Lịch_sử Đài_Loan Không rõ về những cư_dân đầu_tiên đã định_cư tại Đài_Loan nối_tiếp họ là những người Nam_Đảo_Austronesia_Hòn đảo bị người Hà_Lan thuộc địa_hoá vào thế_kỷ thứ XVII theo sau là một dòng người Hán nhập_cư đến từ các nơi tại Phúc_Kiến và Quảng_Đông ở Trung_Quốc đại_lục Người Tây_Ban_Nha cũng từng thiết_lập nên một điểm định_cư ở phía bắc hòn đảo trong một thời_gian ngắn song họ đã bị người Hà_Lan trục_xuất vào năm 1642 Tên tiếng Hán của hòn đảo 臺灣_Đài_Loan có nguồn_gốc từ một thuật_ngữ thổ_dân trong quá_khứ từ thế_kỷ XVI hòn đảo được người phương Tây gọi là Formosa từ tiếng Bồ_Đào_Nha Ilha_Formosa_Hòn đảo xinh_đẹp Năm 1662 một nhân_vật trung_thành với nhà Minh tức thế_lực đã mất quyền kiểm_soát Trung_Quốc đại_lục vào năm 1644 là Trịnh_Thành_Công đã đánh_bại người Hà_Lan và thiết_lập một căn_cứ cho các chiến_dịch của mình trên hòn đảo Nhà Thanh đã đánh_bại quân của họ Trịnh vào năm 1683 Từ đó các vùng_đất tại Đài_Loan dần_dần hợp_nhất vào Đại_Thanh trước khi nó cùng với Bành_Hồ bị nhượng cho Đế_quốc Nhật_Bản vào năm 1895 sau chiến_tranh Thanh_Nhật_Đài_Loan sản_xuất lúa_gạo và mía đường để xuất_cảng sang chính_quốc Nhật_Bản và cũng đóng vai_trò là một căn_cứ cho hoạt_động mở_rộng thuộc địa của Nhật_Bản ra Đông_Nam_Á và Thái_Bình_Dương trong Chiến_tranh Thế_giới thứ 2 Nền giáo_dục của đế_quốc Nhật_Bản đã được áp_dụng tại Đài_Loan và nhiều người Đài_Loan đã từng chiến_đấu cho người Nhật trong chiến_tranh Năm 1945 sau khi kết_thúc Chiến_tranh thế_giới thứ 2 Trung_Hoa_Dân_Quốc do Quốc_Dân đảng đã trở_thành chính_thể quản_lý Đài_Loan Năm 1949 khi để mất quyền kiểm_soát đối_với Trung_Quốc đại_lục sau Nội_chiến Trung_Quốc chính_quyền Trung_Hoa_Dân_Quốc của Quốc_Dân đảng đã rút đến Đài_Loan và Tưởng_Giới_Thạch đã tuyên_bố áp_đặt thiết_quân_luật tại hòn đảo Nhật_Bản chính_thức từ_bỏ tất_cả chủ_quyền lãnh_thổ tại Đài_Loan vào năm 1952 trong Hiệp_ước San_Francisco_Quốc_Dân đảng cai_quản Đài_Loan cùng với Kim_Môn_Ô_Khâu và quần_đảo Mã_Tổ ở phía đối_diện của eo_biển Đài_Loan như một nhà_nước độc đảng trong suốt 40 năm cho đến khi Tưởng_Kinh_Quốc tiến_hành cải_cách dân_chủ vào thập_niên 1980 Các cải_cách được tiếp_tục dưới thời người kế_nhiệm Tưởng_Kinh_Quốc là Lý_Đăng_Huy mà đỉnh_cao là cuộc bầu_cử tổng_thống trực_tiếp đầu_tiên vào năm 1996 Năm 2000 Trần_Thuỷ_Biển đắc_cử tổng_thống và trở_thành Tổng_thống đầu_tiên tại Đài_Loan không phải là đảng_viên của Quốc_Dân đảng Ông tái_cử vào năm 2004 Một đảng_viên Quốc_Dân đảng là Mã_Anh_Cửu đã đắc_cử tổng_thống vào năm 2008 và tái_cử vào năm 2012 Thái_Anh_Văn của Đảng Dân Tiến đắc_cử Tổng_thống Đài_Loan năm 2016 và tái_cử năm 2020 Định_cư thời tiền_sử Vào cuối bậc Pleistocen muộn mực nước_biển thấp hơn khoảng 140 m so với ngày_nay tầng đáy nông của eo_biển Đài_Loan trở_thành một cầu lục_địa cho_phép các động_vật ở lục_địa có_thể vượt qua Bằng_chứng cổ_xưa nhất về sự xuất_hiện của con_người trên đảo Đài_Loan bao_gồm ba mảnh sọ và một răng_hàm được tìm thấy tại Xú_Quật_臭屈 và Cương_Tử_Lâm_岡子林 tại khu Tả_Trấn thành_phố Đài Nam_Các mẫu_vật này có niên_đại từ 20 000 đến 30 000 năm Các hiện_vật lâu_đời nhất là các công_cụ đá_cuội được đẽo thuộc nền văn_hoá thời_đại_đồ_đá cũ được tìm thấy trong bốn hang_động ở Trường Tân_Đài Đông có niên_đại từ 15 000 đến 5 000 năm trước và chúng tương_tự như các hiện_vật tại các di_chỉ cùng thời_kỳ tại Phúc_Kiến_Một nền văn_hoá tương_tự cũng được tìm thấy tại mũi Nga Loan ở cực nam của Đài_Loan đã tiếp_tục tồn_tại cho đến 5 000 năm trước Vào lúc bắt_đầu thế Toàn Tân_vào_khoảng 10 000 năm trước mực nước_biển dâng lên tạo thành eo_biển Đài_Loan và tách rời hòn đảo khỏi lục_địa châu_Á Khoảng năm 3 000 TCN văn_hoá