Zeno hoàng_đế Zeno hay Zenon 425 491 tên thật là Tarasis là Hoàng_đế Đông_La_Mã từ năm 474 tới 475 và một lần nữa từ 476 tới 491 Các cuộc nổi_loạn trong nước và vấn_đề chia_rẽ tôn_giáo đã xảy ra dưới thời ông trị_vì dù vẫn đạt được thành_công chừng_mực trong các vấn_đề đối_ngoại Triều_đại của Zeno đã chứng_kiến sự cáo_chung của Đế_quốc Tây_La_Mã dưới thời Hoàng_đế Julius_Nepos nhưng ông đã có công lớn góp_phần ổn_định Đế_quốc Đông_La_Mã trong thời_kỳ đầy biến_động này Trong lịch_sử Giáo_hội Thiên_Chúa_giáo La_Mã_Zeno có liên_quan đến sự_kiện ban_hành Henotikon hoặc Chỉ_dụ Hợp_nhất do chính ông ban_bố và được tất_cả các Giám_mục Giáo_hội phương Đông ký vào nhằm mục_đích giải_quyết những bất_đồng xoay quanh thuyết Nhất_Tính luận Tiểu_sử Sự_nghiệp Gia_thế Zeno tên thật là Tarasis_Vốn sinh ra trong một danh_gia_vọng_tộc người Isauria ở Rusumblada về sau được đổi tên là Zenonopolis nhằm vinh_danh Zeno_Gia_đình gồm cha là Kodisa được chứng_nhận bởi cái tên đặt theo tên cha_ông là Tarasicodissa và mẹ là Lallis cùng người em_trai Longinus_Tarasis có một người vợ là Arcadia mà cái tên vốn_dĩ cho biết mối quan_hệ của bà với tầng_lớp quý_tộc Constantinopolis và một bức tượng mang tên bà được dựng ở gần Nhà_tắm Arcadius dọc đường_dẫn đến khu Topoi_Theo một truyền_thuyết Kitô giáo vùng Cận_Đông cho biết thì Zeno có tới hai người con gái là Hilaria và Thaopesta đều là những con_chiên ngoan_đạo nhưng một_số nguồn sử_liệu đã chứng_thực là Arcadia chỉ có duy_nhất một người con trai là Zenon_Hơn nữa Tarasis có_thể có quan_hệ họ_hàng với viên tướng người Isauria là Zeno người đã từng chiến_đấu chống lại Attila vào năm 447 để bảo_vệ kinh_thành Constantinopolis và giữ chức chấp_chính quan vào năm sau Người Isauria là một nhóm dân_cư sống ở vùng nội_địa dọc bờ biển Địa_Trung_Hải của Anatolia thuộc tâm điểm vùng núi Taurus nay là vùng Konya_Bozkir thuộc Thổ_Nhĩ_Kỳ Giống như hầu_hết các bộ_lạc vùng_biên ải người La_Mã chỉ xem họ như những tộc_người man_rợ dù họ đã bị người La_Mã chinh_phục trong hơn năm thế_kỷ và đã được cấp quyền_công_dân La_Mã trong hơn 2 thế_kỷ Tuy_nhiên người Isauria đều tự cho mình là những người Công_giáo chính_thống chứ không phải là những kẻ tà_thuyết Arian như người Goth và các dân_tộc German khác dù bị Đế_quốc La_Mã chính_thức cấm không được lên_ngôi báu Nắm quyền Theo một_số học_giả thì vào giữa những năm 460 Hoàng_đế Đông_La_Mã_Leo I muốn cân_bằng ảnh_hưởng của các thành_phần gốc German trong quân_đội dưới quyền viên Đại_tướng magister militum người Alan tên gọi Aspar_Nghĩ rằng Tarasis và những người Isauria của ông có_thể làm đối_trọng nên ngay_lập_tức ông cùng đoàn người Isauria được hoàng_đế triệu về Constantinopolis_Tuy nhiên cách giải_thích này hiện vẫn còn gây tranh_cãi Đến giữa những năm 460 Arcadia và Zeno đã sống ở Constantinople trong một thời_gian dài và cũng là nơi mà Lallis và Longinus từng sống rồi sau kết_hôn với một người Valeria có_thể là một người phụ_nữ thuộc giới quý_tộc Theo các tài_liệu cổ thì những nguồn tham_khảo sớm nhất có niên_đại liên_quan đến Tarasis được bắt_đầu từ năm 464 khi ông nhận được một_vài lá thư do chính con trai của Aspar là Ardabur viết trong đó đã chứng_minh rằng con trai của viên Đại_tướng gốc rợ này đã xúi_giục vua Ba Tư nhà Sassanid xâm_chiếm lãnh_thổ của Đế_quốc La_Mã và hứa sẽ hỗ_trợ cuộc xâm_lược này Dựa vào những bức thư này mà Tarasis đã tố_cáo và trao chúng cho Leo khiến vị Hoàng_đế ra_lệnh bãi_miễn mọi chức_vụ của Ardabur lúc này đang giữ chức Đại_tướng quân_khu Đông magister militum per Orientem và patricius do_đó làm giảm ảnh_hưởng và tham_vọng của Aspar_Để thưởng công cho lòng trung_thành của ông mà Leo hết_mực khen_ngợi với Daniel_Ẩn_sĩ Tarasis chính_thức được bổ_nhiệm làm comes domesticorum một chức quan có ảnh_hưởng và uy_tín khá lớn trong triều Việc bổ_nhiệm này có nghĩa là Tarasis sẽ đóng vai_trò như một protector domesticus ngay tại triều của Leo ở Constantinople và tranh_thủ ra_sức lôi_kéo đám thuộc_hạ thân_tín của Ardabur ở Antioch để làm vây_cánh cho riêng mình Năm 465 Leo và Aspar đã tranh_cãi với nhau về việc bổ_nhiệm_chức chấp_chính quan cho năm sau nhờ dịp này mà vị_trí của Tarasis được củng_cố khi ông trở_thành bạn thân và đồng mình của Hoàng_đế Làm rể Leo I_Để có_thể bước vào chính_trường La_Mã và được dân_chúng thành Constantinopolis chấp_nhận Tarasis đã đổi sang_tên tiếng Hy_Lạp là Zeno và sử_dụng nó cho đến cuối đời mình Khoảng cuối năm 466 Zeno chính_thức kết_hôn với Ariadne trưởng_nữ của Leo I và Verina nhờ cuộc hôn_nhân mang màu_sắc chính_trị này mà Zeno ngày_càng được Leo tín_nhiệm nơi chốn quan_trường đầy bất_trắc riêng về số_phận của người vợ cũ thì chẳng có tài_liệu nào đề_cập đến vấn_đề ly_dị giữa Zeno với Arcadia cũng có_thể bà đã mất trong những năm qua Qua năm sau thì đứa con đầu_tiên của họ chào_đời và Zeno đã trở_thành cha của người thừa_kế ngôi_báu cũng vì đứa con trai duy_nhất của Leo I đã mất từ lúc còn nhỏ và để nhấn_mạnh lời tuyên_bố của ông về việc kế_thừa ngôi_vị hoàng_đế cậu bé được gọi là Leo tức ấu đế Leo II_Tuy nhiên Zeno đã không có_mặt ngay lúc vợ sinh đứa con đầu_lòng vào năm 467 do ông đang bận tham_gia vào