Bắc_Borneo_Bắc_Borneo là một lãnh_thổ bảo_hộ thuộc Anh nằm tại phần phía bắc của đảo Borneo_Lãnh thổ Bắc_Borneo ban_đầu được hình_thành từ các nhượng_địa của các quốc_gia Brunei và Sulu vào năm 1877 và 1878 cho một nhân_vật đại_diện của Áo Hung tên là Gustav_Overbeck_Overbeck sau đó chuyển_giao toàn_bộ quyền_lợi của mình cho Alfred_Dent trước khi rút_lui vào năm 1879 Năm 1881 Dent thành_lập Hiệp_hội hữu_hạn lâm_thời Bắc_Borneo nhằm quản_lý lãnh_thổ thể_chế này được nhận hiến_chương hoàng_gia của Anh trong cùng năm Đến năm sau hiệp_hội này bị thay_thế bằng Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo_Tình hình khiến cho các nhà_chức_trách Đông_Ấn_Tây_Ban Nha và Đông_Ấn_Hà_Lan lo_lắng kết_quả là Tây_Ban_Nha bắt_đầu yêu_sách tại miền bắc của Borneo_Nghị định thư Madrid được ký_kết vào năm 1885 công_nhận sự hiện_diện của Tây_Ban_Nha tại Philippines đổi lại là ảnh_hưởng của quốc_gia này nằm ngoài miền bắc Borneo_Nhằm tránh có thêm yêu_sách từ các quốc_gia châu_Âu khác Bắc_Borneo trở_thành một lãnh_thổ bảo_hộ thuộc Anh vào năm 1888 Bắc_Borneo sản_xuất gỗ để phục_vụ cho xuất_khẩu cùng với nông_nghiệp thì ngành này duy_trì là nguồn kinh_tế chủ_yếu của người Anh tại Borneo_Do dân_cư quá ít nên không đáp_ứng hiệu_quả phát_triển kinh_tế người Anh bảo_trợ nhiều kế_hoạch để lao_công người Hoa nhập_cư từ Hồng_Kông và Trung_Quốc đến làm_việc trong các đồn_điền của người châu_Âu và đưa di_dân Nhật_Bản đến tham_gia các hoạt_động kinh_tế Chính_quyền bảo_hộ kết_thúc khi quân_đội của Nhật_Bản xâm_chiếm Bắc_Borneo trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai sau chiến_tranh thì lãnh_thổ nằm dưới quyền một chính_phủ quân_sự và tiếp đó trở_thành một thuộc địa hoàng_gia của Anh Lịch_sử Hình_thành và những năm đầu Bắc_Borneo được hình_thành vào năm 1877 1878 thông_qua một loạt vụ cắt nhượng lãnh_thổ tại miền bắc đảo Borneo từ Vương_quốc Hồi_giáo Brunei và Vương_quốc Hồi_giáo Sulu cho một doanh_nhân và nhà ngoại_giao người Áo gốc Đức là Gustav_Overbeck_Một lãnh_thổ cũ của Công_ty Mậu_dịch Hoa_Kỳ Borneo tại bờ biển phía tây của miền bắc Borneo đã được chuyển_giao cho Overbeck trước đó khiến ông phải đến Brunei nhằm hợp_pháp_hoá nhượng_địa mà ông mua từ Joseph_William_Torrey_William Clark_Cowie giữ một vai_trò quan_trọng do là một người bạn thân_thiết của Vương_quốc Hồi_giáo Sulu nhân_vật này giúp Overbeck mua thêm lãnh_thổ tại bờ biển phía đông của Borneo_Trong khi đó dù ảnh_hưởng của Vương_quốc Hồi_giáo Bulungan cũng vươn đến Tawau trên bờ biển phía đông song Sulu chiếm ưu_thế hơn Sau thành_công trong việc mua được mảnh đất lớn tại cả phần phía tây và phía đông của miền bắc Borneo_Overbeck