Chiến_dịch tấn_công Spas_Demensk_Chiến dịch tấn_công Spas_Demensk là hoạt_động quân_sự mở_đầu của Chiến_dịch Smolensk 1943 diễn ra từ ngày 7 đến ngày 20 tháng 8 trên khu_vực Sluena_Dyuki_Spas_Demensk Bakhmutovo với trung_tâm là thành_phố Spas_Demensk giữa Phương_diện_quân Tây_Liên_Xô và cánh trung_tâm của Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Đức Quốc xã Sau một tuần tấn_công ngày 13 tháng 8 quân_đội Liên_Xô giải_phóng thành_phố Spas_Demensk Sau hai tuần tấn_công quân_đội Liên_Xô tiến về phía Tây từ 10 km ở cánh Bắc đến 40 km ở cánh Nam đánh thiệt_hại nặng 11 sư_đoàn_Đức Do Chiến_dịch tấn_công Dukhovshina_Demidov lần thứ nhất của Phương_diện_quân Kalinin đánh không thắng và bị đình_chỉ tướng V D Sokolovsky_Tư lệnh Phương_diện_quân Tây đã dừng chiến_dịch để chuẩn_bị cho bước_tiến công tiếp_theo vào Yelnya_Dorogobuzh_Tình_huống mặt_trận Cùng với Dukhovshina_Yartsevo và Yelnya_Spas_Demensk là một trung_tâm phòng_ngự mạnh trên tuyến đầu của Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Đức trên khu_vực phía Tây tuyến Smolensk_Roslavl Sau khi buộc phải rút khỏi chỗ lồi Rzhev_Vyazma_Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Đức đã xây_dựng nhiều tuyến phòng_thủ Trong đó cụm_cứ_điểm Spas_Demensk và ba tiền_đồn quan_trọng là Sluena_Dyuki và Bakhmutovo có nhiệm_vụ che_chắn từ xa cho Roslavl_Đây cũng là khu_vực mà quân_đội Liên_Xô tại_chỗ lồi Sukhinichi đã nhiều lần đột_phá trong mùa đông 1942 1943 nhưng chưa vượt qua được Căn_cứ vào tin_tức tình_báo và kết_quả các trận đánh trinh_sát bắt và khai_thác tù_binh do các tập_đoàn_quân của Phương_diện_quân Tây tiến_hành tướng V D Sokolovsky quyết_định chọn hướng Spas_Demensk là đánh mở_đầu cho Chiến_dịch giải_phóng Smolensk_Roslavl_Binh lực và kế_hoạch Vào đầu tháng 7 cánh quân chủ_lực của Phương_diện_quân Tây_Liên_Xô do trung_tướng Vasily_Danilovich_Sokolovsky chỉ_huy gồm Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 các tập_đoàn_quân 10 21 33 49 và 68 Quân_đoàn cơ_giới 5 Quân_đoàn kỵ_binh cận_vệ 6 và Tập_đoàn_quân không_quân 1 Trận_tuyến của cánh quân này rộng trên 250 km trải dài từ Mazovya qua phía Bắc_Sluena và Dyuki qua phía Đông_Bakhmutovo đến Malye_Savki phía Tây_Kirov_Trên cánh cực Bắc của Phương_diện_quân Tây gồm các tập_đoàn_quân 5 có nhiệm_vụ phối_hợp với Phương_diện_quân Kalinin tiến_hành chiếm dịch Chiến_dịch Dukhovshina_Demidov_Trong quá_trình chiến_dịch Phương_diện_quân Tây còn được tăng_cường Quân_đoàn xe_tăng cận_vệ 2 đơn_vị xe_tăng nổi_tiếng với Cuộc đột_kích Tatsinskaya trong Chiến_dịch Sao Thổ_Quân_Đức đóng đối_diện với Phương_diện_quân Tây gồm Tập_đoàn_quân 4 một phần