một chiến_dịch quân_sự chống lại đám rợ Goth_Đồng thời Zeno cũng là một thành_viên của protectores domestici về cuộc viễn_chinh đầy tai_hại chống lại người Vandal vào năm 468 dưới sự chỉ_huy của người em rể Basiliscus thì ông không tham_gia Một năm sau đó trong khoảng thời_gian ông giữ chức_vụ chấp_chính quan đầy quyền_uy thì được triều_đình bổ_nhiệm làm Đại_tướng quân xứ Thrace magister militum per Thracias và nhận lệnh dẫn quân chinh_phạt xứ Thrace_Các nguồn sử_liệu không nêu rõ ông chiến_đấu với những_ai ở đó riêng các sử_gia thì cho rằng có_thể là người Goth hoặc rợ Hun hoặc là quân nổi_dậy của Anagastes_Dù sao thì trước khi khởi_hành Leo và Zeno đều dò_hỏi ý_kiến của ẩn_sĩ Daniel về chiến_dịch thì được ông trả_lời rằng Zeno sẽ là mục_tiêu của một âm_mưu tranh quyền đoạt lợi ngay tại triều nhưng rốt_cuộc vẫn được bình_an_vô_sự Đề_phòng trường_hợp bất_trắc có_thể xảy ra Leo đã gửi một_vài thân_binh tới bảo_vệ Zeno thế nhưng đám lính này đã bị Aspar mua_chuộc cốt bắt ông cho bằng được Zeno kịp_thời nhận được tin báo về ý_định bắt_giữ mình nên vội_vàng chạy trốn đến Serdica cũng vì vụ này mà Leo ngày_càng gia_tăng sự nghi_ngờ với Aspar Sau vụ bắt_giữ bất_thành Zeno không dám trở về Constantinopolis nơi cha_con Aspar và Ardabur vẫn còn đang nắm giữ quyền hành một_cách đáng_kể Thay vào đó ông chuyển đến khu Trường_Thành Dãy Trường_thành Chersonese hoặc còn gọi là Tường thành Anastasius sau đó đi đến Pylai và từ đó chuyển tới ở tạm Chalcedon_Trong khi chờ cơ_hội thuận_tiện quay về kinh_thành tham_gia chính sự thì ông được triều_đình bổ_nhiệm làm Đại_tướng quân phía Đông magister militum per Orientem_Ông còn dẫn theo vị giáo_sĩ uyên_bác Peter the Fuller cùng đoàn tuỳ_tùng rời khỏi Antioch phụng_mệnh triều_đình dẫn quân_bản_bộ tới đàn_áp cuộc nổi_loạn của Indacus ở Isauria Sau đó Zeno quyết_định ở lại Antioch tích_cực luyện_tập quân_sĩ và tích_trữ lương_thảo trong hai năm nhằm mưu_tính đại_sự Trong thời_gian sống cùng gia_đình ở Antioch_Zeno có thiện_cảm với quan_điểm Nhất_Tính luận của Peter the Fuller và ủng_hộ ông này chống lại kình_địch của mình là vị Giám_mục người Chalcedonia tên Martyrius_Zeno cho_phép các tu_sĩ từ những tu_viện gần đó đến ở Antioch làm gia_tăng số_lượng môn_đệ của Peter và không ra_tay trấn_áp những hành_vi bạo_lực của họ một_cách hiệu_quả Martyrius vội đến Constantinopolis triều_kiến Leo để nhờ Hoàng_đế giúp_đỡ thế nhưng khi trở về Antioch đột_nhiên ông nhận được tin Peter đã được bầu làm Giám_mục và buộc phải từ_chức vụ_việc xảy ra vào năm 470 Leo đã phản_ứng bằng cách ra_lệnh lưu_đày Peter và gửi cho Zeno một đạo_luật cấm các nhà_tu hành rời khỏi tu_viện của họ đám động phẫn_nộ khi nhận được lệnh từ Constantinopolis nên đã hưởng_ứng cuộc nổi_loạn vào ngày 1 tháng 6 năm 471 Cũng trong năm 470 471 Zeno còn phải lo đối_phó với một cuộc xâm_lược của Tzanni kẻ đã tấn_công xứ Armenia thuộc La_Mã_Nhân cơ_hội Zeno đang ở cách xa Constantinopolis_Aspar đã gia_tăng ảnh_hưởng của mình nhờ vào người con là Julius_Patricius được chọn làm Caesar và kết_hôn với cô con gái út Leontia của Leo I vào năm 470 Các nguồn sử_liệu đều có mâu_thuẫn về nguyên_nhân nhưng nêu rõ rằng vào năm 471 Leo I nhận được sự tán_thành của Zeno và Basiliscus đã ngầm phái người giết chết hai cha_con Aspar và Ardabur do trong đêm trước khi xảy ra vụ ám_sát hai viên tướng đã tiến_quân đến gần kinh_thành Constantinople_Zeno vẫn đang ở Chalcedon Sau cái chết của họ Zeno trở_lại Constantinopolis và được bổ_nhiệm làm magister militum praesentalis Triều_đại Ấu đế Leo II đột_tử 474 Ngày 25 tháng 10 năm 473 Leo I đã tấn_phong đứa cháu ngoại Leo II con của Zeno và Ariadne làm Caesar_Ít lâu sau thì Leo I lâm trọng_bệnh rồi qua_đời vào ngày 18 tháng 1 năm 474 nếu Leo II không được ông ngoại tuyên_bố làm_đồng hoàng_đế thì cậu bé sẽ trở_thành Augustus vào dịp này Khi Leo II lên bảy tuổi quá trẻ để tự cai_trị được mẹ và bà thuyết_phục cậu nhường ngôi cho cha là Zeno làm_đồng hoàng_đế vào ngày 9 tháng 2 năm 474 Trị_vì chưa được bao_lâu thì đột_nhiên Leo_II trở bệnh và mất vào ngày 17 tháng 11 cùng năm Zeno nghiễm_nhiên trở_thành vị hoàng_đế duy_nhất Cầu_hoà với người Vandal_Leo_II vừa mất được ít_lâu sau thì Zeno đã phải đứng ra giải_quyết vụ_việc rắc_rối với người Vandal dưới quyền vua Genseric vào lúc này đang cân_nhắc các tuyến đường thương_mại trên biển với sự xâm_nhập của họ vào các thành_phố ven biển của Đế_quốc Zeno đã phái_viên sứ_giả nguyên là một quan_chức cấp cao có tài biện_thuyết tên là Severus sang đàm_phán với Genseric kết_quả là đôi bên đã đạt được thành_công trong việc ước_định duy_trì hoà_bình vĩnh_viễn giữa người Vandal và Đế_quốc Đông_La_Mã một nền hoà_bình cho_phép người La_Mã trả tiền chuộc cho các tù_nhân đang bị người Vandal giam_giữ đồng_thời chấm_dứt các cuộc đàn_áp tín_đồ Chính_Thống_giáo trên lãnh_thổ Vandal_Cuộc biến_loạn Basiliscus 475 476 Bất_chấp những thành_công trong đối_ngoại Zeno vẫn bị dân_chúng và Viện nguyên_lão xem_thường vì gốc_gác mọi_rợ của ông cũng như tính hợp_pháp của việc ông lên_ngôi bị giới_hạn trong cuộc hôn_nhân với Ariadne và mối quan_hệ với thái_hậu Verina_Do vậy ông đã chuyển dần sự ủng_hộ sang các thành_phần gốc Isauria trong quân_đội đặc_biệt là tăng_cường liên_minh với các tướng_lĩnh Isauria như hai anh_em Illus và Trocundes_Tuy nhiên Verina quyết_định lật_đổ người em rể Zeno và đưa người_tình là viên cựu magister officiorum Patricius lên thay_thế với sự giúp_đỡ tận_tình của người em_trai Basiliscus_Những kẻ chủ_mưu đã cố_ý gây ra một loạt vụ bạo_loạn ở thủ_đô để chống lại vị hoàng_đế gốc Isauria_Basiliscus cũng thành_công trong việc thuyết_phục Illus_Trocundes và viên tướng gốc rợ Ostrogoth_Theodoric_Strabo cùng tham_gia việc nổi_loạn Vào tháng 1 năm 475 Zeno vội_vàng dẫn vợ_con trốn khỏi Constantinopolis trước tình_thế hỗn_loạn tràn_lan trong kinh_thành đi theo còn có đám tuỳ_tùng Isauria cùng đống ngân_khố triều_đình Nhận được tin tân_hoàng_đế bỏ trốn BasiliscusIllus vội phái Illus và Trocundes cấp_tốc dẫn quân truy_đuổi Zeno khiến ông buộc phải cố_thủ trong một pháo_đài dọc đường chẳng_mấy_chốc Illus đã mang quân tới bao_vây toàn_bộ đồng_thời còn bắt_giữ Longinus em của Zeno làm con_tin Basiliscus tiếm xưng_đế hiệu Tuy_nhiên những kẻ chủ_mưu nhanh_chóng rơi vào xung_đột lẫn nhau Basiliscus vội_vàng tự mình làm lễ đăng_quang Hoàng_đế Đông_La_Mã rồi bí_mật thủ_tiêu người_tình của Verina là Patricius nhằm loại_trừ mối hiểm_hoạ ảnh_hưởng đến ngôi_vị sau_này Đồng_thời ông còn cho_phép đám đông dân_chúng tàn_sát những người Isauria còn ở lại Constantinopolis thảm_hoạ này đã làm rạn_nứt mối quan_hệ giữa ông với các tướng_lĩnh gốc Isauria như Illus và Trocundes_Vừa mới lên_ngôi được ít_lâu Basiliscus đã bổ_nhiệm người cháu là Armatus giữ chức Đại_tướng quân magister militum khiến nhiều tướng_sĩ thân_tín như Theodoric_Strabo không hài_lòng Do Zeno đã mang theo vàng_bạc châu_báu trong lúc bỏ trốn khiến ngân_khố của triều_đình trống_rỗng buộc Basiliscus phải đánh thuế nặng Thuế_má tăng cao cộng với việc ông ủng_hộ thuyết Nhất_Tính luận đã khiến Giáo_hội và nhân_dân ngày_càng bất_mãn Dân_chúng Constantinopolis còn đổ lỗi cho Basiliscus vì đã bất_cẩn để xảy ra một vụ hoả_hoạn lớn làm thiêu rụi một_số khu_vực trong thành_phố Được sự hỗ_trợ bí_mật của Viện Nguyên_lão với sự trợ_giúp từ những khoản hối_lộ của Zeno_Illus chấp_nhận tạo phản và đem quân_bản_bộ theo về dưới_trướng Zeno rồi cả hai cùng tiến_quân về Constantinopolis_Basiliscus đã cố_gắng tiến_hành các biện_pháp nhằm khôi_phục lòng tin của dân_chúng đồng_thời phái Armatus điểm binh dẫn quân tiến đánh Zeno nhằm bảo_vệ kinh_đô trước áp_lực từ bên ngoài Tuy_nhiên vì quá ham tiền_bạc nên chẳng_mấy_chốc Armatus đã bị Zeno mua_chuộc với lời hứa_hẹn sẽ phê_chuẩn chức_vụ magister militum praesentalis mãi_mãi cho ông và phong người con làm Caesar do_vậy mà quân của Armatus đã làm_lơ để mặc cho quân của Zeno tự_do tiến vào Constantinopolis sẵn có ý_định quy_phục Zeno nên Theodoric_Strabo và quân của ông đã quyết_định án_binh_bất_động khiến Basiliscus phải dẫn vợ_con cùng thân_thích tạm lánh vào nhà_thờ Hagia_Sophia trước tình_thế hết_sức hỗn_loạn Zeno phục_hồi ngôi_vị Tháng 8 năm 476 Zeno bắt_đầu vây_hãm Constantinopolis_Viện_Nguyên lão liền cử người lén mở cổng thành cho quân Isauria xông vào điều đó đã giúp vị hoàng_đế bị phế_truất tiếp_tục lên_ngôi báu Trong khi đó nhận được tin xấu Basiliscus đã trốn vào nơi trú_ẩn trong nhà_thờ Hagia_Sophia nhưng bị viên Thượng phụ Acacius phản_bội kêu người bắt cả nhà ông ra đầu_hàng với điều_kiện là Zeno hứa sẽ tha chết cho họ Tuy hứa không xử_tử cả nhà Basiliscus ở Constantinopolis nhưng Zeno lại bí_mật gửi họ đến một pháo_đài tĩnh_lặng ở Cappadocia nhốt trong một bể nước khô để rồi toàn_bộ đều chết vì ngạt thở Đến đây là chấm_dứt cuộc biến_loạn Sau khi phục_hồi ngôi_vị Zeno đã giữ đúng lời hứa của mình là cho_phép Armatus giữ tước_hiệu magister militum praesentalis thậm_chí còn thăng ông lên bậc patricius và bổ_nhiệm người con Basiliscus làm Caesar ở Nicaea_Tới năm 477 Zeno đột_nhiên thay_đổi ý_định ban_đầu có_lẽ là do sự xúi_giục lâu ngày của Illus nhằm mưu đoạt quyền_bính của Armatus cũng từ lời khuyên của Illus mà hoàng_đế đã ra_lệnh xử_tử Armatus vì tội mưu phản Đồng_thời tịch_thu tất_cả tài_sản của Armatus bãi_miễn mọi chức_vụ của Basiliscus và thụ_phong linh_mục cho ông rồi đày đi xa Đế_quốc Tây_La_Mã tiêu_vong 476 Về phía Đế_quốc Tây_La_Mã thì sau khi Hoàng_đế Olybrius qua_đời vào mùa thu năm 472 Đại_tướng quân magister militum Gundobad liền đưa viên chỉ_huy đội cận_vệ hoàng_gia comes domesticorum Glycerius lên_ngôi Hoàng_đế Tây_La_Mã ở Ravenna_Hoàng đế Đông_La_Mã_Leo I tuyên_bố không công_nhận Glycerius mà thay vào đó ông chọn người cháu Julius_Nepos làm_đồng hoàng_đế ở phía Tây vào năm 473 Trông_chờ xuất_quân việc giành lại ngôi_báu nhưng vì thời_tiết xấu nên Nepos buộc phải trì_hoãn chuyến khởi_hành của mình vào năm sau do_vậy vụ_việc này được giao lại cho người kế_thừa của Leo là Zeno tiếp_tục hỗ_trợ Julius_Nepos đoạt lại ngôi_vị ở Ravenna_Khi thời_tiết thuận_lợi Nepos mang quân vượt biển đến Ý rồi nhanh_chóng phế_truất Glycerius mà không gặp phải sự kháng_cự nào đáng_kể ngay_lập_tức Viện Nguyên_lão đã tuyên_bố ông là Hoàng_đế vào tháng 6 năm 474 Ngay cả khi đã lên_ngôi Hoàng_đế Tây_La_Mã_Julius vẫn