đến châu_Âu để xúc_tiến lãnh_thổ này tại Áo Hung và Ý cũng như tại quê nhà là Đức song không quốc_gia nào tỏ ý thực_sự quan_tâm Anh là quốc_gia duy_nhất hồi_đáp họ vốn đã tìm cách kiểm_soát các tuyến mậu_dịch tại Viễn_Đông từ thế_kỷ 18 Mối quan_tâm của người Anh được củng_cố do họ hiện_diện tại Labuan từ năm 1846 Do_đó Overbeck nhận được khoản hỗ_trợ tài_chính từ anh_em Dent từ Anh Alfred_Dent và Edward_Dent và hỗ_trợ ngoại_giao và quân_sự từ chính_phủ Anh Sau khi có được ủng_hộ từ phía Anh một điều_khoản được đưa vào các hiệp_ước theo đó các lãnh_thổ bị cắt nhượng sẽ không được trao cho bên khác mà không có phê_chuẩn của chính_phủ Anh Do không_thể thu_hút quan_tâm từ các chính_phủ Áo và Đức Overbeck rút_lui vào năm 1879 toàn_bộ các quyền_lợi hiệp_ước của ông với các vương_quốc Hồi_giáo được chuyển sang cho Alfred_Dent người này vào năm 1881 lập ra Hiệp_hội hữu_hạn lâm_thời Bắc_Borneo cùng sự ủng_hộ từ người đồng_hương Rutherford_Alcock_Đô đốc Henry_Keppel_Richard_Biddulph Martin_Đô đốc Richard_Mayne và William_Henry_Read_Hiệp hội lâm_thời sau đó xin Nữ_hoàng Victoria một hiến_chương hoàng_gia và được cấp vào ngày 1 tháng 11 năm 1881 William_Hood_Treacher được bổ_nhiệm làm thống_đốc đầu_tiên và Kudat tại mũi phía bắc của Borneo được chọn làm thủ_phủ hành_chính của Hiệp_hội lâm_thời Việc cấp hiến_chương hoàng_gia cho hiệp_hội khiến người Hà_Lan và người Tây_Ban_Nha lo_ngại họ sợ rằng người Anh có_thể đe_doạ đến vị_thế các thuộc địa của họ Vào tháng 5 năm 1882 Hiệp_hội lâm_thời bị thay_thế bằng Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo mới thành_lập Alcock giữ vai_trò là chủ_tịch đầu_tiên và Dent trở_thành giám_đốc_điều_hành của công_ty Chính_quyền này không được nhìn_nhận là một lãnh_thổ mà Anh giành được thay vào đó chỉ là một doanh_nghiệp tư_nhân có hướng_dẫn của chính_phủ nhằm bảo_vệ lãnh_thổ khỏi bị các quốc_gia châu_Âu khác xâm_phạm Dưới thời Thống_đốc Treacher công_ty giành được thêm lãnh_thổ trên bờ biển phía tây từ Vương_quốc Hồi_giáo Brunei Công_ty sau đó thu được thêm chủ_quyền và quyền_lợi lãnh_thổ từ sultan của Brunei bành_trướng lãnh_thổ đến sông Putatan tháng 5 năm 1884 huyện Padas tháng 11 năm 1884 sông Kawang tháng 2 năm 1885 quần_đảo Mantanani tháng 4 năm 1885 và thêm các lãnh_thổ nhỏ tại Padas tháng 3 năm 1898 Vào giai_đoạn đầu của chính_quyền tồn_tại một yêu_sách tại miền bắc Borneo từ nhà cầm_quyền Tây_Ban_Nha tại Philippines có một nỗ_lực nhằm dựng quốc_kỳ Tây_Ban_Nha tại Sandakan song bị một chiến_hạm của Anh cản_trở Nhằm ngăn_chặn xung_đột hơn_nữa và kết_thúc yêu_sách của Tây_Ban_Nha đối_với miền bắc Borneo một thoả_thuận được gọi là Nghị_định_thư