Curcuma zedoarioides Curcuma zedoarioides là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Arunrat_Chaveerach và Tawatchai_Tanee mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 2008 Mẫu định_danh A Chaveerach 614 thu_thập ở cao_độ 200 m ngày 20 tháng 7 năm 2001 tại Ban Khok_Sa_Nga huyện Nam_Phong tỉnh Khon_Kaen đông bắc Thái_Lan Tên bản_địa của loài này là waan phaya ngu tuamia theo cách gọi của các thầy_lang Một_số thành_viên của họ Zingiberaceae và các họ khác như Amaryllidaceae_Asteraceae_Solanaceae_Fabaceae và Asteliaceae tạo thành một nhóm thực_vật quan_trọng được gọi là waan trong tiếng Thái_Từ này đề_cập đến rễ hoặc phần thân lưu_trữ chất dưới lòng đất Từ phaya ngu trong tiếng Thái có nghĩa là rắn hổ_mang chúa trong khi từ tuamia có nghĩa là cái và trong trường_hợp này nó có nghĩa là nghệ rắn hổ_mang chúa cái Từ nguyên Tính từ định_danh nguyên gốc của loài được nhóm tác_giả đặt là zedoaroides từ sự tương_tự của nó với C zedoaria Tuy_nhiên vì là phái_sinh từ zedoaria nên dạng đúng của nó phải là zedoarioides và các tài_liệu sau đó đã hiệu_chỉnh lại danh_pháp Phân_bố Loài này có tại tỉnh Khon_Kaen đông bắc Thái_Lan Loài này được trồng trên các khu đất trống trong vườn nhà với đất_sét ẩm_ướt và dưới bóng cây ở độ cao 200 m tại Ban Khok_Sa_Nga bản Rắn hổ_mang chúa và một_số làng lân_cận thuộc huyện Nam_Phong tỉnh Khon_Kaen ở đông bắc Thái_Lan Mô_tả Cây_thảo thân rễ trên cạn sống lâu năm Thân rễ phân nhánh nhánh sơ_cấp thẳng hình_nón rộng 10 12 3 5 cm thân rễ thứ cấp hình_trụ 8 10 2 5 3 cm phát_triển từ chồi nách trên thân rễ sơ_cấp mọc xuống dưới vỏ màu ánh lục nhạt và ánh bạc ruột màu vàng trong mùa khô và lục nhạt tới vàng trong mùa mưa thơm Rễ_chùm một_số phình to thành củ hình trứng hay hình_nón ở đỉnh Thân giả cao 70 100 cm Lá một năm 5 7 bẹ lá dài 25 40 cm màu xanh lục nhẵn_nhụi Cuống lá thanh_mảnh dài 8 12 cm hoặc hơn Lưỡi bẹ rất ngắn dài 2 3 mm đỉnh 2 thuỳ nông Phiến_lá thuôn dài đến thuôn dài hình mác 70 100 15 18 cm mặt trên nhẵn_nhụi màu xanh lục với vết màu tía ánh đỏ chạy dọc theo gân giữa mặt dưới có lông Các cụm hoa phát_triển ở hai bên của thân rễ sơ_cấp thẳng dài 15 18 cm cuống cụm dài 25 28 cm đáy với 4 5 bẹ lá hình elip 3 5 6 5 2 0 2 3 cm đỉnh có khía răng_cưa và mấu nhọn dài 1 mm phía trên đỉnh màu xanh lục hai mặt nhẵn_nhụi Lá_bắc xếp lợp lá_bắc sinh_sản 15 18 hình trứng rộng 4 2 5 3 2 3 5 cm dạng túi màu xanh lục đỉnh thuôn tròn hoặc nhọn với mép màu