Hành_chính Việt_Nam thời Pháp thuộc Hành_chính Việt_Nam thời Pháp thuộc là hệ_thống hành_chính từ trung_ương tới địa_phương của người Pháp tại Bắc_Kỳ_Trung_Kỳ và Nam_Kỳ từ năm 1884 đến năm 1945 Chính_quyền trung_ương Sau các Hoà_ước Harmant và Patrenôtre nhà Nguyễn chỉ còn cai_quản Trung_Kỳ_Bắc_Kỳ với chế_độ bảo_hộ dưới sự giám_sát của người Pháp Về hình_thức bộ_máy triều_đình Huế không thay_đổi nhưng về bản_chất họ chỉ là những viên_chức hoạt_động dưới sự lãnh_đạo của người Pháp Thỉnh_thoảng họ được mở hội_nghị Cơ_mật viện hoặc Hội_đồng thượng_thư do Khâm_sứ Trung kỳ chủ_toạ làm tư_vấn lấy_lệ Toà_Khâm sứ Pháp có một hệ_thống tổ_chức hiện_đại chỉ_huy mọi ngành BULLET Cơ_quan quốc khố Service des Trésor gồm các ngân_hàng banque và kho_bạc Commis des Trésor_BULLET_Toà án Palais des Jutice gồm Tham_biện Thừa biện và Sở lục bộ BULLET Thuế_vụ Servive des Impôts et de Droits_BULLET_Y_tế Service des Santé_BULLET_Thương mại Service du Commerce_Những cơ_quan lớn thì có các Sở phụ_trách còn cơ_quan nhỏ thì nằm trong Khâm_sứ bộ coi như một phòng có Trưởng phòng phụ_trách Trong toà Khâm_sứ có nhiều viên Khâm_sứ làm Phó Résidence một_số người Việt được tuyển_dụng vào làm Thư_lại gọi là Thư_ký toà sứ Secretaire_Résidence hoặc Chủ_sự Commis_Các_Bộ của triều_đình nhà Nguyễn gọi là Nam triều đều dưới quyền chỉ_huy của các Sở hoặc phòng của Khâm_sứ bộ dưới danh_nghĩa phối_thuộc hay hội_đồng Đầu năm 1933 Pháp giao việc học sơ_cấp cho nhà Nguyễn nên lập thêm Bộ Quốc_gia Giáo_dục do Phạm_Quỳnh làm Thượng_thư Chính_quyền tam Kỳ_Bắc_Kỳ_Trung Kỳ_Năm 1867 người Pháp thiết_lập chính_quyền bảo_hộ tại Trung_Kỳ và Bắc_Kỳ_Tại thời_điểm này Pháp bổ_nhiệm_chức Đại_biện đóng tại Huế phái_viên ngoại_giao do Chính_phủ Pháp đặt ra được xếp bậc ngang với Thượng_thư triều_đình nhà Nguyễn điều 20 Hiệp_ước năm 1874 Năm 1883 Chính_phủ Pháp đặt chức Tổng uỷ_viên Cộng_hoà Pháp là người đại điện Chính_quyền Pháp tại Trung_Kỳ và Bắc_Kỳ đóng tại Bắc_Kỳ Sau đó một năm Chính_phủ Pháp đặt ra chức Tổng trú sứ Trung_Bắc_Kỳ đứng đầu Chính_quyền Bảo_hộ trực_thuộc Bộ Ngoại_giao và được bổ_nhiệm theo Sắc_lệnh của Tổng_thống Cộng_hoà Pháp đóng tại Huế là người thay_mặt Chính_phủ Pháp bên cạnh triều_đình Huế để thực_hiện nền bảo_hộ tại Trung_Bắc_Kỳ thay cho Tổng uỷ_viên Cộng_hoà Pháp điều 5 Hiệp_ước năm 1884 Dưới quyền Tổng_Trú sứ là Thống_sứ Bắc_Kỳ và Khâm_sứ Trung_Kỳ có thẩm_quyền do Tổng_Trú sứ quy_định Khâm_sứ Pháp có quyền hành rất lớn có quyền can_dự cả vào việc lập vua mới của triều_đình Huế Sau khi vua Kiến_Phúc mất tháng 7 1884 triều_đình tôn Hàm_Nghi lên_ngôi Khâm_sứ Pierre_Paul_Rheinart thấy Nguyễn_Văn_Tường và Tôn_Thất_Thuyết tự_lập vua không hỏi ý_kiến đúng như đã giao_kết nên gửi quân vào Huế bắt Triều_đình nhà Nguyễn phải xin phép Ở Bắc_Kỳ theo Hiệp_ước năm 1883 đứng đầu Hà_Nội Hải_Phòng và các tỉnh lớn là Công_sứ Pháp Dưới quyền Công_sứ có các viên_chức người Pháp đứng đầu các tỉnh nhỏ Công_sứ người Pháp chỉ kiểm_soát các quan_lại người bản_xứ cấp tỉnh mà không trực_tiếp cai_trị và có quyền thuyên_chuyển quan_chức người Việt đi nơi khác Công_sứ chịu trách_nhiệm xét_xử các vụ án dân_sự thương_mại và án tiểu hình xảy ra giữa người nước_ngoài với nhau hoặc giữa người Việt và người nước_ngoài Công_sứ còn phụ_trách và kiểm_soát việc thu thuế và sử_dụng tiền thu thuế với sự hỗ_trợ của Bố_chánh người Việt_Đối với các tỉnh Trung_Kỳ_chức Công_sứ được lập từ năm 1885 Chức_năng của Công_sứ các tỉnh Trung_Kỳ chưa được quy_định cụ_thể như đối_với Bắc_Kỳ nhưng theo Hiệp_ước năm 1883 Công_sứ Pháp là người nắm giữ các vấn_đề về thương_chính và công_chính còn quan_chức cấp tỉnh người Việt vẫn tiếp_tục cai_trị như trước mà không phải chịu một sự kiểm_soát nào của nước Pháp Ở các tỉnh Bắc và Trung_Kỳ vẫn tồn_tại chính_quyền bản_xứ do người Việt quản_lí Đứng đầu cấp tỉnh là Tổng_đốc hoặc Tuần_phủ Phụ_tá cho Tổng_đốc và Tuần_phủ là Bố_chánh và Án_sát Mỗi tỉnh được chia thành các phủ huyện hoặc châu đứng đầu là Tri_phủ Tri_huyện hoặc Tri_châu Sau khi thành_lập Liên_bang Đông_Dương_Pháp bãi_bỏ_chức Tổng_Trú sứ Trung_Bắc_Kỳ_Bắc Kỳ và Trung_Kỳ có lãnh_đạo riêng Thống_sứ Bắc_Kỳ chịu trách_nhiệm trước Toàn_quyền Đông_Dương là người đứng đầu hệ_thống hành_chính của Pháp và An_Nam tại Bắc_Kỳ_Phụ_tá cho Thống_sứ Bắc_Kỳ là các tổ_chức như Phủ_Thống sứ Bắc_Kỳ_Hội đồng Bảo_hộ Bắc_Kỳ_Hội đồng Hoàn_thiện giáo_dục Bắc_Kỳ_Các_Phòng Thương_mại Phòng Canh_nông Bắc_Kỳ_Uỷ ban tư_vấn kỳ_hào bản_xứ Hội_đồng lợi_ích kinh_tế và tài_chính của người Pháp ở Bắc_Kỳ và các Sở chuyên_môn Đứng đầu hệ_thống hành_chính cấp tỉnh ở Bắc_Kỳ là Công_sứ hoặc Phó Công_sứ người Pháp thuộc quyền lãnh_đạo trực_tiếp của Thống_sứ Bắc_Kỳ chịu trách_nhiệm trên địa_bàn mình phụ_trách và báo_cáo với Thống_sứ Bắc_Kỳ_Các tỉnh quan_trọng có cả hai chức_vụ trên Ở mỗi tỉnh Bắc_Kỳ có một Toà_Công sứ Hội_đồng hàng tỉnh và một_số sở chuyên_môn Đứng đầu Hà_Nội và Hải_Phòng là Đốc lý_do Toàn_quyền Đông_Dương bổ_nhiệm có quyền_hạn tương_đương Công_sứ chủ tỉnh Phụ_tá cho Đốc_lý là Hội_đồng thành_phố và một_số sở chuyên_môn Đứng đầu thành_phố nhỏ hơn là viên Công_sứ Đốc_lý bên cạnh đó có Uỷ_ban thành_phố do Công_sứ Đốc_lý làm Chủ_tịch Toà_Khâm sứ Trung_Kỳ thiết_lập năm 1886 là cơ_quan chỉ_đạo về mọi mặt hoạt_động của chính_quyền địa_phương ở Trung_Kỳ_Phụ_tá cho Khâm_sứ Trung_Kỳ có các tổ_chức như Hội_đồng Bảo_hộ Phòng Tư_vấn liên_hiệp thương_mại canh_nông Trung_Kỳ_Hội đồng hoàn_thiện giáo_dục bản_xứ Trung_Kỳ_Hội đồng lợi_ích kinh_tế và tài_chính của người Pháp ở Trung_Kỳ_Uỷ ban khai_thác thuộc địa Trung_Kỳ_Tại mỗi tỉnh Trung_Kỳ có Công_sứ người Pháp để nắm_bắt các vấn_đề về thương_chính và công_chính trong tỉnh Đối_với tỉnh quan_trọng hoặc địa_bàn rộng có thêm chức Phó Công_sứ và đặt thêm một trung_tâm hành_chính hoặc Sở Đại_lý Ở mỗi tỉnh có một Toà_Công sứ và Hội_đồng hàng tỉnh phụ_tá cho Công_sứ Đứng đầu thành_phố Đà_Nẵng là Đốc_lý Phụ_tá cho Đốc_lý có Uỷ_ban thành_phố Đứng đầu các thành_phố nhỏ hơn là viên Công_sứ Đốc_lý bên cạnh đó là Uỷ_ban thành_phố do Công_sứ Đốc_lý làm Chủ_tịch Tại Bắc_Kỳ và Trung_Kỳ người Pháp thực_hiện chính_sách cải_lương hương_chính để can_thiệp vào tổ_chức quản_lí cấp xã nhằm xoá_bỏ sự tự_trị và dân_chủ kéo_dài hàng ngàn năm của cộng_đồng làng_xã ở Việt_Nam và thay_thế tầng_lớp Nho_sĩ lãnh_đạo