Madrid được ký_kết tại Madrid giữa Anh Đức và Tây_Ban_Nha và năm 1885 theo đó công_nhận sự hiện_diện của Tây_Ban_Nha tại quần_đảo Philippines Do công_ty không muốn can_dự vào các vấn_đề ngoại_giao nhiều hơn_nữa Bắc_Borneo được chuyển thành một lãnh_thổ bảo_hộ thuộc Anh vào ngày 12 tháng 5 năm 1888 Năm 1890 Labuan được sáp_nhập vào chính_quyền của Bắc_Borneo song được trao lại cho chính_phủ Anh cai_trị vào năm 1904 Cư_dân địa_phương tiến_hành một_số cuộc khởi_nghĩa từ năm 1894 đến năm 1900 dưới quyền lãnh_đạo của Mat_Salleh và dưới quyền lãnh_đạo của Antanum vào năm 1915 Chiến_tranh thế_giới thứ nhất không có tác_động lớn đến lãnh_thổ song ngành gỗ phát_triển trong giai_đoạn giữa hai thế_chiến Chiến_tranh thế_giới thứ hai và suy_thoái Trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai Bắc_Borneo bị quân Nhật áp_đảo vào ngày 17 tháng 12 năm 1941 Đến ngày 3 tháng 1 năm 1942 Hải_quân Nhật_bản đổ_bộ tại Labuan mà không có kháng_cự Từ ngày 7 tháng 1 binh_sĩ Nhật_Bản tại Sarawak vượt_biên sang Borneo thuộc Hà_Lan và bắt_đầu đến Jesselton_Một lực_lượng lục_quân hùng_mạnh của Nhật_Bản đến từ Mindanao và bắt_đầu đổ_bộ tại đảo Tarakan trước khi tiến đến Sandakan vào ngày 17 tháng 1 Quân Nhật tiến đến mà không gặp phải sự kháng_cự mạnh_mẽ nào do lãnh_thổ bảo_hộ này chủ_yếu dựa vào Hải_quân Anh để phòng_thủ Mặc_dù Bắc_Borneo có một lực_lượng cảnh_sát song họ chưa từng có lục_quân hoặc hải_quân riêng Đến cuối tháng 1 Bắc_Borneo hoàn_toàn bị quân Nhật chiếm_đóng Lãnh_thổ được quản_lý như là một bộ_phận của Đế_quốc Nhật_Bản các viên_chức của công_ty đặc hứa được phép tiếp_tục quản_lý dưới sự giám_sát của người Nhật_Việc quân Nhật tiến đến Borneo và liên_minh Anh Nhật sụp_đổ đã được dự_đoán các điện_báo mật cho thấy các tàu Nhật_Bản đậu thường_xuyên tại Jesselton tiến_hành hoạt_động gián_điệp Nhiều binh_sĩ Anh và Úc bị bắt sau khi Malaya và Singapore thất_thủ đã bị đưa đến Bắc_Borneo và trở_thành tù_binh chiến_tranh tại trại_giam Sandakan sau đó họ bị buộc phải đi bộ từ Sandakan đến Ranau_Cuộc chiếm_đóng khiến cư_dân tại các khu_vực duyên_hải phải vào nội lục nhằm tìm thức_ăn và chạy trốn hành_động tàn_ác trong thời_chiến dẫn đến hình_thành một_số phong_trào kháng_chiến một trong số đó là quân du_kích Kinabalu do Albert_Kwok lãnh_đạo và được các nhóm bản_địa ủng_hộ Lực_lượng Đồng_Minh được triển_khai đến Borneo trong chiến_dịch Borneo nhằm giải_phóng đảo Lực_lượng Đế_quốc Úc AIF giữ vai_trò đáng_kể trong sứ_mệnh này binh_sĩ được phái đến các đảo Tarakan và Labuan để bó chặt phía đông và tây của Borneo_Đơn vị đặc_biệt Z của Đồng_Minh cung_cấp tình_báo và thông_tin khác từ phía Nhật_Bản nhằm giúp