Tập_đoàn_quân xe_tăng 2 và từ ngày 17 tháng 8 có thêm cánh bắc Tập_đoàn_quân 9 tham_chiến Quân Đức bố_trí phòng_thủ có chiều sâu nhiều hoả_điểm mạnh Các tiền_đồn tại Sluena_Dyuki_Bakhmutovo đều bố_trí nhiều pháo chống tăng Riêng thành_phố Spas_Demensk được xây_dựng thành một cụm_cứ_điểm với nhiều trung_tâm phòng_ngự mạnh và cũng được mệnh_danh là pháo_đài của Quốc_trưởng Diễn_biến Trên hướng trung_tâm Từ ngày 3 đến ngày 6 tháng 8 năm 1943 các tập_đoàn_quân của Phương_diện_quân Tây và Phương_diện_quân Kalinin đều mở các trận đánh trinh_sát chiến_đấu cấp trung_đoàn để xác_định lần cuối_cùng các vị_trí bố_phòng của quân Đức trên tiền_duyên và tìm những chỗ yếu trên hệ_thống phòng_thủ đó Căn_cứ các đợt phản_pháo bắn chặn của pháo_binh Đức vào các toán kỵ_binh trinh_sát thọc_sâu của quân_đội Liên_Xô cho thấy chiều sâu của các tuyến phòng_ngự của Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm có_thể lên đến trên 180 km chứ không_chỉ là 80 đến 100 km như dự_tính Kết_quả trinh_sát chiến_đấu cộng với các tin_tức của tình_báo mặt_trận và quân du_kích báo_cáo về cho thấy hướng Spas_Demensk_Roslavl là hướng có nhiều triển_vọng hơn cả Ỷ vào các tuyến sông Borba_Snopot_Desna và Oster che_chở Tập_đoàn_quân 4 Đức chỉ bố_trí tại hướng này các đơn_vị bộ_binh trấn_giữ các cứ_điểm phòng_thủ Mazovo_Sluena_Lyuky và đầu_mối sắt Bakhmutovo trên tuyến 1 các cứ_điểm Terekino_Potapovo_Ilovets_Zemtsy và Voronovo trên tuyến 2 Spas_Demensk là trung_tâm phòng_ngự của tuyến 1 và tuyến 2 Roslavl là trung_tâm phòng_ngự của tuyến 3 Nếu mở được cả ba tuyến này và chiếm được Roslavl quân_đội Liên_Xô không_những sẽ tạo được thế chia_cắt Tập_đoàn_quân 4 với Tập_đoàn_quân 9 Đức mà_còn tạo khả_năng cô_lập Smolensk từ phía Nam_Vì vậy Bộ_chỉ_huy Phương_diện_quân Tây quyết_định chọn hướng này là hướng đột_kích chính Các đơn_vị dự_bị mạnh của phương_diện_quân được điều đến hướng này Quân_đoàn kỵ_binh cận_vệ 2 3 sư_đoàn kỵ_binh 3 trung_đoàn xe_tăng được tăng_cường cho Tập_đoàn_quân 33 Quân_đoàn cơ_giới được tăng_cường cho Tập_đoàn_quân 10 4 giờ 30 phút sáng ngày 7 tháng 8 pháo_binh của Phương_diện_quân Tây đồng_loạt nổ_súng vào các vị_trí phòng_thủ của quân Đức trên tuyến đầu Tập_đoàn_quân không_quân 1 và Tập_đoàn_quân không_quân tầm xa đã xuất_kích 1 200 phi_vụ ban_ngày và khoảng 200 phi_vụ ban_đêm oanh_tạc các cứ_điểm phòng_thủ của quân Đức ở tuyến sau Sau 90 phút pháo_kích 241 dàn Katyusha bắt_đầu trút đạn lên các vị_trí phòng_thủ kiên_cố của quân Đức được xác_định toạ_độ trên các bản_đồ 6 giờ 30 phút các mũi đột_kích chủ_yếu của các tập_đoàn_quân 10 5 33 và cận_vệ 10 bắt_đầu xung_phong vào các tuyến