Cuộc chinh_phục Britannia của La_Mã_Cuộc chinh_phục Britannia của La_Mã là một quá_trình diễn ra dần_dần bắt_đầu có kết_quả vào năm 43 dưới thời hoàng_đế Claudius và viên tướng của ông Aulus_Plautius đã trở_thành vị thống_đốc đầu_tiên của Britannia_Đảo_Anh đã thường_xuyên là mục_tiêu của các cuộc xâm_lược trên kế_hoạch và thực_tế bởi các đạo quân của Cộng_hoà La_Mã và đế_quốc La_Mã_Cũng giống như với các khu_vực khác ở phía rìa của đế_quốc Britannia đã có được các mối liên_hệ ngoại_giao và thương_mại với những người La_Mã trong suốt gần một thế_kỷ kể từ lúc các cuộc viễn_chinh của Julius_Caesar diễn ra vào năm 55 và 54 trước Công_nguyên Từ giữa năm 55 trước Công_nguyên tới thập_niên 40 sau công_nguyên hiện_trạng triều_cống con_tin và các quốc_gia chư_hầu mà không có sự chiếm_đóng quân_sự trực_tiếp bắt_đầu bằng cuộc xâm_lược Britannia của Caesar phần_lớn vẫn còn nguyên_vẹn Augustus đã chuẩn_bị tiến_hành các cuộc xâm_lược vào năm 34 trước Công_nguyên năm 27 trước Công_nguyên và 25 trước Công_nguyên Kế_hoạch đầu_tiên và thứ ba phải hoãn lại do các cuộc khởi_nghĩa ở những nơi khác trong đế_quốc lần thứ hai là do người Briton dường_như đã sẵn_sàng để đạt được một thoả_thuận Theo tác_phẩm Res_Gestae của Augustus hai vị vua người Anh Dumnovellaunus và Tincomarus đã chạy trốn tới Roma dưới triều_đại của ông Vào những năm 40 sau công_nguyên tình_hình chính_trị bên trong Britannia dường_như trở_nên sự náo_động Người Catuvellauni đã thay chỗ người Trinovantes để trở_thành vương_quốc hùng_mạnh nhất ở phía đông nam Britannia tiếp_quản cố_đô Camulodunum_Colchester của người Trinovantes và đang dồn_ép bộ_tộc láng_giềng của họ là người Atrebates vốn cai_trị bởi con_cháu của Commius đồng_minh cũ của Julius_Caesar_Caligula cũng đã lên kế_hoạch tiến_hành một chiến_dịch chống lại người Anh vào năm 40 nhưng việc thực_hiện nó lại kỳ_lạ theo Suetonius ông ta đã sắp_xếp quân_đội của mình trong đội_hình chiến_đấu và phải quay mặt về phía eo_biển Manche và ra_lệnh cho họ để tấn_công chỗ nước ứ_đọng Sau đó ông ta cho quân_lính đi thu_thập vỏ sò coi chúng như là cướp_bóc từ đại_dương nhờ có Capitol và Cung_điện Các nhà_sử_học hiện_nay không chắc_chắn liệu điều đó có nghĩa là một sự trừng_phạt mỉa_mai dành cho một cuộc nổi_loạn của binh_sĩ hoặc do sự loạn_trí của Caligula_Chắc chắn nỗ_lực xâm_lược này đã tạo sự sẵn_sàng cho quân_đội và tạo điều_kiện thuận_lợi cho cuộc xâm_lược của Claudius có_thể diễn ra vào 3 năm sau đó ví_dụ như một ngọn hải_đăng được Caligula xây_dựng tại Boulogne sur Mer mô_hình cho một cái khác được xây_dựng ngay sau năm 43 tại Dubris_Sự chuẩn_bị của Claudius Vào năm 43 SCN hoàng_đế Claudius đã cho xây_dựng một đạo quân xâm_lược có_thể bằng cách tập_hợp lại quân_đội của Caligula nhằm để khôi_phục ngai_vàng cho Verica một vị vua lưu_vong của người Atrebates_Aulus_Plautius một vị nguyên_lão ưu_tú đã được giao trọng_trách chỉ_huy