Dacia thuộc La_Mã_Dacia thuộc La_Mã còn gọi là Dacia_Traiana và Dacia_Felix là một tỉnh của đế_quốc La_Mã từ năm 106 271 275 CN Lãnh_thổ của nó bao_gồm phía đông và phía đông nam Transilvania_Banat và Oltenia những vùng_đất của Rumani ngày_nay Từ lúc mới bắt_đầu được thành_lập nó đã là một tỉnh trực_thuộc hoàng_đế và vẫn như_vậy trong suốt giai_đoạn chiếm_đóng của người La_Mã_Các sử_gia ước_tính dân_số của Dacia_La_Mã khoảng từ 650 000 đến 1 200 000 người Cuộc chinh_phục Dacia đã được Hoàng_đế Trajan năm 98 117 hoàn_tất sau hai chiến_dịch lớn chống lại vương_quốc Dacia của Decebalus_Người_La_Mã đã không chiếm toàn_bộ vương_quốc Dacia cũ bởi_vì một phần_lớn của Moldavia cùng với Maramureş và Crişana đã nằm dưới sự thống_trị của người Dacia tự_do ngay cả sau khi người La_Mã chinh_phục Năm 119 tỉnh La_Mã này đã được chia thành hai phần Dacia_Superior_Thượng_Dacia và Dacia_Inferior_Hạ_Dacia sau_này mang tên là Dacia_Malvensis_Vào năm 124 hoặc khoảng năm 158 Dacia_Superior được chia thành hai tỉnh Dacia_Apulensis và Dacia_Porolissensis_Trong suốt các cuộc chiến_tranh Marcomanni chính_quyền quân_sự và tư_pháp đã được thống_nhất dưới sự chỉ_huy của một thống_đốc với hai nguyên_lão khác legati legionis là cấp dưới của ông Vùng lãnh_thổ này còn được gọi là tres Daciæ_Tam_Dacia hoặc chỉ đơn_giản là Dacia_Những nhà cầm_quyền La_Mã đã tiến_hành khai_thác Dacia một_cách ồ_ạt và tiến_hành xây_dựng các thuộc địa Những khu mỏ mới đã được mở ra và việc khai_thác quặng được đẩy_mạnh trong khi nông_nghiệp chăn_nuôi và thương_mại cũng phát_triển mạnh_mẽ trên địa_bàn tỉnh Dacia bắt_đầu cung_cấp ngũ_cốc không_chỉ cho các lực_lượng quân_sự đóng quân ở trong tỉnh mà_còn cho phần còn lại của khu_vực Balkan_Nó đã trở_thành một tỉnh có mức_độ đô_thị cao với 11 hoặc 12 thành_phố đã được biết đến trong đó có 8 thành_phố đã được xếp vào hạng cao nhất là Colonia mặc_dù vậy số thành_phố của nó lại ít hơn so với các tỉnh khác của khu_vực Tất_cả các thành_phố phát_triển từ các doanh_trại quân_sự cũ Apulum là nơi mà các thống_đốc quân_sự của cả ba phân_khu đặt trụ_sở chính của họ không_chỉ đơn_thuần là thành_phố lớn nhất của tỉnh nó còn là một trong những thành_phố lớn nhất trên toàn_bộ khu_vực biên_giới Danube_Đã có những mối đe_doạ quân_sự và chính_trị từ khi tỉnh Dacia của La_Mã bắt_đầu tồn_tại Người Daci tự_do sống tiếp_giáp với tỉnh là những kẻ_thù đầu_tiên sau khi liên_minh với người Sarmatia họ liên_tục quấy_nhiễu tỉnh này trong thời_kỳ cai_trị của Marcus_Aurelius Sau một khoảng thời_gian yên_tĩnh kéo_dài từ thời Commodus tới Caracalla 180 217 CN tỉnh này một lần nữa lại bị những kẻ xâm_lược bao_vây lần này là người Carpi một bộ_tộc Daci trong liên_minh với người Goth mới đến trong thời_gian đã trở_thành một vấn_đề nghiêm_trọng cho đế_quốc Nhận thấy rằng ngày_càng khó_khăn để có_thể giữ lại Dacia các vị hoàng_đế đã buộc phải từ_bỏ tỉnh này vào thập_niên 270 và nó trở_thành thuộc địa lâu_đời đầu_tiên của Roma bị từ_bỏ Dacia đã bị tàn_phá bởi các bộ_lạc người Đức Goth_Taifali_Bastarn cùng với người Carpi vào năm 248 250 bởi người Goth và Carpi và năm 258 và 263 người Goth và người Heruli trong năm 267 và 269 Các tác_phẩm cổ_đại ngụ_ý rằng Dacia gần như đã bị mất trong thời_kỳ cai_trị của Gallienus 253 268 nhưng chúng cũng ghi lại rằng là Aurelianus 270 275 đã từ_bỏ Dacia_Traiana_Ông đã rút bỏ quân_đội của mình cùng chính_quyền dân_sự ra khỏi Dacia và thành_lập Dacia_Aureliana với thủ_phủ của nó tại Serdica thuộc Hạ_Moesia_Vương quốc Dacia và đế_quốc La_Mã_Người_Daci và người Getae thường_xuyên có tác_động qua_lại với những người La_Mã trước khi Dacia được sáp_nhập vào đế_quốc La_Mã_Tuy nhiên sự chú_ý của La_Mã vào khu_vực xung_quanh hạ_lưu sông Danube đã được tăng thêm khi Burebista năm 82 44 trước Công_nguyên thống_nhất các bộ_lạc bản_địa và bắt_đầu một chiến_dịch bành_trướng tích_cực Vương_quốc của ông kéo_dài từ Pannonia ở phía tây và đến Biển Đen ở phía đông trong khi về phía nam quyền_lực của ông đã mở_rộng vào khu_vực Balkan_Vào năm 74 trước Công_nguyên các quân_đoàn La_Mã dưới quyền Gaius_Scribonius_Curio đã đặt_chân đến khu_vực hạ_lưu sông Danube và tiến_hành giao_thiệp với người Dacia_Người_La_Mã đã lo_ngại về sự gia_tăng quyền_lực và sự khuếch_đại ảnh_hưởng của Burebista khi ông ta bắt_đầu đóng một vai_trò tích_cực trong nền chính_trị La_Mã_Quyết_định tham_gia vào_cuộc nội_chiến của nước Cộng_Hoà La_Mã lúc phút chót ngay trước trận Pharsalus của ông bằng việc ủng_hộ Pompey và điều này có nghĩa là một_khi phe Pompey đã được đối_phó Julius_Caesar sẽ hướng con mắt của mình về phía Dacia_Và như là một phần trong kế_hoạch chinh_phục Parthia của Caesar ông đã lên kế_hoạch tiến_quân qua Dacia và loại_bỏ Burebista bằng cách đó ông hy_vọng sẽ khiến cho vương_quốc Dacia tan_rã Mặc_dù kế_hoạch cho cuộc viễn_chinh nhằm vào Dacia đã không xảy ra do vụ ám_sát Caesar_Burebista đã thất_bại trong việc tạo nên sự thống_nhất thực_sự các bộ_lạc dưới sự cai_trị của ông ta Sau khi ông ta bị ám_sát vương_quốc Dacia bị tan_vỡ thành bốn thực_thể chính_trị khác_biệt sau_này trở_thành năm Từ lúc Burebista qua_đời cho tới khi Decebalus nổi lên quân_đội La_Mã vẫn tiếp_tục những cuộc xung_đột chống lại người Daci và Getae_Các bộ_lạc này liên_tục đánh_phá các tỉnh lân_cận như Moesia và Pannonia khiến cho các thống_đốc địa_phương và các vị hoàng_đế phải tiến_hành một_số hành_động trừng_phạt đối_với người Daci_Tuy nhiên bất_kể những điều này đã tồn_tại một mức_độ đồng_minh ngoại_giao và chính_trị nhất_định giữa Đế_quốc La_Mã và người Daci_Mặc dù người ta tin rằng phong_tục giao_nộp các con_tin hoàng_gia cho những người La_Mã có_thể đã bắt_đầu vào một thời_điểm nào đó trong giai_đoạn nửa sau của thế_kỷ 1 TCN chắc_chắn nó đã xảy ra dưới thời Octavianus và nó tiếp_tục được tiến_hành trong giai_đoạn cuối trước thời_kì La_Mã cai_trị Ở phía bên kia các nguồn cổ đã chứng_thực sự hiện_diện của thương_nhân và thợ_thủ_công La_Mã ở Dacia trong khi khu_vực này cũng được dùng làm một nơi ẩn_náu cho các nô_lệ La_Mã bỏ trốn Sự trao_đổi văn_hoá và thương_mại đã chứng_kiến sự lan_truyền dần_dần ảnh_hưởng của La_Mã trong khu_vực này hầu_hết được thấy rõ ở khu_vực xung_quanh dãy núi Orăştie_Sự khởi_nghiệp của triều_đại Flavius đặc_biệt là sự lên_ngôi của hoàng_đế Domitianus đã cho thấy một mức_độ leo_thang các cuộc xung_đột dọc theo khu_vực Hạ_lưu và trung_lưu của sông Danube_Trong khoảng năm 84 hoặc 85 CN người Daci dưới sự lãnh_đạo của vua Decebalus đã vượt qua sông Danube và tiến vào khu_vực Moesia họ tàn_phá và giết chết viên thống_đốc Moesia_Oppius_Sabinus_Domitianus đã phản_ứng bằng cách tổ_chức lại Moesia thành Hạ_Moesia và Thượng_Moesia cùng với đó ông phát_động một cuộc chiến_tranh chống lại Decebalus Không_thể kết_thúc cuộc chiến_tranh do những khó_khăn trên biên_giới Germania_Domitianus đã ký_kết một hiệp_ước với người Dacia mà đã bị chỉ_trích nặng_nề vào