Rắn hổ lục Gaboon_Rắn hổ lục Gaboon danh_pháp hai phần Bitis gabonica là một loài rắn_độc thuộc phân họ Viperinae phân_bố tại rừng mưa và trảng cỏ tại châu_Phi hạ Sahara_Đây là thành_viên lớn nhất thuộc chi Bitis và là loài rắn_độc có răng_nanh dài nhất thế_giới dài đến nhả ra liều_lượng nọc_độc cao nhất so với bất_kỳ loài rắn_độc nào khác Hiện không có phân loài nào được công_nhận Phân_loại Rắn hổ lục Gaboon được mô_tả vào năm 1854 là Echidna_Gabonica_Lenk et al 1999 khám_phá ra khác_biệt đáng_kể giữa hai phân loài được công_nhận theo quy_ước phân loài B gabonica được mô_tả bên dưới Theo nghiên_cứu này 2 phân loài khác_biệt lẫn nhau B nasicornis Do_đó Lenk et al 1999 nhận_định hình_thái phân loài phía tây như một loài riêng_biệt B rhinoceros Tên gọi phổ_biến của loài rắn này bao_gồm rắn hổ bướm xám rắn phì rừng rậm rắn thì_thầm rắn lớn đầm lầy rắn hổ xám Gaboon và rắn hổ lục Gaboon_Khởi đầu tên gọi bằng tiếng Bồ_Đào_Nha Gabon Gabão đề_cập đến cửa_sông được xây_dựng tại thị_trấn Libreville_Gabon và một dải hẹp lãnh_thổ tại bờ đất của nhánh biển này Tính đến năm 1909 Gaboon đề_cập đến phần chia phía bắc của Congo thuộc Pháp phía nam đường xích_đạo và nằm giữa Đại_Tây_Dương và kinh_độ 12 đông Mô_tả Rắn trưởng_thành có tổng chiều dài trung_bình khoảng 125 155 cm 4 đến 5 feet thân đuôi với tổng chiều dài tối_đa khoảng 205 cm 81 in cho một mẫu_vật thu được tại Sierra_Leone Cả hai giới có_thể phân_biệt được bằng chiều dài răng trong mối tương_quan đến tổng chiều dài cơ_thể xấp_xỉ 12 đối_với rắn đực và 6 đối_với rắn cái Rắn trưởng_thành đặc_biệt là rắn cái rất nặng_nề và to_khoẻ Một con rắn cái có kích_thước như sau br Theo mô_tả loài B gabonica Spawls et al 2004 đưa ra tổng chiều dài trung_bình khoảng 80 130 cm 32 đến 51 5 in còn tổng chiều dài tối_đa khoảng 175 cm 69 3 in cho rằng loài này có_lẽ vẫn còn phát_triển lớn hơn Họ thừa_nhận báo_cáo rằng có những mẫu_vật vượt quá 1 8 m 6 ft hoặc thậm_chí tổng chiều dài vượt quá 2 m 6 5 ft nhưng tuyên_bố không có chứng_cứ thuyết_phục Một mẫu_vật lớn có tổng chiều dài chính_xác bắt được vào năm 1973 cân nặng khoảng với dạ_dày trống_rỗng Đây là loài rắn_độc nặng nhất châu_Phi_Đầu rắn lớn có hình_tam_giác trong khi phần cổ thu_hẹp đáng_kể gần một phần ba chiều rộng phần đầu Một cặp sừng rất nhỏ nhô lên giữa hai lỗ mũi trồi Đôi mắt to và linh_động định_vị tốt trước mặt và có 15 21 vảy ổ mắt uốn vòng bao quanh Có khoảng 12 16 vảy giữa hai mắt trên đỉnh đầu 4 hoặc 5 hàng vảy tách rời vảy thị_giác dưới và vảy trên môi Có khoảng 13 18 vảy trên môi và 16 22 vảy dưới môi Răng_nanh có_thể đạt chiều dài lên đến dài nhất so với bất_kỳ loài rắn_độc nào khác Giữa thân có khoảng 28 46 hàng vảy lưng tất_cả đều lật úp rõ_ràng trừ các hàng bên ngoài mỗi bên Vảy bên hơi xiên Số_lượng vảy bụng khoảng 124 140 hiếm khi hơn 132 ở rắn đực hiếm khi ít hơn 132 ở rắn cái Có 17 33 cặp vải dưới đuôi rắn đực không ít hơn 25 rắn cái không nhiều hơn 23 Vảy hậu_môn đơn_lẻ Màu_sắc hoa_văn bao_gồm một loạt những