Lý_Nguyên_Cát_Lý Nguyên Cát chữ Hán_李元吉 603 2 tháng 7 năm 626 biểu tự Tam_Hồ_三胡 là một thân_vương của triều_đại nhà Đường Ông là con của hoàng_đế khai_quốc Đường_Cao Tổ_Lý_Uyên và về phe của Thái_tử Lý_Kiến_Thành trong cuộc tranh_chấp quyền_lực với Tần vương Lý_Thế_Dân_Năm 626 Lý_Thế_Dân gây ra Sự biến Huyền_Vũ môn sát_hại Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát_Thân thế Lý_Nguyên_Cát sinh năm 603 tức trong thời_gian trị_vì của Tuỳ_Văn_Đế_Dương Kiên_Ông là con trai thứ 4 và là con trai út của Lý_Uyên với Đậu phu_nhân con gái của Thần_Vũ công Đậu_Nghị_竇毅 với Tương_Dương công_chúa Bắc_Chu_Lý_Nguyên Cát có ba anh Lý_Kiến_Thành_Lý_Thế_Dân và Lý_Nguyên_Bá qua_đời năm 614 và một chị_em gái mà về sau trở_thành Bình_Dương Chiêu công_chúa Năm 616 các cuộc khởi_nghĩa nông_dân bắt_đầu nhấn_chìm miền Bắc_Trung_Hoa còn Đông_Đột_Quyết thường_xuyên suất quân xâm_nhập Tuỳ_Dạng_Đế phái Lý_Uyên đi trấn_thủ Thái_Nguyên với nhiệm_vụ chống lại cả quân nổi_dậy và quân Đột_Quyết_Khi đó Lý_Uyên đưa Lý_Thế_Dân cùng đến Thái_Nguyên song để Lý_Kiến_Thành_Lý Nguyên Cát và một người con khác là Lý_Trí Vân cùng gia_thuộc ở Hà_Đông 河東 nay thuộc Vận_Thành_Sơn_Tây Năm 617 do lo_sợ sẽ bị Tuỳ_Dạng_Đế trừng_phạt vì không đối_phó được với Định_Dương khả hãn Lưu_Vũ_Chu một thủ_lĩnh nổi_dậy lại được Lý_Thế_Dân thuyết_phục Lý_Uyên nổi_dậy phản Tuỳ Sau đó Lý_Uyên bí_mật phái người đến Hà_Đông bảo các nhi tử chạy đến Thái_Nguyên Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát đến Thái_Nguyên song để Lý_Trí Vân mới 13 tuổi ở lại Hà_Đông Tuy_nhiên trước khi Lý_Kiến_Thành_Lý Nguyên Cát và Sài_Thiệu con rể đến được Thái_Nguyên Lý_Uyên nổi_dậy tuyên_bố là muốn lập Dương_Hựu làm hoàng_đế và để Tuỳ_Dạng_Đế làm thái_thượng_hoàng Đáp lại các quan_lại triều Tuỳ bắt_giữ Lý_Trí Vân giải đến Trường An rồi xử_tử Góp_phần khai_quốc Lý_Nguyên_Cát không trở_thành các trọng tướng như hai huynh Lý_Kiến_Thành và Lý_Thế_Dân ông được bổ_nhiệm làm Thái_Nguyên quận thủ được phong tước Cô Tang quận công 姑臧郡公_Khi Lý_Uyên dẫn quân hướng về Trường An ông ta để Lý_Nguyên_Cát lưu thủ Thái_Nguyên Cũng trong năm đó sau khi chiếm được Trường An và tôn Dương_Hựu làm hoàng_đế tức Tuỳ_Cung_Đế_Lý Uyên nắm quyền phụ_chính và phong Lý_Nguyên_Cát làm Tề quốc_công 齐国公 quản_lý việc quân_sự của 15 quận quanh Thái_Nguyên trao chức Trấn_Bắc đại_tướng quân Vào mùa xuân năm 618 Vũ_Văn_Hoá_Cập tiến_hành binh_biến sát_hại Tuỳ_Dạng_Đế ở Giang Đô_江都 nay thuộc Dương_Châu_Giang_Tô Khi tin_tức truyền đến Trường An_Lý_Uyên buộc Tuỳ_Cung_Đế phải thiện nhượng cho mình khởi_đầu triều Đường Lý_Nguyên_Cát thụ_phong tước Tề vương 齊王 được trao chức Tịnh_Châu tổng quản Tịnh châu bao_gồm cả thành Thái_Nguyên Khi lưu thủ Thái_Nguyên Lý_Nguyên_Cát được mô_tả là