Nguyễn_Đình_Hiến Nguyễn_Đình_Hiến 1870 1948 là danh_thần nhà Nguyễn làm_tới_chức tổng_đốc Bình_Phú_Bình_Định Phú_Yên Ông tự Dực_Phu hiệu Ấn_Nam thuỵ là Mạnh_Khả quê làng Lộc_Đông huyện Quế_Sơn tỉnh Quảng_Nam nay là xã Quế_Lộc huyện Quế_Sơn tỉnh Quảng_Nam Tiểu_sử Năm 1895 niên_hiệu Thành Thái thứ 7 ông được bổ vào học_sinh trường Đốc_Quảng_Nam được Đốc_học Mã_Sơn Trần_Đình Phong khen_ngợi cùng với Phan_Châu_Trinh Trần_Quý_Cáp_Huỳnh_Thúc Kháng tại trường này Năm Đinh_Dậu 1897 ông dự kì thi Hương tại Huế vào được Trường Ba tức Tú_tài Khoa thi Hương năm Canh_Tý 1900 ông đỗ Á_nguyên tại trường Thừa_Thiên cùng khoa với Huỳnh_Thúc_Kháng_Giải nguyên Phan_Châu_Trinh_Phan Thúc_Duyện_Lương_Thúc Kỳ_Năm 1901 ông đỗ Phó bảng trong kì thi Hội Tổng_tài Quốc_sử_quán có câu liễn mừng ông Nguyên_văn Phiên_âm Nghĩa Nguyễn_Đình_Hiến cùng với Huỳnh_Thúc_Kháng Trần_Quý_Cáp_Phạm_Liệu được người_dân xứ Quảng gọi là Tứ kiệt nổi_tiếng trên con đường học_vấn của Quảng_Nam Không_những thế người_dân xứ Quảng còn tôn_vinh ông là một trong Tứ hổ cùng với Phan_Châu_Trinh_Võ Vỹ Nguyễn_Mậu_Hoán Sau khi vinh_qui ông được triều_đình cử giữ chức Hàn_lâm_viện Kiểm_thảo được chọn vào học chữ Pháp tại trường Quốc_học đến năm 1905 được thăng chức Toản tu Đầu năm 1906 được vua Thành_Thái phái sang du_học tại Pháp về chính_trị và phong_tục và đã viết cuốn Tây sai kỹ lãm trình vua Thành_Thái Sau chuyến đi sứ về ông được bổ_nhiệm Đồng tri_phủ lãnh chức Tri_huyện huyện Bồng_Sơn phủ Bồng_Sơn tỉnh Bình_Định Năm 1907 ông được cai đổi sang làm Tri_huyện huyện Phù_Mỹ tỉnh Bình_Định Năm 1908 thăng Tri_phủ Hoài_Nhơn Cũng trong năm 1908 bạn đồng_học của Nguyễn_Đình_Hiến là Trần_Quý_Cáp bị bắt giam và bị khép vào tội mưu phản lãnh án bị chém ngang lưng Khi gia_quyến và học_trò đưa quan_tài Trần_Quý_Cáp ngang qua Bồng_Sơn thuộc thị_xã Hoài_Nhơn Nguyễn_Đình_Hiến đang làm Tri_phủ Hoài_Nhơn đã thiết án bên đò Bồng_Sơn làm lễ lạy khóc thảm_thê Công_sứ Bình_Định biết tin cho rằng Nguyễn_Tri phủ đã đồng_loã với Trần_Quý_Cáp_Nhờ có Tổng_đốc Bình_Định là cụ Bùi_Xuân_Huyên can_thiệp bày cho ông Nguyễn_Đình_Hiến giả đang mắc bệnh_tâm_thần nên chuyện mới được cho_qua Năm 1912 được cải chức Hồng_lô tự Thiếu_Khanh lãnh chức Quản_đạo đạo Ninh_Thuận Năm 1913 ông được thăng chức Phủ_Thừa phủ Thừa_Thiên năm sau được thăng Quan_Lộc tự Thiếu_Khanh làm_việc ở Huế_Năm 1919 ông được vua cử làm Phó Chủ_khảo khoa thi Hội_thí Kỷ mùi sau đó thăng Bố_Chính sứ tỉnh Hà_Tĩnh rồi về Huế giữ chức Tả thị_lang Bộ Lại năm sau chuyển làm Bố_Chính sứ tỉnh Quảng_Bình Năm 1921 ông chuyển về làm Phủ_doãn Phủ_Thừa Thiên năm sau giữ chức Tuần_phủ tỉnh Quảng_Ngãi Năm 1923 thăng Tổng_đốc Bình_Phú_Cuối đời Năm 1927 Nguyễn_Đình_Hiến về hưu với hàm Hiệp_tá Đại_học_sĩ sau đó ông trở về Huế và ở tại ấp Bình_An gần dốc Nam_Giao một thời_gian Năm 1935 ông trở về nguyên_quán ở làng Lộc_Đông dưỡng tuổi già và qua_đời vào ngày 31 tháng 5 năm 1948 hưởng_thọ 77 tuổi Khai mở_đường đèo Le_Ông không_những là một vị quan thanh_liêm chính_trực mà_còn là một người có tư_tưởng đổi_mới và ham học_hỏi tìm_hiểu