Đại_Bộn_Khang thuộc thời_đại_đồ_đá mới đặt tên theo một nơi tại thành_phố Tân_Bắc đột_ngột xuất_hiện và được truyền_bá nhanh_chóng ra các vùng ven biển của hòn đảo Các di_chỉ của nền văn_hoá này có đặc_trưng là các đồ gốm có đường vân rìu đá được đánh bóng với đầu rìu làm bằng đá_phiến Các cư_dân trồng lúa và kê song cũng phụ_thuộc rất nhiều vào việc đánh_bắt các loài hải_sản Hầu_hết các học_giả tin rằng nền văn_hoá này không có nguồn_gốc từ người Trường Tân_mà được đưa đến qua eo_biển bởi những người là tổ_tiên của thổ_dân Đài_Loan hiện_nay họ nói các ngôn_ngữ Nam_Đảo thời_kỳ đầu Một_số người này sau đó đã di_cư từ Đài_Loan đến các hòn đảo ở Đông_Nam_Á và sau đó ra khắp Thái_Bình_Dương và Ấn_Độ Dương_Nhóm ngôn_ngữ Mã_Lai_Đa_Đảo nay được nói trên một khu_vực rộng_lớn từ Madagascar đến Hawaii đảo Phục_Sinh và New_Zealand song chỉ tạo thành một nhánh của Ngữ_hệ Nam_Đảo các nhánh khác của ngữ_hệ này chỉ được tìm thấy tại Đài_Loan Kế_thừa văn_hoá Đại_Bộn_Khanh là một loạt các nền văn_hoá khác trên khắp hòn đảo bao_gồm văn_hoá Đại_Hồ và văn_hoá Doanh_Bộ_Đồ sắt đã xuất_hiện vào lúc bắt_đầu thời Công_Nguyên trong những nền văn_hoá như Điểu_Tùng_Các đồ tạo_tác bằng kim_loại sớm nhất_là các hàng_hoá thương_mại song vào_khoảng năm 400 SCN sắt rèn đã được sản_xuất tại địa_phương bằng cách sử_dụng lò nung một kỹ_thuật có_lẽ được đưa đến từ Philippines Các bản văn gây tranh_cãi có từ thời Trung_Quốc cổ_đại đã chỉ ra rằng người Hán có_thể đã biết về sự tồn_tại của đảo_chính Đài_Loan từ thời Tam_Quốc họ phân_chia các hải_đảo xa bờ với các tên gọi như Đại_Lưu_Cầu và Tiểu_Lưu_Cầu từ nguyên song có_lẽ không phải là ngữ_nghĩa tương_tự như quần_đảo Ryūkyū_Lưu_Cầu mặc_dù không tên gọi nào trong đó tương_ứng một_cách rõ_ràng với đảo_chính Đài_Loan Dưới sự cai_quản của Hà_Lan và Tây_Ban_Nha Các thuỷ_thủ người Bồ_Đào_Nha đã đi qua Đài_Loan vào năm 1544 và họ đã lần đầu_tiên ghi vào_sổ hàng_hải của tàu tên gọi Ilha_Formosa nghĩa_là đảo Xinh_đẹp Năm 1582 những người sống_sót sau một vụ đắm tàu của Bồ_Đào_Nha đã phải mất mười tuần trên đảo và phải chiến_đấu với bệnh sốt_rét và thổ_dân trước khi trở về được Macau trên một chiếc bè gỗ Các thương_nhân người Hà_Lan đang tìm_kiếm một căn_cứ tại châu_Á khi họ lần đầu_tiên đến đảo vào năm 1623 họ đã sử_dụng hòn đảo làm một căn_cứ cho hoạt_động thương_mại của Hà_Lan với Nhật_Bản và các khu_vực ven biển của Trung_Quốc Người Tây_Ban_Nha đã thiết_lập một khu định_cư tại Santissima_Trinidad xây_dựng pháo_đài San_Salvador ở bờ biển phía bắc Đài_Loan gần Cơ_Long vào năm 1626 và chiếm_giữ nó cho đến năm 1642 khi bị một lực_lượng liên_quân gồm người Hà_Lan và thổ_dân trục_xuất Người Hà_Lan cũng xây_dựng một pháo_đài tại Đạm_Thuỷ 1628 song đã từ_bỏ nó từ năm 1638 Người Hà_Lan sau đó xây_dựng pháo_đài Anthonio trên địa_điểm này vào năm 1642 công_trình nay vẫn tồn_tại và là một phần của khu phức_hợp bảo_tàng pháo_đài San_Domingo_Công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan VOC đã quản_lý hòn đảo cũng như dân_cư trên đảo chủ_yếu là thổ_dân cho đến năm 1662 họ thiết_lập nên một hệ_thống thuế các trường_học để dạy chữ latinh hoá của các ngôn_ngữ bản_địa và truyền_bá Phúc_Âm_Mặc dù_vậy quyền kiểm_soát của người Hà_Lan chủ_yếu bị giới_hạn ở vùng đồng_bằng phía tây của đảo các hệ_thống mà người Hà_Lan đưa vào đã được các thế_lực chiếm_cứ sau đó kế_thừa Dòng nhập_cư đầu_tiên từ vùng ven biển Phúc_Kiến đã ập đến Đài_Loan trong thời_kỳ thực_dân Hà_Lan trong đó các thương_nhân đến từ vùng ven biển Trung_Quốc đại_lục đã tìm cách mua giấy_phép săn_bắn của người Hà_Lan hoặc ở_ẩn trong các ngôi làng của thổ_dân để đào_thoát khỏi chính_quyền nhà Thanh_Hầu hết những