Tiền_tệ Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng Tiền_tệ Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng trong lịch_sử Việt_Nam phản_ánh những vấn_đề liên_quan tới tiền_tệ lưu_thông thuộc vùng_đất do chúa Nguyễn quản_lý Từ đầu thế_kỷ 17 nước Đại_Việt bị chia_cắt làm 2 miền Nam_Bắc gọi là Đàng_Ngoài do vua Lê_chúa Trịnh quản_lý và Đàng_Trong từ sông Gianh trở vào do chúa Nguyễn quản_lý Cả hai miền cùng có quan_hệ buôn_bán qua_lại với các đối_tác từ châu_Á và phương Tây đồng_thời giữa hai miền cũng có quan_hệ thương_mại không chính_thức ngoài sự cho_phép của chính_quyền Cũng như Đàng_Ngoài tiền_tệ Đàng_Trong trải qua những biến_động khá phức_tạp Do sự phát_triển mạnh của ngoại_thương tiền đồng rồi tiền kẽm trong nước được dùng cùng lúc với những đồng_bạc của phương Tây thoi vàng và bạc đỉnh và tiền của Nhật_Bản Tiền trong đời_sống kinh_tế xã_hội Tiền đồng Khi Nguyễn_Hoàng vào trấn_thủ Thuận_Hoá tại đây đã có các đồng_tiền của nhà Mạc cùng các loại tiền thời trước như tiền nhà Lê_sơ và các loại tiền của Trung_Quốc cổ thời Đường Tống_Nguyên và nhà Minh đương_thời Trong quá_trình trấn trị Thuận_Quảng Nguyễn_Hoàng đã cho đúc các loại tiền Thái_Bình thông bảo và Thái_Bình phong bảo đồng_thời sử_dụng các loại tiền của Lê_trung_hưng nhà Mạc cùng các loại tiền của Trung_Quốc như trước Đàng_Trong không có mỏ đồng nhưng do thời_điểm đó Nguyễn_Hoàng vẫn là một phiên thần nhà Lê_trung_hưng và cùng tham_gia chống họ Mạc nên vẫn tiếp_nhận nguồn nguyên_liệu đồng ở phía bắc để đúc tiền Tuy_nhiên từ khi cuộc_chiến chống họ Mạc đã cơ_bản chấm_dứt họ Nguyễn Nguyễn_Hoàng rồi Nguyễn_Phúc_Nguyên cũng bắt_đầu ly_khai với triều_đình Lê_Trịnh và không nhận được nguồn nguyên_liệu đồng nữa Lượng tiền cũ có sẵn không đủ dùng và hao_hụt Điều đó khiến chính_quyền Đàng_Trong không_thể tự thực_hiện việc đúc tiền Do_đó trong suốt hơn 100 năm đầu_từ khi ly_khai chính_quyền vua Lê_chúa Trịnh các chúa Nguyễn không_thể tự đúc tiền đồng mà phải dùng tiền đồng hàng năm từ nước_ngoài như Trung_Quốc Nhật_Bản Batavia_Đông_Ấn_Hà Lan do các thuyền buôn mang đến để đưa vào lưu_thông trong lãnh_thổ mình cai_quản Từ đầu thế_kỷ 17 tại Nhật_Bản hai loại tiền Toraisen và Bitasen bị hao_mòn bị sứt_mẻ do lưu_hành quá lâu nên không còn người Nhật mặn_mà Mạc phủ Tokugawa_Ieseyu cho đúc tiền Khoan_Vĩnh thông bảo để thay đồng Vĩnh_Lạc thông bảo vốn được ưa_chuộng tại Nhật từ Trung_Quốc đưa sang Do_đó hai loại tiền Toraisen và Bitasen được thu_hồi lại dần không còn được lưu_hành tại Nhật Một số người Nhật đã mang hai loại tiền này bán lại cho công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan để họ đưa sang bán cho chúa Nguyễn ở Đàng_Trong làm_tiền sử_dụng Chỉ riêng trong 5 năm từ 1633 đến 1637 các tàu buôn của công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan đã mang sang Đàng_Trong 101 triệu đồng tiền trung_bình trên 20 triệu đồng tiền mỗi năm từ Nhật_Bản Các tàu buôn Hà_Lan còn mang đồng từ Nhật sang bán cho Đàng_Trong_Đồng ban_đầu vốn được mua về Hà_Lan nhưng sau đó người Hà_Lan nhận thấy đồng của Nhật không bằng của Thuỵ_Điển nên bị hạn_chế sử_dụng do_đó