Phong_trào giải_phóng dân_tộc Phong_trào giải_phóng dân_tộc là phong_trào đấu_tranh đòi quyền độc_lập dân_tộc và bảo_vệ độc_lập dân_tộc của các nước thuộc_địa trên thế_giới trong thế_kỷ XX chủ_yếu từ sau Chiến_tranh thế_giới thứ hai năm 1945 Trước Thế_Chiến II đa_số các nước kém phát_triển trên thế_giới là thuộc địa của các nước giàu_có Các nước đế_quốc đã ra_sức bóc_lột tài_nguyên nhân_lực vật_lực của các nước thuộc_địa gây mâu_thuẫn gay_gắt giữa người_dân thuộc địa và chính_phủ chính_quốc Xuất_hiện các phong_trào đòi quyền độc_lập dân_tộc trở_thành nước_độc lập tự_do không bị nước khác áp_đặt quyền cai_trị nhưng đa_số bị dập tắt do các nguyên_nhân khác nhau Sau 1945 chủ_nghĩa_thực_dân cũ bước_đầu bị sụp_đổ Tuyên_ngôn Quốc_tế Nhân_quyền là tuyên_ngôn về các quyền cơ_bản của con_người được Đại_hội_đồng Liên_Hợp_Quốc thông_qua ngày 10 tháng 12 năm 1948 tại Palais de Chaillot ở Paris_Pháp mang đến tiếng_nói cho các dân_tộc bị áp_bức Cách_mạng giải_phóng dân_tộc thành_công tại một_số nước tiên_phong như In đô nê xi a và Việt_Nam lan ra các nước khác trên thế_giới Phong_trào giải_phóng dân_tộc bắt_đầu diễn ra sôi_nổi mạnh_mẽ và rộng_lớn ở Đông_Nam_Á và Đông_Bắc_Á_Từ 1954 1960 hệ_thống thuộc địa tan_vỡ nhanh_chóng sự phát_triển mạnh_mẽ của phong_trào giải_phóng dân_tộc phong_trào lan rộng sang Châu_Phi Mỹ La_Tinh_Ở đây đặc_biệt phải tính tới vai_trò của Chủ_nghĩa_Cộng_sản tác_động về mặt tư_tưởng và nhân_sự của Đệ_Tam_Quốc_tế đứng đầu là Liên_Xô_Các nước đế_quốc cũ bị Thế_chiến II làm kiệt_quệ đành phải từ_bỏ thuộc địa của mình như Pháp Anh Bồ_Đào_Nha Tây_Ban_Nha Ấn_Độ là trường_hợp điển_hình khi mà thực_dân Anh đồng_ý trao_trả quyền độc_lập năm 1947 Đồng_thời sự phát_triển của khoa_học_kỹ_thuật và kinh_tế của các nước này làm giảm sự lệ_thuộc của họ vào khai_thác tài_nguyên tại các thuộc địa Các phong_trào quyền con_người và quyền bình_đẳng tại các quốc_gia như phong_trào bình_đẳng giới thiểu_số da đen đã làm thay_đổi cơ_cấu chính_trị tại các quốc_gia phát_triển nhiều đảng_phái cấp_tiến lên lãnh_đạo khiến họ dần_dần chấp_nhận quyền độc_lập của các quốc_gia thuộc địa Đồng_thời tổn_thất nặng_nề trong các cuộc chiến_tranh tại các nước thuộc_địa đã buộc các nước Chủ_nghĩa_thực_dân phải từ_bỏ tham_vọng của mình Thất_bại nặng_nề tại Trận_Điện_Biên_Phủ năm 1954 đã buộc Pháp phải rút quân tại Việt_Nam Một loạt các thuộc địa của Anh Quốc đã được độc_lập vì lý_do tương_tự Tại một_số nước thuộc_địa Chủ_nghĩa_thực_dân mới dễ được chấp_nhận hơn dần_dần thay_thế chủ_nghĩa_thực_dân kiểu cũ Đại_hội_đồng Liên_hiệp_Quốc khoá XV năm 1960 đã thông_qua văn_kiện Tuyên_ngôn về thủ_tiêu hoàn_toàn Chủ_nghĩa_thực_dân kêu_gọi trao_trả độc_lập cho các quốc_gia và dân_tộc thuộc địa đặc_biệt đến Đại_hội_Đồng Liên_hiệp_Quốc 1963 đã thông_qua tuyên_ngôn về thủ_tiêu hoàn_toàn các hình_thức chế_độ phân_biệt chủng_tộc Sự đấu_tranh giành quyền tự_do bình_đẳng và quyền con_người vẫn tiếp_tục diễn ra tại ngay cả các nước đã độc_lập Chế_độ phân_biệt chủng_tộc bị xoá_bỏ Nam_Phi sau hơn 300 năm tồn_tại vào năm 1994 Sự ra_đời của hệ_thống các nước xã_hội_chủ_nghĩa và cuộc chiến_tranh Lạnh cũng thúc_đẩy các quốc_gia tích_cực ảnh_hưởng và tranh_chấp tới các quốc_gia thuộc địa cũ Hệ_thống các nước xã_hội_chủ_nghĩa tích_cực tài_trợ cho các cuộc đấu_tranh giành độc_lập và thiết_lập chế_độ xã_hội_chủ_nghĩa tại các nước Trong khi đó theo chủ_nghĩa chống cộng đứng đầu là