thời_điểm đó Tuy_nhiên điều này chỉ đơn_thuần là một khúc dạo_đầu cho các cuộc chiến_tranh chinh_phạt Dacia của hoàng_đế Traianus_Trajan đã chỉ_huy các quân_đoàn La_Mã vượt qua sông Danube thâm_nhập Dacia và tập_trung vào khu_vực quan_trọng xung_quanh dãy núi Orăştie Vào năm 102 sau một loạt các cuộc giao_tranh và các cuộc đàm_phán cuối_cùng đã dẫn đến một sự giàn xếp hoà_bình trong đó Decebalus đã đồng_ý phá_huỷ những pháo_đài của ông trong khi lại cho_phép sự hiện_diện của một đơn_vị đồn_trú La_Mã ở Sarmizegetusa_Regia_Grădiştea_Muncelului România để đảm_bảo người Dacia tuân_thủ hiệp_ước Trajan cũng đã ra_lệnh cho vị công_trình_sư của ông Apollodorus của Damascus thiết_kế và xây_dựng một cây cầu bắc qua sông Danube tại Drobeta_Chiến dịch Dacia lần thứ hai của Trajan vào năm 105 106 với mục_tiêu rất cụ_thể đó là mở_rộng và chinh_phục Cuộc tấn_công lần này nhắm đến mục_tiêu là Sarmizegetusa_Regia_Người_La Mã đã bao_vây kinh_đô của Decebalus thành_phố này đã đầu_hàng và bị phá_huỷ sau đó Vị vua của người Dacia cùng với một số_ít những người theo ông đã rút_lui vào núi nhưng sự kháng_cự của họ không kéo_dài được lâu và Decebalus đã tự_sát Tuy_vậy các quý_tộc Dacia khác hoặc đã bị bắt hoặc đã chọn cách đầu_hàng Một trong những người đầu_hàng đã tiết_lộ vị_trí của kho báu hoàng_gia Dacia mà giá_trị của nó là rất lớn 500 000 bảng_vàng 226 800 kg 1 000 000 bảng bạc 453 600 kg Dacia dưới triều_đại của các hoàng_đế nhà Antoninus và Severus từ năm 106 235 Sự thiết_lập Với việc sáp_nhập vương_quốc của Decebalus_Dacia đã trở_thành hành tỉnh mới nhất của La_Mã nó cũng là tỉnh thứ hai mà người La_Mã giành được kể từ khi Augustus qua_đời gần một thế_kỷ trước Tất_cả những gì còn lại cần phải đối_phó chính là đồng_minh người Sarmatia của Decebalus ở phía bắc điều này đã đòi_hỏi người La_Mã phải tiến_hành một_số các chiến_dịch không ngừng ít_nhất cho đến năm 107 Tuy_nhiên vào cuối năm 106 các quân_đoàn đã bắt_đầu xây_dựng Castra mới dọc theo biên_giới Trajan sau đó quay trở về Roma vào giữa tháng 6 năm 107 Các nguồn Roman đã coi vùng Dacia là một tỉnh thuộc hoàng_đế vào ngày 11 tháng 8 năm 106 Nó nằm dưới sự quản_lý của một quan khâm_sai hoàng_đế với địa_vị của chấp_chính quan được hỗ_trợ bởi hai legati legionis mỗi người họ lại phụ_trách một trong hai quân_đoàn đóng quân tại Dacia_Viên quan đại_diện của Hoàng_đế thì lại chịu trách_nhiệm về quản_lý thuế của tỉnh và phí_tổn của quân_đội Vùng lãnh_thổ mà Trajan chinh_phục lại bị chia giữa tỉnh mới được thành_lập và các tỉnh hiện_tại của đế_quốc có biên_giới với Dacia_Hạ_Moesia nhận thêm những khu_vực mà ngày_nay là Nam_Moldavia_Muntenia và Đông_Oltenia trong khi Dacia_Traiana lại bao_gồm phần phía tây của Oltenia_Transilvania và Banat_Về phía Đông và phía Nam của tỉnh Dacia thuộc La_Mã là hành tỉnh Moesia nó đã được hoàng_đế Domitianus chia thành hai phần vào năm 86 Thượng_Moesia có thủ_phủ của nó tại Singidunum hiện_nay là Belgrade ở Serbia và Hạ_Moesia với Tomis là thủ_phủ của nó hiện_nay là Constanţa_România_Dọc theo khu_vực biên_giới phía Tây của Dacia thuộc La_Mã và kéo_dài về phía đồng_bằng Pannonia rộng_lớn là nơi sinh_sống của người Iazyges một bộ_tộc Sarmatia_Khu vực Bắc_Moldavia là quê nhà của người Bastarn người Roxolani và người Carpi trong khi phần phía bắc của Transilvania là nơi định_cư của những người Dacia còn lại không bị La_Mã_hoá và một bộ_tộc người Daci khác người Costoboci_Một ảnh_hưởng trực_tiếp từ những cuộc chiến_tranh dẫn đến sự chinh_phục của La_Mã đó là sự suy_giảm dân_số trong tỉnh Crito đã viết rằng có khoảng 500 000 người Dacia bị bắt làm nô_lệ và bị trục_xuất một phần trong số đó được vận_chuyển đến Roma để tham_gia vào các trận giác đấu còn gọi là lusiones như là một phần của buổi lễ kỷ_niệm đánh_dấu sự ca_khúc khải_hoàn của Hoàng_đế Để bù_đắp cho sự suy_giảm dân_số người La_Mã đã thực_hiện một chương_trình thực_dân_hoá chính_thức thiết_lập các đô_thị mà bao_gồm cả công_dân La_Mã và những người không phải là công_dân từ khắp_nơi trên toàn đế_quốc Tuy_nhiên người Dacia bản_địa vẫn còn sót lại ở khu_vực ngoại_vi của tỉnh và khu_vực nông_thôn trong khi tầng_lớp quý_tộc quyền_lực ở địa_phương được khuyến_khích hỗ_trợ việc quản_lý chính_quyền tỉnh cũng như theo thói_quen thuộc địa truyền_thống của La_Mã_Trajan đã thành_lập thủ_phủ của Dacia_Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa cách đống đổ_nát của Sarmizegetusa_Regia về phía tây khoảng 40 km 25 dặm Ban_đầu nó được sử_dụng như là một căn_cứ cho quân_đoàn IV Flavia nó sẽ sớm trở_thành nơi định_cư cho các cựu_chiến_binh đã tham_gia trong các cuộc chiến_tranh Dacia chủ_yếu là các quân_đoàn Macedonia thứ năm Claudia thứ chín và quân_đoàn Gemina thứ mười bốn Người ta thường giả_định rằng triều_đại của Traianus đã chứng_kiến việc hình_thành nên mạng_lưới đường La_Mã ở bên trong vùng Dacia của đế_quốc và với bất_kỳ tuyến thông_tin liên_lạc tất_nhiên đã tồn_tại từ trước sẽ nhanh_chóng chuyển_đổi thành những con đường lát đá của La_Mã chúng sau đó đã sớm mở_rộng thành một mạng_lưới đường rộng hơn Tuy_nhiên chỉ có hai con đường đã được chứng_thực là đã được tạo ra theo mệnh_lệnh rõ_ràng của Trajan_Một là tuyến đường chính mà liên_kết các doanh_trại quân_sự tại Napoca và Potaissa_Bằng chứng chữ khắc trên cây cột kilomet milliarium ở Aiton chỉ ra rằng quãng đường này đã được hoàn_thành vào một thời_điểm nào đó trong khoảng thời_gian từ năm 109 110 SCN Con đường thứ hai là tuyến đường chính lớn hơn và nó đã đi ngang qua Apulum và kéo_dài từ biển Đen xa_xôi ở phía đông tới tận Hạ_Pannonia ở phía tây và có_lẽ vượt xa hơn_nữa Những sự tái tổ_chức đầu_tiên 117 138 Hadrianus đang có_mặt tại Antioch ở Syria khi nghe tin Traianus đã qua_đời Nhưng ông đã không có thời_gian để trở về Roma ngay vì ông đã được báo cho biết rằng Quadratus_Bassus vốn được Trajan giao trọng_trách bảo_vệ vùng lãnh_thổ Dacia mới ở phía bắc của sông Danube đã qua_đời ở đó trong khi đang tiến_hành chiến_dịch Cùng với việc đem theo một_số quân_đoàn và một số_lượng đông_đảo các trung_đoàn quân trợ_chiến với mình tới Parthia_Trajan đã khiến cho Dacia và các tỉnh Danube còn lại chỉ còn số quân ít hơn hiện có Người Roxolani đã nổi_giận vì việc người la Mã quyết_định chấm_dứt các khoản tiền nộp mà Trajan đã đồng_ý trước đó họ liên_minh với người Iazyges và cả hai bộ_tộc đã nổi_dậy chống lại La_Mã_Do đó Hadrianus đã phải phái quân_đội từ phía đông tiến đến trước ông và rời Syria ngay sau khi ông có_thể Vào thời_gian này Hadrianus đã ngày_càng trở_nên quá thất_vọng với các vấn_đề liên_tục trong những vùng lãnh_thổ ở phía bắc của sông Danube tới mức ông dự_tính rút khỏi Dacia_Như là một biện_pháp khẩn_cấp Hadrianus đã cho tháo_dỡ cây cầu của Apollodorus trên sông Danube vì ông đã lo_lắng về mối đe_doạ mà dân man_rợ có_thể gây ra nếu họ tấn_công qua sông Olt và mở_rộng về phía nam giữa một_số Colonia của Trajan và castrum tại