Isabel I của Castilla_Isabel_I của Castilla tiếng Bồ_Đào_Nha Isabel I de Castela tiếng Anh Isabella of Castile tiếng Đức Isabella I von Kastilien tiếng Pháp Isabelle I de Castille 22 tháng 4 năm 1451 26 tháng 11 năm 1504 còn được gọi là Isabel la Católica_Isabel_Công_giáo là nữ_vương của Vương_quốc Castilla và León và là một trong những quân_chủ vĩ_đại nhất của lịch_sử Tây_Ban_Nha Cùng với chồng Fernando II của Aragon bà đã có công trong việc mang lại sự ổn_định cho các vương_quốc này làm cơ_sở cho việc thống_nhất Tây_Ban_Nha bởi người cháu ngoại của hai người là Hoàng_đế Karl_V của Thánh chế La_Mã Sau khi giành được quyền kế_vị bà đã cải_tổ lại bộ_máy hành_chính của Castilla đem tỉ_lệ tệ_nạn xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua Bà cũng cố_gắng xoay_trở xoá đi số nợ quốc_gia khổng_lồ mà người anh của bà Enrique_IV của Castilla đã để lại khi qua_đời Sự cải_cách của bà cùng chồng mình Fernando II xứ Aragon đã giúp sự liên_minh giữa Castilla và Aragon thêm lớn_mạnh mở_rộng thêm tầm ảnh_hưởng ra bên ngoài Bà cùng chồng mình được biết đến nhiều vì công_cuộc khép tội những người Do Thái và người Hồi_giáo trên liên_bang 2 vương_quốc buộc_tội họ trước Toà_án dị_giáo hoặc là phải cải đạo Cơ đốc hoặc là bị trục_xuất khỏi vùng_đất này Trong chuyến hành_trình đi tìm Tân_thế_giới của Christopher_Columbus năm 1492 sự_kiện này mở_đầu căn_bản biến Tây_Ban_Nha trở_thành một cường_quốc có ảnh_hưởng toàn_cầu và đến toàn_bộ Châu_Âu trong suốt hơn 1 thế_kỷ Trong một_số trường_hợp bà thậm_chí còn có quyền_lực hơn cả chồng mình và thường được xem là một trong những người phụ_nữ quyền_lực nhất trong lịch_sử Châu_Âu Vì những chiến_công bảo_vệ Công_giáo trước Hồi_giáo điển_hình là chiến_thắng vang_dội trước Vương_quốc Hồi_giáo Granada_Isabella cùng chồng mình đã được Giáo_hoàng Alexanđê_VI phong làm Quân_chủ Công_giáo the Catholic và hai vợ_chồng bà trở_thành Song vương có danh_tiếng nhất thế_giới Công_giáo khi ấy Năm 1974 bà được phong tước_hiệu Tôi_tớ Chúa_Servant of God bởi Giáo_hội Công_giáo Rôma nhưng vẫn chưa được phong làm Á_thánh theo yêu_cầu của Tín_ngưỡng tôn_giáo Jesus_Thân thế Isabella sinh vào ngày 22 tháng 4 năm 1451 tại Madrigal de las Altas_Torres_Ávila là con gái của Quốc_vương Juan_II và Vương hậu Isabel của Bồ_Đào_Nha Bà được mô_tả có dáng người khá bệ_vệ và khoẻ_mạnh nước_da trắng sáng mái_tóc có màu trộn lẫn giữa màu dâu_tây lai vàng và nâu vàng Tuy_nhiên hầu_hết các tranh chân_dung vẽ bà đều có tóc màu ngăm đen Khi sinh ra Isabella nằm thứ 2 trong danh_sách thừa_kế chỉ sau người anh_trai cùng cha khác mẹ là Enrique_IV của Castilla_Henry khi đó đã 26 tuổi dù đã kết_hôn nhưng chưa có con Ngày 17 tháng 11 năm 1453 em_trai ruột của Isabella là Alfonso_Thân vương xứ Asturias sinh ra nằm thứ 3 trong danh_sách thừa_kế sau chị là Isabella_Năm 1454 Quốc_vương Juan_II