Mỹ cũng thúc_đẩy quá_trình trao độc_lập và thành_lập các Chính_phủ bù_nhìn chính_quyền Mỹ tại các nước thuộc_địa cũ nhiều người cho đó là Chủ_nghĩa_thực_dân mới của Mỹ Các cuộc chiến_tranh hoặc xung_đột diễn ra thường_xuyên giữa hai phe này tại các quốc_gia ở châu_Á như tại Indonesia hay Malaysia châu_Mỹ Latin_Từ cuối thế_kỷ XX và sang thế_kỷ XXI đa_số các nước trên thế_giới đã giành được độc_lập Tuy_nhiên sự lệ_thuộc của các nước nghèo và các nước giàu trong khi các nước giàu vẫn can_thiệp vào chính_trị của các nước nghèo vẫn phổ_biến Thế_giới bị phân_cực trước từ hai thái_cực đã chuyển sang đa cực xoay quanh các nước mạnh trên thế_giới Hoa_Kỳ Châu_Âu Nga Trung_Quốc Chủ_nghĩa_thực_dân mới của các cường_quốc áp_đặt lên các nước Châu_Phi và một_số nước ở Châu_Á_Châu_Mỹ vẫn diễn ra mạnh_mẽ Giai_đoạn 1918 1923 Cách_mạng Tháng_Mười cuộc Chiến_tranh thế_giới thứ nhất 1914 1918 kết_thúc đã mở ra một thời_kỳ phát_triển mới trong phong_trào giải_phóng dân_tộc ở các nước thuộc_địa và nửa thuộc địa Sau cách_mạng tháng 10 Vladimir_Ilyich_Lenin đã thay_mặt Bolshevik công_bố Sắc_lệnh về hoà_bình của Nhà_nước Xô_Viết trong đó lên_án mọi chính_sách bạo_lực cường_quyền phản_đối chiến_tranh xâm_lược bảo_vệ hoà_bình và quyền bình_đẳng quyền tự quyết_định vận_mệnh của các quốc_gia dân_tộc trên thế_giới Lênin nêu rõ Chiến_tranh là một tội_ác lớn nhất đối_với nhân_loại Chúng_ta đấu_tranh chống sự dối_trá của các chính_phủ trên lời_nói thì tất_cả đều nói về hoà_bình về công_lý nhưng trong việc_làm lại tiến_hành những cuộc chiến_tranh xâm_lược và cướp_bóc Lần đầu_tiên chiến_tranh xâm_lược của chủ_nghĩa_đế_quốc bị lên_án bị coi là tội_ác lớn nhất chống lại nhân_loại Tiếng_vang của Cách_mạng_tháng_Mười_Nga đã vượt qua biên_giới của nó tác_động mạnh_mẽ đến hầu_khắp các quốc_gia dân_tộc trên hành_tinh Sau những năm_tháng khủng_khiếp của Chiến_tranh thế_giới thứ nhất 1914 1918 nhân_dân ở các nước thuộc_địa và nửa thuộc địa những người phải chịu gánh nặng của chiến_tranh đã tìm thấy ở Cách_mạng tháng Mười những niềm hi_vọng to_lớn đối_với mình thúc_đẩy họ vùng dậy đấu_tranh giành quyền sống giành độc_lập dân_tộc Năm 1927 trong cuốn sách sách_giáo_khoa lý_luận chính_trị đầu_tiên của cách_mạng Việt_Nam Đường kách mệnh nhà cách_mạng Việt_Nam Nguyễn_Ái_Quốc 1890 1969 giới_thiệu cuộc Cách_mạng_Tháng_Mười_Nga ông coi đó là con đường giải_phóng cho dân_tộc khỏi ách thực_dân Châu_Á_Châu_Á là khu_vực đông dân nhất thế_giới bao_gồm những nước có lãnh_thổ lớn với nguồn tài_nguyên thiên_nhiên hết_sức phong_phú Từ cuối thế_kỷ XIX các nước Châu_Á đã trở_thành những nước thuộc_địa nửa thuộc địa của chủ_nghĩa_thực_dân như Anh Pháp Mỹ Nhật_Bản Hà_Lan chịu ách bóc_lột nô_dịch nặng_nề Sau Chiến_tranh thế_giới thứ nhất phong_trào cách_mạng giải_phóng dân_tộc ở các nước châu_Á lên cao và lan rộng hơn cả so với châu_Phi và Mĩ la tinh Ở Trung_Quốc ngày 4 5 1919 phong_trào cách_mạng rộng_lớn chống chủ_nghĩa_đế_quốc đã bùng_nổ mở_đầu cho cuộc cách_mạng dân_chủ mới tiếp_diễn trong suốt 30 năm sau đó Phong_trào Ngũ_Tứ đã thúc_đẩy phong_trào công_nhân Trung_Quốc nhanh_chóng kết_hợp với chủ_nghĩa Mác_Lênin và dẫn đến việc thành_lập Đảng Cộng_sản Trung_Quốc năm 1921 Năm 1921 Cuộc_Cách mạng Mông_Cổ 1921 thắng_lợi Đến năm 1924 nước Cộng_hoà nhân_dân Mông_Cổ nhà_nước dân_chủ nhân_dân đầu_tiên ở Châu_Á được thành_lập Với sự ủng_hộ và giúp_đỡ của giai_cấp vô_sản Nga nước Cộng_hoà