Chủ_nghĩa khuyển nho Chủ_nghĩa khuyển nho tiếng Hy_Lạp cổ κυνισμός là học_thuyết triết_học Hy_Lạp cổ chủ_trương sống phải giữ cái đức thuận hợp tự_nhiên Con_người là sinh_vật có_lý trí có_thể đạt được sung_sướng bằng cách rèn_luyện thân tâm sống theo bản_tính sẵn có và từ_bỏ ham_muốn của_cải quyền_lực tiếng_tăm Một người Khuyển nho sống đơn_giản không có tài_sản gì Antisthenis là nhà triết_học đầu_tiên đề_xướng chủ_nghĩa từng theo học Sokratis vào cuối thế_kỷ 5 TCN Diogenes theo sau Antisthenis và thực_hiện chủ_nghĩa khuyển nho tới cùng ông sống trong một chiếc bình gốm trên đường_phố Athens_Tục xem Diogenes là nhà triết_học khuyển nho điển_hình Vị_Khuyển nho Kratis cho đi khối tài_sản lớn để sống nghèo_khổ ở Athens_Bắt đầu từ thế_kỷ 3 TCN chủ_nghĩa khuyển nho từ_từ suy rồi thịnh trở_lại vào thế_kỷ 1 ở Đế_quốc La_Mã_Tại các thành_phố khắp trong nước có_thể thấy người Khuyển nho ăn_xin và rao_giảng ý_tưởng Về sau Kitô giáo mượn dùng tư_tưởng khổ_hạnh và các thủ_pháp tu_từ của Phái khuyển nho Thế_kỷ 19 các nhà_nghiên_cứu đặt nặng khía_cạnh tiêu_cực của triết_lí khuyển nho dẫn tới tiếng xấu hiện_nay của chủ_nghĩa là khuynh_hướng nghi_ngờ lòng chân_thành của người khác Nguồn_gốc tên gọi Khuyển nho là dịch nghĩa tiếng Hy_Lạp cổ kυνικοί bắt_nguồn từ κυνικός giống chó và κύων chó Vào thời xa_xưa vị Khuyển nho đầu_tiên Antisthenis dạy_học ở trường Cynosarges tại Athens nghĩa_là nơi chó trắng cho_nên gọi tên học_phái là chó Tuy_nhiên chắc_chắn chó cũng là cách chửi các người Khuyển nho đầu_tiên trơ_trẽn phá tục_lệ xã_hội và sống lang_thang trên đường_phố Diogenes được gọi là Con chó ông có_vẻ rất thích tên gọi nói rằng những con chó khác cắn chết kẻ_thù tôi cắn bạn_bè để cứu họ Về sau những người Khuyển nho tìm cách chiếm_đoạt lời lăng_mạ làm tên_riêng một nhà bình_luận giải_thích Triết_lý Chủ_nghĩa khuyển nho là một trong những triết_lý đáng chú_ý nhất trong tất_cả các triết_lý Hy_Lạp chủ_trương con_người có_thể được sung_sướng và tự_do trong thời_đại đầy động loạn Mặc_dù mọi người trái ý về một học_thuyết chung chủ_nghĩa khuyển nho bao_gồm các nguyên_tắc sau đây BULLET Cái để nhắm tới trong cuộc_sống là sự hưng_thịnh và óc minh_mẫn ἁτυφια vượt ra khỏi sự hiểu sai vô_tâm dại_dột và tự_phụ BULLET Đời_sống hưng_thịnh đạt được bằng cách sống hợp tính vốn có theo lý_trí BULLET Kiêu_ngạo τύφος bắt_nguồn từ phán_đoán sai giá_trị của sự_vật gây ra cảm_xúc tiêu_cực ham_muốn không tự_nhiên và tính_cách xấu_xa BULLET Hưng_thịnh phụ_thuộc vào năng_lực tự_túc αὐτάρκεια óc thanh_thản phát_huy tiềm_lực tình yêu_thương con_người lời_nói chân_thật