Võ_Công Tồn_Võ_Công_Tồn 1891 1942 là một nhà chí_sĩ cách_mạng Việt_Nam Ông cùng với Nguyễn_An_Ninh được xem là hai tấm gương lớn về hoạt_động cách_mạng ở Nam_Bộ nửa đầu thế_kỷ XX Thân_thế Ông tên thật là Võ_Văn_Tồn sinh năm 1891 tại làng Long_Hiệp tổng Long_Hưng_Hạ quận Trung_Quận tỉnh Chợ_Lớn nay thuộc xã Long_Hiệp huyện Bến_Lức tỉnh Long_An Song_thân của ông là ông Võ_Văn_Suốt và bà Nguyễn_Thị_Hâm người gốc Phan_Thiết mưu_sinh bằng nghề hát_bội sau đó chuyển vào Nam_định_cư khai_phá vùng_đất mới bên bờ sông Rạch_Chanh làm_ruộng tại ấp Cá_Trê nay là ấp Lò_Gạch và xây_dựng lò sản_xuất gạch ngói Nhờ lao_động cần_cù việc kinh_doanh của gia_đình ngày_càng phát_đạt Ông Suốt thường dùng lẫm lúa của gia_đình làm nơi dạy chữ Nho và Quốc_ngữ để mở_mang trí_tuệ cho con_em trong vùng rất được dân_chúng tín_nhiệm từng làm đến chức Hương_Cả vì_vậy ông còn được gọi là Cả Suốt_Thiếu thời Cha_mẹ Võ_Văn_Tồn là người hào_hiệp còn ông lại ưa_chuộng công_bằng chính_trực nên ông được cha thay chữ lót ở họ tên đổi thành Võ_Công Tồn_Gia_đình giỏi kinh_doanh trọng sự học nên từ nhỏ ông được cha_mẹ thương_yêu chăm_sóc và dạy_dỗ kỹ_lưỡng tiếp_thu được những kiến_thức tiến_bộ của nền văn_hoá phương Tây_Thuở nhỏ ông học lớp nhất Cours_Superieur ở trường Bến_Lức sau đó học tiếp 6 năm Trung_học ở trường nội_trú Taberd_Sài_Gòn_Tuy nhiên do là con duy_nhất nên ông không học tiếp nữa mà trở về phụng_dưỡng song_thân và lập gia_đình Hoạt_động trong Thanh_niên Cao_vọng Đảng và Hội khuyến_học Nam_Kỳ_Là người bặt_thiệp chánh trực lại hâm_mộ thể_thao văn_nghệ thích giao_du với nhiều người ông kết_thân với nhiều bạn_bè đồng_chí có đạo_đức yêu nước danh_tiếng lan ra khắp Nam_Kỳ_Khi chí_sĩ Nguyễn_An_Ninh về nước và tổ_chức các cuộc diễn_thuyết ở Vườn_Lài về đạo_đức luân_lý Đông_Tây về tư_tưởng văn_hoá dân ước dân_quyền dân đạo ông bắt_đầu nhận_thức về hành_động cứu nước theo con đường cách_mạng_tư_sản dân_quyền Năm 1923 ông gia nhập Thanh_niên Cao_vọng Đảng sau_này là Hội_kín Nguyễn_An_Ninh_Ông cũng là một trong những mạnh_thường_quân ủng_hộ tài_chính cho Nguyễn_An_Ninh thành_lập và duy_trì hoạt_động tờ báo La_Cloche fêlée Với tính_cách ưa cải lẻ và ham đấu_tranh trọng công_bình chính_trực ông kế_thừa uy_tín và sự_nghiệp của cha thường đề_xuất việc mở ra trường_học bênh_vực kẻ yếu và được tiếng Dân ưa quan ghét Ông thường được dân_chúng cử tham_gia chức_việc trong làng lần_lượt giữ các chức Hương_hào Xã_trưởng Hương_cả Năm 1926 ông cùng