Trinh sản Trinh sản hay còn gọi là trinh sinh tiếng Anh parthenogenesis từ chữ Hy_Lạp parthenos là cô gái trinh_tiết và genes là phát_sinh là một hình_thức sinh_sản_vô_tính mà trứng không thụ_tinh phát_triển thành cá_thể mới Cơ_chế sinh_học Trinh sản là một hiện_tượng thú_vị ở sinh_vật tuy_nhiên cơ_chế của nó có nhiều điều bí_ẩn cần quan_tâm Thứ nhất là sự tạo ra các trứng lưỡng bội Như ta biết quá_trình tạo giao_tử luôn kèm theo giảm phân Trong trinh sản lưỡng bội giảm phân phải bị biến_dạng để đảm_bảo cho số nhiễm_sắc_thể vẫn giữ nguyên Nhờ các nghiên_cứu của Balbiani 1872 trên Aphis_Weismann 1886 1889 trên Daphnia_Ostracoda và Rotaria người ta biết là các trứng trinh sản chỉ tiết ra 1 thể cực và vẫn giữ nguyên số nhiễm_sắc_thể lưỡng bội Cơ_chế giảm phân bị biến_dạng ở các mức_độ khác nhau dấu_hiệu rõ_rệt nhất là sau khi các nhiễm_sắc_thể tương_đồng tiếp hợp ở kỳ đầu của giảm phân 1 chúng lại tách nhau ra hoàn_toàn ở Diakines giai_đoạn cuối tiền kỳ Meiosis số nhiễm_sắc_thể lại trở về lưỡng bội và phân_chia diễn ra theo kiểu nguyên phân Các đặc_điểm này còn được Strasburger 1904 1908 tìm thấy ở Marsilia_De_Vries 1909 thấy ở Branchipus_Ở_Alchemlla giải tiếp hợp xảy ra sớm hơn còn ở Wikstromia và ở Artemia thì hoàn_toàn không có tiếp hợp Vấn_đề thứ hai là sự xuất_hiện con đực từ trứng trinh sản Morgan 1908 và Bachr 1909 phát_hiện rằng các con đực xuất_hiện qua trinh sản lưỡng bội có bộ nhiễm_sắc_thể thiếu mất 1 hoặc 2 nhiễm_sắc_thể so với con cái Bachr thấy ở noãn_bào chưa giảm phân ở Aphis saliceti có 6 nhiễm_sắc_thể nhưng ở tinh nguyên bào chỉ có 5 Morgan nhận thấy con_cái Phylloxer fallax có 12 nhiễm_sắc_thể với 8 autosome nhiễm_sắc_thể thường và 4 nhiễm_sắc_thể giới_tính X 8A 4X còn con đực chỉ có 10 nhiễm_sắc_thể với 8 autosome và 2 nhiễm_sắc_thể giới_tính X 8A 2X Ông quan_sát và nhận thấy trong phân_chia thành_thục các trứng nhỏ để cho ra con đực 2 nhiễm_sắc_thể giới_tính bị chậm lại trong hậu kỳ chúng không đi vào nhân trứng mà đi vào nhân_thể cực Như_vậy trứng trinh sản có bộ nhiễm_sắc_thể lưỡng bội về autosome nhưng phân ra hai loại loại không có giảm phân về nhiễm_sắc_thể giới_tính có cơ_cấu 4X cho ra con_cái và loại giảm phân về nhiễm_sắc_thể giới_tính có cơ_cấu 2X cho ra con đực Vấn_đề thứ ba là tại_sao các trứng thụ_tinh luôn cho ra con_cái Các nghiên_cứu về Phylloxer và Aphis cho thấy ở 2 loài này khi phân_chia tinh bào bậc I nhiễm_sắc_thể X chỉ đi về 1 phía và tạo nên hai loại tinh bào II loại lớn mang nhiễm_sắc_thể X và loại nhỏ không có nhiễm_sắc_thể X Loại nhỏ không phát_triển và tiêu biến Thiên_nhiên có sự chọn_lọc quả là quyết_liệt để đảm_bảo cho cơ_chế xác_định giới_tính Vấn_đề bí_ẩn thứ tư là ở ong kiến tò_vò trong các trường_hợp trinh sản để cho ra con đực đều là trinh sản đơn_bội Tất_cả các trứng thụ_tinh đều cho ra con_cái và trứng không thụ_tinh cho ra con đực Cả hai loại trứng này đều hình_thành sau khi noãn_bào tiết cả hai thể cực Mevers 1904 1907 cho biết số nhiễm_sắc_thể của tinh nguyên bào ở ong đực là 16 còn số nhiễm_sắc_thể ở các tế_bào của ong cái ong_thợ là 32 Khi nghiên_cứu quá_trình tạo tinh ở ong đực ông thấy