Nguyên Thiều_Thiền sư Nguyên Thiều chữ Hán_元韶 1648 1728 là một thiền_sư người Trung_Quốc thuộc phái Lâm_Tế đời thứ 33 nhưng sang Việt_Nam truyền_đạo vào nửa cuối thế_kỷ 17 Ông là vị Tổ_truyền phái Lâm_Tế vào Miền Trung Việt_Nam đầu_tiên và đã đóng_góp nhiều công_đức trong việc phục_hưng và phát_triển Phật_giáo ở Đàng_Trong_Thân thế và đạo nghiệp Sư nguyên họ Tạ nhưng không rõ tên thật sinh ngày 18 tháng 5 năm Mậu_Tý tức 8 tháng 7 năm 1648 ở Trình_Hương thuộc phủ Triều_Châu tỉnh Quảng_Đông_Trung_Quốc Năm Đinh_Mùi 1667 lúc 19 tuổi sư xuất_gia học đạo với Hoà_thượng Bổn_Quả_Khoáng_Viên ở chùa Bảo_Tự và được ban pháp_danh là Nguyên Thiều pháp tự là Hoán_Bích pháp hiệu là Thọ_Tông hay Thụ_Tông thuộc phái Lâm_Tế đời thứ 33 Sang Đại_Việt Sau đó sư theo thuyền buôn sang Đại_Việt Việt_Nam ngày_nay vào năm Đinh_Tỵ 1677 và trú ở tại phủ Quy_Ninh tức Quy_Nhơn thuộc tỉnh Bình_Định rồi lập chùa Thập_Tháp_Di_Đà nay thuộc khu_vực Vạn_Thuận phường Nhơn_Thành thị_xã An_Nhơn tỉnh Bình_Định để làm nơi tu và truyền dạy đạo Phật_Năm 1682 Thiền_sư Hương_Hải của thiền phái Trúc_Lâm dẫn theo khoảng 50 đệ_tử bỏ Đàng_Trong ra Đàng_Ngoài_Ở_Thuận_Hoá vì_thế thiếu tăng sĩ nên chúa Nguyễn_Phúc_Tần cho người mời sư từ Quy_Ninh ra Thuận_Hoá_Đến_Thuận_Hoá sư chọn chân đồi Hòn_Thiên còn gọi là núi Bân phía trái núi Ngự_Bình để dựng chùa Vĩnh_Ân 1689 chúa Nguyễn_Phúc_Trăn cho đổi tên là chùa Quốc_Ân và tháp Phổ_Đồng vào_khoảng năm 1682 1684 Tiếp_theo trong khoảng năm 1687 1690 sư được chúa Nguyễn_Phúc_Trăn cử về Trung_Quốc để thỉnh thêm tăng sĩ kinh Phật_giáo Phật tượng pháp khí sang Đàng_Trong Sau khi hoàn_thành nhiệm_vụ tốt_đẹp chúa Nguyễn hỗ_trợ cho sư mở Đại giới_đàn ở chùa Thiên_Mụ_Huế_Đầu năm 1691 chúa Nguyễn_Phúc_Trăn mất con là Nguyễn_Phúc_Chu lên thay Năm 1692 sư được chúa Nguyễn cử làm trụ_trì chùa Phổ_Thành ở làng Hà_Trung nên còn được gọi là chùa Hà_Trung nay thuộc xã Vinh_Hà huyện Phú_Vang tỉnh Thừa_Thiên_Huế Tại đây sư đã thiết_trí một tượng Bồ_Tát Quan_Âm bằng đá thỉnh từ Trung_Quốc Giải_thích vì sao sư phải rời chùa Quốc_Ân đến làm trụ_trì chùa Hà_Trung là một ngôi chùa nhỏ hơn một_số tài_liệu đã cho biết Ngay khi mới lên_ngôi 1691 chúa Nguyễn_Phúc_Chu hãy còn trọng_dụng sư Nguyên Thiều như chúa Nguyễn_Phúc_Trăn đã quý_trọng Nhưng năm 1692 một người Hoa tên A Ban sau đổi tên là Ngô_Lãng cùng với một_số tướng_sĩ Chiêm_Thành nổi lên chống chúa Nguyễn ở trấn Thuận_Thành đất Ninh_Thuận Bình_Thuận ngày_nay khiến chúa phải sai Cai cơ Nguyễn_Hữu_Cảnh dẫn quân đi đánh dẹp Qua biến_cố này có_thể chúa Nguyễn đã không còn tin ở sự trung_thành của người Hoa như trước Có_thể vì_vậy chúa Nguyễn đã cử sư Nguyên Thiều đi làm trụ_trì chùa Hà_Trung năm 1692 Đến ở chùa Hà_Trung được ít_lâu thì sư vào đất Đồng_Nai ẩn tích và hoằng_hoá cho những lưu_dân người Việt và người Hoa đã đến làm_ăn sinh_sống ở nơi ấy Sau đó sư lập chùa Kim_Cang ở ấp Bình_Thảo thuộc dinh Trấn_Biên nay thuộc xã Tân_Bình huyện Vĩnh_Cửu tỉnh Đồng_Nai Giải_thích cho việc vào Nam của Sư sách Lịch_sử Phật_giáo Đàng_Trong có đoạn viết Viên_tịch Một hôm sư Nguyên Thiều lâm_bệnh họp môn_đồ lại dặn_dò mọi việc và truyền bài kệ rằng Phiên_âm Hán_Việt_Dịch thơ Đại_ý sư muốn khai thị với chúng tăng rằng cái thể của pháp thân thanh_tịnh sáng_suốt như gương trong không_lưu lại một ảnh trần như ngọc minh châu trong suốt bóng sáng không tì_vết Tuy hiện tiền mọi sự_vật có muôn_ngàn sai khác nhưng không phải là vật có thật Còn cái thể pháp thân vắng_lặng thường_trú vắng_lặng nhưng không phải trống_rỗng Thiền_sư Nguyên Thiều viên_tịch tại chùa Kim_Cang_Đồng_Nai ngày 19 tháng 10 năm Mậu_Thân tức 20 tháng 11 năm 1728 thọ 80 tuổi Sau đó đồ chúng lập tháp chứa di_cốt của sư ở trong khuôn_viên chùa Tháng_Tư năm Kỷ_Dậu 1729 nhân ngày lễ Phật_Đản chúa Nguyễn_Phúc_Chú ban thuỵ hiệu cho sư là Hạnh_Đoan_Thiền sư và làm bài minh cho khắc vào bia dựng tại tháp vọng ở Huế tán thán công_đức của sư Những vấn_đề liên_quan Hiệu_Theo sách Lược sử Phật_giáo Việt_Nam Thượng_toạ Thích_Tâm_Tuệ biên_soạn thì Thiền_sư Nguyên Thiều còn có hiệu là Siêu_Bạch vì sư đã thụ_giáo với cả Thiền_sư Vân_Phong và Thiền_sư Đạo_Mân_Thiền sư Vân_Phong đặt hiệu cho sư là Siêu_Bạch còn Thiền_sư Đạo_Mân thì đặt hiệu cho sư là Nguyên Thiều_Năm sang Đại_Việt Một số sách như Đại_Nam_nhất_thống chí mục Thừa_Thiên phủ Việt_Nam Phật_giáo sử luận tập 2 tr 184 Thiền_sư Việt_Nam tr 432 v v đều chép rằng sư Nguyên Thiều xuất_gia năm 1667 ở Trung_Quốc sang Việt_Nam năm 1665 Tuy_nhiên theo tác_giả sách Lịch_sử Phật_giáo Đàng_Trong tr 103 thì sư Nguyên Thiều sang Đại_Việt vào năm Đinh_Tỵ 1677 chứ không phải năm Ất_Tỵ 1655 bởi đây là việc nhớ lầm hoặc biên_chép lầm Trước đó Linh_mục Cadière trong bài La_Pagode_Quốc_Ân Le_Fondateur_Vị khai sơn chùa Quốc_Ân đăng trong tạp_chí Bullein des amis du vieux Hue xuất_bản 1914 tr 147 161 Hoà_thượng Như Trí trong Phật_Tổ tâm đăng sách chữ Hán viết năm 1925 cũng đều ghi là năm 1677 sau khi nêu lên nhầm_lẫn này Và đáng tin_cậy hơn cả là cuốn Chính Truyền_Nhứt_Chi_Từ_Trung_Thiên đến Trung_Hoa và Trung_Việt sách chữ Hán không rõ năm biên_soạn của Hoà_thượng Diệu_Nghiêm 1726 1798 người sống sau sư Nguyên Thiều không lâu cũng chép là năm 1677 Gần đây trong sách của TT Thích_Tâm_Tuệ_Lược sử Phật_giáo Việt_Nam tr 429 Nguyễn_Tài_Thư_Lịch sử Phật_giáo Việt_Nam tr 343 Tài_liệu Tu học do Ban hướng_dẫn Trung_ương Gia_đình Phật_tử Việt_Nam tu_chỉnh năm 2006 nguồn đã dẫn cũng đều chép là năm 1677 Liên_quan với Thạch_Liêm_Sách_Đại Nam_Liệt_Truyện_Tiền