Chiến_tranh Algérie Chiến_tranh Algérie hay còn được gọi là Chiến_tranh giành độc_lập Algérie hoặc là Cách_mạng Algérie Ath_Thawra_Al_Jazā iriyya Chiến_tranh Algérie là một cuộc chiến_tranh giữa Pháp và các lực_lượng đòi độc_lập cho Algérie diễn ra từ năm 1954 đến năm 1962 kết_quả là Algérie đã giành độc_lập từ Pháp Đây là một cuộc chiến_tranh tổng_hợp là điển_hình của hình_thức chiến_tranh_du_kích khủng_bố dân_thường và tra_tấn từ cả hai bên và các hoạt_động chống khủng_bố của quân_đội Pháp Đây thực_chất cũng là một cuộc nội_chiến giữa những người Algérie trung_thành với Pháp và những người Algérie Hồi_giáo muốn độc_lập Bắt_đầu vào ngày 1 tháng 11 năm 1954 với việc Mặt_trận Giải_phóng Quốc_gia National_Liberation_Front_FLN thực_hiện vụ tấn_công Toussaint_Rouge lễ Các Thánh đỏ cuộc xung_đột đã dẫn đến các cuộc khủng_hoảng_chính_trị nghiêm_trọng ở Pháp khiến Đệ_tứ Cộng_hoà Pháp 1946 1958 sụp_đổ và được thay_thế bằng Đệ ngũ Cộng_hoà Pháp với quyền_lực tổng_thống được tăng_cường Quân_đội Pháp đã sử_dụng các phương_pháp tàn_bạo nên đã không chiếm được sự hợp_tác ở Algeria đồng_thời cũng không giành được sự ủng_hộ ở chính mẫu_quốc Pháp và làm mất uy_tín của Pháp ở hải_ngoại Khi chiến_tranh kéo_dài công_chúng Pháp dần_dần chống lại cuộc_chiến và nhiều đồng_minh quan_trọng của Pháp bao_gồm cả Hoa_Kỳ đã chuyển từ ủng_hộ Pháp sang bỏ_phiếu trắng trong cuộc tranh_luận của Liên_Hợp_Quốc về Algeria Sau các cuộc biểu_tình lớn ở Algiers và một_số thành_phố khác ủng_hộ độc_lập 1960 và một nghị_quyết của Liên_Hợp_Quốc công_nhận quyền độc_lập Charles de Gaulle_Tổng_Thống đầu_tiên của Đệ ngũ Cộng_hoà quyết_định mở một loạt các cuộc đàm_phán với FLN Những điều này đã kết_thúc bằng việc ký_kết Hiệp_định Évian vào tháng 3 1962 Một cuộc trưng_cầu_dân_ý diễn ra vào ngày 8 tháng 4 năm 1962 để cử_tri Pháp phê_chuẩn Hiệp_định Évian_Kết quả cuối_cùng là 91 ủng_hộ việc phê_chuẩn thoả_thuận này và vào ngày 1 tháng 7 Hiệp_định đã được trưng_cầu_dân_ý lần thứ hai tại Algeria nơi 99 72 đã bỏ_phiếu cho độc_lập và chỉ 0 28 chống Việc rút quân theo kế_hoạch của Pháp đã dẫn đến một cuộc khủng_hoảng nhà_nước Điều này bao_gồm nhiều nỗ_lực ám_sát khác nhau của de Gaulle cũng như một_số nỗ_lực đảo_chính quân_sự Hầu_hết được thực_hiện bởi OAS một tổ_chức ngầm được thành_lập chủ_yếu từ các quân_nhân Pháp hỗ_trợ một Algeria thuộc Pháp đã thực_hiện một số_lượng lớn các vụ đánh bom và giết người ở Algeria và ở mẫu_quốc để ngăn_chặn kế_hoạch độc_lập Sau khi giành được độc_lập vào năm 1962 900 000 người Algeria gốc Âu đã trốn sang Pháp trong vòng vài tháng vì sợ FLN trả_thù Chính_phủ Pháp đã không chuẩn_bị để nhận một số_lượng lớn người tị_nạn