làng_xã được dân_chúng bầu_chọn nhờ đạo_đức và học_vấn bằng tầng_lớp địa_chủ có thế_lực địa_vị nhờ tài_sản Bằng những cải_cách hệ_thống chính_quyền làng_xã người Pháp muốn kiểm_soát dân_chúng chặt_chẽ hơn ngăn_ngừa những cuộc nổi_loạn do giới Nho_sĩ lãnh_đạo và tạo ra một tầng_lớp lãnh_đạo địa_phương dễ sai_bảo Tổ_chức hành_chính cấp xã dưới thời Pháp thuộc phải chịu sự giám_sát và kiểm_soát của chính_quyền cấp tỉnh về nhân_sự cũng như mọi hoạt_động của xã Lý_trưởng xã_trưởng là người trung_gian giữa dân_chúng trong làng_xã và chính_quyền cấp tỉnh Bên cạnh Lý_trưởng còn có các tổ_chức như Hội_đồng kì_mục Hội_đồng Tộc_biểu Hội_đồng Đại_Kì mục và các uỷ_ban thường_trực Bên cạnh bộ_máy hành_chính người Pháp cũng xây_dựng hệ_thống quân_sự tại Bắc_Kỳ_Năm 1888 người Pháp chia địa_bàn miền Bắc thành 14 Quân_khu Mỗi Quân_khu được chia thành các tiểu quân_khu gồm các đồn binh Đến năm 1891 Toàn_quyền Đông_Dương bãi_bỏ các Quân_khu để thiết_lập các đạo quan binh đứng đầu là viên Tư_lệnh có quyền quân_sự và dân_sự Về quân_sự Tư_lệnh độc_lập chỉ_huy và tổ_chức mọi cuộc hành_quân trên địa_bàn và chịu sự chỉ_đạo tối_cao của Tổng_Tư_lệnh lực_lượng quân_đội viễn chính Pháp tại Đông_Dương_Về dân_sự Tư_lệnh chịu sự chỉ_đạo tối_cao trực_tiếp của Toàn_quyền Đông_Dương_Mỗi đạo quan binh được chia thành các Tiểu quân_khu đứng đầu là viên sĩ_quan có quyền hành như Công_sứ chịu sự chỉ_đạo trực_tiếp của Tư_lệnh đạo quan binh Đến năm 1908 Toàn_quyền Đông_Dương cải_tổ đạo quan binh Theo đó đạo quan binh được tổ_chức ngang với cấp tỉnh đứng đầu là Tư_lệnh có quyền hành chính tư_pháp ngang với Công_sứ và chịu sự chỉ_đạo trực_tiếp của Thống_sứ Bắc_Kỳ_Về quân_sự Tư_lệnh đạo quan binh chịu sự chỉ_đạo trực_tiếp của Tổng_Tư_lệnh lực_lượng quân_đội viễn chính Pháp tại Đông_Dương_Mỗi đạo quan binh có một_số Đại_lý Mỗi đạo quan binh cũng có Hội_đồng hàng tỉnh như bên dân_sự Nam_Kỳ_Theo_Hiệp ước năm 1862 ba tỉnh miền Đông Nam_Kỳ trở_thành thuộc địa trực_thuộc Bộ Hải_quân và Thuộc địa do một viên Đô_đốc chịu trách_nhiệm cả về dân_sự và quân_sự Đến năm 1879 đứng đầu Nam_Kỳ là Thống_đốc Sau khi thành_lập Liên_bang Đông_Dương_Thống đốc Nam_Kỳ làm_việc tại Toà_Thống đốc Nam_Kỳ chịu sự chỉ_đạo trực_tiếp của Toàn_quyền Đông_Dương tương_đương với Thống_sứ Bắc_Kì và Khâm_sứ Trung_Kỳ_Chức vụ Giám_đốc Nha_Nội chính bị xoá_bỏ Bên cạnh Thống_đốc Nam_Kỳ có các tổ_chức phụ_tá Hội_đồng Tư mật Hội_đồng thuộc địa Phòng Thương_mại Nam_Kỳ_Phòng_Canh nông Nam_Kỳ_Hội đồng Học chính Nam_Kỳ_Uỷ ban khai_thác thuộc địa Nam_Kỳ_Dưới_Thống đốc Nam_Kỳ là Tổng_Biện lý chịu trách_nhiệm về mặt pháp_chế Chánh chủ_trì chịu trách_nhiệm về vấn_đề tài_chính và Giám_đốc Nha_Nội chính Nha_Nội chính gồm Ban Tổng_Thư_kí Ban_Hành chính và Hoà_giải Ban Canh_nông Thương_mại Dưới quyền Giám_đốc Nha_Nội chính là các Tham_biện chịu trách_nhiệm chỉ_đạo đội lính_cơ trong khu_vực quản_lí Bên cạnh hệ_thống hành_chính còn có các hội_đồng phụ_tá như Hội_đồng tư mật Hội_đồng thuộc địa Nam_Kì_Hội đồng tiểu_khu Hội_đồng hàng tỉnh Thời_kì này Nam_Kỳ được chia thành bốn khu_vực hành_chính là Sài_Gòn Mỹ_Tho Vĩnh_Long và Bát_Xác_Mỗi khu_vực hành_chính