thăng_hà Henry_IV kế_vị Isabella cùng mẹ và em_trai nằm dưới sự quản_lý của Enrique_IV không lâu sau họ chuyển ra sinh_sống tại Arévalo Điều_kiện sinh_sống của cả ba mẹ_con rất tệ vì anh_trai bà Henry_IV không tuân theo di mệnh của vua cha là đảm_bảo cho 3 mẹ_con không thiếu_thốn về tài_chính vật_chất Dù_vậy dưới sự chăm_sóc của mẹ bà Isabella vẫn được hưởng một chế_độ giáo_dục cao và có một_lòng mộ_đạo sâu_sắc Từ khi sinh ra đến khi cuối đời Isabella được nhận_xét là vẫn giữ một nếp sống giản_dị và có quy_tắc Và dù có đối_lập rất hiển_nhiên với Hồi_giáo phong_cách ăn_mặc của bà lại theo hơi_hướng của người Moor_Dưới triều Vua_Henry_Khi Vương hậu của Vua_Henry_Joan của Bồ_Đào_Nha đang mang thai công_chúa Juana la Beltraneja_Isabel và Alfonso được triệu về triều_đình ở Segovia và chịu sự quản_lý gay_gắt của Henry cho tới khi hoàn_tất việc học của cả hai Trong khi Alfonso chịu sự quản_lý của một gia_sư trong khi Isabella trở_thành Thị_nữ trong đoàn tuỳ_tùng của Vương hậu Joan_Vì vậy cuộc_sống của Isabella được cải_thiện hơn so với tình_trạng khó_khăn nghèo_nàn trước_đây bà không phải thiếu quần_áo và thức_ăn như khi còn sống ở Arévalo_Bà tiếp_tục hoàn_thiện các kỹ_năng đọc viết lịch_sử âm_nhạc toán_học và thần_học Hằng ngày Isabella cùng các Thị_nữ của mình học_tập và trau_dồi lòng mộ_đạo bà rất ít khi rời khỏi Segovia vì Vua anh Henry không cho_phép Trước nguy_cơ không có con trai thừa_kế các quý_tộc Castilla lo_lắng và ép_buộc Vua_Henry phải chỉ_định người em_trai khác mẹ Alfonso cũng là em cùng mẹ của Isabella được chỉ_định làm Trữ quân Tình_hình kế_vị này đã gây một sự khủng_hoảng trong triều_đình Vua_Henry khi ấy các lãnh_chúa thậm_chí còn lôi_kéo ép_buộc Alfonso phải tự_lập dẫn đến Trận_Olmedo thứ hai diễn ra vào năm 1467 giữa các lãnh_chúa ủng_hộ Alfonso với quân_đội của Vua_Henry_Kết quả của cuộc_chiến này là sự nhượng_bộ của Vua_Henry công_nhận Alfonso là Trữ quân đồng_thời giao điều_kiện Alfonso phải cưới con gái của ông là Joanna la Beltraneja cũng là cháu gái của Alfonso và Isabella_Năm 1468 tháng 7 chỉ vừa vài tháng sau khi được lập làm Trữ quân Alfonso qua_đời vì bệnh cảm Phe lãnh_chúa ủng_hộ Alfonso nghi_ngờ Trữ quân_bị hạ độc và họ lại khơi_mào một cuộc_chiến khác và đề_nghị Isabella trở_thành Trữ quân bởi_vì Isabella có tên trong hàng_ngũ thừa_kế trong di_chúc sớm của Vua_Henry_Isabella thay_vì công_khai về phe nổi_loạn đã đến gặp Vua_Henry tại Toros de Guisando và ngay sau đó được chỉ_định làm Trữ quân thay cho công_chúa Joanna la Beltraneja_Theo nội_dung đề_nghị Isabella không được phép kết_hôn khi nhà_vua chưa cho_phép và nhà_vua cũng không được ép_buộc bà kết_hôn nếu bà không muốn Hôn_nhân Vấn_đề hôn_nhân của Isabella đã diễn ra từ rất sớm Bà đã được đề_nghị hứa_hôn trên bàn cân chính_trị từ khi 6 tuổi và đối_tượng chính là Ferrando con trai của Juan_Quốc