như_vậy gây ra tình_trạng hỗn_loạn ở Pháp Phần_lớn người Hồi_giáo Algeria từng làm_việc cho người Pháp đã bị tước vũ_khí và bị bỏ lại phía sau vì hiệp_định giữa Pháp và Algeria tuyên_bố rằng không có hành_động nào có_thể chống lại họ Tuy_nhiên Harki nói_riêng đã từng là phụ_trợ với quân_đội Pháp được coi là kẻ phản_bội và nhiều người đã bị sát_hại bởi các FLN hoặc bởi đám đông không đưa ra xét_xử thường sau khi bị bắt_cóc và tra_tấn Khoảng 90 000 người đã trốn sang Pháp một_số với sự giúp_đỡ từ các sĩ_quan Pháp đã hành_động chống lại mệnh_lệnh và ngày_nay họ và con_cháu của họ tạo thành một phần đáng_kể của dân_số Algeria Pháp Bối_cảnh Algérie thuộc Pháp Pháp xâm_lược Algérie Lấy cớ người Algérie không tôn_trọng quan tổng_tài Pháp Pháp đã xâm_chiếm Algiers năm 1830 Cuộc xâm_lược đẫm máu của Pháp được Thống_chế Thomas_Robert_Bugeaud sau_này là toàn_quyền Pháp đầu_tiên ở Algérie chỉ_huy Nhằm làm suy_yếu Dey tiếng Ả_Rập_داي tiếng Thổ_Dayı chế_độ nhiếp_chính ở Algérie thuộc Ottoman khi đó quân Pháp đã áp_dụng chính_sách tiêu_thổ bao_gồm cả thảm_sát cưỡng_hiếp quy_mô lớn và những tội_ác khác Đồng_tình với phương_pháp của Bugeaud nhà_tư_tưởng theo chủ_nghĩa_tự_do Alexis de Tocqueville đã tuyên_bố Chiến_tranh ở châu_Phi là một ngành khoa_học Mọi người đều quen với các nguyên_tắc của nó và mọi người có_thể áp_dụng những nguyên_tắc đó và gần như chắc_chắn thành_công Một trong những đóng_góp vĩ_đại nhất mà Thống_chế Bugeaud đã dâng_hiến cho đất_nước của mình là đã mở_rộng hoàn_thiện và khiến cho mọi người nhận ra ngành khoa_học mới_mẻ này Năm 1834 Algérie trở_thành một thuộc địa quân_sự của Pháp Năm 1848 thông_qua Hiến_pháp 1848 của Pháp Algérie được tuyên_bố trở_thành một phần không_thể tách rời của lãnh_thổ Pháp và được chia thành ba tỉnh Algiers_Oran và Constantine_Từ đó nhiều người Pháp và nhiều người từ các nước châu_Âu khác Tây_Ban_Nha Italy_Malta đã đến Algérie định_cư Giữa hai cuộc chiến_tranh Trong Chiến_tranh thế_giới thứ nhất và Chiến_tranh thế_giới thứ hai Algérie đóng vai_trò quan_trọng Đây vốn là nơi cung_cấp người và khí_tài quân_sự cho Pháp trong cả hai cuộc_chiến Nhiều người Algérie tham_chiến cho quân_đội Pháp và là lực_lượng trọng_điểm cho người Pháp trong nhiều trận đánh Algérie chính là xứ Bắc_Phi còn lại được giải_phóng trong Thế_chiến II nhưng thay_vì giấc mơ độc_lập sớm Hoa_Kỳ và Anh lại trao nó lại cho Pháp gây nên xích_mích sau_này Tác_động từ Việt_Nam Chiến_tranh Đông_Dương bùng_nổ đã khiến Pháp phải huy_động một lực_lượng lớn binh_sĩ tham_chiến tại Đông_Dương trong đó Algérie và Maroc là hai quốc_gia đóng_góp nhiều người nhất Tuy_nhiên trong khoảng thời_gian gần 10 năm tham_chiến