Học_thuyết về nhà_nước của chủ_nghĩa Marx_Lenin_Học thuyết về Nhà_nước của Chủ_nghĩa Marx_Lenin hay còn gọi là Lý_luận về Nhà_nước và Pháp_luật của Chủ_nghĩa Marx_Lenin là hệ_thống những kiến_thức của chủ_nghĩa Marx_Lenin về những quy_luật phát_sinh phát_triển đặc_thù những đặc_tính chung và biểu_hiện quan_trọng nhất của nhà_nước nói_chung và nhà_nước Xã_hội_chủ_nghĩa nói_riêng Tập_trung vào phân_tích nguồn_gốc và bản_chất của nhà_nước Lý_luận của những người Marxist đi_sâu nghiên_cứu về nhà_nước một_cách tổng_thể những vấn_đề chung nhất về bản_chất chức_năng vai_trò của nhà_nước hình_thức nhà_nước bộ_máy nhà_nước và làm sáng_tỏ mối quan_hệ giữa các bộ_phận trong thượng_tầng_kiến_trúc chính_trị pháp_lý với các tổ_chức xã_hội giữa nhà_nước với cá_nhân Theo quan_điểm của Chủ_nghĩa Marx_Lenin thì nhà_nước thực_chất là một tổ_chức đặc_biệt của quyền_lực chính_trị một bộ_máy chuyên làm nhiệm_vụ cưỡng_chế và thực_hiện chức_năng quản_lý đặc_biệt nhằm duy_trì trật_tự xã_hội thực_hiện mục_đích bảo_vệ địa_vị của giai_cấp thống_trị trong xã_hội Những nội_dung cơ_bản ban_đầu về học_thuyết này được phản_ánh thông_qua tác_phẩm Nguồn_gốc của gia_đình chế_độ_sở_hữu và của nhà_nước của F Engels_Qua tác_phẩm này Engels đã phân_tích các vấn_đề về gia_đình nguồn_gốc của giai_cấp và của nhà_nước và những quy_luật tiếp_tục phát_triển và biến_đổi sau_này của chúng F Engels đã chỉ ra rằng nhà_nước chỉ ra_đời ở một giai_đoạn lịch_sử nhất_định của xã_hội trên cơ_sở xuất_hiện chế_độ_tư_hữu và gắn liền với nó là sự phân_chia xã_hội thành các giai_cấp đối_kháng ông cũng luận_chứng về tính_chất giai_cấp và tính lịch_sử của nhà_nước làm sáng_tỏ chức_năng giai_cấp cơ_bản của nhà_nước Sau đó lý_luận này được những người Marxist tiếp_tục phát_triển và hoàn_thiện trong điều_kiện mới Lý_luận về nhà_nước và pháp_luật là một môn_học bắt_buộc trong chương_trình học Đại_học đối_với các ngành khoa_học_xã_hội như Luật_học chính_trị hành_chính khoa_học_xã_hội và nhân_văn ở các Trường Đại_học tại Việt_Nam Nguồn_gốc Lịch_sử cho thấy không phải khi nào xã_hội cũng có nhà_nước Trong xã_hội nguyên_thuỷ do kinh_tế còn thấp_kém chưa có sự phân_hoá giai_cấp cho_nên chưa có nhà_nước Đứng đầu các thị_tộc và bộ_lạc là các tộc_trưởng hay tộc chủ do những người_dân ở đó bầu ra quyền_lực của những người đứng đầu thuộc về uy_tín và đạo_đức việc điều_chỉnh các quan_hệ xã_hội được thực_hiện bằng những quy_tắc chung những tập_quán trong cộng_đồng Trong tay họ không có và không cần một công_cụ cưỡng_bức đặc_biệt nào Sự ra_đời của nhà_nước F Engels đã mô_tả sự ra_đời của nhà_nước trên cơ_sở sự tan_rã của chế_độ thị_tộc Theo đó xã_hội loài_người qua quá_trình phát_triển đã dẫn đến sự phát_triển không ngừng của lực_lượng_sản_xuất Vào thời cổ_đại đã diễn ra ba lần phân_công lao_động xã_hội_BULLET Lần phân_công thứ nhất chăn_nuôi đã trở_thành một ngành kinh_tế độc_lập và tách ra khỏi trồng_trọt từ đây mầm_mống của chế_độ_tư_hữu phát_triển và gia_đình cá_thể đã trở_thành một lực_lượng đang đe_doạ thị_tộc BULLET Lần phân_công thứ hai thủ_công_nghiệp tách ra khỏi nông_nghiệp lần phân_công này dẫn đến hình_thành bước_đầu chế_độ nô_lệ với số_lượng nô_lệ ngày_càng tăng và họ bị đẩy đi làm_việc ở ngoài đồng_ruộng và trong xưởng thợ thành từng đoàn mười người_người hai người một điều đó cho thấy sự phân_hoá xã_hội phân tầng xã_hội sâu_sắc BULLET Lần phân_công thứ ba sản_xuất tách_bạch với trao_đổi dẫn đến sự xuất_hiện của tầng_lớp thương_nhân lần đầu_tiên xuất_hiện một giai_cấp tuy không tham_gia sản_xuất một tý nào nhưng lại chiếm toàn_bộ quyền lãnh_đạo sản_xuất và bắt những người sản_xuất phụ_thuộc vào mình về mặt kinh_tế và bóc_lột cả hai một giai_cấp mà lịch_sử loài_người trước đó chưa hề biết đến Qua ba lần phân_công lao_động này cho thấy lực_lượng_sản_xuất phát_triển dẫn đến năng_suất lao_động tăng của_cải làm ra ngày_càng nhiều và dẫn đến có của cải dư_thừa kèm theo đó là sự_tích trữ đồng_thời xuất_hiện một bộ_phận chiến đoạt của_cải dư_thừa đó do nắm quyền quản_lý cai_quản hoặc giàu lên nhờ tích_trữ đầu_cơ từ đây đã có sự phân_hoá giàu nghèo giữa người có của và người không có của sự phân_hoá giàu nghèo này dẫn đến hiện_tượng phân tầng xã_hội phân_chia thành các tầng_lớp khác nhau từ đó dẫn đến phân_chia giai_cấp đồng_thời và kéo_theo xuất_hiện mâu_thuẫn giai_cấp và điều không tránh khỏi là đấu_tranh_giai_cấp lúc này nhà_nước đã có tiền_đề rõ_ràng cho sự ra_đời của mình Lực_lượng_sản_xuất phát_triển đã dẫn đến sự ra_đời chế_độ_tư_hữu và từ đó xã_hội phân_chia thành các giai_cấp đối_kháng và cuộc đấu_tranh_giai_cấp không_thể điều_hoà được xuất_hiện Điều đó dẫn đến nguy_cơ các giai_cấp chẳng_những tiêu_diệt lẫn nhau mà_còn tiêu_diệt luôn cả xã_hội tạo ra một tình_trạng loạn_lạc hỗn_độn Xã_hội lúc này đòi_hỏi phải có một tổ_chức mới đủ sức dập tắt cuộc xung_đột công_khai giữa các giai_cấp ấy hoặc cùng lắm là để làm cho cuộc đấu_tranh_giai_cấp diễn ra trong lĩnh_vực kinh_tế dưới một hình_thức gọi là hợp_pháp và để thảm_hoạ đó không diễn ra một cơ_quan_quyền_lực đặc_biệt đã ra_đời và đó chính là nhà_nước Từ nhu_cầu phải kiềm_chế sự đối_lập của các giai_cấp làm cho cuộc đấu_tranh của những giai_cấp có quyền_lợi về kinh_tế mẫu thuẫn nhau đó không đi đến chỗ tiêu_diệt lẫn nhau và tiêu_diệt luôn cả xã_hội và giữa cho sự xung_đột đó năm trong vòng trật_tự Và như_vậy là Nhà_nước đã xuất_hiện một_cách khách_quan nó là sản_phẩm của một xã_hội đã phát_triển đến một giai_đoạn nhất_định nó không phải là một quyền_lực từ bên ngoài áp_đặt và xã_hội mà là một lực_lượng nảy_sinh từ xã_hội một lực_lượng tựa_hồ như đứng trên xã_hội có nhiệm_vụ làm dịu bớt sự xung_đột và giữ cho sự xung_đột đó nằm trong vòng trật_tự Nhà_nước đầu_tiên trong lịch_sử là nhà_nước Chiếm_hữu nô_lệ xuất_hiện trong cuộc đấu_tranh không điều_hoà giữa giai_cấp chủ_nô và giai_cấp nô_lệ Tiếp đó là Nhà_nước Phong_kiến Nhà_nước Tư_sản và sau_cùng là Nhà_nước Xã_hội_chủ_nghĩa Nguyên_nhân trực_tiếp Nguyên_nhân trực_tiếp của sự xuất_hiện nhà_nước là mâu_thuẫn giai_cấp không_thể điều_hoà được V I Lenin nhận_định Nhà_nước là sản_phẩm và biểu_hiện của những mâu_thuẫn giai_cấp không_thể điều_hoà được Bất_cứ ở đâu hễ lúc_nào và chừng nào mà về mặt khách_quan những mâu_thuẫn giai_cấp không_thể điều_hoà được thì