và làm_ngơ sự thay_đổi ở đời ἁδιαφορία BULLET Con_người đạt được hưng_thịnh và minh_mẫn bằng cách khổ_hạnh ἄσκησις để thoát khỏi mối ràng_buộc của của_cải danh_vọng và quyền_lực không có nền_móng trong tự_nhiên_Chủ_nghĩa khuyển nho chủ_trương sống cực_khổ nhưng không phải sống làm_việc mệt_nhọc Ví_dụ Diogenes ăn_xin kiếm sống chứ không phải lao_động chân_tay Sống cực_khổ nghĩa_là cố_tình chọn lối sống khó_khăn như chỉ mặc một chiếc áo_choàng mỏng và đi chân trần vào mùa đông BULLET Một người Khuyển nho sống trơ_tráo Αναιδεια và làm trái_phép tắc xã_hội để đánh_thức người_đời Một người Khuyển nho không có tiền_bạc của_cải gì và không chịu nhận giá_trị phàm_tục của tiền_bạc danh_vọng và quyền_lực Cuộc_sống sống thuận theo tự_nhiên chỉ cần phải có những cái không_thể thiếu để sống và đem lại tự_do bằng cách cởi bỏ ra mọi nhu_cầu trần_tục Phái khuyển nho nhận Heracles làm người_hùng làm người Khuyển nho hoàn_hảo vì Heracles là người bắt được Cerberus là con chó_săn của Hades ở địa_ngục thu_hút nhất là người chó Diogenes_Nhà hùng_biện Lucian nhận_xét Cerberus và người Khuyển nho chắc_chắn có điểm chung là con chó Lối sống khuyển nho đòi_hỏi sự rèn_luyện suốt đời không_chỉ đầu_óc mà_còn thân_thể Sống đơn_giản và rèn_luyện thân tâm không có nghĩa là ở_ẩn không bận việc đời Một người Khuyển nho phải sống trong dân_chúng và làm_ngơ mọi lời lăng_mạ về việc_làm thoát_tục của hắn Có người cho rằng Phái khuyển nho phát_minh ý_tưởng mọi người đều thuộc về một cộng_đồng khi được hỏi quê_quán Diogenes trả_lời ông là dân thế_giới Người Khuyển nho hoàn_hảo sẽ truyền_bá chủ_trương và sủa cho mọi người nhận ra lỗi của họ dùng lối sống cùng óc châm_biếm cay_nghiệt để đào sâu và phơi_bày những điều giả_tạo nằm ở gốc_rễ của lề_thói có từ lâu_đời Chủ_nghĩa khuyển nho hầu_hết tập_trung sửa_sang đạo_đức song một_số người Khuyển nho như Monimos cũng nói tới thuyết nhận_thức Triết_lý khuyển nho ảnh_hưởng lớn Hy_Lạp gây ra chủ_nghĩa khắc_kỷ Thế_kỷ 2 TCN nhà triết_học khắc_kỉ Apollodoros viết Chủ_nghĩa khuyển nho là lối ngắn nhất đến đức_hạnh Lịch_sử Các vị Khuyển nho người Hy_Lạp và La_Mã thời cổ xem hạnh_phúc chỉ cần phải có đức_hạnh bỏ_bê mọi thứ không giúp hoàn_thiện phẩm_hạnh kể_cả xã_hội vệ_sinh gia_đình tiền_bạc v v sống như chó cho_nên bị chửi là Khuyển nho bắt_nguồn từ tiếng Hy_Lạp κύων con chó Họ cố_gắng thoát khỏi tục_lệ trở_nên tự_túc và chỉ sống hợp bản_tính Họ không chịu nhận bất_cứ định_nghĩa hạnh_phúc nào dựa trên tiền_bạc quyền_lực và danh_vọng Phái khuyển nho coi_thường các giá_trị xã_hội và chỉ_trích các thói_quen xấu như tính tham_lam là