vệt màu nhạt tựa hình_chữ_nhật chạy xuống trung_tâm lưng khoảng trống ở giữa có nhiều dấu_vết sẫm màu có hình đồng_hồ cát mép vàng Sườn có một loạt đốm hình_thoi màu nâu vàng hoặc nâu cùng những thanh dọc sáng màu ở giữa Bụng nhạt màu cùng nhiều vệt màu nâu hoặc đen không đều Đầu rắn màu trắng hoặc màu kem một đường_thẳng sẫm màu mịn ở trung_tâm nhiều đốm đen trên góc phía sau một đốm tam_giác xanh đen sẫm nằm đằng sau và bên dưới mỗi mắt Tròng_đen mắt có màu kem trắng vàng cam hoặc bạc Phân_bố và sinh cảnh Loài rắn này có_thể tìm được tại Guinea Ghana Togo Nigeria Cameroon Guinea_xích_đạo Gabon cộng_hoà_Congo cộng_hoà Dân_chủ Congo miền bắc Angola cộng_hoà_Trung_Phi Nam_Sudan Uganda Kenya miền đông Tanzania Zambia Malawi miền đông Zimbabwe Mozambique và đông bắc tỉnh KwaZulu_Natal tại Nam_Phi Mallow et al 2003 cũng liệt_kê Sierra_Leone Sénégal và Liberia tại Tây_Phi_Nơi phân_loại được xác_định là Gabon châu_Phi_Rắn hổ lục Gaboon thường tìm được tại rừng nhiệt_đới và rừng thưa gần đó chủ_yếu ở độ cao_thấp nhưng thỉnh_thoảng cao đến 1500 m trên mực nước_biển Spawls et al 2004 đề_cập đến độ cao tối_đa 2100 m Theo Broadley và Cock 1975 rắn thường tìm được tại môi_trường song_song nơi cư_trú của họ_hàng gần B arietans thường tìm được tại làng quê mở_rộng Tại Tanzania loài rắn này tìm được trong bụi rậm khoảng thấp đồn_điền trồng điều trên đất nông_nghiệp dưới bụi cây hoặc bụi rậm Tại Uganda rắn tìm được trong rừng và đồng_cỏ gần đó Rắn cũng sung_túc trong các khu_vực rừng khai_hoang đồn_điền cacao tại tây Phi và đồn_điền cà_phê tại đông Phi_Rắn cũng sinh_sống trong rừng xanh quanh_năm tại Zambia Tại Zimbabwe rắn chỉ tại khu_vực có lượng mưa lớn dọc theo vách núi_rừng ở phía đông đất_nước Nhìn_chung rắn cũng có_thể tìm được tại đầm lầy cũng như trong vùng nước tĩnh và động Chúng thường tìm được ở khu_vực nông_nghiệp gần rừng và trên đường lộ vào ban_đêm Tập_tính Chủ_yếu về đêm rắn hổ lục Gaboon có tiếng di_chuyển chậm và điềm_tĩnh Chúng thường săn mồi bằng cách phục_kích thường_xuyên bỏ ra thời_gian dài bất_động chờ_đợi con mồi thích_hợp để cắn Mặt_khác rắn săn mồi tích_cực chủ_yếu trong 6 giờ đầu ban_đêm Tại Kumasi_Ghana chúng thường_xuyên bị người giữ nông_trại giết xung_quanh vài chuồng ngựa trên bãi đất trống cách rừng khoảng 500 mét một dấu_hiệu cho biết chúng đang săn chuột trên đồng_cỏ Loài rắn này thường rất điềm_tĩnh thậm_chí khi cầm lên hiếm khi cắn hoặc rít không giống như hầu_hết rắn hổ lục Tuy_nhiên những con rắn kích_động vẫn gây ra các vết cắn Vận_động chủ_yếu theo đường_thẳng chuyển_động trườn bò chậm_chạp bằng vảy bụng Rắn có_thể quằn_quại từ bên này sang bên kia khi báo_động nhưng chỉ trong khoảng_cách ngắn Ditmars 1933 thậm_chí miêu_tả rắn có khả_năng uốn_khúc phía bên Nếu bị đe_doạ rắn có_thể lớn_tiếng rít lên như một lời cảnh_báo làm như_vậy theo một nhịp_điệu sâu và ổn_định phần đầu hơi dẹt tại mỗi thời_điểm thở Mặc_dù vậy rắn không tấn_công trừ khi bị khiêu_khích nghiêm_trọng tuy_nhiên rắn hổ lục Gaboon là một trong những loài rắn nổi_tiếng nhanh_nhẹn nhất trên thế_giới vì_vậy cần thận_trọng khi cầm chúng lên Đã có nhiều mô_tả về tính_khí không hung_hăng chung của rắn Sweeney 1961 đã viết rằng rắn hổ lục dễ điều_khiển có_thể cầm lên một_cách tự_do như bất_kỳ loài rắn không có nọc_độc nào mặc_dù điều này hoàn_toàn không nên Trong Lane 1963 Ionides giải_thích ông sẽ chụp hình_mẫu vật bằng cách đầu_tiên chạm nhẹ vào đỉnh đầu rắn với một cặp kẹp để kiểm_tra phản_ứng của rắn hổ lục Rắn giận_dữ hiếm khi phô_bày ra do_đó cây kẹp thường được đặt sang một bên Con rắn được túm chặt ngay cổ bằng một tay và cơ_thể rắn được giữ chặt nhờ người khác khi ông nhặt chúng lên đưa con rắn vào chiếc hộp đóng nắp Ông cho biết những con rắn hầu_như không bao_giờ cắn nhau Parry 1975 mô_tả cách_thức loài rắn này có một phạm_vi chuyển_động mắt rộng_lớn hơn so với những loài rắn khác Cùng một_mặt phẳng nằm ngang chuyển_động mắt có_thể được duy_trì ngay cả khi phần đầu có_thể xoay lên hoặc xuống một góc của lên đến 45 Nếu phần đầu rắn có_thể xoay 360 một mắt sẽ nghiêng lên và mắt còn lại nhìn xuống tuỳ_thuộc vào chiều quay Ngoài_ra nếu một mắt nhìn về phía trước_mắt kia nhìn lại như_thể cả hai đều được kết_nối với một vị_trí cố_định trên một trục giữa hai mắt Nhìn_chung đôi mắt rắn thường liếc qua_lại nhanh và cử_chỉ giật giật Khi ngủ mắt không chuyển_động và đồng_tử tương_tác mạnh_mẽ Đồng_tử co_giãn đột_ngột và chuyển_động mắt tiếp_tục trở_lại khi con rắn tỉnh dậy Khẩu_phần Do kích_thước cơ_thể to_lớn nặng_nề rắn trưởng_thành không cố ăn con mồi lớn như thỏ trưởng_thành Khi con mồi xuất_hiện rắn tấn_công với độ_chính_xác rất nhanh từ bất_kỳ góc_độ nào Một_khi rắn tấn_công con mồi chúng ngoạm chặt bằng cặp răng_nanh lớn chứ không để con mồi chạy đi và chờ_đợi mồi chết Hành_vi này rất khác với hành_vi những loài rắn khác Rắn hổ lục Gaboon có khẩu_phần đa_dạng với nhiều loài gồm chim ví_dụ bồ_câu gà_sao đa_đa lưỡng_cư ví_dụ ếch cóc và thú nhỏ chẳng_hạn như thú gặm_nhấm ví_dụ chuột_đồng chuột_cống thỏ và nhím Ngoài_ra còn có báo_cáo loài rắn này còn săn con mồi khó hơn chẳng_hạn như khỉ cây chuột_túi Gambia Cricetomys nhím đuôi cọ châu_Phi_Atherurus và thậm_chí cả linh_dương hoàng_gia nhỏ Neotragus_Sinh sản Trong thời_gian động_dục đỉnh_cao rắn hổ lục đực tham_gia chiến_đấu Điều này bắt_đầu bằng một con đực xoa cằm của nó dọc theo lưng con rắn khác Rắn đực thứ hai sau đó nâng đầu nó lên càng cao càng tốt Khi cả hai đều làm như_vậy cổ rắn quấn vào nhau Khi phần đầu cân_bằng rắn quay_vòng trở_lại và đẩy Cơ_thể rắn xen_lẫn vào nhau khi chuyển_đổi vị_trí Rắn trở_nên lãng_quên mọi thứ khác tiếp_tục ngay vòng cả sau khi ngã lên một_mặt phẳng hoặc xuống_nước Đôi_khi rắn quấn vào nhau và bóp chặt đến_nỗi vảy rắn tách ra do áp_lực Rắn cũng đã từng quan_sát rằng đấu nhau khi miệng đóng lại Thỉnh_thoảng rắn chiến_đấu sẽ trở_nên mệt_mỏi và hoà chiến bằng cách đồng_thuận nghỉ_ngơi một thời_gian trước khi đấu trở_lại một lần nữa Sự_kiện này được