tạo thuận_lợi để AIF đổ_bộ còn các tàu_ngầm của Hoa_Kỳ cũng được sử_dụng để vận_chuyển đặc_công của Úc đến Borneo_Hầu hết các đô_thị lớn tại Bắc_Borneo bị oanh_tạc nghiêm_trọng trong giai_đoạn này Chiến_tranh kết_thúc vào ngày 15 tháng 8 năm 1945 sau khi Nhật_Bản đầu_hàng và chính_quyền Bắc_Borneo được chính_quyền quân_sự Anh tiếp_quản từ tháng 9 Chính_quyền chính_thức của công_ty trở_lại cai_quản lãnh_thổ song không_thể tìm được vốn cho chi_phí tái_thiết sau chiến_tranh nên họ nhượng quyền cai_trị lãnh_thổ bảo_hộ cho chính_quyền thuộc địa hoàng_gia vào ngày 15 tháng 7 năm 1946 Chính_quyền Hệ_thống chính_quyền của Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo dựa trên cấu_trúc chính_quyền tiêu_chuẩn của Đế_quốc Anh theo đó lãnh_thổ được chia giữa các toà thống_sứ và được chia tiếp thành các huyện Ban_đầu Bắc_Borneo chỉ có hai toà thống_sứ là East_Coast_Bờ_Đông và West_Coast_Bờ_Tây các toà thống_sứ lần_lượt đặt tại Sandakan và Jesselton_Mỗi phủ thống_sứ được chia thành các tỉnh về sau gọi là huyện do công_chức huyện điều_hành Đến năm 1922 có 5 phủ thống_sứ nhằm phù_hợp để phát_triển các khu_vực mới chúng gồm có West_Coast_Kudat_Tawau Interior và East_Coast_Các phủ thống_sứ này được chia thành 17 huyện Theo hệ_thống này các chức_vụ đứng đầu thuộc về người Anh còn các tù_trưởng bản_địa quản_lý cư_dân ở cấp cơ_sở Đây không phải là do người Anh muốn thi_hành cai_trị gián_tiếp mà là nhằm tạo thuận_lợi cho các công_chức huyện vốn không quen_thuộc với phong_tục và chính_trị địa_phương Chính_quyền công_ty lập ra nền_tảng cho phát_triển kinh_tế tại Bắc_Borneo bằng cách khôi_phục hoà_bình vì tại đây nạn cướp_biển và xung_đột bộ_lạc vốn đã phát_triển lan_tràn Chính_quyền bãi_bỏ chế_độ nô_lệ và lập các dịch_vụ giao_thông y_tế và giáo_dục cho nhân_dân và cho_phép các cộng_đồng thổ_dân tiếp_tục phương_cách sinh_hoạt truyền_thống của họ Lực_lượng cảnh_sát Bắc_Borneo vào năm 1883 gồm có ba người Âu 50 người Ấn_Sikh và Pashtun 30 người Dayak 50 người Somalia và 20 người Mã_Lai_Các cảnh_sát_viên được đào_tạo tại trại huấn_luyện trung_bình ba ngày mỗi tuần Năm 1884 lực_lượng này có tổng_cộng 176 thành_viên và tăng lên khoảng 510 trong vòng ba năm Do là lãnh_thổ bảo_hộ nên các quan_hệ quốc_tế nằm trong phạm_vi của chính_phủ Anh còn nội_vụ do Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo cai_quản với tư_cách một nhà_nước độc_lập Hiệp_định được ký_kết vào ngày 12 tháng 5 năm 1888 quy_định Hiệp_định giữa Chính_phủ Anh và Công_ty Bắc_Borneo thuộc Anh về thành_lập lãnh_thổ bảo_hộ thuộc Anh Ký_kết tại London 12 tháng 5 năm 1888 I Nhà_nước Bắc_Borneo bao_gồm các lãnh_thổ được quy_định trong hiến_chương