kiêu_căng và hoang_phí và ông thường tổ_chức luyện_tập quân_sự cùng với những người thiếp và thị_nữ của ông trong đó sử_dụng khôi giáp và vũ_khí thật khiến họ phải chịu nhiều thương_vong bản_thân Lý_Nguyên_Cát cũng bị_thương Thị_nữ Trần_Thiện_Ý_陳善意 cố thuyết_phục Lý_Nguyên_Cát thay_đổi song ông ra_lệnh cho lính canh đánh chết Thiện_Ý Vào mùa xuân năm 619 khi Vũ_Văn_Hâm_宇文歆 thượng tấu vấn_đề này cho Đường_Cao Tổ_Đường_Cao_Tổ đá tạm_thời bãi_chức Lý_Nguyên_Cát_Tuy nhiên chưa đầy một tháng sau do người_dân Thái_Nguyên đề_nghị để Lý_Nguyên_Cát trấn_thủ thành Đường_Cao Tổ phục_chức cho hoàng nhi Các sử_gia truyền_thống cáo_buộc Lý_Nguyên_Cát ép_buộc người_dân phải trình_tấu cho Đường_Cao Tổ_Vào mùa hè năm 619 Lưu_Vũ_Chu tiến đánh khu_vực Thái_Nguyên Lý_Nguyên_Cát phái Trương_Đạt_張達 đi đánh Lưu_Vũ_Chu bất_chấp việc Trương_Đạt phản_đối về việc đội quân được giao có quá ít binh_lính Trương_Đạt quả_nhiên chiến_bại ông ta tức_giận nên đầu_hàng Lưu_Vũ_Chu và dẫn quân Định_Dương tiến_công vào các vị_trí phòng_thủ của Đường Ngay sau đó Lưu_Vũ_Chu bao_vây Thái_Nguyên Lý_Nguyên_Cát ban_đầu có_thể đẩy_lùi được Lưu_Vũ_Chu song sau đó Lưu_Vũ_Chu quay trở_lại và tiếp_tục bao_vây Thái_Nguyên Vào mùa thu năm 619 Lý_Nguyên_Cát cùng thê_thiếp chạy đến Trường An_Thái_Nguyên bị Lưu_Vũ_Chu chiếm_giữ Năm 621 khi Lý_Thế_Dân dẫn quân bao_vây kinh_thành Lạc_Dương của Vương_Thế_Sung_Lý Nguyên Cát làm phó tướng của Lý_Thế_Dân_Khi Đậu_Kiến_Đức đến cứu_viện Vương_Thế_Sung_Lý_Thế_Dân để Lý_Nguyên_Cát ở lại tiếp_tục bao_vây Lạc_Dương và trông_chừng Vương_Thế_Sung còn bản_thân dẫn quân đến Hổ_Lao quan giao_chiến với Đậu_Kiến_Đức_Quân Đường sau đó giành được chiến_thắng diệt được cả nước Trịnh_Thế_Sung và nước Hạ_Kiến_Đức_Lý Nguyên Cát được thăng làm Thị trung Tương châu đạo hành đài thượng_thư lệnh Tắc_Châu_Thứ sử Khi Đường_Cao Tổ hạ_lệnh đúc tiền mới đồng_thời cũng cấm nghiêm_ngặt người khác đúc tiền ngoại_trừ Lý_Thế_Dân_Lý Nguyên Cát và Bùi_Tịch_Đến khi Lưu_Hắc_Thát nổi_dậy chống Đường và chiếm_cứ lãnh_thổ trước_đây của Đậu_Kiến_Đức_Lý_Thế_Dân và Lý_Nguyên_Cát được cử đi trấn_áp Lý_Thế_Dân đánh_bại Lưu_Hắc_Thát vào mùa xuân năm 622 buộc Lưu_Hắc_Thát phải chạy trốn sang Đông_Đột_Quyết Sau đó họ tiến_công một thủ_lĩnh nổi_dậy khác là Lỗ vương Từ Viên Lãng_Lý_Thế_Dân trở về Trường An và giao cho Lý_Nguyên_Cát tiến_hành các hoạt_động chống Từ Tuy_nhiên Lưu_Hắc_Thát lúc này lại trở về từ Đông_Đột_Quyết tái_chiếm lãnh_thổ cũ của Đậu_Kiến_Đức_Lý Nguyên Cát không_thể cản nổi Giúp_Thái tử chống Lý_Thế_Dân_Trong khi đó giữa Thái_tử Lý_Kiến_Thành và Lý_Thế_Dân diễn ra cạnh_tranh quyền_lực khốc_liệt Lý_Nguyên_Cát về phe Lý_Kiến_Thành trong cuộc cạnh_tranh này và thường thúc_đẩy Lý_Kiến_Thành có hành_động cứng_rắn chống lại