vương xứ Navarra và cũng là người chồng tương_lai của bà Vào thời_điểm ấy Vua_John và Vua_Henry đang có một liên_minh vững_chãi và muốn củng_cố thêm bằng hôn_nhân Tuy_nhiên khi anh_trai của Vua_Juan là Alfonso_V của Aragón qua_đời năm 1458 và lúc này Vua_Juan của Navarra thừa_hưởng Vương_quốc Aragón rộng_lớn cùng các lãnh_địa khắp Châu_Âu như Sicily và Sardinia_Với thế_cục này Vua_Juan trở_nên mạnh hơn và không còn thấy cần_thiết khi thiết đặt liên_minh với Castilla nữa Vua_Enrique lúc này cực_kỳ thèm_khát một liên_minh vững_chắc và ông nhắm đến người con trai cả của Vua_John_Charles_Vương công xứ Viana_Vương công Charles có một mối quan_hệ căng_thẳng với vua cha trong khi đó Vua_John đang rất yêu thích đứa con thứ Ferdinand và đó là lý_do khiến ông muốn có một liên_minh với Vua_Henry để củng_cố quyền_lực của mình trong tương_lai Và để thiết đặt liên_minh này Charles sẽ được hứa_hôn với Isabella_Vua_John sau đó biết được tin về mối liên_hệ này và ông cảm_thấy tức_giận và bị đe_doạ do không_chỉ Charles có ý chống_đối mà mối hôn_nhân giữa Isabella vốn được dành cho Ferdinand đứa con mà ông yêu thích nhất Sau_cùng Charles bị vua cha giam_cầm và chết không lâu sau Năm 1465 Isabella được hứa_hôn cho Afonso_V của Bồ_Đào_Nha anh vợ của Vua_Henry_Người trung_gian của Vương hậu đã đến gặp Vua_Henry để thiết đặt hôn_nhân song Isabella tỏ ra thận_trọng và từ_chối Thời_gian ấy khắp Castilla diễn ra những cuộc nội_chiến vì các lãnh_chúa chỉ_trích Vua_Henry thiếu khả_năng cai_trị và vì lý_do đó mà nhà_vua rất muốn cuộc hôn_nhân của Isabella thành_công để có_thể tạo một liên_minh hùng_mạnh bảo_vệ ngai_vàng của mình Sau đó Isabella được hứa_hôn với Pedro_Girón_Acuña_Pacheco thủ_lĩnh của Hội hiệp_sĩ Calatrava và là anh_trai của sủng thần của Vua_Henry là Juan_Pacheco_Thoả thuận cuộc hôn_nhân này giúp triều_đình Vua_Henry thoát khỏi cảnh phá_sản khi Don_Pedro đồng_ý hiến một lượng lớn vàng vào quốc khố Isabella biết được tin đã rất kinh_ngạc cùng sợ_hãi bà cầu_nguyện trước Chúa mong sao cuộc hôn_nhân này không diễn ra Năm 1466 Don_Pedro mắc một cơn bệnh lạ và qua_đời khi đang trên đường đến gặp vị_hôn_thê của mình Ngày 19 tháng 9 năm 1468 Vua_Enrique chính_thức làm lễ tấn_phong Isabel trở_thành Trữ quân của Castilla với danh_hiệu Thân_vương xứ Asturias_Princess of Asturias_Bằng việc này Vua_Enrique đã chính_thức không còn quyền_hạn sắp_đặt hôn_nhân của Isabella nữa Bắt_đầu từ đây Isabella chính_thức tìm_kiếm chồng của mình Đã có một cuộc xem_xét hôn_nhân của Isabella với Quốc_vương Edward_IV của Anh hoặc với người em_trai Richard_Công tước xứ Gloucester nhưng điều này cũng không triển_vọng cho lắm Vào lúc này Vua_Alfonso_V của Bồ_Đào_Nha lại đề_nghị hôn_nhân và điều này khiến Vua_Henry rất vui_mừng Nếu Isabella cưới Alfonso_V thì tương_lai con gái của Vua_Henry là Juana sẽ cưới John con trai