Cảnh giáo Cảnh giáo hay Giáo_hội Phương_Đông còn gọi là Giáo_hội Ba Tư là một tông_phái Kitô giáo Đông phương hiện_diện ở Đế_quốc Ba Tư từng lan_truyền rộng sang nhiều nơi khác ở phương Đông và châu_Á Lịch_sử Các cộng đoàn Kitô giáo đã hình_thành ở Lưỡng_Hà thuộc Đế_quốc Parthia ngay từ thế_kỷ thứ nhất Tới thế_kỷ thứ ba nơi này thuộc về Đế_quốc Sassanid các giáo đoàn đáng_kể hiện_diện ở các vùng bắc Lưỡng_Hà_Elam và Fars Vào thế_kỷ thứ 4 và thứ 5 thêm vào các cộng đoàn tiên khởi này là các Kitô hữu bị trục_xuất từ đông Đế_quốc La_Mã_Tuy nhiên Giáo_hội Ba Tư cũng đối_mặt với một_số đợt ngược_đãi nặng_nề đặc_biệt là dưới thời Shapur II 339 379 do người_Hoả giáo chiếm đa_số cáo_buộc người Kitô giáo có liên_quan đến phía La_Mã_Dù tăng_trưởng trong suốt thời Sassanid nhưng áp_lực bách hại đã khiến cho Giáo_hội Ba Tư tuyên_bố độc_lập với tất_cả các giáo_hội khác vào năm 424 Trong khi đó tại Đế_quốc La_Mã cuộc ly giáo Nestorius diễn ra đã khiến nhiều người ủng_hộ Nestorius di_cư sang Đế_quốc Ba Tư_Giáo hội Ba Tư dần liên_kết với phía ly giáo một phương_sách được khuyến_khích bởi tầng_lớp cai_trị theo_Hoả giáo Giáo_hội vì_thế cũng thường được gọi là Giáo_hội Nestoriô_Ở phương Tây trong khi cách gọi Nestorian thường được dùng cách miệt_thị để gắn Giáo_hội Phương_Đông với lạc giáo nhiều tác_giả thời Trung_Cổ và về sau chỉ đơn_giản dùng cách gọi này như một thuật từ mang tính quy_ước và trung_lập Tuy_nhiên ngày_nay một_số học_giả thường tránh sử_dụng cách gọi đó không_chỉ vì nó mang hàm_ý xấu mà_còn vì nó ngụ_ý rằng Giáo_hội Phương_Đông có liên_hệ mật_thiết với thuyết Nestorius nhiều hơn những gì có_thể đã xảy ra Thực_tế là thậm_chí ngay từ ban_đầu không phải mọi giáo đoàn được gọi là Nestorius đều theo thuyết này và Giáo_hội Phương_Đông cũng không luôn theo thuyết Nestorius bản_thân các cách hiểu về thuyết Nestorius cũng không giống nhau một phần do khác_biệt ngôn_ngữ giữa tiếng Hy_Lạp và tiếng Syriac_Tới giữa thế_kỷ thứ 6 Giáo_hội Phương_Đông đã thành_lập các cộng đoàn ở Lưỡng_Hà_Ba_Tư Ai_Cập Syria bán_đảo Ả_Rập_Socotra_Media_Bactria Hyrcania và Ấn_Độ và có_lẽ ở cả những nơi được gọi là Calliana_Male and Sielediva_Ceylon_Cấu trúc của Giáo_hội Phương_Đông được tổ_chức theo thể_chế giám nhiệm mỗi giáo_phận được lãnh_đạo bởi một giám_mục Các giáo_phận cạnh nhau được hợp lại thành một giáo tỉnh dưới thẩm_quyền của một giám_mục đô_thành Trong hầu_hết lịch_sử của mình Giáo_hội có 6 giáo tỉnh nội vi ở vùng gốc là Lưỡng_Hà và tây Ba Tư cùng các giáo tỉnh ngoại_vi được thành_lập sau_này mà thời cực_thịnh lên tới con_số hơn 20 Đứng đầu toàn Giáo_hội Phương_Đông là vị Thượng phụ Phương_Đông cũng mang tước_hiệu là Catholicos với Toà ban_đầu đặt tại thành_phố kép Seleucia_Ctesiphon_Bộ_Kinh Thánh quy điển của Giáo_hội Phương_Đông cũng như của Giáo_hội Chính_thống_giáo Syria và các giáo_hội khác trong truyền_thống Syriac là bản Peshitta_Về cử_hành phụng vụ không giống Chính_thống_giáo Syria theo nghi_lễ Tây_Syria hay Syro_Antiochia_Giáo hội Phương_Đông theo nghi_lễ Đông_Syria hay Assyria_Chaldea Sau sự chinh_phục Ba Tư của người Ả_rập theo Hồi_giáo năm 644 Nhà Rashidun đã công_nhận Giáo_hội Phương_Đông là một cộng_đồng thiểu_số dhimmi chính_thức Dù bị cấm cải đạo người Hồi_giáo trong lãnh_thổ của Khalip nhưng Giáo_hội được phép truyền_giáo ở nước_ngoài Các giáo đoàn tiếp_tục được thành_lập ở Trung_Á giữa các bộ_lạc Đột_Quyết và Mông_Cổ cũng như ở Ấn_Độ Nam_Dương và Trung_Hoa thông_qua Con đường tơ_lụa Các tín_hữu của Giáo_hội có những đóng_góp trọng_yếu cho các triều_đại Hồi_giáo Nhà Umayyad và Nhà Abbas đặc_biệt trong việc dịch các tác_phẩm triết_học Hy_Lạp cổ_đại sang tiếng Syriac và tiếng Ả_rập Các học_giả của Giáo_hội đã góp_phần