tía đáy hợp sinh 1 3 chiều dài hai mặt nhẵn_nhụi 3 8 hoa mỗi lá_bắc lá_bắc mào 4 7 hình trứng thuôn dài 5 8 7 3 2 3 5 cm màu hồng sẫm hai mặt nhẵn_nhụi đáy dạng túi đáy hợp sinh 1 5 chiều dài đỉnh tù Lá_bắc con hình elip hình trứng dài 1 cm màu trắng như màng đỉnh thuôn tròn hai mặt nhẵn_nhụi Đài_hoa hình ống như màng có lông_tơ 0 5 0 7 0 2 0 3 cm đỉnh 3 thuỳ không đều đỉnh thuỳ thuôn tròn khía xuống một bên dài 1 2 mm Ống tràng hoa dài 2 0 2 3 cm màu vàng nhạt đến trắng 3 thuỳ màu vàng nhạt đến trắng thuỳ lưng hình trứng rộng 1 7 2 1 5 1 7 cm dạng túi đỉnh có nắp và mấu nhọn dài 2 3 mm mặt ngoài thưa lông_tơ mặt trong nhẵn_nhụi các thuỳ bên hình trứng 1 8 2 1 1 1 2 cm đỉnh thuôn tròn hai mặt nhẵn_nhụi Cánh môi hình trứng ngược màu vàng nhạt với dải màu vàng sẫm ở giữa chạy từ đáy đến đỉnh 2 2 2 1 6 1 8 cm đỉnh hơi chia 3 thuỳ Các nhị lép bên thuôn dài 1 1 2 0 5 0 6 cm màu vàng nhạt đỉnh thuôn tròn Nhị 1 chỉ nhị phẳng dài 0 8 1 cm đáy hợp sinh với các nhị lép bên Bao_phấn lắc_lư 4 5 2 3 mm 2 cựa dài ở gốc mặt lưng có lông_tơ Bầu nhuỵ hạ dài 0 2 cm có lông_tơ 3 ngăn noãn đính trụ Vòi nhuỵ 1 hình chỉ dài 0 5 0 7 cm đầu nhuỵ hình chén hơi chia 4 thuỳ lỗ nhỏ có lông rung Tuyến trên bầu 2 thuôn dài hẹp dài 4 mm màu vàng nhạt đỉnh nhọn Không thấy quả Ra hoa tháng 3 5 C zedoarioides là tương_tự như C zedoaria ở các điểm sau Đầu rễ_chùm phình to đường_kính 1 cm thân rễ mọc thẳng phân nhánh vỏ màu vàng nhạt ánh bạc ruột màu vàng nhạt phiến_lá màu xanh lục sẫm với vệt màu ánh tía sẫm dọc theo gân chính mặt trên nhẵn_nhụi mặt dưới nhẵn_nhụi hoặc có lông các cụm hoa phát_triển trên thân rễ thường xuát hiện trước lá đài_hoa 3 thuỳ không đều tràng hoa nhị lép và cánh môi màu vàng cánh môi với dải giữa màu vàng sẫm nhưng khác ở các đặc_điểm sau Kiểu phân nhánh thân rễ với thân rễ thứ cấp_phát triển từ chồi nách trên thân rễ sơ_cấp thành loạt và các thân rễ này phát_triển phía trên hoặc hơi lệch từ các thân rễ già trước đó các thân rễ thứ cấp thò ra cong xuống phiến_lá từ thuôn dài tới thuôn dài hình mác cuống cụm hoa nhẵn_nhụi lá_bắc sinh_sản nhẵn_nhụi cả hai mặt lá_bắc mào nhẵn_nhụi các thuỳ tràng hoa_màu vàng nhạt tới trắng các thuỳ bên hình trứng thuỳ lưng hình trứng rộng Sử_dụng Cùng với C sattayasaiorum tên gọi bản_địa waan phaya ngu tuaphu nghĩa_là nghệ rắn hổ_mang đực các thân rễ được sử_dụng theo truyền_thống trong nhiều thập_kỷ tại khu_vực này làm_thuốc giải nọc_độc rắn hổ_mang
Curcuma zedoarioides