và là người thừa_kế của Vua_Alfonso_Như vậy tương_lai cả Joanna và John sẽ kiểm_soát Bồ_Đào_Nha lẫn Castilla và Isabella đủ khôn_ngoan nhìn thấy sự thiệt_thòi của bản_thân trong mối liên_minh này để khước_từ Thay vào đó bà bí_mật hứa_hôn với ứng_cử_viên đầu_tiên trong đời mình Ferdinand của Aragon_Thất bại liên_tiếp trong sắp_xếp hôn_nhân của em_gái Vua_Henry quyết_định cưỡng_ép Isabella cưới Charles de Valois_Công tước xứ Berry em_trai của Quốc_vương Louis_XI của Pháp Với ý_định này Vua_Henry vừa muốn hàn gắng quan_hệ giữa Pháp và Castilla vừa muốn Isabella khuất mắt khỏi mình khi bà sẽ buộc phải rời Castilla mà về làm dâu xứ Pháp Isabella cự_tuyệt sắp_xếp này của Vua_Henry trong khi Juan II của Aragon bắt_đầu thương_thảo một cuộc hôn_nhân bí_mật giữa Isabella và Ferdinand_Ngày 18 tháng 10 năm 1469 lễ đính_hôn chính_thức diễn ra Theo gia phổ Isabella và Ferdinand là chị_em họ cùng chung một ông cố John I của Castilla do_đó phải có phép miễn_trừ từ Giáo_hoàng để cuộc hôn_nhân có_thể diễn ra và hợp_pháp Quy_trình giải_trừ này luôn diễn ra rất phức_tạp Với sự giúp_đỡ của một Hồng y gốc Tây_Ban_Nha là Rodrigo_Borgia sau là Giáo_hoàng Alexanđê_VI_Giáo hoàng khi ấy là Pius II đã chấp_thuận cho Ferdinand và Isabella_Nhằm tránh bị dòm_ngó Isabella lấy lý_do đi thăm mộ của em_trai ở Ávila để đi khỏi triều_đình còn Ferdinand thì giả_dạng một nô_lệ trà_trộn vào lãnh_địa Castilla_Ngày 19 tháng 10 cùng năm cả hai hội_ngộ và lập_tức tổ_chức đám_cưới ở Palacio de los Vivero_Valladolid_Cuộc chiến đầu_tiên Năm 1474 ngày 12 tháng 12 Vua_Henry_IV qua_đời ở Madrid tin_tức nhanh_chóng chuyển đến triều_đình Segovia_Isabella nhanh_chóng dời đến Lâu_đài Segovia nơi bà nhận được toàn_bộ sự ủng_hộ của Andres de Cabrera và các triều_thần thề tận_trung với bà Ngày hôm sau 13 tháng 12 Isabella tuyên bớ trở_thành Nữ_vương của Castilla và León_Sự lên_ngôi của Isabella về cơ_bản là đầy chông_gai đây là bởi_vì con gái của Vua_Henry_IV công_chúa Joanna la Beltraneja đã trưởng_thành vào thời_điểm ấy cũng như không ít người nhận thấy Isabella không thích_hợp trở_thành Nữ_vương Diego_Lopez de Pacheco_Hầu tước Villena đã cùng các phe_phái thề tận_trung với công_chúa Joanna Sau tuyên_bố của Hầu_tước Villena_Tổng_giám_mục Toledo là Alfonso_Carrillo de Acuña một người từng tận_trung với Isabella đã quay ra ủng_hộ công_chúa Joanna và rời khỏi Segovia để về phe Hầu_tước Villena_Cả hai người bày mưu công_chúa Joanna sẽ kết_hôn với người cậu Vua_Alfonso_V của Bồ_Đào_Nha và sau đó cả hai sẽ đưa quân_đội Bồ_Đào_Nha đến xâm_lược Castilla để giành lại ngôi_báu Vào tháng 5 năm 1475 Vua_Alfonso đem quân vượt qua biên_giới Castilla và tiến đến Plasencia nơi mà ông ta cưới công_chúa Joanna người cháu gái chỉ mới 13 tuổi Đó là sự khởi_đầu của cuộc_chiến kế_vị Castilla mà lịch_sử gọi là War of the Castilian_Succession_Ngày 1 