Thiểm Hà_Nam Dự và Hồ Bắc_Sở hay Ngạc chủ_yếu là Tứ_Xuyên và Hồ Bắc chống lại chính_quyền nhà Thanh vào đầu đời Gia_Khánh_Bối cảnh Khu_vực giáp_ranh của 3 tỉnh Xuyên_Sở_Thiểm là một dải rừng nguyên_sinh um_tùm trở_thành nơi tụ_tập của những lưu_dân bị bức_bách phải rời bỏ đất_đai của mình Những năm Càn_Long thứ 37 38 1772 1773 số dân đói của 2 tỉnh Xuyên_Sở đến đây tìm cái ăn lên đến mấy chục vạn Lại thêm lưu_dân từ các tỉnh Hà_Nam An_Huy_Giang_Tây tổng_số không dưới trăm vạn Gặp phải đất_đai cằn_cỗi khí_hậu khắc_nghiệt lưu_dân ngoài việc cày_cấy còn phải tìm việc trong các xưởng nghề mộc rèn giấy thu về khoản tiền công ít_ỏi làm kế sinh_nhai Bọn họ không_chỉ chịu sự bóc_lột của chủ đất chủ xưởng còn phải sự nhũng_nhiễu của sai_dịch thầy_kiện cuộc_sống cực_kỳ khó_khăn Những lưu_dân trong cơn tuyệt_vọng này trở_thành đối_tượng truyền_bá của Bạch_Liên_giáo Bạch_Liên_giáo là tông giáo bí_mật hoạt_động chủ_yếu vào đời Minh_Thanh sùng phụng Vô sanh lão mẫu và Di_Lặc phật lấy 真空家乡_无生老母_Hán_Việt Chân_không gia_hương Vô sanh lão mẫu làm chân quyết 8 chữ cho người ta chỗ dựa về mặt tinh_thần đối_với hoàn_cảnh khổ_sở của lưu_dân mà nói có sức hấp_dẫn rất lớn nên người gia_nhập ngày_một nhiều Cuối đời Càn_Long mâu_thuẫn xã_hội trở_nên gay_gắt Quan_lại địa_chủ phú_thương kiêm_tính phần_lớn đất_đai Dân_số tăng nhanh đất canh_tác không đủ nhu_cầu lương_thực trở_nên bức_thiết dân đói ngày_càng nhiều Lại thêm giai_cấp thống_trị phong_kiến sanh hoạt xa_xỉ tham_quan_ô_lại hoành_hành tâm_lý bất_mãn ngày_một dâng cao nội_dung tuyên_truyền của Bạch_Liên_giáo cũng theo đó tăng thêm nhiều yếu_tố phản_kháng hiện_thực Năm Càn_Long thứ 39 1774 giáo thủ Phàn_Minh_Đức tại Hà_Nam trong bài giảng đã nói với các giáo_đồ về mạt_kiếp niên tạm dịch năm tận_thế cần phải hoán kiền_khôn hoán thế_giới tạm dịch thay_đổi trời_đất thay_đổi thế_giới Ít_lâu sau bọn Lưu_Tùng_Lưu_Chi Hiệp_Tống_Chi_Thanh tại các nơi Hồ Bắc_Tứ_Xuyên_An Huy trong lúc truyền_giáo lại nói đến Di_Lặc chuyển thế đương phụ Ngưu_Bát tạm dịch Di_Lặc ra_đời đang giúp Ngưu_Bát_Ngưu_牛 Bát_八 tức_là chữ Chu_朱 viết tách ra ám_chỉ hậu_duệ nhà Minh tuyên xưng hoàng_thiên tương tử_thương thiên tương sanh tạm dịch trời vàng sắp chết trời xanh sắp sinh gia_nhập_giáo thì có_thể miễn được tai_vạ nước lửa đao_binh Sau khi nhập giáo người trong giáo sẽ thu lấy gia_tài chia đều cho mọi người giáo_đồ đã quen thì mặc áo ăn cơm không phân ngươi ta ngoài_ra còn có những giáo_điều như có vạ cùng cứu có nạn cùng chết không giữ một đồng_tiền vẫn có_thể đi khắp thiên_hạ Đây là những khẩu_hiệu tuyên_truyền phù_hợp với yêu_cầu bình_quân bình_đẳng và được giúp_đỡ của những người nghèo còn thoả_mãn nguyện_vọng phản_kháng cầu sanh của bọn họ Nhờ vậy Bạch_Liên_giáo đã phát_triển một thế_lực lớn_mạnh rồi tiến đến ý_đồ khởi_nghĩa vũ_trang Quá_trình Năm Càn_Long thứ 60 1795 giáo thủ các nơi ở Hồ Bắc bí_mật bàn_bạc vào ngày Thìn tháng Thìn năm Thìn ngày 10 tháng 3 năm sau_cùng khởi_sự cho_phép giáo_đồ chuẩn_bị vũ_khí và đạn_dược Việc này bị phát_giác chính_quyền nhà Thanh mượn danh_nghĩa diệt_trừ Tà_giáo một lượng lớn giáo thủ giáo_đồ bị bắt và ngộ hại trong khi quan_viên địa_phương cũng mượn danh_nghĩa tìm bắt Tà_giáo nhũng_nhiễu dân_chúng không kể giáo_đồ hay không phải giáo_đồ mà xem nộp tiền hay không nộp tiền không thoả ham_muốn lập_tức vu là Tà_giáo mà trị_tội_Giáo thủ các nơi bèn lấy Quan bức dân phản làm khẩu_hiệu kêu_gọi giáo_đồ tiến_hành phản_kháng Ngày 7 tháng 1 năm Gia_Khánh đầu_tiên 15 2 1796 bọn thủ_lĩnh Trương_Chánh_Mô_Niếp Kiệt_Nhân ở một dải Nghi Đô_Chi_Giang thuộc Hồ Bắc bị quan phủ lùng bắt gắt_gao bèn dựng cờ khởi_nghĩa Giáo_đồ các huyện Trường Dương_Lai_Phượng_Đương Dương_Trúc_Sơn nối nhau hưởng_ứng Ngày 10 tháng 3 dưới sự lãnh_đạo của bọn Vương_Thông_Nhi_Diêu Chi_Phú giáo_đồ khu_vực Tương_Dương nổi_dậy Các lộ quân khởi_nghĩa không hỗ_trợ lẫn nhau đều tự tiến_hành tác_chiến những nơi chiếm_cứ sơn_trại hoặc huyện thành_phần nhiều bị quân Thanh đánh_phá Chỉ có quân khởi_nghĩa Tương_Dương thực_hiện sách_lược tác_chiến lưu_động đi không gói_ghém lương_thực dừng không giăng trải màn chiếu đồng_đảng không có_điều lệnh tàn_hại đến mấy ngàn dặm lực_lượng phát_triển rất nhanh trở_thành chủ_lực của quân khởi_nghĩa Hồ Bắc_Dưới ảnh_hưởng của khởi_nghĩa Bạch_Liên_giáo Hồ Bắc giáo_đồ Bạch_Liên ở các nơi Tứ_Xuyên nhao_nhao hưởng_ứng Tháng 9 bọn Đạt_Châu_giáo thủ Từ Thiêm_Đức_Đông_Hương nay là Tuyên_Hán_Tứ_Xuyên_giáo thủ Vương_Tam_Hoè_Lãnh Thiên_Lộc đều dựng cờ khởi_nghĩa Đầu năm thứ 2 1797 quân khởi_nghĩa Tương_Dương triển_khai chiến_thuật tác_chiến lưu_động với quy_mô lớn hơn chuyển đến chiến_đấu ở Hồ Bắc_Tứ_Xuyên_Hà_Nam_Thiểm_Tây sau đó chia làm 3 đạo tiến vào Tứ_Xuyên quân Thanh chỉ biết tất_tả đuổi theo ở phía sau Tháng 7 quân khởi_nghĩa Tứ_Xuyên bị quân Thanh vây khốn quân khởi_nghĩa Tương_Dương đến kịp giải_vây tại Đông_Hương cùng quân khởi_nghĩa Tứ_Xuyên hội_sư Các lộ quân khởi_nghĩa quân đặt ra phân_hiệu xanh vàng lam trắng thiết_lập các chức_vụ Chưởng quỹ Nguyên_soái Tiên_phong Tổng_binh nhưng không_thể liên_kết thành một khối thống_nhất mà các cánh nghĩa_quân vẫn tự tiến_hành tác_chiến hành_động phân_tán Tổng_binh Đức Lăng_Thái đề_xuất lên triều_đình xin thực_hiện biện_pháp xây_dựng đồn bảo nhằm khống_chế nghĩa_quân bọn thân_sĩ Lương_Hữu_Cốc dựng bảo tổ_chức đoàn_luyện nên giặc không_thể phạm bảo_hộ hơn 10 vạn người ở hương làng Do các cánh nghĩa_quân hoạt_động không thống_nhất lại không có cách gì giúp_đỡ lẫn nhau nên bị các đạo quân triều_đình của Thiểm_Cam_Tổng đốc Dương_Ngộ_Xuân_Tổng_binh Đức Lăng_Thái_Thắng_Bảo đánh_phá