giữ mối quan_hệ tốt_đẹp với Zeno và thậm_chí ông còn đúc tiền xu mang tên Zeno_Leo_II và chính mình Tháng 8 năm 475 vào thời Basiliscus tiếm hiệu đế_vị trong lúc Zeno đang bị quân của Illus bao_vây_viên Đại_tướng quân phía Tây magister militum Orestes lập_tức nổi_loạn buộc Nepos phải trốn khỏi Ý chạy sang Dalmatia lánh_nạn sau đó Orestes liền đưa con trai mình là Romulus_Augustus lên_ngôi Hoàng_đế nhưng không được sự ủng_hộ từ những thế_lực còn trung_thành với Đế_quốc Tây_La_Mã bên ngoài nước Ý Năm 476 khi Zeno rầm_rộ tiến_quân vào thành Constantinopolis chấm_dứt thời_kỳ trị_vì ngắn_ngủi của kẻ soán ngôi Basiliscus thì ở Tây_La_Mã thế_lực của Romulus và Orestes bị chúa rợ Heruli là Odoacer lật_đổ Với sự hỗ_trợ của Odoacer_Viện_Nguyên lão đã phái sứ_giả tới dâng ấn_tín cho Zeno vừa_mới phục_hồi đế hiệu Họ yêu_cầu Zeno phải giải_tán sự chia tách Đế_quốc La_Mã và trị_vì như một Hoàng_đế duy_nhất đồng_thời bổ_nhiệm Odoacer giữ chức patricius và thống_đốc chính_thức của Ý Ngoài_ra Zeno còn tiếp_kiến một viên sứ_giả khác do Julius_Nepos phái đến để yêu_cầu việc chu_cấp tiền_bạc và quân_lính cho ông ta giành lại quyền kiểm_soát nước Ý Zeno đã đáp lại rằng Viện Nguyên_lão ở phía Tây nên chào_đón Julius_Nepos trở_lại cũng như công_nhận tính hợp_pháp ngôi_vị hoàng_đế của họ và Odoacer có_thể được phong quý_tộc một_cách hợp_pháp bởi Nepos mặc_dù hoàng_đế vẫn cho_phép Odoacer được công_nhận là quý_tộc hợp_lệ Odoacer đã được cả hai bên chính_thức công_nhận là người cai_trị toàn nước Ý tuy giả_vờ là đã từ_bỏ quyền_sở_hữu nước Ý và trao nó lại cho tuy Nepos mặc_dù trên danh_nghĩa Nepos vẫn là Hoàng_đế Tây_La_Mã hợp_pháp và kiểm_soát một_số phần còn lại của Đế_quốc Tây_La_Mã nhưng trên thực_tế mọi quyền_bính lẫn quân_đội đều nằm trong tay Odoacer nên ông chẳng khác_nào một con bù_nhìn cả Có_lẽ nhằm tôn_kính Zeno mà Odoacer đã công_nhận tính hợp_pháp của triều_đại Nepos ở Ý cho đến khi chết được quyền cai_trị và thậm_chí đúc tiền xu mang tên mình nhưng cấm quay trở về nhiệm_sở Sau khi Nepos bị ám_sát vào năm 480 Odoacer lập_tức dẫn quân xâm_chiếm Dalmatia lấy cớ truy_đuổi và trừng_phạt những kẻ ám_sát thực_ra là để chiếm_giữ Dalmatia và sáp_nhập vào lãnh_thổ của ông Nhằm lấy_lòng ông vua rợ này mà Zeno đã hợp_pháp_hoá quyền hành của Odoacer ở Dalmatia đổi lại Odoacer chịu công_nhận Zeno là Hoàng_đế duy_nhất của một Đế_quốc được tái_hợp lần nữa nhưng càng về sau ông ngày_càng bắt_đầu sử_dụng tước_hiệu Rex_Vua cho riêng mình Cuộc nổi_loạn Marcianus 479 Marcianus là con của Hoàng_đế Tây_La_Mã_Anthemius 467 472 và là cháu của Hoàng_đế Marcianus 450 457 Ông kết_hôn với chị của Ariadne là Leontia và do_đó là anh rể của Zeno từng hai lần giữ chức chấp_chính quan vào năm 467 và 472 Vào năm 479 Marcianus toan mưu_tính việc lật_đổ Zeno nhằm mục_đích soán ngôi_vị hoàng_đế Được sự trợ_giúp đắc_lực từ hai anh_em Procopius_Anthemius và Romulus trước_tiên ông cho tập_trung binh_lực ở Constantinopolis bao_gồm cả dân_chúng và người nước_ngoài tại nhà của một Caesarius phía nam Quảng_trường Theodosius rồi ngay_lập_tức tiến_quân xông vào hoàng_cung bắt_giữ Zeno và đồng_thời bao_vây nhà của Illus_Hoàng đế gần như rơi vào tay của quân nổi_loạn đại_quân triều_đình nghe được tin dữ liền tràn tới bao_vây phe nổi_dậy không cho một ai thoát ra ngoài thành tuy dọc đường họ phải liên_tục chống_chọi những cú tập_kích từ đám dân_cư nấp trên mái nhà Suốt đêm hôm ấy Illus đã thành_công khi điều_động một đơn_vị quân Isauria dưới quyền mình mau_chóng tiến vào Constantinopolis vãn_hồi trật_tự mà phân_nửa trong số đó đang trú đóng gần Chalcedonia tiếp đến ông cố_gắng thuyết_phục và hối_lộ đám binh_lính của Marcianus khiến chúng lơ_là phòng_bị nhằm tạo cơ_hội cho Zeno trốn thoát Vào sáng hôm sau Marcianus chợt phát_hiện ra hoàng_đế đã cao_chạy_xa_bay và biết rằng tình_hình lúc này hết_sức nguy_ngập mà viện_binh của tướng người Goth_Theodoric_Strabo lại chưa đến kịp thế_là bèn cùng anh_em họ_hàng cải_trang trốn vào trong nhà_thờ các Thánh_Tông_Đồ nhưng chẳng bao_lâu sau tất_cả đều bị bắt_giữ Zeno ra_lệnh sai người dẫn_giải Marcianus cùng anh_em họ_hàng tới sống ở Caesarea thuộc Cappadocia_Dù họ đã cố_gắng chạy trốn nhưng Marcianus vẫn bị bắt và buộc phải trở_thành một tu_sĩ ở Tarsus_Cilicia hoặc giam vào trong pháo_đài của Papurius ở Isauria_Không bỏ_cuộc Marcianus lại cố_gắng trốn thoát lần nữa và lần này ông đã thành_công nhưng sau khi chiêu_mộ quân mã rồi đem đi công_hãm thành Ancyra gặp thảm_bại và bản_thân ông bị em của Illus là Trocundus bắt làm tù_binh rồi ít_lâu sau phát bệnh mất trên đường lưu_đày Cuộc nổi_loạn IIIus 484 488 Nhờ công_lao giúp triều_đình dẹp loạn Marcianus địa_vị và uy_tín của IIIus ngày_càng tăng cao khiến ông khó tránh khỏi sự nghi_kỵ của Zeno thay_vì cất_nhắc và trọng_dụng IIIus thì hoàng_đế với bản_tính ghen_ghét đố_kỵ hiền_tài lại tìm cách triệt_hạ thế_lực và vị_trí của ông Trong khi đó ngay tại triều_đình lại hình_thành một âm_mưu lật_đổ Zeno mà đứng đầu là phe nhóm của Thái_hậu Verina vì mối tư_thù do Zeno gây ra với người_tình của bà Họ dự_định liên_kết với đám vệ_binh thân_tín của hoàng_đế tổ_chức đảo_chính nhưng chưa kịp thi_hành đã