Chùa Thanh_Mai Chùa Thanh_Mai là một danh_lam thuộc địa_phận xã Hoàng_Hoa_Thám thành_phố Chí_Linh tỉnh Hải_Dương Việt_Nam Chùa được Thiền_sư Pháp Loa tôn giả xây_dựng vào_khoảng năm 1329 gắn liền với cuộc_đời và sự_nghiệp của ông vị tổ thứ hai của Thiền phái Trúc_Lâm_Yên_Tử Vị_trí Chùa Thanh_Mai vốn được xây_dựng vào_khoảng năm 1329 trên sườn núi Thanh_Mai hay còn gọi là núi Tam_Ban nghĩa_là ba cấp núi nối_liền nhau của ba tỉnh Bắc_Giang Hải_Dương Quảng_Ninh thuộc cánh_cung Đông_Triều cao khoảng 200m thuộc địa_phận xã Hoàng_Hoa_Thám thành_phố Chí_Linh Vị_trí dựng chùa thuộc_cấp thứ hai của ngọn núi là khu đất bằng_phẳng nhất Chùa cách quốc_lộ 18A 12 km cách Sao Đỏ trung_tâm thành_phố Chí_Linh chừng 15 km cách thị_trấn Đông_Triều khoảng 17 km và thành_phố Hải_Dương khoảng 50 km Lịch_sử Chùa được xây_dựng dưới thời Trần rồi trở_thành đại danh_lam dưới thời thiền_sư Pháp Loa 1284 1330 và người kế_nhiệm là thiền_sư Huyền_Quang 1254 1334 Nghiên_cứu cho thấy bản_thân Pháp Loa cho đến năm 1329 đã mở_mang và xây_dựng hai khu chùa lớn là chùa Báo_Ân phủ Siêu_Loại_Bắc_Ninh nay là xã Dương_Quang_Gia_Lâm Hà_Nội và chùa Quỳnh_Lâm_Đông_Triều Quảng_Ninh riêng chùa Báo_Ân đã cho xây 33 cơ_sở gồm điện Phật gác chứa kinh và tăng đường Ông còn dựng các am như Hồ_Thiên_Chân_Lạc_Yên Mã_Vĩnh_Khiêm_Hạc Lai mở_rộng các khu chùa Thanh_Mai và chùa Côn_Sơn_Như vậy chùa Thanh_Mai không phải do Pháp Loa xây_dựng mà chỉ mở_rộng và phát_triển thành một chốn Tổ của phái Trúc_Lâm_Trải qua các biến_cố lịch_sử sự tàn_phá của thiên_nhiên chiến_tranh ngôi chùa cổ đã sụp_đổ các cổ_vật bị mất và hư_hại gần hết di_tích trở_thành hoang_phế và bị lãng_quên Năm 1980 với mong_muốn phục_dựng và bảo_tồn một di_tích lịch_sử quan_trọng chùa đã được đầu_tư khôi_phục dần_dần theo từng hạng_mục Năm 1992 chùa Thanh_Mai đã được Bộ Văn_hoá Thông_tin và thế thao công_nhận là Di_tích lịch_sử văn_hoá cấp quốc_gia Nhưng quy_mô nhỏ_hẹp lại ở nơi heo_hút đường_sá đi_lại khó_khăn chùa Thanh_Mai vẫn bị chìm trong quên_lãng Năm 1994 Sư_thầy Thích_Chí Trung được cử về trụ_trì tại chùa Khi đó thực_trạng ngôi chùa rơi vào cảnh hoang_tàn đổ_nát Trăn_trở trước nguy_cơ biến mất của di_tích sư_thầy đã vận_động đóng_góp công_đức trùng_tu khôi_phục lại chùa Từ năm 1994 2000 với sự hỗ_trợ của Sở Giao_thông Vận_tải và Công_ty Điện_lực Hải_Dương 2 km đường lên chùa được mở 1 km đường điện chiếu sáng được mắc tháp Viên Thông được phục_dựng Ngày mất của Đệ nhị tổ Pháp Loa ngày 3 tháng 3 âm_lịch được chọn làm ngày lễ_hội của chùa Hội_chùa