Bersobis Vào năm 118 hoàng_đế Hadrianus đã tự mình đem quân tiến đánh người Roxolani và dân Iazyges và mặc_dù ông đã đánh_bại họ cuối_cùng ông đã đồng_ý việc phục_hồi các khoản tiền cấp cho người Roxolani_Hadrianus sau đó đã quyết_định từ_bỏ một phần lãnh_thổ nhất_định của Dacia mà Trajan đã chinh_phục Những vùng lãnh_thổ được thêm vào tỉnh Hạ_Moesia trước_kia phía Nam_Moldavia rìa phía đông nam của dãy núi Carpathian và khu_vực đồng_bằng của Muntenia và Oltenia đã được trả lại cho người Roxolani_Kết quả là Hạ_Moesia một lần nữa đã quay lại với các ranh_giới ban_đầu mà nó sở_hữu trước khi giành được Dacia_Những vùng_đất của Hạ_Moesia ở phía bắc của sông Danube lại được chia ra và tái_lập thành một tỉnh mới được gọi là Hạ_Dacia_Hành tỉnh Dacia ban_đầu của Trajan lại được đổi tên thành Thượng_Dacia_Cũng vào thời_điểm này Hadrianus đã chuyển Legio_IV_Flavia_Felix ra khỏi căn_cứ của nó tại Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa và ra_lệnh cho nó đóng quân tại Thượng_Moesia_Tới năm 124 một tỉnh mới được bổ_sung thêm gọi là Dacia_Porolissensis đã được tạo ra ở phần phía bắc của Thượng_Dacia nó nằm ở khoảng chừng phía tây bắc Transilvania_Có một truyền_thống mà bắt_đầu vào thời Augustus đó là những chấp_chính quan trước_đây chỉ có_thể cai_quản tỉnh như là quan khâm_sai của hoàng_đế ở những nơi mà có nhiều hơn một quân_đoàn đóng quân_chính vì_thế mà Thượng_Dacia đã nằm dưới sự cai của một nguyên_lão thuộc hàng_ngũ pháp quan Điều này có nghĩa rằng viên quan khâm_sai của hoàng_đế ở Thượng_Dacia chỉ có duy_nhất một quân_đoàn dưới sự chỉ_huy của mình và nó đóng tại Apulum_Hạ_Dacia và Dacia_Porolissensis nằm dưới quyền chỉ_huy của những praesidial procurators thuộc hàng_ngũ ducenary Củng_cố 138 161 Sự kế_vị của Antoninus_Pius đã chứng_kiến sự xuất_hiện của một vị hoàng_đế với cách tiến_hành giải_quyết vấn_đề bảo_vệ các tỉnh một_cách thận_trọng Số_lượng lớn các cột mốc kilomet có niên_đại vào triều_đại của ông chứng_minh rằng ông đã đặc_biệt quan_tâm với việc đảm_bảo cho những con đường luôn không ngừng được tu_bổ Những viên gạch nung được đóng_dấu cho thấy rằng amphitheatre tại Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa mà nó vốn được xây_dựng trong những năm đầu_tiên của Colonia này đã được sửa_chữa dưới triều_đại của ông Sau một cuộc nổi_loạn vào_khoảng năm 158 Antonius_Pius đã tiến_hành một tổ_chức lại các tỉnh Dacia_Dacia_Porolissensis bây_giờ là miền bắc Transilvania với Porolissum là thủ_phủ của nó vẫn nguyên_vẹn như cũ Thượng_Dacia được đổi tên thành Dacia_Apulensis ở Banat và miền nam Transilvania với Apulum là thủ_phủ của nó trong khi của Hạ_Dacia đã được chuyển_đổi thành Dacia_Malvensis nằm tại Oltenia_Romula là thủ_phủ của nó hiện_nay là Reşca_Dobrosloveni_România_Cũng như sự tái tổ_chức trước đó của Hadrianus từng khu_vực đã được cai_quản bởi những viên biện_lý thuộc tầng_lớp kị_sĩ và tất_cả đều chịu trách_nhiệm trước viên thống_đốc thuộc hàng_ngũ nguyên_lão ở Apulensis_Những cuộc chiến_tranh Marcomanni và ảnh_hưởng của chúng 161 193 Chẳng bao_lâu sau khi Marcus_Aurelius lên kế_vị vào năm 161 tình_trạng bất_ổn lại chuẩn_bị kéo đến dọc theo biên_giới phía bắc của Roma bởi_vì bộ_lạc địa_phương đã bắt_đầu bị áp_lực bởi các bộ_lạc di_cư đến từ phía bắc của họ Vào năm 166 CN Marcus đã tổ_chức lại Dacia một lần nữa ông đã việc sáp_nhập ba tỉnh Dacia vào làm một Vì_thế mà trên địa_bàn tỉnh hiện_nay có hai quân_đoàn Legio_XIII_Gemina tại Apulum đã kết_hợp với Legio_V_Macedonica đóng tại Potaissa và viên quan khâm_sai của hoàng đếl lúc này đã thuộc hàng_ngũ chấp_chính quan và Marcus dường_như đã giao quyền lại cho Sextus_Calpurnius_Agricola_Thủ phủ mới của nó là ở Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa_Dacia với đường biên_giới của nó cả ở ba hướng phía bắc phía đông và phía tây có_thể đã gặp khó_khăn trong việc bảo_vệ chính nó khỏi những cuộc tấn_công Khi những cuộc xâm_lược của người man_rợ quay trở_lại trong triều_đại của Marcus_Aurelius những thành_luỹ ở Dacia đã khó mà ngăn_chặn được tất_cả các cuộc tấn_công chính vì_vậy nó đã khiến cho các tỉnh Thượng và Hạ_Moesia rơi vào tình_thế nguy_hiểm Trong suốt năm 166 và 167 CN các bộ_lạc man_rợ người Quadi và người Marcomanni bắt_đầu tràn qua sông Danube vào vùng Pannonia_Noricum_Raetia và càn_quét ngang qua Dacia trước khi xộc vào Moesia_Rõ ràng chiến_tranh đã lan đến miền Bắc_Dacia sau năm 167 khi người Iazyges bị đuổi ra khỏi Pannonia họ đã tập_trung sức_lực của mình vài Dacia và chiếm lấy các mỏ vàng tại Alburnus_Maior hiện_nay là Roşia_Montana_România_Thời điểm cuối_cùng được ghi trên các bản sáp mà đã được phát_hiện trong hầm_mỏ ở đó vốn được giấu đi khi mà một cuộc tấn_công của quân địch dường_như sắp xảy đến là ngày 29 tháng năm 167 Các căn biệt_thự ngoại_ô tại Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa bị thiêu trụi và trại binh tại Slăveni đã bị phá_huỷ bởi người Marcomanni Vào lúc Marcus_Aurelius đến được Aquileia trong năm 168 sau công_nguyên người Iazyges đã bắt đi hơn 100 000 người La_Mã làm tù_binh Chiến_tranh vẫn sẽ tiếp_tục ở Dacia trong vòng hai năm tới và vào năm 169 viên thống_đốc của tỉnh này Agricola đã buộc phải trao lại quyền chỉ_huy của mình người ta nghi_ngờ rằng ông ta có_lẽ đã mắc phải bệnh_dịch hạch hoặc tử_trận trên chiến_trường Hoàng_đế đã quyết_định tạm_thời phân_chia hành tỉnh này một lần nữa thành ba tỉnh nhỏ với viên quan khâm_sai của hoàng_đế ở Thượng_Moesia_Marcus_Claudius Fronto nắm quyền thống_đốc của tỉnh trung_tâm là Dacia_Apulensis_Dacia_Malvenis có_thể đã được giao cho viên quan biện_lý của nó Macrinius_Avitus ông ta đã giành chiến_thắng trước người Langobardi và người Obii_Vị hoàng_đế Pertinax tương_lai cũng là một quan biện_lý ở Dacia trong thời_gian này mặc_dù vai_trò của ông đã không được biết chính_xác Do rất không được lòng dân_chúng ở Dacia_Pertinax cuối_cùng đã bị cắt chức Vào 170 Marcus_Aurelius đã bổ_nhiệm Claudius_Fronto làm Thống_đốc của toàn_bộ các tỉnh Dacia mà bấy_giờ được gán cho tên gọi Tam_Dacia Sau đó năm quyền chỉ_huy của Fronto đã được mở_rộng lên gồm cả quyền Thống_đốc của Thượng_Moesia một lần nữa Nhưng ông ta đã không_thể có được điều này lâu vào cuối năm 170 Fronto đã bị đánh_bại và bị giết chết trong một trận chiến chống lại người Iazyges_Thay thế ông ta làm thống_đốc của Dacia là Sextus_Cornelius_Clemens_Cùng năm đó năm 170 người Costoboci vốn_sống ở phía bắc hoặc đông bắc của Dacia đã quét qua Dacia trên con đường tiến về phía nam của họ Bị suy_yếu vì điều này đế_quốc đã không_thể ngăn_chặn sự di_chuyển của các bộ_lạc vào một Dacia hoang_tàn trong năm 171 và Marcus_Aurelius đã buộc phải tham_gia vào các cuộc đàm_phán ngoại_giao trong một nỗ_lực để phá vỡ một_số liên_minh của người man_rợ Trong năm 171 người Astingi đã xâm_lược Dacia họ đánh_bại người Costoboci và phá tan nhiều castra của người La_Mã bao_gồm cả pháo_đài tại Tibiscum hiện_nay