bị Zeno phát_giác và sai lính tới vây bắt bọn phản_loạn riêng người cầm_đầu là Thái_hậu Verina bị bắt giam rồi trục_xuất đến pháo_đài Papurius_Tuy nhiên do thời_gian diễn ra sự_kiện mưu phản của Verina có đôi chỗ không rõ năm_tháng một_số học_giả như Candidus cho rằng vụ trục_xuất Verina xảy ra trước cuộc nổi_loạn của Marcianus còn Theodore_Lector thì chỉ ra mối liên_hệ giữa bà với vụ biến_loạn của Basiliscus_Dù vẫn còn vài điểm chưa đồng_nhất chưa nhưng tất_cả đều nhất_trí cho rằng Verina có đến hai lần bị trục_xuất một lần trước cuộc nổi_loạn của Marcianus vì mối liên_hệ với Basiliscus và một lần sau khi Marcianus bị trấn_áp với tội_danh phản_nghịch chống lại Zeno_Dù đang ở trong tù nhưng Verina vẫn tìm cách giải_thoát bằng cách nhờ người tới cầu_cứu cô con gái của bà giờ_đây là Hoàng_hậu Ariadne vợ của Zeno_Ariadne cố_gắng thuyết_phục chồng mình và nhờ_cậy tướng IIIus lúc này vẫn đang được sự tín_nhiệm của hoàng_đế sau vụ nổi_loạn Marcianus thả mẹ mình ra nhưng bị ông thẳng_thừng từ_chối Jordanes cho biết Ariadne vô_cùng tức_giận trước lời cự_tuyệt lạnh_nhạt bèn sai thích_khách ám_sát ông nhưng vụ ám_sát thất_bại vì IIIus rất cảnh_giác lúc_nào cũng dẫn theo vệ_sĩ bên mình đề_phòng hậu_hoạn Vì_thế Ariadne chuyển sang gièm_pha IIIus trước mặt Zeno hòng gây ác_cảm của ông đối_với_viên tướng này đó cũng là nguyên_nhân giải_thích vì sao IIIus quyết_định nổi_loạn chống lại Zeno sau_này và việc ông bị xử_trảm cũng do Ariadne xúi_giục mà ra Để trù_tính việc nổi_dậy chống lại Zeno_Illus bèn liên_hệ với hai người bạn thân Pamprepius_Leontius và ông anh Trocundus giờ đã từ quan về hưu đầu_tiên cả nhóm nhât trí đi đến Nicaea giả_vờ đi du_ngoạn và tìm_kiếm thuốc để chữa_trị vết_thương rồi nhanh_chóng tiến về phía đông băng qua Tiểu_Á đến đại_bản_doanh nơi đóng quân của Illus lúc này ông đang giữ chức magister militum phía Đông_Cũng tại đây ông ta và các bộ_tướng đều tích_cực chuẩn_bị chiêu_binh_mãi_mã và tích_trữ lương_thảo nhằm chờ dịp tốt sẽ khởi_sự chẳng bao_lâu sau cuộc nổi_loạn bắt_đầu vào năm 484 khi Illus chính_thức tuyên_bố Leontius là Hoàng_đế Đông_La_Mã_Zeno nhận được tin cấp_báo lập_tức điều_động quân_đội từ các vùng lân_cận sang đàn_áp quân phản_loạn nhưng bị Illus đánh_bại hoàn_toàn rồi ông nhanh_chóng tiến_quân về phía tây chiếm_lĩnh pháo_đài Papurius sai người giải_thoát cho Verina rồi đưa bà tới làm lễ đăng_quang cho Leontius tại Tarsus_Năm 485 Zeno sau lần đại_bại tại Tiểu_Á đã gửi thêm nhiều quân binh tới bao_vây quân nổi_dậy mà trong đó còn bao_gồm cả đội quân người rợ gốc_gác từ Macedonia và Scythia cố học_giả Tillemont phỏng_đoán không chắc_chắn cho rằng còn có người Ostrogoth dưới quyền các vị chúa rợ lừng_lẫy như John_Lưng_Gù_John xứ Scythia và Theodoric xứ Amal lúc này đang giữ chức chấp_chính quan Dựa vào đội quân man tộc đông_đảo này chẳng_mấy_chốc hai vị thủ_lĩnh cùng tên John đã đánh_bại quân nổi_dậy gần Seleucia và vây chặt họ ngay tại pháo_đài Papurius Sau vài tháng công_hãm ác_liệt Trocundus đột_nhiên lâm trọng_bệnh rồi qua_đời và có tin_đồn là do ông bị đầu_độc riêng quân phòng_thủ trong pháo_đài còn cầm_cự được hơn bốn năm cho tới năm 488 thì buộc phải đầu_hàng do quân_sự phản_bội của người em rể Trocundus được chính Zeno bí_mật triệu từ Constantinople sai đến trá_hàng trong quân_ngũ của Trocundus thực_hiện kế phản_gián còn lại Illus và Leontius cố_gắng bỏ thành chạy trốn đã bị các tướng_lĩnh triều_đình bắt được và đem xử_trảm ở tiền_tuyến đầu của họ được bỏ vào trong một cái hộp gửi về triều dâng công Vụ nổi_loạn đến đây là chấm_dứt Vấn_đề với các man tộc 474 487 Những vụ xâm_lấn của hai vị thủ_lĩnh người Ostrogoth là Theodoric xứ Amal sau_này là Theodoric_Đại đế con trai của Theodemir và là thủ_lĩnh của người Ostrogoth xứ Moesia cùng Theodoric_Strabo thủ_lĩnh của người Ostrogoth xứ Thracia đã là mối hiểm_hoạ không dứt đối_với triều_đình kể từ năm 472 Dù Zeno đôi_lúc bày mưu_tính kế kích_động họ chống lại lẫn nhau khiến đôi bên lần_lượt trở_thành đối_trọng có lợi cho sự chi_phối của Đế_quốc Đông_La_Mã vào lúc này Bằng cách chu_cấp tiền_bạc và ban cho quyền_cao_chức_trọng mà ông đã giúp Constantinopolis tránh khỏi bị người rợ tấn_công Sau cái chết của ấu đế Leo II vào tháng 1 năm 474 Theodoric_Strabo lập_tức nổi_dậy chống lại vị hoàng_đế mới Zeno Trước tiên_ông giết chết Heraclius viên Đại_tướng quân xứ Thracia magister militum per Thracias dù_cho ông này đã cố xin trả bằng một khoản tiền chuộc có_lẽ vì Heraclius đã tham_gia vào vụ sát_hại Aspar nên Strabo mới trả_thù Sự ủng_hộ của ông là cơ_sở cho việc lật_đổ Zeno và khích_lệ Basiliscus tiếm xưng_đế hiệu vào năm 475 dù có công trong vụ tiếm_vị nhưng Theodoric vẫn bị Basiliscus phớt_lờ chẳng thèm giao một chức_vụ gì tương_xứng với công_lao của mình thay vào đó hoàng_đế lại ưa ái bổ_nhiệm_chức magister militum praesentialis cho người cháu họ Armatus_Nên khi Zeno quay trở_lại Constantinopolis vào năm 476 và đánh_bại Basiliscus_Strabo vẫn án_binh_bất_động trong việc bảo_vệ thành_phố Tuy đã phục_hồi ngôi_vị hoàng_đế nhưng Zeno vẫn chưa dám công_khai chống_đối Theodoric_Strabo mà vẫn ban phong chức_tước cho ông nhằm mua_chuộc lòng người Từ năm 