Chiến_tranh La_Mã_Parthia_Các cuộc chiến_tranh La_Mã_Parthia_Từ năm 66 TCN 217 SCN là một loạt các cuộc xung_đột giữa đế_quốc Parthia với người La_Mã_Đây là chuỗi các cuộc xung_đột đầu_tiên của những gì sẽ là cuộc chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư kéo_dài 719 năm Những cuộc xâm_lược đầu_tiên chống lại Parthia của cộng_hoà La_Mã đã bị đẩy lui đáng chú_ý là trong trận Carrhae năm 53 TCN Trong cuộc nội_chiến La_Mã của những người giải_phóng vào thế_kỷ 1 trước Công_nguyên người Parthia đã tích_cực hỗ_trợ Brutus và Cassius xâm_lược Syria và giành được những vùng lãnh_thổ ở vùng Cận_Đông_Tuy nhiên với việc chấm_dứt cuộc nội_chiến lần thứ hai của người La_Mã đã mang đến một sự hồi_sinh cho sức_mạnh của người La_Mã ở Tây_Á_Vào năm 113 sau Công_nguyên Hoàng_đế La_Mã_Trajan đã tiến_hành cuộc chinh_phục phía đông và việc đánh_bại người Parthia đã trở_thành một ưu_tiên chiến_lược ông đã thành_công trong việc tàn_phá kinh_đô của Parthia_Ctesiphon rồi đưa Parthamaspates của Parthia lên làm vị vua bù_nhìn Vị vua kế_vị của Trajan_Hadrian sau đó đã đảo_ngược chính_sách của người tiền_nhiệm và có ý_định thiết_lập lại Euphrates như là giới_hạn cho sự kiểm_soát của La_Mã_Tuy nhiên trong thế_kỷ thứ 2 chiến_tranh trên khắp Armenia đã nổ ra một lần nữa vào năm 161 khi Vologases_IV đánh_bại người La_Mã ở đó Một cuộc phản_công của người La_Mã dưới sự chỉ_huy của Statius_Priscus đã đánh_bại người Parthia ở Armenia và đưa một người tranh_đoạt ngôi_vị được họ ủng_hộ ngồi lên ngai_vàng Armenia cùng với đó một cuộc xâm_lược khác vào vùng Lưỡng_Hà lên đến đỉnh_điểm trong năm 165 với việc cướp phá Ctesiphon_Trong năm 195 Hoàng_đế Septimius_Severus đã tiến_hành một cuộc xâm_lược vào vùng Lưỡng_Hà người La_Mã đã chiếm_đóng Seleucia_Babylon và sau đó bị cướp phá Ctesiphon một lần nữa vào năm 197 Parthia cuối_cùng đã sụp_đổ nhưng không phải do bàn_tay của người La_Mã mà_lại dưới tay Ardashir I của nhà Sassanid ông ta đã tiến vào thành Ctesiphon trong năm 226 Dưới thời Ardashir và những vị vua kế_vị ông cuộc chiến_tranh Ba Tư_La_Mã tiếp_tục diễn ra giữa đế_quốc Sassanid và Roma_Tham vọng phía Tây của Parthia Sau khi giành chiến_thắng trong các cuộc chiến_tranh Seleucid_Parthia và sáp_nhập một phần_lớn đất_đai của đế_chế Seleukos người Parthia bắt_đầu tập_trung vào việc bành_trướng lãnh_thổ về phía Tây_Những hành_động bành_trướng của người Parthia ở phía tây bắt_đầu dưới triều_đại của Mithridates I và trong suốt triều_đại của ông nhà Arsaces đã thành_công trong việc mở_rộng quyền_lực của họ vào Armenia và Lưỡng_Hà_Đây là khởi_đầu của một vai_trò quốc_tế cho đế_quốc Parthia một giai_đoạn mà cũng đòi_hỏi sự giao_thiệp với Roma_Mithridates_II đã tiến_hành đàm_phán với Sulla nhằm thiết_lập một liên_minh La_Mã_Parthia nhưng không thành_công khoảng năm 105 TCN Sau năm 90 TCN sức_mạnh của Parthia đã bị suy_giảm bởi những xung_đột triều_đại trong khi cùng lúc đó quyền_lực của người La_Mã ở Anatolia đã sụp_đổ Quan_hệ La_Mã_Parthia sau đó đã được khôi_phục lại khi Lucullus xâm_chiếm miền Nam_Armenia và đánh_bại Tigranes vào năm 69 TCN tuy_nhiên một lần nữa không có thoả_thuận rõ_ràng