giải_quyết khi một trong hai thúc đầu con rắn kia xuống đất thành_công và nâng đầu nó lên 20 30 cm Trong điều_kiện nuôi nhốt chiến_đấu có_thể xảy ra bốn hoặc năm lần một tuần cho đến khi tán_tỉnh và giao_phối kết_thúc Thai kỳ mất khoảng 7 tháng chu_kỳ sinh_sản khoảng 2 đến 3 năm Một chu_kỳ sinh_sản 5 năm có_thể diễn ra Thường_xuyên rắn sinh_sản cuối mùa hè Phân loài B g gabonica sinh ra 8 43 rắn con Phân loài B g rhinoceros có sinh nhiều đến 60 rắn con Tuy_nhiên thực_tế số_lượng rắn con hiếm khi vượt quá 24 Rắn sơ_sinh dài 25 32 cm và nặng 25 45 g Nọc_độc Vết cắn của loài rắn này rất hiếm do tính_chất cực_kỳ không hung_hăng của chúng và vì phạm_vi được giới_hạn đến khu_vực rừng nhiệt_đới Do bởi tính_cách chậm_chạp và miễn_cưỡng khi di_chuyển ngay cả khi tiếp_cận rắn cắn thường xảy ra do vô_tình giẫm phải một con rắn Gaboon nhưng thậm_chí về sau không đảm_bảo đó là một vết cắn Tuy_nhiên khi một vết cắn xảy ra phải luôn_luôn được xem là một ca cấp_cứu y_tế khẩn_cấp nghiêm_trọng Ngay cả khi vết cắn trung_bình từ_mẫu vật cỡ trung_bình vẫn có khả_năng gây tử_vong Chất kháng nọc_độc nên sử_dụng càng sớm càng tốt để cứu sống nạn_nhân nếu không ảnh_hưởng đến tứ_chi Nọc_độc huỷ_hoại tế_bào của loài rắn này đặc_biệt được xem là không quá độc dựa trên những thử_nghiệm tiến_hành trên chuột Trên chuột đo được khoảng 0 8 5 0 mg kg khi tiêm tĩnh_mạch 2 0 mg kg khi tiêm phúc_mạc và 5 0 6 0 mg kg khi tiêm dưới da Do tuyến nọc_độc to_lớn và mỗi vết cắn lại nhả ra liều_lượng nọc lớn nhất so với bất_kỳ loài rắn_độc nào khác Điều này phản_ánh thực_tế rằng không giống nhiều loài rắn_độc châu_Phi chẳng_hạn rắn puff adder hổ lục Gaboon không nhả con mồi sau khi cắn cho_phép tiêm vào lượng nọc_độc lớn hơn Liều_lượng có_thể liên_quan đến trọng_lượng cơ_thể trái_ngược với khoảng thời_gian co vắt Brown 1973 đưa ra độ biến_thiên liều_lượng nọc_độc khoảng 200 1000 mg nọc_độc khô Phạm_vi biến_thiên 200 600 mg cho mẫu_vật có chiều dài 125 155 cm cùng từng có báo_cáo Spawls và Branch 1995 phát_biểu rằng lượng nọc_độc từ 5 đến 7 ml 450 600 mg có_thể được tiêm vào trong một lần cắn đơn_nhất Nghiên_cứu của Marsh và Whaler 1984 báo_cáo liều_lượng tối_đa nọc_độc tươi khoảng 9 7 ml còn nọc_độc khô biến_chuyển đến 2400 mg Họ gắn kẹp điện mõm sấu với góc hàm mở_rộng gây_mê mẫu_vật chiều dài 133 136 cm chu_vi 23 25 cm trọng_lượng 1 3 3 4 kg lượng nọc_độc 1 3 7 6 ml trung_bình 4 4 ml Hai đến ba cú nổ điện trong không_gian cách nhau 5 giây đủ để làm trống_rỗng tuyến nọc_độc Con rắn được sử_dụng cho nghiên_cứu co vắt từ 7 đến 11 lần trong khoảng thời_gian 12 tháng trong thời_gian đó sức_khoẻ con rắn vẫn tốt và hiệu_lực nọc_độc vẫn như nhau Dựa trên độ nhạy_cảm của khỉ với nọc_độc Whaler 1971 ước_lượng 14 mg nọc_độc đủ để gây tử_vong cho một người tương_đương 0 06 ml nọc_độc hoặc 1 50 đến 1 1000 những gì có_thể đạt được trong một lần co vắt duy_nhất Marsh và Whaler 1984 ghi lại 35 mg 1 30 lượng nọc_độc trung_bình sẽ đủ để giết một người đàn_ông nặng Branch 