chiến_hào đầu_tiên của Quân_đoàn bộ_binh 12 Đức Gượng dậy qua các đợt pháo_kích quân Đức phản_kích quyết_liệt Thượng_tướng Kurt von Tippelskirch chỉ_huy Quân_đoàn bộ_binh 12 Đức cố_gắng giữ các vị_trí quan_trọng tại tuyến 1 và khu phòng_thủ Spas_Demensk trong mấy ngày để chờ các lực_lượng cơ_giới mạnh ở tuyến được điều lên phản_kích Chiến_sự ác_liệt diễn ra tại dải tấn_công của Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 Tại làng Veselukha trung_uý I S Povoroznyuk chỉ_huy một trung_đội xe_tăng thuộc Trung_đoàn xe_tăng độc_lập 119 đã phá_huỷ 2 xe_tăng 2 pháo_tự_hành đốt cháy một kho nhiên_liệu của quân Đức Tại làng Budy_Trung uý cận_vệ A V Sosnovsky đã chỉ_huy đại_đội của mình thuộc Trung_đoàn bộ_binh 257 Sư_đoàn 65 đã chiến_đấu quyết_liệt để đánh_bật quân Đức khỏi ngôi nhà_thờ trong làng chiếm_giữ một hoả_điểm có tầm bao_quát rộng Mặc_dù Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 và Tập_đoàn_quân 33 liên_tục đột_phá nhưng do pháo_binh chưa chế_áp hết các hoả_điểm của quân Đức nên trong ngày đầu_tiên của chiến_dịch các sư_đoàn bộ_binh Liên_Xô chỉ tiến lên được 4 km Để thúc_đẩy cuộc tấn_công cuối ngày 7 tháng 8 tướng V D Sokolovsky quyết_định tung Tập_đoàn_quân 21 của tướng N I Krylov từ thê_đội 2 vào trận_tuyến sớm 2 ngày so với dự_kiến Tuy_nhiên ngày 8 tháng 8 thống_chế Walter_Model đã điều_động Sư_đoàn xe_tăng 5 và Sư_đoàn bộ_binh 131 của Quân_đoàn xe_tăng 56 từ hướng Zhizdra_Rogatschevo kéo lên Spas_Demensk phản_kích Đến ngày 9 tháng 8 các tập_đoàn_quân 5 33 và cận_vệ 10 chỉ đạt được kết_quả rất hạn_chế đánh chiếm các cứ_điểm Zamoshye_Gnezdilova_Sluzna nhưng vẫn bị quân Đức chặn lại cách tuyến xuất_phát từ 2 đến 4 km Trong ba ngày liền Tập_đoàn_quân 33 Liên_Xô dẫm chân tại_chỗ trước cụm_cứ_điểm Spas_Demensk rất mạnh của Quân_đoàn 12 Đức nay lại được gia_cố thêm bằng 2 trung_đoàn xe_tăng Tiếp_tục cố_gắng phá vỡ thế bế_tắc Ngày 12 tháng 8 tướng V D Sokolovsky tung Quân_đoàn xe_tăng cận_vệ 2 Tatsinskaya và Quân_đoàn kỵ_binh cận_vệ 6 vào chiến_đấu trong dải tấn_công của Tập_đoàn_quân 33 Ngày 13 tháng 8 xe_tăng và các kỵ_binh Liên_Xô đánh_bật Sư_đoàn xe_tăng 5 và Sư_đoàn bộ_binh 260 Đức ra phía Tây_Spas_Demensk và chiếm thành_phố Tuyến phòng_thủ thứ nhất của quân Đức đã bị chọc thủng một đột_phá_khẩu lớn xung_quanh Spas_Demensk_Ở hai bên sườn Trên cánh Bắc của chiến_dịch ngày 9 tháng 8 tướng Walter_Model tung ra Sư_đoàn xe_tăng 2 và các sư_đoàn bộ_binh 36 và 56 chống lại Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 Liên_Xô_Từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 8 Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 phải đánh lùi 8 đợt phản_kích lớn của Sư_đoàn xe_tăng 2 và 3 sư_đoàn bộ_binh của Quân_đoàn xe_tăng 39 Đức nhưng vẫn không_thể vượt qua cứ_điểm Sluena_Tập đoàn quân 68 của tướng E P Zhuravlev được đưa từ thê_đội 2 vào tác_chiến cũng chỉ đẩy tốc_độ tấn_công lên được 2 5 đến 3 km ngày Ở cánh cực Bắc_Tập đoàn quân 5 Liên_Xô cũng chỉ chiếm được một bàn_đạp nhỏ tại Sikaryevo nằm giữa hai con sông Osma và Ugra sau 10 ngày chiến_đấu vất_vả Ngày 14 tháng 8 tướng V D Sokolovsky có một quyết_định táo_bạo điều Quân_đoàn cơ_giới 5 từ vị_trí dự_bị tại phía sau Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 đến khu_vực Kirov_Ngày 15 tháng 8 quân_đoàn này đã phối_hợp với Tập_đoàn_quân 10 mở cuộc đột_kích dọc theo thung_lũng số Borba lên phía Bắc đánh vào phía Tây_Spas_Demensk và Bakhmutovo_Đòn đột_kích vu_hồi của Quân_đoàn cơ_giới 5 Liên_Xô đã loại_bỏ hoàn_toàn tuyến phòng_ngự đầu_tiên của Quân_đoàn bộ_binh 12 và Quân_đoàn xe_tăng 56 Đức Ngày 16 tháng 8 các tập_đoàn_quân cận_vệ 10 33 49 cũng đồng_loạt mở cuộc tấn_công sang phía Tây đẩy cánh Nam của Tập_đoàn_quân 4 và cánh Bắc của Tập_đoàn_quân 9 Đức về tuyến phòng_ngự thứ hai Ngày 14 tháng 8 Tập_đoàn_quân 50 do tướng I V Boldin chủ huy nằm ở phía cực Nam của Phương_diện_quân Tây đã mở hướng tấn_công về Zhizdra lặp lại các đòn tấn_công không thành_công trước đó hơn 1 năm và lần này họ đã thu được thắng_lợi đáng_kể Sau ba ngày tấn_công Tập_đoàn_quân 50 đã tiến lên được 25 km Ngày 16 tháng 8 Sư_đoàn bộ_binh 413 của đại_tá I S Khokhlov với sự yểm_hộ của Trung_đoàn xe_tăng 233 đã đánh chiếm Zhizdra_Ngày 17 tháng 8 Tập_đoàn_quân 50 tiến ra tuyến sông Borba_Cuộc chiến đã biến Zhizdra từ một thị_trấn nông_trường khá sầm_uất trước chiến_tranh với hơn 15 000 dân và khoảng 2 000 nóc nhà trở_thành một đống đổ_nát tan_hoang hơn 4 000 người bị giết trong thời_gian quân_đội Đức Quốc xã chiếm_đóng thị_trấn Hơn 3 000 người phần_lớn là thanh_thiếu_niên từ 15 đến 22 tuổi bị quân Đức đưa đi lao_động cưỡng_bức tại các Holocaust ở Litva Latvia Estonia và Belarus Trong hơn 2 tuần sau đó các tiểu_đoàn công_binh 307 308 đã làm_việc cật_lực và chịu thương_vong vài chục người mới gỡ hết được số mìn mà quân Đức cài lại trong khu_vực Zhizdra_Thành công của Tập_đoàn_quân 50 mở ra một triển_vọng mới cho Phương_diện_quân Bryansk_Từ_Zhizdra quân_đội Liên_Xô có_thể triển_khai các mũi tấn_công uy_hiếp bên sườn trái cụm quân Đức đang đóng trên khu_vực Bryansk_Đòn tấn_công này cũng tạo sự kết_nối chặt_chẽ giữa sườn trái của Phương_diện_quân Tây lúc này đã vượt sang phía Tây thêm 30 km và sườn phải của Phương_diện_quân Bryansk còn tụt lại phía sau Đó là lý_do mà ngày 17 