Trần_Huy_Liệu mở cuộc vận_động đón_tiếp Bùi_Quang_Chiêu từ Pháp về Đồng_thời ông cũng tích_cực quyên_góp tiền cổ_động cho đám_tang chí_sĩ Phan_Chu_Trinh và là một trong 12 thành_viên của Ban tổ_chức tang_lễ Vì việc này ông bị ghi vào_sổ bìa đen của chính_quyền thực_dân Pháp Năm 1927 ông_tổ_chức cho một_số thanh_niên Gò_Đen sang Pháp du_học như Nguyễn_Văn_Tạo_Phạm_Văn_Phấn_Cù_Là Phấn Nguyễn_Văn_Bích Lại_Thành_Hưng_Võ_Công_Phụng con trai ông Đồng_thời ông cũng cổ_động ủng_hộ tài_chính tổ_chức thành_lập chi_nhánh Hội Khuyến_học Nam_Kỳ tại Gò_Đen và 3 trường_học ở Long_Hiệp_Long_Can Long_Định_Hội có một tủ_sách đầy_đủ của Tự_lực văn_đoàn và những quyển sách bị chính_quyền thực_dân cấm lưu_hành bấy_giờ như của Phan_Bội_Châu_Phan Chu_Trinh Nguyễn_An Ninh_Hàng tháng Hội tổ_chức mời diễn_giả từ Sài_Gòn Chợ_Lớn đến diễn_thuyết nhiều đề_tài thu_hút được nhiều lớp người trong vùng đến nghe Mục_đích của Hội là tổ_chức học_tập nâng cao dân_trí tuyên_truyền thức_tỉnh tinh_thần quốc_gia dân_tộc cho quần_chúng nhân_dân Cũng trong năm này ông đem phần_lớn tài_sản của mình để mua một chiếc tàu của Mỹ về sửa_chữa đặt tên là Đại phúc kinh để làm phương_tiện vượt biển cho một_số thanh_niên Nam_Bộ sang Quảng_Châu_Trung_Quốc tham_gia các lớp huấn_luyện của Việt_Nam Thanh_niên Cách_mạng Đồng_chí Hội Cuối năm 1927 ông sang Pháp thăm con là Võ_Công Phụng_Tại đây ông đã có những cuộc tiếp_xúc với các chí_sĩ yêu nước như Nguyễn_Văn_Tạo_Phan_Văn_Trường Nguyễn_Văn Trân Nguyễn_Thế_Truyền Nguyễn_An_Ninh_Chính quyền Pháp rất lo_ngại những cuộc tiếp_xúc này vì_vậy sau khi ông về nước đã bị chính_quyền thực_dân Pháp tạm giam tại Sài_Gòn 25 ngày nhưng do không có chứng_cứ buộc_tội và được gia_đình lo_lót nên đã thả ông sau đó Trở về quê_hương tiếp_nhận sản_nghiệp từ cha_ông liên cho thực_hiện một_số cải_cách đã được học_hỏi ở Pháp như trả thêm lương cho công_nhân thực_hiện 8 giờ lao_động 1 ngày và tiếp_tục ủng_hộ tài_chính cho các trường_học Tư_gia và lò gạch của gia_đình ông trở_thành nơi huấn_luyện cũng như cư_trú của nhiều nhà cách_mạng Tham_gia Việt_Nam Quốc_dân Đảng Cuối năm 1928 một_số đảng_viên Việt_Nam Quốc_dân Đảng ở Bắc_Kỳ được bí_mật phái vào Nam để gây_dựng cơ_sở và thành_lập Kỳ bộ Việt_Nam Quốc_dân Đảng ở Sài_Gòn Được Nguyễn_Phương_Thảo vận_động ông tham_gia quyên_góp và trở_thành đại_diện của Việt_Nam Quốc_dân Đảng ở Nam_Kỳ dự_kiến sẽ là Trưởng ban tuyên_truyền của Kỳ bộ Tuy_nhiên đến năm 1929 thực_dân Pháp truy_quét