các thương_nhân chuyển mang qua tiêu_thụ tại Đàng_Trong để các chúa Nguyễn làm vũ_khí chống chúa Trịnh chứ không dùng đúc tiền vì nhu_cầu chiến_tranh được ưu_tiên Tiền tiêu dùng hoàn_toàn được nhập từ bên ngoài trong các đồng_tiền Nhật qua tay người Hà_Lan đưa vào từ năm 1636 thậm_chí không_chỉ có các đồng_tiền cũ Toraisen và Bitasen mà có cả tiền mới Vĩnh_Khoan thông bảo cùng tiền Vĩnh_Lạc thông bảo của Trung_Quốc mà người Nhật một thời ưa_chuộng trước khi có tiền Vĩnh_Khoan do có lợi_nhuận cao hơn cho cả người Nhật lẫn người Hà_Lan và do các đồng_tiền cũ Toraisen và Bitasen ngày_càng cạn đi trong khi nhu_cầu tiền đồng ở Đàng_Trong vẫn còn Các nhà_nghiên_cứu thông_qua tài_liệu của Hà_Lan năm 1637 còn cho biết khi Mạc_Phủ_Tokugawa_Iemitsu ra_lệnh cấm các thương_thuyền Nhật_Bản xuất_dương từ năm 1635 và chỉ cho_phép các thương_thuyền Hà_Lan Trung_Quốc tới Nhật người Nhật lại chuyển số tiền nặng tới 200 tấn qua tay người Hà_Lan để tiếp_tục duy_trì nguồn tiền cho Đàng_Trong_Việc không có mỏ đồng ở Đàng_Trong khiến các chúa Nguyễn phải triệt_để tận_dụng nguồn cung_cấp từ các thương_nhân bên ngoài và hậu_đãi họ nhờ họ chuyển những thư_từ ngoại_giao sang cho chính_quyền Nhật_Bản Batavia để giữ mối quan_hệ hữu_hảo Chỉ riêng năm 1688 chúa Nguyễn_Phúc_Trăn đã gửi tới 4 bức thư sang đề_nghị các quan_lại Nhật dưới quyền Mạc_Phủ_Tokugawa_Tsunayoshi đúc tiền bán cho Đàng_Trong_Xưởng đúc Makajima và Nagazaki_Trường_Kỳ để đúc tiền mậu_dịch bán cho bên ngoài được chính_quyền Mạc_Phủ cho_phép chính_thức từ năm 1659 từ đó hình_thành cụm_từ tiền mậu_dịch TrườngKỳ mà chỉ để bán cho nước_ngoài chứ không cho_phép người Nhật tiêu họ bị buộc phải đổi sang tiền Vĩnh_Khoan_Ngày nay hiện_vật khảo_cổ cũng tìm được rất nhiều tiền cổ Nhật_Bản tại khu_vực do chúa Nguyễn cai_quản trước_đây Những đồng_tiền lưu_hành ở Đàng_Trong khi đó được Lê_Quý_Đôn_Alexandre de Rhodes_William_Dampier_Jérôme Richard_De_Choisy công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan và công_ty Đông_Ấn_Anh nhắc tới Alexandre de Rhodes đến Đàng_Trong năm 1624 ông nói về tiền đồng như sau Tiền lớn là tiền do khách thương Nhật_Hoa mang vào lưu_hành tại cả Đàng_Ngoài và Đàng_Trong và tiền nhỏ là tiền chỉ lưu_hành ở Đàng_Ngoài_Tiền kẽm tự đúc trong nước Sau đó Nhật_Bản chấm_dứt việc xuất_khẩu đồng do_đó ảnh_hưởng nghiêm_trọng tới Đàng_Trong_Chúa_Nguyễn buộc phải tự xoay_xở tự đúc tiền dùng trong lưu_thông Việc đúc tiền ở Đàng_Trong bắt_đầu khá muộn từ năm 1736 dưới thời Nguyễn_Phúc_Chú_Tiền được đúc tại Cục đúc tiền dù tốn_kém nhưng không thông_dụng Chúa Nguyễn_Phúc_Khoát tiếp_tục thực_hiện đúc tiền và thành_công hơn Vì không có mỏ đồng và hết nguồn cung_cấp từ bên ngoài đến năm 1746 chúa Nguyễn nghe theo lời người Khách người Hoa họ Hoàng đã quyết_định khởi_sự việc dùng hợp_kim ô diên kẽm đen để đúc tiền kẽm thay_thế tiền đồng Đó là đồng_tiền Thiên_Minh thông bảo Công_ty Hà_Lan thoả_thuận với Nguyễn_Phúc_Khoát là hàng năm sẽ nhận một_số tiền_đúc trị_giá 600 000 florins và điều_kiện nộp cho chúa 12 và cho cai bạ 2 Việc đúc tiền kẽm giúp chúa Nguyễn lợi ra 37 quan cho mỗi 100 cân đồng Theo