Lý_Thế_Dân_Lý Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát có quan_hệ thân_thiết với các sủng phi của Đường_Cao Tổ hơn Lý_Thế_Dân các phi_tần này nói giúp cho Lý_Kiến_Thành trước Đường_Cao Tổ khiến Đường_Cao Tổ từ_bỏ ý_nghĩ đưa Lý_Thế_Dân lên làm hoàng_thái_tử Khi Lý_Kiến_Thành tình_nguyện suất quân đi đánh Lưu_Hắc_Thát để lập_công Lý_Nguyên_Cát tham_gia cùng Khoảng tết năm 623 quân của Lưu_Hắc_Thát sa_lầy khi tiến_công Nguỵ_Châu_魏州 nay thuộc Hàm_Đan_Hà_Bắc của nhà Đường Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát thừa_cơ tiêu_diệt quân của Lưu_Hắc_Thát tại Quán_Đào_館陶 nay cũng thuộc Hàm_Đan_Lưu_Hắc Thát chạy trốn sang Đông_Đột_Quyết song bị Gia_Cát_Đức_Uy 諸葛德威 bắt_giữ rồi bị giải đến chỗ Lý_Kiến_Thành_Lý Kiến_Thành cho xử_tử Lưu_Vào một dịp Lý_Nguyên_Cát cố thuyết_phục Lý_Kiến_Thành ám_sát Lý_Thế_Dân khi Lý_Thế_Dân đến phủ của Lý_Nguyên_Cát song Lý_Kiến_Thành không nỡ giết chết hoàng đệ nên yêu_cầu Lý_Nguyên_Cát dừng lại Sau đó Lý_Kiến_Thành định tiến_hành chính_biến nên bị Đường_Cao Tổ phế_truất khỏi ngôi_vị Thái_tử và giáng làm Thục vương sau đó bị đến đất Thục_Tuy nhiên đến khi Lý_Thế_Dân đem quân rời đi Lý_Nguyên_Cát cùng các phi_tần của Đường_Cao Tổ và tể_tướng Phong_Đức_Di_封德彝 nói giúp cho Lý_Kiến_Thành_Đường Cao_Tổ vì_thế thay_đổi ý_định phóng_thích Lý_Kiến_Thành cho_phép trở về Trường An và vẫn giữ tước_vị Thái_tử Đường_Cao Tổ chỉ quy tội gây bất_hoà giữa các con cho các thuộc_hạ của Thái_tử và Lý_Thế_Dân đưa họ đi lưu_đày Cùng năm trước các cuộc tiến_công liên_tục từ Đông_Đột_Quyết_Đường Cao_Tổ suy_tính nghiêm_túc đến việc đốt bỏ Trường An và rời kinh_đô đến Phàn_Thành_Lý_Kiến Thành Lý_Nguyên_Cát và Bùi_Tịch chấp_thuận đề_xuất này Tuy_nhiên Lý_Thế_Dân phản_đối vì_thế kế_hoạch không được thực_hiện Trong khi đó Lý_Thế_Dân phái tâm_phúc của mình đến Lạc_Dương để lập căn_cứ ở đó Đến khi Lý_Thế_Dân bị ngộ_độc nặng sau một bữa tiệc ở Đông_cung Đường_Cao Tổ và Lý_Thế_Dân đều nghĩ rằng Lý_Kiến_Thành hạ độc Đường_Cao Tổ tính đến việc phái Lý_Thế_Dân đến trấn_thủ Lạc_Dương để ngăn_ngừa xung_đột tiếp_diễn Tuy_nhiên Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát sau khi đàm_luận thì cho rằng điều này sẽ giúp Lý_Thế_Dân có cơ_hội gây_dựng căn_cứ quyền_lực riêng vì_thế phản_đối Đường_Cao Tổ quyết_định không thực_hiện điều này Qua_đời Năm 626 Lý_Thế_Dân lo_sợ rằng mình sẽ bị Lý_Kiến_Thành sát_hại các thuộc_hạ của Thế_Dân là Phòng Huyền_Linh_Đỗ_Như Hối và Trưởng Tôn_Vô_Kị liên_tục thúc_giục Lý_Thế_Dân có hành_động trước còn Nguỵ_Trưng cũng khuyến_nghị Lý_Kiến_Thành tiến_công Lý_Thế_Dân trước Lý_Kiến_Thành thuyết_phục Đường_Cao Tổ loại_bỏ Phòng Huyền_Linh và Đỗ_Như_Hối cũng như Uất_Trì_Kính_Đức và Trình_Tri_Tiết khỏi địa_vị thuộc_hạ của Lý_Thế_Dân_Trưởng Tôn_Vô_Kị không