hoàng_gia đã nêu và các lãnh_thổ khác mà công_ty đã thu được hoặc có_thể thu được trong tương_lai theo các khoản trong Điều_XV của hiến_chương đã nêu Lãnh_thổ được chia thành 9 tỉnh là II Nhà_nước Bắc_Borneo sẽ tiếp_tục cai_trị và quản_lý của công_ty với tư_cách là một nhà_nước độc_lập phù_hợp với các khoản trong hiến_chương đã nêu dưới sự bảo_hộ của Anh song sự bảo_hộ như_vậy sẽ không trao quyền cho Chính_phủ của Điện_hạ được can_thiệp vào quản_lý nội_bộ của Nhà nước_ngoài quy_định ở đây hoặc hiến_chương của công_ty III Quan_hệ giữa Nhà_nước Bắc_Borneo và toàn_thể các nhà_nước bên ngoài khác bao_gồm các nhà_nước Brunei và Sarawak sẽ do Chính_phủ của Điện_hạ thực_hiện hoặc phù_hợp với chỉ_đạo của họ và nếu có bất_kỳ khác_biệt nào xuất_hiện giữa Chính_phủ Bắc_Borneo và bất_kỳ nhà_nước nào khác thì Công_ty với tư_cách là đại_diện cho Nhà_nước Bắc_Borneo sẽ đồng_ý tuân theo quyết_định của Chính_phủ của Điện_hạ và tiến_hành tất_cả những điều cần_thiết để có hiệu_lực IV Chính_phủ của Điện_hạ sẽ có quyền lập viên_chức lãnh_sự của Anh tại bất_kỳ nơi nào trên các lãnh_thổ đã nêu họ sẽ nhận được công_nhận lãnh_sự nhân_danh Chính_phủ Bắc_Borneo_Họ sẽ được hưởng bất_kỳ quyền_lợi nào thường được trao cho các viên_chức lãnh_sự và họ sẽ được cho quyền tre o quốc_kỳ Anh tại dinh_thự và công_sở của mình V Các thần_dân hoạt_động thương_nghiệp và tàu của Anh sẽ được hưởng cùng quyền_lợi đặc_quyền và thuận_lợi như thần_dân hoạt_động thương_nghiệp và tàu của quốc_gia được ưu_tiên nhất cũng như bất_kỳ quyền_lợi đặc_quyền và thuận_lợi nào khác mà thần_dân hoạt_động thương_nghiệp và tàu của Bắc_Borneo có_thể được hưởng VI Không có việc Chính_phủ Bắc_Borneo cắt nhượng hoặc chuyển_nhượng bất_kỳ bộ_phận lãnh_thổ nào của Nhà_nước Bắc_Borneo cho bất_kỳ nhà_nước bên ngoài nào hoặc thần_dân hoặc công_dân của họ mà không có ưng_thuận của Chính_phủ của Điện_hạ song hạn_chế này sẽ không áp_dụng cho việc cấp hoặc thuê nhà_đất thông_thường cho các cá_nhân tư_nhân nhằm mục_đích cư_trú nông_nghiệp thương_nghiệp hoặc kinh_doanh khác Kinh_tế Nhờ các hoạt_động kinh_tế được quy_hoạch tốt nhà_chức_trách Bắc_Borneo bắt_đầu khai_hoang đất cho nông_nghiệp và quyền_lợi đất_đai của người bản_địa bắt_đầu được hình_thành Tuy_nhiên chính_phủ nhận thấy cư_dân bản_địa quá nhỏ và không phù_hợp trong việc đáp_ứng yêu_cầu phát_triển hiện_đại do_đó họ bắt_đầu bảo_trợ nhiều kế_hoạch di_cư của lao_công người Hoa từ Hồng_Kông và Trung_Quốc Năm 1882 nhà_chức_trách Bắc_Borneo bổ_nhiệm Walter_Henry_Medhurst làm uỷ_viên về vấn_đề người Hoa nhập_cư nhằm tạo lực_lượng lao_động để thu_hút thêm doanh_nhân đến đầu_tư tại Bắc_Borneo_Các nỗ_lực của