Xi_Vưu_Xi_Vưu chữ Hán cũng đọc là Xuy_Vưu hay Si_Vưu là một anh_hùng cổ_xưa của người Miêu ở Trung_Quốc Xi_Vưu cùng với Hoàng_Đế và Viêm_Đế được coi là một trong ba quốc phụ vĩ_đại của Trung_Quốc Là thủ_lĩnh bộ_lạc Cửu_Lê_九黎 và được biết đến nhiều do đã chiến_đấu với Hoàng_Đế trong trận Trác_Lộc trong truyền_thuyết Trung_Quốc Trong những truyền_thuyết liên_quan Xi_Vưu đã thể_hiện được uy_lực trong chiến_tranh từ đó tên gọi Xi_Vưu cũng trở_thành đồng_nghĩa với từ chiến_tranh trong tiếng Hán những người tôn_trọng thì xem ông như là chiến thần còn những người bài_xích thì xem ông như là một người gây hoạ Đối_với người Miêu_Txiv_Yawg_IPA là một vị vua thần_thoại có tính khôn_ngoan Người ta tin rằng ông là thủ_lĩnh của một liên_minh bộ_lạc được hình_thành bởi một_số bộ_lạc ở miền nam Trung_Quốc khoảng 5000 năm trước Nguồn_gốc của Xi_Vưu phức_tạp và gây tranh_luận ông có_thể thuộc tộc Miêu_H_Mông_Đông Di hay thậm_chí là Man tuỳ theo nguồn và nhận_định Ngày_nay Xi_Vưu vẫn giữ một vị_trí quan_trọng trong thần_thoại và phong_tục của người Miêu_Khái quát truyền_thuyết Trong lịch_sử Trung_Quốc cổ tịch từ thời Xuân_Thu đã có ghi_chép tương_đối phong_phú về truyền_thuyết Xi_Vưu song thường có mâu_thuẫn Theo các ghi_chép này Xi_Vưu là lãnh_tụ bộ_lạc Cửu_Lê thời_thượng cổ Có học giả chiếu theo Dật_Chu thư 逸周书_Diêm_Thiết luận 盐铁论 phỏng_đoán rằng Xi_Vưu thuộc tập_đoàn thị_tộc Thái_Hạo_Thiếu_Hạo Xi_Vưu có 81 người anh_em khả_năng có ý chỉ 81 bộ_lạc có thuyết nói là 72 kiêu_dũng thiện_chiến thế_lực lớn_mạnh Trong một tình_tiết thần_thoại sau khi Xi_Vưu tuyên_bố rằng mình không_thể bị chế_ngự Nữ_Oa đã ném một phiến đá từ Thái_Sơn vào Xi_Vưu_Xi_Vưu không_thể nghiền nát phiến đá song vẫn có_thể xoay_xở để thoát ra Từ đó về sau các khối đá có hình năm ngón tay được khắc chữ Thái_Sơn thạch cảm đương 泰山石敢當 phiến đá Thái_Sơn trở_thành một vũ_khí tinh_thần của người Hán trong việc xua_đuổi cái ác và tai_hoạ Trong rất nhiều cổ tịch có đề_cập đến việc Xi_Vưu chiến_đấu với Hoàng_Đế thủ_lĩnh một liên_minh bộ_lạc tình_huống cụ_thể thì có ba thuyết BULLET Thuyết thứ nhất thấy trong Sử_ký Tư_Mã Thiên phần Ngũ_Đế bản kỷ theo đó thì sau khi Hoàng_Đế chiến_thắng trước Viêm_Đế trong trận Phản_Tuyền_阪泉之战_Xi Vưu làm_loạn Hoàng_Đế đã đánh_bại Xi_Vưu trong trận Trác_Lộc_涿鹿之战 do_đó củng_cố địa_vị thiên_tử BULLET Thuyết thứ hai ghi trong phần Thường mạch thiên theo đó Xi_Vưu đã đánh_đuổi Xích_Đế_Viêm_Đế Xích_Đế xin Hoàng_Đế