người nhập_cư là các nam_giới trẻ độc_thân họ chán_nản khi ở trên đảo mà người Hán vẫn gọi là Cổng địa_ngục vì hòn đảo nổi_danh với việc đã cướp đi sinh_mệnh của các thuỷ_thủ và những người khám_phá Người Hà_Lan ban_đầu tìm cách sử_dụng pháo_đài Zeelandia của họ ở Tayowan làm một căn_cứ giao_thương với Nhật_Bản và Trung_Quốc song ngay sau đó họ đã nhận ra tiềm_năng từ các quần_thể hươu_sao với số_lượng khổng_lồ đi lang_thang dọc theo các vùng đồng_bằng phù_sa ở phía tây của Đài_Loan Hươu_sao là mặt_hàng mà người Nhật_Bản có nhu_cầu cao người Nhật sẵn_sàng trả một mức giá cao để mua da hươu về làm áo_giáp cho các samurai Các phần khác của hươu được bán cho các thương_nhân người Hán để làm thực_phẩm hay chế_biến thành thuốc Người Hà_Lan trả công cho các thổ_dân khi họ đem hươu đến và cố_gắng quản_lý số hươu theo kịp với nhu_cầu Người Hà_Lan cũng thuê người Hán đến làm_việc ở các trang_trại mía và lúa phục_vụ cho việc xuất_khẩu một_số sản_phẩm gạo và đường thậm_chí còn vươn xa đến các thị_trường như Ba Tư_Song thật không may là các đàn hươu đã bắt_đầu biến mất và các thổ_dân buộc phải tìm kế sinh_nhai mới Người Hà_Lan cho xây_dựng một thành_quách hành_chính thứ hai trên đảo_chính Đài_Loan vào năm 1633 và tiến_hành các công_việc một_cách quyết_tâm nhằm biến Đài_Loan trở_thành một thuộc địa đúng nghĩa của Hà_Lan Cuộc viễn_chinh trừng_phạt đầu_tiên là nhằm chống lại các ngôi làng của người Baccloan và Mattauw ở phía bắc Saccam gần Tayowan_Chiến dịch Mattauw đã tiến_hành dễ_dàng hơn dự_kiến và các bộ_lạc đã phải chịu khuất_phục sau khi làng của họ bị đốt cháy hoàn_toàn Chiến_dịch cũng nhằm mục_đích đe_doạ các làng khác từ Tirossen nay là Gia_Nghĩa đến Lonkjiaow nay là Hằng_Xuân_Người_Hà Lan cũng tiến_hành cuộc tấn_công trừng_phạt trên đảo Tiểu_Lưu_Cầu vào năm 1636 nhằm trả_đũa cho hành_vi sát_hại thuỷ_thủ đoàn của các con tàu bị đắm gồm Beverwijck và Sư_tử Vàng chiến_dịch này chấm_dứt mười năm sau đó với kết_quả là 1 100 thổ_dân bị đưa đi khỏi đảo và có 327 người bị giết trong một hang_động họ đã bị người Hà_Lan làm cho mắc_kẹt trong hang và đã bị chết ngạt do khói được bơm vào bởi người Hà_Lan và các bộ_lạc thổ_dân đồng_minh đến từ Saccam_Soulang và Pangsoya_Những người đàn_ông bị buộc đến làm nô_lệ ở Batavia_Java còn phụ_nữ và trẻ_em trở_thành người ở hoặc vợ của các quan_chức Hà_Lan Các sự_kiện trên đảo Tiểu_Lưu_Cầu đã làm thay_đổi tiến_trình cai_trị của người Hà_Lan nhằm cố_gắng gẫn gũi hơn với các bộ_tộc thổ_dân đồng_minh mặc_dù họ vẫn có kế_hoạch nhằm làm giảm dân_số ở những hòn đảo xa_xôi Vương_quốc Đông_Ninh_Quân_Mãn Châu đã vượt qua Sơn_Hải quan vào năm 1644 và nhanh_chóng lấn_át nhà Minh_Năm 1661 một hạm_đội thuỷ_binh do Trịnh_Thành_Công một người trung_thành với nhà Minh lãnh_đạo đã đến Đài_Loan để trục_xuất người Hà_Lan ra khỏi Zeelandia và thiết_lập một căn_cứ phục Minh tại Đài_Loan Trịnh_Thành_Công là con trai của Trịnh_Chi_Long một thương_gia và hải_tặc người Hán với một phụ_nữ Nhật_Bản tên là Tagawa_Matsu_Ông sinh năm 1624 tại Hirado_Nagasaki_Nhật_Bản Ông sống ở Nhật_Bản cho đến năm_bảy tuổi rồi chuyển đến Tuyền_Châu thuộc tỉnh Phúc_Kiến tại Trung_Quốc Sống trong một gia_đình trở_nên thịnh_vượng nhờ vận_chuyển bằng tàu_thuyền và cướp_biển Trịnh_Thành_Công đã kế_thừa mạng_lưới thương_mại của cha mình kéo_dài từ Nagasaki đến Ma_Cao Sau khi quân Mãn tiến vào Phúc_Kiến_Trịnh_Thành Công rút_lui từ thành_trì của mình tại Hạ_Môn và bao_vây Đài_Loan với hy_vọng sẽ thiếp lập nên một căn_cứ chiến_lược để sắp_xếp lại đội quân và lấy lại căn_cứ tại Hạ_Môn_Năm 1662 sau chín tháng bao_vây Trịnh_Thành_Công đã chiếm được pháo_đài Zeelandia của người Hà_Lan và Đài_Loan trở_thành