Tấn_Hiếu_Vũ_Đế Tấn_Hiếu_Vũ_Đế 362 396 tên thật là Tư_Mã Diệu_司馬曜 tên_tự Xương_Minh_昌明 là vị Hoàng_đế thứ 9 của nhà Đông_Tấn và là Hoàng_đế thứ 14 của Nhà Tấn trong lịch_sử Trung_Quốc Dưới thời ông trị_vì Đông_Tấn vẫn tồn_tại sau một nỗ_lực lớn lớn nhằm tiêu_diệt vương_triều này của Tiền_Tần song ông lại là vị hoàng_đế nhà Tấn cuối_cùng thật_sự cai_trị đế_quốc do các con trai của ông là An_Đế và Cung_Đế nằm trong vòng kiểm_soát của các nhiếp_chính và quân_phiệt Bản_thân Hiếu_Vũ_Đế đã chết một_cách bất_thường ông bị người thiếp Trương quý_nhân giết chết sau khi xúc_phạm bà Đầu đời Tư_Mã Diệu sinh năm 362 khi đó cha_ông tức Tư_Mã Dục đang có tước_hiệu Hội Kê vương và có chức_vụ thừa_tướng trong triều_đình của Ai_Đế_Mẹ của ông là Lý_Lăng_Dung có xuất_thân là một nô_tì làm công_việc dệt vải nhưng dựa trên lời phán của pháp_sư rằng bà sẽ mang đến cho ông một người kế_tự Tư_Mã Dục đã cưới bà làm thiếp bà sau đó đã sinh ra Tư_Mã Diệu_Do ông được sinh ra vào lúc bình_minh bà đặt tên cho ông là Diệu với tên_chữ là Xương_Minh cả hai đều có nghĩa là bình_minh Một năm sau bà lại hạ sinh Tư_Mã Đạo_Tử_Do ông là người con trai lớn nhất còn sống của Tư_Mã Dục_Tư_Mã_Diệu được định là người kế_tự và năm 365 khi ông mới ba tuổi Tấn_Phế_Đế đã ra_lệnh ban tước_hiệu Lang Da vương cho cha_ông và tước_hiệu Hội Kê vương cho ông Tư_Mã Dục đã từ_chối điều này cả trên phương_diện cá_nhân và thay_mặt con trai Năm 371 sau khi thua trận trước tướng Mộ_Dung_Thuỳ của Tiền_Yên vào năm 369 tướng Hoàn_Ôn đã quyết_định thể_hiện quyền_lực của mình bằng cách buộc_tội sai Phế_Đế bất_lực và các hoàng_tử không phải là con_đẻ của ông rồi phế_truất hoàng_đế Ông ta lập Tư_Mã Dục làm hoàng_đế mới mặc_dù vậy quyền_lực trên thực_tế vẫn do Hoàn_Ôn nắm giữ do_vậy ông ta được coi là người chiếm_đoạt ngai_vàng nhà Tấn_Năm 372 Tấn_Giản_Văn_Đế lâm_bệnh ông lập Tư_Mã Duệ làm thái_tử song ban_đầu ông định trao ngai_vàng cho Hoàn_Ôn nếu_như ông ta muốn như_vậy Sau khi Giản_Văn_Đế băng_hà nhiều đại_thần sợ_hãi Hoàn_Ôn nên đã không ngay_lập_tức tuyên_bố Diệu_Thái tử trở_thành hoàng_đế mới nhằm chờ động_thái của Hoàn_Ôn Thời_gian đầu trị_vì Ông trở_thành hoàng_đế mới khi mới 10 tuổi do_vậy vợ của Khang_Đế là Chử_Thái hậu đóng vai_trò nhiếp_chính song trên thực_tế Vương_Thản_Chi_王坦之 và Tạ_An_謝安 mới là những người đưa ra các quyết_định vì Hoàn_Ôn đã từ_chối lời đề_nghị làm nhiếp_chính có_lẽ do sợ đây là một cái bẫy Tuy_nhiên vẫn có lo_ngại rằng Hoàn_Ôn sẽ chiếm lấy ngai_vàng và vào năm 373 khi Hoàn_Ôn đến kinh_thành Kiến_Khang đã xuất_hiện tin_đồn rằng Hoàn_Ôn sẽ giết chết Vương_Thản_Chi và Tạ_An