ở tinh bào 1 có dấu_hiệu phân_chia có tạo thoi phân_chia xuất_hiện nhiễm_sắc_thể nhưng không xảy ra sự chia nhân kết_quả là tạo nên chỉ 1 tinh bào II và 1 khối nguyên_sinh chất không nhân Phân_chia thứ hai là bình_thường và cho 2 tinh tử Phân_loại Trinh sản tạo nên những cá_thể đơn_bội hoặc lưỡng bội phụ_thuộc vào trạng_thái di_truyền của trứng khi sự phát_triển của phôi bắt_đầu Dó đó có_thể chia trinh sản làm hai loại BULLET Trinh sản đơn_bội Trong các trường_hợp nhân của trứng trải qua các lần giảm phân bình_thường và nhân nguyên cái có cấu_tạo đơn_bội sẽ tạo nên các cơ_thể đơn_bội BULLET Trinh sản lưỡng bội Trong trường_hợp mà nhân của trứng và của cơ_thể trinh sản có cơ_cấu lưỡng bội Động_vật được sinh ra bằng trinh sản bao_giờ cũng là cá_thể cái và nếu lưỡng bội thì chúng giống_hệt mẹ Trinh sản thực_nghiệm Trứng đã chín_muồi có_thể kích_thích để phát_triển bằng các tác_nhân nhân_tạo Đó là các trường_hợp trinh sản thực_nghiệm Người ta có_thể sử_dụng các tác_nhân lý học hoá_học hay cơ_học để kích_thích Hertwig nhận thấy có_thể kích_thích trứng cầu_gai phát_triển bằng xử_lý clorofoc hoặc stricnin Sau đó người ta tìm thấy hàng_loạt các chất khác nhau có khả_năng kích_thích nhiều loại trứng thí_dụ như nước_biển nhược trương hoặc ưu_trương nhiệt_độ cao 32 độ C hoặc thấp 0 10 độ C choáng điện_châm kim thậm_chí chà_xát hoặc lắc Các tác_nhân này có hiệu_quả khác nhau đối_với trứng các loài khác nhau Ví_dụ CO có hiệu_quả cao gây trinh sản ở sao biển nhưng vô_hiệu đối_với cầu_gai Delage 1913 Trứng ếch Rana palustris có_thể hoạt_hoá hoàn_toàn bằng châm kim thường trong khi đó trứng ếch Rana fusca chỉ hoạt_hoá hoàn_toàn khi sử_dụng phương_pháp châm kim có dính máu của Bataillon 1910 1912 Rất lý_thú cho sinh_học phát_triển là trong khi nghiên_cứu xử_lý trứng bằng các tác_nhân khác nhau đã làm xuất_hiện các phôi hợp bào chúng không phân cắt nhưng chứa một số_lượng các nhân khác nhau có kích_thước khác nhau Các phôi như_thế có_thể phát_triển thành các ấu thể bơi tự_do có phủ lông rung Lilie 1906 Đáng chú_ý là phương_pháp xử_lý kép của Loeb_Theo_Loeb đa_số các chất gây trinh sản đã gây hư_hại lớp vỏ của trứng nếu tác_động kéo_dài có_thể làm chết trứng do_đó sau tác_động hư_hại cần phải dùng các chất sửa_chữa các hư_hại đó và hỗ_trợ cho việc tạo màng Ví_dụ như dùng nước_biển ưu_trương có thêm NaCl hoặc MgCl_Phương pháp của Loeb đã làm tăng lên đáng_kể tỷ_lệ phát_triển trinh sản đặc_biệt là ở cầu_gai Đại_diện Động_vật Hiện_tượng trinh sản có_thể gặp ở các loài động_vật như rệp cây Aphidae rệp nho Philoxer_Daphia_Ostracoda côn_trùng cánh_thẳng cánh_màng da_gai giun_tròn ong kiến tò_vò và một_số rệp nhện thậm_chí ở động_vật có xương_sống như thằn_lằn đá nhông cát hay một_số loài cá lưỡng_cư bò_sát Đặc_biệt ở ong còn diễn ra xen_kẽ trinh sản và sinh_sản_hữu_tính Ong_chúa đẻ ra rất nhiều trứng trứng không được thụ_tinh phát_triển thành ong đực bộ nhiễm_sắc_thể n hiện_tượng trinh sản trứng được thụ_tinh phát_triển thành ong_thợ và ong_chúa bộ nhiễm_sắc_thể 2n sinh_sản_hữu_tính Bài chi_tiết Ong Thực_vật Hiện_tượng trinh sinh thường được gặp ở cây bồ_công_anh
Trinh sản