căn_cứ của ông Cũng trong thời_điểm này người cuối_cùng tự_xưng kế_vị ngai_vàng nhà Minh đã bị tướng Ngô_Tam_Quế bắt và giết chết dập tắt mọi hy_vọng của Trịnh_Thành_Công nhằm tái_lập Đại_Minh_Ông qua_đời bốn tháng sau đó trong một cơn đau tột_cùng khi hay tin cha và anh_em đã bị quân Mãn giết chết một_cách tàn_nhẫn Tuy_nhiên cũng có một_số nguồn nói rằng Trịnh_Thành_Công chết vì bệnh sốt_rét Dưới thời nhà Thanh cai_trị Năm 1683 sau một cuộc hải_chiến với đô_đốc Thi_Lang một trong số những bằng_hữu mà cha của Trịnh_Thành_Công tin_tưởng cháu nội của Trịnh_Thành_Công là Trịnh_Khắc_Sảng đã chịu khuất_phục trước nhà Thanh_Hoàng đế Khang_Hy đã chính_thức coi Đài_Loan như một nơi vượt ra ngoài hàng_rào của văn_minh và hòn đảo đã không xuất_hiện trong bất_kỳ bản_đồ nào của đế_quốc Đại_Thanh cho đến năm 1683 Trước thời nhà Thanh_Trung_Quốc đã được coi như là một vùng_đất được giới_hạn bởi núi_sông và biển Ý_tưởng về một hòn đảo xa là một phần của Trung_Quốc không được người Hán nghĩ tới trước khi biên_giới nhà Thanh được mở_rộng vào thế_kỷ thứ XVII Từ năm 1683 nhà Thanh đặt Đài_Loan làm một phủ của tỉnh Phúc_Kiến và đến năm 1875 thì chia thành hai phủ bắc và nam Năm 1885 hòn đảo trở_thành một tỉnh riêng_biệt của Đại_Thanh_Triều đình nhà Thanh đã cố hạn_chế việc nhập_cư đến Đài_Loan và cấm các gia_đình di_chuyển đến Đài_Loan để đảm_bảo rằng những người nhập_cư sẽ phải trở về với gia_đình và tổ_tiên Tuy_nhiên việc nhập_cư bất_hợp_pháp vẫn tiếp_tục và nhiều người đàn_ông nhập_cư đã kết_hôn với phụ_nữ bản_địa dẫn đến thành_ngữ Ông Đường Sơn tức người Hán không có bà Đường Sơn_有唐山公無唐山媽 hữu Đường Sơn công vô Đường Sơn mụ Nhà Thanh đã cố bảo_vệ các tuyên_bố đất_đai của thổ_dân song cũng tìm cách biến họ thành các thần_dân phải nộp thuế Người Hán và các thổ_dân phải nộp thuế bị cấm xâm_nhập vào vùng hoang_vu vốn chiếm phần_lớn diện_tích hòn đảo do triều_đình lo_sợ họ sẽ trốn_thuế cũng như xung_đột với các thổ_dân vùng_cao và kích_động nổi_loạn Một ranh_giới đã được lập ra dọc theo vùng đồng_bằng phía tây bằng cách sử_dụng các hố và gò đất mục_đích là để ngăn_cản việc khai_hoang bất_hợp_pháp Từ năm 1683 đến khoảng năm 1760 triều_đình nhà Thanh vẫn giới_hạn việc nhập_cư đến Đài_Loan Song hạn_chế này đã được nới lỏng sau thập_niên 1760 và đến năm 1811 thì đã có trên hai triệu người Hán nhập_cư tại Đài_Loan Năm 1875 Đài_Bắc phủ 台北府 được thành_lập nằm dưới quyền hành của tỉnh Phúc_Kiến_Ngoài ra đã có những cuộc xung_đột khác nhau giữa những người Hán nhập_cư Hầu_hết các cuộc xung_đột diễn ra giữa những người Hán đến từ Phúc_Kiến và những người Hán đến từ Quảng_Đông giữa những người đến từ các vùng khác nhau của Phúc_Kiến giữa người Khách Gia và người Phúc_Kiến hay đơn_giản chỉ là giữa những người thuộc các họ_tộc khác nhau xung_đột vì các mối thù gia_tộc Do những người di_cư vẫn còn lòng trung_thành với tỉnh cũ của mình triều_đình nhà Thanh cảm_thấy Đài_Loan có đôi điều khó_khăn trong việc quản_lý Đài_Loan cũng gặp hoạ ngoại_xâm Năm 1840 Cơ_Long bị người Anh xâm_chiếm trong chiến_tranh Nha_phiến và đến năm 1884 người Pháp đã tiến_hành xâm_lược hòn đảo trong chiến_tranh Pháp Thanh_Do những cuộc tấn_công này triều_đình nhà Thanh bắt_đầu cho xây_dựng một loạt các công_sự phòng_thủ ven biển và đến ngày 12 tháng 10 năm 1885 thì nâng Đài_Loan thành một tỉnh phong Lưu_Minh_Truyền_劉銘傳 làm tuần_phủ đầu_tiên Ông phân_chia Đài_Loan thành 11 huyện và cố_gắng cải_thiện quan_hệ với thổ_dân Ông cũng phát_triển một tuyến đường_sắt từ Đài_Bắc đến Tân_Trúc mở một mỏ tại Cơ_Long và xây_dựng một kho vũ_khí để cải_thiện khả_năng phòng_thủ của Đài_Loan trước ngoại_bang Sau khi một con tàu của Lưu_Cầu bị đắm trên mũi