nhân_dân Mông_Cổ đã đứng vững và từng bước_tiến lên con đường xây_dựng Chủ_nghĩa_Xã_hội Trong những năm 1918 1922 nhân_dân Ấn_Độ đã tăng_cường đấu_tranh chống Thực_dân Anh Nhiều cuộc bãi_công lớn của công_nhân với hàng chục vạn người tham_gia kéo_dài hàng tháng đã lan lộng khắp cả nước Đồng_thời phong_trào nổi_dậy của nông_dân cũng liên_tiếp bùng_nổ chống lại bọn địa_chủ phong_kiến và Đế_quốc Anh Ở Thổ_Nhĩ_Kì cuộc chiến_tranh giải_phóng dân_tộc 1919 1922 do giai_cấp tư_sản lãnh_đạo đã kết_thúc thắng_lợi Ngày 29 10 1923 chế_độ_cộng_hoà được thiết_lập Thổ_Nhĩ_Kì có điều_kiện để trở_thành một nước có chủ_quyền và bước vào thời_kì phát_triển mới Năm 1919 nhân_dân Ápganixtan thu được thắng_lợi trong cuộc chiến_tranh giải_phóng dân_tộc buộc đế_quốc Anh phải công_nhận quyền độc_lập chính_trị của mình Cũng vào năm 1919 nhân_dân Triều_Tiên đã nổi dây khởi_nghĩa chống đế_quốc Nhật_Bản Những năm sau Cách_mạng_tháng_Mười_Nga phong_trào giải_phóng dân_tộc ở châu_Phi và Mỹ latinh cũng có những bước phát_triển mới Châu_Phi Ở châu_Phi phong_trào đấu_tranh mạnh_mẽ nhất là ở Ai_Cập Năm 1918 những tiểu_tổ xã_hội_chủ_nghĩa xuất_hiện ở Cairô_Alêchxanđri_Poócxait rồi hợp_nhất thành Đảng Xã_hội và từ năm 1921 mang tên Đảng Cộng_sản Ai_Cập Trong những năm 1918 1923 đã diễn ra cuộc đấu_tranh giành độc_lập hoàn_toàn cho Ai_Cập bằng con đường hoà_bình hợp_pháp do giai_cấp tư_sản dân_tộc khởi_xướng Bị thực_dân Anh đàn_áp phong_trào vẫn tiếp_tục dâng cao và chuyển_biến thành khởi_nghĩa vũ_trang trong nhiều thành_thị Công_nhân xe_điện đường_sắt ở Cairô công_nhân khuân_vác ở Alêchxanđri các viên_chức cơ_quan nhà_nước đã bãi_công Trong nhiều làng_xã tỉnh_thành các uỷ_ban cách_mạng mang tên gọi Xô_viết được thành_lập Nhân_dân Ai_Cập đã anh_dũng đấu_tranh nhưng do thiếu sự lãnh đao thống_nhất nên đến đầu tháng 4 1919 thực_dân Anh đã đàn_áp được khởi_nghĩa vũ_trang Cuối năm 1921 cuộc khởi_nghĩa mới lại bùng_nổ Thực_dân Anh buộc phải đi đến những nhượng_bộ bề_ngoài Tháng 2 1922 Chính_phủ Anh phải tuyên_bố huỷ_bỏ chế_độ bảo_hộ và trao_trả độc_lập cho Ai_Cập Xuntan_Atmét_Phuát đổi danh_hiệu là vua Phuát I tháng 5 1923 hiến_pháp mới được ban_hành Tuy_vậy trên thực_tế ảnh_hưởng của đế_quốc Anh vẫn giữ nguyên Quân_đội Anh vẫn đóng ở Ai_Cập thực_dân Anh còn nắm quyền nội_trị ngoại_giao và đô_hộ trực_tiếp vùng Xuđăng_Ở_Tuynidi phong_trào diễn ra sôi_nổi trong những năm 1920 1922 Phong_trào công_nhân phát_triển mạnh_mẽ Đồng_thời giai_cấp tư_sản dân_tộc đứng đầu là Xaalibi cũng dấy lên phong_trào đòi_hỏi những quyền_lợi chính_đáng cho Tuynidi_Thực dân Pháp chẳng_những bác_bỏ các yêu_sách đó mà_còn đàn_áp phong_trào Lập_tức làn_sóng biểu_tình phản_đối và bãi_công sôi_sục diễn ra khắp cả nước Phong_trào đấu_tranh_chính_trị lên tới đỉnh_cao vào tháng 4 1922 đòi_hỏi phải khẩn_trương thực_hiện những cải_cách hiến_pháp Tháng 6 1922 chính_phủ Pháp buộc phải ban_hành sắc_lệnh về cải_cách hiến_pháp ở Tuynidi_Phong trào đấu_tranh_vũ_trang bùng lên mạnh_mẽ ở nhiều vùng Marốc thuộc Pháp và đặc_biệt Marốc thuộc Tây_Ban_Nha Giữa năm 1921 các bộ_lạc Rớp thuộc Tây_Ban_Nha dưới sự lãnh_đạo của Ápđen_Kêrim đã đánh_bại đạo quân của tướng Xinvéttôrơ gồm 12 000 binh_lính với 120 khẩu đại_bác Ngày 19 9 1921 trong đại_hội các bộ_lạc dưới sư lãnh_đạo của Ápđen_Kêrim_Cộng hoà Ríp độc_lập đã ra_đời và tồn_tại được đến năm 1926 Ở châu_Phi nhiệt_đới cũng bùng_nổ phong_trào đấu_tranh chống đế_quốc