giam_cầm hàng_loạt thành_viên các tổ_chức chính_trị hoạt_động bí_mật chống chính_quyền thực_dân tại Nam_Kỳ như Hội_kín Nguyễn_An_Ninh Việt Nam_Thanh niên Cách_mạng Đồng_chí Hội Đảng Tân_Việt Việt_Nam_Quốc dân Đảng Ông cũng bị bắt và bị đưa ra Toà đại_hình Sài_Gòn xét_xử cùng với Trần_Huy_Liệu Nguyễn_Phương_Thảo_Hà_Thuận Hồng_Ông bị kết_án 5 năm tù vì tội chứa_chấp những thành_phần quốc_sự tuy_nhiên do lo_lót tiền nên bản_án của ông giảm xuống còn 18 tháng và bị đày đi Hà_Tiên cùng lượt với Nguyễn_An_Ninh_Một nhân_sĩ ngoài Đảng Trong thời_gian thụ_án ông và Nguyễn_An_Ninh có nhiều lần tiếp_xúc với những người Cộng_sản và dần thể_hiện sự tán_thành đường_lối đấu_tranh của họ Sau khi ra tù ông về quê củng_cố lại hoạt_động kinh_doanh lò gạch Bấy_giờ cơ_sở sản_xuất gạch ngói của ông có trên 300 công_nhân là cơ_sở kinh_doanh lớn có ảnh_hưởng đến_nỗi người_dân địa_phương không gọi nơi này theo địa_danh cũ là ấp Cá_Trê mà gọi bằng tên mới là ấp Lò_Gạch_Mặc dù bị chính_quyền thực_dân Pháp theo_dõi ông vẫn thường_xuyên chu_cấp tài_chính cho các hoạt_động quốc_sự của những người Cộng_sản Ngày 3 tháng 5 năm 1935 ông ra tranh_cử và đắc_cử_chức Hội_đồng địa_hạt Chợ_Lớn vì_vậy dân_chúng còn gọi ông là Hội_đồng Tồn_Với địa_vị này ông nhiều lần tìm cách tranh_thủ thực_hiện tự_do dân_chủ cho dân_chúng Nam_Kỳ ủng_hộ Nguyễn_An_Ninh đăng_đàn diễn_thuyết về Quyết_định lấy công_nông làm nền_tảng nhưng có_thể bao_gồm cả giai_cấp tư_sản nhằm giành quyền tự_quyết dân_tộc và chủ_trương Tiến tới một cuộc đại_hội Đông_Dương_Ông nhiều lần ủng_hộ tài_chính và tham_gia tích_cực trong việc tổ_chức dân_chúng đi đón và đưa thỉnh_nguyện thư như các lần đón Jules_Brévié_Toàn quyền Đông_Dương_Justin_Godart Thanh_tra đặc_biệt về tình_hình ở Đông_Dương_Marius_Moutet Bộ_trưởng Thuộc địa Ông cũng có sự đóng_góp rất tích_cực về tài_chánh cho nhiều tờ báo của Đảng Cộng_sản như tờ L Avant_Garde_Tiên_Phong Le_Peuple_Dân_Chúng Lao_động Đông_Dương tạp_chí Bạn Dân Thế_giới Mới_Năm 1938 miền Tây_Nam Kỳ xảy ra thiên_tai lũ_lụt lớn ông cùng các nhà từ_thiện hảo_tâm vận_động thành_lập Uỷ_ban cứu_tế dân đói Cà_Mau gởi kiến_nghị lên Thống_đốc Nam_Kỳ_Michel_Pagès đòi giải_quyết cứu đói đồng_thời quyên_góp cứu_trợ ở Cà_Mau Năm 1939 ông tiếp_tục đắc_cử trong cuộc bầu_cử Hội_đồng quản hạt thành_phố Tháng 9 năm 1939 Chiến_tranh thế_giới thứ hai bùng_nổ ở châu_Âu_Ở_Đông_Dương nhà cầm_quyền Pháp liền tuyên_bố thiết_quân_luật ráo_riết truy_lùng bắt_bớ và