Nguyễn_Thị_Nhỏ Nguyễn_Thị_Nhỏ 1909 1946 là một nhà cách_mạng chống Pháp Bà là người cầm cờ_đỏ búa liềm đầu đoàn biểu_tình chống đàn_áp và sưu cao thuế nặng tại Đức_Hoà ngày 1 tháng 5 năm 1930 Thân_thế Bà còn có biệt_danh là Sáu_Nhỏ sinh năm 1909 trong một gia_đình tiểu_thương tại làng Long_Hồ chợ Ngã_Tư nay là xã Long_An huyện Long_Hồ tỉnh Vĩnh_Long Cha bà là ông Nguyễn_Văn_Vững qua_đời sớm Nhờ sự tảo_tần của thân_mẫu là bà Tống_Thị_Tòng mà các anh_chị_em bà đều được ăn_học Từ nhỏ bà sớm hiểu_biết và chia_sẻ những công_việc khó_nhọc với mẹ Về sau các anh_chị_em bà có nhiều người tham_gia hoạt_động cách_mạng chống thực_dân Pháp như anh_trai bà là ông Nguyễn_Văn_Nhung một trong những người thành_lập Chi_bộ Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội đầu_tiên ở tỉnh Vĩnh_Long và là Bí_thư Tỉnh_uỷ Vĩnh_Long năm 1930 em_gái bà là Nguyễn_Thị_Phụng một đảng_viên hoạt_động ở Chợ_Lớn từng ngồi_tù thời thực_dân Pháp Khởi_đầu con đường cách_mạng Tháng 3 năm 1926 bà hưởng_ứng và phong_trào học_sinh sinh_viên và quần_chúng lao_động khắp Nam_Kỳ xuống_đường để_tang Phan_Chu_Trinh Sau khi đậu sơ_học bà được bổ_nhiệm dạy trường nữ ở Hương_Điểm_Bến_Tre Tại đây bà luôn tuyên_truyền giáo_dục_học_sinh về lịch_sử dân_tộc và tinh_thần yêu nước chống lại quyền thống_trị của thực_dân Pháp Năm 1927 bà được kết_nạp vào Chi_bộ Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội ở Sa_Đéc cùng sinh_hoạt chính_trị với những nhà cách_mạng trẻ tuổi khác như Quản_Trọng_Linh_Quản Trọng_Hoàn Không lâu sau bà chuyển về dạy ở Sa_Đéc học_đường Sa_Đéc Tại đây bà được đưa đi dự lớp huấn_luyện tại tỉnh_bộ Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội ở Sa_Đéc Cũng từ đó bà rời trường đi làm cách_mạng sinh_hoạt chính_trị chung với Hà_Huy_Giáp Nguyễn_Văn_Phát_Bà cũng thường_xuyên có liên_lạc với Châu_Văn_Liêm ở Chợ_Mới Long_Xuyên Đầu năm 1929 bà được cử đi học lớp huấn_luyện chính_trị do Kỳ bộ Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội Nam_Kỳ tổ_chức Lớp do các ông Phạm_Văn_Đồng_Châu Văn_Liêm Nguyễn_Kim Cương_trực tiếp phụ_trách Giữa năm 1929 bà cùng ông Nguyễn_Văn_Phát được điều lên công_tác tại cơ_quan Kỳ bộ đóng ở số nhà 14 đường Lacaze_Chợ_Lớn nay là đường Nguyễn_Tri_Phương_Bấy giờ bà và ông Phát đã có hứa_hẹn kết_duyên vợ_chồng Lúc lên_đường bà hẹn với ông Phát_Hoạt_động tại Sài_Gòn Chợ_Lớn_Ở_Sài_Gòn Nguyễn_Thị_Nhỏ và một_số đồng_chí chịu trách_nhiệm cộng_tác biên_tập in và phát_hành báo Công_Nông_Binh tờ nội_san Bôn sơ vích và tài_liệu Đại_hội lần thứ nhất của Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội Công_việc đang tiến_triển thì ngày 23 tháng 9 năm 1929 do một thành_viên tên Sường tức Hồ_Cao_Cương một thành_viên trong cơ_quan Kỳ bộ chỉ_điểm bà và các ông Nguyễn_Văn_Phát Trần_Ngọc_Quế bị mật_thám Pháp bắt Ngoài_ra các ông Nguyễn_Kim_Cương_Uỷ_viên Ban_Chấp_hành Kỳ_Bộ_Phạm_Văn Đồng Bí_thư Kỳ_Bộ Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội Nam kỳ cũng bị chính_quyền thực_dân Pháp bắt_giữ trong đợt này Bà bị đưa đi giam_giữ ở Khám_Lớn_Sài_Gòn và bị tra_tấn dã_man tuy_nhiên bà vẫn một_mực khai nhận bà với ông Phát là vợ_chồng chủ ngôi nhà 14 đường Lacaze và bà là người ở tỉnh lên Sài_Gòn làm công_việc nội_trợ gia_đình Bị giam 6 tháng do không đủ bằng_chứng chính_quyền thực_dân buộc phải trả tự_do cho bà Tuy_nhiên do ảnh_hưởng của những đòn tra_tấn tai chị về sau thường sưng mủ dẫn đến khả_năng thính_giác bị suy_yếu Vì_vậy về sau bà có biệt_danh là Sáu_Điếc_Tuy bà được trả tự_do nhưng ông Phát vẫn còn bị giam_giữ Tranh_thủ lúc được tha bà liên_lạc ngay với ông Châu_Văn_Liêm tên lúc này là Việt là Bí_thư Kỳ bộ thay ông Phạm_Văn_Đồng đã bị thực_dân Pháp bắt Lúc này Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội đã giải_tán An_Nam_Cộng sản Đảng được thành_lập bà được chuyển kết_nạp vào An_Nam_Cộng sản Đảng tháng 10 năm 1929 Lấy lý_do đi thăm chồng bà được tổ_chức cử vào Khám_Lớn để liên_lạc truyền_đạt chủ_trương quyết_định của tổ_chức từ ngoài vào nhà_tù Các ông Tôn_Đức_Thắng_Phạm_Văn_Đồng và một_số thành_viên Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí hội bị giam trong Khám_Lớn bấy_giờ nhận được quyết_định kết_nạp vào An_Nam_Cộng sản Đảng là do bà mang quyết_định từ ngoài vào Ngày 3 tháng 2 năm 1930 ba tổ_chức cộng_sản ở 3 miền thống_nhất thành Đảng_Cộng_sản_Việt_Nam Nguyễn_Thị_Nhỏ là một trong số lớp người đầu_tiên ở Nam_Kỳ trở_thành đảng_viên của chính_đảng Cộng_sản thống_nhất này Một trong những lãnh_đạo quan_trọng Ngày 4 tháng 6 năm 1930 Trung_ương Đảng tổ_chức nhiều cuộc biểu_tình nông_dân đấu_tranh đòi chính_quyền thực_dân giảm sưu_thuế trong đó có cuộc biểu_tình lớn tại Đức_Hoà tỉnh Chợ_Lớn_Trong đợt này ông Châu_Văn_Liêm_Bí thư Liên_Tỉnh uỷ Chợ_Lớn_Gia_Định người trực_tiếp lãnh_đạo các cuộc biểu_tình này bị mật_thám Pháp bắt được và bị sát_hại sau đó Xứ_uỷ Nam kỳ đã phải cử Lê_Quang_Sung và Nguyễn_Thị_Nhỏ về phụ_trách Tỉnh_uỷ Chợ_Lớn thay ông Châu_Văn_Liêm để ổn_định tình_hình lãnh_đạo quần_chúng chống khủng_bố Với nhiệm_vụ này bà trực_tiếp đi xây_dựng cơ_sở Đảng ở vùng Đức_Hoà tỉnh Chợ_Lớn lập ra Chi_bộ Đảng đầu_tiên ở làng Thạnh_Lợi_Đức_Hoà đi diễn_thuyết kêu_gọi quần_chúng đứng lên làm cách_mạng tại làng Tân_Phú khu_vực chợ Rạch_Nhum v v Tại cuộc họp các đại_biểu tháng 11 năm 1930 ở làng Long_Hiện quận Bến_Lức tỉnh Chợ_Lớn ông Lê_Quang_Sung được bầu Bí_thư Tỉnh_uỷ bà được bầu Phó Bí_thư đầu_tiên của Tỉnh_uỷ Chợ_Lớn_Bấy giờ chính_quyền thực_dân thực_hiện chính_sách đàn_áp và truy_lùng rất gắt_gao những người Cộng_sản Bà phải liên_tục cải_trang ở và hoạt_động nhiều nơi khác nhau Bà về lại Đức_Hoà nhận làm con_nuôi trong một gia_đình là cơ_sở cách_mạng có lúc cải_dạng làm cô_giáo để hoạt_động Do có khả_năng diễn_thuyết và khéo_léo biết xây_dựng các cơ_sở bí_mật vì_vậy mật_thám Pháp tìm cách truy bắt bà ở nhiều nơi trong tỉnh nhưng vẫn không tìm ra được manh_mối Giữa năm 1931 nhiều cơ_sở Đảng bị phá vỡ trong toàn Nam_bộ nhiều thành_viên trong Xứ_uỷ Nam_Kỳ bị bắt Bà cùng với một_số lãnh_đạo Cộng_sản ở Nam_Kỳ như Nguyễn_Văn_Nhung_Ngô_Văn_Chính Nguyễn_Văn Hoành đã họp bàn quyết_định khôi_phục lại Xứ_uỷ lâm_thời Nam_Kỳ_Bà cũng được bầu tham_gia trong Xứ_uỷ lâm_thời khi đó bà mới tròn 22 tuổi Tháng 11 năm 1931 Bí_thư Tỉnh_uỷ Chợ_Lớn_Lê_Quang_Sung bị bắt bà cùng với các đồng_chí còn lại trong Tỉnh_uỷ chịu trách_nhiệm chính trong việc lãnh_đạo khôi_phục và phát_triển phong_trào ở tỉnh Chợ_Lớn địa_bàn hoạt_động có lúc sang cả tỉnh Tân_An Người cách_mạng không bao_giờ khóc với kẻ_thù Cuối năm 1931 trong một chuyến công_tác vào thành_phố Sài_Gòn bà bị mật_thám Pháp phục_kích bắt được Khác với lần bị bắt trước biết bà là một trong những lãnh_đạo Cộng_sản ở Nam_Kỳ nắm giữ nhiều đầu_mối quan_trọng mật_thám Pháp đã cho thực_hiện tra_tấn khốc_liệt đưa ra đối_chất để tìm manh_mối Hà_Huy_Giáp một thành_viên Xứ_uỷ Nam_Kỳ bấy_giờ từng bị bắt đưa ra đối_chất với bà kể lại Không khai_thác được gì chính_quyền Pháp đưa bà sang giam_giữ tại Khám_Lớn_Tại_Khám Lớn bà liên_lạc với các bạn tù nữ tìm cách tiếp_tục hoạt_động thành_lập một Ban trật_tự trong Khám_Lớn để vận_động tù_nhân đấu_tranh với cai_ngục đòi_hỏi quyền_lợi tối_thiểu cho sự sống của tù_nhân Đặc_biệt bà đóng vai_trò quan_trọng trong cuộc đấu_tranh của các tù_nhân ngày 20 tháng 11 năm 1931 phản_đối việc thực_dân Pháp đưa đi xử_tử Lý_Tự_Trọng Sau cuộc đấu_tranh này bà bị đưa vào biệt giam 1 tuần_lễ chân_tay bị còng cho ăn_uống theo hình_phạt nặng nhất Giáp_Tết 1932 bà cùng bạn tù tổ_chức ca_hát tuyệt_thực đấu_tranh đòi cai_ngục mở khoá còng cho các nữ tù_nhân bị còng quá hạn hoặc bị kiệt_sức Bà và nữ đồng_chí Bảo_Lương cùng khám đã sáng_tác bài thơ về xuân ở trong tù tràn_đầy lạc_quan cách_mạng Ngày 2 tháng 9 năm 1933 thực_dân Pháp đưa 120 chính_trị_phạm Cộng_sản ra xử tại phiên_toà Đại_hình đặc_biệt ở Sài_Gòn Nguyễn_Thị_Nhỏ và các đồng_chí Ngô_Gia_Tự_Phạm_Văn_Đồng Nguyễn_Chí Diểu_Phạm_Hùng Lê_Văn_Lương v v bị thực_dân Pháp đưa ra phiên_toà xét_xử kéo_dài từ ngày 2 9 tháng 5 năm 1933 Bà là phụ_nữ duy_nhất đứng lên tố_cáo đanh_thép chế_độ tàn_bạo của thực_dân Pháp bác_bỏ lời buộc_tội với ý_đồ vu_cáo Đảng Cộng_sản Đông_Dương_Sáng ngày 9 tháng 5 năm 1933 toà_án thực_dân Pháp tuyên_án tử_hình 8 người trong đó có Phạm_Hùng Lê_Văn Lương_Lê_Quang_Sung Nguyễn_Thị_Nhỏ 19 án tù khổ_sai chung_thân 79 án tù từ 5 năm đến 20 năm Bà nhìn sang các đồng_chí mỉm cười kiêu_hãnh sau khi nghe kêu án Một viên cảnh_sát Pháp hỏi khi bà bị tuyên_án tử_hình Bà trả_lời cứng_cỏi đanh_thép Vụ án này gây chấn_động chính_trị mạnh trong toàn Nam_Kỳ và lan rộng ra cả nước gây làn_sóng bất_bình trong nhân_dân tiến_bộ thế_giới Do sức_ép dư_luận trong nước và ở Pháp với sự can_thiệp của luật_sư tiến_bộ người Pháp Cancellieri sau đó thực_dân Pháp buộc phải hạ mức án của 8 án tù tử_hình xuống còn khổ_sai chung_thân riêng Nguyễn_Thị_Nhỏ lãnh án 15 năm tù khổ_sai Ngày 16 tháng 5 năm 1933 thực_dân Pháp đưa tàu Armand_Rousseau với 33 lính áp_tải bí_mật rời cảng Sài_Gòn đưa 89 tù_nhân cộng_sản đi đày Côn_Đảo trong đó có Nguyễn_Thị_Nhỏ_Khi phong_trào Đông_Dương đại_hội phát_triển mạnh nhà cầm_quyền thực_dân Pháp phải nới_tay trong việc giải_quyết các yêu_sách ở thuộc địa Giữa năm 1935 một đoàn đại_biểu Mặt_trận Bình_dân Pháp đi thị_sát các nhà_tù ở Đông_Dương_Trong đoàn có nhà_báo tiến_bộ Pháp Louis_Marie_Ferreux_Được tiếp_xúc với nhà_báo này bà đề_nghị ông viết bài tố_cáo chế_độ thực_dân Pháp ở Đông_Dương_Nhờ sự vận_động tích_cực của Ferreux và tổ_chức quốc_tế Công_hội Đỏ tiếp_sức can_thiệp tháng 7 năm 1935 Toàn_quyền Pháp ở Đông_Dương buộc phải ra_lệnh đặc_xá Nguyễn_Thị_Nhỏ_Những năm cuối đời Dù được trả tự_do nhưng sức_khoẻ của bà bị suy_sụp nhanh_chóng do những lần tra_tấn Bà bị buộc quản_thúc tại Châu_Thành Vĩnh_Long nay thuộc thành_phố Vĩnh_Long cho đến sau Nam_Kỳ khởi_nghĩa Sau năm 1940 bà trở về sống tại quê nhà Do sức_khoẻ quá suy_yếu bà không tham_gia hoạt_động nào nữa Mặc_dù vậy bà vẫn còn kịp nhìn thấy những thành_quả một đời cách_mạng khi kịp chứng_kiến sự thành_công của Cách_mạng_Tháng_Tám Ngày 21 tháng 11 năm 1946 bà đã vĩnh_biệt chồng là ông Nguyễn_Văn_Phát lúc đó là Chủ_tịch Uỷ_ban kháng_chiến hành_chính tỉnh Vĩnh_Long và 5 con_thơ Vinh_danh Để ghi_nhận công_lao của bà ngày 4 tháng 4 năm 1985 chính_quyền Thành_phố Hồ_Chí_Minh đã đặt tên bà cho một con đường thực_tế là 2 đoạn đường riêng_biệt trước đó có tên là đường Dương_Công_Trừng đi qua các quận 5 6 11 Tân_Bình
Nguyễn_Thị_Nhỏ