tháng 8 Bộ_Tổng_tư_lệnh tối_cao Liên_Xô ra_lệnh chuyển thuộc Tập_đoàn_quân 50 cho Phương_diện_quân Bryansk đồng_thời điều_chỉnh tuyến phân_giới giữa hai phương_diện_quân dịch lên phía Bắc 30 km sát ngoại_ô phía Nam thành_phố Kirov_Thất bại của Quân_đoàn cơ_giới 5 Trong khi Tập_đoàn_quân 50 mở hướng tấn_công vè phía Nam thì ngày 15 tháng 8 Tập_đoàn_quân 10 tiếp_tục tấn_công theo sau Quân_đoàn cơ_giới 5 mở_đường về Vorontsovo_Ngày 17 tháng 8 tại khu_vực phía Đông_Vorontsovo không_quân Đức đã mở 5 trận tập_kích vào đội_hình Quân_đoàn cơ_giới 5 đánh thiệt_hại nặng quân_đoàn này Không còn xe_tăng mở_đường Tập_đoàn_quân 10 Liên_Xô phải dừng lại trước tuyến phòng_thủ thứ hai của quân Đức tại Tserkovshchina_Gurikovo_Malye_Savka Quân_đoàn cơ_giới 5 được rút khỏi mặt_trận để đưa về lực_lượng dự_bị củng_cố lại Ở cánh giữa các tập_đoàn_quân cận_vệ 10 33 21 68 và 49 sau khi đánh lùi các đợt phản_kích của 2 sư_đoàn xe_tăng và 7 sư_đoàn bộ_binh Đức cũng kiệt_sức phải dừng lại củng_cố phòng_ngự trên tuyến Terekino_Potapovo_Ilovets_Do Chiến_dịch tấn_công Dukhovshina_Demidov lần thứ nhất của Phương_diện_quân Kalinin đánh không thắng đã bị sớm đình_chỉ ngày 18 tháng 8 Tập_đoàn_quân 5 và Tập_đoàn_quân 68 Liên_Xô không_thể tiếp_tục mạo_hiểm tấn_công sang phía Tây trong khi Quân_đoàn bộ_binh 9 Đức vẫn liên_tục phản_kích nhằm chiếm lại bàn_đạp Sikarevo_Ngày 20 tháng 8 tướng V D Sokolovsky ra_lệnh tạm dừng chiến_dịch Kết_quả và đánh_giá Kết_quả Mặc_dù phải dừng lại giữa_chừng như kết_quả chiến_dịch Spas_Demensk đã đem lại cho Phương_diện_quân Tây một địa_bàn quan_trọng để tiếp_tục triển_khai tấn_công Spas_Demensk là một đầu_mối giao_thông đường_sắt đường_bộ lớn và do_đó mắt_xích quan_trọng trên tuyến phòng_thủ đầu_tiên của Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Đức trên hướng Tây_Moskva_Từ khu_vực này quân_đội Liên_Xô có thêm một bàn_đạp để tấn_công lên hướng Yelnya tiếp_tục bóc gỡ tuyến phòng_thủ đầu_tiên của quân Đức Chiếm được Spas_Demensk quân_đội Liên_Xô đã mở ra cánh cửa_quan trọng để tiếp_cận Roslavl một cụm_cứ_điểm quan_trọng trên tuyến phòng_thủ thứ hai của Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Đức và xoá_bỏ nguy_cơ từ sườn phía Bắc đối_với các tập_đoàn_quân 10 và 50 đang phòng_ngự tại_chỗ lồi Sukhinichi_Kirov_Từ đó Phương_diện_quân Tây có_thể hỗ_trợ cho Phương_diện_quân Bryansk_Phương diện quân có binh_lực yếu nhất trên hướng Tây tiếp_tục tấn_công để yểm_hộ cho sườn trái của chính mình Đánh_giá Phương_diện_quân Tây và Phương_diện_quân Kalinin_Liên_Xô vẫn mắc phải những sai_lầm trước_đây đã diễn ra trong các chiến_dịch tại khu_vực Rzhev_Vyazma một năm trước