Tiên_Giác_Hải_Tịnh Tiên_Giác_Hải_Tịnh 1788 1875 là một thiền_sư Việt_Nam thuộc tông Lâm_Tế đời thứ 37 Sư từng trụ_trì chùa Từ Ân ở Gia_Định làm Tăng cang chùa Thiên_Mụ ở Huế và được đánh_giá là một nhà_sư có đức_độ được ca_ngợi khắp miền trải qua 73 năm hành_đạo không lúc_nào nhà_sư quên đi sự hưng suy của đạo_pháp Thân_thế và hành_trạng Sư có tục_danh là Nguyễn_Tâm_Đoan sinh ngày 30 tháng Năm năm Mậu_Thân 1788 là con của ông Nguyễn_Hầu_Cẩm quê ở Gia_Định Thành_phố Hồ_Chí_Minh ngày_nay Năm Nhâm_Tuất 1802 14 tuổi Sư được cha dẫn vào chùa Từ Ân ở Gia_Định làm lễ xin xuất_gia tu_hành Trụ_trì chùa Từ Ân lúc bấy_giờ là Thiền_sư Phật_Ý Linh_Nhạc liền giao Tâm_Đoan cho đệ_tử của mình là Thiền_sư Tổ_Tông_Viên Quang trụ_trì chùa Giác_Lâm dạy_dỗ Sau đó Tâm_Đoan được thầy Tổ_Tông_Viên Quang đặt pháp_danh là Tiên_Giác hiệu là Hải_Tịnh_Nhờ chú_tâm tu học nên sau một thời_gian nhà_sư Tiên_Giác_Hải_Tịnh gọi tắt là Hải_Tịnh trở_thành một danh tăng uyên_bác Năm Tân_Tỵ 1821 Thiền_sư Phật_Ý Linh_Nhạc_viên_tịch ở chùa Từ Ân có_lẽ sư Hải_Tịnh được thầy cử đến trông_coi chùa Từ Ân trong khi Hoà_thượng Liên_Hoa tức Thiền_sư Thiệt_Thành_Liễu_Đạt đang bận hoằng_hoá ở kinh_đô Huế_Tháng_Ba năm Ất_Dậu 1825 vua Minh_Mạng cho vời Hoà_thượng Hải_Tịnh ra trụ_trì chùa Thiên_Mụ ở Huế_Sách_Đại_Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ ghi Năm Ất_Dậu_Minh_Mạng thứ_sáu tháng 3 cho vời Sư chùa Từ Ân ở Phiên_An là Nguyễn_Tâm_Đoan khiến sung làm Trụ_trì chùa Thiên_Mụ_Ngài_Hải Tịnh giữ chức Tăng cang chùa Thiên_Mụ ở Huế một thời_gian thì phạm lỗi liên_đới bị cách_chức và bị đày làm_việc nặng ở chùa này Theo Đại_Nam_Thực_Lục Chính Biên_Đệ nhị kỷ Quyển_CCVII tháng 10 và 11 cho biết Kỷ_Hợi_Minh_Mệnh năm thứ 20 1839 mùa đông tháng 10 Sư chùa Thiên_Mụ có tên Nguyễn_Văn_Huấn vì ghen nên giết người Bộ Hình và Viện Đô_Sát xét_hỏi qua một năm không khám_phá ra manh_mối Đến nay Khoa đạo là Nguyễn_Sĩ_Đăng_Lê Tập bí_mật đi dò_xét tìm được tình_trạng đều thưởng cho mỗi người 10 lạng bạc và gia một cấp Khi án giao xuống đình_thần xét Huấn bị xử_trảm hậu Sư_trưởng Nguyễn_Tâm_Đoan cách bỏ chức Trụ_trì chuẩn bắt phải làm_việc nặng_nhọc tại chùa ấy Năm Tân_Sửu 1841 vua Thiệu_Trị lên_ngôi Hoà_thượng Hải_Tịnh mới được phục_hồi_chức Tăng cang Tuy_nhiên vì lúc đó ở chùa Thiên_Mụ đã có Tăng cang Nguyễn_Văn_Thường tức Hoà_thượng Tế_Bổn_Viên_Thường nên sư Hải_Tịnh vẫn phải ở chùa Thiên_Mụ chờ khi nào có chùa quan chùa do vua lập nào thiếu Tăng cang thì sẽ cử thay_thế Trong tờ dụ ngày 16 tháng 3 năm Thiệu_Trị nguyên_niên 1841 viết như sau Nguyên Trụ_trì chùa Thiên_Mụ là Nguyễn_Tâm_Đoan trước nhân can_án phạm lỗi bị cách bỏ chức Tăng cang nhưng chuẩn cho ở chùa ấy làm công_việc nặng_nhọc để chuộc tội gần đây đã biết xấu_hổ ăn_năn lỗi trước truyền gia_ân khoan miễn cho Nguyễn_Tâm_Đoan_Bộ Lễ hãy cấp hoàn