toàn_bộ bốn quân_đoàn tổng_cộng khoảng 20 000 người cộng với số quân trợ_chiến tương_đương Các quân_đoàn tham_chiến là BULLET Legio II_Augusta_BULLET Legio_IX_Hispana_BULLET Legio_XIV_Gemina_BULLET Legio_XX_Valeria_Victrix Quân_đoàn II Augusta vào lúc này đang nằm dưới sự chỉ_huy của vị hoàng_đế tương_lai Vespasianus_Ba vị tướng chỉ_huy các quân_đoàn khác được đề_cập trong các ghi_chép đó là Gnaeus_Hosidius_Geta có_thể đã chỉ_huy IX Hispana và anh_trai của Vespasianus_Titus_Flavius_Sabinus II được đề_cập bởi Dio_Cassius_Dio nói rằng Sabinus là cấp dưới của Vespasianus nhưng vì Sabinus là anh_trai và bước vào sự_nghiệp chính_trị trước Vespasianus nên ông ta khó có_thể là một quan bảo dân_quân_đội Gnaeus_Sentius_Saturninus được đề_cập bởi Eutropius_Vượt biển và đổ_bộ Đạo quân xâm_lược chính dưới quyền Aulus_Plautius đã vượt biển theo ba đạo Cảng xuất_phát của cuộc xâm_lược thường được coi là ở Boulogne và nơi đổ_bộ chính là tại Rutupiae_Richborough trên bờ biển phía đông của Kent Không có nơi nào trong số các địa_điểm này là chắc_chắn Dio không đề_cập đến cảng xuất_phát và mặc_dù Suetonius nói rằng đạo quân thứ hai dưới quyền Claudius đã khởi_hành từ Boulogne thì cũng không nhất_thiết rằng toàn_bộ lực_lượng xâm_lược cũng đã như_vậy Richborough có một cảng tự_nhiên lớn mà sẽ thích_hợp cho điều này cùng với đó những bằng_chứng khảo_cổ_học cho thấy rằng đã có sự chiếm_đóng của quân_đội La_Mã ở đó vào_khoảng thời_điểm thích_hợp Tuy_nhiên Dio nói rằng những người La_Mã đã đi thuyền từ đông sang tây và một cuộc hành_trình từ Boulogne tới Richborough là từ nam đến bắc Một_số nhà_sử_học cho rằng họ đã khởi_hành từ Boulogne đến Solent đổ_bộ ở trong vùng lân_cận của Noviomagus_Chichester hoặc Southampton trong lãnh_thổ trước_kia được cai_trị bởi Verica_Một giải_thích khác có_thể là khởi_hành từ cửa_sông Rhine tới Richborough đó sẽ là từ đông sang tây Những trận chiến trên sông Cuộc kháng_chiến của người Briton được lãnh_đạo bởi Togodumnus và Caratacus con trai của Cunobelinus vị vua của người Catuvellauni_Một lực_lượng lớn của người Briton đã chạm_trán với những người La_Mã tại một điểm băng qua sông được cho là gần Rochester trên sông Medway_Trận chiến đã xảy ra trong hai ngày Hosidius_Geta đã suýt_nữa bị bắt sống nhưng ông ta đã được cứu thoát và quay lại trận chiến một_cách dứt_khoát tới mức ông đã được ban cho một cuộc diễu_binh chiến_thắng ornamenta triumphalia Người Briton đã bị đẩy_lùi trở_lại sông Thames_Người_La_Mã đã truy_đuổi họ qua bên kia sông và khiến cho họ mất người nhiều người trong các đầm lầy của Essex_Cho dù việc người La_Mã đã sử_dụng một cây cầu hiện có cho mục_đích này hoặc xây_dựng một cây cầu tạm_thời là không chắc_chắn Ít_nhất đã có một bộ_phận của đội quân trợ_chiến người Batavia bơi qua sông như một lực_lượng riêng_biệt Togodumnus qua_đời ngay sau trận chiến trên sông Thames_Plautius đã dừng lại và báo tin cho