đông nam của Đài_Loan vào mùa đông năm 1871 thổ_dân Paiwan đã chặt đầu 54 thành_viên của thuỷ_thủ đoàn tại Mẫu_Đơn Xã 牡丹社 người Nhật đã nắm lấy sự_cố này để buộc nhà Thanh phải chính_thức công_nhận chủ_quyền của Nhật_Bản đối_với quần_đảo Lưu_Cầu và để kiểm_tra phản_ứng của nhà Thanh tại Đài_Loan Theo các tư_liệu của Nhật_Bản Mao_Sưởng_Hi_毛昶熙 và Đổng_Tuân_董恂 các quan của nhà Thanh tại tổng_lý nha_môn 總理衙門 ban_đầu đã hồi_âm khiếu_nại của sứ_thần Nhật_Bản Yanagihara_Sakimitsu_柳原前光 rằng họ chỉ biết về một vụ thảm_sát người Lưu_Cầu chứ không phải người Nhật_Bản và lưu_ý rằng Lưu_Cầu là một chư_hầu của Trung_Quốc do_đó vấn_đề này không phải là việc của Nhật_Bản Ngoài_ra tổng_đốc Phúc_Kiến của nhà Thanh đã giải_cứu cho những người còn sống_sót của vụ thảm_sát và đưa họ trở về Lưu_Cầu an_toàn Triều_đình nhà Thanh giải_thích rằng có hai loại thổ_dân tại Đài_Loan những người do nhà Thanh_quản_lý và những người không được nhập_tịch man_di và nằm ngoài tầm quản_lý của chính_quyền nhà Thanh_Họ gián_tiếp ám_chỉ rằng người nước_ngoài đi đến những khu_vực định_cư của những người thổ_dân cần phải thận_trọng Sau cuộc tiếp_xúc giữa Yanagihara và tổng_lý nha_môn người Nhật đã giải_thích rằng nhà Thanh không phản_đối tuyên_bố chủ_quyền của Nhật_Bản với quần_đảo Lưu_Cầu phủ_nhận bất_kỳ thẩm_quyền nào đối_với thổ_dân Đài_Loan và đã thực_sự đồng_ý với cuộc thám_hiểm của Nhật_Bản đến Đài_Loan Tuy_nhiên nhà Thanh thì nói rằng họ đã làm rõ với người Nhật rằng Đài_Loan dứt_khoát nằm trong phạm_vi thẩm_quyền của Đại_Thanh mặc_dù một phần thổ_dân của hòn đảo vẫn chưa nằm dưới ảnh_hưởng của văn_hoá Trung_Quốc Nhà Thanh cũng chỉ ra các trường_hợp tương_tự trên toàn thế_giới khi mà thổ_dân bên trong biên_giới quốc_gia không hoàn_toàn bị khuất_phục trước nền văn_hoá thống_trị của nước đó Nhật_Bản tuy_vậy đã phát_động một cuộc viễn_chinh đến Mẫu_Đơn Xã với một lực_lượng lên đến 3 600 lính vào năm 1874 Con_số thương_vong của người Paiwan là khoảng 30 và con_số của phía Nhật_Bản là 543 12 lính Nhật bị giết trong trận chiến và có 531 bị bệnh Cuối_cùng quân Nhật rút_lui ngay trước khi nhà Thanh cử ba đơn_vị với 9 000 lính đến tăng_viện cho Đài_Loan Sự_kiện này đã khiến cho nhà Thanh suy_nghĩ lại về tầm quan_trọng của Đài_Loan trong chiến_lược phòng_thủ hàng_hải và tầm quan_trọng lớn hơn của việc thiết_lập quyền kiểm_soát đối_với các khu_vực hoang_dã Vào đêm trước của Chiến_tranh Thanh_Nhật khoảng 45 phần_trăm hòn đảo nằm dưới quyền quản_lý trực_tiếp của nhà Thanh trong khi phần còn lại là nơi cư_trú của thổ_dân Trong tổng dân_số 2 5 triệu người có khoảng 2 3 triệu là người Hán và hai trăm nghìn người còn lại được phân_loại là các thành_viên của các bộ_lạc thổ_dân khác nhau Sau thất_bại trong cuộc_chiến nhà Thanh đã cắt nhượng Đài_Loan và Bành_Hồ cho Nhật_Bản vào ngày 17 tháng 4 năm 1895 theo các điều_khoản của Hiệp_ước Shimonoseki_Việc để mất Đài_Loan đã trở_thành một điểm quy_tụ lòng người của phong_trào dân_tộc chủ_nghĩa Trung_Quốc trong những năm sau đó Nhật_Bản cai_trị Nhật_Bản đã tìm cách tuyên_bố chủ_quyền với Đài_Loan được người Nhật biết đến với cái tên Takasago_Koku_高砂国_Cao Xa_Quốc từ năm 1592 khi Toyotomi_Hideyoshi tiến_hành một chính_sách bành_trướng ra hải_ngoại và mở_rộng ảnh_hưởng của Nhật_Bản về phía nam và phía tây người Nhật đã nỗ_lực để xâm_lược Đài_Loan song đã không thành_công nguyên_nhân chủ_yếu là do bệnh_tật và bị thổ_dân trên đảo tấn_công Năm 1609 Mạc phủ Tokugawa cử Harunobu_Arima đi thăm_dò hòn đảo Nỗ_lực xâm_lược do Murayama_Toan dẫn_đầu vào năm 1616 đã thất_bại lần này thì nguyên_nhân là do một cơn bão nhiệt_đới đã đẩy các tàu_chiến tản_mác và chỉ có một chiếc là có_thể tiếp_cận được