Rết_Rết hay rít là tên gọi tiếng Việt của một nhóm động_vật chân khớp thuộc lớp Chân môi Chilopoda trong phân ngành Nhiều chân Myriapoda_Rết là loài động_vật thân_đốt có lông thon dài mỗi đốt có một đôi chân Số_lượng chân của mỗi loài rết rất đa_dạng từ dưới 20 cho đến trên 300 chân Số cặp chân_rết luôn là số_lẻ ví_dụ nó có_thể có 15 hoặc 17 cặp chân 30 hoặc 34 chiếc chân nhưng không bao_giờ có 16 cặp chân_32 chân Một đặc_điểm dễ nhận thấy của rết là cặp kìm ở trước miệng có_thể tiết nọc_độc vào kẻ_thù được hình_thành từ một cặp phần_phụ miệng Hầu_hết các loài rết là động_vật ăn thịt Trong tiếng Pháp rết được gọi là Bách túc centipèdes lấy từ các chữ tiếng La_Tinh là một trăm và chân Tuy_nhiên điều này không có nghĩa là các loài rết có 100 chân Phần_lớn các loài rết có từ 30 50 chân còn bộ Geophilomorpha có nhiều chân hơn có_thể lên tới 350 cái Rết thường có màu nâu sậm kết_quả sự kết_hợp giữa hai màu nâu và đỏ Các loài rết ở trong hang và trong lòng đất thường không có sắc_tố và nhiều loài rết sống tại vùng nhiệt_đới có_thể có các màu_sắc sặc_sỡ mang tín_hiệu xua_đuổi Kích_cỡ có_thể dao_động trong khoảng vài milimét đối_với các loài nhỏ_con thuộc bộ Lithobiomorpha và Geophilomorpha cho tới đối_với bộ Scolopendromorpha_Rết có thể_hiện_diện ở rất nhiều khu_vực có điều_kiện môi_trường khác nhau Hiện_nay có 8 000 loài rết có lông được biết đến trên thế_giới trong đó 3 000 loài đã được mô_tả Như đã nói khu_vực sinh_sống địa_lý của rết rất rộng có loài được tìm thấy ở tận vòng Bắc_Cực Nơi sống trên cạn của rết có_thể từ rừng mưa nhiệt_đới cho đến tận các sa_mạc Tuy_nhiên do lớp vỏ không có lớp cutin dạng sáp giúp chống thoát nước như các loài côn_trùng và nhện chúng dễ_dàng mất nước qua da và vì_vậy dù trong tất_cả các nơi sống của chúng cần có một vi môi_trường sống có độ_ẩm cao Cụ_thể ta có_thể tìm thấy rết trong đất mùn lá cây mục dưới các phiến đá hay tại các khúc gỗ Rết là một trong những loài săn mồi không xương_sống to_lớn nhất trên cạn và đóng_góp đáng_kể trong sinh khối của các loài săn mồi trong các hệ_sinh_thái trên cạn Mô_tả Rết có đầu tròn hoặc dẹt mang một đôi râu ở phần trước của đầu Chúng có một cặp hàm trên dài và hai cặp hàm dưới Cặp hàm dưới đầu_tiên mọc từ môi dưới và mang xúc_tu ngắn Cặp chân hàm đầu_tiên kéo_dài từ cơ_thể ra phía trước để che_phủ phần còn lại của miệng Đầu chân hàm nhọn mang ngòi độc để tiết nọc_độc vào con mồi Rết có nhiều mắt đơn trên phần đầu và đôi_khi chúng tập_trung thành từng cụm để trở_thành mắt kép Mặc_dù vậy dường_như rết chỉ có khả_năng phân_biệt được sáng tối chứ không có thị_giác thật_sự như các loài chân khớp khác Trên thực_tế nhiều loài rết thậm_chí không có mắt Một_số loài rết có cặp chân cuối_cùng có chức_năng cảm_giác tựa như râu nhưng mọc từ trước ra sau Một_số nhóm rết có một cơ_quan cảm_giác đặc_biệt gọi là cơ_quan Tömösvary_Nó nằm ở gốc râu và bao_hàm một cấu_trúc dạng đĩa với một lỗ ở trung_tâm bao quanh bởi các tế_bào cảm_giác Có_thể chúng được sử_dụng để cảm_nhận rung_động và thậm_chí có_thể được dùng như một dạng cơ_quan thính_giác Loại kìm chứa nọc_độc của rết là cơ_quan đặc_trưng của các thành_viên lớp Chân môi các lớp khác của ngành Chân khớp không có đặc_điểm này Cặp