trợ_giúp Nhị_Đế liên thủ giết chết Xi_Vưu ở Trung_Ký_BULLET_Thuyết thứ ba được ghi trong Sơn hải kinh phần Đại hoang Bắc kinh theo đó Xi_Vưu đưa binh tiến đánh Hoàng_Đế Hoàng_Đế lệnh cho Ứng_Long_应龙 nghênh_chiến hai bên tiến_hành đại_chiến trên cánh đồng ở Ký_Châu_Xi_Vưu bại_trận và bị giết Mặc_dù các thuyết trên luôn có một_vài điểm khác_biệt song hầu_hết đều xuất_hiện chi_tiết Xi_Vưu giao_chiến với Hoàng_Đế Quá_trình chiến_tranh cũng phức_tạp và mang sắc_thái thần_thoại ở mức_độ cao Xi_Vưu thiện_chiến chế_tạo năm loại binh_khí biến_đổi mây_mù làm ra sương_mù dày_đặc trọn ba ngày Hoàng_Đế chín lần chiến thì chín lần không thắng ba năm không hạ được thành Sử_ký dẫn từ Ngư_Long hà đồ 魚龍河圖 chép rằng Hoàng_Đế không địch nổi Xi_Vưu bèn ngước lên trời mà than_thở ông trời sai Huyền_Nữ xuống ban cho Hoàng_Đế binh_lính được thần_thánh phù_trợ Sau_cùng nhờ có lực_lượng của Huyền_Nữ mà Hoàng_Đế đã giành được chiến_thắng Một thuyết thì cho rằng Xi_Vưu dùng yêu_thuật tạo ra sương_mù dày_đặc làm quân của Hoàng_Đế mất phương_hướng Hoàng_Đế liền dùng Chỉ_Nam xa dẫn đường để đuổi giết Xi_Vưu giành được thắng_lợi Cái chết Về kết_cục của Xi_Vưu các truyền_thuyết đa_phần nói rằng bại_binh và bị giết song cũng có thế đã thần_phục Hoàng_Đế và trở_thành tướng_quân sự Theo ghi_chú của hoạ_gia La_Sính_罗聘 thời Thanh_Hoàng_Đế đã hạ_lệnh cho quân_lính chặt đầu Xi_Vưu thấy rằng đầu của Xi_Vưu đã bị tách khỏi phần thân sau đó Hoàng_Đế đã cho khắc hình_tượng của Xi_Vưu lên các chén thiêng nhằm cảnh_báo những người có lòng thèm_muốn quyền_lực và giàu_sang Hoàng_Đế chiến_đấu với Xi_Vưu là một sự_kiện cực_kỳ quan_trọng trong truyền_thuyết Trung_Quốc Sau khi Hoàng_Đế giành được thắng_lợi đã thống_nhất khu_vực Trung_Nguyên trở_thành thuỷ_tổ của tộc Hoa_Hạ_Cũng do_đó các sử tịch Hán văn đặc_biệt là điển tịch Nho_giáo vốn chiếm thế chủ lưu trong một thời_gian dài xem Xi_Vưu là một nhân_vật xấu_xa mặc_dù điều này không hoàn_toàn công_bằng Về sau Xi_Vưu dần bị thần hoá trở_thành nhân_vật có hình_tượng đầu đồng trán sắt tám tay tám chân thân người móng trâu bốn mắt sáu đầu và ăn cát sỏi Sau khi Xi_Vưu bại_trận người trong bộ_tộc Cửu_Lê lưu_tán một bộ_phận quy_phục Hoàng_Đế một bộ_phận di_cư đến_nơi khác Khảo_chứng Thời_đại Thượng_cổ Xi_Vưu cùng Viêm_Đế_Xi_Vưu và Viêm_Đế có quan_hệ phức_tạp các thuyết có sự khác_biệt Có một loại quan_điểm nhận_định Xi_Vưu có khả_năng từng thần thuộc Viêm_Đế hoặc từng gia_nhập và liên_minh bộ_lạc mà Viêm_Đế làm thủ_lĩnh nhưng sau đó giữa Xi_Vưu và Viêm_Đế đã phát_sinh xung_đột gay_gắt và kết_quả là Viêm_Đế đại_bại Một_số nhà_sử_học mà đại_diện là Hạ_Tằng Hựu_夏曾祐_Đinh_Sơn 丁山_Lã_Tư_Miễn 吕思勉 thì nhận_định rằng Xi_Vưu là Viêm_Đế_Họ chủ_yếu căn_cứ theo ghi_chép về Trác_Thuỷ trong Thuỷ_Kinh_Chú_水经注 đưa ra nhận_định rằng nơi giao_chiến giữa Xi_Vưu và Hoàng_Đế ở Trác_Lộc và nơi giao_chiến giữa Viêm_Đế và Hoàng_Đế ở Phản_Tuyền thực_ra là một nơi hai trận chiến thực_ra chỉ là một biểu_hiện của Xi_Vưu và Viêm_Đế cũng tương_đồng Thêm vào đó Xi_Vưu và Viêm_Đế đều lấy ngưu làm vật_tổ Cũng có quan_điểm rằng Xi_Vưu xuất_hiện sau Viêm_Đế_Hai người này cùng thuộc một bộ_tộc đều là tước_hiệu thủ_lĩnh hoặc là thủ_lĩnh của bộ_tộc đó Sau khi Hoàng_Đế đánh_bại bộ_tộc Viêm_Đế bộ_tộc Xi_Vưu hoạt_động với tư_cách là hậu_thế vì muốn báo_thù nên đã giao_chiến với Hoàng_Đế trong đại_chiến Trác_Lộc sau khi chiến_bại thủ_lĩnh bị bắt giết một bộ_phận tộc nhân quy_thuận Hoàng_Đế Xi_Vưu với Hoàng_Đế Trong một thời_gian dài tư_tưởng Nho_giáo là chủ lưu trong xã_hội Trung_Quốc trước_sau_như_một đều nhấn_mạnh quan_niệm chính_thống sử_gia lại có truyền_thống thắng làm vua thua làm giặc Việc Hoàng_Đế chiến_thắng Xi_Vưu dần được mô_tả là chiến_tranh giữa chính_nghĩa và tà ác chẳng_hạn như trong Sử_ký Ngũ_Đế bản kỉ lưu_truyền sâu_rộng Trong các tư_liệu văn_hiến phi Nho_giáo như Dật_Chu thư Sơn_Hải kinh sự_kiện Xi_Vưu giao_chiến với Hoàng_Đế được miêu_tả tương_đối khách_quan Trong kinh_điển Trang tử của Đạo_giáo mượn lời của Đạo_Chích mà bày_tỏ đồng_tình với Xi_Vưu và khiển_trách Hoàng_Đế Thêm vào đó Xi_Vưu và Hoàng_Đế ngoài quan_hệ đối_địch ra còn có_thể đã có quan_hệ thần thuộc Hoàng_Đế từng sai_khiến Xi_Vưu làm chủ quản việc luyện_kim phụ_tá Thiếu_Hạo_Thời_Xuân Thu danh_tướng nước Tề là Quản_Trọng thì cho rằng Xi_Vưu là người đứng đầu trong lục tướng của Hoàng_Đế địa_vị rất cao Thời_Chiến Quốc_Hàn_Phi cũng có các ghi_chép tương_tự song mang nhiều sắc_thái thần_thoại hơn Xi_Vưu với Cửu_Lê và Tam_Miêu_Xi_Vưu là thủ_lĩnh của Cửu_Lê_九黎 việc này có rất nhiều ghi_chép và thậm_chí còn có tranh_luận Xi_Vưu là đại_diện cho Cửu_Lê và có quan_hệ với một tập_đoàn bộ_lạc khác là Tam_Miêu_三苗_Căn_cứ theo Thượng_thư và Quốc_ngữ cùng nhiều loại thư_tịch cổ Tam_Miêu bắt_nguồn từ Cửu_Lê và là hậu_thế của Cửu_Lê_Cửu_Lê chiến_bại tộc nhân lưu_tán phát_triển thành Tam_Miêu_Tuy nhiên có nhiều học_giả bất_đồng về điều này và