476 đến 477 nhận thấy hai bên đang có xích_mích với nhau và nhằm tranh_thủ cơ_hội quý_giá này để diệt_trừ phe_cánh của Strabo đích_thân Zeno đứng ra liên_minh với đối_thủ của Strabo là Theodoric nhà Amali và ra_lệnh cho ông tấn_công Strabo_Vị thủ_lĩnh của người Goth xứ Thracia bèn phái sứ_thần đến tiếp_kiến Hoàng_đế đề_nghị cầu_hoà và đổ lỗi cho Theodoric xứ Moesia_Zeno biết được lời đề_nghị này đang che_giấu một mưu_đồ bất_chính hoàn_toàn bất_lợi cho mình nên ông liền vận_động Viện Nguyên_lão và quân_đội ở Constantinoplis tuyên_bố Strabo là kẻ_thù nhân_dân Kế_hoạch của Zeno là để cả hai Theodoric tự tấn_công lẫn nhau Ông đã xuống chiếu hạ_lệnh cử Amal đem quân đánh Strabo là kẻ đang ủng_hộ cuộc nổi_dậy của Marcianus với lời hứa sẽ gửi một số_lượng lớn quân La_Mã làm viện_binh sự_việc xảy ra vào năm 478 Khi Theodoric nhà Amali vượt qua những ngọn núi thuộc dãy núi Soundis ông đã không thấy quân tiếp_viện La_Mã tới như mình mong_đợi mà thay vào đó là quân của Theodoric_Strabo đang đóng trong một khu đồn_luỹ rất kiên_cố Đôi bên đều đồng_ý đưa ra một lời thỉnh_cầu chung cho Hoàng_đế nhằm mở_rộng khu_vực định_cư của người Ostrogoth ở Moesia về phía nam Zeno đã cố_gắng chia_rẽ cả hai vị thủ_lĩnh cùng tên Theodoric bằng cách mua_chuộc Amali nhưng bị từ_chối Quân_đội triều_đình cũng đạt được một_số thành_công bước_đầu tuy_nhiên Zeno đã không lợi_dụng chiến_thắng này mà thản_nhiên cho_phép Amali hành_quân về phía tây ở Thrace tha_hồ cướp_bóc các vùng lãnh_thổ khi tràn qua Năm 479 nhân cơ_hội Amali vắng_mặt Strabo liền chấp_nhận một thoả_thuận với Zeno_Strabo được trả lại tài_sản của mình cùng với số tiền chi_trả cho 13 000 binh_lính được phép giữ chức chỉ_huy hai đơn_vị palatinae và gia_phong tước_hiệu magister militum Tuy_nhiên đại_quân của Theodoric_Strabo với số quân lên đến 30 000 người mới thực_sự là mối đe_doạ cho Zeno vì_vậy ông đành phái người tới thuyết_phục giống rợ khác là người Bulgar tấn_công vào quân Goth xứ Thracia ngay tại bản_doanh của họ Hai bên giao_chiến ác_liệt với kết_quả Strabo đã đánh_bại người Bulgar vào_khoảng năm 480 đến 481 và mau_chóng tiến về uy_hiếp Constantinopolis nhưng may thay là trên đường hành_quân Strabo gặp một_vài rắc_rối phát_sinh từ những mâu_thuẫn trong hàng_ngũ quân_sĩ với chủ_tướng đã buộc ông phải rút quân trở về Hy_Lạp Trên đường trở về Strabo đột_nhiên qua_đời trong một vụ tai_nạn đầy bí_ẩn Theo các nguồn sử_liệu kể rằng ông dừng chân trong một quân doanh tại Stabulum_Diomedis nằm gần Philippi ở Thrace rồi một hôm trong lúc đang cố_gắng dạy_bảo một con ngựa_bất_kham thì bất_chợt con ngựa hất ông ngã xuống một ngọn giáo bị treo hoặc té ngã từ trên một cỗ xe và chết ngay_tức_khắc Sau khi Theodoric_Strabo mất vào năm 481 Vị thủ_lĩnh tương_lai là Theodoric_Đại đế giờ trở_thành vua của toàn dân rợ Ostrogoth và cũng chính từ đây là nguồn_gốc của mọi rắc_rối trên bán_đảo Balkan_Zeno là đồng_minh thân_cận với Theodoric và để lấy_lòng vị vua man_rợ này Hoàng_đế đã bổ_nhiệm ông ta làm magister militum praesentalis và thậm_chí còn giữ chức chấp_chính quan đầy danh_giá vào năm 484 lần đầu_tiên một người rợ không phải là một công_dân Đế_quốc La_Mã có_thể đạt đến một tước_hiệu cao như_vậy Nhờ vậy mà Zeno đã phái Theodoric mang quân trấn_áp cuộc nổi_loạn của Illus và kẻ tiếm_ngôi Leontius lại còn bao_vây họ tại Papurius trong khoảng thời_gian từ năm 484 đến 488 Tuy_nhiên vào năm 486 bất_thình_lình Theodoric nổi_loạn một lần nữa và tấn_công Constantinopolis cắt đứt nguồn cung_cấp nước của thành_phố Kinh_hãi trước tình_hình nguy_cấp Zeno đành nhượng_bộ cử sứ_giả tới xin cầu_hoà và đồng_ý với Theodoric rằng người Ostrogoth nên xâm_chiếm nước Ý nhằm lật_đổ chúa rợ Odoacer bị_cáo buộc đã ủng_hộ và chu_cấp cho Leontius để rồi chẳng_mấy_chốc ông ta đã thiết_lập vương_quốc mới của mình ở đó vào năm 487 Theodoric nhanh_chóng mang quân sang đất Ý giao_tranh với đại_quân của Odoacer hai bên liên_tục giằng_co nhau dữ_dội trong suốt mấy năm trời để rồi cuối_cùng Odoacer lại bị chính tay Theodoric_Đại đế giết chết trong một bữa tiệc giảng_hoà Kể từ đây Theodoric_Đại đế chính_thức làm chủ toàn_bộ nước Ý lãnh_thổ của Đế_quốc Tây_La_Mã xưa kia nay bước sang một trang sử mới Ban_bố Chỉ_dụ Hợp_nhất Henotikon 482 Về vấn_đề tôn_giáo Zeno vốn nổi_tiếng với bản văn_kiện Henotikon tức bản Chỉ_dụ Hợp_nhất được ban_bố vào năm 482 nhằm làm trung_gian hoà_giải giữa hai phe_cánh Chalcedonia và Miaphysite có quan_điểm trái_ngược nhau về bản_chất của Chúa_Kitô_Những tín_đồ theo phái Chalcedonia công_nhận trong Chúa hai bản_tính physis trong khi những tín_đồ theo phái Miaphysite chỉ công_nhận Chúa có duy_nhất một bản_tính Công đồng Chalcedon được triệu_tập năm 451 đã ban_hành Tín_điều Chalcedon và lên_án học_thuyết của phái Miaphysite nhưng ảnh_hưởng của Miaphysite lúc này vẫn còn mạnh đặc_biệt là ở các tỉnh phía Đông của Đế_quốc thậm_chí cả viên Thượng phụ thành Alexandria là Peter_Mongus còn là người của phái này Sự ủng_hộ của phái Miaphysite là một trong những sai_lầm lớn nhất của Basiliscus vì toàn_thể dân_chúng trong thành Constantinopolis đều là người theo phái Chalcedonia thế nhưng Zeno lại cần sự hỗ_trợ của