kìm này chính là cặp chân đầu_tiên của rết được biến_đổi trở_thành phần_phụ dạng kìm nằm ngay sau đầu Như_vậy kìm độc của rết không phải là phần_phụ miệng thật_sự mặc_dù chức_năng của chúng là bắt mồi tiêm thuốc_độc và giữ mồi Và đương_nhiên kìm độc của rết có một đường_ống rỗng bên trong để bơm chất_độc vào con mồi như một cái kim tiêm Phía sau đầu_cơ_thể rết được chia thành 15 đốt hoặc có_thể nhiều hơn Mỗi đốt mang 1 cặp chân trong đó đốt thứ nhất mang cặp chân hàm kìm độc chĩa ra phía trước mặt và 2 đốt cuối_cùng khá nhỏ và không có chân Mỗi cặp chân đều dài hơn cặp chân phía trước nó một_chút điều này đảm_bảo việc các chân không chạm vào nhau khi di_chuyển quá nhanh Trong một_số trường_hợp đặc_biệt cặp chân sau_cùng có_thể dài gấp đôi so với cặp chân trước_tiên Đốt cuối_cùng trở_thành dạng trâm nhọn và mang lỗ huyệt của cơ_quan sinh_dục Rết là động_vật săn mồi và chúng sử_dụng râu để dò_tìm con mồi Hệ tiêu_hoá có dạng một đường_ống đơn_giản với các tuyến tiêu_hoá kết_nối với miệng Giống như côn_trùng rết hô_hấp thông_qua hệ_thống khí_quản với mỗi đốt có 1 cặp lỗ thở Việc bài_tiết được thực_hiện thông_qua 1 cặp vi quản malpighi Loài rết khổng_lồ Amazon Scolopendra gigantea là loài rết to_lớn nhất hiện đang tồn_tại trên thế_giới với chiều dài có_thể lên tới Con mồi của nó có_thể bao_gồm thằn_lằn ếch chim_chuột và cả dơi bị tóm ngay khi đang bay cũng như các loài gặm_nhấm và nhện Trong lịch_sử tự_nhiên chi rết sống trong kỷ Permi là Euphoberia là chi rết to xác nhất với chiều dài có_thể lên tới Vòng đời và sinh_sản Quá_trình sinh_sản và thụ_tinh của rết không cần đến hoạt_động giao_phối Con đực chỉ đơn_giản tạo ra một bao tinh rồi để cho con_cái tự nhặt lấy Trong một_số loài rết bao tinh dược đặt trong một túi lưới và con đực thực_hiện một điệu nhảy mang tính ve_vãn nhằm thuyết_phục con_cái tiếp_nhận bao tinh của mình Đối_với một_số loài khác các con đực tạo ra bao tinh rồi bỏ đi để cho các con_cái tự tìm lấy Ở các khu_vực ôn_đới thời_gian sinh_sản của rết diễn ra vào mùa xuân và hè tuy_nhiên ở các khu_vực cận nhiệt và ôn_đới dường_như các loài rết không có chu_trình sinh_sản theo mùa Đồng_thời một_vài loài rết là loài sinh_sản đơn_tính Đối_với các bộ Lithobiomorpha và Scutigeromorpha rết cái đào một cái hố nhỏ đẻ trứng vào đó rồi lấp lại và bỏ đi Số_lượng trứng dao_động từ 10 50 quả Thời_gian ấp trứng kéo_dài tuỳ theo loài có_thể từ 1 tháng tới vài tháng Tuổi trưởng_thành sinh_dục cũng không giống nhau tỉ_như loài S coleoptera cần đến 3 năm để trưởng_thành sinh_dục trong khi đó bộ Lithiobiomorpha trong điều_kiện thích_hợp chỉ cần 1 năm So với côn_trùng rết sống khá thọ tỉ_như Lithobius forficatus có_thể sống đến 5 hay 6 năm Do số trứng đẻ ra ít thời_gian ấp nở và thời_gian trưởng_thành sinh_dục kéo_dài mà nhiều ý_kiến cho rằng rết là loài động_vật thuộc nhóm chọn_lọc K Rết cái thuộc các bộ Geophilomorpha và Scolopendromorpha tỏ ra quan_tâm đến con hơn Mỗi lứa rết đẻ 15 60 trứng trong một cái tổ ở một thân cây mục hay đất mùn Sau khi đẻ rết cái ở lại bên cạnh tổ canh_chừng trứng liếm sạch trứng để bảo_vệ chúng khỏi bị nhiễm nấm sau khi trứng nở chúng tiếp_tục canh_chừng lũ con cho đến khi rết con có_thể tự_lập được thời_gian ở