nào được thực_hiện Cộng_hoà La_Mã và Parthia_Khi Pompey nắm quyền phụ_trách cuộc chiến_tranh ở phía Đông ông mở lại cuộc đàm_phán với Phraates_III họ đã đi đến một thoả_thuận và quân_đội của cả La_Mã và Parthia đã xâm_lược Armenia vào năm 66 65 TCN nhưng ngay sau đó đã một tranh_chấp phát_sinh về biên_giới sông Euphrates giữa Roma và Parthia_Pompey từ_chối công_nhận danh_hiệu Vua của các vị vua cho Phraates và đưa ra sự phân_xử về tranh_chấp giữa Tigranes và vua Parthia đối_với Corduene_Cuối cùng Phraates đã khẳng_định lại sự thống_trị của ông ta đối_với vùng Lưỡng_Hà trừ các vùng phía tây của Osroene mà đã trở_thành một nước chư_hầu của La_Mã_Vào năm 53 TCN Crassus đã chỉ_huy một cuộc xâm_lược vào vùng Lưỡng_Hà với kết_quả thảm_khốc trong trận Carrhae đây là thất_bại tồi_tệ nhất đối_với người La_Mã kể từ sau trận Cannae_Crassus và con trai ông Publius đã bị đánh_bại và bị giết bởi một đội quân Parthia dưới quyền tướng Surena_Phần lớn lực_lượng của ông giết hoặc bị bắt làm tù_binh trong số 42 000 người khoảng một_nửa đã tử_trận một phần trong số đó đã rút về được Syria và phần còn lại trở_thành tù_binh chiến_tranh Một năm sau người Parthia đã phát_động các cuộc đột_kích vào Syria và trong năm 51 TCN thái_tử Pacorus cùng tướng Osaces đã tiến_hành một cuộc xâm_lược lớn nhưng quân_đội của họ lại bị rơi vào một cuộc phục_kích của người La_Mã dưới quyền Cassius gần Antigonea và Osaces đã bị giết chết Trong cuộc nội_chiến của Caesar người Parthia đã không có hành_động gì nhưng họ vẫn duy_trì quan_hệ với Pompey Sau khi Pompey thất_bại và qua_đời một lực_lượng dưới quyền Pacorus đã tới trợ_giúp cho viên tướng của phe Pompey_Caecilius_Bassus người đã bị quân_đội phe Caesar bao_vây tại thung_lũng Apamea_Với việc cuộc nội_chiến kết_thúc Julius_Caesar đã xây_dựng kế_hoạch cho một chiến_dịch chống lại Parthia nhưng vụ ám_sát ông đã ngăn_chặn cuộc chiến_tranh Trong cuộc nội_chiến của những người giải_phóng tiếp_theo sau đó người Parthia tích_cực hỗ_trợ Brutus và Cassius và phái một đạo quân tới chiến_đấu cho họ trong trận Philipii vào năm 42 TCN Sau thất_bại này người Parthia dưới sự chỉ_huy của Pacorus lại tiếp_tục xâm_chiếm lãnh_thổ của La_Mã trong năm 40 TCN cùng chung với Quintus_Labienus một vị tướng La_Mã trước_kia ủng_hộ Brutus và Cassius_Họ nhanh_chóng tràn qua Syria và đánh_bại quân_đội La_Mã trong tỉnh tất_cả các thành_phố bờ biển với ngoại_lệ là thành Tyre đã đón_nhận người Parthia_Pacorus sau đó tiến vào xứ Judea của nhà Hasmonea và lật_đổ chính_quyền chư_hầu La_Mã của vua Hyrcanus II rồi đưa người cháu trai của ông ta là Antigonus 40 37 TCN lên thay_thế Trong khi đó Marcus_Antonius đã phái Ventidius tới chống lại Labienus vốn đang tấn_công Anatolia_Labienius nhanh_chóng đánh_đuổi trở_lại Syria bởi quân_đội La_Mã và mặc_dù các đồng_minh Parthia của ông ta đã đến hỗ_trợ ông ta đã bị đánh_bại bị bắt làm tù_binh và sau đó bị hành_quyết Sau khi phải đón_nhận thêm một thất_bại khác gần Cổng_Syria người Parthia rút khỏi Syria Họ chỉ quay trở_lại vào năm 38 TCN nhưng đã bị Ventidius đánh_bại hoàn_toàn và bản_thân Pacorus thì cũng tử_trận Ở Judea_Antigonus đã bị Herod