rồi chiếm ngôi vua Tuy_nhiên Hoàn_Ôn đã do_dự và không làm như_vậy ông ta qua_đời một năm sau đó lúc này những nỗi sợ_hãi trước việc Hoàn_Ôn tiếm_quyền đã tiêu_tan khi em_trai và người kế_nghiệp Hoàn_Ôn là Hoàn_Xung cam_kết trung_thành với triều_đình Một vấn_đề lớn đối_với triều_đình Đông_Tấn trong giai_đoạn đầu cai_trị của Hiếu_Vũ_Đế là sức_ép mạnh_mẽ từ kình_địch ở phía bắc là Tiền_Tần_Năm 373 Tiền_Tần tấn_công và chiếm Lương_Châu_梁州 nay là phía nam Sơn_Tây và Ích_Châu_益州 nay là Tứ_Xuyên và Trùng_Khánh Tuy_nhiên về mặt đối_nội thì có vẻ như Đông_Tấn được Tạ_An và Hoàn_Xung quản_lý khá tốt Năm 375 Hiếu_Vũ_Đến kết_hôn với Vương_Pháp_Huệ con gái của đại_thần Vương_Uẩn_王蘊 bà trở_thành Hoàng_hậu Lúc đó ông mới 13 tuổi còn hoàng_hậu mới 16 tuổi Ông cũng bắt_đầu học điển tịch và làm thơ Năm 376 Chử_Thái hậu chính_thức rời bỏ vị_trí nhiếp_chính và trao lại quyền hành cho Hiếu_Vũ_Đế tuy_vậy quyền quyết_định chủ_yếu vẫn nắm trong tay Tạ_An_Năm 376 chư_hầu của Đông_Tấn là Tiền_Lương bị Tiền_Tần tấn_công và quân Tấn dưới quyền chỉ_huy của Hoàn_Xung đã cố_gắng cứu_viện cho Tiền_Lương bắt cách tấn_công Tiền_Tần song Tiền_Lương đã thất_bại quá nhanh_chóng Hoàn_Xung phải cho rút quân Lo_sợ về một cuộc tấn_công của Tiền_Tần_Tấn cho di_tản phần_lớn cư_dân ở phía bắc Hoài_Hà về phía nam Năm 378 Tiền_Tần thực_hiện các cuộc tấn_công nhằm vào các thành lớn của Tấn là Tương_Dương Nguỵ_Hưng_魏興 nay thuộc An_Khang Thiểm_Tây và Bành_Thành_彭城_Trong khi tướng Tạ_Huyền có_thể ngay_lập_tức lấy lại Bành_Thành thì Tương_Dương và Nguỵ_Hưng đã bị mất vào tay quan Tiền_Tần vào năm 379 Năm 380 Vương_Hoàng hậu qua_đời Hiếu_Vũ_Đế sau đó không lập hoàng_hậu nào khác Năm 381 Hiếu_Vũ_Đế bắt_đầu theo học kinh Phật ông cho lập các học_đường Phật_giáo bên trong cung_điện mời các sư_thầy đến sống tại đó Năm 383 Hoàn_Xung tiến_hành một cuộc phản_công chống lại Tiền_Tần hy_vọng tái_chiếm Tương_Dương và khu_vực tây_nam Tuy_nhiên sau một_số thất_bại ban_đầu Hoàn_Xung đã từ_bỏ chiến_dịch Trận_Phì_Thuỷ Sau đó vào năm 383 Hoàng_đế Tiền_Tần là Phù_Kiên đã phát_động một cuộc tấn_công lớn chống Đông_Tấn với mục_đích tiêu_diệt triều_đại này và thống_nhất Trung_Quốc Tuy_nhiên trong trận Phì_Thuỷ quân_lính của ông đã thất_bại nghiêm_trọng với nhiều quân_lính và tướng_lĩnh thiệt_mạng bao_gồm cả em_trai và thừa_tướng Phù_Dung 苻融_Tiền_Tần bắt_đầu suy_sụp vào năm 384 sau thất_bại này và sau đó không còn là mối đe_doạ cho Đông_Tấn_Thời kỳ trị_vì giữa Sau khi đánh_bại quân Tiền_Tần nhân việc Tiền_Tần suy_sụp Tạ_Huyền đã dẫn_đầu một chiến_dịch nhằm tái_chiếm các lãnh_thổ đã mất Đông_Tấn sau đó đã