nhà_nước xuất_hiện Và ngược_lại sự tồn_tại của nhà_nước chứng_tỏ rằng những mâu_thuẫn giai_cấp là không_thể điều_hoà được Nhà_nước chỉ ra_đời tồn_tại trong một giai_đoạn nhất_định của sự phát_triển xã_hội và sẽ mất đi khi những cơ_sở tồn_tại của nó không còn nữa Hình_thức xuất_hiện Sự xuất_hiện nhà_nước ở các vùng và của các dân_tộc khác nhau cũng có những đặc_điểm khác nhau về kinh_tế xã_hội và ngoại_cảnh Theo F Engels có ba hình_thức xuất_hiện điển_hình BULLET Nhà_nước Nhã_Điển_Là hình_thức thuần_tuý và cổ_điển nhất Nhà_nước Nhã_Điển nãy sinh chủ_yếu và trực_tiếp từ sự đối_lập giai_cấp và phát_triển ngay trong nội_bộ xã_hội thị_tộc BULLET Nhà_nước La_Mã_Là kết_quả của cuộc cách_mạng với thắng_lợi của giới bình_dân chống lại quý_tộc Lã_Mã nhưng sau một thời_gian giới bình_dân và quý_tộc hoàn_toàn bị hoà_tan vào nhau BULLET Nhà_nước của người Nhật_Nhĩ_Man_Nãy sinh trực_tiếp từ việc chinh_phục đất_đai rộng_lớn của người khác Tuy người Nhật_Nhĩ_Man chiến_thắng đế_chế La_Mã nhưng do nhiều lý_do và hoàn_cảnh kinh_tế như cơ_sở kinh_tế trình_độ phát_triển kinh_tế của người chinh_phục và kẻ bị chinh_phục mức_độ của cuộc chiến_đấu nên việc tổ_chức xây_dựng nhà_nước của người Nhật_Nhĩ_Man có một_số đặc_điểm riêng BULLET Sau_này Marx và Engels có đề_cập thêm thêm về những hình_thức nhà_nước cổ_đại ở Phương_Đông nơi mà tồn_tại một hình_thức mà Karl_Marx gọi là phương_thức_sản_xuất châu_Á ông đi_sâu phân_tích về bộ_máy nhà_nước ở Ấn_Độ cổ_đại và khẳng_định là nhà_nước chuyên_chính Phương_Đông kết_hợp với mô_hình công_xã_nông_thôn Nhà_nước phương Đông ra_đời một phần cũng do nhu_cầu trị_thuỷ và yêu_cầu chống xâm_lấn Bản_chất giai_cấp Nhà_nước ra_đời tựa_hồ đứng ngoài xã_hội làm cho xã_hội tồn_tại trong vòng trật_tự nhất_định nhưng trên thực_tế chỉ giai_cấp có thế_lực nhất giai_cấp thống_trị về kinh_tế mới có đủ điều_kiện lập ra và sử_dụng bộ_máy nhà_nước Nhờ có nhà_nước giai_cấp này cũng trở_thành giai_cấp thống_trị về mặt chính_trị và do_đó có thêm những phương_tiện mới để đàn_áp và bóc_lột giai_cấp khác Vì_thế về bản_chất Nhà_nước chẳng_qua chỉ là một bộ_máy của một giai_cấp này dùng để trấn_áp một giai_cấp khác là bộ_máy dùng để duy_trì sự thống_trị của giai_cấp này đối_với giai_cấp khác là cơ_quan_quyền_lực của một giai_cấp đối_với toàn xã_hội là công_cụ chuyên_chính của một giai_cấp Theo chủ_nghĩa Marx thì không có và không_thể có nhà_nước đứng trên các giai_cấp hoặc nhà_nước chung cho mọi giai_cấp Nhà_nước chính là một bộ_máy do giai_cấp thống_trị về kinh_tế thiết_lập ra nhằm hợp_pháp_hoá và củng_cố sự áp_bức của chúng đối_với quần_chúng lao_động Giai_cấp thống_trị sử_dụng bộ_máy nhà_nước để đàn_áp cưỡng_bức các giai_cấp khác trong khuôn_khổ lợi_ích của giai_cấp thống_trị Đó là bản_chất của nhà_nước theo nguyên nghĩa tức nhà_nước của giai_cấp bóc_lột Theo bản_chất đó nhà_nước không_thể là lực_lượng điều_hoà sự xung_đột giai_cấp mà trái_lại nó càng làm cho mâu_thuẫn giai_cấp ngày_càng gay_gắt Cũng theo bản_chất đó nhà_nước là bộ_máy quan_trọng nhất của kiến_trúc_thượng_tầng trong xã_hội có giai_cấp Cũng theo những người Marxist tất_cả những hoạt_động chính_trị văn_hoá xã_hội do nhà_nước tiến_hành xét cho cùng đều xuất_phát từ lợi_ích của giai_cấp thống_trị Thực_tế lịch_sử đã chứng_minh rằng cho_dù được che_giấu dưới hình_thức tinh_vi như_thế_nào cho_dù có bị khúc_xạ qua những lăng_kính phức_tạp ra sao nhà_nước trong mọi xã_hội có giai_cấp đối_kháng cũng chỉ là công_cụ bảo_vệ lợi_ích của giai_cấp thống_trị Tuy_nhiên cũng có trường_hợp nhà_nước giữ được một mức_độ độc_lập nào đó đối_với cả hai giai_cấp đối_địch khi cuộc đấu_tranh giữa chúng đạt tới thế cân_bằng nhất_định hoặc nhà_nước cũng có_thể thực_hiện sự thoả_hiệp về quyền_lợi tạm_thời giữa những giai_cấp để chống lại một giai_cấp khác theo kiểu khế_ước xã_hội Những trường_hợp trên là có tính_chất ngoại_lệ và tạm_thời Sự phát_triển của nền kinh_tế xã_hội nói_chung và của cuộc đấu_tranh_giai_cấp nói_riêng sẽ phá vỡ thế cân_bằng giữa các giai_cấp thù_địch với nhau sẽ phá vỡ sự thoả_hiệp tạm_thời giữa các giai_cấp với nhau và tất_yếu sẽ tập_trung quyền_lực vào tay một giai_cấp nhất_định Đặc_trưng Các nhà_nước được tổ_chức một_cách khác nhau Song theo Chủ_nghĩa Marx_Lenin thì bất_kỳ nhà_nước nào cũng có ba đặc_trưng cơ_bản sau Quản_lý dân_cư theo lãnh_thổ Khác với tổ_chức thị_tộc bộ_lạc thời nguyên_thuỷ được hình_thành trên cơ_sở những quan_hệ huyết_thống Nhà_nước được hình_thành trên cơ_sở phân_chia dân_cư theo lãnh_thổ mà họ cư_trú Quyền_lực nhà_nước có hiệu_lực với mọi thành_viên trong lãnh_thổ không phân_biệt huyết_thống Đặc_trưng này làm xuất_hiện mối quan_hệ giữa từng người trong cộng_đồng với nhà_nước Mỗi nhà_nước được xác_định bằng một biên_giới quốc_gia nhất_định Nhà_nước xuất_hiện đã lấy sự phân_chia lãnh_thổ làm điểm xuất_phát và để cho công_dân thực_hiện nhưng quyền và nghĩa_vụ xã_hội của họ theo nơi cư_trú không kể họ thuộc thị_tộc và bộ_lạc nào Thiết_lập quyền_lực công_cộng Nhà_nước lúc này đã tách phần_nào khỏi xã_hội và không còn hoà_nhập với dân_cư nữa quyền_lực trong xã_hội không thuộc về xã_hội và thuộc về giai_cấp thống_trị Và để thực_hiện quyền_lực công_cộng cần có một lớp người đặc_biệt chuyên làm nhiệm_vụ quản_lý và cưỡng_chế Điều này dẫn đến Nhà_nước tổ_chức một bộ_máy quyền_lực chuyên_nghiệp mang tính cưỡng_chế đối_với mọi thành_viên trong xã_hội khác với các cơ_quan điều_hành công_việc chung trong thị_tộc bộ_lạc nhà_nước của giai_cấp thống_trị nào cũng có một bộ_máy quyền_lực chuyên_nghiệp Bộ_máy quyền_lực đó bao_gồm các đội vũ_trang đặc_biệt quân_đội cảnh_sát nhà_tù v v và bộ_máy quản_lý hành_chính mà xã_hội cán_bộ công_chức_viên_chức lãnh_đạo quan_lại nha sai mà xã_hội thị_tộc bộ_lạc không hề biết đến trước đó Nhà_nước thực_hiện quyền_lực của mình trên cơ_sở sức_mạnh cưỡng_bức của pháp_luật và dùng các thiết_chế tổ_chức bạo_lực để pháp_luật của mình được thực_thi trong thực_tế quản_lý Hệ_thống thuế_khoá Nhà_nước hình_thành hệ_thống thuế_khoá để duy_trì và tăng_cường bộ_máy cai_trị Nhà_nước không_thể tồn_tại nếu không dựa vào thuế_khoá quốc_trái và các hình_thức bóc_lột khác Đó là những chế_độ đóng_góp có tính_chất cưỡng_bức mà được luật_lệ định ra để nuôi sống bộ_máy cai_trị chi cho các hoạt_động thường_xuyên hay