bên cạnh con có_thể kéo_dài tới 1 năm Tuy_nhiên trong một_số trường_hợp rết mẹ có_thể ăn trứng hoặc bỏ mặc cho trứng bị nhiễm nấm và chết Một_số loài rết thuộc bộ Scolopendromorpha có tập_tính mẫu thực tức_là rết mẹ tự_nguyện để cho lũ con mới sinh ăn thịt mình Vòng đời và tập_tính sinh_sản của bộ Craterostigmomorpha cho đến nay vẫn chưa được tỏ_tường Tiến_hoá Những hoá_thạch cổ nhất của rết có niên_đại từ 430 triệu năm về trước vào_khoảng kỷ Silur muộn Chúng thuộc về Phân ngành Nhiều chân Myriapoda trong đó bao_gồm Diplopoda_Symphyla và Pauropoda_Hoá thạch cổ_xưa nhất của động_vật trên đất_liền là loài Pneumodesmus newmani thuộc Phân ngành Nhiều chân Rết cũng thuộc nhóm những động_vật chiếm_lĩnh đất_liền sớm nhất và là nhóm động_vật đầu_tiên sinh_sống trong một ổ sinh_thái cơ_sở với tư_cách là loài săn mồi rộng sinh_thái trong lưới thức_ăn mùn bã Hiện_nay số_lượng và chủng_loại rết rất phong_phú và chúng tồn_tại ngay ở những khu_vực có điều_kiện sống khắc_nghiệt Tính trong phân ngành Nhiều chân_rết được cho là lớp đầu_tiên phấn nhánh từ_tổ_tiên chung gần nhất Hiện có 5 bộ rết Craterostigmomorpha_Geophilomorpha_Lithobiomorpha_Scolopendromorpha và Scutigeromorpha 5 bộ này được gộp chung vào lớp Chân môi Chilopoda dựa theo các đặc_tính dẫn_xuất chia_sẻ sau BULLET 1 Phần_phụ miệng sau đầu thứ nhất được biến_đổi thành dạng kìm chứa nọc_độc BULLET 2 Phần biểu_bì trong thời_kỳ bào_thai ở cặp chân hàm kìm độc có một răng trứng BULLET 3 Phần khớp giữa đốt chuyển và đốt dọc trước cố_định BULLET 4 Một rìa xoắn_ốc toạ_lạc tại nhân tinh_trùng Về sau lớp Chân môi rết được chia làm hai nhánh nhánh Notostigmomorpha bao_hàm bộ Scutigeromorpha và nhánh Pleurostigmomorpha bao_hàm 4 bộ khác Sự khác_biệt chính giữa hai nhánh này là Notostigmomorpha có lỗ thở nằm ở vùng lưng giữa Trước_đây rết được tin tằng nên được chia thành cá nhóm Anamorpha bao_gồm bộ Lithobiomorpha và Scutigeromorpha và nhóm Epimorpha_Geophilomorpha và Scolopendromorpha dựa trên cách_thức phát_triển và tiến_hoá trong khi đó mối liên_hệ với bộ Craterostigmomorpha chưa được rõ_ràng Các nghiên_cứu phân loài học gần đây phân_tích dựa trên các phân_tử tổ_hợp và các đặc_tính về kiểu hình cho thấy kiểu phân_loại trước đó dường_như đúng hơn cả Nhóm Epimorpha vẫn được sử_dụng với tư_cách là một đơn ngành nằm trong nhóm Pleurostigmomorpha nhưng Anamorpha là cận ngành Các loài rết thuộc bộ Geophilomorpha được sử_dụng như và ví_dụ về áp_lực tiến_hoá tức_là quá_trình tiến_hoá của một đặc_tính ở đây là số đốt của các thành_viên trong bộ Geophilomorpha chịu sức_ép bởi phương_thức phát_triển Các loài thuộc bộ này có số đốt khác nhau nhưng giống như các loài rết khác số đốt và số cặp chân luôn là lẻ cụ_thể số đốt dao_động trong khoảng 27 191 nhưng luôn là số_lẻ Xem thêm BULLET Phân ngành Nhiều chân BULLET Centipedes of the Mazon_Creek fossil beds BULLET Cuốn_chiếu Liên_kết ngoài BULLET Debunking of some centipede myths American_Tarantula_Society_BULLET Centipedes of Australia_BULLET_Chilopoda_Tree of Life_Web_Project_BULLET What do you call a centipede BULLET Scolopendra be BULLET Chilobase_BULLET_Myriapoda org BULLET Tasmanian_Centipedes_BULLET_Millipedes and Centipedes_Kansas_State_University
Rết