những người lính Algérie đã bị tác_động mạnh bởi tinh_thần ái_quốc của người_dân Việt_Nam khiến nhiều binh_lính Hồi_giáo nảy_sinh ý_định nổi_loạn như_vậy sau khi về nước Sự tham_chiến của những binh_lính Algérie cũng làm giới_chức Pháp lo_ngại do thái_độ gần như cộng_tác với phe Việt_Minh về mặt tình_cảm của họ Điều này hoàn_toàn khác_biệt với người lính Maroc vốn khá trung_thành với Pháp và gần như không có sự ủng_hộ nào cho Việt_Nam Ngoài_ra việc người Pháp không trọng_dụng lính Algérie mà thay vào đó sử_dụng binh_sĩ Maroc để chống Việt_Minh càng khiến cho sự rạn_nứt giữa người Pháp và Algérie lên cao Tại Algérie những diễn_biến bất_lợi liên_tiếp của quân_đội Pháp càng khiến nhiều người_dân địa_phương chán_ghét sự cai_trị của Pháp Nhiều người thậm_chí còn công_khai lên_tiếng ủng_hộ Việt_Minh và Hồ_Chí_Minh khi cần Tại thủ_đô Algiers một_số tu_sĩ Hồi_giáo Imam đã kêu_gọi mở trưng_cầu_dân_ý và đòi quyền tự_trị Điện_Biên_Phủ ngọn lửa châm ngòi chiến_sự Năm 1954 Trận_Điện_Biên_Phủ giữa Pháp và Việt_Nam bùng_nổ và kéo_dài trong hai tháng đẫm máu Mặc_dù Điện_Biên_Phủ được xây kiên_cố và được phòng_thủ ngặt_nghèo tuy_nhiên với việc thiếu đường tiếp_liệu và thua_kém đối_phương về chiến_lược chiến_thuật người Pháp đã thất_thủ vào ngày 7 tháng 5 năm 1954 Sự_kiện này gây ra cú sốc lớn khi lần đầu_tiên quân_đội một nước thuộc_địa đánh_bại quân_đội thực_dân thiện_chiến Điều này dẫn tới Hội_nghị Genève mà tại đó Việt_Nam cùng Lào và Campuchia được coi như là các nước_độc lập Tại Algérie thất_bại nhục_nhã của Pháp ở Điện_Biên_Phủ đã làm thổi bùng sự phẫn_nộ của người_dân về sự cai_trị của Pháp Nhiều người Algérie lấy Việt_Nam như một hình_mẫu để_kháng lại Tác_động của trận Điện_Biên_Phủ đã khiến nhiều thuộc_địa Pháp tại châu_Phi rập_rình tham_vọng độc_lập mà Algérie chịu tác_động mạnh nhất Tại Algiers nhiều người Algérie đã kêu_gọi sự ủng_hộ với một nền độc_lập và xoá_sổ sự cai_trị của Pháp tại đây Chính Chủ_tịch Hồ_Chí_Minh sau_này cũng thể_hiện sự ủng_hộ với người_dân Algérie Chiến_sự Cuối tháng 10 năm 1954 một nhóm thanh_niên Hồi_giáo người Algérie đã lập nên FLN một tổ_chức du_kích với mục_đích giành lại độc_lập từ Pháp Họ tổ_chức một_số cuộc nổi_dậy đẫm máu trong những năm sau đó và đến năm 1956 FLN đã gần như tràn_ngập khắp các thành_phố thuộc địa nơi ở của khá đông người châu_Âu đến cai_trị Ở Pháp chính_quyền mới của Thủ_tướng Guy_Mollet hứa_hẹn sẽ dập tắt cuộc nổi_loạn Hồi_giáo này và gửi 50 vạn quân Pháp đến để nghiền nát FLN Để cô_lập phiến_quân và khu_vực hoạt_động của họ Pháp cho_phép Tunisia và Morocco được độc_lập và biên_giới của họ với Algérie được quân_sự_hoá bằng dây_kẽm_gai và hàng_rào điện Khi