các tỉnh ủng_hộ phái Miaphysite gồm Ai_Cập Syria Palestine và Tiểu_Á đồng_thời_viên Thượng phụ thành Constantinopolis là Acacius rất quan_tâm đến việc giảm bớt sự cách_biệt giữa hai phe_phái Vì_vậy vào năm 482 Hoàng_đế chính_thức ban_bố Henotikon một bản văn_kiện được ông soạn_thảo kỹ_lưỡng với sự hỗ_trợ của Acacius cùng các Giám_mục thiện_nghệ và ngay_tức_thì nó được triều_đình gửi đến các phe_phái ở Ai_Cập Chỉ_dụ phê_chuẩn bản Tín_điều Nicene_Constantinopolis tức_là Kinh_Tin_Kính_Nicea được hoàn_thành ở Constantinopolis để đủ điều_kiện trở_thành cái chung cho vấn_đề tôn_giáo cuối_cùng và thống_nhất biểu_tượng hoặc biểu_hiện của đức_tin Tất_cả mọi ngẫu tượng hoặc ảnh tượng đều bị cấm hẳn Eutyches và Nestorius rõ_ràng đã bị kết_án trước lời nguyền_rủa không ngớt từ giới_chức sắc tôn_giáo ngu_muội trong khi mười_hai chương của Tổng_Giám_mục Cyril thành Alexandria lại được triều_đình công_nhận Việc giảng_dạy_giáo thuyết Chalcedon không được chính_quyền thừa_nhận mà dần_dần biến mất vào trong im_lặng Chúa_Giêsu_Kitô được bọn họ mô_tả như là Đứa con duy_nhất của Thiên_Chúa chỉ có một không có hai và chẳng có tài_liệu tham_khảo nào rõ_ràng nhắc đến hai bản_tính của Chúa_Tuy nhiên ở bên nước Ý Giám_mục thành Rôma là Giáo_hoàng Felix_III lại từ_chối công_nhận bản văn_kiện và tuyên_bố rút_phép_thông_công của Acacius vụ_việc xảy ra vào năm 484 do_đó bắt_đầu cuộc ly giáo Acacian kéo_dài cho đến năm 519 Năm 488 viên Thượng phụ Antioch là Peter the Fuller đến Constantinopolis để nhờ triều_đình xác_nhận quyền_lợi của ông về Giáo_hội trên đảo Síp Zeno đã triệu viên Giám_mục đảo Síp là Anthemius đến trả_lời lời buộc_tội_Viên Giám_mục tuyên_bố rằng trước khi khởi_hành chuyến đi là ông đã mơ thấy cảnh Thánh_Barnabas đang đứng tại_chỗ của một ngôi mộ các Thánh_Tông_Đồ và tiết_lộ cho ông biết một chuyện là hãy mở nắp mồ ra sẽ thấy một vật báu Vừa tỉnh_giấc xong Anthemius lập_tức sai người vào trong ngôi mộ tìm_kiếm chung_quanh rốt_cuộc họ đã phát_hiện ra di_tích của các Thánh_Tông_Đồ và một bản_sao của sách Tin_Mừng của Matthew do chính Thánh_Barnabas viết bằng tiếng Do Thái_Zeno nhận được các di_tích và bản_thảo rất_đỗi vui_mừng đổi lại ông tuyên_bố Giáo_hội đảo Síp được quyền tự_trị Năm 489 Zeno đã ra_lệnh đóng_cửa các trường_học của người Ba Tư ở Edessa_Lưỡng_Hà theo yêu_cầu của Giám_mục Cyrus_II xứ Edessa vì nó giúp tuyên_truyền giáo_lý tà_thuyết Nestorius và thay bằng một nhà_thờ được dựng lên ngay tại đó Ngôi trường được chuyển tới quê nhà ban_đầu của Nisibis và một lần nữa trở_thành Trường Nisibis điều đó đã dẫn đến một làn_sóng di_cư ồ_ạt sang Ba Tư của các tín_đồ theo giáo_phái Nestorius để tránh các cuộc đàn_áp tôn_giáo của Đế_quốc Đông_La_Mã_Trấn áp vụ nổi_loạn người Samaritan 484 Theo các nguồn sử_liệu của người Samaritan cho biết dưới thời Zeno mà tài_liệu của họ gọi là Zait_Vua xứ Edom đã có lúc họ bị triều_đình Đông_La_Mã ngược_đãi khủng_bố tàn_bạo chỉ vì vấn_đề tín_ngưỡng khác_biệt Cụ_thể là Hoàng_đế cùng đoàn tuỳ_tùng đã đến Sichem_Neapolis tập_hợp các trưởng_lão cùng cộng_đồng dân_cư tại đây và yêu_cầu họ cải đạo khi người Samaritan kiên_quyết từ_chối thì Zeno sai lính tới giết chết họ rồi cho xây_dựng lại Giáo_đường Do Thái thành một nhà_thờ Hoàng_đế còn tự mình dẫn quân chiếm lấy núi Gerizim nơi người Samaritan tôn_thờ Thiên_Chúa và cho xây_dựng nhiều dinh_thự trong đó có một ngôi mộ cho đứa con trai vừa_mới qua_đời của Zeno trên có đặt một cây thánh_giá để người Samaritan khi thờ phượng Thiên_Chúa sẽ phủ_phục trước ngôi mộ Dựa theo các nguồn tài_liệu cùng loại này thì thi_thể Zeno được chôn_cất trên núi Gerizim_Công phẫn trước những hành_động đàn_áp tôn_giáo của Đông_La_Mã mà người Samaritan quyết_định nổi_dậy vào năm 484 Quân nổi_dậy tấn_công Sichem nổi lửa đốt cháy năm nhà_thờ được xây_dựng trên thánh_địa Samaritan và cắt ngón tay của Giám_mục Terebinthus người đã cử_hành lễ Whitsun_Họ lật tức bầu một Justa hoặc Justasa_Justasus làm vua của người Samaritan và chuyển đến định_đô ở Caesarea nơi đặc_biệt có một cộng_đồng người Samaritan đang sinh_sống ở đây Nhiều tín_đồ Kitô giáo đã thiệt_mạng và nhà_thờ Thánh_Sebastian đã bị phá_huỷ Sau khi trục_xuất những tín_đồ Kitô giáo ra khỏi lãnh_thổ Justa tuyên_bố tổ_chức các trò_chơi được trình_diễn trong các rạp xiếc để kỷ_niệm chiến_thắng oanh_liệt của người Samaritan trước kẻ_thù ngoại_xâm Theo John_Malalas trong quyển dux Palestinae_Asclepiades cho biết thì tướng Arcadiani xứ Rheges trú đóng ở Caesarea nhận được tin cấp_báo đã nhanh_chóng thống_soái quân mã cấp_tốc tới dẹp loạn Justa cố sức kháng_cự nhưng do quân quá ít so với đối_phương nên chẳng_mấy_chốc ông đã bị bắt đem ra chém đầu và gửi về triều_đình dâng công Theo sử_gia Procopius xứ Caesarea thì chính Terebinthus đã tới tiếp_kiến Zeno để cầu_xin xuất binh dẹp phản_tặc nhằm trả mối thù bị cắt ngón tay do_vậy Hoàng_đế đích_thân đi đến Samaria đốc_thúc quân_sĩ dập tắt cuộc nổi_loạn Các nhà_sử_học hiện_đại thì tin rằng tính chính_xác của các sự_kiện được các nguồn sử_liệu của người Samaritan gìn_giữ có_thể bị đảo_lộn như vụ ngược_đãi người Samaritan của Zeno chỉ là một hệ_quả của sự nổi_loạn chứ không phải là