Thanh_Mai diễn ra vào ngày mùng một đến mùng ba tháng Ba âm_lịch hằng năm Lễ_hội được nhân_dân địa_phương và các tăng_ni phật_tử tổ_chức trọng_thể với nhiều nghi_lễ như giảng kinh chay đàn mộc dục Kiến_trúc và di_sản Năm 1994 Đại_Đức Thích_Chí Trung được cử về trụ_trì tại chùa Lúc đó các hạng_mục kiến_trúc đã xuống_cấp nghiêm_trọng Để khôi_phục lại di_tích nhà_chùa đã vận_động phật_tử đóng_góp công_đức trùng_tu xây_dựng lại chùa_tháp dựng lại bia Năm 2002 sư_thầy tiếp_tục vận_động các phật_tử quyên_góp xây_dựng 10 gian nhà Tổ theo kiểu chữ nhị rộng 130 m2 trị_giá 300 triệu và năm 2010 xây toàn_bộ khu nhà_bếp công_trình_phụ cho nhà_chùa trị_giá 400 triệu đồng Năm 2005 ngôi chùa được Nhà_nước đầu_tư 3 tỷ đồng xây_dựng 10 gian chính_điện diện_tích 180 m² với kiến_trúc kiểu chữ đinh tiền_đường chồng diêm 8 mái Năm 2007 chùa tiếp_tục được đầu_tư 10 tỷ đồng hoàn_thiện các hạng_mục như tam_quan 2 gian nhà bia 7 gian nhà_khách 7 gian nhà tăng Hiện_nay chính_điện chùa xây mới hoàn_toàn có kiến_trúc kiểu chữ Đinh với 7 gian tiền_đường 3 gian hậu_cung Kết_cấu khung chùa bằng gỗ lim với 12 cột cái đường_kính 50 cm cao 7 2m và 16 cột quân đường_kính 42 cm cao 3 5m được nối theo kiểu chồng rường bát đấu là kiểu kiến_trúc thời Trần_Mái chùa gồm 8 mái 8 đầu đao lợp ngói mũi hài trên nóc đắp bờ chính giữa đắp nổi bốn chữ Thanh_Mai thiền tự Hệ_thống thờ_tự hiện_nay không còn giữ được pho tượng cổ nào các tượng hoàn_toàn được làm mới trong khi trùng_tu Đáng chú_ý là các pho tượng đều được thếp vàng và 2 pho tượng hộ_pháp uy_nghi cao 3m được tạc hoàn_toàn bằng gỗ mít Cách bài_trí phối thờ tượng trong chùa theo dòng Lâm_Tế tông với 6 bệ thờ Vết_tích của chùa Thanh_Mai cổ chỉ còn gạch nền chân tảng và một_số bức tường theo từng khu có khoảng chín nền chùa cũ Các hiện_vật cổ còn lưu_giữ tại chùa bao_gồm BULLET Viên Thông_Bảo_Tháp xây_dựng năm 1334 trên có bia đá BULLET Tháp Phổ_Quang được xây_dựng năm Chính Hoà thứ 23 1702 BULLET Tháp Linh_Quang xây_dựng năm Chính Hoà thứ 24 1703 BULLET 5 ngôi tháp mộ khác chưa xác_định niên_đại BULLET Trong chùa cũng còn 4 tấm bia hai bia đá bốn mặt thời Lê_một bia thời Mạc và một bia thời Trần là Thanh_Mai_Viên Thông tháp bi đã được công_nhận Bảo_vật quốc_gia đợt 5 Bao quanh chùa Thanh_Mai là một khu rừng phong tạo nên một cảnh_quan đặc_trưng riêng cho phong_cảnh chùa Vào mùa đông_xuân khi rừng phong chuyển màu lá sẽ tạo ra con đường dẫn lên chùa rải lá phong nhiều màu đỏ cam vàng nâu Nếu con đường lên chùa chỉ rải_rác lá phong đỏ thì từ chùa đi lên phía trên núi lá phong càng dày_đặc Vào sâu trong rừng có những cây phong cổ_thụ vươn_mình cao_lớn những cây phong con lớp nọ lớp kia đỏ vàng đặc_biệt Bia_Thanh_Mai_Viên Thông tháp bi Bia_Thanh_Mai_Viên Thông tháp bi là tấm bia có niên_đại tuyệt_đối có giá_trị lớn khi nghiên_cứu lịch_sử Phật_giáo nói_riêng và lịch_sử văn_hoá Việt_Nam nói_chung Bia được dựng năm 1362 hơn 30 năm sau ngày Pháp Loa viên_tịch_Viên Thông tháp là nơi táng xá lị Pháp Loa phía sau chùa đã ghi lại thân_thế sự_nghiệp của ông đồng_thời là một biên_niên_sử Phật_giáo và những sinh_hoạt tín_ngưỡng Phật_giáo của thiền phái Trúc_Lâm_Yên_Tử thời Trần_Tình_trạng hiện_vật Năm 1994 Sư_thầy Thích_Chí Trung về trụ_trì chùa Thanh_Mai thì tấm bia nằm ngổn_ngang lẫn với những tấm bia khác rùa đá và các hiện_vật khác Nhà_chùa đã mang tấm bia này gắn lên lưng rùa đá rồi cho đặt tại vị_trí như hiện_nay Chính vì bị vất ngổn_ngang ngoài_trời mưa_nắng nên tấm bia này đã bị bào_mòn nhiều chữ trên bia mờ hẳn Bia hiện được đặt trong nhà bia có mái che phía trước Chính_điện Bia cao 131 cm không tính bệ rùa đá rộng 82 cm dày 14 cm Bia đặt trên lưng một con rùa đá còn nguyên_vẹn đủ đầu mai đuôi bốn chân đều có 5 móng Do nhiều chữ trên bia đã mờ nên hiện_nay vẫn chưa có bản dịch đầy_đủ và chính_xác của toàn_bộ văn_bia Thanh_Mai_Viên Thông tháp bi Các nhà_nghiên_cứu dịch văn_bia dựa trên bản_gốc chữ Hán trên bia và một_số văn_bản khác cũng nói đến cuộc_đời Đệ nhị tổ Pháp Loa như BULLET Phần Đệ nhị tổ niên phả thực lục trong sách Tam tổ thực lục kí_hiệu A 786 tại Viện nghiên_cứu Hán_Nôm_BULLET_Đệ nhị đại tổ bi trùng_tu sự_tích kí_thác bản N 13506 13510 tại Viện nghiên_cứu Hán_Nôm khắc năm Tự Đức thứ 9 1866 dựa trên văn_bia năm Chính Hoà thứ 5 1684 tại chùa Hương_Hải xã Hoàng_Hoa_Thám_Chí Linh_BULLET_Bản dịch bia Thanh_Mai năm 2002 của nhà_nghiên_cứu Cảnh_Tuệ_Linh_Đại học Trung_Chính Đài_Loan Mỹ_thuật Bia được tạo_tác bằng đá xanh nguyên khối được đặt trên lưng rùa đá Chính giữa mặt trước trán bia đề 6 chữ Thanh_Mai_Viên Thông tháp bi chia làm hai hàng chữ khắc theo kiểu Triện thư cách_điệu triện ngạch Thân bia khắc bài minh được viết theo kiểu Lệ thư chữ_viết mềm_mại thần_thái sống_động Trán bia trang_trí đôi rồng có mào thời Trần chầu hai bên hướng vào triện ngach Viền ngoài bia trang_trí hoa_văn dây cuốn cách_điệu Chân bia trang_trí hoa_văn sóng nước hình núi đặc_trưng thời Lý_Trần hoa_văn như_ý Mặt sau không có hoa_văn triện ngạch dù có đủ đường viền hoa_văn xung_quanh và phần cách chia của triện nghĩa_là nội_dung khung hình của