một văn_bằng Tăng cang và vẫn chuẩn cho ở tại chùa này làm_việc chờ khi có chùa quan nào khuyết Trụ_trì sẽ bổ_sung Sau đó Tăng cang Tiên_Giác_Hải_Tịnh được bổ Trụ_trì chùa Long_Quang 1841 1842 Đến ngày 16 tháng 9 năm Thiệu_Trị thứ hai 1842 Tăng cang Hải_Tịnh được triều_đình cử đến Trụ_trì chùa Giác_Hoàng ở trong kinh_thành Huế thay_thế cho Tăng cang Nguyễn_Nhất_Định tức Hoà_thượng Tánh_Thiên_Nhất_Định vì lý_do bị bệnh không kham nổi việc chùa xin cho về sơn_dã Theo Khâm_Định_Đại_Nam Hội_Điển_Sự_Lệ_Nhà Xuất_Bản Thuận_Hoá 1993 Tập 8 trang 201 có chép Năm Thiệu_Trị thứ 2 1842 chuẩu lời tâu Tăng cang chùa Giác_Hoàng là Nguyễn_Tâm_Đoan_Hoà thượng Hải_Tịnh chuẩn chiếu như lệ Nguyễn_Nhất_Định_Hoà thượng Tánh_Thiên_Nhất_Định tháng cấp 3 quan_tiền 1 phương gạo Năm Đinh_Mùi 1847 vua Thiệu_Trị mất vua Tự Đức kế_vị có_lẽ lúc đó Hoà_thượng Hải_Tịnh đã xin từ_chức Tăng cang chùa Giác_Hoàng để về Gia_Định để Trụ_trì chùa Giác_Lâm như xưa Năm Kỷ_Dậu 1849 Thiền_sư Hải_Tịnh thiết_lập Giới_đàn đàn truyền giới cho tăng sĩ và cư_sĩ Chư_Tăng nhân giới_đàn đó cùng suy_tôn Thiền_sư Hải_Tịnh làm Hoà_thượng đường đầu truyền giới lúc đó Hoà_thượng Hải_Tịnh được 61 tuổi Vào giữa thế_kỷ 19 ở Nam_Kỳ vấn_đề nghi_lễ trong Phật_giáo xuất_hiện phong_trào Ứng phú Nguyên nghĩa của Ứng phú Ứng là lời mời Phú là đi đến Ứng phú có nghĩa là lời mời chư Tăng đến nhà để làm lễ về Phật_giáo danh_từ bình_dân gọi là đi đám như lễ cầu_an tang_lễ cầu_siêu Bấy_giờ Hoà_thượng Hải_Tịnh nhận thấy rằng khoa Ứng phú đang lan_tràn khắp_nơi từ thành_thị đến thôn_quê không_thể ngăn_chặn được vì_vậy phương_cách tốt hơn hết là tìm cách hướng_dẫn phong_trào đi theo đúng hướng trong giới_luật tránh bớt những hành_động của chư_tăng bị phàm_tục lôi_cuốn làm mất phẩm_cách giới hạnh ảnh_hưởng không tốt cho tiền_đồ Phật_giáo Vì_vậy vào_khoảng năm Canh_Tuất 1850 Hoà_thượng Hải_Tịnh triệu_tập một cuộc đại_hội của chư_tăng và các thầy theo khoa Ứng phú tại chùa Giác_Lâm để phổ_biến chủ_trương bảo_vệ và phát_huy tinh_hoa của khoa Ứng phú theo đúng với đạo Phật cổ_truyền đồng_thời Hoà_thượng cũng đề_nghị thành_lập cơ_sở học_tập cho khoa Ứng phú để thực_hiện chủ_trương đó và được tán_đồng Ngay trong năm đó 1850 Hoà_thượng Hải_Tịnh cho trùng_tu viện Quan_Âm thành chùa Giác_Viên để dùng chùa này làm cơ_sở học_tập cho khoa Ứng phú Trong khi đó Hoà_thượng vẫn phát_triển việc giảng_dạy cho chư Tăng ở chùa Giác_Lâm như Thiền_sư Tổ_Tông_Viên Quang đã thực_hiện từ trước Năm Nhâm_Tý 1852 ông hương đăng già là người sáng_lập và trông_coi chùa Giác_Viên chưa rõ họ tên mất Hoà_thượng Hải_Tịnh cử đệ_tử là Thiền_sư Minh_Vi_Mật_Hạnh làm trụ_trì chùa Giác_Viên_Năm_Kỷ Mùi 1859 niên_hiệu Tự Đức thứ 12 quân Pháp vào đánh chiếm thành Gia_Định san bằng dinh_luỹ của triều Nguyễn_Chùa_Từ_Ân và chùa Khải_Tường nằm trong vòng lửa_đạn của