là Jupa ở România trước khi chuyển sự chú_ý của họ tới thủ_phủ Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa_Người La_Mã đã đàm_phán một sự dàn_xếp với người Astingi nhờ đó mà họ đã đồng_ý rời khỏi Dacia và đinh cư trong vùng_đất của người Costoboci_Trong suốt thời_gian này các bộ_lạc giáp với Dacia về phía đông chẳng_hạn như người Roxolani đã không tham_gia vào các cuộc xâm_lược toàn_thể vào đế_quốc Vào năm 173 CN người Marcomanni đã bị đánh_bại Tuy_nhiên cuộc chiến_tranh với người Iazyges và Quadi vẫn tiếp_tục và để đảm_bảo cho việc triển_khai nhanh_chóng các quân_đoàn ở phần tây bắc của Dacia vốn đang phải chịu áp_lực người La_Mã đã xây_dựng một con đường nối giữa Porolissum và Napoca_Ở đây người La_Mã gặp phải sự kháng_cự kịch_liệt từ người Iazyges và trong suốt mùa đông năm 172 173 những đồn_luỹ La_Mã dọc theo sông Tisa và sông Danube đã bị tấn_công bởi dân Iazyges và dân Quadi_Do đó Marcus_Aurelius chuyển toàn_bộ sự chú_ý của ông cho việc chống lại người Iazyges và Quadi_Ông đã nghiền nát người Quadi trong năm 174 CN đánh_bại họ trong trận chiến trên dòng sông Danube đóng_băng sau đó khiến cho họ phải thỉnh_cầu hoà_bình Hoàng_đế sau đó lại chuyển sự chú_ý của mình về phía người Iazyges và sau khi đánh_bại họ và đuổi họ ra khỏi Dacia viện nguyên_lão đã trao_tặng ông danh_hiệu Samarticus_Maximus vào năm 175 CN Ý_thức về sự cần_thiết phải tạo ra một giải_pháp lâu_dài cho các vấn_đề liên_quan đến biên_giới phía bắc của đế_quốc Marcus_Aurelius đã nới lỏng một_số hạn_chế của ông đối_với người Marcomanni và Iazyges_Đặc biệt ông cho_phép người Iazyges đi ngang qua vùng Dacia của đế_quốc để giao_thương với người Roxolani miễn_là họ có được sự chấp_thuận của viên thống_đốc Đồng_thời ông cũng đã quyết_định thực_hiện một kế_hoạch sáp_nhập các vùng lãnh_thổ của người Marcomanni và Iazyges thành những tỉnh mới nhất của đế_quốc nó chỉ bị từ_bỏ sau khi nổ ra cuộc nổi_loạn của Avidius_Cassius_Cùng với việc hoàng_đế cần phải có_mặt ở những nơi khác một_cách cấp_thiết La_Mã một lần nữa lại thành_lập hệ_thống liên_minh với các bộ_lạc biên_giới dọc theo biên_giới phía bắc của đế_quốc Tuy_nhiên cùng với sự xuất_hiện của những bộ_tộc người Đức mà đã bắt_đầu định_cư trên khu_vực biên_giới phía Bắc của Dacia đã dấn đến việc bắt_đầu lại các cuộc chiến_tranh ở phía bắc Vào năm 178 Marcus_Aurelius có_thể đã bổ_nhiệm Pertinax làm thống_đốc của Tam_Dacia và trong năm 179 CN hoàng_đế lại một lần nữa có_mặt ở phía bắc của sông Danube ông đã tiến_hành chiến_dịch chống lại người Quadi và người Buri_Vị hoàng_đế chiến_thắng suýt_nữa đã biến một vùng lãnh_thổ rộng_lớn ở phía tây bắc của Dacia thành một tỉnh La_Mã vào lúc ông qua_đời trong năm 180 Marcus đã được kế_vị bởi người con trai của ông Commodus người cũng đã cùng đi với ông Vị hoàng_đế trẻ nhanh_chóng ký_kết một hoà_bình với các bộ_lạc đang gây_chiến trước khi trở về Roma_Xung đột và giao_tranh vẫn tiếp_tục ở Dacia dưới triều_đại cai_trị của Commodus_Tác phẩm nổi_tiếng là không đáng tin_cậy như Historia_Augusta cũng đã đề_cập đến một cuộc khởi_nghĩa hạn_chế mà đã nổ ra khoảng năm 185 ở Dacia_Cũng từ nguồn này nó đã nhắc đến một thất_bại của các bộ_lạc Daci sống ở bên ngoài tỉnh Những viên legate của Commodus đã tàn_phá một lãnh_thổ sâu khoẳng chừng năm dặm dọc theo phía bắc của castrum tại Gilău ngày_nay để thiết_lập một vùng_đệm với hy_vọng ngăn_chặn các xâm_nhập khác nữa của người man_rợ Sự phục_hồi dưới thời nhà Severus 193 235 Triều_đại của Septimius_Severus đã chứng_kiến một giai_đoạn yên_ổn trên địa_bàn tỉnh Dacia với việc không có cuộc tấn_công từ bên ngoài nào được ghi lại Những tổn_hại gây ra cho các doanh_trại quân_sự trong giai_đoạn mở_rộng chiến_tranh của các triều_đại trước đó đã được sửa_chữa Severus đã mở_rộng biên_giới phía đông của tỉnh về phía đông của sông Olt khoảng 14 km và hoàn_thành Limes_Transalutanus_Dự án này bao_gồm việc xây_dựng 14 doanh_trại kiên_cố và trải rộng trên một khoảng_cách xấp_xỉ 225 km trải dài từ Flămânda nằm gần sông Danube ở phía nam đến Cumidava hiện_nay là Breţcu ở România Thời trị_vì của ông đã chứng_kiến một sự gia_tăng số_lượng các municipia La_Mã trong tỉnh trong khi hai thành_phố Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa và Apulum đã nhận được vinh_dự ius Italicum_Như một phần của các cải_cách quân_sự của ông Severus cho_phép các chiến_binh được sống ngoài doanh_trại kiên_cố nội trong canabae kèm theo nơi họ được chăm_sóc các thửa ruộng gần kề Ông cũng cho_phép binh_lính kết_hôn với những người phụ_nữ địa_phương do_vậy nếu người lính đó là một công_dân La_Mã các con ông ta sẽ được thừa_hưởng quyền_công_dân của mình Đối_với những người lính không phải là công_dân La_Mã cả ông ta và con_cái của ông ta sẽ được cấp quyền_công_dân sau khi ông ta giải_ngũ Vị_Hoàng đế kế_tiếp Caracalla đã ban quyền_công_dân cho tất_cả nam_giới trên khắp đế_quốc nhằm tăng nguồn thu từ thuế và làm tăng sự yêu_mến của dân_chúng dành cho mình với ngoại_lệ là nô_lệ Trong cuộc hành_trình về phía đông để bắt_đầu chiến_dịch Parthia của mình Caracalla đã đi ngang qua Dacia_Trong khi ở đó ông đã sử_dụng những mưu_mẹo ngoại_giao để làm xáo_trộn các liên_minh giữa một_số bộ_lạc đặc_biệt là người Marcomanni và người Quadi_Tại_Porolissum ông đã giết chết Gaiobomarus vua của người Quadi với cái cớ là tiến_hành các cuộc đàm_phán hoà_bình Đó có_thể là xung_đột quân_sự với một hoặc nhiều bộ_lạc ở khu_vực Danube_Trong năm 218 người kế_vị của Caracalla_Macrinus đã trao_trả lại một_số con_tin không Latinh hoá người Daci mà Caracalla đã bắt đi có_thể là do tình_trạng bất_ổn mà các bộ_lạc gây ra sau vụ ám_sát Caracalla hiện vẫn còn vài chữ khắc ở Dacia có niên_đại từ triều_đại của Alexander_Severus vị hoàng_đế cuối_cùng của triều_đại SeverusDưới triều_đại của ông Hội_đồng Tam_Dacias đã họp tại Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa và các cánh cổng tháp và praetorium của doanh_trại Ad_Mediam_Mehadia_România đã được khôi_phục Cuộc_sống ở Dacia thuộc La_Mã_Người_Dacia bản_địa Bằng_chứng liên_quan đến sự tiếp_tục tồn_tại của những cư_dân Daci bản_địa ở Dacia thuộc La_Mã là không rõ_ràng như người German người Celt_Thracia hoặc người Illyria ở các tỉnh khác Chỉ có một nguồn tư_liệu tương_đối nghèo_nàn xung_quanh sự tồn_tại của người Daci địa_phương hoặc bản_xứ trong những thị_trấn La_Mã được thành_lập sau khi Dacia được sáp_nhập vào đế_quốc Mặc_dù các nguồn văn_học chủ_yếu là Eutropius được hỗ_trợ bởi các tham_chiếu nhỏ trong các tác_phẩm của Cassius_Dio và Julianus_Kẻ_Bội_Giáo mô_tả sự suy_giảm dân_số trên diện rộng của tỉnh sau cuộc vây_hãm Sermizegetusa_Regia và sự tự_vẫn của vua Decebalus_Đã có những vấn_đề với sự giải_thích này Những bản_thảo còn lại từ tác_phẩm Breviarium ab urbe condita của Eutropius mà vốn là nguồn chính cho sự suy_giảm dân_số của Dacia sau khi người La_Mã chinh_phục thì lại không chắc_chắn Các bằng_chứng khảo_cổ cho thấy sự tiếp_tục thực_hành kiểu chôn_cất truyền_thống của người Dacia_Việc sản_xuất đồ Gốm vẫn tiếp_tục trong suốt thời_kỳ La_Mã ở cả trong tỉnh cũng như các khu_vực ngoại biên nơi mà sự kiểm_soát của người La_Mã chưa bao_giờ tồn_tại Trong khi có một điều chắc_chắn rằng một số_lượng lớn những người định_cư mới đã được đưa đến từ khắp_nơi trong đế_quốc để định_cư ở tỉnh Dacia của La_Mã điều này dường_như là đúng đối_với các thị_trấn La_Mã mới chỉ được tạo ra Việc thiếu bằng_chứng chữ khắc các tên gọi của người Daci bản_địa ở các thị_trấn đã tạo ra giả_thuyết là một sự chia tách đô_thị nông_thôn giữa các trung_tâm đô_thị đa sắc_tộc của La_Mã và cư_dân Dacia bản_địa ở khu_vực nông_thôn Đã có ít_nhất hai lần người Daci nổi_dậy chống lại chính_quyền La_Mã lần đầu_tiên trong năm 117 CN và cũng là nguyên_do khiến cho Trajan quay trở về từ phía đông sau đó là trong năm 158 CN lần này họ đã bị đàn_áp bởi Marcus_Statius_Priscus_Các bằng_chứng khảo_cổ_học từ những kiểu khu định_cư khác nhau đặc_biệt là trong dãy núi Oraştie đã minh_chứng cho sự phá_huỷ có chủ_ý các pháo_đài trên đồi trong suốt thời_kì sáp_nhập Dacia nhưng điều này không loại_trừ khả_năng đã liên_tục có cư_dân sinh_sống tại những nơi này một_khi sự tàn_phá của các cuộc chinh_phục ban_đầu đã qua Những ngôi làng nhỏ có chứa kiểu kiến_trúc Dacia truyền_thống chẳng_hạn như Obreja và Noşlac có niên_đại vào thế_kỷ thứ 2 ngụ_ý rằng chúng xuất_hiện cùng một thời_điểm như các trung_tâm đô_thị La_Mã Một số khu định_cư cho thấy một_cách rõ_ràng về sự cư_trú liên_tục từ trước thời La_Mã cho đến thời_kỳ thuộc tỉnh chẳng_hạn như Cetea và Cicau_Bằng chứng khảo_cổ được lấy từ đồ gốm cho thấy một sự cư_trú liên_tục của các cư_dân Dacia bản_địa ở những nơi này và những khu_vực khác Những kiểu_dáng kiến_trúc bản_địa từ trước thời Dacia thuộc La_Mã chẳng_hạn như ngôi nhà trũng truyền_thống và các hầm chứa lương_thực vẫn còn trong thời_kì La_Mã_Những căn nhà ở như_vậy tiếp_tục được xây_dựng vào thời_kỳ La_Mã ngay cả trong các khu định_cư mà rõ_ràng được thành_lập sau khi La_Mã thôn_tính chẳng_hạn như Obreja_Tại những nơi mà các bằng_chứng khảo_cổ_học đã chứng_minh cho sự tiếp_tục hiện_diện của người Daci nó cũng đồng_thời cho thấy một quá_trình Latinh hoá Đồ gốm truyền_thống đã được phát_hiện trong các khu định_cư của người Daci cùng với đó là sự sản_xuất đồ gốm La_Mã kết_hợp với các kiểu_dáng địa_phương Sự gia_tăng tính Latinh của Dacia có nghĩa rằng chỉ có một_số nhỏ các phong_cách gốm của người Dacia trước đó đã được giữ lại không thay_đổi chẳng_hạn như chậu và các cốc uống rượu bé có thành dày mà đã được gọi là chén Dacia_Những hiện_vật này thường được làm bằng tay và họ hiếm khi sử_dụng bàn quay trong làm đồ gốm Trong trường_hợp của các ngôi nhà_việc sử_dụng các kỹ_thuật Dacia cũ vẫn được tiếp_tục cũng như các loại đồ trang_trí và các công_cụ sử_dụng trước khi thành_lập tỉnh Dacia của La_Mã_Bằng chứng khảo_cổ từ những địa_điểm chôn_cất đã chứng_minh rằng số_lượng người_dân bản_xứ ở Dacia đã quá lớn để có_thể bị đuổi đi hết hoặc bị xoá_sổ với bất_kỳ ý_nghĩ có ý_nghĩa nào Ngoài_ra với nguồn_lực của người La_Mã cũng không đủ để có_thể loại_bỏ được phần_lớn cư_dân nông_thôn trong một diện_tích khoảng 300 000 km vuôngĐồ trang_sức bằng bạc được phát_hiện trong những ngôi mộ cho thấy một_số địa_điểm chôn_cất không nhất_thiết phải có nguồn_gốc từ cư_dân Dacia bản_địa nhưng đều giống như là thuộc về người Carpi hoặc người Dacia tự_do họ được cho là đã di_chuyển đến Dacia trước năm 200 CN Một_số học_giả đã sử_dụng việc thiếu civitates peregrinae ở Dacia thuộc La_Mã nơi những người_dân bản_xứ đã được tổ_chức vào các thị_trấn địa_phương như là bằng_chứng về suy_giảm dân_số của Dacia thuộc La mã Trước khi nó được sáp_nhập vào đế_quốc Dacia là một vương_quốc được cai_trị bởi một vị nhà_vua và đã không có một cấu_trúc bộ_lạc khu_vực mà có_thể dễ_dàng được chuyển vào hệ_thống Civitas của La_Mã mà vốn được sử_dụng thành_công trong các tỉnh của đế_quốc Ngay khi tuân theo tập_quán thường_ngày của người La_Mã những thanh_niên nam_giới người Daci đã được tuyển_mộ vào các đội quân trợ_chiến và được phái đi khắp_nơi trong đế_quốc từ các tỉnh phía đông tới Britannia_Đơn vị Vexillation_Dacorum_Parthica đã hộ_tống hoàng_đế Septimius_Severus trong chuyến viễn_chinh Parthia của ông trong khi cohort I Ulpia_Dacorum đã được bố_trí ở Cappadocia_Những đơn_vị khác bao_gồm II Aurelia_Dacorum ở Thượng_Pannonia cohort I Aelia_Dacorum ở Britania thuộc La_Mã và II Augusta_Dacorum milliaria ở Hạ_Moesia_Có một di_vật có nguồn_gốc từ cohort I Aelia_Dacorum với một dòng chữ mô_tả Sica một vũ_khí đặc_biệt của người Dacia_Những người định_cư Đã có nhiều mức_độ Latinh hoá khác nhau trong khắp tỉnh Dacia thuộc La_Mã_Những chỗ được Latinh hoá nhiều nhất là khu_vực dọc theo sông Danube chủ_yếu nằm dưới chính_quyền đế_quốc mặc_dù trong phần_nào đó vẫn mang tính man_rợ Cư_dân ở bên ngoài khu_vực này mà đã sống với các quân_đoàn La_Mã trước khi họ triệt_thoái về căn_bản cũng đã Latinh hoá Khu_vực cuối_cùng bao_gồm các phần phía bắc của Maramures_Crisana và Moldavia nằm ở rìa của Dacia thuộc La_Mã_Mặc dù người_dân của nó không có các quân_đoàn La_Mã trú đóng cùng với họ nhưng trên danh_nghĩa họ vẫn còn nằm dưới sự kiểm_soát của Roma về chính_trị xã_hội và kinh_tế Đây là những khu_vực mà trong đó có người Carpi cư_trú họ thường được gọi là người Daci tự_do Trong một nỗ_lực để làm đầy các thành_phố trồng_trọt các cánh đồng và khai_thác quặng một nỗ_lực thuộc địa_hoá trên quy_mô lớn đã diễn ra với những người khai_hoang đến từ khắp_nơi trên thế_giới La_Mã_Những người định_cư đã có một sự pha_trộn không đồng_nhất Trong khoảng 3 000 tên người được bảo_tồn trong các chữ khắc đã được tìm thấy cho đến nay khoảng 74 khoảng 2200 là người Latin 14 khoảng 420 là người Hy_Lạp 4 khoảng 120 là người Illyria 2 3 khoảng 70 là người Celt 2 khoảng 60 là người Thraco_Daci và thêm 2 khoảng 60 là người Semite từ Syria Bất_kể xuất_xứ của mình những người định_cư và những người khai_hoang là một đặc_trưng của nền văn_minh La_Mã và nền văn_hoá đế_quốc Khu định_cư đầu_tiên tại Sarmizegethusa đã được dành cho các công_dân La_Mã vốn là các cựu_chiến_binh của các quân_đoàn Quân_đội La_Mã ở Dacia_Người ta ước_tính có khoảng 50 000 quân đóng tại Dacia vào giai_đoạn cao_điểm của nó Vào lúc kết_thúc chiến_dịch đầu_tiên của Trajan ở Dacia năm 102 ông đã cho một quân_đoàn đóng quân tại Sarmizegetusa_Regia Sau khi hoàn_thành cuộc chinh_phục Dacia của Trajan ông đã cho đóng ít_nhất hai quân_đoàn trong tỉnh mới Legio_IV_Flavia_Felix đóng quân ở Berzobis và Legio_XIII_Gemina đóng quân tại Apulum_Đã có phỏng_đoán rằng có một quân_đoàn thứ ba đóng tại Dacia cùng thời_điểm đó Legio I_Adiutrix_Tuy nhiên không có bằng_chứng nào chỉ ra khi nào hoặc nơi đóng quân của nó Hadrianus vị hoàng_đế sau đó đã cho chuyển quân_đoàn thứ tư Legio_IV_Flavia_Felix