nhận_định rằng Cửu_Lê và Tam_Miêu không có nguồn_gốc với nhau Một_cách giải_thích khác là Xi_Vưu là tên_hiệu cộng_đồng của thủ_lĩnh quân_sự liên_minh bộ_lạc do_vậy là hậu_duệ của Viêm_Đế cũng là thủ_lĩnh tập_đoàn Lưỡng_Hạo_Thái_Hạo Thiếu_Hạo cũng là quân_chủ Cửu_Lê sau đó tập_đoàn Tam_Miêu noi theo sử_dụng tước_hiệu này Xi_Vưu và Đông_Di_Người ngày_nay thường nói Xi_Vưu là thủ_lĩnh Đông_Di_Kỳ thực Đông_Di là cách xưng_hô sau khi hình_thành mô_hình Hoa_Di ngũ phương thời Thương Chu cách xa thời_đại của Xi_Vưu hoặc nói Đông_Di là hậu_duệ của Xi_Vưu điều này có_vẻ thích_hợp hơn Dân_tộc hậu_thế Căn_cứ theo một_số sử_thi ca_dao truyền_thuyết của người Miêu_Xi_Vưu là đại tổ thần của tộc_người này có địa_vị hết_sức cao_quý Một_số học_giả đặc_biệt là học_giả người Miêu đề_xuất rằng tổ_tiên của người Miêu vào thời_thượng cổ ban_đầu cư_trú tại lưu_vực Hoàng_Hà do bị tộc Hoa_Hạ đánh_bại bị buộc phải thiên_di đến khu_vực Quý_Châu tây bộ tỉnh Hồ Nam và tây_nam_bộ tỉnh Hồ Bắc ngày_nay Sau khi Xi_Vưu bại_trận một bộ_phận tộc nhân dung_hợp vào tập_đoàn Viêm_Hoàng do_đó trở_thành một bộ_phận của tộc Hoa_Hạ cũng là tổ_tiên của người Hán ngày_nay Một_số họ của người Hán có khả_năng có liên_hệ với Xi_Vưu như Trâu_Đồ_屠_Lê 黎_Xi_蚩_Căn_cứ theo Hậu_Hán thư Tây_Khương truyện một bộ_phận tộc nhân Tam_Miêu đã di_chuyển về hướng tây Do_vậy nếu thừa_nhận Xi_Vưu và Tam_Miêu_三苗 có quan_hệ thì Xi_Vưu chính_xác là tổ_tiên của người Hmong Phân chi Đông_Bắc_Di của Đông_Di có_thể có khả_năng có quan_hệ với Phù_Dư và có_thể là cả Cao_Câu_Ly_Năm 1979 tại Hàn_Quốc xuất_hiện một quyển sách lịch_sử gây tranh_cãi là Hoàn_Đàn cổ ký 桓檀古記_환단고기 trong đó Xi_Vưu được xem là Từ Ô Chi_Hoàn_Hùng_慈烏支桓雄 자오지_환웅 đại_quân chủ thứ 14 của Bột_Đạt_Quốc_倍達國 배달국 trên bán_đảo Triều_Tiên Sùng_bái Xi_Vưu_Khu vực người Hán_Mặc dù Xi_Vưu là nhân_vật phản_diện trong các điển tịch Nho_giáo song trong dân_gian vẫn duy_trì truyền_thống thờ_phụng Xi_Vưu khu_vực các tỉnh Hà_Bắc và Sơn_Tây ở Hoa_Bắc có hoạt_động thờ_phụng tương_quan Như Nhâm_Phưởng_任昉 thời Nam triều có ghi trong Thuật dị chí 述异志 rằng Ký châu nay là Hà_Bắc có nhạc danh Xi_Vưu hí người_dân đầu đội sừng trâu và giữ thăng_bằng Tại một thôn ở Thái_Nguyên có tế thần Xi_Vưu_Tần_Thuỷ Hoàng tự mình tế Xi_Vưu xem là một trong tám chiến thần Các bậc đế_vương và võ_tướng sau_này trước khi xuất_chinh thường tế bái Xi_Vưu để cầu_xin sự phù_hộ Theo truyền_thuyết sau khi chiến_bại Xi_Vưu bị chặt đầu