chiến_tranh Trụ_trì chùa Từ Ân lúc đó là Thiền_sư Tiên_Tín_Chánh_Trực huynh_đệ của Hoà_thượng Hải_Tịnh phải bỏ chùa chạy loạn trong khi vội_vàng chỉ đem giấu được một_vài kỷ_vật nhỏ của chùa nhờ vậy_mà sau_này khi xây_dựng lại chùa Từ Ân ở Phú_Lâm chùa còn giữ được vài kỷ_vật Chùa Giác_Lâm và chùa Giác_Viên vì ở xa chiến_trận nên không bị nguy_hại gì Năm sau 1860 vua Tự Đức cử Nguyễn_Tri_Phương làm Thống_đốc quân_vụ Phạm_Thế_Hiển làm Tham_tá quân_vụ vào Gia_Định hợp cùng Tôn_Thất Hiệp lo chống lại quân Pháp Quân_Pháp tấn_công vào Đại đồn Chí_Hoà sau khi đồn này thất_thủ 24 tháng 2 năm 1861 chiến_tranh Việt_Pháp lan rộng dần khắp Gia_Định và các tỉnh lân_cận Dân_chúng ở Gia_Định chạy tản_cư chư Tăng ở chùa Giác_Lâm và Giác_Viên cũng bỏ chạy chỉ còn Hoà_thượng Hải_Tịnh bảy mươi ba tuổi và vài vị sư già ở lại chùa Năm Nhâm_Tuất 1862 triều_đình Huế phải ký hiệp_ước nhượng cho Pháp ba tỉnh miền đông Nam_Kỳ_Năm 1867 quân Pháp đánh chiếm hết cả sáu tỉnh Nam_Kỳ biến vùng_đất này thành_thuộc địa của họ Sau đó dân_chúng và các nhà_sư lần_hồi quay về đầy_đủ vì người Pháp muốn mua_chuộc lòng dân nên tỏ ra dễ_dãi mọi bề Năm Kỷ_Tỵ 1869 Hoà_thượng Hải_Tịnh đã 81 tuổi biết rằng mình không còn trụ thế bao_lâu nữa nên sắp_đặt việc thừa_kế ở hai chùa Giác_Lâm và Giác_Viên như sau Đệ_tử lớn là Thiền_sư Minh_Vi_Mật_Hạnh trụ_trì chùa Giác_Lâm đệ_tử nhỏ hơn là Thiền_sư Minh_Khiêm_Hoằng_Ân trụ_trì chùa Giác_Viên_Năm_Tân Mùi 1871 Hoà_thượng Hải_Tịnh hợp cùng chư Hoà_thượng ở các tỉnh Nam_Kỳ tổ_chức Đại giới_đàn tại chùa Tây_An ở núi Sam_Châu_Đốc_An Giang_Năm_Ất_Hợi 1875 Hoà_thượng Hải_Tịnh lại tổ_chức Giới_đàn đàn truyền giới ở chùa Thiên_Ân Gia_Định đệ_tử của Hoà_thượng Hải_Tịnh là Minh_Khiêm_Hoằng_Ân được phong làm Giáo thọ Ngày mùng 8 tháng 11 năm ấy 1875 Hoà_thượng Tiên_Giác_Hải_Tịnh cho gọi các đệ_tử về chùa Giác_Lâm để phó chúc Hoà_thượng dạy các đệ_tử phải chăm_lo tham học nghiên_cứu kinh_điển trau_dồi đạo_đức phẩm_hạnh không nên ham_thích theo khoa Ứng phú dễ bị sa_ngã mà cần phải tu tập thiền_định để giải_thoát cảnh luân_hồi sanh tử Đúng giờ Ngọ ngày hôm đó Hoà_thượng Hải_Tịnh_viên_tịch thọ 87 tuổi Đồ chúng lập tháp thờ Hoà_thượng Hải_Tịnh ở khuôn_viên chùa Giác_Lâm_Lúc còn tại thế Hoà_thượng Hải_Tịnh có biên_tập quyển Tông_phái sự_tích hiện còn tàng_trữ trong chùa Từ Ân mới ở Phú_Lâm thuộc Quận 6 Thành_phố Hồ_Chí_Minh Xem thêm BULLET Chùa Từ Ân_BULLET_Chùa_Giác Lâm_BULLET_Chùa_Giác_Viên Sách tham_khảo chính BULLET Thích_Thanh_Từ_Thiền sư Việt_Nam Thành_hội Phật_giáo TP Hồ_Chí_Minh ấn_hành 1992 BULLET Nguyễn_Hiền_Đức_Lịch sử Phật_giáo Đàng_Trong_Nhà xuất_bản TP Hồ_Chí_Minh 1995 BULLET Thiền_Hoà tử Huệ_Chí_Buổi đầu của Phật_giáo Gia_Định in trong sách Hội_thảo khoa_học 300 năm Phật_giáo Gia_Định_Sài_Gòn TP Hồ_Chí_Minh Nhà_xuất_bản TP Hồ_Chí_Minh 2002
Tiên_Giác_Hải_Tịnh