sát_hại các nhà yêu nước và chiến_sĩ cách_mạng hòng ngăn_ngừa nhân_dân Việt vùng lên tự giải_phóng mình Nguyễn_An_Ninh bị bắt ở ấp Lò_Gạch_Một tuần sau Võ_Công Tồn cũng bị bắt về tội chứa_chấp Nguyễn_An_Ninh_Ông bị giam tại Tà_Lài cùng với Dương_Quang_Đông Trần_Văn_Giàu Trần_Huy Liệu Nguyễn_Văn_Tạo_Dương Bạch_Mai Nguyễn_Văn Nguyễn_Tô_Ký_Ngày 16 tháng 4 năm 1940 Toà tiểu hình Sài_Gòn tuyên_án gần 100 người trong đó Võ_Công Tồn chịu án 4 năm tù 10 năm biệt_xứ đày ra Côn_Đảo Ông bị giam ở Banh II là nơi dành riêng cho các chính_trị_phạm được liệt vào nguy_hiểm nhất cùng với Nguyễn_An_Ninh_Tạ_Thu_Thâu_Phan_Khắc Sửu_Trần_Ngọc_Danh Do điều_kiện lao_tù khắc_nghiệt ông qua_đời tại Nhà_tù Côn_Đảo ngày 16 tháng 6 năm 1942 do bị bệnh kiết_lỵ Vinh_danh Nói về Võ_Công Tồn giáo_sư Trần_Văn_Giàu phát_biểu Võ_Công Tồn cùng với Nguyễn_An_Ninh là hình_ảnh của núi Hai Vì hai tấm gương lớn về hoạt_động cách_mạng ở Nam_Bộ nửa đầu thế_kỷ XX Do những đóng_góp của mình ngày 4 tháng 6 năm 1986 ông được Hội_đồng_Nhà_nước Cộng_hoà_Xã_hội_chủ_nghĩa_Việt_Nam truy_tặng Huân_chương Kháng_chiến hạng Ba Tên ông được đặt cho một con đường tại tỉnh_lỵ Long_An theo quyết_định số 2554 QĐ UB ngày 18 10 1997 của UBND tỉnh Long_An Một_số đường_phố và trường_học tại Long_An cũng được mang tên ông Khu nhà và lò gạch của gia_đình ông được Bộ Văn_hoá Thông_tin Việt_Nam xếp_hạng di_tích quốc_gia theo Quyết_định 02 2004 QĐ BVHTT ngày 19 tháng 1 năm 2004 Hậu_duệ Năm 1907 ông lập gia_đình với bà Đào_Thị_Nhã con gái ông Đào_Văn_Thung một thầy_thuốc nổi_tiếng ở ấp Tri_Lộc xã Phước_Vân quận Cần_Đước tỉnh Chợ_Lớn nay thuộc huyện Cần_Đước tỉnh Long_An Ông_bà có với nhau nhiều mặt con nhiều người đều kế_tục sự_nghiệp của cha BULLET Võ_Thuý_Viên con gái thứ 8 sinh năm 1922 cán_bộ hoạt_động nội_thành dưới sự lãnh_đạo của Trần_Bạch_Đằng và Nguyễn_Văn_Nguyệt_Ba Nguyệt_Chồng là liệt_sĩ Nguyễn_Thành_Luông uỷ_viên Thường_vụ xứ Đoàn Thanh_niên cứu_quốc Nam_Bộ phụ_trách tuyên_huấn BULLET Võ_Công Danh con trai thứ 9 sinh năm 1923 chiến_sĩ Vệ_quốc_đoàn khu VIII Nam_Bộ nhân_viên Cục An_ninh R Cục Binh_vận cán_bộ Tổng_cục vật_tư khu 8 Sở giao_thông vận_tải thành_phố Hồ_Chí_Minh BULLET Võ_Công Hiền con trai thứ 10 sinh năm 1926 cán_bộ địa_phương Mặt_trận Việt_Minh_Liên_Việt Uỷ_viên Uỷ_ban Mặt_trận Dân_tộc Giải_phóng miền Nam Việt_Nam tỉnh Long_An và phụ_trách thể_thao văn_nghệ cựu tù Côn_Đảo Liên_kết ngoài BULLET Di_tích lịch_sử Nhà và lò gạch Võ_Công Tồn
Võ_Công Tồn