phát_triển triết_học khoa_học và thần_học đóng một vai_trò nổi_bật trong sự hình_thành nền văn_hoá Ả_Rập_Y_sĩ riêng của các vị khalip nhà Abbas thường là người Assyria theo Kitô giáo chẳng_hạn như gia_tộc Bukhtishu xuất_thân từ Học_viện Gondishapur_Tại_Trung_Hoa Giáo_hội Phương_Đông được gọi là Cảnh giáo 景教_Nhiều di_tích Cảnh giáo đã được phát_hiện đáng chú_ý nhất là Bia đá Cảnh giáo được dựng năm 781 ở kinh_thành Trường An khắc chữ Hán và chữ Syriac ghi_nhận sự có_mặt của các cộng đoàn Kitô giáo ở một_số thành_phố miền Bắc_Trung_Hoa và cho biết Cảnh giáo bắt_đầu được phép truyền vào Trung_Hoa dưới triều Đường Thái_Tông năm 635 nhờ nỗ_lực của nhà truyền_giáo Alopen_Đến năm 845 đời Đường Vũ_Tông có chủ_trương diệt Phật_giáo các tôn_giáo ngoại_nhập khác như Mani giáo_Hoả giáo và Cảnh giáo cũng bị ảnh_hưởng Từ đó Cảnh giáo nơi đây bắt_đầu suy_giảm và không bao_giờ phục_hồi được như trước Sau đó dưới thời Nhà Nguyên của người Mông_Cổ Cảnh giáo một lần nữa có chỗ_đứng cho tới khi bị cấm_đoán bởi Nhà Minh_Thế kỷ thứ 10 và 11 Cảnh giáo là phái Kitô giáo có số_lượng tín_hữu đông nhất thế_giới và trong suốt nhiều thể kỷ liền cũng là giáo_hội có phạm_vi địa_lý trải rộng nhất Tuy_nhiên từ thế_kỷ 14 các giáo_phận Cảnh giáo dần biến mất có_lẽ là do nhiều nguyên_nhân gồm dịch_bệnh sự biệt_lập các đợt bách hại như sự mở_rộng liên_tục của Hồi_giáo cuộc thảm_sát gây ra bởi Timur_Lenk và việc các Kitô hữu bị đàn_áp và trục_xuất dường_như không bao_lâu sau khi xảy ra cuộc nổi_dậy năm 1368 thành_lập Nhà Minh Vào thế_kỷ 15 Cảnh giáo hầu_như chỉ còn có_mặt ở bắc Lưỡng_Hà trong khu_vực khoảng giữa thành Mosul hồ Van và hồ Urmia_Cũng còn một_vài cộng đoàn nhỏ ở phía tây như Jerusalem và đảo Síp Các tín_hữu ở vùng duyên_hải Malabar tây_nam Ấn_Độ là cộng_đồng đáng_kể duy_nhất còn sót lại của các giáo tỉnh ngoại_vi Năm 1552 xảy ra cuộc ly giáo lớn một nhóm tín_hữu rời Giáo_hội Phương_Đông và bước vào hiệp thông với Giáo_hội Công_giáo Rôma đánh_dấu sự hình_thành Giáo_hội Công_giáo Chaldea_Phần không hiệp thông với Rôma từ thế_kỷ 19 dần mang tên gọi Giáo_hội Phương_Đông_Assyria_Một cuộc phân_ly khác xảy ra năm 1898 khi một giám_mục cùng một_số các tín_hữu ở vùng Urmia_Iran hiệp thông với Chính_thống_giáo Nga Năm 1964 do không đồng_ý với việc Giáo_hội Phương_Đông_Assyria thực_hiện cải_cách lịch phụng vụ một nhóm các tín_hữu đã tách ra và thành_lập Giáo_hội Phương_Đông_Thủ cựu Xem thêm Các giáo_hội ngày_nay có gốc_rễ từ Cảnh giáo hay Giáo_hội Phương_Đông trong lịch_sử BULLET Giáo_hội Phương_Đông_Assyria_BULLET Giáo_hội Phương_Đông_Thủ cựu BULLET Giáo_hội Công_giáo Chaldea một trong các giáo_hội Công_giáo Đông phương hiệp thông với Toà_thánh Rôma cũng như với Giáo_hội Công_giáo hoàn_vũ BULLET Các giáo_hội thánh Thomas các Kitô hữu thánh Thomas tại bang Kerala tây_nam Ấn_Độ ban_đầu là một phần của Giáo_hội Phương_Đông ngày_nay thuộc về nhiều giáo_hội khác nhau Tham_khảo BULLET Baum_Wilhelm_Winkler_Dietmar W ngày 1 tháng 1 năm 2003 The_Church of the East_A_Concise_History London_Routledge_ISBN 0 415 29770 2 Google Print retrieved ngày 16 tháng 7 năm 2005 BULLET Fiey_J_M_Pour un Oriens_Christianus novus répertoire des diocèses Syriaques orientaux et occidentaux Beirut 1993 BULLET Foltz_Richard_Religions of the Silk_Road_Palgrave_Macmillan 2nd edition 2010 ISBN 978 0 230 62125 1 BULLET Charles_A_Frazee_Catholics and Sultans_The_Church and the Ottoman_Empire 1453 1923 Cambridge_University_Press 2006 ISBN 0 521 02700 4 BULLET Seleznyov_Nikolai_N_Nestorius of Constantinople_Condemnation_Suppression_Veneration With special reference to the role of his name in East_Syriac_Christianity in Journal of Eastern_Christian_Studies 62 3 4 2010 165 190
Cảnh giáo