được chia thành các tiểu_khu hành_chính đến năm 1900 được gọi là tỉnh gồm các tổng Đứng đầu tiểu_khu hành_chính là viên quan người Pháp ngạch quan cai_trị Mỗi tiểu_khu được chia thành một_số đơn_vị là Trung_tâm hành_chính đứng đầu là quan_chức người Việt với chức_danh là Đốc_phủ_sứ Tri_phủ hoặc Tri_huyện tương_đương cấp phủ huyện ở Bắc và Trung_Kì_Mỗi tiểu_khu hành_chính được chia thành các tổng gồm nhiều xã Chánh_Phó chánh_tổng do các viên thanh_tra chỉ_định được xếp ngạch nhân_viên hành_chính Đứng đầu cấp xã là xã_trưởng và phó lý Nam_Kỳ được chia thành 20 tỉnh và 2 thành_phố lớn là Sài_Gòn và Chợ_Lớn_Đứng đầu Sài_Gòn và Chợ_Lớn là Đốc_lý và Phó Đốc_lý Đứng đầu tỉnh là viên_chức người Pháp Mỗi tỉnh có một Sở Tham_biện Hội_đồng hàng tỉnh phụ_tá cho chủ tỉnh Ở Nam_Ký không tồn_tại hệ_thống chính_quyền cấp tỉnh của người Việt do_đó người Pháp quản_lí và điều_hành trực_tiếp bộ_máy hành_chính Tại một_số tỉnh có các trung_tâm hành_chính hoặc Sở Đại_lý Thành_phố Sài_Gòn được thành_lập năm 1877 Thành_phố Chợ_Lớn được thành_lập năm 1879 Đứng đầu thành_phố là Đốc_lý tương_đương quan chủ tỉnh Ngoài_ra còn có Hội_đồng thành_phố có chức_năng thảo_luận biểu_quyết quyết_định những vấn_đề của thành_phố góp_ý về những vấn_đề mà cấp trên yêu_cầu và đề_đạt mọi nguyện_vọng liên_quan đến lợi_ích của thành_phố lên cấp trên Tại Nam_Kỳ người Pháp cũng cải_cách hệ_thống chính_quyền cấp làng_xã nhằm xoá_bỏ sự tự_trị và dân_chủ ở cấp làng_xã Đứng đầu mỗi làng là Lý_trưởng đứng đầu xã là Xã_trưởng Bên cạnh Lý_trưởng còn có các tổ_chức như Hội_đồng kỳ_mục Hội_đồng Tộc_biểu Hội_đồng Đại_Kỳ mục và các uỷ_ban thường_trực Tây_Nguyên Từ thời các chúa Nguyễn các bộ_lạc ở Tây_Nguyên mà mạnh nhất_là bộ_tộc người Gia_Rai với các vị tiểu vương Thuỷ_Xá_Hoả_Xá đã từng triều_cống chính_quyền Đàng_Trong_Vào năm 1830 vua Minh_Mạng sáp_nhập vùng_đất Tây_Nguyên ngày_nay và đưa vào bản_đồ Đại_Nam mặc_dù không hề có người Kinh sinh_sống cũng như quan_lại cai_trị Tây_Nguyên lúc đó được xem là vùng tự_trị của Việt_Nam Đến thời Pháp thuộc người Pháp xem Tây_Nguyên là một phần lãnh_thổ Việt_Nam Sau khi người Pháp nắm được quyền kiểm_soát Việt_Nam họ đã thực_hiện hàng_loạt các cuộc thám_hiểm và chinh_phục vùng_đất Tây_Nguyên Trước đó các nhà truyền_giáo đã đi tiên_phong lên vùng_đất còn hoang_sơ và chất_phác này Năm 1888 một người Pháp gốc đảo Corse tên là Mayréna sang Đông_Dương chọn Dakto làm vùng_đất cát_cứ và lần_lượt chinh_phục được các bộ_lạc thiểu_số Ông thành_lập Vương_quốc Sedang có Quốc_kỳ và phát_hành giấy_bạc có cấp chức riêng và tự mình lập làm vua xưng là Marie đệ Nhất_Nhận thấy được vị_trí quan_trọng của vùng_đất Tây_Nguyên nhân cơ_hội Mayréna về châu_Âu vận_động xin viện_trợ từ các cường_quốc Tây_phương chính_phủ Pháp đã đưa công_sứ Quy_Nhơn_F_Guiomar 1889 1890 lên tiếp_thu Mayréna trên đường trở_lại Đông_Dương khi quá_cảnh Tân_Gia Ba thì bị nhà_chức_trách giữ lại Chính_phủ Pháp cũng ra_lệnh cấm Mayréna nhập_cảnh Mayréna mất không lâu sau đó ở Mã_Lai_Vùng_Tây Nguyên kể từ năm 1889 được đặt dưới quyền quản_lý của Công_sứ Quy_Nhơn và vương_quốc Sedang cũng bị giải_tán Năm 1891 bác_sĩ Alexandre_Yersin mở cuộc thám_hiểm và phát_hiện ra Cao_nguyên Lang Biang_Ông đã đề_nghị với Chính_phủ thuộc địa xây_dựng một thành_phố nghỉ_mát tại đây Nhân_dịp này người Pháp bắt_đầu chú_ý khai_thác kinh_tế đối_với vùng_đất này Tuy_nhiên về danh_nghĩa vùng_đất Tây_Nguyên vẫn thuộc quyền kiểm_soát của Triều_đình Huế_Vì vậy ngày 16 tháng 10 năm 1898 Khâm_sứ Trung_Kỳ là Léon_Jules_Pol_Boulloche 1898 1900 đề_nghị Cơ_mật Viện triều Nguyễn giao cho Pháp trực_tiếp phụ_trách an_ninh tại các cao_nguyên Trung_Kỳ_Năm 1898 khi vương_quốc Sedang bị giải_tán thì ngay năm sau tức 1899 thực_dân Pháp buộc vua Đồng_Khánh ban dụ ngày 16 Tháng 10 trao cho họ Tây_Nguyên để họ có toàn_quyền tổ_chức hành_chính và trực_tiếp cai_trị các dân_tộc_thiểu_số ở đây Triều_đình Huế chỉ giữ việc bổ_nhiệm một viên quan Quản_đạo có tính_cách tượng_trưng Năm 1900 Toàn_quyền Paul_Doumer đích_thân thị_sát Đà_Lạt và quyết_định chọn Đà_Lạt làm thành_phố nghỉ_mát bắt_đầu sự can_thiệp trực_tiếp trên cao_nguyên Về mặt hành_chánh năm 1901 người Pháp đặt sở Đại_lý ở Trà_Mi tỉnh Quảng_Ngãi để quản_lý toàn vùng sơn_cước bốn tỉnh Quảng_Nam Quảng_Ngãi Bình_Định và Phú_Yên Tuy đây chưa phải là đất Cao_nguyên nhưng được dùng làm cơ_sở tiếp_quản dần tách rời vùng mạn ngược với miền_xuôi Địa_giới hành_chính Về cơ_bản địa_giới hành_chính các tỉnh thuộc 3 xứ Bắc_Kỳ_Trung_Kỳ và Nam_Kỳ tức_là Việt_Nam ngày_nay vẫn giữ như thời Nguyễn_độc_lập Trong quá_trình cai_trị người Pháp có những điều_chỉnh chia tách thành_lập tỉnh mới Về cơ_bản tới cuối thế_kỷ 19 việc phân_chia hành_chính các tỉnh Việt_Nam hoàn_tất sang thế_kỷ 20 có một số_ít việc chia tách khác Trong những lần điều_chỉnh Nam_Bộ là khu_vực được điều_chỉnh hành_chính nhiều nhất đã lập mới và 16 tỉnh thuộc Nam_Bộ Nam_Kỳ so với 8 tỉnh mới thuộc Bắc_Bộ Bắc_Kỳ và 1 tỉnh mới thuộc Trung_Bộ Trung_Kỳ_BULLET_Năm 1889 chia tỉnh Gia_Định thành 4 tỉnh mới Gia_Định_Sài_Gòn Chợ_Lớn_Tân_An phần nhỏ phía đông bắc Vàm_Cỏ_Tây_Tây Ninh và cắt một phần đất lớn của tỉnh này nằm giữa thượng_nguồn Vàm_Cỏ_Đông và Vàm_Cỏ_Tây là Xoài_Tiếp_Kvay_Teep về cho Cao_Miên lập thành tỉnh Svay_Rieng_BULLET_Năm 1889 chia tỉnh Biên_Hoà thành 3 tỉnh Biên_Hoà Bà_Rịa Thủ_Dầu_Một BULLET Năm 1889 chia tỉnh Định_Tường thành toàn_bộ hay phần_lớn 3 tỉnh mới Mỹ_Tho Gò_Công Tân_An phần_lớn phía tây Vàm_Cỏ_Tây_Và chia thành các phần nhỏ vào các tỉnh Châu_Đốc Long_Xuyên Sa_Đec_Vĩnh_Long BULLET Năm 1889 chia tỉnh Vĩnh_Long thành 3 tỉnh mới Vĩnh_Long Bến_Tre Trà_Vinh một phần Cần_Thơ Trà_Ôn BULLET Năm 1889 chia tỉnh An_Giang thành 5 tỉnh mới Châu_Đốc Long_Xuyên Cần_Thơ Trà_Ôn Sa_Đéc Sóc_Trăng Cắt phần đất phía bắc kênh Vĩnh_Tế nguyên là đất Hà_Âm trả về cho Campuchia huyện Kiri_Vong_BULLET_Năm 1889 chia tỉnh Hà_Tiên thành 3 tỉnh mới Hà_Tiên Rạch_Giá Bạc_Liêu Cắt một phần đất phía bắc trả về cho Campuchia Banteay_Meas_Sài_Mạt Kampong_Trach_BULLET_Năm 1890 tách một phần tỉnh Hà_Nội thành_lập tỉnh Hà_Nam BULLET Năm 1890 tách một phần tỉnh Nam_Định để thành_lập tỉnh Thái_Bình BULLET Năm 1895 tách một phần tỉnh Bắc_Ninh thành_lập tỉnh Bắc_Giang BULLET Năm 1898 tách một phần tỉnh Hải_Dương thành_lập tỉnh Kiến_An