từ Berzobis tới Singidunum thuộc Thượng_Moesia điều này cho thấy Hadrianus đã tin rằng sự hiện_diện của một quân_đoàn ở Dacia sẽ là đủ để đảm_bảo an_ninh cho tỉnh Tuy_nhiên những cuộc chiến_tranh Marcomanni nổ ra phía bắc của sông Danube đã buộc Marcus_Aurelius phải đảo_ngược lại chính_sách này ông đã chuyển Legio_V_Macedonica từ Troesmis hiện_nay là Igliţa ở Rumani thuộc Hạ_Moesia tới Potaissa ở Dacia_Bằng chứng_từ chữ khắc đã minh_chứng cho một số_lượng lớn các đơn_vị quân trợ_chiến đã đóng quân trên khắp tỉnh Dacia trong thời_kỳ La_Mã điều này đã tạo ra ấn_tượng rằng Dacia_La_Mã là một tỉnh được quân_sự_hoá một_cách mạnh_mẽ Tuy_nhiên có_vẻ như nó đã không được quân_sự_hoá cao hơn bất_kỳ các tỉnh biên_giới khác giống như Moesia_Pannonia_Syria và số_lượng các quân_đoàn đóng quân ở Moesia và Pannonia không hề giảm đi sau khi tỉnh Dacia được thành_lập Tuy_nhiên một_khi Dacia được sáp_nhập vào đế_quốc và biên_giới được mở_rộng về phía bắc phần trung_tâm của phòng_tuyến Danube giữa Novae và Durostorum đã có_thể phải nhường bớt số quân rất cần_thiết để tăng_cường phòng_thủ Dacia_Những văn_kiện quân_sự đã ghi lại ít_nhất 58 đơn_vị quân trợ_chiến hầu_hết được chuyển tới Dacia từ các tỉnh Moesia và Pannonia nằm bên sườn với một loạt các dạng và nhiệm_vụ khác nhau bao_gồm cả numeri cohortes milliariae quingenariae và alae Điều này đã không ngụ_ý rằng tất_cả đã đóng quân ở Dacia vào cùng một thời_điểm cũng không phải rằng họ đã ở cùng một nơi trong suốt thời_gian tồn_tại của Dacia thuộc La_Mã_Những khu định_cư Toàn tỉnh có đến 12 đô_thị La_Mã tất_cả đều có nguồn_gốc từ các doanh_trại quân_sự mà Trajan đã cho xây_dựng trong các chiến_dịch của mình Có hai dạng đô_thị định_cư Loại có tầm quan_trọng chính là coloniae các cư_dân của nó là người tự_do và gần như độc_quyền dành cho công_dân La_Mã_Loại có tầm quan_trọng thứ hai là municipia mà nó được phép có được một sự độc_lập về tư_pháp và hành_chính nhất_định BULLET Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa được Trajanus thành_lập và cũng là thành_thị đầu_tiên được nhận địa_vị Colonia và nó cũng là Colonia deducta duy_nhất của tỉnh Tính ưu_việt của nó được đảm_bảo bởi nền_tảng từ sự thành_lập của nó và vai_trò là trung_tâm hành_chính của tỉnh như cũng như việc được công_nhận đặc_quyền Ius_Italicum_BULLET_Apulum khởi_đầu là một trong các doanh_trại lê_dương của Trajanus_Gần như ngay_lập_tức khu canabae legionis đi kèm được thành_lập ở gần đó và vào một thời_điểm nào đó dưới triều_đại của Trajan một khu định_cư dân_sự đã mọc lên dọc theo sông Mureş cách doanh_trại quân_sự khoảng bốn cây_số Thị_trấn đã phát_triển nhanh_chóng nó chuyển_đổi từ một vicus của Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa thành một municipium dưới triều_đại của Marcus_Aurelius và hoàng_đế Commodus nâng nó lên thành Colonia_BULLET_Drobeta là thành_phố quan_trọng nhất của Hạ_Dacia_Mọc lên ở trong khu_vực lân_cận của một doanh_trại bằng đá dành cho 500 binh_sĩ và được thành_lập bởi hoàng_đế Trajanus_BULLET_Romula có_thể là thủ_phủ của Dacia_Malvensis_Nó đã được xếp vào loại municipium có_thể là dưới sự trị_vì của Hadrianus trước khi được nâng lên địa_vị colonia dưới thời Septimius_Severus_BULLET_Napoca có_thể là nơi đặt bộ_chỉ_huy quân_sự cấp cao của Dacia_Porolissensis_Hadrianus đã biến nó trở_thành một municipium và Commodus chuyển_đổi nó thành một colonia BULLET Potaissa là doanh_trại của Legio_V_Macedonica trong các cuộc chiến_tranh Marcomanni_Đã có một canabae được thành_lập ngay tại các cánh cổng của doanh_trại Nó đã được hoàng_đế Septimius_Severus ban cho địa_vị municipium và trở_thành một colonia dưới thời Caracalla_BULLET_Porolissum thì lại nằm giữa hai doanh_trại và nằm sát cạnh một trường_thành biên_giới bảo_vệ tuyến hành_lang quan_trọng xuyên qua dãy Carpathian_Nó đã trở_thành một municipium trong suốt triều_đại của Septimius_Severus_BULLET_Dierna Orşova_România_Tibiscum_Jupa România và Ampelum_Zlatna_România là các thị_trấn La_Mã quan_trọng Mặc_dù vậy thì địa_vị hợp_pháp của thị_trấn khai_thác mỏ lớn nhất trong khu_vực Ampelum lại không rõ Dierna là một trạm hải_quan đã được Hoàng_đế Septimus_Severus ban cho địa_vị municipium BULLET Sucidava_Corabia hiện_nay România là một thị_trấn nằm tại vị_trí của một trại được đắp bằng đất Nó được Trajanus dựng nên Sucidava có_lẽ đã không đủ lớn và cũng không đủ quan_trọng để được ban cho địa_vị municipium hoặc colonia Thị_trấn vẫn là một Pagus hoặc có_lẽ là một Vicus_Thường rất khó để xác_định ranh_giới giữa những ngôi làng Latinh và những nơi được liệt vào loại thị_trấn nhỏ Do_đó việc xác_định những nơi như_vậy thường có xu_hướng tập_trung vào những nơi ngoài việc có một nền kinh_tế tự_cung_tự_cấp hoàn_toàn và ít_nhất một phần là tham_gia vào giao_thương và công_nghiệp Các khu định_cư khác dọc theo tuyến đường chính ở Dacia thuộc La_Mã còn được đề_cập trong Tabula_Peutingeriana_Chúng bao_gồm Brucla_Blandiana_Germisara_Petris và Aquae Vị_trí của Brucla_Blandiana và Petris thì không được biết chắc_chắn Tuy_nhiên trong trường_hợp của Petris có lý_do để cho rằng nó đã được xác_định là tại Uroi ở România Nếu điều này là đúng thì nó có một ví trí rất quan_trọng trong giao_thương và cũng giữ vai_trò quan_trọng trong việc hợp_thành hệ_thống thông_tin liên_lạc giữa các vùng khác nhau trong tỉnh Người ta cho rằng Dacia thuộc La_Mã đã sở_hữu một số_lượng lớn những vici quân_sự đó là các khu định_cư kết_nối đến các doanh_trại quân_đội được với hệ_thống hào xung_quanh Giả_thuyết này đã không được kiểm_chứng vì chỉ có một số_ít nơi như_vậy đã được nghiên_cứu một_cách chi_tiết Tuy_nhiên vào giữa thung_lũng Mures các cộng_đồng dân_cư liên_đới đã được phát_hiện bên cạnh các doanh_trại của quân trợ_chiến tại Orăştioara de Sus_Cigmău_Ocna_Mureş ngày_nay và Micia_Một đấu_trường đài vòng nhỏ được phát_hiện tại Micia_Kinh_tế Với việc quân_đội La_Mã bảo_đảm được việc duy_trì nền thái_bình La_Mã_Pax_Romana Dacia thuộc La_Mã đã thịnh_vượng cho đến khi cuộc khủng_hoảng thế_kỷ thứ ba xảy ra Đã có nhiều tiền xu được lưu_thông ở Dacia thuộc La_Mã hơn so với các tỉnh lân_cận Những nguồn tài_nguyên thiên_nhiên của khu_vực đã tạo ra sự giàu_có đáng_kể cho đế_quốc nó đã trở_thành một trong những khu_vực sản_xuất ngũ_cốc quan_trọng đặc_biệt là lúa_mì Liên_kết vào nền kinh_tế tiền_tệ của Roma những đồng_tiền xu La_Mã bằng đồng cuối_cùng cũng được đúc ở Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa vào_khoảng năm 250 SCN Việc thiết_lập nên các con đường La_Mã trên địa_bàn tỉnh đã tạo điều_kiện cho sự tăng_trưởng kinh_tế Các mỏ vàng ở địa_phương cũng đã tạo ra sự thúc_đẩy đối_với sự sáp_nhập Dacia vào đế_quốc Những thợ mỏ người Dalmatia đã được đưa đến khai_thác các mỏ vàng ở vùng núi Bihor làm_giàu thêm cho kho_bạc hoàng_gia Tại Alburnus_Maior các mỏ vàng đã phát_triển mạnh_mẽ từ giữa năm 131 tới năm 167 SCN nhưng qua thời_gian chúng bắt_đầu