bị loại_bỏ và vẫn tiếp_tục cố thuyết_phục Lý_Thế_Dân hành_động trước Vào mùa đông năm 626 Đông_Đột_Quyết lại tiến_công Đường và theo đề_xuất của Lý_Kiến_Thành_Đường Cao_Tổ quyết_định để Lý_Nguyên_Cát xuất_quân đi kháng_cự thay_thế Lý_Thế_Dân_Lý Nguyên Cát được quyền chỉ_huy phần_lớn các binh_lính dưới quyền Lý_Thế_Dân trước_đây Lý_Thế_Dân hết_sức lo_lắng sợ rằng với việc quyền binh nắm trong tay Lý_Nguyên_Cát ông sẽ không_thể kháng_cự lại một_khi bị tiến_công Lý_Thế_Dân phái Uất_Trì_Kính_Đức bí_mật đưa Phòng Huyền_Linh và Đỗ_Như_Hối về phủ của mình và vào một đêm họ dâng tấu cáo_buộc với Đường_Cao Tổ rằng Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát tà_dâm với các phi_tần của Đường_Cao Tổ_Đáp lại Đường_Cao Tổ hạ chiếu triệu Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát vào triều sáng hôm sau ngoài_ra cũng triệu các lão thần Bùi_Tịch_Tiêu_Vũ và Trần_Thúc_Đạt đến để tra_xét cáo_buộc của Lý_Thế_Dân_Biết Lý_Kiến_Thành và Lý_Nguyên_Cát sẽ đi qua Huyền_Vũ môn 玄武門 ở phía bắc hoàng_cung Lý_Thế_Dân phái Trưởng Tôn_Vộ_Kỵ và Uất_Trì_Kính_Đức phục_kích Lý_Thế_Dân đích_thân bắn một mũi_tên giết chết Lý_Kiến_Thành còn Uất_Trì_Kính_Đức giết chết Lý_Nguyên_Cát_Quân của Lý_Thế_Dân tiến vào cung Đường_Cao Tổ buộc phải lập Lý_Thế_Dân làm thái_tử hai tháng sau thì nhường ngôi Cả năm con trai của Lý_Kiến_Thành cũng bị Lý_Thế_Dân giết chết Cả năm con trai của Lý_Nguyên_Cát cũng bị Lý_Thế_Dân xử_tử Vợ của Nguyên Cát là Dương_vương_phi được Lý_Thế_Dân nạp làm phi Đó là Sự biến Huyền_Vũ môn nổi_tiếng đầu triều Đường Lý_Nguyên_Cát thoạt_đầu bị tước bỏ khỏi danh_sách tông thất Sau khi Đường Thái_Tông tức_vị truy_phong Lý_Nguyên_Cát là Hải_Lăng Lạt quận vương 海陵剌郡王_Năm 642 Đường Thái_Tông lại truy_phong Lý_Nguyên_Cát là Sào_Lạt vương 巢剌王 và cho hoàng_tử con mình với Dương thị là Tào vương Lý_Minh_李明 làm hậu tự của Lý_Nguyên_Cát_Gia_đình BULLET Thê_thiếp BULLET 1 Vương_phi_Dương thị sau lấy Đường Thái_Tông_BULLET 2 Mỗ_Cơ_某姬_BULLET Hậu_duệ BULLET 1 Lý_Thừa_Nghiệp_李承業 phong Lương quận vương 梁郡王_BULLET 2 Lý_Thừa_Loan_李承鸞 phong Ngư_Dương_vương 渔阳王_BULLET 3 Lý_Thừa_Tưởng_李承獎 phong Phổ_An vương 普安王_BULLET 4 Lý_Thừa_Dụ_李承裕 phong Giang_Hạ vương 江夏王_BULLET 5 Lý_Thừa_Độ_李承度 phong Nghĩa Dương_vương 义阳王_BULLET 6 Hoà_Tĩnh huyện chúa 和静县主 lấy Tiết_Nguyên_Siêu_薛元超 cháu Tiết_Đạo_Hành_薛道衡 BULLET 7 Thọ_Xuân huyện chúa 寿春县主 lấy Dương_Dự_Chi_杨豫之 con Dương_Sư_Đạo_杨师道 BULLET 8 Văn_An huyện chúa 文安县主 623 648 lấy Đoạn Nghiễm_段俨_BULLET 9 Tân_Dã huyện chúa Lý_Lệnh_新野县主李令 624 662 tự Thục_Huyến_淑绚 lấy Bùi_Trọng_Huy_裴重晖 BULLET 10 Quy_Nhân huyện chúa 归仁县主 625 668 lấy con trai thứ hai của Trường Đạo huyện công Khương_Mô_姜謩_Tham khảo BULLET Cựu_Đường thư BULLET Tân_Đường thư BULLET Tư trị thông giám các quyển
Lý_Nguyên_Cát