hòn đảo song đã bị đẩy lui Trong sự_kiện Mẫu_Đơn năm 1871 một chiến tàu của Lưu_Cầu đã bị đắm ở mũi phía nam của Đài_Loan và 54 thành_viên thuỷ_thủ đoàn đã bị thổ_dân Paiwan chém đầu Sau khi chính_quyền nhà Thanh từ_chối bồi_thường và nói rằng những thổ_dân này không nằm dưới quyền kiểm_soát của họ Nhật_Bản đã mở một cuộc viễn_chinh trừng_phạt tại khu_vực vào năm 1874 và rút quân sau khi nhà Thanh hứa_hẹn sẽ trả tiền bồi_thường Phải đến khi hải_quân nhà Thanh thất_bại trong chiến_tranh Thanh_Nhật vào năm 1894 95 thì Đài_Loan mới được cắt nhượng cho Nhật_Bản Hiệp_ước Shimonoseki ký ngày 17 tháng 4 năm 1895 đã nhượng Đài_Loan và Bành_Hồ cho Nhật_Bản thế_lực này cai_quản Đài_Loan trong 50 năm cho đến khi thất_bại trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai Sau khi có được chủ_quyền tại Đài_Loan người Nhật lo_sợ về sự kháng_cự đến từ cả người Hán và thổ_dân những người này đã thiết_lập nên Đài_Loan Dân_chủ Tầng_lớp ưu_tú của Đài_Loan hy_vọng rằng bằng cách tuyên_bố họ là một nước cộng_hoà thì thế_giới sẽ không cho_phép một nước có chủ_quyền bị người Nhật xâm_lược bằng cách ấy liên_minh với nhà Thanh Kế_hoạch nhanh_chóng rơi vào hỗn_loạn khi lục doanh và quân Việt tộc đi cướp_bóc Phải lựa_chọn giữa việc chịu cảnh hỗn_loạn dưới tay người Hán hay khuất_phục người Nhật tầng_lớp trên tại Đài_Bắc đã cử Cô Hiển_Vinh 辜顯榮 đến Cơ_Long để mời quân Nhật tiến đến Đài_Bắc và lập lại trật_tự Các cuộc kháng_chiến vũ_trang diễn ra một_cách rời_rạc song cũng có những lúc trở_nên khốc_liệt tuy_nhiên phần_lớn chúng đã bị đè_bẹp vào năm 1902 mặc_dù các cuộc nổi_dậy với quy_mô tương_đối nhỏ vẫn xảy ra trong những năm tiếp_theo bao_gồm sự_kiện Ta pa ni hay sự_kiện Tây_Lai am năm 1915 tại Đài Nam Phương_thức kháng_cự không bạo_lực đã thay_thế nổi_dậy vũ_trang và đáng chú_ý nhất Hiệp_hội Văn_hoá Đài_Loan 台灣文化協會 thành_lập năm 1921 Một_số cuộc kháng_cự được kích_thích bởi những người dân_tộc chủ_nghĩa Trung_Hoa trong khi có những cuộc khởi_nghĩa khác đòi_hỏi quyền tự_quyết cho Đài_Loan Các cuộc nổi_loạn thường xảy ra do tác_động của các chính_sách bất_bình_đẳng tại thuộc địa đối_với tầng_lớp ưu_tú tại địa_phương và với đức_tin của người Hán tại Đài_Loan và những người thổ_dân ở vùng đồng_bằng Thổ_dân Đài_Loan đã kháng_cự các chính_sách thâm_nhập văn_hoá và bình_định mạnh_tay của Nhật_Bản cho đến tận đầu thập_niên 1930 Cuộc khởi_nghĩa lớn cuối_cùng của thổ_dân nổi_dậy Musha nổi_dậy Vụ Xã đã nổ ra vào cuối năm 1930 khi người Atayal giận_dữ trước cách đối_xử với họ trong lao_động với các công_việc nặng_nề để khai_thác long_não họ đã lập ra một băng_đảng săn đầu người cuối_cùng trên đảo nhóm này đã sát_hại và chặt đầu trên 150 quan_chức người Nhật trong lễ khánh_thành một trường_học Cuộc nổi_dậy do Mona_Rudao lãnh_đạo đã bị đè_bẹp bởi từ 2 000 3 000 lính Nhật với sự giúp_đỡ về khí độc từ các thổ_dân đồng_minh của họ Thời_kỳ thực_dân của Nhật_Bản tại Đài_Loan có_thể phân thành ba giai_đoạn Bắt_đầu với một thời_kỳ đàn_áp và độc_đoán sau đó là một thời_kỳ đồng_hoá 同化 dōka và cuối_cùng trong Chiến_tranh thế_giới thứ II là thời_kỳ hoàng dân hoá 皇民化 kōminka với một chính_sách nhằm biến người Đài_Loan thành các thần_dân trung_thành với Thiên hoàng Nhật_Bản Dân_chúng Đài_Loan có phản_ứng khác nhau trước sự cai_trị của Nhật_Bản Một_số người cảm_thấy rằng an_toàn của cuộc_sống cá_nhân và tài_sản là vô_cùng quan_trọng và đã đi theo chính_quyền thực_dân Nhật_Bản Nhóm người Đài_Loan thứ hai thì mong_muốn được trở_thành thần_dân của đế_quốc họ tin_tưởng rằng điều này sẽ khiến cho người Đài_Loan có vị_thế bình_đẳng với những người Nhật_Nhóm thứ ba chịu ảnh_hưởng của tư_tưởng Đài_Loan độc_lập và cố_gắng loại_bỏ thực_dân Nhật_Bản nhằm thiết_lập nên một chính_quyền của người Đài_Loan Nhóm thứ tư chịu ảnh_hưởng của chủ_nghĩa dân_tộc Trung_Quốc và đấu_tranh để Đài_Loan trở_lại dưới quyền cai_trị của Trung_Quốc Từ năm 1897 trở đi nhóm thứ tư đã tổ_chức nhiều cuộc nổi_dậy và nổi_bật nhất trong đó là cuộc nổi_dậy do La_Phúc_Tinh_羅福星 lãnh_đạo tuy_nhiên ông đã bị bắt và bị xử_tử cùng với 200 chiến_hữu của mình vào năm 1913 Bản_thân La_Phúc_Tinh là một thành_viên của Đồng_Minh hội một tổ_chức do Tôn_Trung_Sơn thành_lập và là tiền_thân của Quốc_Dân đảng Các cơ_sở_hạ_tầng ban_đầu đã phát_triển một_cách nhanh_chóng Ngân_hàng Đài_Loan được thành_lập vào năm 1899 để khuyến_khích các công_ty tư_nhân Nhật_Bản bao_gồm Mitsubishi và Mitsui đến đầu_tư tại Đài_Loan Năm 1900 Tổng_đốc Đài_Loan thứ ba đã thông_qua ngân_sách bắt_đầu xây_dựng hệ_thống đường_sắt của Đài_Loan từ Kirun_Cơ_Long đến Takao_Cao_Hùng_Năm 1905 hòn đảo có điện bằng thuỷ_năng từ hồ Nhật_Nguyệt và trong những năm tiếp_theo Đài_Loan được coi là khu_vực phát_triển thứ hai tại Đông_Á sau Nhật_Bản Năm 1905 Đài_Loan đã có_thể tự_chủ về tài_chính và chính_quyền trung_ương Nhật_Bản không còn phải trợ_cấp nữa Dưới sự cai_trị của tổng_đốc Shimpei_Goto nhiều dự_án công_trình công_cộng lớn đã được hoàn_thành Hệ_thống đường_sắt Đài_Loan kết_nối miền Nam và miền Bắc việc hiện_đại_hoá các cảng Kirun_Cơ_Long và Takao_Cao_Hùng đã được hoàn_thành và tạo thuận_lợi cho việc vận_chuyển và chuyên_chở các nguyên_liệu thô và nông_sản bằng tàu_biển Xuất_khẩu đã tăng gấp bốn lần Hệ_thống tưới_tiêu với các đập nước bao_phủ 55 diện_tích đất nông_nghiệp tại Đài_Loan Sản_xuất lương_thực gia_tăng gấp bốn lần và việc sản_xuất đường đã gia_tăng gấp 15 lần từ năm 1895 đến 1925 và Đài_Loan đã trở_thành một vùng lương_thực chính phục_vụ cho nền kinh_tế công_nghiệp của Nhật_Bản Hệ_thống chăm_sóc sức_khoẻ được thiết_lập rộng_rãi và các bệnh truyền_nhiễm đã gần như được loại_bỏ hoàn_toàn Tuổi_thọ trung_bình của một cư_dân Đài_Loan tăng lên 60 vào năm 1945 Vào tháng 10 năm 1935 tổng_đốc Đài_Loan đã tổ_chức một Triển làm kỉ_niệm 40 năm Nhật_Bản bắt_đầu quản_lý Đài_Loan giới_thiệu những thành_tựu của quá_trình hiện_đại_hoá Đài_Loan dưới sự cai_trị của Nhật_Bản Điều này thu_hút sự chú_ý trên toàn thế_giới trong đó chính_quyền Trung_Hoa_Dân_Quốc đã cử một người được giáo_dục tại Nhật_Bản là Trần_Nghi đến tham_dự sự_kiện Ông bày_tỏ sự ngưỡng_mộ của mình về khả_năng của chính_quyền Nhật_Bản trong việc phát_triển Đài_Loan và nhận_xét rằng người Đài_Loan thật may_mắn vì đã được sống dưới quyền quản_lý có hiệu_quả như_vậy Trần_Nghi về sau trở_thành trưởng quan_hành_chính đầu_tiên của Trung_Hoa_Dân_Quốc tại Đài_Loan Thời_kỳ cai_trị sau của Nhật_Bản đã chứng_kiến sự xuất_hiện một tầng_lớp ưu_tú được giáo_dục và có tổ_chức của người bản_địa Trong thập_niên 1930 một_vài nhóm lãnh_đạo nội_địa được thành_lập trong thời_điểm ở những nơi khác trên thế_giới người ta đang tìm cách chấm_dứt chủ_nghĩa_thực_dân Năm 1935 người Đài_Loan đã bầu nhóm đầu_tiên của họ làm thành_viên của cơ_quan lập_pháp địa_phương Vào tháng 3 năm 1945 nhánh lập_pháp của chính_quyền Nhật_Bản đã sửa_đổi luật bầu_cử để cho_phép có đại_diện của Đài_Loan trong Quốc_hội Nhật_Bản Khi Nhật_Bản tiến_hành chiến_tranh trên quy_mô toàn Trung_Quốc vào năm 1937 họ đã mở_rộng khả_năng sản_xuất các vật vật_tư dùng cho chiến_tranh của Đài_Loan Năm 1939 tại Đài_Loan sản_xuất công_nghiệp đã vượt qua sản_xuất nông_nghiệp Đồng_thời kế_hoạch hoàng dân hoá đã được tiến_hành để thấm_nhuần tinh_thần Nhật_Bản Đại_Hoà hồn trong các cư_dân Đài_Loan và đảm_bảo rằng người Đài_Loan sẽ vẫn là các thần_dân trung_thành với Thiên hoàng Nhật_Bản và sẵn_sàng hy_sinh trong chiến_tranh Các biện_pháp bao_gồm giáo_dục tiếng Nhật lựa_chọn tên gọi Nhật_Bản và theo tín_ngưỡng Nhật_Bản Năm 1943 94 trẻ_em được hưởng 6 năm giáo_dục bắt_buộc Từ năm 1937 đến 1945 126 750 người Đài_Loan đã tham_gia và phục_vụ trong quân_đội Nhật_Bản trong khi 80 433 đã nhập_ngũ từ năm 1942 đến 1945 Trong tổng_số này có 30 304 người hay 15 đã thiệt_mạng trong các cuộc_chiến của Nhật_Bản tại châu_Á Hải_quân Đế_quốc Nhật_Bản hoạt_động rất nhiều tại Đài_Loan Nam tiến luận là dựa trên Đại_học Đế_quốc Đài_Bắc nay là Đại_học Quốc_lập Đài_Loan tại Đài_Loan Nhiều trong số các lực_lượng Nhật_Bản tham_gia Không_chiến Đài_Loan đặt căn_cứ tại Đài_Loan Các căn_cứ_quân_sự quan_trọng của Nhật_Bản và các trung_tâm công_nghiệp trên khắp Đài_Loan như tại Takao_Cao_Hùng là mục_tiêu của các vụ oanh_tạc ác_liệt của Hoa_Kỳ Năm 1942 sau khi Hoa_Kỳ tham_chiến chống lại Nhật_Bản và đứng về phía Trung_Quốc chính_phủ Trung_Quốc của Quốc_Dân đảng đã từ_chối thừa_nhận tất_cả các hiệp_ước đã ký với Nhật_Bản trước_đây và biến việc Đài_Loan trở về Trung_Quốc cũng như Mãn_Châu là một trong các mục_tiêu chiến_tranh Trong Tuyên_bố Cairo năm 1943 các lực_lượng Đồng_Minh đã tuyên_bố sự trở về Trung_Quốc của Đài_Loan bao_gồm Bành_Hồ là một trong số các yêu_cầu của Đồng_Minh Năm 1945 Nhật_Bản đầu_hàng vô_điều_kiện với việc ký vào văn_kiện đầu_hàng và chấm_dứt quyền cai_trị của mình tại Đài_Loan và lãnh_thổ này được đặt dưới quyền kiểm_soát hành_chính của chính_quyền Trung_Hoa_Dân_Quốc vào năm 1945 bởi Cơ_quan Cứu_tế và Phục_hồi Liên_Hợp_Quốc Theo quy_định trong điều 2 của Hiệp_ước San_Francisco_Nhật_Bản chính_thức từ_bỏ chủ_quyền lãnh_thổ đối_với Đài_Loan và quần_đảo Bành_Hồ hiệp_ước được ký_kết vào năm 1951 và có hiệu_lực vào năm 1952 Khi Hiệp_ước Hoà_bình San_Francisco có hiệu_lực tình_trạng chính_trị của Đài_Loan và quần_đảo Bành_Hồ vẫn chưa chắc_chắn Trung_Hoa_Dân_Quốc và Nhật_Bản đã ký_kết Hiệp_ước Hoà_bình Trung_Nhật vào ngày 28 tháng 4 năm 1952 tại Đài_Bắc và hiệp_ước có hiệu_lực vào ngày 5 tháng 8 cùng năm Xem thêm BULLET đăng báo năm 1930 của tác_giả Phan_Khôi_BULLET_Vị thế chính_trị Đài_Loan BULLET Lịch_sử Trung_Quốc BULLET Lịch_sử Nhật_Bản BULLET Đế_quốc Nhật_Bản BULLET Chủ_nghĩa_quân_phiệt Nhật_Bản Tham_khảo BULLET BULLET and ISBN 957 99767 7 5 BULLET BULLET BULLET BULLET BULLET BULLET BULLET BULLET BULLET ISBN 957 30287 0 0 BULLET Website of Government_Information_Office_Republic of China_Truy cập 3 22 2007 BULLET Government_Information_Office_A Brief_History of Taiwan 2007 reference Government_Information_Office_Republic of China_A_Brief_History of Taiwan_European_Occupation of Taiwan and Confrontation between Holland in the South and Spain in the North_BULLET_Taiwan_Overseas Net_BULLET_BULLET_ISBN 957 99767 9 1 BULLET BULLET ISBN 0 87808 351 0 BULLET BULLET BULLET BULLET ISBN 957 638 334 X BULLET BULLET ISBN 957 01 0937 8 BULLET ISBN 957 638 599 7 BULLET ISBN 957 638 358 7 BULLET Interview 2003 Pan_Jin_Yu age 93 in Puli_BULLET_Republished 1993 Taipei_SMC_Publishing_ISBN 957 638 163 0 BULLET Reuters_Taiwan election shooting suspect dead 2005 reference Reuters_Taiwan election shooting suspect dead ngày 7 tháng 3 năm 2005 BULLET ISBN 1 56324 816 6 BULLET Reprinted 1995 SMC Publishing_Taipei_ISBN 957 638 311 0 BULLET Truy_cập 3 16 2007 BULLET ISBN 1 56324 816 6 BULLET Liên_kết ngoài BULLET Reed_Institute s Formosa_Digital_Library_BULLET Taiwan_History_China_Taiwan Information_Center_PRC perspective BULLET Museum_Fort_San_Domingo Exhibition in Tamsui about the Dutch history of Taiwan_BULLET_Bảo tàng ảnh ký_ức Đài_Loan BULLET LỊCH_SỬ VÀ NGÔN_NGỮ ĐÀI_LOAN tiếng Việt
Lịch_sử Đài_Loan