cho thấy sự thu nhỏ quy_mô trở_lại vì lượng vàng dự_trữ ở địa_phương đã được khai_thác Thời_điểm dẫn đến việc đóng_cửa các mỏ vàng là vào_khoảng năm 215 SCN Dacia cũng sở_hữu các mỏ muối sắt bạc và đồng có niên_đại từ thời_kỳ của các vị vua Dacia_Các thành_thị đã trở_thành những trung_tâm sản_xuất quan_trọng Các xưởng đúc đúc đồng đã tồn_tại ở Porolissum_Romula và Dierna_Đã có một xưởng sản_xuất trâm nằm ở Napoca trong khi các lò_rèn vũ_khí lại được xác_định là ở Apulum_Những xưởng sản_xuất thuỷ_tinh cũng đã được phát_hiện ở Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa và Tibiscum_Tôn_giáo Những dòng chữ khắc và tác_phẩm điêu_khắc ở Dacia đã tiết_lộ một loạt các vấn_đề về tôn_giáo Ngoài việc thờ_cúng các vị thần chính của La_Mã còn có sự xuất_hiện của các vị thần khác có nguồn_gốc từ Hy_Lạp Tiểu_Á và Tây_Âu trong số này 43 5 mang tên Latin_Các vị thần chính của người La_Mã đều hiện_diện ở Dacia_Jupiter_Juno_Minerva Venus_Apollo_Liber_Libera v v Vị thần La_Mã_Silvanus có vai_trò quan_trọng khác_thường ở đây và chỉ đứng sau thần Jupiter_Vị thần này thường_xuyên được nhắc đến ở Dacia với các tước_hiệu Silvester và domesticus mà_còn được sử_dụng ở Pannonia_Khoảng 20 các dòng chữ khắc Dacia là nhắc đến các tôn_giáo phương Đông như thần Cybele và Attis cùng với đó là hơn 274 lời dâng tặng lên thần Mithras vị thần phù_trợ cho binh_lính Sự sùng_bái vị thần kị_mã Thracia còn được du_nhập từ Thrace và Moesia_Nữ thần ngựa Epona của người Gaul còn được xác_thực ở Dacia như là ở Matronae_Trong khi những người Dacia bản_địa tôn_thờ các vị thần của riêng họ đã không có bất_kỳ bằng_chứng nào về các vị thần Dacia được người La_Mã chấp_nhận và cũng không có bằng_chứng về bất_kỳ vị thần Dacia nào được tôn_thờ dưới một cái tên La_Mã_Đó có_thể là do người Dacia thiếu một học_thuyết về các vị thần Các pháo_đài của người Dacia có niên_đại thuộc triều_đại Burebista và Decebalus đều không có tượng thờ ở những địa_điểm thờ_cúng của họ Những thập_niên cuối của Dacia_Traiana 235 271 275 Thập_niên 230 đã chứng_kiến sự kết_thúc của thời_kỳ hoà_bình cuối_cùng ở Dacia_La_Mã_Việc phát_hiện ra một kho dự_trữ tiền xu La_Mã lớn khoảng 8 000 đồng tại Romula mà được lưu_hành từ triều_đại của Commodus tới Elagabalus người đã bị giết_hại vào năm 222 CN đã được sử_dụng như là bằng_chứng rằng tỉnh này đã trải qua nhiều vấn_đề trước giai_đoạn giữa thế_kỷ 3 Theo truyền_thống sự lên_ngôi của Maximinus_Thrax 235 238 đánh_dấu sự khởi_đầu của một giai_đoạn 50 năm hỗn_loạn trong đế_quốc La_Mã trong đó sự quân_sự_hoá chính_quyền vốn được Septimius_Severus bắt_đầu vẫn tiếp_diễn và sự mất_giá của đồng_tiền đã đưa đế_quốc tới chỗ phá_sản Ngay khi thế_kỷ thứ 3 bắt_đầu nó đã chứng_kiến sự di_cư liên_tục của người Goth mà chính những sự di_chuyển này là một nguyên_nhân gây ra các cuộc chiến_tranh Marcomanni và chính sự di chuyền về phía nam đến khu_vực biên_giới Danube lại tiếp_tục gây ra áp_lực đối_với các bộ_tộc đã chiếm_đóng vùng lãnh_thổ này Giữa năm 236 và 238 Maximinus_Thrax đã tiến_hành chiến_dịch ở Dacia chống lại người Carpi và chỉ phải vội_vàng trở_lại Italia để đối_phó với một cuộc nội_chiến Trong lúc Gordianus_III cuối_cùng đã trở_thành vị hoàng_đế La_Mã mới tình_trạng hỗn_loạn ở trung_tâm của đế_quốc đã cho_phép người Goth trong liên_minh với người Carpi chiếm Histria vào năm 238 CN trước khi họ cướp_bóc những trung_tâm thương_mại quan_trọng dọc theo khu_vực châu_thổ sông Danube Không_thể sử_dụng biện_pháp quân_sự để đối_phó với sự xâm_nhập này đế_quốc buộc phải mua hoà_bình ở Moesia bằng cách trả một khoản cống_nạp hàng năm cho người Goth điều này khiến cho người Carpi tức điên lên và họ cũng yêu_cầu một khoản tiền cấp Hoàng_đế Philip_Ả_Rập 244 249 đã dừng việc trả tiền vào năm 245 CNvà người Carpi đã xâm_lược Dacia vào năm sau đó họ tấn_công thị_trấn Romula trong quá_trình này Người Carpi có_thể đã thiêu trụi doanh_trại tại Răcari giữa những năm 243 và 247 Dấu_hiệu này cho thấy tuyến phòng_thủ của Limes_Transalutanus có_thể đã bị từ_bỏ trong suốt triều_đại của Philip_Ả_Rập và như là kết_quả của việc người Carpi xâm_nhập vào Dacia_Những cuộc đột_kích đang diễn ra đã buộc hoàng_đế rời khỏi Roma và đảm_đương tình_hình Người mẹ của vị Hoàng_đế Galerius tương_lai đã phải vội_vã rời đến Dacia_Malvensis vào_khoảng thời_gian này trước khi định_cư ở Hạ_Moesia_Vào cuối năm 247 người Carpi cuối_cùng đã hoàn_toàn bị đánh_bại trên chiến_trường và buộc phải thỉnh_cầu hoà_bình Philip_Ả_Rập sau đó đã lấy tiêu_đề Carpicus_Maximus_Bất kể những chiến_thắng đó các thành_thị Dacia đã bắt_đầu thực_hiện các biện_pháp phòng_thủ Ở Sucidava người_dân thị_trấn đã vội_vàng dựng lên một bức tường đá hình_thang và một con mương phòng_thủ có_thể giống như là kết_quả của một cuộc cướp_bóc bởi các bộ_lạc man_rợ khoảng năm 246 hoặc 247 CN Năm 248 CN Romula đã tăng_cường thêm bức tường thành bao quanh khu định_cư này một lần nữa giống như là một hàng_rào phòng_thủ bổ_sung để chống lại người Carpi_Một đề_từ được phát_hiện ra ở Apulum dùng để chào_đón hoàng_đế Decius trị_vì từ năm 249 251 CN như là restitutor Daciarum người khôi_phục Dacia_Ngày 1 tháng 7 năm 251 hoàng_đế Decius và quân_đội của ông đã bị người Goth đánh_bại trong trận Abrittus_Razgard ngày_nay Bulgaria và bản_thân ông ta cũng bỏ_mạng Những áp_lực vẫn tiếp_tục không ngừng dưới triều_đại của hoàng_đế Gallienus 253 268 CN và sự đứt_đoạn ở nửa phía tây của đế_quốc giữa ông và Postumus ở Gaul sau năm 260 có nghĩa là sự chú_ý của Gallienus đã chủ_yếu tập_trung vào khu_vực biên_giới Danube_Liên tiếp giành được chiến_thắng trước người Carpi và các bộ_lạc Daci liên_đới đã cho_phép ông tuyên_bố danh_hiệu Dacicus_Maximus_Tuy nhiên các nguồn văn_học từ thời cổ_đại Eutropius_Aurelius_Victor và Festus viết rằng Dacia đã bị mất dưới triều_đại của ông Ông cũng đã chuyển từ Dacia tới Pannonia phần_lớn các corhort từ hai quân_đoàn Macedonica thứ năm và Gemina thứ mười_ba Những đồng_tiền được phát_hiện gần đây tại Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa và Porolissum mang hình in nổi của ông và việc xây_dựng các đài tưởng_niệm trong tỉnh hầu_như đã dừng lại vào năm 260 CN năm đánh_dấu sự chia_cắt tạm_thời của đế_quốc Những đồng_tiền xu được đúc trong giai_đoạn phục_hồi của đế_quốc vào_khoảng năm 270 dưới triều_đại của Aurelianus mang dòng chữ Dacia_FELIX_Dacia hạnh_phúc Sự cấp_bách về việc phải đối_phó với Đế_chế Palmyra đòi_hỏi Aurelianus cần phải giải_quyết tình_hình dọc theo biên_giới Danube trước Một_cách miễn_cưỡng và có_thể chỉ là một biện_pháp tạm_thời ông quyết_định từ_bỏ hành tỉnh Thời_điểm truyền_thống cho sự từ_bỏ chính_thức Dacia là vào năm 271Một quan_điểm khác về thời_điểm Aurelianus di_tản quân_đội và chính_quyền dân_sự của ông là trong năm 272 273 có_thể muộn nhất_là năm 275 Kết_quả cuối_cùng là việc Aurelianus thành_lập một tỉnh Dacia mới được gọi là Dacia_Aureliana với thủ_phủ tại Serdica trước thuộc Hạ_Moesia_Một phần của số cư_dân La_Mã_hoá đã định_cư ở tỉnh mới phía nam của sông Danube Sau khi người La_Mã rút đi Sự định_cư của người Tervingi_Để bảo_vệ các tỉnh phía nam của sông Danube người La_Mã đã giữ lại các pháo_đài quân_sự trên bờ phía bắc của sông Danube khá lâu sau khi rút khỏi Dacia_Traiana_Aurelianus đã cho giữ lại một vị_trí tại Drobeta trong khi một phân_đội của quân_đoàn thứ mười_ba Legio_XIII_Gemina đã đóng quân ở Desa ít_nhất là cho đến năm 305 CNNhững đồng_tiền xu mang hình_ảnh của hoàng_đế Gratianus trị_vì từ năm 375 383 CN đã được phát_hiện tại Dierna có_thể chỉ ra rằng thị_trấn vẫn tiếp_tục tồn_tại sau khi người La_Mã rút đi Các bộ_tộc trước_đây đã định_cư phía bắc của sông Danube chẳng_hạn như người Sarmatia_Bastarnae_Carpi và người Quadi đã phải chịu áp_lực ngày_càng tăng bởi sự xuất_hiện của người Vandal ở phía bắc trong khi người Gepid và người Goth gây áp_lực từ phía đông và phía đông bắc Điều này buộc các bộ_lạc xưa kia phải tiến vào lãnh_thổ La_Mã và làm suy_yếu những sự phòng_thủ của đế_quốc vốn đã bị kéo_dài hơn_nữa Để có_thể nhận được sự cho_phép tiến vào đế_quốc các bộ_lạc đã xen_kẽ giữa việc cầu_khẩn nhà cầm_quyền La_Mã cho_phép họ làm_vậy và hăm_doạ họ về các mối đe_doạ của cuộc xâm_lược nếu yêu_cầu của họ đã bị từ_chối Cuối_cùng người Bastarnae được phép định_cư ở Thrace trong khi những người Carpi sống_sót được phép định_cư trên địa_bàn tỉnh mới là Pannonia_Valeria nằm ở phía tây quê nhà của họ Tuy_nhiên người Carpi đã không bị xoá_sổ bởi các bộ_lạc man_rợ khác cũng không hoàn_toàn hoà_hợp vào đế_quốc La_Mã_Những người sống_sót ở trên khu_vực biên_giới của đế_quốc này rõ_ràng được gọi là Carpodacae_Người_Carp từ Dacia_Năm 291 CN người Goth lúc này đã phục_hồi lại từ sau thất_bại của họ dưới tay của Aurelianus và họ bắt_đầu di_chuyển vào những gì từng là tỉnh Dacia của La_Mã_Khi mà tổ_tiên của người Tervingi di_cư vào miền đông bắc Dacia họ đã gặp phải sự chống_đối từ người Carpi và những người Daci không bị Latinh toá Sau khi đánh_bại các bộ_lạc này họ đã bước vào cuộc xung_đột với người La_Mã những người vẫn cố_gắng duy_trì sự kiểm_soát dọc theo sông Danube Một số cư_dân bán Latinh vẫn còn sót lại và họ đã cố_gắng để cùng tồn_tại với người Goth 295 CN người Goth đã cố_gắng để đánh_bại người Carpi và sinh_cơ_lập_nghiệp ở Dacia mà bây_giờ gọi là Gothia_Người_La_Mã đã công_nhận người Tervingi như là một Foederatus_Họ đã chiếm phần phía đông của tỉnh cũ và xa hơn_nữa từ Bessarabia trên sông Dniester ở phía đông tới Oltenia ở phía tây Cho đến tận những năm 320 người Goth vẫn tuân_thủ các điều_khoản của hiệp_ước và tiến_hành định_cư trong tỉnh Dacia cũ và khu_vực sông Danube đã khá yên_ổn được gần một thế_hệ Khoảng năm 295 sau công_nguyên hoàng_đế Diocletianus đã tổ_chức lại tuyến phòng_thủ dọc theo sông Danube và thiết_lập các doanh_trại được bảo_vệ bởi thành_luỹ ở phía bên kia của dòng sông từ Sirmium tới Ratiaria và Durostorum_Những cuộc xâm_chiếm cuối_cùng của người La_Mã_Trong suốt triều_đại của Constantinus I người Tervingi đã lợi_dụng cuộc nội_chiến giữa ông và Licinius để tấn_công đế_quốc vào năm 323 CN từ các khu định_cư của họ ở Dacia_Họ đã ủng_hộ Licinius cho đến khi ông ta bị đánh_bại vào năm 324 sau đó Ông ta đã bị bắt trong khi đang trên đường chạy trốn đến những vùng_đất của họ ở Dacia_Năm 328 CN Hoàng_đế Constantius I đã cho đã xây_dựng tại Sucidava một cây cầu mới bắc qua sông Danube và sửa_chữa con đường từ Sucidava tới Romula_Ông cũng dựng lên một pháo_đài quân_sự tại Daphne_Spantov_Năm 332 Constantinus I trực_tiếp chỉ_huy quân_đội vượt qua sông Danube và đè_bẹp các bộ_lạc người Goth đã định_cư ở đó trong quá_trình tái_lập lại một tỉnh La_Mã ở phía bắc của sông Danube_Trong sự tôn_vinh dành cho chiến_tích này viện nguyên_lão đã phong_tặng cho ông danh_hiệu Dacicus_Maximus và tán_dương nó cùng với lễ kỷ_niệm 30 năm ngày lên_ngôi hoàng_đế La_Mã của ông vào giữa năm 336 Việc phong_tặng danh_hiệu này đã được nhìn_nhận bởi các học_giả như Timothy_Barnes giống như ngụ_ý về một_vài mức_độ tái_chiếm lại tỉnh Dacia của La_Mã_Cuộc tiến_công lớn cuối_cùng của người La_Mã vào tỉnh Dacia cũ xảy ra trong năm 367 CN khi hoàng_đế Valens đã lợi_dụng một sự_cố ngoại_giao để khởi_động một chiến_dịch lớn chống lại người Goth_Với hy_vọng chiếm lại được vị_trí đầu cầu_vượt qua sông Danube mà Constantinus đã thiết_lập thành_công tại Sucidava_Valens đã phát_động một cuộc tấn_công vào lãnh_thổ của người Goth sau khi vượt qua sông Danube gần Daphne khoảng ngày 30 tháng 5 họ tiếp_tục cho đến tháng chín mà không có bất_kỳ cuộc giao_tranh nghiêm_trọng nàoÔng đã cố_gắng một lần nữa trong năm 368 CN và thiết_lập căn_cứ của mình tại Carsium nhưng đã bị cản_trở bởi một trận lụt trên sông Danube_Vì thế ông đã dành thời_gian của mình cho việc xây_dựng lại các pháo_đài La_Mã dọc theo sông Danube_Năm 369 Valens vượt qua sông và tiến vào Gothia và lần này ông đã cố_gắng để giao_chiến với người Tervingi và đánh_bại họ Đây là nỗ_lực cuối_cùng của những người La_Mã nhằm duy_trì một sự hiện_diện trên địa_bàn tỉnh cũ trước_đây Ngay sau đó sự mở_rộng về phía tây của người Hun đã làm tăng áp_lực đối_với người Tervingi khiến họ buộc phải từ_bỏ tỉnh Dacia cũ và tìm nơi ẩn_náu bên trong đế_quốc La_Mã_Tranh cãi xung_quanh số_phận của người Dacia_La_Mã_Đã có phỏng_đoán trong thời_gian dài rằng cư_dân của Dacia_Traiana đã di_chuyển về phía nam sau khi Aurelianus bỏ_rơi hành tỉnh này Một giả_thuyết cho rằng quá_trình hình_thành nên người Rumani bắt_đầu với việc La_Mã_hoá Dacia và cùng với sự tồn_tại của một nhóm cư_dân Daco_La_Mã đã không hoàn_toàn từ_bỏ hành tỉnh sau khi người La_Mã rút đi vào năm 275 SCN Những bằng_chứng khảo_cổ thu được từ các địa_điểm chôn_cất và các khu định_cư đã hỗ_trợ cho quan_điểm cho rằng một phần cư_dân bản_địa tiếp_tục sinh_sống ở vùng_đất Dacia thuộc La_Mã_Những đồ gốm vẫn còn lại có niên_đại vào năm 271 SCn ở Potaissa và những đồng_tiền xu La_Mã của Marcus_Claudius_Tacitus và Crispus con trai của Constantinus I được phát_hiện ở Napoca chứng_minh sự tồn_tại liên_tục của những thành_thị ở đó Ở Porolissum những đồng_tiền xu La_Mã tiếp_tục được lưu_hành một lần nữa dưới triều_đại của Valentinianus I 364 375 trong khi đó những người Daco_La_Mã địa_phương tiếp_tục sống ở Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa đã củng_cố lại nhà_hát để chống lại các cuộc tấn_công của người rợ Theo giả_thuyết này người_dân Rumani đã tiếp_tục phát_triển dưới ảnh_hưởng của đế_chế La_Mã cho đến đầu thế_kỷ thứ 6 Xem thêm BULLET Danh_sách các tổng_đốc La_Mã của Dacia_Traiana_BULLET_Dacia BULLET Dacia_Mediterranea_BULLET_Dacia Ripensis_BULLET_Tỉnh_La Mã_BULLET_Danh sách các thành_phố cổ_đại ở Thrace và Dacia_BULLET_Lịch sử Romania BULLET La_Mã_hoá văn_hoá Liên_kết ngoài BULLET Dacia_The historic region in East_Central_Europe includes Roman_Castra
Dacia thuộc La_Mã