đột_xuất của nhà_nước Hệ_thống thuế_khoá cống_nạp như_vậy hoàn_toàn không có trong hình_thức tổ_chức xã_hội thị_tộc bộ_lạc Nó chỉ tồn_tại gắn liền với hình_thái tổ_chức nhà_nước Bằng các hình_thức khác nhau như_vậy nhà_nước của giai_cấp bóc_lột không_những là công_cụ trấn_áp giai_cấp mà_còn là công_cụ thực_hiện sự bóc_lột các giai_cấp bị áp_bức Sỡ dĩ nhà_nước phải đặt ra các loại thuế vì bộ_máy của nhà_nước bao_gồm những người đặc_biệt tách khỏi lao_động sản_xuất để thực_hiện chức_năng quản_lý bộ_máy đó phải được nuôi_dưỡng từ nguồn tài_chính lấy từ khu_vực sản_xuất trực_tiếp vì Nhà_nước và nhân_viên của nó đã tách hẳn khỏi sản_xuất nên không_thể có thu_nhập Nếu thiếu thuế thì bộ_máy nhà_nước không_thể tồn_tại được và mặt_khác chỉ có nhà_nước mới có quyền đặt ra thuế và thu thuế vì nhà_nước là tổ_chức duy_nhất có tư_cách đại_diện chính_thức của toàn xã_hội Chức_năng Bản_chất giai_cấp của nhà_nước được thể_hiện ở các chức_năng của nó Tuỳ theo góc_độ khác nhau chức_năng của nhà_nước được phân_chia khác nhau Dưới góc_độ tính_chất của quyền_lực chính_trị nhà_nước có chức_năng thống_trị chính_trị của giai_cấp và chức_năng xã_hội Dưới góc_độ phạm_vi tác_động của quyền_lực nhà_nước có chức_năng đối_nội và chức_năng đối_ngoại Trong các yếu_tố của kiến_trúc_thượng_tầng nhà_nước giữ vai_trò đặc_biệt quan_trọng có tác_dụng quyết_định năng_lực hiện_thực_hoá của một nền kinh_tế vì nó là lực_lượng vật_chất có sức_mạnh kinh_tế Thống_trị và xã_hội Chức_năng thống_trị chính_trị của giai_cấp hay chức_năng giai_cấp là chức_năng nhà_nước làm công cụ chuyên_chính của một giai_cấp nhằm bảo_vệ sự thống_trị giai_cấp đó đối_với toàn_thể xã_hội Chức_năng giai_cấp của nhà_nước bắt_nguồn từ lý_do ra_đời của nhà_nước và tạo thành bản_chất chủ_yếu của nó Chức_năng xã_hội của nhà_nước là chức_năng nhà_nước thực_hiện sự quản_lý những hoạt_động chung vì sự tồn_tại của xã_hội thoả_mãn một_số nhu_cầu chung của cộng_đồng dân_cư nằm dưới sự quản_lý của nhà_nước Trong hai chức_năng đó thì chức_năng thống_trị chính_trị là cơ_bản nhất có vai_trò chi_phối chức_năng xã_hội phải phụ_thuộc và phục_vụ cho chức_năng thống_trị chính_trị Giai_cấp thống_trị bao_giờ cũng biết giới_hạn kiện_toàn cách thực_hiện chức_năng xã_hội trong khuôn_khổ lợi_ích của mình Song chức_năng xã_hội lại là cơ_sở cho việc thực_hiện chức_năng giai_cấp bởi_vì chức_năng giai_cấp chỉ có_thể được thực_hiện thông_qua chức_năng xã_hội và cũng chỉ thực_hiện tốt chức_năng xã_hội thì vai_trò tư_cách đại_biểu đại_diện cho xã_hội toàn_thể cộng_đồng mới có hiệu_lực nhất F Engels viết Đối_nội và đối_ngoại Sự thống_trị chính_trị và sự thực_hiện chức_năng xã_hội của nhà_nước thể_hiện trong lĩnh_vực đối_nội cũng như trong đối_ngoại Chức_năng đối_nội của nhà_nước nhằm duy_trì trật_tự kinh_tế xã_hội chính_trị và những trật_tự khác hiện có trong xã_hội Thông_thường điều đó phải được pháp_luật_hoá và được thực_hiện nhờ sự cưỡng_bức của bộ_máy nhà nước_Ngoài_ra nhà_nước còn sử_dụng nhiều phương_tiện khác bộ_máy thông_tin tuyên_truyền các cơ_quan văn_hoá giáo_dục để xác_lập củng_cố tư_tưởng ý_chí của giai_cấp thống_trị làm cho chúng trở_thành chính_thống trong xã_hội Chức_năng đối_ngoại của nhà_nước nhằm bảo_vệ biên_giới lãnh_thổ quốc_gia và thực_hiện các mối quan_hệ kinh_tế chính_trị xã_hội với các nhà_nước khác vì lợi_ích của giai_cấp thống_trị cũng như lợi_ích quốc_gia khi lợi_ích quốc_gia không mâu_thuẫn với lợi_ích của giai_cấp thống_trị Chức_năng đối_ngoại là sự liên_tục của chức_năng đối_nội Ngày_nay trong xu_thế hội_nhập khu_vực và quốc_tế toàn_cầu_hoá thế_giới phẳng thì việc mở_rộng chức_năng đối_ngoại của nhà_nước có tầm quan_trọng đặc_biệt Nhưng cho_dù như_thế_nào đi_chăng_nữa theo quan_điểm Marxist thì cả hai chức_năng đối_nội và đối_ngoại của nhà_nước đều xuất_phát từ lợi_ích của giai_cấp thống_trị Chúng là hai mặt của một thể thống_nhất Tính_chất của chức_năng đối_nội quyết_định tính_chất chức_năng đối_ngoại của nhà_nước ngược_lại tính_chất và những nhu_cầu của chức_năng đối_ngoại có tác_động mạnh_mẽ trở_lại chức_năng đối_nội Kiểu nhà_nước Kiểu nhà_nước là khái_niệm dùng để chỉ bộ_máy thống_trị đó thuộc về giai_cấp nào tồn_tại trên cơ_sở chế_độ kinh_tế nào tương_ứng với hình_thái_kinh_tế xã_hội nào Mỗi kiểu nhà_nước lại có_thể tồn_tại dưới các hình_thức khác nhau Khác với kiểu nhà_nước hình_thức nhà_nước là khái_niệm dùng để chỉ cách_thức tổ_chức và phương_thức thực_hiện quyền_lực nhà_nước Nói cách khác đó là hình_thức cầm_quyền của giai_cấp thống_trị Hình_thức nhà_nước bị quy_định bởi bản_chất giai_cấp của nhà_nước bởi tương_quan_lực_lượng giữa các giai_cấp bởi cơ_cấu giai_cấp xã_hội bởi đặc_điểm truyền_thống chính_trị của đất_nước Tương_ứng với ba chế_độ xã_hội có đối_kháng giai_cấp trong lịch_sử là hình_thái_kinh_tế xã_hội chiếm_hữu nô_lệ hình_thái_kinh_tế xã_hội phong_kiến và hình_thái_kinh_tế xã_hội tư_bản_chủ_nghĩa là ba kiểu nhà_nước nhà_nước chiếm_hữu nô_lệ nhà_nước phong_kiến và nhà_nước tư_sản Tuỳ theo tình_hình kinh_tế xã_hội cụ_thể của mỗi quốc_gia mà mỗi kiểu nhà_nước được tổ_chức theo những hình_thức nhất_định Nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa mang bản_chất giai_cấp vô_sản nhưng lại là một kiểu nhà_nước đặc_biệt Nhà_nước Chiếm_hữu nô_lệ Nhà_nước chiếm_hữu nô_lệ hay còn gọi là nhà_nước chủ_nô là hình_thức nhà_nước đầu_tiên trong lịch_sử loài_người và được coi là được coi là tổ_chức quyền_lực chính_trị của giai_cấp chủ_nô trong xã_hội Nhà_nước chủ_nô ra_đời trên cơ_sở sự tan_rã của chế_độ cộng_sản_nguyên_thuỷ sự tan_rã của chế_độ thị_tộc bộ_lạc Các nhà_nước chiếm_hữu nô_lệ đầu_tiên xuất_hiện khoảng 4000 5000 năm trước công_nguyên ở châu_Á và Bắc_Phi_Trung_Quốc Ấn_Độ Ai_Cập và ở châu_Âu_Hy_Lạp_La Mã_Cơ_sở kinh_tế của nhà_nước chủ_nô chính là quan_hệ_sản_xuất được đặc_trưng bởi chế_độ chiếm_hữu tư_nhân của chủ_nô đối_với toàn_bộ tư_liệu_sản_xuất và nô_lệ Chủ_nô là người sở_hữu toàn_bộ đất_đai tư_liệu_sản_xuất cộng với cả người sản_xuất là nô_lệ Do_vậy chủ_nô có toàn_quyền bóc_lột nô_lệ nô_lệ phải hoàn_toàn phục_tùng chủ_nô và trở_thành những công_cụ biết nói Về tổ_chức nhà_nước đây là nhà_nước của giai_cấp chủ_nô thời cổ_đại mà tiêu_biểu là các hình_thức lịch_sử nhà_nước chủ_nô ở Hy_Lạp và La_Mã cổ_đại như chính_thể quân_chủ và chính_thể