gây ra đau_khổ Cuối thế_kỷ 18 và đầu thế_kỷ 19 khía_cạnh này của triết_lí bị nhấn_mạnh làm bẩn chủ_nghĩa khuyển nho thành thái_độ tiêu_cực khinh_bỉ nhất là ngờ_vực lòng ngay_thẳng hay động_cơ của người khác hoàn_toàn trái_ngược với cách hiểu xưa vốn nhấn_mạnh đức_hạnh và tự_do luân_lý làm phương_tiện thoát khỏi lòng ham_muốn Nền_móng Trước khi Phái khuyển nho hình_thành thì nhiều nhà triết_học như Phái_Pythagoras đã chủ_trương sống giản_dị Đầu thế_kỷ 6 TCN Anacharsis là nhà hiền_triết người Scythia vừa đề_xướng sống bình_dị vừa chỉ_trích phong_tục Hy_Lạp được Phái khuyển nho mượn dùng Giới triết_học Hy_Lạp nghe chuyện truyền lại từ Ấn_Độ về các triết_gia khổ_hạnh nghiêm_ngặt thậm_chí không chịu mặc quần_áo Thế_kỷ 5 TCN các giáo_sư triết_học Hy_Lạp bắt_đầu nghi_vấn nhiều khía_cạnh của xã_hội như tôn_giáo luật_pháp và đạo_đức Tuy_nhiên người ảnh_hưởng triết_lý của Phái khuyển nho nhất_là Sokratis_Mặc dù không khổ_hạnh ông có tuyên_bố yêu đức_hạnh không màng của_cải và chẳng nghĩ tới công_luận Antisthenes là học_trò của Sokratis lấy các tư_tưởng này làm nguồn cảm_hứng chính Biểu_tượng Thời cổ đặc_trưng của Phái khuyển nho là trang_phục cụ_thể là chiếc áo_choàng cũ và cây gậy quyền Cái áo trỏ Sokratis cây gậy trỏ gậy_tày của Herakles_Trang phục này bất li chủ_nghĩa khuyển nho đến_nỗi nhiều người bị các nhà_văn cổ_đại quở_trách vì bắt_chước cách ăn_mặc để ra_vẻ khuyển nho Bấy_giờ đã hơi kiêng_kị việc_làm mang theo cây gậy Nguyên là trước đó người_dân thường mang gươm trong thành_phố rồi xã_hội_tiến_bộ đổi sang mang giáo rồi sang mang gậy cuối_cùng việc đeo vũ_khí trong thành_phố trở_thành hủ_tục Các nhà_nghiên_cứu hiện_nay phỏng_đoán gậy quyền vừa tỏ ra lối sống nhàn_nhã của người dùng vừa biểu_hiện các tính_cách năng_động và thượng_võ thay_vì tượng_trưng một người đàn_ông yếu_đuối bởi thường dùng trong cuộc săn_bắn và quần_áo chơi thể_thao Người Khuyển nho mang gậy để phô_bày sự tự_do và cho thấy sức_mạnh là đức_tính dồi_dào của Phái khuyển nho Antisthenis_Tục xem Antisthenis khoảng 445 365 TCN là người lập ra chủ_nghĩa khuyển nho Ông sống cùng lúc với Platon và theo học Sokratis_Mặc dù trẻ hơn Sokratis 25 tuổi Antisthenes là một trong những môn_đồ quan_trọng nhất của ông Không có tác_giả cổ_điển nào phủ_nhận ông lập ra trước_tiên chủ_nghĩa khuyển nho song có người cho rằng ông nghiên_cứu nhiều chủ_đề bên ngoài chỉ chủ_nghĩa khuyển nho Ví_dụ người viết tiểu_sử Diogenes_Laertios chép Antisthenis trứ_tác trong phạm_vi ngôn_ngữ_học đối_thoại và văn_học nhiều hơn hẳn trong phạm_vi đạo_đức hay chính_trị_học Tuy_nhiên đây có_thể phản_ánh