Claudius tham_gia truy_đuổi đến_cùng với ông ta Theo Cassius_Dio_Plautius đang cần sự giúp_đỡ của hoàng_đế để đánh_bại người Briton lúc này đang quyết_tâm trả_thù cho Togodumnus_Tuy nhiên Claudius vốn không phải là người lính Khải_hoàn_môn Claudius cho biết rằng ông đã tiếp_nhận sự đầu_hàng của mười một vị vua mà gặp bất_kỳ tổn_thất nào và Suetonius nói rằng Claudius đã tiếp_nhận sự đầu_hàng của người Briton mà không cần chiến_đấu hoặc đổ_máu Có khả_năng là người Catuvellauni đã hầu_như là nản_chí và điều này cho_phép hoàng_đế xuất_hiện như là nhà chinh_phục trong cuộc hành_quân cuối_cùng về Camulodunum_Mười một bộ_lạc ở khu_vực Đông_Nam_Britannia đã đầu_hàng Claudius và người La_Mã đã chuẩn_bị để di_chuyển xa hơn về phía tây và phía bắc Người La_Mã sau đó thiết_lập thủ_phủ mới của họ tại Camulodunum và Claudius quay trở về Roma để tôn_vinh chiến_thắng của mình Caratacus đã trốn thoát và sẽ tiếp_tục cuộc kháng_chiến ở phía tây Từ năm 44 tới năm 60 Vespasianus đã nắm quyền chỉ_huy một đạo quân tiến về phía tây trên đường tiến_quân của mình ông chinh_phục các bộ_lạc và đánh chiếm các oppidum ở bất_cứ nơi nào ông đặt_chân tới và tiến xa ít_nhất tới tận Exeter mà dường_như nơi này sẽ trở_thành một căn_cứ ban_đầu cho Legio II_Augusta và có_thể đã tới tận Bodmin_Quân đoàn Chín đã được phái về phía bắc hướng tới Lincoln và trong vòng bốn năm kể từ khi bắt_đầu cuộc xâm_lược có khả_năng là một khu_vực phía nam của tuyến đường từ Humber đến cửa_sông Severn đã nằm dưới sự kiểm_soát của người La_Mã_Vào cuối năm 47 thống_đốc mới của Britannia_Ostorius_Scapula đã bắt_đầu một chiến_dịch chống lại các bộ_lạc của xứ Wales ngày_nay và ở đồng_bằng Cheshire_Người_Silures ở phía đông nam xứ Wales đã gây ra nhiều vấn_đề nghiêm_trọng cho Ostorius và họ đã quyết_liệt bảo_vệ biên_giới xứ Wales của mình Bản_thân Caratacus đã bị đánh_bại trong trận Caer_Caradoc và trốn sang bộ_lạc chư_hầu của La_Mã là người Brigantes vốn chiếm_đóng khu_vực Pennines_Tuy nhiên nữ_hoàng của họ Cartimandua lại không_thể hoặc không sẵn_sàng để bảo_vệ ông ta và bà đã giao_nộp ông ta cho những kẻ xâm_lược nhằm đổi lại bằng sự đình_chiến với những người La_Mã_Ostorius qua_đời và ông được thay_thế bằng Aulus_Gallus người đã đưa biên_giới xứ Wales xuống dưới sự kiểm_soát của La_Mã nhưng ông ta cũng không tiến xa hơn về phía bắc hoặc tây có_lẽ vì Claudius muốn tránh những gì mà ông coi là một cuộc_chiến khó_khăn và ít đem lại lợi_ích trong địa_hình miền núi của vùng_cao Britannia_Khi Nero đã trở_thành hoàng_đế vào năm 54 ông ta dường_như đã quyết_định tiếp_tục cuộc xâm_lược và bổ_nhiệm Quintus_Veranius là thống_đốc một người vốn có kinh_nghiệm đối_phó với các bộ_tộc vùng đồi ở Tiểu_Á_Veranius và người kế_nhiệm ông Gaius_Suetonius_Paulinus đã tiến_hành một chiến_dịch thành_công ở xứ Wales và nổi_tiếng với việc phá_huỷ trung_tâm của các druid tại Mona hoặc Anglesey vào năm 60 và