cộng_hoà chính_thể quý_tộc và chính_thể dân_chủ Các hình_thức này chỉ khác nhau về cách_thức và cơ_chế hoạt_động của tổ_chức bộ_máy nhà_nước còn bản_chất của chúng đều là nhà_nước của giai_cấp chủ_nô nhằm thực_hiện sự chuyên_chính đối_với nô_lệ Nhà_nước Phong_kiến Đây là nhà_nước của giai_cấp địa_chủ phong_kiến Tiền_đề hình_thành nhà_nước phong_kiến là quan_hệ_sản_xuất phong_kiến được đặc_trưng bằng chế_độ_sở_hữu tư_nhân về tư_liệu sản chủ_yếu là ruộng_đất và sự bóc_lột một phần sức_lao_động của nông_dân chế_độ tô địa_tô sưu_dịch về cơ_sở xã_hội tồn_tại hai giai_cấp cơ_bản là giai_cấp địa_chủ phong_kiến và nông_dân cùng nhiều tầng_lớp khác nhau nhưng lực_lượng_sản_xuất chính chính là nông_dân nông_dân tá_điền nông_nô và đây là một xã_hội có kinh_tế chủ_đạo là tự_cung_tự_cấp Nhà_nước phong_kiến cũng được tổ_chức dưới nhiều hình_thức khác nhau Nói_chung ở phương Tây hình_thức quân_chủ phân_quyền là hình_thức nhà_nước khá phổ_biến Quyền_lực nhà_nước được chia thành quyền_lực độc_lập địa_phương phân_tán Mỗi lãnh_chúa phong_kiến hay chúa_đất phong_kiến là một ông vua trên lãnh_thổ của mình Mối liên_hệ thực_sự giữa các chúa phong_kiến châu_Âu chủ_yếu được thiết_lập bằng các hình_thức liên_minh của các nhà_nước cát_cứ trong đó Thiên_Chúa_giáo trở_thành mối quan_hệ tinh_thần thiêng_liêng giữa các tiểu vương_quốc phong_kiến Nhưng sau đó nhà_nước này dần_dần chuyển_biến từ phân_quyền đến tập_quyền chuyên_chế đây là đỉnh tột_cùng của chế_độ_phong_kiến Ở phương Đông tiêu_biểu là Trung_Quốc và Ấn_Độ Ba Tư hình_thức quân_chủ tập_quyền quân_chủ_chuyên_chế tập_quyền là hình_thức nhà_nước phổ_biến dựa trên chế_độ_sở_hữu nhà_nước về ruộng_đất Trong nhà_nước này quyền_lực của vua được tăng_cường rất mạnh hoàng_đế có uy_quyền tuyệt_đối ý_chí của vua là pháp_luật Hình_thức này còn được tìm thấy ở các nước như Việt_Nam Triều_Tiên Nhật_Bản Dù tồn_tại dưới bất_kỳ hình_thức nào nhà_nước phong_kiến cũng chỉ là chính_quyền của giai_cấp địa_chủ quý_tộc là cơ_quan bảo_vệ những đặc_quyền phong_kiến là công_cụ của giai_cấp địa_chủ phong_kiến dùng để áp_bức thống_trị nông_nô Về mặt từ nguyên phong_kiến là từ ghép của phong tước và kiến địa hay phong hầu và kiến ấp Các vua_chúa thời_kỳ này thường phong tước cho những người_thân thích đồng_thời chia ban thưởng đất_đai cho những người này để hình_thành các nước chư_hầu Việc phân phong đất_đai ở châu_Á chủ_yếu lại diễn ra ở thời_kỳ chiếm_hữu nô_lệ với điển_hình là thời_kỳ Xuân_Thu ở Trung_Quốc Vua nhà Chu phân đất cho các con_em trong họ và các quan_lại hình_thành nên hơn 100 nước chư_hầu và đó là mầm_mống loạn_lạc trong những thời_kỳ sau_này Nhà_nước phong_kiến thường lấy tôn_giáo làm cơ_sở lý_luận cho sự thống_trị của mình như các học_thuyết thiên_mệnh học_thuyết của Thiên_Chúa_giáo Bà La_Môn_Nhà nước Tư_sản Nhà_nước tư_sản cũng được tổ_chức dưới nhiều hình_thức khác nhau nhưng nói_chung chỉ có hai hình_thức cơ_bản nhất là hình_thức cộng_hoà và hình_thức quân_chủ_lập_hiến Hình_thức cộng_hoà lại được tổ_chức dưới những hình_thức khác nhau như Cộng_hoà Đại_nghị Cộng_hoà Tổng_thống Cộng_hoà hỗn_hợp hay cộng_hoà lưỡng tính trong đó hình_thức cộng_hoà Đại_nghị là hình_thức điển_hình và phổ_biến nhất Trong thực_tế nhằm thích_ứng với điều_kiện lịch_sử cụ_thể của mỗi quốc_gia các hình_thức cụ_thể của nhà_nước tư_sản hiện_đại lại có sự khác nhau khá lớn về chế_độ bầu_cử chế_độ tổ_chức một viện hay hai viện về nhiệm_kỳ tổng_thống về sự phân_chia quyền_lực giữa tổng_thống và nội_các Hình_thức của nhà_nước tư_sản là rất phong_phú nhưng không làm thay_đổi bản_chất của nó đó là công_cụ của giai_cấp tư_sản dùng để áp_bức thống_trị giai_cấp vô_sản và quần_chúng lao_động để bảo_vệ lợi_ích và quyền thống_trị của giai_cấp tư_sản V I Lenin đã phát_biểu rằng Tuy_nhiên có_thể thấy trước khi có nền dân_chủ vô_sản thì nền dân_chủ đạt được trong chủ_nghĩa_tư_bản là nấc thang khá quan_trọng trong sự tiến_hoá của nền dân_chủ trong lịch_sử Sự ra_đời chế_độ_dân_chủ tư_sản là một bước_tiến về chất trong sự phát_triển của nhà_nước Ở đó nó đã kết_tinh được những giá_trị dân_chủ được sáng_tạo ra trong thời_kỳ trước khi giai_cấp công_nhân cầm_quyền đồng_thời thể_hiện được những nhân_tố mang tính nhân_loại mang tính_nhân_dân chứa_đựng trong một_số chuẩn_mực dân_chủ đang được thực_hiện ở các nước tư_bản_chủ_nghĩa Sự phát_triển hợp quy_luật của các giá_trị đó là những nhân_tố nội_tại dẫn tới phủ_định chủ_nghĩa_tư_bản Nền dân_chủ vô_sản với tư_cách là nền dân_chủ cao về chất so với dân_chủ_tư_sản cũng chỉ ra_đời một_khi biết kế_thừa phát_triển toàn_bộ những giá_trị dân_chủ mà loài_người đã sáng_tạo ra trong lịch_sử đặc_biệt là những giá_trị dân_chủ đạt được trong chủ_nghĩa_tư_bản Chuyên_chính_vô_sản Chuyên_chính_vô_sản là một giai_đoạn cách_mạng quan_trọng để giành chính_quyền tư_sản về tay những người vô_sản Karl_Marx khẳng_định rằng Theo lý_thuyết của chủ_nghĩa Marx_Lenin thì giai_cấp vô_sản phải tìm mọi cách thu_hút lực_lượng đông_đảo về phía mình ở đây chuyên_chính_vô_sản đóng vai_trò là thiết_chế cần_thiết để bảo_đảm sự lãnh_đạo của giai_cấp công_nhân đối_với nhân_dân Tính_chất đặc_biệt của nhà_nước vô_sản còn thể_hiện ở chỗ chức_năng cơ_bản nhất chủ_yếu nhất của nó không phải là chức_năng bạo_lực mà là chức_năng tổ_chức xây_dựng kinh_tế xã_hội Khi đề_cập tới vấn_đề này V I Lenin cho rằng chuyên_chính_vô_sản không phải chỉ là bạo_lực đối_với bọn bóc_lột và cũng không phải chủ_yếu là bạo_lực mà mặt cơ_bản của nó là tổ_chức xây_dựng toàn_diện xã_hội mới xã_hội xã_hội_chủ_nghĩa và cộng_sản_chủ_nghĩa Cũng vì những tính_chất đặc_biệt như_vậy của nhà_nước vô_sản mà những nhà kinh_điển của chủ_nghĩa Mác_Lênin đã khẳng_định rằng nhà_nước vô_sản là một kiểu nhà_nước đặc_biệt trong lịch_sử đó là nhà_nước không còn nguyên nghĩa_là nhà_nước nửa nhà_nước Sau khi những cơ_sở kinh_tế xã_hội của sự xuất_hiện và tồn_tại của nhà_nước mất đi thì nhà_nước sẽ không còn Sự mất đi của nhà_nước tư_sản không phải bằng con đường thủ_tiêu xoá_bỏ mà bằng con đường tự tiêu_vong Sự tiêu_vong của nhà_nước tư_sản được dự_báo là một quá_trình rất lâu_dài Và cũng do_vậy chuyên_chính_vô_sản là một loại liên_minh đặc_biệt giữa giai_cấp công_nhân với quần_chúng lao_động không vô_sản Nhà_nước vô_sản do_vậy phải là chính_quyền của