hứng_thú triết_học của ông thay_đổi theo năm_tháng Antisthenis có rao_giảng chủ_trương sống nghèo_khó Diogenes_Nói tới chủ_nghĩa khuyển nho là nói tới Diogenes khoảng 412 323 TCN Ở quê nhà Sinope cha_ông quản_lí xưởng đúc tiền Ông cùng cha bỏ trốn đến Athens sau khi bị bắt làm giả tiền Tục cho rằng Diogenes theo học Antisthenis nhưng không hề có bằng_cớ chắc_chắn là hai người gặp nhau Có gặp hay không gặp Diogenes nghe theo lời dạy của Antisthenis và bắt_đầu khổ_hạnh cố_gắng sống tự_túc khắc_khổ và trơ_tráo Ví_dụ ông ngủ trong chậu ăn thịt sống và ví quan_hệ giữa con_người tình_dục với đầy_tớ chủ Mặc_dù không_thể phân_biệt thực_hư của các giai_thoại về ông có_thể thấy Diogenes sống đúng đạo ông rao_giảng Kratis_Kratis khoảng năm 365 khoảng năm 285 TCN là nhân_vật quan_trọng thứ ba của Phái khuyển nho Ông nổi_tiếng vì từ_bỏ món của_cải lớn để sống nghèo_khổ ở Athens_Có người nói ông theo học Diogenes nhưng cũng khó chứng_thực được Kratis cưới nhà triết_học Hipparchia và họ cùng nhau sống ăn_xin trên đường_phố Athens_Lối sống của Kratis được nhiều người tôn_trọng Ngoài_ra ông dạy_học Zeno là người lập ra chủ_nghĩa khắc_kỷ Ảnh_hưởng khuyển nho trong chủ_nghĩa khắc_kỷ sơ_khai có_thể truy ngược đến Kratis_Những vị Khuyển nho khác Có nhiều người Khuyển nho khác vào thế_kỷ 4 và 3 TCN bao_gồm Onisikritos_Monimos_Vion_Telis và Menippos_Thế kỷ 3 TCN chủ_nghĩa khắc_kỷ nổi lên chiếm chỗ của chủ_nghĩa khuyển nho Phải đến thời La_Mã thì chủ_nghĩa khuyển nho mới thịnh trở_lại Chủ_nghĩa khuyển nho ở Đế_quốc La_Mã_Từ thế_kỷ 2 đến 1 TCN có rất ít ghi_chép về hoạt_động của Phái khuyển nho khoảng năm 50 TCN nhà chính_trị La_Mã_Cicero nói phải tránh chủ_nghĩa khuyển nho vì nó chống lại tính khiêm_tốn một người mà chẳng khiêm_tốn thì không_thể có quyền_lực hay danh_dự Tuy_nhiên chủ_nghĩa khuyển nho toàn_thịnh trở_lại vào thế_kỷ 1 CN Các nhà_nghiên_cứu nhận_xét chứng_kiến chế_độ_cộng_hoà sụp_đổ đế_chế trỗi dậy có_thể đã khiến cho nhiều người cảm_thấy bất_lực và nản_lòng tạo ra dịp cho triết_lý nhấn_mạnh sự tự_túc và tìm hạnh_phúc trong lòng được phổ_biến lại Trên khắp đế_quốc những người Khuyển nho đứng ở góc phố rao_giảng về đức_hạnh Lucian phàn_nàn rằng thành_phố nào cũng tràn_ngập những kẻ Khuyển nho nhất_là những thằng nhận Diogenes_Antisthenis và Kratis làm thánh bảo_hộ và tham_gia Đội quân chó Nhà hùng_biện Aelius_Aristides nhận_xét họ hay đi_lại trước cửa nói_chuyện với người giữ cửa hơn là với chủ nhà lấy sự trơ_trẽn bù_đắp cho địa_vị thấp_kém của họ Thế_kỷ 1 CN Demetrius là nhân_vật khuyển nho nổi_tiếng nhất Seneca khen_ngợi là người