nguyên_nhân của nó có khả_năng sự_kiện xảy ra sau năm 484 hay khoảng năm 489 Zeno cho xây_dựng lại nhà_thờ Thánh_Procopius ở Neapolis_Sichem và người Samaritan bị cấm rời khỏi núi Gerizim để tránh trường_hợp xảy ra bạo_loạn mà triều_đình đã cho xây một phong_hoả đài cùng đội quân đồn_trú được chuyển từ các vùng lân_cận Qua_đời Zeno qua_đời vào ngày 9 tháng 4 năm 491 do mắc bệnh lỵ hoặc động_kinh sau khi trị_vì được 17 năm 2 tháng Do không có người con nào được ông chỉ_định nối_ngôi Leo đã mất sớm vào năm 474 Zenon người con trai đầu_lòng của Zeno lúc ông còn trẻ hiện đang sống tại triều thì lại chưa đủ kinh_nghiệm trị quốc và chẳng có vị triều_thần nào đủ tài_đức để phò_tá Cuộc tranh_cãi về ngôi_vị Hoàng_đế để trống đã chấm_dứt khi Hoàng_hậu Ariadne quyết_định chọn một thành_viên đủ khả_năng lo việc nước lại là tình_nhân của bà trong triều là Anastasius lúc này đã lớn_tuổi chính_thức kế_vị Zeno_Tuy nhiên việc lựa_chọn một người không thuộc nhà Leo lên_ngôi Hoàng_đế đã khiến phe ngoại thích mà đứng đầu là hoàng_thân Longinus em của Zeno vô_cùng bất_mãn vì_vậy mà họ buộc phải khởi_binh chống lại Anastasius cùng phe_cánh của Hoàng_hậu Ariadne đó cũng là nguyên_nhân gây ra cuộc chiến_tranh Isauria sau_này Cũng theo một truyền_thuyết khá phổ_biến trong dã_sử được hai nhà_sử_học cổ_đại ghi_chép lại là chính Zeno đã bị phe_cánh của Hoàng_hậu Ariadne hãm_hại bằng cách sai thuộc_hạ thân_tín đem ông đi chôn sống sau khi Hoàng_đế đã say quá_chén liền ngã quỵ xuống đất nằm_mê man bất_tỉnh hoặc đổ_bệnh nặng trong một bữa tiệc_tùng linh_đình thoạt_đầu vừa tỉnh dậy ông đã cố kêu cứu nhưng Ariadne vì mải_mê mệt với tình_nhân hơn là quan_tâm đến người chồng bạc_bẽo đã cấm bất_kỳ ai dám bén_mảng tới mở nắp quan_tài cứu sống Zeno để mặc cho ông chết dần chết mòn trong cỗ quan_tài chật_hẹp Ảnh_hưởng văn_hoá Zeno là một tay_chơi sành_sỏi trò Tabula một trò_chơi liên_quan đến backgammon cờ tào cáo hiện_đại Năm 480 sau khi thua một ván cờ tức_thì Zeno đã chấp_bút một bài thơ trào_phúng để ghi_chép lại nó học_giả Agathias cho sao_chép lại bài thơ này một_nửa thế_kỷ sau đó và điều này cho_phép trò_chơi được tái_hiện vào thế_kỷ 19 Trò_chơi được coi là tổ_tiên của cờ tào cáo và có những luật_chơi tương_tự Zeno là quân cờ_trắng có một chồng sáu cờ ba dãy chứa hai quân cờ và ba dấu ô những quân cờ sẽ đứng yên một_mình trên một điểm và do_đó có nguy_cơ bị đặt bên ngoài bàn_cờ bởi một quân cờ của đối hương đang tiến đến Zeno sẽ ném ba con xúc_xắc tuân theo cách chơi và ra được số 2 5 và 6 Các quân cờ_trắng và đen được phân_bổ trên các điểm mà cách duy_nhất là sử_dụng tất_cả ba kết_quả dựa theo luật_chơi yêu_cầu là phải phá vỡ ba dãy của hai quân cờ vào trong các dấu ô thì mới giành được chiến_thắng trong trò_chơi này của Zeno_Zeno còn là nhân_vật chính của vở kịch đặt theo tiếng Latinh là Zeno do nhà viết kịch là linh_mục dòng Tên Joseph_Simons sáng_tác vào năm 1641 và đem công_diễn vào năm 1643 tại Roma ở Trường Đại_học Anh Quốc dành cho các giáo_sĩ dòng Tên Trong tiếng Latinh thì Zeno dựa theo một vở kịch vô_danh của Hy_Lạp thuộc về cái gọi là Nhà_hát Crete được sáng_tác và biểu_diễn tại Zakynthos vào năm 1682 1683 là nơi mà Zeno đã bị chôn sống và người em Longinus bị xử_tử xưa kia Vở kịch Romulus_Đại đế của kịch_tác_gia Friedrich_Dürrenmatt viết vào năm 1950 đã cho Zeno là một trong những nhân_vật của mình Cốt_truyện được dựa trên lịch_sử lúc Zeno chạy trốn đến Ý và cố_gắng thuyết_phục Romulus_Augustulus đoàn_kết lực_lượng của họ và cùng nhau chiến_đấu chống lại quân rợ đang xâm_chiếm lãnh_thổ của Đế_quốc La_Mã nhưng kế_hoạch của ông đã sớm gặp phải thất_bại Nhân_vật Zeno của Dürrenmatt là một vị Hoàng_đế bị đè nặng bởi các nghi_lễ theo kiểu Byzantine_Tham khảo Tài_liệu chính Các sự_kiện về triều_đại của Zeno khá là mơ_hồ chỉ có một tài_liệu nối_tiếp về triều_đại của ông là còn được bảo_tồn bởi sử_gia Evagrius_Scholasticus trong cuốn Historia_Ecclesiastica_Lịch sử Giáo_hội chương 3 Các nguồn tài_liệu khác gồm BULLET Life of Daniel the Stylite_BULLET_Suda_BULLET Evagrius_Scholasticus_Historia_Ecclesiastica BULLET Cedrenus_A concise history of the world BULLET Malchus_Bizantiaka_BULLET_John Malalas_Chronographia_BULLET_Procopius of Caesarea_De_Aedificiis_BULLET Theophanes the Confessor_Chronicle_BULLET_Joannes Zonaras_Epitome_Historiarum_Tài liệu phụ Đối_với việc nghiên_cứu học_thuật về chính_sách tôn_giáo của Hoàng_đế Zeno xem thêm BULLET Rafal_Kosinski_The_Emperor Zeno_Religion and Politics_Hoàng đế Zeno_Tôn_giáo và chính_trị Historia_Iagellonica 2010 ISBN 8362261188 Đối_với một cuộc thảo_luận học_thuật gần đây về cuộc_đời của Zeno cho tới cái chết của Aspar xem thêm BULLET Brian_Croke_Dynasty and Ethnicity_Emperor_Leo and the Eclipse of Aspar_Vương triều và sắc_tộc Hoàng_đế Leo và sự lấn_át của Aspar_Chiron 35 2005 147 203 Một tài_liệu về triều_đại của Zeno sau khi Đế_quốc Tây_La_Mã diệt_vong xem thêm BULLET Stephen_Williams_J_G P Friell_The_Rome that did not fall the survival of the East in the fifth century La_Mã đã không sụp_đổ người sống_sót ở phía Đông vào thế_kỷ thứ 5 CRC Press 1999 ISBN 0 203 98231 2 Liên_kết ngoài
Zeno ( hoàng_đế )