Biên nói rằng sư Nguyên Thiều có phụng_mệnh chúa Nguyễn_Phúc_Trăn sang Quảng_Đông_Trung_Quốc rước Thiền_sư Thạch_Liêm tức Thích_Đại_Sán và thỉnh pháp khí Bia đá ở chùa Quốc_Ân do chúa Nguyễn_Phúc_Chú đề năm 1729 cũng nói vậy và một_số sách cũng theo đó mà chép lại Nhưng theo Thiền_sư Thích_Nhất_Hạnh thì sư Nguyên Thiều chưa từng mời Thạch_Liêm_Sách_Hải Ngoại_Kỷ_Sự do Thạch_Liêm viết cho biết ông sang Đại_Việt năm 1695 với một người bạn và nhiều đệ_tử của ông và cũng không hề đề_cập gì đến sư Nguyên Thiều_Sách_Lịch sử Phật_giáo Đàng_Trong tr 123 133 và 166 chép tương_tự nhưng cho rằng sư Nguyên Thiều có đến mời sư Thạch_Liêm và có thời ở chung với nhau trong một chùa Nhưng sư Thạch_Liêm không đi mà chỉ cử đệ_tử của mình là Hưng_Liên sang Đại_Việt_Sư_Hưng Liên sau được chúa Nguyễn phong Quốc_sư Vì mối thâm_tình ấy nên khi sang Đại_Việt 1894 1895 mà không gặp sư Nguyên Thiều ở chùa Hà_Trung vì lúc này sư đã lánh vào Nam sư Thạch_Liêm có nhắc tới người bạn tu trong 2 câu cuối của một bài thơ Nơi viên_tịch Theo một sách trước_đây thì Thiền_sư Nguyên Thiều viên_tịch ở chùa Hà_Trung Sau đó đồ chúng xây tháp gọi là tháp Hoá_Môn ở bên đồi nhỏ ở xóm Thuận_Hoà thuộc làng Dương_Xuân_Thượng ở gần chùa Trúc_Lâm thành_phố Huế ngày_nay để chứa nhục thân của Sư_Tuy nhiên theo Lịch_sử Phật_giáo Đàng_Trong tr 143 và Tài_liệu Tu học do Ban hướng_dẫn Trung_ương Gia_đình Phật_tử Việt_Nam nguồn đã dẫn thì sư mất ở chùa Kim_Cang_Đồng_Nai và được lập tháp chứa di_cốt ở đây Còn ở Huế chỉ là tháp vọng của đồ chúng xứ Thuận_Hoá mà thôi Mời cao_tăng Trung_Quốc Thiền_sư Nguyên Thiều về Trung_Quốc đã mời được một_số cao_tăng sang Đại_Việt như sau Sau khi hoàn_thành sứ_mạng tốt_đẹp sư Nguyên Thiều được chúa Nguyễn hỗ_trợ mở một Đại_Giới đàn để truyền giới cho một_số nhà_sư từ Trung_Quốc mới sang một_số nhà_sư thuộc thiền phái Trúc_Lâm còn lại cùng một_số tăng sĩ trẻ ở Đàng_Trong_Kể từ khi đó ở Đàng_Trong hầu_hết các chùa đều thuộc phái thiền Lâm_Tế_Tham khảo BULLET Nguyễn_Lang tức Thiền_sư Thích_Nhất_Hạnh Việt Nam_Phật_giáo sử luận tập 2 Nhà_xuất_bản Văn_Học 1992 BULLET Thích_Thanh_Từ_Thiền sư Việt_Nam Thành_hội Phật_giáo TP Hồ_Chí_Minh xuất_bản 1992 BULLET Thích_Tâm_Tuệ_Lược sử Phật_giáo Việt_Nam Thành_hội Phật_giáo TP Hồ_Chí_Minh xuất_bản 1993 BULLET Nhiều người soạn Nguyễn_Tài_Thư làm chủ biên Lịch_sử Phật_giáo Việt_Nam Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội 1991 BULLET Nguyễn_Hiền_Đức_Lịch sử Phật_giáo Đàng_Trong_Nhà xuất_bản Thành_phố Hồ_Chí_Minh 1995 BULLET Nguyễn_Hiền_Đức_Ảnh hưởng của Tổ_sư Nguyên Thiều đối_với Phật_giáo Đồng_Nai Gia_Định in trong sách Hội_thảo khoa_học 3000 năm Phật_giáo Gia_Định_Sài_Gòn Thành_phố Hồ_Chí_Minh Nhà_xuất_bản Tp_HCM 2000
Nguyên Thiều