thông_thái tột_bậc mặc_dù ông luôn miệng chối_bỏ giữ chắc các nguyên_tắc ông nhận theo và có tài hùng_biện để đối_phó các vấn_đề to_lớn nhất Chủ_nghĩa khuyển nho vừa là mục_tiêu châm_biếm vừa là tư_tưởng cao_cả Ví_dụ thế_kỷ 2 CN Lucian một_mặt miệt_thị nhà triết_học khuyển nho Peregrinus_Proteus một_mặt khen_ngợi người thầy khuyển nho của chính minh Demonax_Tục thừa_nhận chủ_nghĩa khuyển nho là hình_thức hoàn_hảo của chủ_nghĩa khắc_kỷ Trong bài diễn_văn dài Epictetus khen_ngợi người Khuyển nho hoàn_hảo cho rằng hắn phải_biết là được Zeus sai đi sứ trên đời để phân_biệt tốt xấu để chỉ cho người_đời thấy rõ họ đã lạc lối Tuy_nhiên nhiều người Khuyển nho bấy_giờ kém xa lý_tưởng những người Khuyển nho hiện_nay chỉ là những con chó đợi ăn chỉ giống những vị Khuyển nho ngày_xưa ở điểm giỏi đánh_rắm Chủ_nghĩa khắc_kỷ suy_tàn sau thế_kỷ 2 CN nhưng chủ_nghĩa khuyển nho dường_như vẫn còn cho đến thế_kỷ 4 Giống như Epiktetos_Hoàng đế La_Mã_Julian trị_vì 361 363 vừa ca_ngợi lý_tưởng khuyển nho vừa chỉ_trích những người Khuyển nho trên đời Sử_sách thời xưa chép vị Khuyển nho cuối_cùng là Sallustius sống vào cuối thế_kỷ 5 theo học nhà triết_học Isidoros_Ảnh hưởng với Kitô giáo Giê su là vị Khuyển nho Do Thái Một số nhà_sử_học cho rằng những lời dạy của Giê su và những người Khuyển nho có điểm giống nhau Một_số nhà_nghiên_cứu chủ_trương hai sách Phúc âm Ma thi ơ và Lu ca khá giống với học_thuyết của Phái khuyển nho Những nhà_nghiên_cứu thân_phận lịch_sử của Giê su như Burton_L_Mack và John_Dominic_Crossan cho rằng Galilee vào thế_kỷ 1 CN là giao_điểm của văn_hoá Hy_Lạp và tư_tưởng truyền_thống của người Do Thái thành_phố Gadara bấy_giờ có tiếng là trung_tâm triết_học khuyển nho chỉ cách Nazareth một ngày đi bộ là quê_quán của Giê su Mack tả Giê su là nhân_vật kiểu khuyển nho khá bình_thường Crossan nhận_xét Giê su giống như nhà hiền_triết khuyển nho chịu ảnh_hưởng của Do Thái giáo hơn là Chúa_cứu_thế chết thay loài_người hay vị cứu_tinh muốn dựng nước_độc lập để cứu người Do Thái_Những nhà_nghiên_cứu khác phản_đối đặt nặng ảnh_hưởng của truyền_thống tiên_tri trong Do Thái giáo hơn Ảnh_hưởng với Kitô giáo lúc đầu Thời_kỳ đầu các Kitô hữu có_thể đã khổ_hạnh giống như người Khuyển nho và thường mượn dùng các thủ_pháp tu_từ của Phái khuyển nho Một_số vị Khuyển nho tử đạo vì lên_tiếng chống lại chính_quyền Vị_Khuyển nho Peregrinus_Proteus từng theo Kitô giáo Maximus of Alexandria là Kitô hữu cũng được gọi là người Khuyển nho vì lối sống khổ_hạnh Các tác_giả Kitô giáo thường ca_ngợi lối sống nghèo_khó của người Khuyển nho Tuy_nhiên họ khinh_miệt sự