BULLET Năm 1899 tách một phần tỉnh Sơn_Tây thành_lập tỉnh Vĩnh_Yên BULLET Năm 1905 lại tách một phần tỉnh Sơn_Tây và một phần tỉnh Bắc_Ninh thành_lập tỉnh Phúc_Yên BULLET Năm 1900 tách một phần tỉnh Thái_Nguyên thành_lập tỉnh Bắc_Kạn BULLET Thời_Thành_Thái tách một phần tỉnh Quảng_Yên thành_lập tỉnh Hải_Ninh_BULLET_Năm 1899 tách một phần tỉnh Bình_Thuận thành_lập tỉnh Đồng_Nai Thượng_Năm 1903 bãi_bỏ tỉnh Đồng_Nai Thượng_BULLET_Ngày 6 tháng 1 năm 1916 thành_lập tỉnh Lâm_Viên gồm Đà_Lạt và Di_Linh tách từ tỉnh Bình_Thuận Ngày 31 tháng 10 năm 1920 xoá_bỏ tỉnh Lâm_Viên một phần lập ra thành_phố Đà_Lạt phần còn lại lập lại tỉnh Đồng_Nai Thượng tỉnh_lỵ đặt tại Di_Linh BULLET Ngày 8 tháng 1 năm 1941 lập lại tỉnh Lâm_Viên tỉnh_lỵ đặt tại Đà_Lạt Như_vậy từ 31 tỉnh thời Nguyễn_độc_lập người Pháp tách và đặt thêm 26 tỉnh nữa trong thời_gian cai_trị Việt_Nam là Hà_Nam Chợ_Lớn_Tân_An_Tây Ninh_Thái_Bình_Bắc Giang_Kiến_An_Vĩnh Yên_Phúc_Yên_Bắc Kạn_Hải_Ninh_Đồng Nai_Thượng_Lâm_Viên Bà_Rịa Thủ_Dầu_Một Mỹ_Tho Gò_Công Sa_Đéc Bến_Tre Trà_Vinh Châu_Đốc Cần_Thơ Sóc_Trăng Rạch_Giá Long_Xuyên Bạc_Liêu Tính tổng_số Việt_Nam thời Pháp thuộc có 55 tỉnh Tại mỗi tỉnh người Pháp đặt chức Công_sứ Phó Công_sứ chỉ_huy và có nhiều ngành_dọc của Pháp Bộ_máy cai_trị của nhà Nguyễn tại các tỉnh vẫn được duy_trì trên danh_nghĩa nhưng không có quyền_hạn thực_tế Cụ_thể BULLET Lai_Châu cơ_bản diện_tích tỉnh Điện_Biên Lai_Châu ngày_nay một phần Sơn_La ngày_nay Tỉnh_lỵ Lai_Châu nay là thị_xã Mường_Lay thuộc Điện_Biên BULLET Sơn_La cơ_bản diện_tích tỉnh Sơn_La ngày_nay Tỉnh_lỵ Sơn_La BULLET Lào Kay_Lào_Cai cơ_bản phần_lớn diện_tích Lào_Cai hiện_nay và một phần Lai_Châu ngày_nay Tỉnh_lỵ Lào Kay_Lào_Cai_BULLET Yên_Báy_Yên_Bái cơ_bản diện_tích tỉnh Yên_Bái này nay một phần Lào_Cai và một phần Tuyên_Quang ngày_nay tỉnh_lỵ Yên_Báy_Yên_Bái BULLET Hà_Giang cơ_bản diện_tích Hà_Giang và một phần Cao_Bằng ngày_nay Tỉnh_lỵ Hà_Giang BULLET Tuyên_Quang hầu_hết Tuyên_quang và một phần Yên_Bái ngày_nay Tỉnh_lỵ Tuyên_Quang BULLET Cao_Bằng cơ_bản phần_lớn diện_tích Cao_Bằng ngày_nay Tỉnh_lỵ Cao_Bằng BULLET Lạng_Sơn cơ_bản phần_lớn diện_tích Lạng_Sơn ngày_nay Tỉnh_lỵ Lạng_Sơn BULLET Bad_Kạn_Bắc_Kạn cơ_bản diện_tích Bác Kạn ngày_nay Tỉnh_lỵ Bắc_Kạn BULLET Thái_Nguyên cơ_bản diện_tích Thái_Nguyên ngày_nay Tỉnh_lỵ Thái_Nguyên BULLET Phú_Thọ cơ_bản diện_tích Phú_Thọ và một phần Tuyên_Quang ngày_nay Tỉnh_lỵ Phú_Thọ nay là thị_xã thuộc tỉnh BULLET Vĩnh_Yên cơ_bản Vĩnh_Phúc ngày_nay và một phần Hà_Nội ngày_nay Tỉnh_lỵ Vĩnh_Yên Sau một phần tách ra thành_lập tỉnh Phúc_Yên BULLET Phúc_Yên tách từ Vĩnh_Yên cơ_bản Phúc_Yên và một phần Hà_Nội ngày_nay Tỉnh_lỵ Phúc_Yên BULLET Hoà_Bình cơ_bản diện_tích Hoà_Bình ngày_nay Tỉnh_lỵ Hoà_Bình BULLET Sơn_Tây cơ_bản một phần Hà_Tây cũ trước khi sáp_nhập Hà_Nội Tỉnh_lỵ Sơn_Tây nay là thị_xã của Hà_Nội BULLET Hà_Đông cơ_bản một phần Hà_Tây cũ và một phần Hà_Nội trước khi mở_rộng Tỉnh_lỵ Hà_Đông nay là một quận Hà_Nội BULLET Hà_Nội thành_phố một phần nội_thành Hà_Nội hiện_nay BULLET Bắc_Giang cơ_bản tỉnh Bắc_Giang ngày_nay Tỉnh_lỵ Phủ_Lạng_Thương nay là thành_phố Bắc_Giang BULLET Bắc_Ninh