lật_đổ với sự giúp_đỡ của người La_Mã trong năm 37 TCN Sự kiểm_soát của người La_Mã đối_với Syria và Judea đã được phục_hồi Marcus_Antonius sau đó đưa một đội quân đông_đảo tiến vào Azerbaijan nhưng đoàn thiết_bị công thành của ông và đội quân hộ_tống của nó đã bị cô_lập và bị xoá_sổ trong khi các đồng_minh Armenia của ông ta lại đào_ngũ Không đạt được tiến_triển nào trong việc chống lại các vị_trí của người Parthia người La_Mã đã rút_lui với tổn_thất nặng_nề Trong năm 33 TCN Antonius một lần nữa có_mặt ở Armenia và thiết_lập một liên_minh với vua Media chống lại với cả Octavius và người Parthia nhưng những mối bận_tâm khác buộc ông ta phải rút để lại toàn_bộ khu_vực nằm dưới sự kiểm_soát của Parthia_Đế quốc La_Mã và Parthia_Những cuộc chiến_tranh bất_phân_thắng_bại Dưới sự đe_doạ của một cuộc chiến_tranh sắp xảy ra giữa hai cường_quốc Gaius_Caesar và Phraataces đã tạo ra một phác_thảo thoả_hiệp giữa hai cường_quốc trong năm 1 SCN Theo thoả_thuận Parthia tiến_hành rút quân khỏi Armenia và chấp_nhận sự bảo_hộ trên thực_tế của La_Mã đối_với toàn_bộ quốc_gia này Tuy_nhiên sự cạnh_tranh quyền kiểm_soát của La_Mã_Ba_Tư và ảnh_hưởng ở Armenia tiếp_tục suy_giảm trong vài thập_kỷ tới Với việc vua Parthia_Artabanus_III quyết_định đưa người con trai mình Arsaces ngồi lên ngai_vàng Armenia bỏ trống đã gây ra một cuộc chiến_tranh với Roma vào năm 36 SCN Artabanus_III sau đó đã đạt được một đồng_thuận chung với viên tướng La_Mã_Lucius_Vitellius về việc từ_bỏ tuyên_bố của Parthia đối_với phạm_vi ảnh_hưởng của họ ở Armenia Một cuộc khủng_hoảng mới đã nổ ra vào năm 58 khi người La_Mã xâm_chiếm Armenia sau khi vua Parthia_Vologases_I đưa người em_trai Tiridates ngồi lên ngai_vàng Armenia Quân_đội La_Mã dưới quyền Corbulo đã lật_đổ Tiridates và thay_thế ông ta bằng một hoàng_tử Cappadocia_Điều này buộc người Parthia phải tiến_hành đáp trả và một loạt các chiến_dịch bất_phân_thắng_bại xảy ra ở Armenia ngay sau đó Cuộc chiến_tranh đã kết_thúc vào năm 63 khi người La_Mã đồng_ý cho_phép Tiridates và con_cháu ông ta cai_trị Armenia với điều_kiện là họ được các hoàng_đế La_Mã ban cho vương_quyền Chiến_tranh Parthia của Trajan_Một loạt các cuộc chiến_tranh mới đã bắt_đầu vào thế_kỷ thứ 2 trong thời_gian đó người La_Mã luôn giữ thế thượng_phong trước Parthia_Trong năm 113 hoàng_đế La_Mã_Trajan quyết_định rằng đây là thời_điểm chín_muồi để giải_quyết vấn_đề phía Đông một lần và mãi_mãi bằng cách đánh_bại hoàn_toàn Parthia và sáp_nhập Armenia cuộc chinh_phục của ông đánh_dấu một sự thay_đổi có chủ_ý trong chính_sách của La_Mã đối_với Parthia và một sự thay_đổi trọng_tâm trong chiến_lược của đế_quốc Vào năm 114 Trajan xâm_chiếm Armenia sáp_nhập nó thành một tỉnh La_Mã và giết chết Parthamasiris người được đặt trên lên ngai_vàng của Armenia bởi người họ_hàng của ông ta vua của Parthia_Osroes_I_Năm 115 hoàng_đế La_Mã chiếm_đóng miền bắc Lưỡng_Hà và cũng sáp_nhập nó vào Roma cuộc chinh_phục vùng_đất này được coi là cần_thiết Tiếp đó người La_Mã đánh chiếm kinh_đô của Parthia_Ctesiphon trước khi dong thuyền xuống hạ_lưu đến Vịnh Ba Tư_Tuy nhiên trong năm này cũng đã nổ ra các cuộc khởi_nghĩa