được các sử_gia sau_này gọi là cuộc thảm_sát Menai_Sự chiếm_đóng hoàn_toàn xứ Wales đã bị hoãn lại khi mà cuộc khởi_nghĩa của Boudica nổ ra và buộc người La_Mã phải quay trở về phía đông nam Người Silures đã không hoàn_toàn bị chinh_phục cho đến khoảng năm 76 SCN khi chiến_dịch kéo_dài của Sextus_Julius_Frontinus nhằm chống lại họ bắt_đầu có được những thành_công Từ năm 60 tới năm 78 Sau khi dập tắt thành_công cuộc khởi_nghĩa của Boudica một_số thống_đốc La_Mã mới đã tiếp_tục cuộc chinh_phục về phía viền phía bắc Cartimandua đã buộc phải yêu_cầu người La_Mã trợ_giúp cho mình sau khi chồng bà Venutius nổi_loạn Quintus_Petillius_Cerialis đã đưa quân_đoàn của mình từ Lincoln tiến xa tới tận York và đánh_bại Venutius gần Stanwick vào_khoảng năm 70 Điều này dẫn đến việc người Brigantes đã La tinh hoá và bộ_tộc Parisii dần đồng_hoá hơn_nữa vào trong đế_quốc Frontinus đã được phái đến Britannia thuộc La_Mã trong năm 74 SCN để kế_nhiệm Quintus_Petillius_Cerialis làm thống_đốc của đảo này Ông ta đã chinh_phục người Silures và các bộ_tộc thù_địch khác của xứ Wales thiết_lập một căn_cứ mới tại Caerleon cho Legio II_Augusta và một mạng_lưới các pháo_đài nhỏ hơn cách xa khoảng 15 20 km cho các đơn_vị quân trợ_chiến của mình Trong nhiệm_kỳ của mình ông có_thể đã thiết_lập pháo_đài tại Pumsaint ở phía tây xứ Wales chủ_yếu là để khai_thác các mỏ vàng tại Dolaucothi_Ông thôi giữ chức thống_đốc vào năm 78 sau công_nguyên và sau đó được bổ_nhiệm làm uỷ_viên về nước ở Rome_Thống đốc mới là Gnaeus_Julius_Agricola vốn nổi_tiếng qua cuốn tiểu_sử tán_dương ông ta được viết bởi người con rể Tacitus_Agricola tổng_đốc từ năm 78 tới năm 84 Đến Britannia vào giữa mùa hè năm 78 Agricola nhận thấy rằng một_số các bộ_tộc bị đánh_bại trước đó đã dần tái_lập lại sự độc_lập của họ Đầu_tiên ông đối_phó với người Ordovices ở miền bắc xứ Wales họ trước đó đã tiêu_diệt một ala kỵ_binh trợ_chiến của người La_Mã vốn đóng quân trong lãnh_thổ của họ Nhờ vào hiểu_biết về địa_hình do ông từng phụng vụ trong quân_ngũ ở Britannia trước_đây Agricola đã có_thể tiến_quân một_cách nhanh_chóng đánh_bại và hầu_như tiêu_diệt họ Sau đó ông xâm_lược Anglesey buộc cư_dân ở đây phải cầu_hoà Năm sau ông tiến đánh người Brigantes ở miền bắc nước Anh và người Selgovae dọc theo bờ biển phía nam của Scotland sử_dụng sức_mạnh quân_sự áp_đảo để thiết_lập lại sự kiểm_soát của người La_Mã_Scotland trước thời Agricola_Chi tiết về những năm đầu diễn ra sự chiếm_đóng của La_Mã ở miền Bắc nước Anh không rõ_ràng nhưng nó bắt_đầu không sớm hơn năm 71 vì Tacitus nói rằng trong năm đó Petillius_Cerialis thống_đốc từ năm 71 tới năm 74 đã tiến_hành một cuộc chiến_tranh thắng_lợi trước người Brigantes_Tacitus đã ca_ngợi cả Cerialis và người kế_nhiệm ông Julius_Frontinus thống_đốc từ năm 75 tới năm 78 nhưng lại không cung_cấp thêm thông_tin về các sự_kiện tới trước năm 79 mà liên_quan đến các vùng_đất