tháng 3 năm 1476 diễn ra Trận_Toro một cuộc_chiến còn gây tranh_cãi vì cả hai bên đều tuyên_bố mình là người thắng song lại có ý_nghĩa lịch_sử trọng_đại đối_với Isabella và Ferdinand Sau đó quân_đội của Joanna la Beltraneja bị giải_thể và quân Bồ_Đào_Nha rút_lui khỏi Castilla_Nhà sử_học Justo_L_González tóm_tắt Chớp ngay thời_cơ còn mơ_hồ khi ấy vào_khoảng tháng 10 năm 1476 Isabella lập_tức triệu_tập đồng_minh tại Segovia tuyên_bố đứa con gái đầu_tiên của bà là Isabella sẽ trở_thành Trữ quân của ngai_vàng Castilla_Tuyên bố này đã khiến Isabella trở_thành quân_chủ có người thừa_kế cũng khiến quyền vị của bà được hợp_pháp_hoá Cũng trong khi ấy vào tháng 8 ở Segovia xảy ra bạo_loạn và Isabella đã thể_hiện mình là một quân_chủ đầy quyền_uy ngay lúc cần_thiết nhất Phiến_loạn tràn vào Segovia đầy hỗn_loạn Isabella một_mình cưỡi ngựa lãnh_đạo quân_đội bình_định vì chồng bà là Ferdinand lúc này đang ở ngoài chiến_đấu với quân Bồ_Đào_Nha Mặc cho các cố_vấn nam_giới khuyên_can Isabella vẫn tự_tin cưỡi ngựa vào toà thành này đối_diện với thủ_lĩnh quân phiến_loạn và tiến_hành thoả_hiệp kết_quả ngoài sức tưởng_tượng khi quân phiến_loạn nhanh_chóng phục_tùng và giải_tán Hai năm sau Isabella hạ sinh người con trai mà bà yêu_thương nhất Juan_Thân vương xứ Asturias vào ngày 30 tháng 6 năm 1478 Sự ra_đời của người con trai này càng làm Isabella ở vững trên ngai vị Nữ_vương Trong lúc này hạm_đội hải_quân Castilla và Bồ_Đào_Nha đang giành quyền bá_chủ ở Đại_Tây_Dương kéo_theo việc tranh_giành thành_phố Guinea nơi có nhiều vàng và nô_lệ rất cần_thiết khi ấy cho nền quân_chủ Châu_Âu Điều này đã dẫn đến trận chiến quyết_định là Trận_Guinea_Cuộc chiến kéo_dài 3 năm với việc Castilla làm chủ đất_liền còn Bồ_Đào_Nha làm chủ đại_dương Ngày 4 tháng 9 năm 1479 Hoà_ước Alcáçovas được ký_kết với việc Bồ_Đào_Nha từ_bỏ ngai vị Castilla đổi lại Isabella chia_sẻ một phần lãnh_địa quanh Đại_Tây_Dương cho_phép Bồ_Đào_Nha cùng khai_thác trừ khu_vực Quần_đảo Canaria thì mỏ vàng của Guinea các đảo Cabo_Verde Madeira_Azores và quyền xâm_chiếm Vương_quốc Fez đều thuộc về Bồ_Đào_Nha cùng đền_bù chiến_phí khổng_lồ 106 676 đồng vàng Isabella cũng phải chấp_nhận Joanna la Beltraneja được ở lại Bồ_Đào_Nha cũng như đại_xá cho bất_kỳ thế_lực nào từng ủng_hộ Joanna và Bồ_Đào_Nha xâm_chiếm Castilla_Với cái kết này Isabella và Ferdinand có được ngai_vàng song đã phải từ_bỏ nguồn lợi_nhuận khổng_lồ ở Đại_Tây_Dương_Nhà sử_học hàn_lâm Tây_Ban_Nha là Antonio_Rumeu de Armas nhận_xét bản hoà_ước Alcáçovas này hai vụ Quân_chủ Công_giáo đã phải mua hoà_bình với cái giá quá chát Về sau chuyến du_hành của Christopher_Columbus đã giải_toả áp_lực này của Castilla_Vương hiệu Khi còn là Công_nương xứ Asturias_Priness of Asturias_Isabel mang vương hiệu ngai_vàng của Castilla kèm theo hình hiệu chim đại_bàng của Thánh sử Gioan_Khi là Nữ_vương