nhân_dân là nhà_nước của dân do dân vì dân Cũng do_đó chế_độ_dân_chủ vô_sản là chế_độ_dân_chủ theo nghĩa đầy_đủ nhất của từ này Đó là nền dân_chủ bao_quát toàn_diện mọi lĩnh_vực của đời_sống xã_hội nó lấy dân_chủ trên lĩnh_vực kinh_tế làm cơ_sở Nhà_nước vô_sản Theo Chủ_nghĩa Marx_Lenin thì Nhà_nước vô_sản là một kiểu nhà_nước đặc_biệt trong lịch_sử Tính_chất đặc_biệt của nó trước_hết là ở chỗ nó chỉ tồn_tại trong thời_kỳ quá_độ lên chủ_nghĩa_cộng_sản nó là kiểu nhà_nước cuối_cùng trong lịch_sử của xã_hội loài_người Sự tồn_tại của nhà_nước vô_sản trong thời_kỳ quá_độ này được cho là tất_yếu vì trong thời_kỳ quá_độ xã_hội còn tồn_tại các giai_cấp bóc_lột và các lực_lượng xã_hội chúng chống lại sự_nghiệp xây_dựng chủ_nghĩa_xã_hội khiến giai_cấp công_nhân và nhân_dân lao_động phải trấn_áp chúng bằng bạo_lực Hơn_nữa trong thời_kỳ quá_độ còn có các giai_cấp và tầng_lớp trung_gian khác Do địa_vị kinh_tế xã_hội của mình họ dễ dao_động giữa giai_cấp vô_sản và giai_cấp tư_sản họ không_thể tự mình tiến lên chủ_nghĩa_xã_hội Tính_chất đặc_biệt của nhà_nước vô_sản còn thể_hiện ở cơ_sở quyền_lực của nhà_nước đó là nền_tảng liên_minh công_nông làm nòng_cốt cho sự liên_minh với mọi tầng_lớp những người lao_động khác trong xã_hội Để thực_hiện sứ_mệnh của mình giai_cấp công_nhân cần có sự hỗ_trợ cộng_tác liên_minh vững_chắc và ngày_càng củng_cố với những người lao_động khác Chủ_nghĩa_xã_hội không_thể tồn_tại và phát_triển được nếu thiếu dân_chủ thiếu sự thực_hiện một_cách đầy_đủ và mở_rộng không ngừng dân_chủ Phát_triển dân_chủ đến_cùng tìm ra những hình_thức của sự phát_triển ấy đem thí_nghiệm những hình_thức ấy trong thực_tiễn v v là một trong những nhiệm_vụ cấu_thành của cách_mạng xã_hội_chủ_nghĩa là một vấn_đề có tính quy_luật của sự phát_triển và hoàn_thiện nhà_nước vô_sản Giai_cấp công_nhân không_chỉ có sứ_mệnh lịch_sử lãnh_đạo cuộc đấu_tranh để giải_phóng dân_tộc mình mà_còn có vai_trò lịch_sử toàn thế_giới Nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa Đây cũng là một tính_chất đặc_biệt của nhà_nước vô_sản Nhà_nước vô_sản có_thể tồn_tại dưới các hình_thức khác nhau Công_xã Paris năm 1871 đã sản_sinh ra nhà_nước vô_sản kiểu Công_xã hình_thức này làm tiền_đề cho các kiểu tổ_chức sau đó như Công_xã Quảng_Châu ở Trung_Quốc Hình_thức thứ hai của chuyên_chính_vô_sản là Xô_viết ở Liên_Xô và các nước Đông_Âu sau cách_mạng_tháng 10 Nga Xô_viết_Nghệ_Tĩnh từng tồn_tại trong thời_gian ngắn ở Việt_Nam ở một_số nước_nhà nước vô_sản còn tồn_tại dưới hình_thức nhà_nước dân_chủ nhân_dân như Mông_Cổ Triều_Tiên Lào Thực_tiễn xây_dựng chủ_nghĩa_xã_hội mang lại cho nhà_nước vô_sản nhiều hình_thức mới Tính đa_dạng của nhà_nước đó tuỳ_thuộc vào điều_kiện lịch_sử cụ_thể của thời_điểm xác_lập nhà_nước ấy tuỳ_thuộc vào tương_quan_lực_lượng giữa các giai_cấp và khối liên_minh giai_cấp tạo thành cơ_sở xã_hội của nhà_nước tuỳ_thuộc vào nhiệm_vụ kinh_tế chính_trị xã_hội mà nhà_nước đó phải thực_hiện tuỳ_thuộc vào truyền_thống chính_trị của dân_tộc Hình_thức cụ_thể của nhà_nước trong thời_kỳ quá_độ có_thể rất khác nhau nhưng bản_chất của chúng chỉ là một chuyên_chính cách_mạng của giai_cấp vô_sản Đó là một trong những tổ_chức chính_trị cơ_bản nhất của hệ_thống chính_trị xã_hội_chủ_nghĩa một công_cụ quản_lý mà đảng của giai_cấp công_nhân lãnh_đạo nhân_dân tổ_chức ra để qua đó là chủ_yếu nhân_dân lao_động thực_hiện quyền_lực và lợi_ích của mình cũng qua đó là chủ_yếu mà giai_cấp công_nhân và Đảng của nó lãnh_đạo xã_hội về mọi mặt trong quá_trình bảo_vệ và xây_dựng chủ_nghĩa_xã_hội Chủ_nghĩa Marx_Lenin cũng quan_niệm nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa là thống_nhất về căn_bản với nhà_nước chuyên_chính_vô_sản cả về bản_chất mục_tiêu vai_trò chức_năng và các hoạt_động theo những nguyên_tắc pháp_luật chính_sách của nó Nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa nằm trong nền dân_chủ xã_hội_chủ_nghĩa và hệ_thống chính_trị xã_hội_chủ_nghĩa Đã là một loại_hình nhà_nước dân_chủ thì nó có kế_thừa và phát_huy các thành_quả chung những giá_trị của quá_trình phát_triển dân_chủ mà nhân_loại đã sản_sinh ra Ví_dụ dân_chủ xã_hội_chủ_nghĩa cũng kế_thừa khái_niệm và thuật_ngữ dân_chủ với bản_chất nhất là quyền_lực của dân Nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa cũng do nhân_dân bầu_cử ra và có_thể bãi_miễn nó Nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa cũng kế_thừa tính hợp_lý về cơ_cấu tổ_chức có tính pháp_quyền của nhà_nước dân_chủ_tư_sản cũng có các cơ_quan lập_pháp Quốc_hội Nghị_viện hành_pháp Chính_phủ Hội_đồng_Bộ_trưởng và tư_pháp Toà_án Viện_kiểm_sát Viện Công_tố Tất_nhiên về bản_chất mục_tiêu quyền_lực lợi_ích thì khác về căn_bản so với nhà_nước Tam_quyền_phân_lập tư_sản Bản_chất chức_năng Theo chủ_nghĩa Marx_Lenin bản_chất của bất_kỳ nhà_nước nào trong xã_hội có giai_cấp bao_giờ cũng mang bản_chất của giai_cấp thống_trị xã_hội ví_dụ nhà_nước dân_chủ chủ_nô nhà_nước quân_chủ phong_kiến nhà_nước dân_chủ_tư_sản Bản_chất của nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa nhà_nước chuyên_chính_vô_sản do_đó trước_hết nó mang bản_chất giai_cấp công_nhân Nhưng giai_cấp công_nhân lại là giai_cấp thuộc nhân_dân lao_động mà ra đại_biểu phương_thức_sản_xuất mới hiện_đại gắn với và đại_biểu cho lợi_ích của toàn_thể nhân_dân lao_động và dân_tộc do_vậy nhà_nước xã_hội_chủ_nghĩa vừa có bản_chất giai_cấp công_nhân vừa có tính_nhân_dân rộng_rãi và tính dân_tộc sâu_sắc giống như bản_chất của nền dân_chủ xã_hội_chủ_nghĩa Chức_năng giai_cấp của nhà_nước vô_sản được thực_hiện cả bằng việc thực_hiện có hiệu_quả công_tác tổ_chức xây_dựng toàn_diện xã_hội mới cả bằng việc sử_dụng những công_cụ bạo_lực đã có trong tay để đập_tan sự phản_kháng của kẻ_thù giai_cấp chống lại công_cuộc tổ_chức xây_dựng đó Khi đề_cập tới sự cần_thiết phải sử_dụng phương_thức thứ hai vừa nêu C Mác cho rằng sở_dĩ giai_cấp vô_sản cần sử_dụng công_cụ bạo_lực để bảo_vệ thành_quả cách_mạng của mình vì chính giai_cấp tư_sản không cần đắn_đo trong việc sử_dụng những biện_pháp cứng_rắn nhất nhằm khôi_phục lại trật_tự tư_bản_chủ_nghĩa của chúng Tiếp_tục phát_triển lý_luận về chuyên_chính_vô_sản trong thời_kỳ trực_tiếp lãnh_đạo quá_trình xây_dựng xã_hội mới trong điều_kiện có sự chống_đối mạnh_mẽ tới mức nội_chiến do