1992 cho rằng 90 100 mg sẽ gây tử_vong ở người Do sự hiếm có của các loại vết rắn cắn tiếp_tục điều_tra là cần_thiết Ở con_người một vết cắn gây ra những triệu_chứng nhanh và dễ thấy sưng phồng đau dữ_dội sốc nặng và bỏng giộp vây quanh Triệu_chứng khác có_thể bao_gồm chuyển_động không ngang_hàng đại_tiện tiểu_tiện sưng phồng lưỡi và mí mắt co_giật và bất_tỉnh Bỏng giộp bầm tím và hoại_tử có_thể bao_quát Có_thể bất_ngờ hạ huyết_áp tổn_thương tim và khó thở Máu có_thể không đông tụ được xuất_huyết nội_bộ mà có_thể dẫn đến chứng huyết niệu và nôn ra máu Tổn_thương mô nội_bộ có_thể đòi_hỏi phải phẫu_thuật cắt_xén và có_lẽ cắt cụt Lành vết_thương có_thể chậm và tử_vong trong giai_đoạn phục_hồi không phải hiếm Xem thêm BULLET Rắn cắn Tham_khảo BULLET Boulenger_GA 1896 Catalogue of the Snakes in the British_Museum_Natural_History Volume_III_Containing the Viperidæ_London_Trustees of the British_Museum_Natural_History Taylor and Francis printers xiv 727 pp Plates I_XXV_Bitis gabonica pp 499 500 BULLET Bowler_JK 1975 Longevity of Reptiles and Amphibians in North_American_Collections as of ngày 1 tháng 11 năm 1975 Athens_Ohio_Society for the Study of Amphibians and Reptiles_Herpetological_Circulars 6 1 32 BULLET Branch_Bill 2004 Field_Guide to Snakes and Other_Reptiles of Southern_Africa_Third_Revised edition Second impression Sanibel_Island_Florida_Ralph Curtis_Books 399 pp ISBN 0 88359 042 5 Bitis gabonica p 115 Plates 3 12 BULLET Duméril_A_M_C Bibron_G_Duméril_A 1854 Erpétologie générale ou histoire naturelle complète des reptiles Tome septième Deuxième partie Comprenant l histoire des serpents venimeux Paris_Roret xii pp 781 1536 Echidna gabonica pp 1428 1430 BULLET Forbes_CD_Turpie_AGG Ferguson_JC_McNicol_GP Douglas_AS 1969 Effect of gaboon viper Bitis gabonica venom on blood coagulation platelets and the fibrinolytic enzyme system Journal of Clinical_Pathology 22 312 316 BULLET Lane_M 1963 Life with Ionides_London_Hamish_Hamilton 157 pp BULLET Lenk_P_Herrmann_H W Joger_U_Wink_M 1999 Phylogeny and Taxonomic_Subdivision of Bitis_Reptilia_Viperidae_Based on Molecular_Evidence_Kaupia_Darmstädter Beiträge zur Naturgeschichte 8 31 38 BULLET Marsh_NE_Whaler_BC 1984 The_Gaboon viper Bitis gabonica its biology venom components and toxinology Toxicon 22 5 669 694 BULLET Morris_PA 1948 Boy s Book of Snakes_How to Recognize and Understand_Them_A volume of the Humanizing_Science_Series edited by Jacques_Cattell_New_York Ronald_Press viii 185 pp Gaboon viper Bitis gabonica pp 158 159 182 BULLET Sweeney_RCH 1961 Snakes of Nyasaland_Zomba_Nyasaland_The Nyasaland_Society and Nyasaland_Government 74 pp Liên_kết ngoài BULLET Keeping_Gaboon_Vipers at VenomousReptiles org Truy_cập 2 tháng 8 năm 2007 BULLET Truy_cập 9 tháng 12 năm 2006 BULLET Truy_cập 8 tháng 8 năm 2007 BULLET B g gabonica image at Glades_Herp_Truy cập 9 tháng 8 năm 2007 BULLET Gaboon_Viper_Pictures at Animal_Spot_BULLET_Life is Short but Snakes are_Long
Rắn hổ lục Gaboon