Phong_trào bãi_công rộng_lớn ở Nạm_Phi diễn ra trong những năm 1918 1920 Đảng Cộng_sản Nam_Phi ra_đời năm 1921 Đảng Đại_hội quốc_dân Tây_Phi thành_lập năm 1920 và Đại_hội toàn Phi họp năm 1919 là những sự_kiện quan_trọng trong phong_trào giải_phóng dân_tộc của nhân_dân châu_Phi_Đặc biệt Đại_hội toàn Phi lần thứ I họp năm 1919 ở Pari có 17 Đại_biểu tham_dự đã để ra nghị_quyết về quyền của người Phi được tham_gia cai_quản đất_nước bắt_đầu từ các cơ_quan địa_phương và dần_dần đi đến những nhiệm_vụ chính_quyền cấp cao để trong tương_lai châu_Phi phải do người Phi cai_quản Giai_đoạn 1924 1929 Một đặc_điểm nổi_bật của phong_trào cách_mạng 1924 1929 là phong_trào công_nhân ở các nước tư_bản_chủ_nghĩa xuống thấp nhưng phong_trào giải_phóng dân_tộc vẫn tiếp_diễn mạnh_mẽ ở hầu_khắp các nước châu_Á_châu_Phi_Châu_Á_Ở Ấn_Độ phong_trào bãi_công của công_nhân tiếp_diễn trong suốt những năm 1924 1927 Phong_trào nông_dân chống thuế chống địa_chủ tăng tô_tức diễn ra mạnh_mẽ vào năm 1927 Đảng Quốc đại sau một thời_gian suy_giảm lực_lượng bắt_đầu tăng_cường hoạt_động mở_rộng đội_ngũ Sau chiến_tranh thế_giới thứ nhất các nước đế_quốc đều tăng_cường chính_sách khai_thác và bóc_lột thuộc địa để giải_quyết những khó_khăn trong nước Tình_hình đó đã ảnh_hưởng trực_tiếp đến các nước Đông_Nam_Á_Đời sống nhân_dân ngày_càng cùng_cực mâu_thuẫn dân_tộc với đế_quốc càng thêm sâu_sắc Bắt_đầu từ những năm 20 trong phong_trào đấu_tranh giành độc_lập dân_tộc ở Đông_Nam_Á đã xuất_hiện và phát_triển một xu_hướng mới xu_hướng cánh tả Điều đó không_chỉ phản_ánh ảnh_hưởng to_lớn của Cách_mạng_tháng_Mười_Nga đối_với các dân_tộc ở Đông_Nam_Á mà_còn cho thấy những biến_đổi lớn_lao đã diễn ra trong từng nước Đó là sự hình_thành và phát_triển nền công_nghiệp dân_tộc cùng với quá_trình đó là sự phát_triển của giai_cấp công_nhân cả về số_lượng và ý_thức giai_cấp Đồng_thời quá_trình bần_cùng_hoá nông_dân cũng diễn ra nhanh_chóng Tất_cả những yếu_tố đó đã làm bùng_nổ một cao_trào cách_mạng mới một xu_hướng mới trong phong_trào đấu_tranh giành độc_lập ở Đông_Nam_Á xu_hướng cánh tả Như_vậy trong công_cuộc đấu_tranh giành độc_lập dân_tộc của các dân_tộc Đông_Nam_Á đã tồn_tại và phát_triển song_song hai xu_hướng cánh tả và cánh hữu Trong giai_đoạn này đã xuất_hiện hàng_loạt các Đảng Cộng_sản trong khu_vực mở_đầu là sự thành_lập Đảng Cộng_sản Indonesia 5 1920 Đảng Cộng_sản Indonesia đã nhanh_chóng trở_thành một lực_lượng chính_trị quan_trọng Ở Việt_Nam trong những năm 20 của thế_kỉ này thông_qua lãnh_tụ Nguyễn_Ái_Quốc người_cộng_sản_Việt_Nam đầu_tiên chủ_nghĩa Mác_Lênin đã được du_nhập vào Việt_Nam tiến tới việc thành_lập Hội Việt_Nam Cách_mạng Thanh_niên tiền_thân của Đảng Cộng_sản Đông_Dương_Tiếp theo Indonesia năm 1930 ở Đông_Nam_Á đã xuất_hiện Đảng Cộng_sản ở Việt_Nam tháng 2 ở Mã_Lai và Xiêm tháng 4 ở Philippin tháng 11 Ở Myanmar Đảng Cộng_sản được thành_lập năm 1939 Sự thành_lập các Đảng Cộng_sản là kết_quả của quá_trình phát_triển phong_trào yêu nước kết_hợp với phong_trào công_nhân tiếp_nhận và vận_dụng học_thuyết Mác_Lênin vào hoàn_cảnh cụ_thể của các nước Đông_Nam_Á_Đó cũng là hậu_quả của cuộc khủng hoàng kinh_tế thế_giới bắt_đầu từ năm 1929 làm cho mâu_thuẫn vốn có giữa các dân_tộc với chủ_nghĩa_đế_quốc càng trở_nên gay_gắt Giai_cấp công_nhân và nhân_dân lao_động cùng những người yêu nước đã hướng về Đảng Cộng_sản với nguyện_vọng giải_phóng dân_tộc giành độc_lập cho đất_nước Dưới sự lãnh_đạo của những người cộng_sản giai_cấp công_nhân và nhân_dân lao_động một_số nước đã vùng dậy đấu_tranh chống chủ_nghĩa_đế_quốc Nổi_bật là cuộc khởi_nghĩa ở Sumatra 1926 1927 và sự thành_lập chính_quyền Xô_viết ở Nghệ_Tĩnh Việt_Nam Tại Indonesia Đảng Cộng_sản tích_cực lãnh_đạo quần_chúng đấu_tranh đòi_hỏi những quyền_lợi thiết_thân Năm 1925 phong_trào bãi_công của công_nhân dâng cao Năm 1926 nhân_dân Bativia tức Giacacta ngày_nay khởi_nghĩa vũ_trang Năm 1927 khởi_nghĩa vũ_trang bùng_nổ ở đảo Sumatra_Mặc dù bị thất_bại nhưng những cuộc nổi_dậy đó chính là sự xuất_hiện trên vũ_đài chính_trị những cuộc đấu_tranh yêu nước mang màu_sắc vô_sản diễn ra dưới sự lãnh_đạo của Đảng Cộng_sản Như_vậy giai_cấp công_nhân dù mới ra_đời cũng đã tham_gia vào_cuộc đấu_tranh chống đế_quốc và phong_kiến Trong những năm 20 và 30 phong_trào dân_tộc cánh hữu đã có những bước_tiến rõ_rệt so với những năm đầu thế_kỉ Nếu_như trước_đây những hoạt_động chính_trị chỉ nhằm mục_đích khai trí để chấn_hưng quốc_gia thì đến nay mục_tiêu giành độc_lập được đề_xuất rõ_ràng đòi quyền tự_chủ về chính_trị quyền tự_do trong kinh_doanh quyền dùng tiếng_mẹ_đẻ trong giáo_dục Nếu_như trước_đây mới xuất_hiện các học hội hay nhóm phái mà vai_trò quan_trọng thuộc về những người cấp_tiến trong sĩ_phu phong_kiến thì đến giai_đoạn này đã hình_thành các chính_đảng có tôn_chỉ mục_đích rõ_ràng và có ảnh_hưởng xã_hội rộng_lớn Lực_lượng đóng vai_trò nổi_bật trong phong_trào dân_tộc cánh hữu thời_kì này là tầng_lớp trí_thức Họ là học_sinh sinh_viên các nhà kĩ_thuật viên_chức tiếp_thu ảnh_hưởng văn_hoá nước_ngoài từ tư_tưởng dân_chủ của cách_mạng Pháp đến chế_độ_cộng_hoà của Hợp chủng quốc Hoa_Kỳ từ chủ_nghĩa_Tam_dân của Tôn_Trung_Sơn đến học_thuyết bất_bạo_động của Ghandi_Họ trở_thành bộ_phận cấp_tiến là ngòi_nổ trong những cuộc đấu_tranh lớn ở Đông_Nam_Á_Những tổ_chức sinh_viên ở Miến_Điện đã dấy lên những cuộc đấu_tranh đòi cải_cách quy_chế đại_học đòi tự_trị dẫn đến phong_trào Thakin có nghĩa là những người chủ đất_nước trong những năm 30 Tổ_chức đại_hội toàn Mã_Lai từ đầu thế_kỉ đòi cải_cách Hồi_giáo và dùng tiếng Mã_Lai trong nhà_trường phát_triển thành phong_trào đấu_tranh chống thực_dân Anh đòi tư trị Ở Indonesia năm 1927 Đảng Dân_tộc do Sukarno đứng đầu được thành_lập Trải qua nhiều năm_tháng đến cuối năm 1939 Sukarno đã tổ_chức Đại_hội nhân_dân Indonesia bao_gồm 90 đảng_phái và tổ_chức chính_trị biểu_thị sự thống_nhất dân_tộc thông_qua nghị_quyết về ngôn_ngữ Bahasa_Indonesia về quốc_kì đỏ trắng về quốc_ca Indonesia Raya_Ý chí về cuộc đấu_tranh cho một quốc_gia Indonesia thống_nhất và độc_lập đã thổi bùng lên ngọn lửa đấu_tranh trong toàn dân ở giai_đoạn tiếp_theo Hai phong_trào cánh hữu và cánh tả cùng tồn_tại ở Đông_Nam_Á có nhiều điểm khác_biệt về ý_thức_hệ về mục_tiêu cuối_cùng Nhưng đứng trước mục_tiêu chung là độc_lập dân_tộc nên cả hai phong_trào đã tồn_tại song_song có những lúc kết_hợp với nhau trong một chừng_mực nhất_định Bởi lẽ đối_với nhân_dân Đông_Nam_Á kẻ_thù lớn nhất là chủ_nghĩa_đế_quốc không một lực_lượng cứu nước nào có_thể đứng riêng_lẻ hoặc chống_đối lẫn nhau Điều đó đã tạo nên những tiền_đề khách_quan cho sự thành_lập Mặt_trận dân_tộc thống_nhất trong giai_đoạn sau Trung_Đông và Bắc_Phi_Phong trào giải_phóng dân_tộc diễn ra sôi_sục nhất là ở Xiri_Libăng và Marốc đã bùng_nổ những cuộc đấu_tranh_vũ_trang oanh_liệt Dưới sự