các nhà_lãnh_đạo FLN cố_gắng tới Tunisia hồi tháng 10 năm 1956 để thảo_luận về Chiến_tranh Algérie quân_đội Pháp đã làm trệch hành_trình bay và bắt_giữ họ Để đáp trả FLN phát_động một chiến_dịch khủng_bố mới ở thủ_đô Algiers_Đại tướng Jacques_Massu chỉ_huy lực_lượng lính_dù của Pháp đã được trao quyền_hạn đặc_biệt để hoạt_động trong thành_phố và bằng cách tra_tấn và ám_sát sự hiện_diện của FLN ở Algiers đã hoàn_toàn biến mất Đến cuối năm 1957 phiến_quân bị đẩy_lùi về khu_vực nông_thôn và dường_như tình_thế đã đổi chiều trong Chiến_tranh Algérie Tuy_nhiên đến tháng 5 năm 1958 một cuộc khủng_hoảng mới bắt_đầu khi những người châu_Âu ở Algérie phát_động một cuộc biểu_tình lớn nhằm kêu_gọi sáp_nhập Algérie vào Pháp và cho sự trở_lại nắm quyền của cựu Tổng_thống Charles de Gaulle_Ở_Pháp dư_luận đã chia thành hai phe tách_biệt về vấn_đề Chiến_tranh Algérie và rất nhiều người lo_ngại nước này đang đứng trên bờ vực của một cuộc nổi_dậy của quân_đội hay nội_chiến Ngày 1 tháng 6 de Gaulle cựu Thủ_tướng Pháp sau Thế_chiến II được Quốc_hội tái bổ_nhiệm làm thủ_tướng và được uỷ_quyền soạn_thảo một bản hiến_pháp mới Ít ngày sau khi trở_lại nắm quyền de Gaulle đến thăm Algiers và dù đã được những người châu_Âu ở Algérie chào_đón nồng_nhiệt ông lại không mấy nhiệt_tình với vấn_đề sáp_nhập Algérie Thay vào đó ông trao cho người Hồi_giáo mọi quyền_lợi như của công_dân Pháp và vào năm 1959 ông_công_khai tuyên_bố rằng người Algérie có quyền tự quyết_định tương_lai của chính họ Trong hai năm sau đó bạo_lực đẫm máu nhất ở Algérie chủ_yếu là do những người châu_Âu ở Algérie chứ không phải do FLN gây ra nhưng những cuộc khởi_nghĩa và khủng_bố rải_rác đã không ngăn được Pháp và Chính_phủ lâm_thời do FLN đứng đầu của Cộng_hoà Algérie mở ra những cuộc đàm_phán hoà_bình năm 1961 Ngày 16 tháng 3 năm 1962 một thoả_thuận hoà_bình được ký tại Evian les Bains_Pháp hứa_hẹn trả lại độc_lập cho Algérie sau một cuộc trưng_cầu_dân_ý về vấn_đề này Pháp sẽ tiếp_tục viện_trợ và người châu_Âu có_thể hồi_hương tiếp_tục ở lại với tư_cách người nước_ngoài ở Algérie hoặc nhận quốc_tịch Algérie Ngày 1 tháng 7 năm 1962 đa_số người Algérie chấp_nhận thoả_thuận hoà_bình và gần 1 triệu người châu_Âu ở Algérie đã rời bỏ đất_nước này Hơn 10 vạn chiến_binh Hồi_giáo và 10 ngàn binh_sĩ Pháp đã thiệt_mạng trong cuộc Chiến_tranh Algérie kéo_dài 7 năm chưa kể đến hàng ngàn thường_dân Hồi_giáo và hàng trăm thường_dân châu_Âu khác Ngày 18 tháng 3 năm 1962 Pháp và các nhà_lãnh_đạo của Mặt_trận Giải_phóng Quốc_gia Algérie FLN đã ký một thoả_thuận hoà_bình nhằm chấm_dứt cuộc Chiến_tranh Algérie kéo_dài 7 năm kết_thúc 130 năm Pháp đô_hộ Algérie
Chiến_tranh Algérie