lực_lượng phản_cách_mạng gây ra V I Lenin đã nhấn_mạnh sự cần_thiết phải thực_hiện cưỡng_bức như là lý_do tồn_tại của nhà_nước nhằm chuyển từ chủ_nghĩa_tư_bản lên chủ_nghĩa_xã_hội V I Lenin nhấn_mạnh bạo_lực của chuyên_chính_vô_sản là vì cách_mạng Nga nổ ra và tồn_tại trong hoàn_cảnh có sự chống_đối dữ_dội của bọn bóc_lột thêm vào đó 14 nước đế_quốc liên_kết với nhau để đàn_áp chính_quyền Xô_viết Trước sự tấn_công của đối_thủ V I Lenin đương_nhiên phải gắn chuyên_chính_vô_sản với tình_thế một cuộc đấu_tranh hơn_nữa đó lại là một cuộc đấu_tranh ác_liệt lâu_dài và dai_dẳng hơn nhiều so với bất_kỳ một cuộc đấu_tranh nào trước_đây Việc chú_ý tới bối_cảnh lịch_sử như_vậy cho_phép chúng_ta khẳng_định rằng đặc_điểm đó của chuyên_chính_vô_sản do V I Lênin nêu ra không phải là phổ_biến Bạo_lực trấn_áp là cái vốn có của mọi chính_sách do_đó nó cũng là cái vốn có của nhà_nước vô_sản Cả Marx_Engels và Lenin đều xem tổ_chức xây_dựng mang tính sáng_tạo nhằm cải_tiến trật_tự chủ_nghĩa_tư_bản và hình_thành trật_tự chủ_nghĩa_cộng_sản là cái căn_bản hơn trong chức_năng của chuyên_chính_vô_sản Đặt mối tương_quan với chức_năng tổ_chức xây_dựng thì chức_năng trấn_áp chỉ là việc quét sạch các đống rác_rưởi trước khi xây_dựng mà chưa phải là bản_thân việc xây_dựng Nhiệm_vụ Ngay từ năm 1847 F Engels đã nêu ra 12 nhiệm_vụ mà giai_cấp công_nhân phải thực_hiện sau khi giành được chính_quyền thì tất_cả các nhiệm_vụ đó đều trực_tiếp liên_quan tới tổ_chức xây_dựng xã_hội mới Sau đó một năm khi xác_định những nấc thang những giai_đoạn của cuộc cách_mạng công_nhân nhằm đi tới giải_phóng và phát_triển toàn_diện con_người C Mác và Ph_Ăngghen cũng xem việc giai_cấp công_nhân giành lấy quyền_lực nhà_nước mới chỉ là giai_đoạn đầu_tiên Sau đó phải sử_dụng quyền_lực nhà_nước để tăng thật nhanh số_lượng những lực_lượng_sản_xuất Lãnh_đạo giai_cấp công_nhân và nhân_dân lao_động Nga làm cách_mạng sau khi thiết_lập chuyên_chính_vô_sản V I Lenin đã trực_tiếp giải_quyết xây_dựng xã_hội mới Đó là thời_kỳ chủ_nghĩa_cộng_sản không còn chỉ là cương_lĩnh hay học_thuyết mà đã trở_thành công_việc xây_dựng hằng ngày Bởi_vậy V I Lenin đã có sự phát_triển mới về mặt lý_luận liên_quan tới chức_năng tổ_chức và xây_dựng của chuyên_chính_vô_sản Ông xem việc tích_cực xây_dựng chủ_nghĩa_cộng_sản sáng_tạo ra những quan_hệ kinh_tế mới sáng_tạo ra một xã_hội mới là nhiệm_vụ bức_bách quan_trọng hơn là đập_tan sự phản_kháng của tư_sản Không dừng lại ở việc khẳng_định nhiệm_vụ hàng_đầu là tổ_chức xây_dựng so với nhiệm_vụ trấn_áp V I Lenin còn làm rõ nội_dung biện_pháp của nhiệm_vụ đó trên nhiều bình_diện khác nhau Trong lĩnh_vực kinh_tế để thực_hiện nhiệm_vụ xây_dựng nhà_nước vô_sản phải hoàn_thành việc tước_đoạt giai_cấp tư_sản phát_triển mạnh các lực_lượng_sản_xuất củng_cố kỷ_luật lao_động mới nâng cao năng_suất lao_động được xem là nhiệm_vụ cơ_bản Trong lĩnh_vực xã_hội phải tạo ra quan_hệ xã_hội mới tạo ra những tổ_chức lao_động mới có khả_năng phối_hợp những thành_tựu mới nhất của khoa_học và kỹ_thuật với sự tập_hợp đông_đảo những người lao_động cải_tạo dần tầng_lớp tiểu_sản_xuất hàng_hoá thông_qua một công_tác tổ_chức lâu_dài Đề_cập chức_năng tổ_chức xây_dựng của Nhà_nước chuyên_chính_vô_sản V I Lenin dành sự chú_ý đặc_biệt cho nhiệm_vụ quản_lý Sau khi giành được chính_quyền theo V I Lenin vũ_khí duy_nhất mà nhờ đó giai_cấp vô_sản có_thể chiến_thắng giai_cấp tư_sản là quản_lý Trong nhiệm_vụ quản_lý toàn_diện đời_sống xã_hội V I Lenin xem quản_lý_nhà_nước trong thời_kỳ chuyên_chính_vô_sản thực_chất là quản_lý kinh_tế Nhìn_nhận nhiệm_vụ này từ góc_độ đấu_tranh_giai_cấp góc_độ chính_trị V I Lenin quan_niệm nhiệm_vụ căn_bản của mọi xã_hội quá_độ chuyển sang chế_độ xã_hội_chủ_nghĩa là ở chỗ giai_cấp vô_sản thống_trị phải chiến_thắng giai_cấp tư_sản tức_là chúng_ta phải đạt được chiến_thắng đó trong lĩnh_vực tổ_chức kinh_tế quốc_dân tổ_chức sản_xuất trong lĩnh_vực kiểm_kê và kiểm_soát có tính_chất toàn dân Tư_tưởng Hồ_Chí_Minh Tại Việt_Nam học_thuyết về nhà_nước của Chủ_nghĩa Marx_Lenin hay còn gọi là lý_luận về nhà_nước và pháp_luật đã được Hồ_Chí_Minh việt hoá thông_qua việc truyền_bá chủ_nghĩa Marx_Lenin vào Việt_Nam cũng như thực_tiễn đấu_tranh giành giữ chính_quyền cộng_sản cộng với những năm_tháng quản_lý chỉ_đạo điều_hành miền Bắc Việt_Nam và một_số vùng miền cộng_sản kiểm_soát tại miền Nam Việt_Nam_Những tư_tưởng này được tập_hợp và được_cộng_sản_Việt_Nam khái_quát đặt tên thành Tư_tưởng Hồ_Chí_Minh về xây_dựng nhà_nước của dân do dân vì dân một nhà_nước có hiệu_lực pháp_lý mạnh_mẽ một nhà_nước trong_sạch vững_mạnh và được coi là tài_liệu tuyên_truyền bồi_dưỡng chính_trị cho cán_bộ công_chức Đảng_viên Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam và cũng đưa vào các trường Đại_học theo chương_trình của Bộ Giáo_dục và Đào_tạo Việt_Nam Trong quá_trình hoạt_động cách_mạng và học_tập những lý_luận bên ngoài Hồ_Chí_Minh chú_ý khảo_cứu lựa_chọn ra một kiểu nhà_nước mới cho Việt_Nam để xây_dựng sau khi cách_mạng giải_phóng dân_tộc theo con đường cách_mạng_vô_sản thành_công Nhà_nước đó phải đại_biểu quyền_lợi cho số đông người và Hồ_Chí_Minh đã chủ_trương xây_dựng một Nhà_nước công_nông_binh thể_hiện trong Chánh cương vắn_tắt của Đảng khi thành_lập Đảng đầu năm 1930 Hồ_Chí_Minh đã từng có chủ_trương xây_dựng ở Việt_Nam một nhà_nước Dân_chủ Cộng_hoà một nhà_nước do nhân_dân lao_động làm chủ nhà_nước của dân do dân vì dân Trong bài báo Dân_vận năm 1949 Hồ_Chí_Minh khẳng_định Nước ta là nước dân_chủ Bao_nhiêu lợi_ích đều vì dân Bao_nhiêu quyền_hạn đều của dân Công_việc đổi_mới xây_dựng là trách_nhiệm của dân Sự_nghiệp kháng_chiến kiến_quốc là công_việc của dân Chính_quyền từ xã đến Chính_phủ Trung_ương do dân_cử ra Đoàn_thể từ Trung_ương đến xã do dân tổ_chức nên Nói_tóm_lại quyền hành và lực_lượng đều ở nơi dân Nhà_nước nhân_dân Nhà_nước của dân Nhà_nước theo quan_điểm của Hồ_Chí_Minh là nhà_nước của dân ngay từ năm 1927 trong tác_phẩm Đường Kách mệnh ông có ghi_chú rằng Nhà_nước Việt_Nam dân_chủ kiểu mới là nhà_nước của dân do dân và vì dân Cơ_sở xã_hội của nhà_nước đó là toàn_thể dân_tộc Việt_Nam dựa trên nền_tảng liên_minh giữa giai_cấp công_nhân giai_cấp nông_dân và đội_ngũ trí_thức dưới sự lãnh_đạo của Đảng_cộng_sản_Việt_Nam Và từ năm 1941 ông