mặt trước và mặt sau là đồng_bộ Văn_bản_học Hai mặt bia khắc hơn 5000 chữ Hán_Nội dung chữ đã mờ nhiều có chỗ đọc rõ hoặc đoán được Mặt trước gồm 39 dòng mỗi dòng 68 chữ Mặt sau gồm 42 dòng đa_phần là mỗi dòng 68 chữ cuối bia có vài dòng rất ít chữ Văn_bản do Thị giả Trung_Minh tập_hợp và soạn được Huyền_Quang khảo_đính lại Bia đá được đệ_tử Trí_Nhu xuất tiền mua Thiệu_Tuệ viết chữ Kim_Sơn và một đệ_tử nữa mờ tên phụng khắc vào năm Đại_Trị thứ 5 1362 khi cả Pháp Loa và Huyền_Quang đều đã viên_tịch Văn_bia cho biết những thông_tin giá_trị về văn_bản chữ Hán thời Trần_BULLET Đầu_tiên là việc kỵ huý chữ Nguyệt_月 tên bà Thiện_Đạo quốc_mẫu mẹ đẻ Thiên_Cảm hoàng_hậu Toàn_bộ chữ nguyệt trên bia đã được viết thiếu một nét ngang trong lòng chữ BULLET Thứ hai là việc đài chữ chữ liên_quan đến vua hoàng_tộc triều_đình thì bỏ một khoảng trống phía trước và viết dòng sau nhô cao lên triệt_để trên toàn_bộ văn_bản không như nhiều văn_bản Phật_giáo chỉ đài một_số chỗ hoặc không hề đài Nội_dung Nội_dung văn_bia ghi lại nhiều thông_tin quan_trọng về thiền phái Trúc_Lâm và phật_giáo Việt_Nam thời Trần_Năm 1314 các đệ_tử của Pháp Loa cho xây_dựng nhiều tháp chùa ở khắp_nơi Sư tạo hơn 1300 tượng Phật lớn_nhỏ hơn 100 tượng bằng đất dựng hai ngôi chùa lớn và 5 toà tháp lập hơn 200 tăng xá độ hơn 15 000 tăng_ni in bộ kinh Đại tạng Năm 1328 thiền_sư Pháp Loa cho đúc một pho tượng Di_Lặc và tâu xin nhà_vua cho được rước tượng từ nền điện lên bảo toạ để dát vàng Văn_bia viết Niên_hiệu Khai_Thái năm thứ nhất 1324 ngày 12 tháng 11 năm Giáp_Tý_Bảo_Từ hoàng_thái_hậu xin với Phổ tuệ Minh_Giác tôn giả tổ thứ hai dòng Trúc_Lâm cho dựng tượng Di_Lặc cao 6 thước Tư_đồ Văn_Huệ_Vương và Thượng_Trân thái trưởng công_chúa xin cúng chín nghìn lạng hoàng_kim để đúc pho tượng ấy Con trai trưởng của công_chúa Nhật_Trân là Thuận_Ứng cúng 50 mẫu ruộng ở trang Hoa_Lưu để làm của Tam_bảo chùa Quỳnh_Lâm_Tư đồ Văn_Huệ_Vương thiền_sư Thượng_Trân thái trưởng công_chúa cúng 300 mẫu ruộng ở Cự_Linh_Gia_Lâm lại cúng ruộng ở trang Vân_Động tất_cả cộng là 1 nghìn mẫu và 1 nghìn nam_nữ gia_nô vào chùa Quỳnh_Lâm_Vào năm Mậu_Thìn niên_hiệu Khai_Thái thứ 5 1328 tháng 3 Bảo_Từ hoàng_thái_hậu Bảo_Huệ quốc_mẫu mời sư đến chùa Quỳnh_Lâm tập_hợp sư_sãi mười phương diễn_giảng Đại_Thừa chân kinh lại lập đàn chay 10 ngày cầu cho Trần_Anh_Tông hoàng_đế Bồ_Tát Minh_Tông hoàng_đế Bồ_Tát phê_chuẩn lời tâu của sư chùa cho cấm_quân đến rước tượng Phật_Di_Lặc đặt lên điện và thếp vàng Văn_bia còn cho biết chùa Vĩnh_Nghiêm_Bắc_Giang là chốn tổ của giáo_hội Trúc_Lâm nơi san khắc các bộ kinh Phật_Bia cũng nhắc đến việc đúc tượng Thiên_Thủ_Đại_Bi tức_là_tượng Quan âm nghìn mẳt nghìn tay Tại Việt_Nam thời_điểm xuất_hiện_tượng Quan âm nghìn mắt nghìn tay vẫn còn là vấn_đề đang được thảo_luận Hiện mới biết được tượng Quan âm nghìn mắt nghìn tay chùa Bút_Tháp là có niên_đại xác_định sớm nhất 1658 dù loại tượng này đã xuất_hiện sớm hơn nhiều Cho đến nay đã tìm thấy ba bia thời Trần nhắc đến loại tượng này là Bia_Đại_Bi_Diên Minh 1327 Bia chùa Che_Phú_Xuyên Hà Nội 1328 và Bia_Thanh_Mai ở mặt trước dòng thứ ba tính từ cuối Đại_Khánh bát niên Tân_Dậu_Thượng phẩm Hoài_Ninh hầu thỉnh sư chú Thiên_Thủ_Đại_Bi nhất tôn Nghĩa_là Năm Đại_Khánh thứ 8 là năm Tân_Dậu 1321 thượng phẩm Hoài_Ninh hầu xin sư tức_là Pháp Loa đúc một pho tượng Đại_bi nghìn tay Tượng_Quan âm ở đây đúc bằng đồng Như_vậy_tượng Quan âm nghìn mắt nghìn tay đã tồn_tại ít_nhất là từ thời Trần đầu thế_kỉ XIV Đây là loại tượng chịu ảnh_hưởng của Mật tông như_vậy câu văn này còn chứng_minh sự ảnh_hưởng của Mật tông lên Phật_giáo Việt_Nam khiến điện thờ thời Trần đã có loại tượng Quan âm nghìn mắt nghìn tay Bài thơ Vãn_Pháp_Loa tôn giả đề Thanh_Mai tự Trên bia Thanh_Mai còn khắc bài thơ Vãn_Pháp_Loa tôn giả đề Thanh_Mai tự 挽法螺尊者題青梅寺_Viếng thiền_sư Pháp Loa đề thơ chùa Thanh_Mai Văn_bản trên bia Thanh_Mai được xác_định là bản_gốc của bài thơ được các sách sau_này như Toàn Việt thi lục Việt âm thi_tập Hoàng_Việt thi_tuyển và cả Tạp_chí Nam_Phong chép lại Bài thơ trên bia Thanh_Mai không hề có phần đầu_đề Vì_vậy khi biên_soạn các tập thơ các tác_giả sau_này đã đặt tiêu_đề cho bài thơ Việt âm thi_tập hiện là bản sớm nhất có ghi tên bài thơ như trên ngoài_ra còn có dòng chữ Tôn giả Nhân_Tông_Anh_Tông thời nhân phụ_chú phía dưới tiêu_đề bài thơ Trong đó chữ Anh Tông được viết dấu nháy ở trên để kiêng huý Như_vậy có_thể nói Việt âm thi_tập là văn_bản đầu_tiên đến nay tìm được có ghi tiêu_đề bài thơ và ảnh_hưởng đến các sưu_tập về sau Từ đó hầu_hết sách_báo in lại bài thơ đều ghi nhầm tác_giả là Trần_Anh_Tông kể_cả Tổng_tập văn_học Việt_Nam Tập 2 xuất_bản năm 2000 vẫn còn in sai Các nhà_nghiên_cứu hiện_nay đã xác_định đây là bài thơ của Trần_Minh_Tông bởi năm 1330 khi Pháp Loa viên_tịch thì Anh Tông mất đã lâu rồi 1320 Minh_Tông đã viếng Pháp Loa ban tên_hiệu khi thiền_sư_viên_tịch lại ban 10 lượng vàng để xây tháp Việc hoàng_đế Minh_Tông là tác_giả bài thơ cũng đã được ghi rõ trên bia Thanh_Mai Nguyên_văn bài thơ và phiên_âm như sau Dịch nghĩa Dịch thơ
Chùa Thanh_Mai