Medhurst tốn_kém và không thành_công tuy_nhiên người Khách Gia dù không nằm trong kế_hoạch song họ bắt_đầu di_cư đến Bắc_Borneo rồi lập nên một cộng_đồng nông_nghiệp tại đây Từ thế_kỷ 18 cây_thuốc lá trở_thành ngành trồng_trọt đứng đầu của Bắc_Borneo_Lịch sử ngành đốn gỗ tại Bắc_Borneo có_thể truy từ thập_niên 1870 Kể từ thập_niên 1890 xuất_khẩu gỗ cứng tăng lên khi quy_mô đốn gỗ được mở_rộng đặc_biệt là vào giai_đoạn giữa hai thế_chiến Trong thập_niên 1900 Bắc_Borneo tham_gia làn_sóng cao_su Sự_kiện hoàn_thành tuyến đường_sắt Bắc_Borneo giúp chuyên_chở tài_nguyên đến một cảng lớn tại bờ tây Đến năm 1915 khoảng đất cộng thêm các tiểu_chủ người Hoa và Bắc_Borneo đã trồng cây cao_su Trong cùng năm Thống_đốc Bắc_Borneo_Aylmer_Cavendish Pearson mời di_dân người Nhật tham_gia hoạt_động kinh_tế tại đây Chính_phủ Nhật_Bản nhận được yêu_cầu nhiệt_tình và phái các nhà_nghiên_cứu đi khám_phá các cơ_hội kinh_tế tiềm_năng Trong giai_đoạn đầu chính_quyền Nhật_Bản khuyến_khích các nông_dân của họ đến Bắc_Borneo để trồng lúa do Nhật_Bản phụ_thuộc vào nhập_khẩu gạo Do người Nhật tăng quan_tâm về tính kinh_tế họ mua các đồn_điền cao_su do chính_phủ Bắc_Borneo sở_hữu Đến năm 1937 Bắc_Borneo xuất_khẩu 178 000 mét_khối gỗ vượt qua Xiêm_La_Đơn vị tiền_tệ ban_đầu của Bắc_Borneo là dollar Mexico tương_đương 100 cent Đồng_tiền này sau đó được neo với dollar Eo_biển và tỷ_giá là 9 dollar Eo_biển tương_đương 5 dollar Mỹ vào đương_thời Các giấy_bạc khác được phát_hành trong suốt thời_kỳ cai_trị trên tiền miêu_tả núi Kinabalu hoặc huy_hiệu của công_ty Xã_hội Năm 1881 có từ 60 000 đến 100 000 cư_dân bản_địa sống tại Bắc_Borneo_Cư dân ven biển chủ_yếu là người Hồi_giáo còn thổ_dân chủ_yếu sống tại nội lục Kadazan_Dusun và Murut là nhóm bản_địa lớn nhất tại vùng nội lục còn người Bajau_Brunei_Illanun_Kedayan và Suluk chi_phối tại các khu_vực ven biển Sau nhiều kế_hoạch nhập_cư do người Anh khởi_xướng dân_số tăng lên 200 000 người vào năm 1920 257 804 người vào năm 1930 285 000 người vào năm 1935 và 331 000 người vào năm 1945 Chính_phủ của Bắc_Borneo không_chỉ tuyển lao_công người Hoa mà_còn nhận các di_dân người Nhật đến để khắc_phục tình_trạng thiếu nhân_lực trong lĩnh_vực kinh_tế Một đường điện_báo chạy từ Labuan đến Sandakan được xây_dựng vào năm 1894 tiếp_xúc phát_thanh giữa Sandakan và Jesselton bắt_đầu vào năm 1914 Đường_sắt Bắc_Borneo mở_cửa cho công_chúng vào ngày 1 tháng 8 năm 1914 và là hạ_tầng chuyên_chở chủ_yếu đối_với các cộng_đồng bờ tây Dịch_vụ bưu_chính cũng hiện_hữu khắp hệ_thống chính_quyền Liên_kết ngoài BULLET North_Borneo_Historical_Society More information on heritage of North_Borneo
Bắc_Borneo