đó Đó là sự hiệp_đồng không tốt giữa hai phương_diện_quân Trong chiến_dịch này Phương_diện_quân Tây đã thu được nhiều kết_quả khả_quan sau hai tuần tấn_công Thế nhưng Phương_diện_quân Kalinin đã không_thể tiến lên dù chỉ một bước để chia_lửa với người hàng_xóm láng_giềng Vì_vậy Tập_đoàn_quân 9 Đức có điều_kiện thuận_lợi để chuyển một phần lực_lượng phòng_thủ từ phía Bắc trong đó có 1 sư_đoàn xe_tăng để chống lại cuộc tấn_công của Phương_diện_quân Tây_Trong khi đó Phương_diện_quân Bryansk bị hút vào các trận đánh trên khu_vực Mtsensk_Oryol đã phải giữ cánh phải của họ ở tư_thế phòng_ngự nhằm bảo_đảm cho Chiến_dịch Kutuzov giành được thắng_lợi Đánh_giá về những thất lợi trong giai_đoạn đầu của Chiến_dịch smolensk 1943 nguyên_soái Tư_lệnh pháo_binh Liên_Xô_N_N Voronov viết N N Voronov cũng vạch ra những thiếu_sót sơ_đẳng trong việc sử_dụng pháo_binh Trước_hết là sự thiếu đồng_bộ về thời_gian khai_hoả Pháo_binh của Tập_đoàn_quân 33 khai_hoả sớm hơn thời_điểm quy_định đến 7 phút trong khi pháo_binh của Tập_đoàn_quân cận_vệ 10 lại khai_hoả chậm_trễ 5 phút Tiếp_theo là công_tác trinh_sát tiến_hành khá ẩu các trinh_sát pháo_binh đã bỏ sót các trận_địa súng_cối của quân Đức nên pháo_binh Liên_Xô không bố_trí hoả_lực pháo_binh chế_áp các trận_địa này Do_đó hoả_lực súng_cối của quân Đức gây nhiều thương_vong cho bộ_binh Liên_Xô_Cuối cùng là việc tính_toán phần_tử bắn của pháo_binh cũng thiếu chính_xác góc bắn và phương vị bị lệch chuẩn khá lớn nên hiệu_quả chế_áp pháo_binh Đức đạt thấp Một điểm sáng đáng ghi_nhận của chiến_dịch là việc tướng V D Sokolovsky điều Quân_đoàn cơ_giới 5 từ hướng Vekitnovo xuống Kirov để phối_hợp với Tập_đoàn_quân 10 đánh_vu_hồi vào phía Nam cụm phòng_thủ Spas_Demensk_Bakhmutovo của quân Đức Dù phải cơ_động đường vòng mất một ngày nhưng đòn đánh tạt sườn của Tập_đoàn_quân 10 và Quân_đoàn xe_tăng 5 đã loại_bỏ hoàn_toàn tuyến phòng_thủ của quân Đức tại Bakhmutovo_Tuy nhiên ngay sau đó Quân_đoàn xe_tăng này đã bị chặn lại phía trước Vorontsovo và bị thiệt_hại nặng do thiếu không_quân tiêm_kích yểm_hộ và lực_lượng pháo_phòng_không không theo kịp cuộc tấn_công_Việc dừng chiến_dịch của tướng V D Sokolovsky cũng là một quyết_định chính_xác Nếu tiếp_tục tấn_công mà không có sự phối_hợp của Phương_diện_quân Kalinin trong khi Tập_đoàn_quân 50 được chuyển_giao cho Phương_diện_quân Bryansk và Quân_đoàn cơ_giới 5 vừa bị loại khỏi vòng chiến Phương_diện_quân Tây có_thể sẽ phải trả_giá như những thất_bại trong năm 1942 khi họ tấn_công vào chỗ lồi Rzhev_Vyazma_Liên kết ngoài BULLET Lược_đồ chiến_dịch Spat_Demensk 7 8 đến 20 8 1943
Chiến_dịch tấn_công Spas–Demensk