ở Palestine Syria và phía bắc Lưỡng_Hà trong khi một cuộc khởi_nghĩa lớn khác của người Do Thái nổ ra trong lãnh_thổ La_Mã khiến cho nguồn_lực của quân_đội La_Mã bị trải rộng ra một_cách nghiêm trong Trajan còn thất_bại trong việc đánh chiếm Hatra mà tránh được thất_bại hoàn cho người Parthia_Lực_lượng Parthia cũng đã tấn_công các vị_trí quan_trọng và các đơn_vị đồn_trú La_Mã tại Seleucia_Nisibis và Edessa đã bị cư_dân địa_phương đánh_đuổi Trajan sau đó đánh_bại được quân khởi_nghĩa ở vùng Lưỡng_Hà và đưa hoàng_tử Parthia_Parthamaspates lên làm vua chư_hầu rồi rút về Syria Trajan qua_đời vào năm 117 trước khi ông có_thể tiếp_tục cuộc chiến_tranh Chính_sách của Hadrianus và những cuộc chiến_tranh bành_trướng khác Người kế_vị của Trajan_Hadrianus đã kịp_thời đảo_ngược chính_sách của người tiền_nhiệm Ông đã quyết_định rằng mối quan_tâm của Roma là thiết_lập lại Euphrates như là giới_hạn đối_với sự kiểm_soát trực_tiếp của nó và sẵn_sàng trở_lại status quo ante với việc từ_bỏ lãnh_thổ của Armenia Lưỡng_Hà và Adiabene trao lại cho các vị vua trước_đây của chúng cùng các vị vua chư_hầu Một lần nữa ít_nhất là trong nửa thế_kỷ Roma tránh hoạt_động can_thiệp vào phía đông của sông Euphrates Chiến_tranh trên khắp Armenia nổ ra một lần nữa vào năm 161 khi Vologases I đánh_bại người La_Mã ở đó chiếm Edessa và tàn_phá Syria Trong năm 163 người La_Mã đã phản_công dưới sự chỉ_huy của Statius_Priscus và đánh_bại người Parthia ở Armenia rồi đưa một người tranh vị do họ ủng_hộ lên làm vua của Armenia Sang năm sau Avidius_Cassius bắt_đầu một cuộc xâm_lược vào vùng Lưỡng_Hà giành chiến_thắng trong các trận chiến tại Dura_Europos và Seleucia rồi cướp phá Ctesiphon vào năm 165 Dịch_bệnh có_thể là bệnh đậu_mùa mà đang càn_quét Parthia lúc bây_giờ lan sang quân_đội La_Mã dẫn đến sự rút_lui của họ Vào năm 195 hoàng_đế Septimius_Severus bắt_đầu một cuộc xâm_lược mới vào vùng Lưỡng_Hà và chiếm_đóng Seleucia_Babylon rồi sau đó cướp phá Ctesiphon một lần nữa vào năm 197 Các cuộc chiến_tranh sau đó đã dẫn đến việc người La_Mã giành lại khu_vực phía bắc Lưỡng_Hà tới tận khu_vực xung_quanh Nisibis và Singara_Một cuộc_chiến cuối_cùng chống lại người Parthia đã được hoàng_đế Caracalla tiến_hành ông đã cướp phá Arbela vào năm 216 nhưng sau khi ông bị ám_sát người kế_nhiệm ông là Macrinus đã bị đánh_bại bởi người Parthia gần Nisibis và đã phải bồi_thường chiến_phí Sự trỗi dậy của nhà Sassanid_Đế quốc Parthia cuối_cùng đã bị Ardashir I lật_đổ khi ông tiến vào Ctesiphon trong năm 226 Nhà Sassanid đã tập_trung quyền_lực về trung_ương nhiều hơn so với các triều_đại Parthia_Cho đến khi nhà Sassanid lên nắm quyền người La_Mã vẫn chủ_yếu là những kẻ xâm_lược Tuy_nhiên nhà Sassanid vốn là người Ba Tư đã quyết_định xâm_chiếm lại toàn_bộ đất_đai mà triều_đại Achaemenid đã từng nắm giữ mà bây_giờ đã bị mất Chủ_nghĩa dân_tộc nhiệt_thành của họ khiến cho họ trở_thành kẻ_thù tích_cực hơn đối_với người La_Mã hơn người Parthia đã từng Xem thêm BULLET Danh_sách các vị vua Parthia_Liên kết ngoài BULLET www allempires com BULLET Parthians at Philippi_A_Case_Study in an Ancient_Proxy_War
Chiến_tranh La Mã-Parthia