kỹ_thuật phương Tây với mục_đích canh_tân đất_nước Khi đã về hưu an_dưỡng tại quê nhà ông đã đứng ra vận_động nhân_sĩ và nhân_dân góp công góp của khai mở con đường đèo Le để tạo điều_kiện thuận_lợi cho giao_thương và phát_triển kinh_tế cho vùng_đất Nông_Sơn lúc bấy_giờ Trước_đây vùng Lộc_Đông quê_hương ông bốn bề là rừng rậm núi cao mọi sự giao_lưu với bên ngoài đều qua đường_thuỷ xuôi dòng sông Thu_Bồn còn đường_bộ thì hầu_như không có Dần về sau nhu_cầu đi_lại càng nhiều người_dân đã băng rừng vượt núi dần thành một lối mòn nhỏ băng qua núi và được gọi là đèo Le_Còn vì sao có tên gọi là đèo Le và tên gọi này ra_đời từ khi nào thì có nhiều ý_kiến khác nhau có ý_kiến cho rằng đèo Le là cách đọc trại tên của một người Pháp De_Larie đã có công khám_phá và khai_thông đèo Có người cho rằng tên gọi đèo Le xuất_phát từ việc người_dân đè núi đá cây rừng mà leo leo mệt quá le lưỡi nên đặt là đèo Le_Theo nội_dung tấm bia chính được tìm thấy tại đèo Le do chính tay Nguyễn_Đình_Hiến cẩn soạn bằng chữ Hán thì sự hiểm_trở khó đi_lại của đèo Le lúc bấy_giờ được miêu_tả như sau Cũng theo nội_dung tấm bia này thì vào một ngày_mùa Đông năm Bính_Tý 1936 Nguyễn_Đình_Hiến đã diện_kiến với Ngô_Đình_Khôi_Tổng đốc Quảng_Nam lúc bấy_giờ khi Ngô_Đình_Khôi đi kinh_lý các tổng miền thượng_du Tại cuộc gặp này Nguyễn_Đình_Hiến đã đề_xuất với quan Tổng_đốc về việc mở con đường_băng qua đèo Le kéo_dài từ đông sang tây rộng 3m và dài khoảng 7 km Sau đó Nguyễn_Đình_Hiến đứng ra thành_lập ban vận_động lạc_quyên để khai mở con đường đèo Le gồm Tú_tài Lâm_Xuân_Quế ở xã Phước_Bình_Cửu phẩm Nguyễn_Đình_Dương ở xã Lộc_Đông_Các ông đã đi vận_động nhân_dân trong tổng lạc_quyên được số bạc là 4600 đồng lẻ đồng_thời cũng trích số bạc tư ích ở các tổng và thu bạc hội_chợ rồi giao cho quan lục_lộ cùng với ông tri_huyện Nguyễn_Trọng_Thuần đốc_thúc tiến_hành Việc khai mở đèo le bắt_đầu được tiến_hành vào mùa hè năm Đinh_Sửu 1937 và trải 2 năm trời qua bao khó_khăn gian_nan vất_vả con đường vượt đèo Le mới được hình_thành Điều này cũng đã được Nguyễn_Đình_Hiến ghi rõ trong tấm bia chính Sau khi con đường đèo Le được hoàn_thành vào năm Canh_Thìn 1940 Nguyễn_Đình_Hiến đã cẩn soạn bốn tấm bia với mục_đích dựng tại đỉnh đèo Le_Nội dung tấm bia chính chủ_yếu ghi lại công_tích mở_đường đèo Le các tấm còn lại ghi_danh sách các vị hảo_tâm góp tiền_bạc để mở_đường Khi chuẩn_bị dựng bia thì Cách_mạng_tháng_Tám năm 1945 nổ ra nên phải đưa các tấm bia này đi dấu hiện_nay mới chỉ tìm được ba tấm Tác_phẩm Ngoài một quan triều_đình Nguyễn_Đình_Hiến còn là một nhà_văn Thơ_văn Nguyễn_Đình_Hiến để lại không nhiều nhưng giá_trị văn_chương của tác_phẩm ông là những dấu_ấn của văn_học Việt_Nam Bài thơ có tên Bang_Sơn_động Vịnh núi Trà Bang ở Ninh_Thuận có_thể liệt vào hàng những bài thơ hay Nguyên_văn Phiên_âm Tạm dịch Một_số tác_phẩm khác của ông gồm có BULLET Quảng_Nam phú BULLET Cố cảnh trùng viên BULLET Tây_Sà kĩ lãm Xem thêm BULLET Trần_Đình_Phong_BULLET Phan_Châu_Trinh_BULLET Trần_Quý_Cáp_BULLET Huỳnh_Thúc_Kháng_BULLET Nguyễn_Thị_Diệu_Thảo
Nguyễn_Đình_Hiến