cơ_bản tỉnh Bắc_Ninh ngày_nay và một phần Hà_Nội ngày_nay Tỉnh_lỵ Bắc_Ninh BULLET Hải_Dương cơ_bản tỉnh Hải_Dương và một phần tỉnh Quảng_Ninh và một phần Hải_Phòng ngày_nay Tỉnh_lỵ Hải_Dương BULLET Hưng_Yên cơ_bản tỉnh Hưng_Yên ngày_nay Tỉnh_lỵ Hưng_Yên BULLET Hải_Ninh một phần Quảng_Ninh và một phần Lạng_Sơn ngày_nay Tỉnh_lỵ Món_Cáy_Móng_Cái BULLET Quảng_Yên một phần Quảng_Ninh và một phần Hải_Phòng ngày_nay Tỉnh_lỵ Quảng_Yên nay là thị_xã thuộc tỉnh BULLET Hải_Phòng thành_phố một phần nội_thành Hải_Phòng ngày_nay BULLET Kiến_An phần_lớn Hải_Phòng ngày_nay Tỉnh_lỵ Kiến_An nay là một quận thành_phố Hải_Phòng BULLET Thái_Bình cơ_bản diện_tích Thái_Bình hiện_nay Tỉnh_lỵ Thái_Bình BULLET Nam_Định cơ_bản diện_tích tỉnh Nam_Hà cũ trước khi tách làm hai và một phần tỉnh Ninh_Bình ngày_nay Tỉnh_lỵ Nam_Định Sau một phần tách ra thành_lập tỉnh Hà_Nam BULLET Hà_Nam tách ra từ tỉnh Nam_Định cơ_bản diện_tích tỉnh Hà_Nam ngày_nay tỉnh_lỵ Phủ_Lý BULLET Ninh_Bình phần_lớn diện_tích Ninh_Bình ngày_nay Tỉnh_lỵ Ninh_Bình BULLET Thanh_Hoá cơ_bản diện_tích tỉnh Thanh_Hoá ngày_nay Tỉnh_lỵ Thanh_Hoá BULLET Nghệ_An cơ_bản diện_tích Nghệ_An ngày_nay Tỉnh_lỵ Vinh_BULLET_Hà_Tĩnh cơ_bản diện_tích Hà_Tĩnh ngày_nay Tỉnh_lỵ Hà_Tĩnh BULLET Quảng_Bình cơ_bản diện_tích Quảng_Bình ngày_nay Tỉnh_lỵ Đồng_Hới BULLET Quảng_Trị cơ_bản diện_tích Quảng_Trị ngày_nay Tỉnh_lỵ Quảng_Trị nay là thị_xã thuộc tỉnh BULLET Thừa_Thiên cơ_bản diện_tích Thừa_Thiên_Huế ngày_nay Tỉnh_lỵ Huế_BULLET_Tourane_Đà Nẵng thành_phố nhượng_địa sau đó tách khỏi Quảng_Nam một phần nội_thành Đà_Nẵng ngày_nay BULLET Quảng_Nam cơ_bản diện_tích Quảng_Nam ngày_nay và một phần Đà_Nẵng ngày_nay Tỉnh_lỵ Faifoo_Hội_An nay là thành_phố thuộc tỉnh BULLET Quảng_Ngãi cơ_bản diện_tích Quảng_Ngãi ngày_nay Tỉnh_lỵ Quảng_Ngãi BULLET Bình_Định cơ_bản diện_tích Bình_Định và một phần Phú_Yên ngày_nay Tỉnh_lỵ Qui_Nhơn Quy_Nhơn_BULLET_Phú Yên tách ra từ tỉnh Bình_Định và một phần Khánh_Hoa cơ_bản diện_tích Phú_Yên ngày_nay Tỉnh_lỵ Sông_Cầu nay là thị_xã thuộc tỉnh BULLET Khánh_Hoà cơ_bản diện_tích Khánh_Hoà một phần diện_tích Ninh_Thuận Phú_Yên Đắk_Lắk ngày_nay Tỉnh_lỵ Nha_Trang BULLET Bình_Thuận cơ_bản diện_tích Bình_Thuận ngày_nay Tỉnh_lỵ Phan_Thiết BULLET Ninh_Thuận tách ra từ tỉnh Khánh_Hoà cơ_bản diện_tích Ninh_Thuận ngày_nay tỉnh_lỵ Phan_Rang nay là Phan_Rang_Tháp_Chàm BULLET Kon_Tum cơ_bản diện_tích Kon_Tum Gia_Lai phần_lớn Đắk_Lắk và Đắk_Nông ngày_nay Tỉnh_lỵ KonTum_Kon_Tum Sau một phần tách ra thành_lập tỉnh Đắk_Lắk tiếp đó một phần tách ra lập tỉnh Pleiku có tỉnh_lỵ cùng tên BULLET Đắk_Lắk tách ra từ tỉnh Kon_Tum và một phần Khánh_Hoà gồm phần_lớn Đắk_Lắk và Đắk_Nông ngày_nay Tỉnh_lỵ B_Mê_Thuột_Ban_Mê Thuột_BULLET_Lang_Biang Lâm_Viên sau đổi là Đồng_Nai Thượng có điều_chỉnh địa_giới cơ_bản diện_tích Lâm_Đồng ngày_nay Tỉnh_lỵ Dalat_Đà_Lạt Sau tách thành_phố Đà_Lạt ra và sau thành_lập tỉnh Lâm_Viên tỉnh_lỵ Đà_Lạt trong khi Đồng_Nai Thượng có tỉnh_lỵ Di_Linh BULLET Biên_Hoà cơ_bản diện_tích Đồng_Nai một phần Bình_Phước Bình_Dương và Đắk_Nông ngày_nay Tỉnh_lỵ Biên_Hoà BULLET Bà_Rịa cơ_bản diện_tích Bà_Rịa_Vũng_Tàu ngày_nay Tỉnh_lỵ Bà_Rịa hiện vẫn lại là tỉnh_lỵ tỉnh BULLET Thủ_Dầu_Một cơ_bản phần_lớn_binh Dương_Bình_Phước một phần Đắk_Nông ngày_nay Tỉnh_lỵ Thủ_Dầu_Một BULLET Tây_Ninh cơ_bản diện_tích Tây_Ninh ngày_nay Tỉnh_lỵ Tây_Ninh BULLET Gia_Định cơ_bản phần_lớn Thành_phố Hồ_Chí_Minh ngày_nay Tỉnh_lỵ Gia_Định một phần nội_thành TP HCM hiện_nay BULLET Sài_Gòn một phần nội_thành TP HCM hiện_nay BULLET Chợ_Lớn một phần Long_An và một phần TP HCM hiện_nay Tỉnh_lỵ Chợ_Lớn một phần nội_thành TP HCM hiện_nay BULLET Long_An cơ_bản phần_lớn Long_An ngày_nay Tỉnh_lỵ Tân_An BULLET Gò_Công cơ_bản một phần Tiền_Giang ngày_nay Tỉnh_lỵ Gò_Công BULLET Mỹ_Tho cơ_bản một phần Tiền_Giang ngày_nay Tỉnh_lỵ Mỹ_Tho BULLET Bến_Tre cơ_bản diện_tích tỉnh Bến_Tre hiện_nay Tỉnh_lỵ Bến_Tre BULLET Vĩnh_Long cơ_bản phần_lớn diện_tích tỉnh Vĩnh_Long ngày_nay một phần tỉnh Đồng_Tháp ngày_nay Tỉnh_lỵ Vĩnh_Long BULLET Trà_Vinh cơ_bản diện_tích tỉnh Trà_Vinh hiện_nay Tỉnh_lỵ Trà_Vinh BULLET Sa_Đéc một phần tỉnh Đồng_Tháp ngày_nay Tỉnh_lỵ Sa_Đéc nay là thành_phố thuộc tỉnh Đồng_Tháp BULLET Châu_Đốc một phần tỉnh An_Giang và Đồng_Tháp ngày_nay Tỉnh_lỵ Châu_Đốc nay là thành_phố thuộc tỉnh An_Giang BULLET Long_Xuyên cơ_bản diện_tích một phần An_Giang một phần thành_phố Cần_Thơ một phần Đồng_Tháp ngày_nay Tỉnh_lỵ Long_Xuyên BULLET Cần_Thơ cơ_bản một phần thành_phố Cần_Thơ tỉnh Hậu_Giang và tỉnh Vĩnh_Long ngày_nay Tỉnh_lỵ Cần_Thơ BULLET Sóc_Trăng phần_lớn tỉnh Sóc_Trăng ngày_nay Tỉnh_lỵ Sóc_Trăng BULLET Hà_Tiên một phần tỉnh Kiên_Giang ngày_nay Tỉnh_lỵ Hà_Tiên BULLET Rạch_Giá một phần tỉnh Kiên_Giang và một phần tỉnh Hậu_Giang và Bạc_Liêu ngày_nay Tỉnh_lỵ Rạch_Giá BULLET Bạc_Liêu cơ_bản diện_tích tỉnh Cà_Mau một phần tỉnh Bạc_Liêu Sóc_Trăng ngày_nay tỉnh_lỵ Bạc_Liêu Vấn_đề Hoàng_Sa Trường_Sa Hai đội Hoàng_Sa và Đội Bắc_Hải hình_thành từ thời Nguyễn_độc_lập tiếp_tục được duy_trì nhiệm_vụ khai_thác tuần_tiễu thu thuế dân trên đảo và nhiệm_vụ biên_phòng bảo_vệ hai quần_đảo Từ thập_niên 1890 chính_quyền Bảo_hộ nhân_danh triều_đình Huế của nhà Nguyễn cũng có dự_định dựng ngọn hải_đăng để khẳng_định chủ_quyền của_Pháp trên quần_đảo Hoàng_Sa nhưng đồ_án không thực_hiện được và mãi đến năm 1938 mới có lực_lượng chính_thức chiếm_đóng quần_đảo này Dù_vậy khi nhà Thanh gửi thuyền xâm_phạm Hoàng_Sa vào những năm đầu thế_kỷ 20 thì Bộ Ngoại_giao Pháp đã có công_văn phản_đối Cuộc tranh_chấp này kéo_dài cho đến khi người Pháp mất chủ_quyền ở Đông_Dương và vẫn chưa kết_thúc Xem thêm BULLET Nhà Nguyễn_BULLET_Hành chính Việt_Nam thời Nguyễn_BULLET_Pháp thuộc BULLET Khâm_sứ Trung_Kỳ_BULLET_Toà khâm_sứ Hà_Nội BULLET Thống_sứ Bắc_Kỳ_BULLET_Thống đốc Nam_Kỳ_Tham khảo BULLET Trương_Hữu_Quýnh_Đinh_Xuân_Lâm_Lê_Mậu Hãn chủ_biên 2008 Đại_cương lịch_sử Việt_Nam Nhà_xuất_bản Giáo_dục BULLET Nguyễn_Thế_Anh 2008 Kinh_tế xã_hội Việt_Nam dưới các triều vua nhà Nguyễn_Nhà xuất_bản Văn_Học BULLET Đào_Duy_Anh 2005 Đất_nước Việt_Nam qua các đời Nhà_xuất_bản Văn_hoá thông_tin BULLET Trần_Thanh_Tâm 1996 Tìm_hiểu quan_chức nhà Nguyễn_Nhà xuất_bản Thuận_Hoá_BULLET Trần_Trọng_Kim 2010 Việt_Nam sử lược Nhà_xuất_bản Thời_đại
Hành_chính Việt_Nam thời Pháp thuộc