hoặc các dân_tộc sống ở phía bắc của người Brigantes_Đặc biệt những bằng_chứng khảo_cổ_học đã chỉ ra rằng người La_Mã đã tiến_hành chiến_dịch và xây_dựng doanh_trại quân_đội ở phía bắc dọc theo Gask_Ridge_Trong quá_trình mô_tả các chiến_dịch của Agricola_Tacitus không tuyên_bố một_cách rõ_ràng rằng đây thực_sự là một sự trở_lại vùng_đất trước_đây bị Roma chiếm_đóng tại đây sự chiếm_đóng của người La_Mã hoặc đã bị các cư_dân ở đây lật_đổ hoặc đã bị những người La_Mã từ_bỏ Agricola ở Caledonia_Tacitus ghi lại rằng sau khi kết_hợp sử_dụng cả quân_sự và ngoại_giao để dẹp tan sự bất_mãn giữa những người Briton đã bị chinh_phục trước đó Agricola đã cho xây_dựng nhiều pháo_đài trong lãnh_thổ của họ vào năm 79 Trong năm 80 ông hành_quân đến Vịnh Tay một_số nhà_sử_học cho rằng ông ta dừng lại dọc theo Vịnh Forth cùng năm đó và không trở về phía nam cho đến tận năm 81 vào lúc đó ông đã tiến_hành củng_cố các vùng_đất mới được ông chinh_phục và trong các vùng_đất nổi_loạn mà ông đã tái chinh_phục Vào năm 82 ông đã đi thuyền tới Kintyre hoặc tới bờ biển Argyll hoặc cả hai Trong năm 83 và 84 ông tiến về phía bắc dọc theo phía đông của Scotland và bờ biển phía bắc bằng cả quân bộ và hải_quân ông đã tiến_hành chiến_dịch thắng_lợi chống lại cư_dân của nó và giành được một chiến_thắng quan_trọng trước các dân_tộc miền Bắc_Britannia dưới sự chỉ_huy của Calgacus trong trận Mons_Graupius_Trước khi được triệu_hồi vào năm 84 Agricola đã cho xây_dựng một mạng_lưới đường giao_thông quân_sự cùng các pháo_đài để bảo_đảm sự chiếm_đóng của La_Mã_Những pháo_đài trước đó đã được tăng_cường và những pháo_đài mới được thiết_lập ở phía đông bắc Scotland dọc theo ranh_giới cao_nguyên Scotland củng_cố quyền kiểm_soát đối_với những thung_lũng hẹp mà cho_phép tới và ra khỏi khu_vực cao_nguyên Scotland_Hệ_thống đường giao_thông quân_sự và tiếp_tế dọc theo đông nam Scotland và phía đông bắc nước Anh ví_dụ như đường Dere cũng đã được tăng_cường Ở nơi xa nhất về phía nam của Caledonia vùng_đất của người Selgovae xấp_xỉ Dumfriesshire ngày_nay và Stewartry của Kirkcudbright cũng đã có rất nhiều pháo_đài được thiết_lập chắc_chắn không_chỉ thiết_lập sự kiểm_soát hiệu_quả ở đó mà nó cũng hoàn_tất hệ_thống thành_luỹ quân_sự vây quanh khu_vực nam_trung tâm Scotland hầu_hết vùng cao_nguyên phía nam Teviotdale và miền tây Tweeddale_Trái ngược những hành_động của người La_Mã nhằm chống lại người Selgovae các vùng lãnh_thổ của người Novantae người Damnonii và người Votadini đã không có pháo_đài nào được thiết_lập và không có gì để chỉ ra rằng là người La_Mã đã có chiến_tranh với họ Từ năm 84 tới năm 96 Năm 84SCN Agricola đã được hoàng_đế Domitianus triệu_hồi về Roma_Những người kế_nhiệm ông đã không có tên trong bất_cứ tài_liệu nào còn sót lại nhưng có_vẻ như họ không_thể hoặc không muốn tiếp_tục cuộc chinh_phục xa về phía bắc Pháo_đài tại Inchtuthil đã bị triệt_phá trước