cũng đã có chủ_trương rằng Chính_quyền cách_mạng của nước dân_chủ mới không phải thuộc quyền riêng của giai_cấp nào mà là của chung của toàn_thể dân_tộc chỉ trừ bọn tay_sai của đế_quốc Pháp Nhật và những bọn phản_quốc còn ai là người_dân sống trên dải đất Việt_Nam hết_thảy đều được một phần tham_gia giữ chính_quyền phải có một phần nhiệm_vụ giữ lấy và bảo_vệ chính_quyền ấy Theo như cách hiểu mà ông đã thể_hiện thì quan_điểm của Hồ_Chí_Minh là xác_lập tất_cả mọi quyền_lực trong nhà_nước và trong xã_hội đều thuộc về nhân_dân Trong 24 năm làm Chủ_tịch nước Hồ_Chí_Minh đã chủ_trì lãnh_đạo soạn_thảo hai bản Hiến_pháp đó là Hiến_pháp năm 1946 và Hiến_pháp năm 1959 Quan_điểm trên của ông được thể_hiện trong các bản Hiến_pháp đó Điều 1 của Hiến_pháp Việt_Nam năm 1946 nêu rõ Tất_cả quyền_bính trong nước đều là của toàn_thể nhân_dân Việt_Nam không phân_biệt nòi_giống gái trai giàu nghèo giai_cấp tôn_giáo hay Những việc quan_hệ đến vận_mệnh quốc_gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết Nhân_dân lao_động mà làm chủ Nhà_nước thì dẫn đến một hệ_quả là nhân_dân có quyền kiểm_soát Nhà_nước cử_tri bầu ra các đại_biểu uỷ_quyền cho các đại_biểu đó bàn và quyết_định những vấn_đề quốc_kế_dân_sinh Đây thuộc về chế_độ_dân_chủ đại_diện bên cạnh chế_độ_dân_chủ trực_tiếp Quyền làm chủ và đồng_thời cũng là quyền kiểm_soát của nhân_dân thể_hiện ở chỗ nhân_dân có quyền bãi_miễn những đại_biểu Quốc_hội và đại_biểu Hội_đồng_nhân_dân nào nếu những đại_biểu đó tỏ ra không xứng_đáng với sự tín_nhiệm của nhân_dân Như_thế Hồ_Chí_Minh đã nêu lên quan_điểm dân là chủ và dân làm chủ Dân là chủ có nghĩa là xác_định vị_thế của dân còn dân làm chủ có nghĩa là xác_định quyền nghĩa_vụ của dân Trong nhà_nước của dân với ý_nghĩa đó người_dân được hưởng mọi quyền dân_chủ Bằng thiết_chế dân_chủ nhà_nước phải có trách_nhiệm bảo_đảm quyền làm chủ của dân để cho nhân_dân thực_thi quyền làm chủ của mình trong hệ_thống quyền_lực của xã_hội Quyền_lực của nhân_dân được đặt ở vị_trí cao Điều này có ý_nghĩa thực_tế nhắc_nhở những người lãnh_đạo những đại_biểu của nhân_dân làm đúng chức_trách và vị_thế của mình không phải là đứng trên nhân_dân coi_khinh nhân_dân cậy thế làm càn với dân quên rằng dân bầu mình ra là để làm_việc cho dân mà ông hay quở_trách Nhà_nước do dân Nội_dung này có_thể nói ngắn_gọn là nhà_nước do dân_lập nên do dân ủng_hộ dân làm chủ Hồ_Chí_Minh thường nhấn_mạnh nhiệm_vụ của những người cách_mạng là phải làm cho dân hiểu làm cho dân giác_ngộ để nâng cao được trách_nhiệm làm chủ nâng cao được ý_thức trách_nhiệm chăm_lo xây_dựng nhà_nước của mình Hồ_Chí_Minh thẳng_thừng tuyên_bố rằng việc nước là việc chung mỗi người đều phải có trách_nhiệm ghé_vai gánh_vác một phần quyền_lợi quyền_hạn bao_giờ cũng đi_đôi với trách_nhiệm nghĩa_vụ Ông cũng đưa ra những câu nhận_định đại_loại như Tất_cả các cơ_quan nhà_nước phải dựa vào nhân_dân liên_hệ chặt_chẽ với nhân_dân lắng_nghe ý_kiến và chịu sự kiểm_soát của nhân_dân hay như_ý_kiến Lực_lượng bao_nhiêu là nhờ dân hết nhà_nước muốn điều_hành quản_lý xã_hội có hiệu_quả thì phải dựa vào dân và dân như nước mình như cá phải đem tài dân sức dân của dân làm lợi cho dân Nhà_nước vì dân Theo những người nghiên_cứu về tư_tưởng Hồ_Chí_Minh thì họ cho rằng Hồ_Chí_Minh coi nhân_dân là chủ_thể quyền_lực nhà_nước là công_cụ của nhân_dân là hình_thức để tập_hợp quy_tụ sức_mạnh của toàn dân_tộc vào sự_nghiệp chung chứ Nhà_nước không phải là nơi để thăng quan phát_tài chia nhau quyền_lực lợi_ích và bổng_lộc Bao_nhiêu quyền_hạn đều là của dân_chính quyền từ xã đến Chính_phủ trung_ương đều do dân_cử ra Nhà_nước vì dân theo ông này là một nhà_nước lấy lợi_ích chính_đáng của nhân_dân làm mục_tiêu tất_cả đều vì lợi_ích của nhân_dân ngoài_ra không có bất_cứ một lợi_ích nào khác Đó là một nhà_nước trong_sạch không có bất_kỳ một đặc_quyền_đặc_lợi nào Hồ_Chí_Minh nhấn_mạnh mọi đường_lối chính_sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền_lợi cho dân việc gì có lợi cho dân dù nhỏ cũng cố_gắng làm việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cố_gắng tránh Và nhiệm_vụ của nhà_nước là phải làm cho dân có ăn phải làm cho dân có mặc phải làm cho dân có chỗ ở phải làm cho dân được học_hành Nhà_nước vì dân cũng theo quan_điểm của Hồ_Chí_Minh là từ chủ_tịch nước đến công_chức bình_thường đều phải làm công bộc làm đày_tớ cho nhân_dân chứ không phải làm quan_cách mạng để đè_đầu_cưỡi_cổ nhân_dân như dưới thời đế_quốc thực_dân Ngay như chức_vụ Chủ_tịch nước của mình Hồ_Chí_Minh cũng quan_niệm là do dân uỷ_thác cho và như_vậy phải phục_vụ nhân_dân tức_là làm đày_tớ cho nhân_dân Nhà_nước Pháp_quyền Những nhà soạn_thảo môn Tư_tưởng Hồ_Chí_Minh cho rằng Hồ_Chí_Minh đã sớm thấy được tầm quan_trọng của pháp_luật trong quản_lý xã_hội Điều này thể_hiện trong bản Yêu_sách 19 điểm của nhân_dân An_Nam do ông ký_tên là Nguyễn_ái Quốc gửi đến Hội_nghị Vécxây_Pháp năm 1919 nhưng đã bị phớt_lờ Sau_này khi nắm quyền_lực Hồ_Chí_Minh càng để_ý đến việc xây_dựng và điều_hành nhà_nước một_cách có hiệu_quả bằng pháp_quyền Trên thực_tế cho thấy chỉ một ngày sau khi đọc bản Tuyên_ngôn độc_lập trong phiên họp đầu_tiên của Chính_phủ lâm_thời Hồ_Chí_Minh đã hối_thúc tổ_chức tổng_tuyển_cử càng sớm càng tốt để lập Quốc_hội rồi từ đó lập ra Chính_phủ và các cơ_quan bộ_máy chính_thức khác của Nhà_nước mới Cuộc_Tổng tuyển_cử được tiến_hành gấp_rút và chóng_vánh vào ngày 06 tháng 1 năm 1946 với chế_độ phổ_thông_đầu_phiếu và lần đầu_tiên ở Việt_Nam cũng như lần đầu_tiên ở Đông_Nam_Á_Trong một diễn_biến tiếp_theo vào ngày 2 tháng 3 năm 1946 Quốc_hội Khoá I của nước Việt_Nam Dân_chủ Cộng_hoà đã họp Phiên đầu_tiên lập ra các tổ_chức bộ_máy và các chức_vụ chính_thức của Nhà_nước Hồ_Chí_Minh được bầu làm Chủ_tịch Chính_phủ liên_hiệp đầu_tiên Đây chính là Chính_phủ đã được dựng lên và tự tuyên_bố là có đầy_đủ giá_trị pháp_lý để thay chính_quyền của_Pháp và chính_phủ Trần_Trọng_Kim quản_lý cai_trị chính_thống ở Việt_Nam Các bản Hiến_pháp năm 1946 và Hiến_pháp năm 1959 đã cho thấy Cũng từ năm 1919 Hồ_Chí_Minh đã đề_cập vấn_đề thần_linh pháp_quyền trong đời_sống xã_hội Có Hiến_pháp và pháp_luật nhưng không đưa được vào trong cuộc_sống thì xã_hội cũng sẽ bị rối_loạn Trong thời_kỳ đảm_nhiệm chức_vụ Chủ_tịch nước Hồ_Chí_Minh chú_ý