thống_trị nặng_nề của thực_dân Pháp_nhân dân Xiri trong những năm 1920 đến 1924 đã sáu lần vùng dậy khởi_nghĩa ở Khauran 8 1920 ở Bắc_Xiri 1921 1925 ở vùng Giơben_Đruydơ 1922 1923 ở vùng Bêcaa 1924 Tháng 7 1925 lại một lần nữa nhân_dân Xiri vùng dậy đấu_tranh ở vùng Giơben_Đruydơ_Cuộc khởi_nghĩa do Xuntan_Atratxơ lãnh_đạo đã nhanh_chóng chuyển thành cuộc đấu_tranh_vũ_trang chống thực_dân Pháp giành độc_lập dân_tộc Vào đầu tháng 8 1925 quân khởi_nghĩa đã giáng cho quân Pháp những đòn nặng_nề Cuộc chiến_tranh kéo_dài đến năm 1927 thực_dân Pháp đã huy_động lực_lượng đến đàn_áp nên cuộc khởi_nghĩa không tránh khỏi thất_bại Tại Marốc thuộc Pháp trong năm 1924 1926 đã diễn ra cuộc đấu_tranh chống thực_dân Pháp rất quyết_liệt Nghĩa_quân Ríp được nhân_dân Marốc ủng_hộ đã tiến_công quân Pháp và thu được nhiều thắng_lợi Quân_đội Pháp và quân_đội Tây_Ban_Nha phải hợp sức tấn_công mới chiến_thắng được quân_đội Ríp vào năm 1926 Cộng_hoà Ríp bị thủ_tiêu phong_trào đấu_tranh của các bộ_lạc Ríp thất_bại Cuộc đấu_tranh của nhân_dân Xiri những năm 1925 1927 và cuộc đấu_tranh_vũ_trang của Cộng_hoà Ríp_Marốc thuộc Pháp trong những năm 1925 1926 chống đế_quốc Pháp đã nói lên tinh_thần quyết_tâm chiến_đấu vì độc_lập tự_do của các dân_tộc bị áp_bức và đóng_góp nhiều kinh_nghiệm quý_báu cho phong_trào giải_phóng dân_tộc của nhân_dân Arập_Giai đoạn 1929 1939 Những năm 1929 1939 là thời_kì khủng_hoảng_kinh_tế sâu_sắc và toàn_diện của thế_giới tư_bản Khủng_hoảng_kinh_tế dẫn đến khủng_hoảng_chính_trị Chủ_nghĩa_phát_xít xuất_hiện và chuẩn_bị gây chiến_tranh thế_giới Vào giữa những năm 30 ở nhiều nước thuộc_địa và phụ_thuộc Mặt_trận dân_tộc thống_nhất được thành_lập tập_hợp rộng_rãi các tầng_lớp nhân_dân yêu nước nhằm chống những người cánh hữu chống nguy_cơ phát_xít và chiến_tranh xâm_lược Châu_Á Nhân_dân Trung_Quốc đã tiến_hành cuộc đấu_tranh chống nền thống_trị của chính_quyền Tưởng_Giới_Thạch và cuộc kháng_chiến chống phát_xít Nhật xâm_lược bảo_vệ đất_nước Ở Ấn_Độ phong_trào đấu_tranh chống thực_dân Anh tiếp_tục phát_triển rộng khắp trong những năm 1929 1932 Sự thành_lập Đảng Cộng_sản Ấn_Độ vào tháng 11 1939 đã đánh_dấu một bước phát_triển mới của phong_trào giải_phóng dân_tộc ở Ấn_Độ Trên bán_đảo Triều_Tiên nhân_dân tổ_chức lực_lượng_vũ_trang xây_dựng căn_cứ_địa cách_mạng tiến_hành cuộc đấu_tranh chống Nhật_Ở_Đông_Nam Á đầu những năm 30 một_số Đảng Cộng_sản được thành_lập mở ra một thời_kì mới trong cuộc đấu_tranh giải_phóng dân_tộc Riêng ở Việt_Nam cuộc khởi_nghĩa Yên_Bái tháng 2 năm 1930 thất_bại khiến cho Việt_Nam Quốc_dân Đảng suy_yếu Năm 1930 1931 Đảng Cộng_sản Đông_Dương tổ_chức phong_trào Xô_Viết_Nghệ_Tĩnh chống thực_dân Pháp và triều_đình nhà Nguyễn nhưng cũng thất_bại Ở Philippine cuộc khởi_nghĩa nông_dân chống địa_chủ phong_kiến gắn liền với cuộc đấu_tranh chống đế_quốc bùng_nổ năm 1931 đã buộc Mĩ phải trao_trả quyền tự_trị cho nước này Ở Miến_Điện phong_trào khởi_nghĩa nông_dân được diễn ra từ cuối năm 1930 đến mùa xuân năm 1932 Đầu năm 1933 ở Indonesia đã bùng_nổ cuộc khởi_nghĩa của thuỷ_binh trên tàu_chiến Đơ_Giơven_Pơrôvinxien_Châu_Phi_Phong trào cách_mạng lên cao ở Ai_Cập trong những năm khủng_hoảng_kinh_tế Tháng 10 1930 thực_dân Anh đề ra hiến_pháp nhằm tập_trung toàn_bộ quyền hành vào tay nhà_vua thân Anh Tháng 5 1931 cuộc bầu_cử diễn ra trong tình_hình quần_chúng bất_bình sâu_sắc Trong cả nước đã bùng_nổ cuộc bãi_công chính_trị