khi nó được hoàn_thành và các doanh_trại khác của hệ_thống Gask_Rigde ở Perthshire vốn được dựng lên nhằm củng_cố sự hiện_diện của người La_Mã ở Scotland sau khi kết_thúc trận Mons_Graupius đã bị từ_bỏ trong khoảng một_vài năm Thất_bại trong việc chinh_phục Caledonia_Người_La_Mã sau đó đã rút quân về một phòng_tuyến được thiết_lập như là một trong những limes của đế_quốc tức_là một phòng_tuyến biên_giới đó là trường_thành Hadrianus_Một nỗ_lực đã được thực_hiện nhằm để đưa phòng_tuyến này tiến xa về phía bắc đến khu_vực sông Clyde sông Forth trong năm 142 khi mà trường_thành Antoninus được xây_dựng Nhưng nó lại một lần nữa bị bỏ_rơi sau hai thập_kỷ Người La_Mã sau đó tiếp_tục rút về đoạn_trường thành Hadrian được xây_dựng sớm và vững_chắc hơn ở khu_vực biên_giới sông Tyne_Vịnh_Solway nơi này đã được xây_dựng vào_khoảng năm 122 Tuy_vậy quân_đội La_Mã lại tiếp_tục thâm_nhập sâu hơn về phía bắc Scotland ngày_nay nhiều lần hơn Thật vậy đã có một mật_độ lớn các doanh_trại hành_quân của người La_Mã ở Scotland hơn bất_cứ nơi nào khác ở châu_Âu như là một kết_quả của ít_nhất bốn nỗ_lực lớn nhằm chinh_phục vùng_đất này Đáng chú_ý nhất là vào năm 209 khi hoàng_đế Septimius_Severus tuyên_bố tiến_hành chiến_dịch chống lại liên_minh của người Caledonia do sự khiêu_khích từ sự hiếu_chiến của bộ_tộc Maeatae_Ông đã sử_dụng ba_quân đoàn của đạo quân đồn_trú ở Britannia được tăng_cường bởi hai quân_đoàn Parthica mới được thành_lập gần đây 9 000 vệ_binh hoàng_gia với sự hỗ_trợ của kỵ_binh và một số_lượng lớn quân trợ_chiến với sự tiếp_tế từ biển của hạm_đội Britannia hạm_đội Rhine và hai đội tàu chuyển từ khu_vực sông Danube tới cho mục_đích này Đến năm 210 chiến_dịch của Severus đã đạt được nhiều thành_tựu đáng_kể bất_chấp chiến_thuật du_kích của người Caledonia và mức_độ thương_vong nặng_nề rõ_ràng của người La_Mã_Chiến dịch của Severus đã bị cắt ngắn sau khi ông mắc một căn_bệnh thập_tử_nhất_sinh Ông quay về Eboracum và qua_đời ở đó vào năm 211 Mặc_dù con trai ông Caracalla vẫn tiếp_tục chiến_dịch vào năm sau ông ta đã sớm dàn_xếp hoà_bình Người La_Mã sau đó sẽ không bao_giờ tiến_hành chiến_dịch tiến sâu vào Caledonia một lần nào nữa Xem thêm BULLET Britannia cổ_đại BULLET Britannia thuộc La_Mã_BULLET_Itius Portus_BULLET_Tổng đốc La_Mã của Britannia_BULLET_Pugnaces_Britanniae Đọc thêm BULLET The_Great_Invasion_Leonard Cottrell_Coward_McCann_New York 1962 hardback Was published in the UK in 1958 BULLET Tacitus_Histories_Annals and De vita et moribus Iulii_Agricolae_BULLET_A D 43 John_Manley_Tempus 2002 BULLET Roman_Britain_Peter_Salway Oxford 1986 BULLET Miles_Russel_Ruling_Britannia History_Today 8 2005 p5 6 BULLET Francis_Pryor 2004 Britain_BC_New_York HarperPerennial_BULLET_Francis_Pryor 2004 Britain_AD_New_York HarperCollins_BULLET_George_Shipway Imperial_Governor 2002 London_Cassell_Military_Paperbacks
Cuộc chinh_phục Britannia của La_Mã