kèm Vương hậu Isabella chia_sẻ một phần vương hiệu của Ngai_vàng xứ Aragon cộng thêm cặp Cung và Tên Yoke and arrows như một dấu_hiệu riêng Khi là Đồng quân_vương vương hiệu của bà có thêm khẩu_hiệu Tanto monta biểu_thị hôn ước vĩnh cữu Sau khi chinh_phục Granada năm 1492 vương hiệu của Isabella có thêm quả lựu ở góc chính_diện phía dưới bên dưới vương hiệu Nữ_vương vì Granada trong tiếng Tây_Ban_Nha có nghĩa là quả lựu Ngoài_ra còn có một vương hiệu khác có hình hai sư_tử vàng biểu_thị sự trung tận của các lãnh_chúa trung_thành John_II cha của Isabella_Hậu duệ Cuộc hôn_nhân của Ferdinand và Isabella có 5 người con và từ 5 người con này mà hai người có rất nhiều hậu_duệ Theo đó Ferdinand và Isabella liên_tiếp sắp_xếp các cuộc hôn_nhân cho những người con này đều là Quốc_vương của một Vương_quốc hoặc các nữ quý_tộc có dòng_dõi lớn Trong một thời_gian rất nhiều hậu_duệ của họ liên_tiếp là Hoàng_đế và Hoàng_hậu rồi Quốc_vương và Vương hậu của rất nhiều quốc_gia lớn_nhỏ khác khắp Châu_Âu đặc_biệt là thế_hệ đời cháu đã khiến Ferdinand và Isabella trở_thành cặp vợ_chồng có tầm ảnh_hưởng hậu_duệ khắp Châu_Âu đầu_tiên trong lịch_sử Điểm đặc_biệt nhất Ferdinand và Isabella đến tận thời_điểm hiện_tại vẫn là tổ_tiên của rất nhiều gia_tộc vương_triều Châu_Âu khác đáng_kể nhất có Felipe_VI của Tây_Ban_Nha Elizabeth_II của Khối thịnh_vượng chung Albert II của Bỉ Margrethe II của Đan_Mạch Harald_V của Na_Uy Carl_XVI_Gustaf của Thuỵ_Điển và Willem_Alexander của Hà_Lan Ngoài_ra nếu kể đến các Thân_vương quốc thì còn có Albert II_Thân vương Monaco và Hans_Adam_II của Liechtenstein Tham_khảo BULLET Boruchoff_David_A_Isabel la Católica_Queen of Castile_Critical_Essays_New York_Palgrave_Macmillan 2003 BULLET Bailey_W and Winius_George_D 1977 Foundations of the Portuguese_Empire 1415 1580 Volume 1 University of Minnesota_Press_BULLET_Edmondo Michael 1992 Medieval_Iberia_An_Encyclopedia Taylor_Francis_BULLET_Hunt Joceyln 2001 Spain 1474 1598 Routledge 1st Ed_BULLET_Kamen_Henry The_Spanish_Inquisition a historical revision Yale_University_Press 2014 BULLET Liss_Peggy_K 1992 Isabel the Queen_New_York_Oxford University_Press_BULLET_Marvin 1970 The council of the Santa_Hermandad a study of the pacification forces of Ferdinand and Isabella_University of Miami_Press_ISBN 978 0870241437 BULLET Miller_Townsend_Miller 1963 The_Castles and the Crown_Spain 1451 1555 New_York_Coward_McCann BULLET Roth_Norman 1995 Conversos_Inquisition and the Expulsion of the Jews from Spain_Madison_The_University of Wisconsin_Press_BULLET_Stuart Nancy_Rubin_Isabella of Castile the First_Renaissance_Queen_New York_St_Martin s Press 1991 BULLET Weissberger_Barbara_F_Queen Isabel I of Castile_Power_Patronage_Persona 2008 BULLET Weissberger_Barbara_F_Isabel Rules_Constructing_Queenship_Wielding Power 2003
Isabel I của Castilla