đặc_biệt mạnh_mẽ ở Cairô và Poóc_Xít quần_chúng đã xung_đột vũ_trang với bọn cảnh_sát và quân_đội Ở Ethiopia cuộc đấu_tranh anh_dũng và chính_nghĩa của nhân_dân chống phát_xít Italia xâm_lược có ý_nghĩa to_lớn đối_với sự hình_thành phong_trào chống đế_quốc trên toàn lục_địa Phi_Trong các nước châu_Phi nhiệt_đới ở phía nam sa_mạc Xahara vào cuối những năm 20 đến những năm 39 của thế_kỉ XX đã diễn ra sự tập_hợp dần_dần các lực_lượng yêu nước và cách_mạng trong cuộc đấu_tranh giành được độc_lập dân_tộc giành quyền sống Mầm_mống của giai_cấp công_nhân được phát_sinh và phát_triển trong nhiều nước Quá_trình hình_thành giai_cấp tư_sản dân_tộc cũng bắt_đầu trong một_số nước Liên_bang Nam_Phi một thuộc địa di_dân của đế_quốc Anh nước phát_triển nhất về mặt kinh_tế đã có ảnh_hưởng hai mặt đối_với tình_hình chính_trị của châu_Phi nhiệt_đới Bọn thống_trị ở đây là người da trắng đã thi_hành chế_độ phân_biệt chủng_tộc dã_man tàn_bạo nhất Phong_trào công_nhân và phong_trào giải_phóng dân_tộc của nhân_dân Nam_Phi đã có ảnh_hưởng tích_cực đối_với phong_trào cách_mạng châu_Phi_Sau Chiến_tranh thế_giới thứ hai Chiến_tranh thế_giới thứ hai bùng_nổ đã đưa lịch_sử Đông_Nam_Á bước sang giai_đoạn mới Cùng với chiến_thắng của các lực_lượng đồng_minh dân_chủ đứng đầu là Liên_Xô đối_với chủ_nghĩa_phát_xít thế_giới và trong những điều_kiện lịch_sử cụ_thể ở mỗi nước nhân_dân các dân_tộc thuộc địa đặc_biệt là ở châu_Á sau những năm_tháng đấu_tranh gian_khổ đã giành được độc_lập ở những mức_độ khác nhau Ở Trung_Quốc cuộc chiến_tranh chống Nhật kéo_dài 8 năm liền 1937 1945 với những hi_sinh to_lớn của nhân_dân Trung_Quốc đã kết_thúc thắng_lợi và góp_phần cống_hiến không nhỏ vào_cuộc chiến_tranh chống phát_xít của nhân_dân các nước trên thế_giới Trên bán_đảo Triều_Tiên cuộc kháng_chiến chống phát_xít Nhật của các lực_lượng yêu nước đã làm suy_yếu_lực lương phát_xít Nhật chiếm_đóng góp_phần dẫn tới thất_bại của phát_xít Nhật trên bán_đảo Triều_Tiên Quân du_kích Triều_Tiên dưới sự lãnh_đạo của Kim_Nhật_Thành đã hoạt_động mạnh_mẽ ở nhiều vùng trong nước sát_cánh với quân giải_phóng Trung_Quốc Năm 1940 phát_xít Nhật tràn vào Đông_Nam_Á và cũng từ đây cuộc đấu_tranh của nhân_dân Đông_Nam_Á chĩa mũi_nhọn vào chủ_nghĩa_phát_xít Nhật_Ở các nước Đông_Nam_Á đã diễn ra cuộc đấu_tranh mạnh_mẽ chống lại sự xâm_lược của phát_xít Nhật và chống lại trật_tự mới của phát_xít Nhật thiết_lập từ năm 1940 nhằm thủ_tiêu hoàn_toàn nền độc_lập của các dân_tộc Trong cuộc đấu_tranh này các lực_lượng yêu nước chống phát_xít đã tập_hợp trong Mặt_trận dân_tộc thống_nhất để hoà_nhập vào phong_trào dân_chủ chống phát_xít trên thế_giới Đồng_thời các lực_lượng_vũ_trang cũng được thành_lập ở những thời_điểm khác nhau và góp_phần vào việc giải_phóng đất_nước tiêu_diệt phát_xít Nhật_Do cuộc đấu_tranh chống phát_xít Nhật đã trở_thành nội_dung chính của phong_trào giải_phóng dân_tộc lúc này đồng_thời để hoà_nhập với phong_trào dân_chủ chống chủ_nghĩa_phát_xít trên thế_giới hai xu_hướng cộng_sản và quốc_gia đã từng tồn_tại song_song trong giai_đoạn trước_nay đã tụ_hội theo một hướng chung là cứu nước mặc_dù điều đó chỉ được thực_hiện trong một khoảng thời_gian nhất_định và ở một chừng_mực nhất_định Vì_vậy nét mới của cuộc đấu_tranh giành độc_lập dân_tộc trong giai_đoạn này là sự thành_lập ở hầu_hết các nước Đông_Nam_Á_Mặt trận dân_tộc thống_nhất và lực_lượng_vũ_trang cách_mạng Mở_đầu là