Vũ_Văn_Uyên_Vũ_Văn_Uyên_Chữ_Hán 武文淵 1479 1557 tước Khánh_Dương_Hầu là người khai_quốc cho sự_nghiệp của các Chúa_Vũ cát_cứ 172 năm ông đóng_góp rất nhiều công_sức chống Mạc nên được Nhà Lê cho cai_quản đất Tuyên_Quang mở_đầu cho cơ_nghiệp này Thân_thế Vũ_Văn_Uyên quê ở làng Ba Động huyện Gia_Lộc tỉnh Hải_Dương ngày_nay Ông vốn là một võ_sĩ gan_dạ cường_tráng Do mang trọng_tội ông phải lánh_nạn lên Tuyên_Quang Bấy_giờ tù_trưởng ở Đại_Đồng không được lòng dân dân oán_thán khiến tình_hình rất lộn_xộn Là người giỏi võ_nghệ Vũ_Văn_Uyên giúp_đỡ người_dân chống cường_hào dần_dần được nhiều người đi theo Vũ_Văn_Uyên đánh_bại và tiêu_diệt tù_trưởng làm yên_lòng dân làm chủ cả một vùng rộng_lớn gồm các tỉnh Lào_Cai Yên_Bái và Tuyên_Quang ngày_nay Lúc này tại triều_đình rất rối_ren Trịnh_Tuy Nguyễn_Hoằng Dụ_Trần_Chân làm_phản Vua_Lê_Chiêu_Tông ở thế suy_yếu muốn có thêm thế_lực ủng_hộ mình nên phong cho Vũ_Văn_Uyên làm Khánh_Bá_Hầu_Vũ_Văn_Uyên chọn vùng_đất Nặm_Ràng tức Phố Ràng tỉnh Lào_Cai ngày_nay là nơi quy_tụ các đầu_mối giao_thông để xây_dựng căn_cứ Năm 1527 Vũ_Văn_Uyên huy_động người_dân trong vùng xây thành Nghị_Lang còn gọi là thành Bầu hay phủ Bầu thành được xây trên đỉnh đồi Tấp giữa thung lung Phố Ràng_Đến năm 1533 thì thành được xây_dựng xong biến nơi đây trở_thành căn_cứ kinh_tế quân_sự vững_chắc lúc bấy_giờ Trong thành có lầu chỉ_huy có xưởng rèn vũ_khí có xưởng đúc tiền có trại lính có khu gia_binh trường_học Ngoài thành Nghị_Lang_Vũ_Văn Uyên cho xây_dựng một_số thành khác như thành Trung Đô_Bảo_Nhai Bắc_hà ngày_nay thành Bảo_Hà thành Nghĩa Đô tạo thành một hệ_thống phòng_thủ vững_chắc Phù_Lê diệt Mạc_Trong khi Vũ_Văn_Uyên xây_dựng được một một vương_quốc riêng để người_dân yên_vui an_cư_lạc_nghiệp thì tại triều_đình các phe_phái vẫn tranh_đoạt quyền_lực Năm 1527 thái_phó Mạc_Đăng_Dung lật_đổ nhà Lê_lập ra nhà Mạc bắt_đầu chiêu_mộ nhân_tài Dù_vậy Uyên vẫn giữ vững miền Tuyên_Quang cát_cứ một phương không chịu thần_phục nhà Mạc_Năm 1533 Nguyễn_Kim lập Lê_Trang_Tông lên_ngôi ở Sầm_Châu khôi_phục cơ_nghiệp cho họ Lê_Uyên đem quân đến giúp trên danh_nghĩa phù Lê_diệt Mạc vua phong cho ông làm Gia quốc_công hẹn cùng nhau tiêu_diệt nhà Mạc Sau khi liên_hệ với Nguyễn_Kim_Văn_Uyên chủ_động cử_binh tiến đánh quân Mạc_Cuộc giao_tranh giữa quân nhà Mạc do Mạc_Phúc_Hải cầm_quân với Vũ_Văn_Uyên diễn ra kịch_liệt vào năm 1533 khi họ Mạc tiếm_ngôi được 6 năm Lúc bấy_giờ quân Mạc huy_động lực_lượng lớn nhằm dẹp tan quân của Vũ_Văn_Uyên Sau vài trận giao_chiến quân của Văn_Uyên thua bèn rút về tự thủ ở Đại_Đồng Quân Mạc thừa_thắng tiếp_tục cử đại_binh ngược sông Hồng tiến đánh Văn_Uyên_Thấy sức mình chưa đủ để đánh_bại quân Mạc mà rất có_thể Văn_Uyên sử_dụng chiến_thuật tránh chỗ mạnh đánh chỗ yếu đã cho lui quân Quân Mạc thừa_thế vượt qua Đại_Đồng tiến đến miền Văn_Bàn Thuỷ_Vĩ_Văn_Uyên đợi khi quân Mạc rút_lui quan_quân lại trở về Đại_Đồng tiếp_tục xây_dựng lực_lượng Quân nhà Mạc muốn dẹp tan thế_lực họ Vũ ở đây tướng Mạc do Mạc_Phúc_Hải chỉ_huy đã tổ_chức mấy vạn quân tấn_công tiến đánh Vũ_Văn_Uyên trận nữa Nhưng sau những chuẩn_bị tích_cực và thực_hiện chiến_thuật bất_ngờ Văn_Uyên đã nhử quân Mạc vào ổ phục_kích khiến quân Mạc bị đánh tan Sau thất_bại này nhà Mạc đành phải để cho họ Vũ cát_cứ vùng này Năm 1551 được sự tín_nhiệm của vua Lê_Trung_Tông ông cùng em là Vũ_Văn_Mật phối_hợp với lão_tướng Lê_Bá_Ly tiến đánh Thăng_Long_Uyên và Mật chiếm được 2 phủ Tam_Đái và Bắc_Hà Năm 1557 Lê_Anh_Tông lên_ngôi thái_sư Trịnh_Kiểm cất_quân đánh Mạc theo đường Thiên_Quan ra Hưng_Hoá tới Tuyên_Quang Vũ_Văn_Uyên ra đón Trịnh_Kiểm rất mừng cho ông trấn_giữ Đại_Đồng Vì có nhiều công giúp vua Lê_ông được ban quyền_thế tập trấn_giữ Tuyên_Quang Cũng trong năm đó Vũ_Văn_Uyên chết không có con nối_dõi em là Vũ_Văn_Mật nối quyền xưng là Gia_Quốc_Công_Công lao Trên cơ_sở làm chủ một vùng_đất đai rộng_lớn họ Vũ vừa được dân địa_phương ủng_hộ cộng với uy_danh của mình nhất_là mục_đích của các chúa là diệt Mạc phù Lê_Trong hoàn_cảnh lịch_sử lúc bấy_giờ mục_đích ấy là chính_nghĩa nên càng được nhân_dân các nơi ở miền_xuôi theo về giúp_sức không_chỉ tạo nên sự lớn_mạnh về quân_đội mà_còn tăng_cường lực_lượng lao_động cho vùng Đại_Đồng tạo nên trên vùng_đất này cảnh trù_phú ấm_no giúp nhà Lê về lương_thực và binh_lính trong công_cuộc trung_hưng Sức_mạnh về quân_sự về kinh_tế mà các chúa Bầu cùng nhân_dân tạo_dựng được ở Tuyên_Quang đã là điều_kiện quan_trọng để các chúa và con_cháu chúa giữ vững miền biên_giới phía Tây của đất_nước Công_lao của các chúa bầu đã được các sử_gia hết_lời ca_ngợi Lê_Quý_Đôn viết Vũ_Văn_Uyên là viên tuớng nơi biên_giới giữ trọn_vẹn được Tuyên_Quang đem nghĩa lớn cương_thường thanh_minh với thiên_hạ dùng hình_thế hiểm_trở khống_chế miền Thượng_du làm cho nguỵ Mạc không_thể dốc toàn lực để nhòm_ngó miền Nam được giữ vững phên dậu mặt Tây truyền cho con_cháu đời_đời giữ khí_tiết bầy_tôi nộp lương cấp lính giúp vào công_nghiệp Trung_hưng so với Trương_Thực nhà Tấn_Lý_Khắc_Dụng nhà Đường sự_nghiệp lại có phần rạng_rỡ hơn cũng có_thể gọi là người đại trung vậy Sử nhà Nguyễn nhận_xét đánh_giá cao vai_trò của Vũ_Văn_Uyên và Vũ_Văn_Mật_Uy thế nhà Lê_nổi là nhờ sức Văn_Uyên Không được bao_lâu thì chết em là Văn_Mật lên thay Mật giúp nhà Lê_chống nhà Mạc nhân_dân trong cõi được yên vì có công được phong tước Gia quốc_công cho con_cháu được thế_tập giữ chức Trấn_thủ Tuyên_Quang Năm Gia_Long thứ nhất Mật được liệt vào hàng công_thần trung_hưng nhà Lê_bực thứ nhì Tưởng_nhớ công_lao của Vũ_Văn_Uyên_Vũ_Văn_Mật ở vùng Đại_Đồng trấn Tuyên_Quang xưa tỉnh Lào_Cai nay nhân_dân đã lập đền thờ gọi là đền Gia_Quốc công Đến thời Nguyễn_vào năm Tự Đức thứ 7 nhà_vua đã có sắc_phong cho các chúa Bầu gia tặng là Cường trung tuấn mại chi thân
Vũ_Văn_Uyên