ngoài_ra còn có nhiều mộ được cho là của Xi_Vưu tức Xi_Vưu chủng 蚩尤冢 có người_dân cúng_tế Ở huyện Cự_Dã thuộc tỉnh Sơn_Đông có mộ Xi_Vưu và quảng_trường Xi_Vưu_Căn_cứ vào việc Xi_Vưu là một trong lục tướng của Hoàng_Đế đứng đầu trong việc quản_lý thời_tiết tên gọi này đã được đặt cho một loại_hình nhất_định trong chiêm_tinh_học gọi là Xi_Vưu kỳ Căn_cứ theo Lã thị Xuân_Thu Sử_ký Tuỳ thư và các văn_hiến khác miêu_tả Xi_Vưu kỳ ứng chỉ một_số loại sao_chổi nhất_định là dấu_hiệu của chiến_tranh Người Miêu_Trong khi người Hán tự nhận là con_cháu của Viêm_Hoàng người Miêu tiếp_tục xem Xi_Vưu là tổ_tiên của mình Một bộ_phận người Miêu lưu_truyền truyền_thuyết Gid_Chib_Yeul_Laol trong đó Gid_Chib ý chỉ ông hay người già Yeul_Laol ý chỉ anh_hùng vẫn còn có tranh_luận về việc nó có phải ám_chỉ đến Xi_Vưu hay không Ở các vùng người Miêu tại Kiềm_Đông_Nam thuộc tỉnh Quý_Châu và huyện Dung_Thuỷ thuộc Quảng_Tây cứ mỗi sáu năm hoặc mười năm lại cử_hành một lần nghi_thức_tế tổ Chiguzang_吃鼓藏_Cật_Cổ Tang với quy_mô lớn đầu_tiên là tế thuỷ_tổ Khương_Vưu_姜尤_Ở Kiềm_Nam thuộc tỉnh Quý_Châu có sử_thi Bảng Xi_Vưu_榜蚩尤 kể về truyện cũ của vị tổ_tiên đệ nhất Hương_Vưu_香尤_Người Miêu ở Mã_Quan_Vũ_Định có phong_tục khiêu nguyệt 跳月_Hauv toj hoặc thải hoa sơn 踩花山 truyền_thuyết của phong_tục này và Xi_Vưu có quan_hệ mật_thiết Đường thời Xi_Vưu lãnh_đạo dân Miêu chống lại việc Hoàng_Đế đông tiến sau khi thất_bại thì rút vào núi sâu Nhằm triệu_tập người Miêu ở tứ_phương Xi_Vưu dựng cây gậy gỗ trên núi cho treo dải lên lệnh cho nam_nữ ca_múa xung_quanh cây gậy hoa thổi lô sanh 芦笙 một loài khèn của người Miêu_Khung cảnh náo_nhiệt đã thu_hút nhiều người Miêu tụ_hội tập_hợp lại và nhập quân chiến_đấu chống lại người Hán_Về sau nó đã trở_thành một hội hát_múa lớn trở_thành tiết truyền_thống của người Miêu_Người_Miêu có phong_tục thờ_cúng cây phong thậm_chí lấy cây phong làm vật_tổ Điều này cũng có_thể liên_quan đến Xi_Vưu_Sử thi Phong mộc ca của người Miêu nói rằng tộc_người Miêu và thậm_chí là cả nhân_loại đều được tạo ra từ cây phong Trong Văn_học Trong tiểu_thuyết Xi_Vưu_Thiên hoàng 蚩尤天皇_치우천왕기 xuất_bản tại Hàn_Quốc năm 2007 Xi_Vưu được viết là tổ_tiên của dân_tộc Triều_Tiên và đã đánh thắng Hoàng_Đế Cuốn tiểu_thuyết này gây ra phản_ứng tiêu_cực từ phía Trung_Quốc vì cho rằng nó bóp_méo lịch_sử Thư_mục BULLET Michael_J_Puett_The Ambivalence of Creation_Debates_Concerning_Innovation and Artifice in Early_China 2001
Xi_Vưu