Việt_Nam độc_lập đồng_minh 5 1941 và các đội Cứu_quốc quân sau là Việt_Nam tuyên_truyền giải_phóng_quân Trong những năm 1942 1944 lần_lượt xuất_hiện Đồng_minh dân_chủ Philippine với đội quân Húcbalaháp_Liên hiệp nhân_dân Mã_Lai chống Nhật cùng các đơn_vị Quân_đội nhân_dân Liên_minh tự_do nhân_dân chống phát_xít cùng Quân_đội quốc_gia Miến_Điện Thất_bại của chủ_nghĩa_phát_xít trên thế_giới thời_điểm quân phát phiệt Nhật_Bản đầu_hàng đồng_minh là thời_cơ có_một_không_hai tạo ra tình_thế mới hết_sức thuận_lợi cho phong_trào giành độc_lập dân_tộc ở Đông_Nam_Á_Chớp lấy thời_cơ nhân_dân các nước Đông_Nam_Á đã nhất_tề vùng dậy tiến_hành cách_mạng giải_phóng dân_tộc giành độc_lập tự_do cho đất_nước Trong hoàn_cảnh chung đó cách_mạng Việt_Nam có những nét riêng tiến đến thắng_lợi vào tháng 8 năm 1945 Trong nửa đầu những năm 40 cuộc đấu_tranh giành quyền_lực diễn ra rất quyết_liệt giữa các lực lương chính_trị ở trong và ngoài nước Nhưng Đảng Cộng_sản Đông_Dương đã chớp thời_cơ phát_động Tổng_khởi_nghĩa tuyên_bố độc_lập và đơn_phương thành_lập chính_quyền Việt_Nam Dân_chủ Cộng_hoà trước khi quân Anh và quân Tưởng vào Việt_Nam giải_giáp quân Nhật thu_hút sự ủng_hộ của nhiều tầng_lớp nhân_dân Trong khi tranh_thủ mọi khả_năng để tập_hợp lực_lượng Đảng Cộng_sản Đông_Dương giữ địa_vị người lãnh_đạo nhà_nước để đón_tiếp phe Đồng_minh Ở Indonesia ngay sau khi Nhật đầu_hàng ngày 17 8 1945 đại_diện các đảng_phái và đoàn_thể yêu nước đã soạn_thảo và ký vào Tuyên_ngôn độc_lập Trước cuộc mít_tinh của đông_đảo quần_chúng ở thủ_đô Jakarta_Sukarno đã đọc bản Tuyên_ngôn độc_lập thành_lập nước Cộng_hoà Indonesia Ngày 4 9 1945 chính_phủ Indonesia được thành_lập đứng đầu là Sukarno_Hiến pháp mới của Indonesia được thông_qua mở ra thời_kì mới trong lịch_sử Indonesia Ở Lào sau khi phát_xít Nhật đầu_hàng Đồng_minh ngày 23 8 1945 nhân_dân Lào đã nổi_dậy thành_lập chính_quyền cách_mạng ở nhiều nơi Ngày 12 10 1945 nhân_dân thủ_đô Viêng_Chăn khởi_nghĩa giành chính_quyền Chính_phủ Lào ra_mắt quốc_dân và trịnh_trọng tuyên_bố trước thế_giới nền độc_lập của Lào Tuy_nhiên để bảo_vệ nền độc_lập dân_tộc nhân_dân các nước Việt_Nam Lào Indonesia còn phải trải qua cuộc đấu_tranh lâu_dài gian_khổ chống chủ_nghĩa_đế_quốc và các thế_lực cánh hữu trong nhiều năm sau Chiến_tranh thế_giới thứ hai Sự thất_bại của chủ_nghĩa_phát_xít thời_điểm phát_xít Nhật đầu_hàng Đồng_minh là thời_cơ có_một_không_hai tạo ra tình_thế hết_sức thuận_lợi cho phong_trào giải_phóng dân_tộc ở các nước Đông_Nam_Á_Chớp lấy thời_cơ đó các dân_tộc ở Đông_Nam_Á đã vùng dậy tiến_hành cách_mạng giải_phóng dân_tộc giành độc_lập tự_do cho đất_nước Tháng 8 1945 cách_mạng Việt_Nam giành được thắng_lợi Ở Lào ngày 23 8 nhân_dân Lào nổi_dậy thành_lập chính_quyền cách_mạng ở nhiều nơi Ngày 12 10 1945 nhân_dân thủ_đô Viêng_Chăn khởi_nghĩa giành chính_quyền Ở Indonesia ngay sau khi Nhật đầu_hàng ngày 17 8 1945 Tuyên_ngôn độc_lập được công_bố nước Cộng_hoà Indonesia thành_lập Ở các nước khác các lực_lượng yêu nước và quân_đội vũ_trang đã đấu_tranh anh_dũng chống phát_xít Nhật giải_phóng phần_lớn đất_đai trong nước Tuy_vậy thời_cơ giành độc_lập ở các nước này đã bị bỏ lỡ quân Mĩ trở_lại Philippin quân Anh trở_lại Miến_Điện Mã_Lai_Xingapo và Brunây_Đến đây đã khép lại thời_kì đấu_tranh giành độc_lập ở Đông_Nam_Á và mở ra một thời_kì mới trong phong_trào giải_phóng dân_tộc ở khu_vực này
Phong_trào giải_phóng dân_tộc