Tháng 3 năm thứ 3 1798 quân khởi_nghĩa Tương_Dương tại Vân_Tây_Thập_Yển Hồ Bắc bị quân Thanh bao_vây thủ_lĩnh Vương_Thông_Nhi_Diêu Chi_Phú nhảy khỏi vách núi tự_sát tàn_dư khởi_nghĩa vẫn tiếp_tục đấu_tranh Quân khởi_nghĩa Tứ_Xuyên cũng chịu tổn_thất nặng_nề Nhưng từ tháng 3 năm thứ 5 1800 về trước lại là giai_đoạn phát_triển lớn_mạnh nhất của nghĩa_quân được nhân_dân các nơi giúp_đỡ đến_nơi nào cũng có nhà_cửa để nghỉ_ngơi có thức_ăn áo mặc đạn_dược để tiếp_tế nhiều lần đánh_bại quan_quân Từ sau chiến_dịch gò Mã_Đề nay là thôn Mã_Đề Cương hương Tân_Hưng thành_phố cấp huyện Giang_Du thành_phố Miên_Dương_Tứ_Xuyên vào tháng 4 năm thứ 5 nghĩa_quân bắt_đầu tụt_dốc quân_số từ chục vạn giảm xuống còn vài vạn phần_nhiều tướng_lĩnh trọng_yếu nối nhau hi_sinh Sách_lược kiên bích thanh dã tạm dịch tường chắc đồng trống cùng trại bảo đoàn_luyện cũng dần phát_huy tác_dụng Thông_qua việc xây_dựng trại bảo lệnh cho trăm_họ dời nhà vào đấy đưa theo tất_cả lương_thảo của dân_chúng lại huấn_luyện tráng_đinh tiến_hành phòng_thủ từ đó cắt đứt mối liên_hệ giữa nghĩa_quân với nhân_dân khiến cho nghĩa_quân hết cách tiếp_cận nguổn bổ_sung nhân_lực và vật_lực ngày_càng kiệt_quệ Từ nửa cuối năm thứ 6 1801 nghĩa_quân hoạt_động chủ_yếu trong phạm_vi giáp_ranh của 3 tỉnh Xuyên_Sở_Thiểm chuyển sang chiến_đấu trong vùng rừng_già Vạn_Sơn lực_lượng không quá 24000 người mà quân Thanh vây tiễu ngày_càng gắt_gao Nghĩa_quân kiên_trì chiến_đấu đến tháng 9 năm thứ 9 1804 đành chấp_nhận thất_bại Ảnh_hưởng Nhà Thanh đã điều_động mấy chục vạn quân từ 16 tỉnh để trấn_áp cuộc nổi_dậy hơn 10 võ_quan cao_cấp như Đề_đốc Tổng_binh và hơn 400 võ_quan trung_cấp từ Phó tướng trở xuống tử_trận Theo thống_kê triều_đình nhập_siêu hơn 200000 lạng bạc trắng tương_đương thu_nhập 5 năm tài_chánh của quốc khố khiến cho quốc khố trống_rỗng Trong chiến_dịch Xuyên_Sở xét chư_tướng tụ_tập ăn_uống vốn thâm_hụt một khoảng lớn như cua cá hải_sản 30 40 loại còn chi_phí khao_thưởng cho cấp dưới thì không tính nổi Phàm những nơi màu_mỡ các chợ_búa đầy ngọc_ngà gấm lụa thì việc biếu_xén hối_lộ đánh_bạc phung_phí như bùn_đất Bởi sự hủ_bại không_thể cứu_vãn của các lực_lượng chính_quy Bát_Kỳ_Lục_Doanh nhà Thanh buộc phải dựa vào đoàn_luyện địa_phương để trấn_áp cuộc khởi_nghĩa Loạn_Xuyên_Sở_giáo nổ ra đã đẩy nhà Thanh đi bước đầu_tiên trên con đường suy_bại Không lâu sau các tỉnh Trực_Lệ_Hà_Nam Sơn_Đông phát_sinh biến_cố Quý_Dậu dưới sự lãnh_đạo của Thiên_Lý_giáo Tham_khảo BULLET Thanh sử cảo BULLET Đại_Thanh_Nhân tông Duệ hoàng_đế thánh huấn BULLET Hạ_Trường_Linh_Hoàng triều kinh thế văn biên BULLET Đức Lăng_Thái_Trù lệnh dân trúc bảo ngự tặc sớ BULLET Trịnh_Thiên_Đĩnh_Thanh sử giản thuật BULLET Trịnh_Thiên_Đĩnh_Thanh sử tham vi BULLET Nguỵ_Nguyên_Thánh vũ ký
Khởi_nghĩa Bạch_Liên giáo