Pierre_Pivre để đúc ra 48 50 quan chúa Nguyễn cần lượng nguyên_liệu là 14 quan 1 picul toutenague kẽm trắng Trọng_lượng trung_bình của tiền Thiên_Minh thông bảo là 2 gram Việc đúc tiền kẽm nhằm thay_thế tiền bằng đồng vì nguyên_liệu đồng trở_nên khan_hiếm Ban_đầu 1 đồng_tiền kẽm được tính bằng 1 đồng_tiền đồng Nhưng sau đó tiền kẽm được đúc có trọng_lượng thấp đi chất_lượng kém nên dần_dần mất_giá 3 đồng kẽm mới bằng 1 đồng_tiền đồng Các nhà_khảo_cổ còn tìm được tiền chúa Nguyễn ở vùng Nam_Bộ do Mạc_Thiên_Tứ đúc Tiền bằng hợp_kim ô diên giải_quyết được vấn_đề thiếu đồng để đúc tiền nhưng chính_sách đúc tiền lưu_hành của chúa Nguyễn không được nghiên_cứu và thi_hành cẩn_trọng nên gây ra kinh_tế hỗn_loạn và suy_sụp tình_trạng nghèo_đói là một nguyên_nhân bùng_nổ những cuộc chống_đối Năm 1775 khi chiếm được Thuận_Hoá của Đàng_Trong_Trịnh_Sâm tiếp_tục cho đúc tiền kẽm để sử_dụng và quy_định tỷ_lệ giá_trị giữa tiền hai miền là 3 tiền kẽm Đàng_Trong 1 tiền kẽm Đàng_Ngoài_Các đồng_tiền tại Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng Tại Đàng_Trong có các đồng_tiền sau Tiền nước_ngoài BULLET Tiền_Nhật_Bản_BULLET Tiền_Toraisen_BULLET_Tiền Bitasen_BULLET_Tiền_Vĩnh Khoan thông bảo BULLET Tiền_Trường_Kỳ_BULLET Tiền_Trung_Quốc_BULLET Tiền_Vĩnh_Lạc thông bảo Tiền trong nước BULLET Thái_Bình thông bảo Thái_Bình thông bảo nguyên_do nhà Mạc phát_hành song chúa Nguyễn ở Đàng_Trong thời đầu Nguyễn_Hoàng cũng cho đúc tiền phỏng theo mẫu của nhà Mạc_Khảo cổ học tìm thấy nhiều di_chỉ tiền kim_loại Thái_Bình thông bảo nhưng khó phân_biệt được đâu là tiền do nhà Mạc đúc và đâu là tiền do các chúa Nguyễn đúc nếu không dựa vào niên_đại của nơi đồng_tiền được phát_hiện Thái_Bình thông bảo bằng đồng có kích_thước nhỏ đường_kính từ 18 20 mm mỏng Mặt trước có bốn chữ Thái_Bình thông bảo đọc chéo Mặt sau có_thể để trơn hoặc có_thể có một hoặc hai_chấm nổi BULLET Thiên_Minh thông bảo Tiền kim_loại do chúa Nguyễn_Phúc_Khoát phát_hành ở Đàng_Trong_Theo_Đại Nam thực lục tiền biên thì Nguyễn_Phúc_Khoát cho mua kẽm trắng của Hà_Lan về để đúc tiền sau đó lại cho pha thêm kẽm xanh vào Tiền này có_thể nấu chảy không khó nhưng cứng Đàng trong thời Nguyễn_Phúc_Khoát cũng cho_phép các xưởng đúc địa_phương hoạt_động và các xưởng này nhiều khi pha cả chì vào khi đúc tiền Tiền này mặt trước có bốn chữ Thiên_Minh thông bảo đọc chéo Mặt sau để trơn Tiền do chúa đúc thì có đường_kính 23 cm và được đúc cẩn_thận Tiền do địa_phương đúc nhiều khi có kích_thước nhỏ hơn mỏng hơn Xem thêm BULLET Thương_mại Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng Tham_khảo BULLET Lục_Đức_Thuận_Võ_Quốc_Ky 2009 Tiền cổ Việt_Nam Nhà_xuất_bản Giáo_dục BULLET Đỗ_Văn_Ninh 1992 Tiền cổ Việt_Nam Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội BULLET Trương_Hữu_Quýnh_Đinh_Xuân_Lâm_Lê_Mậu Hãn chủ_biên 2008 Đại_cương lịch_sử Việt_Nam Nhà_xuất_bản Giáo_dục BULLET Viện Sử_học 2007 Lịch_sử Việt_Nam tập 4 Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội BULLET Đại_Việt sử_ký toàn thư BULLET Khâm định Việt sử thông giám cương mục
Tiền_tệ Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng