Đặng_Lộ_Đặng_Lộ được cho là nhà thiên_văn_học đầu_tiên của Việt_Nam làm quan dưới thời Trần_Minh_Tông và Trần_Hiến_Tông Không ai rõ năm sinh năm mất của Đặng_Lộ nhưng nếu căn_cứ vào những sự_kiện xảy ra trong cuộc_đời ông dưới các triều vua Trần thì có_thể đoán ông sinh vào_khoảng những năm cuối thế_kỷ XIII Thân_thế Ông là người Sơn_Minh_Sơn_Nam nay là huyện Ứng_Hoà thành_phố Hà_Nội Từ thuở bé Đặng_Lộ đã nổi_tiếng thông_minh hay_chữ khắp một vùng Điều đặc_biệt là Lộ cũng hay quan_sát bầu_trời và ngắm nhìn các vì sao Ông thường tự đặt câu hỏi về quan_hệ giữa Mặt_Trăng các vì sao với mặt_trời rồi tự mình tìm_tòi lời giải_đáp Đường công_danh của Đặng_Lộ xem_ra khá thuận_lợi Sau khi đỗ thi Hương ông được vua Trần_Minh_Tông 1314 1329 phong làm Hậu nghi Đài lang Thái sử Cục lệnh chuyên_trách công_việc ở đài quan_sát thiên_văn Hậu_Nghi lúc đó đặt trong khu Khâm_Thiên_Nghiên cứu khoa_học Khoảng năm 1029 dưới triều vua Lý_Thánh_Tông người Việt đã từng biết chế_tạo loại đồng_hồ nước hay đồng_hồ cát đơn_giản qua đó tính_toán phân_định ra các canh giờ Bên cạnh còn một_cách đơn_giản hơn là đo bóng mặt_trời chiếu qua một cây cột chôn đứng giữa bãi đất rộng Tuy_nhiên phải đến thời của Đặng_Lộ thì mọi việc mới tiến_triển theo hướng khoa_học và có độ_chính_xác cao Đặng_Lộ được xem như nhà_khoa_học thực_nghiệm ra_đời sớm nhất của Việt_Nam vào thời phong_kiến Qua nhiều năm mày_mò nghiên_cứu thử_nghiệm ông đã chế_tạo thành_công một dụng_cụ dùng xem thiên_văn gọi là Linh lung nghi mục_đích để đo_đạc xác_định vị_trí các sao độ lệch của quỹ_đạo mặt_trời và Mặt_Trăng so với xích_đạo qua các tháng trong một năm và liên_tục trong nhiều năm Sử_sách đương_thời đã đánh_giá dụng_cụ xem thiên_văn của ông như sau Lung_linh nghi khảo_nghiệm khí_tượng trên trời không việc gì là không đúng Dụng_cụ do ông chế ra gồm có một quả cầu ở giữa bao quanh bởi nhiều vòng Dụng_cụ rất kỹ_xảo vì khi dùng khảo_nghiệm thiên tượng đều đúng cả Qua nhiều năm nghiên_cứu về lịch và thiên_văn mùa xuân năm 1339 ông nhận thấy Tên lịch từ trước đến nay đều gọi là lịch Thụ thì có khá nhiều bất_hợp_lý và sau đó ông quyết_định tâu với vua Trần_Hiến_Tông xin đổi là lịch Hiệp kỷ liền được vua chuẩn_y Những công_trình nghiên_cứu công_phu về thiên_văn của Đặng_Lộ đã giúp_ích cho việc tính_toán chia thời_vụ trong sản_xuất nông_nghiệp và đắp đê phòng_chống lũ_lụt mà đương_thời các vua nhà Trần rất quan_tâm Đáng tiếc là trong các thế_kỷ sau công_việc mà ông đã khởi_xướng đặt nền_móng lại ít được quan_tâm và hậu_quả là người Việt tỏ ra rất chậm phát_triển trong lĩnh_vực thiên_văn_học Ngay cả chiếc đồng_hồ đo_đếm thời_gian cho mãi đến thế_kỷ XVII XVIII do có sự tiếp_xúc với thế_giới tư_bản phương Tây nên các loại đồng_hồ mới được nhập vào nhiều nhưng cơ_bản nước ta vẫn chỉ là nơi tiêu_thụ chứ vẫn chưa chế_tạo chúng được Vào năm 1731 chúa Nguyễn sai các quan chia nhau lên các tuần ở miền núi dùng đồng_hồ để xác_định đường xa_gần Các đài_thiên_văn và cơ_quan kiểm_soát ngoại_thương sử_dụng đồng_hồ kiểu mới Đến 1733 chúa Nguyễn lại lệnh cho đặt đồng_hồ ở các dinh tỉnh_lỵ và các cửa_biển và chiếc đồng_hồ từ ấy mới trở_nên càng thêm thông_dụng Qua đó càng thấy vai_trò vị_trí của Đặng_Lộ nổi_bật như_thế_nào khi mà ở thế_kỷ XIV ông đã có những phát_minh không thua_kém người phương Tây trong một lĩnh_vực khoa_học khó_khăn như thiên_văn_học Một bằng_chứng nữa cho ta thấy dụng_cụ thiên_văn của Đặng_Lộ rất chính_xác là Trần_Nguyên_Đán nhà thiên_văn_học và lịch_pháp sinh sau Đặng_Lộ chút_ít đã kế_thừa những phát_minh sáng_chế của Đặng_Lộ một_cách có hiệu_quả Trần_Nguyên_Đán cũng lao mình vào thiên_văn để soạn ra quyển Bách thế thông kỷ thư Sách của ông ghi rõ những ngày nhật_thực nguyệt_thực các triền độ của sao thời_tiết trong một năm suốt từ năm Giáp_Thìn đời Nghiêu 2357 trước công_nguyên cho mãi hết Nguyên Mông 1367 Sách này phải gắn_bó hữu_cơ với dụng_cụ khảo_nghiệm các số_liệu ghi trong sách Đồng_thời nó còn phải đúng khớp với những thiên tượng của thời Trần mà triều_đình cũng như nhân_dân thời đó được mục_kích đặc_biệt là nhật_thực và nguyệt_thực Với dụng_cụ thiên_văn khoa_học chính_xác đó Đặng_Lộ dùng để khảo_nghiệm và nâng cao các thành_tựu về lịch cổ nước ta và cũng gọi lịch nước ta là lịch Thụ thì Thụ thì là chữ trong Kinh_Thi dùng để chỉ nhiệm_vụ của viên quan có chức_vụ kính_cẩn ghi lại giờ và báo cho nhân_dân biết Nói_chung lịch nào cũng là Thụ thì rồi theo đúng giờ ở địa_phương đó mà báo cho dân biết Vậy là lịch riêng nước ta thời Trần có phần đóng_góp phát_minh của Đặng_Lộ cũng gọi là Thụ thì Nhưng về sau Đặng_Lộ đã xin bỏ tên lịch Thụ thì ở nước ta thành lịch Hiệp kỷ Tên mới Hiệp kỷ có nghĩa là đem trích các đoạn thời_gian chuyển_động của thiên_thể Mặt_Trăng mặt_trời mà thuật_ngữ lịch_pháp xưa gọi là kỷ rồi hợp với từng địa_phương một để làm ra lịch Tên đặt rất đúng với ý_nghĩa thành_ngữ Hiệp kỷ biện phương Ngoài Đặng_Lộ sách sử còn ghi tên một người nữa là Đặng_Tảo vì có công về thiên_văn và lịch_pháp mà được vua Minh_Tông nhà Trần 1314 1329 ban thưởng 20 mẫu đất Đặng_Lộ có công mà Đặng_Tảo được thưởng sự_việc ấy nên hiểu như_thế_nào Chúng_tôi nghĩ rằng rất có_thể Đặng_Lộ và Đặng_Tảo chỉ là một người Về hai cái tên Lộ và Tảo có vấn_đề đáng chú_ý Trong các chữ Lộ có nghĩa là phơi bầy ra một cái gì vốn giấu kín Đặng_Lộ xem thiên_văn phát_hiện ra những bí_mật của thiên tượng thế_là làm lộ_thiên cơ như người_xưa thường nói Còn trong các chữ Tảo đồng_âm với nhau có một chữ Tảo có nghĩa là thuần nhã sáng_sủa như trong câu Ức_Trai tâm thượng quang khuê tảo tấm lòng của Ức_Trai Nguyễn_Trãi sáng như vẻ sáng của sao Khuê_Một nhà thiên_văn có tên là Tảo kể cũng có ý_nghĩa hay Rất có_thể Trần_Minh_Tông đã ban tên đổi tên cho công_thần họ Đặng_để ghi_nhớ tài_năng và công_lao của ông trong lĩnh_vực chuyên_môn Việc vua ban tên đổi tên cho công_thần là việc thường thấy trong sử cũ Những công_trình sáng_tạo của Đặng_Lộ về thiên_văn và lịch_pháp hẳn đã giúp cho việc cấy lúa trồng dâu đánh_cá khá phát_triển trong đời_sống kinh_tế đời Trần đặc_biệt là việc đắp đê phòng lụt mà triều_đại nhà Trần đặc_biệt chú_ý Đặng_Lộ đã khuất đi cách ta khoảng trên_dưới 600 năm Ông đã để lại một tấm gương sáng về cách_mạng_khoa_học kỹ_thuật cụ_thể là việc ông đã đổi_mới về thiên_văn và lịch_pháp để phục_vụ đời_sống Vinh_danh Tên ông được đặt cho một con đường ở phường 7 quận Tân_Bình Tp_HCM bắt_đầu từ đường Chử_Đồng_Tử và kết_thúc tại đường Nghĩa Phát_Đường này được đổi tên từ đường Lê_Phát_Đạt vào năm 1998 Liên_kết ngoài BULLET Trang_web họ Đặng Việt_Nam_BULLET Nhà thiên_văn_học Đặng_Lộ_BULLET_Bản đồ đường Đặng_Lộ google map
Đặng_Lộ