trơ_tráo của hắn Ví_dụ Augustinô nói rằng người Khuyển nho lấy_làm kiêu_hãnh ý_kiến ô_uế và trơ_tráo của họ trái bản_năng khiêm_tốn của loài_người quả_thực đáng là chó Các dòng tu khổ_hạnh của Kitô giáo cũng có_thể truy ngược đến thẳng Phái khuyển nho các thầy_tu_sĩ hành_khất có bề_ngoài và nhiều cách thực_hành chẳng khác gì với người Khuyển nho Nhà_nghiên_cứu Leif_E_Vaage so_sánh Phúc âm Ma thi ơ và Lu ca với các văn_bản khuyển nho như thư_từ trỏ ra các điểm chung về đạo_đức và khổ_hạnh Thế_kỷ 2 vị Khuyển nho Crescens công_kích người biện_hộ Kitô giáo Justin_Martyr chỉ_trích các Kitô hữu là những người vô_thần nhất vì không chịu theo các vị thần ngoại_giao xây đền thờ tượng và cúng_tế Kitô hữu tiếp_tục bị chỉ_trích như_vậy đến thế_kỷ 4 Xem thêm BULLET Chủ_nghĩa khắc_kỷ BULLET Triết_học Hy_Lạp Đọc thêm Nguồn chính BULLET Socratis et Socraticorum_Reliquiae ed G Giannantoni 4 volumes Naples 1990 Volume 2 collects fragments of the early Cynics from Antisthenes to Crates_BULLET_The_Cynic Philosophers ed R Dobbin_Penguin 2012 BULLET Diogenes the Cynic_Sayings and Anecdotes_With_Other_Popular Moralists ed R Hard_Oxford 2012 BULLET Diogenes_Laërtius_Lives and Opinions of Eminent_Philosophers_Book_VI The_Cynics_BULLET_Dio Chrysostom_Cynic_Discourses_Oration 6 Oration 8 Oration 9 Oration 10 BULLET Epictetus_Discourse 3 22 On_Cynicism_BULLET_Pseudo Lucian_The_Cynic_BULLET Julian the Apostate 6th Oration_To the Uneducated_Cynics_BULLET_Julian the Apostate 7th Oration_To the Cynic_Heracleios_Nguồn thứ BULLET Ian_Cutler 2005 Cynicism from Diogenes to Dilbert_McFarland_Co_BULLET William_D_Desmond 2006 The_Greek_Praise of Poverty_Origins of Ancient_Cynicism_University of Notre_Dame_Press_ISBN BULLET 2008 Cynics_Ancient_Philosophies_Series Acumen_Publishing_ISBN_BULLET F Gerald_Downing 1992 Cynics and Christian_Origins_T_T Clark_ISBN_BULLET_Luis E Navia 1996 Classical_Cynicism_A_Critical Study_Greenwood_Press_ISBN BULLET Lousa_Shea 2009 The_Cynic_Enlightenment_Diogenes in the Salon_Johns_Hopkins_University Press_BULLET_H_C Baldry_Zeno s Ideal_State_Published in The_Journal of Hellenic_Studies_Vol 79 1959 pp 3 15 DOI 10 2307 627917 BULLET Kathy_L_Gaca_Early Stoic_Eros_The_Sexual Ethics of Zeno and Chrysippus and their Evaluation of the Greek_Erotic_Tradition_Published in Apeiron_A_Journal for Ancient_Philosophy and Science_Vol 33 No 3 September 2000 pp 207 238 Liên_kết bên ngoài BULLET Cynicism in The_Dictionary of the History of Ideas_BULLET_Lives_Writings on the Cynics directory of literary references to Ancient_Cynics
Chủ_nghĩa khuyển nho