lấy được hầu_hết các châu của Tiền_Tần ở phía nam Hoàng_Hà một_cách khá nhanh_chóng cũng như lấy lại Lương_Châu và Ích_Châu_Tuy nhiên thừa_tướng Tạ_An người được tín nhiều lớn sau chiến_thắng bắt_đầu để mất thiện_cảm trong con mắt của Hiếu_Vũ_Đế con rể của Tạ_An là Vương_Quốc Bảo_王國寶 không hài_lòng về việc Tạ_An đã không ban cho mình một vị_trí quan_trọng nên bắt_đầu xu_nịnh cả Hiếu_Vũ_Đế và Hội Kê vương Tư_Mã Đạo_Tử và tấn_công Tạ_An_Tuy nhiên Tạ_An vẫn là thừa_tướng cho đến khi ông qua_đời vào năm 385 Tư_Mã Đạo_Tử thay_thế vị_trí của ông Cả Hiếu_Vũ_Đế và Tư_Mã Đạo_Tử sa vào tiệc_rượu và không dành nhiều thời_gian cho chính sự Năm 387 Hiếu_Vũ_Đế lập con trai cả của mình là Tư_Mã Đức Tông khi ấy mới 5 tuổi làm thái_tử tuy_thế Tư_Mã Đức Tông gặp phải căn_bệnh phát_triển chướng_ngại rất nghiêm_trọng ngay cả sau khi lớn lên ông vẫn được mô_tả là không_thể nói_chuyện hay tự mặc được y_phục và thậm_chí không_thể cho biết liệu ông no hoặc đói trong khi ăn Năm 390 Hiếu_Vũ_Đế bắt_đầu mệt_mỏi với việc Tư_Mã Đạo_Tử lợi_dụng sự tín_nhiệm của ông và trở_nên bất_kính ông quyết_định phải lập lực_lượng đối_trọng Vũ_Đế quyết_định cho các quan là Vương_Cung_王恭 và Ân_Trọng_Kham_殷仲堪 làm thứ_sử các châu chủ_chốt bất_chấp cảnh_báo rằng cả Vương và Ân có tài tư_tưởng hẹp_hòi và có_thể phát_sinh vấn_đề về sau Thời_kỳ trị_vì cuối Năm 394 Hiếu_Vũ_Đế tôn_vinh mẹ mình Lý_Lăng_Dung làm thái_hậu Năm 395 xung_đột giữa Hiếu_Vũ_Đế và Tư_Mã Đạo_Tử đã bùng_nổ song nhờ sự can_thiệp của Lý_Thái hậu Hiếu_Vũ_Đế đã không loại_bỏ em_trai mình Sau khi được Từ Mạc_徐邈 hoà_giải hơn_nữa quan_hệ giữa hai anh_em dường_như đã được khôi_phục Năm 396 Hiếu_Vũ_Đế đã dành quá nhiều thời_gian của mình cho tửu_sắc đến mức không gặp các quan_lại để bàn việc nước một_cách thường_xuyên Người thiếp ông sủng_ái là Trương quý_nhân Vào cuối thu năm 396 tại một bữa tiệc Hiếu_Vũ_Đế đã nói đùa với người thiếp này khi đó gần 30 tuổi Dựa trên tuổi của nàng nàng nên nhường lại vị_trí của mình Trẫm cần một ai đó trẻ hơn Bà ta đã rất giận_dữ song đã nén cảm_xúc của mình Đêm đó Hiếu_Vũ_Đế lại say rượu bà lệnh cho tất_cả hoạn_quan rời đi hối_lộ rượu cho họ và sau đó lệnh cho các nô_tì của bà làm ngạt thở Hiếu_Vũ_Đế bằng cách đặt một tấm chăn Bà ta sau đó tiếp_tục hối_lộ nhiều người có_mặt và tuyên_bố rằng hoàng_đế qua_đời đột_ngột khi đang ngủ Bởi thái_tử Tư_Mã Đức Tông là người phát_triển trở_ngại còn Tư_Mã Đạo_Tử thì ngu_ngốc và không biết suy_nghĩ nên đã không ai điều_tra về cái chết của hoàng_đế Ngày hôm sau Tư_Mã Đức Tông đã lên_ngôi và trở_thành An_Đế còn Tư_Mã Đạo_Tử làm nhiếp_chính
Tấn_Hiếu_Vũ_Đế