và bỏ công xây_dựng pháp_chế để bảo_đảm quyền làm chủ của dân_chúng Ông cũng tự mình làm_gương về lối sống và làm_việc theo Hiến_pháp và pháp_luật tự_giác khép mình chấp_hành kỷ_luật Ông cũng cho rằng công_tác giáo_dục pháp_luật tuyên_truyền cho mọi người là quan_trọng Đội_ngũ công_bộc Đây cũng là một nội_dung quan_trọng và thường được Hồ_Chí_Minh nhắc nhiều trong tư_tưởng của mình về xây_dựng nhà_nước Một nhà_nước chỉ có_thể có hiệu_lực thực_thi được quyền_lực của mình thông_qua nhân_tố quan_trọng chính là cán_bộ công_chức lính_tráng thừa lại Để chủ_trương chính_sách và lợi_ích của Đảng cầm_quyền được thực_thi thì phải thông_qua từng vị_trí cán_bộ công_chức_viên_chức cụ_thể Hồ_Chí_Minh nêu lên những yêu_cầu sau đây về xây_dựng đội_ngũ cán_bộ công_chức mà ông cho là lý_tưởng để sử_dụng hiệu_quả BULLET Tuyệt_đối trung_thành với cách_mạng Hồ_Chí_Minh nhấn_mạnh lòng trung_thành đó phải được thể_hiện hàng ngày hàng giờ trong mọi lĩnh_vực công_tác BULLET Hăng_hái thành_thạo công_việc giỏi chuyên_môn nghiệp_vụ Ngay trong thời_kỳ đánh nhau với Pháp Hồ_Chí_Minh đã ký Sắc_lệnh số 76 ban_hành Quy_chế công_chức nêu rõ công_chức là người giữ một nhiệm_vụ cụ_thể trong bộ_máy nhà_nước dưới sự lãnh_đạo tối_cao của Chính_phủ Sắc_lệnh cũng nêu lên cách_thức và nội_dung thi_tuyển để bổ_nhiệm vào các ngạch_bậc hành_chính trong bộ_máy chính_quyền BULLET Phải có mối liên_hệ mật_thiết với nhân_dân Phải chống bệnh tham_ô lãng_phí quan_liêu phải luôn_luôn gần dân hiểu dân và vì dân Cán_bộ công_chức xa dân quan_liêu hách_dịch cửa_quyền đối_với nhân_dân đều dẫn đến nguy_cơ làm suy_yếu Nhà_nước thậm_chí làm biến_chất Nhà_nước BULLET Cán_bộ công_chức phải là những người dám phụ_trách có tinh_thần trách_nhiệm Chỉ một tháng sau khi thành_lập nước Việt_Nam Dân_chủ Cộng_hoà Hồ_Chí_Minh gửi thư cho uỷ_ban_nhân_dân các kỳ tỉnh huyện và làng nêu rõ sáu căn_bệnh cần đề_phòng trái_phép cậy thế hủ_hoá tư túng chia_rẽ kiêu_ngạo Ông tuyên_bố rằng Trong quá_trình lãnh_đạo xây_dựng Nhà_nước Bắc_Việt_Hồ_Chí Minh rất phật_ý và thường_xuyên đề_cập đến những tiêu_cực trong Chính_quyền của ông những cán_bộ công_chức lãnh_đạo Đảng và Nhà_nước các cấp dưới quyền của ông thay_vì tỏ ra là những nô tài trung_thành và cúc_cung_tận_tuỵ với nhân_dân thì thực_tế họ hay gặp phải những tiêu_cực như BULLET Đặc_quyền_đặc_lợi Theo Hồ_Chí_Minh thì với những thói cậy mình là người trong cơ_quan chính_quyền để cửa_quyền hách_dịch với dân lạm_quyền đồng_thời để vơ_vét tiền của lợi_dụng chức_quyền để làm lợi cho cá_nhân mình rất nhiều người trong số họ đã sa vào chủ_nghĩa_cá_nhân BULLET Tham_ô lãng_phí quan_liêu Theo Hồ_Chí_Minh thì tham_ô lãng_phí quan_liêu là giặc nội_xâm giặc ở trong lòng thứ giặc nguy_hiểm hơn giặc ngoại_xâm Nhiều người lấy của công dùng vào việc tư quên cả thanh_liêm đạo_đức Tham_ô lãng_phí và bệnh quan_liêu dù cố_ý hay không cũng là bạn đồng_minh của thực_dân và phong_kiến Tội_lỗi ấy cũng nặng như tội_lỗi Việt_gian mật_thám BULLET Tư túng chia_rẽ kiêu_ngạo Những hành_động này gây mất đoàn_kết gây_rối cho công_tác tệ kéo_bè_kéo_cánh bà_con bạn_hữu mình không tài_năng gì cũng kéo vào chức này chức nọ Người có tài có đức nhưng không vừa_lòng mình thì đẩy ra ngoài Ngay cả trong chính_quyền còn chia_rẽ không biết cách làm cho mọi người hoà_thuận với nhau còn có người bênh_vực lớp này chống lại lớp khác Ngoài cậy thế có người còn kiêu_ngạo tưởng mình ở trong cơ_quan Chính_phủ là thần_thánh rồi Cử_chỉ lúc_nào cũng vác_mặt quan_cách mạng làm mất uy_tín của Chính_phủ Tham_khảo BULLET Giáo_trình lý_luận Nhà_nước và Pháp_luật Trường Đại_học Luật Hà_Nội Nhà_xuất_bản Công_an nhân_dân Hà_Nội năm 2008 BULLET Giáo_trình Lý_luận Nhà_nước và Pháp_luật Trường Đại_học Luật Hà_Nội Nhà_xuất_bản Công_an nhân_dân Hà_Nội năm 2003 bản_sao BULLET Giáo_trình lịch_sử Nhà_nước và pháp_luật Việt_Nam Trường Đại_học Luật Hà_Nội nhà_xuất_bản Công_an nhân_dân Hà_Nội năm 2003 bản_sao BULLET Giáo_trình Lịch_sử Nhà_nước và Pháp_luật thế_giới Trường Đại_học Luật Hà_Nội Nhà_xuất_bản Công_an nhân_dân Hà_Nội năm 2003 bản_sao BULLET Nhập_môn Marx_Rius_Eduardo del Rio người dịch Nguyễn_Hà hiệu_đính Bùi_Văn_Nam_Sơn Nhà_xuất_bản Trẻ Thành_phố Hồ_Chí_Minh năm 2006 BULLET Tìm_hiểu Tư_tưởng Hồ_Chí_Minh Lê_Xuân_Nam Nguyễn_Hữu_Vượng_Nhà xuất_bản Tổng_hợp Thành_phố Hồ_Chí_Minh năm 2005 BULLET Một_số vấn_đề Triết_học Mác_Lênin_Lý luận và thực_tiễn tái_bản có bổ_sung Lê_Doãn_Tá_Nhà xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 2003 BULLET Triết_học Mác_Lênin tập II Học_viện chính_trị Quốc_gia Hồ_Chí_Minh Hà_Nội năm 1994 xuất_bản lần thứ ba BULLET Triết_học Mác_Lênin tập III Học_viện chính_trị Quốc_gia Hồ_Chí_Minh Hà_Nội năm 1994 xuất_bản lần thứ ba BULLET Triết_học Mác_Lênin tập II Vụ Công_tác Chính_trị Bộ Giáo_dục và Đào_tạo Nhà_xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 1996 BULLET Kinh_tế Chính_trị Mác_Lênin in lần thứ 2 có sửa_chữa bổ_sung Vũ_Anh_Tuấn_Phạm_Quang_Phân_Tô_Đức Hạnh_Nhà xuất_bản Tổng_hợp Thành_phố Hồ_Chí_Minh năm 2007 BULLET Lịch_sử Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam Bùi_Kim_Đỉnh chủ_biên Nguyễn_Quốc_Bảo_Hoàng_Thị_Điều_Nhà xuất_bản_Lý_luận chính_trị Hà_Nội năm 2004 BULLET Chính_trị Bộ Giáo_dục và Đào_tạo Chủ_biên Lê_Thế_Lạng_Nhà xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 2004 tái_bản có bổ_sung sửa_chữa BULLET Giảng_dạy lý_luận chính_trị và công_tác tư_tưởng sinh_viên trong trường Đại_học và Cao_đẳng Nhiều tác_giả chủ_biên Đào_Duy_Thanh_Nhà xuất_bản Thanh_niên Hà_Nội năm 2006 BULLET Giáo_trình đường_lối cách_mạng của Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam_Bộ Giáo_dục và Đào_tạo Nhà_xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 2006 BULLET Giáo_trình Lịch_sử Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam_Bộ Giáo_dục và Đào_tạo Nhà_xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 2006 BULLET Giáo_trình lịch_sử Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam tái_bản có sửa_đổi bổ_sung Hội_đồng Trung_ương chỉ_đạo biên_soạn giáo_trình Quốc_gia các bộ_môn khoa_học Mác_Lênin_Tư tưởng Hồ_Chí_Minh Nhà_xuất_bản Chính_trị quốc_gia Sự_thật Hà_Nội năm 2003 BULLET Suy_nghĩ về học_thuyết pháp_lý và vai_trò của nó ở Việt_Nam hiện_nay
Học_thuyết về nhà_nước của chủ_nghĩa Marx_Lenin