Dian_Fossey_Dian_Fossey 16 tháng 1 năm 1932 27 tháng 12 năm 1985 là một nhà linh_trưởng học nhà bảo_tồn động_vật người Mỹ được biết đến qua việc đã thực_hiện một cuộc nghiên_cứu sâu_rộng về loài khỉ_đột núi trong thời_gian từ năm 1966 cho đến lúc qua_đời năm 1985 Bà đã tìm_hiểu về chúng mỗi ngày trong những vùng rừng_núi ở Rwanda khởi_nguồn từ sự khích_lệ của nhà cổ_sinh_vật_học Louis_Leakey_Gorilla in the mist cuốn sách được xuất_bản hai năm trước khi chết của bà là một bản tường_thuật về việc nghiên_cứu khoa_học loài khỉ_đột tại Trung_tâm Nghiên_cứu Karisoke và phần sự_nghiệp trước đó của mình Cuốn sách đã được chuyển_thể thành_bộ phim cùng tên vào năm 1988 Fossey được xem là một trong những nhà_nghiên_cứu linh_trưởng lỗi_lạc nhất trên thế_giới thành_viên của tên gọi vẫn thường phổ_biến Trimates nhóm các nhà_khoa_học nữ_kiệt xuất vốn được Leakey cử đi để nghiên_cứu các loài khỉ lớn không đuôi trong môi_trường tự_nhiên của chúng cùng với Jane_Goodall về tinh_tinh thông_thường và Biruté_Galdikas về đười_ươi Trong thời_kỳ ở Rwanda bà đã ủng_hộ một_cách tích_cực cho các nỗ_lực bảo_tồn chống_đối mạnh_mẽ nạn săn_bắt trộm và du_lịch trên sinh cảnh hoang_dã đồng_thời khiến cho thêm nhiều người công_nhận về giống khỉ_đột tinh_khôn Cả Fossey và những khỉ_đột của bà đều là nạn_nhân của đám đông bà đã bị sát_hại tàn_nhẫn trong cabin của mình tại một trại biệt_lập ở Rwanda vào tháng 12 năm 1985 Sự_việc về sau được suy_luận rằng có liên_quan đến những nỗ_lực bảo_tồn của bà Cuộc_đời và sự_nghiệp Fossey sinh ra tại San_Francisco_California là con gái của Kathryn_Kitty nhũ_danh Kidd một người_mẫu thời_trang và George_E_Fossey_III một chuyên_viên tư_vấn bảo_hiểm Họ ly_dị khi bà mới lên 6 tuổi Mẹ của bà đã tái hôn vào năm sau đó với một doanh_nhân tên Richard_Price_Cha của bà vẫn cố_gắng giữ tiếp_xúc với con nhưng đã bị mẹ bà ngăn_cản lại và rồi mọi liên_hệ đều bị cắt đứt Cha dượng của Fossey_Richard_Price chưa bao_giờ coi bà như con_đẻ của mình Ông không cho_phép Fossey ngồi cùng bàn ăn với ông hay mẹ trong các bữa tối Là người gắn chặt với kỷ_luật hà_khắc Richard_Price không hoặc hiếm khi hỗ_trợ Fossey về mặt tinh_thần Phải chống_chọi với sự bất_an của bản_thân Fossey đã hướng sang động_vật như là cách để được chấp_nhận Tình_yêu của bà dành cho các loài vật khởi_đầu từ thú nuôi đầu_tiên là cá_vàng và tiếp_tục duy_trì trong suốt phần đời còn lại Năm 6 tuổi bà bắt_đầu cưỡi ngựa nhờ đó kiếm được một thư giới_thiệu từ nhà_trường trong lễ tốt_nghiệp năm 1954 Fossey đã tự nhận mình là một người cưỡi ngựa nữ Học_vấn Tốt_nghiệp Trường trung_học Lowell tuân theo định_hướng của cha dượng bà đã đăng_kí vào học kinh_doanh tại trường Cao_đẳng Marin_Tuy nhiên qua kỳ nghỉ_hè năm 19 tuổi tại một nông_trại ở Montana đã khơi lại trong bà tình_yêu với động_vật và bà đã ghi tên mình vào khoá dự_bị thú_y thuộc ngành sinh_học tại Đại_học California_Davis_Bất chấp ý_định của dượng rằng bà sẽ theo học ở một trường kinh_doanh Dian muốn dành cả sự_nghiệp chuyên_môn của mình được làm_việc với các loài vật Hậu_quả tất_yếu cha_mẹ của Dian đã không hỗ_trợ bất_kỳ một khoản tài_chính đáng_kể nào trong suốt giai_đoạn trưởng_thành của bà Bà đã phải tự chu_cấp cho mình bằng công_việc của một thư_ký tại White_Front một trung_tâm bách_hoá làm thêm các việc trong phòng_thí_nghiệm và thư_ký khác và cả việc lao_động chân_tay như thợ_máy trong công_xưởng Mặc_dù Fossey luôn là một sinh_viên gương_mẫu bà lại gặp khó_khăn với các môn khoa_học_cơ_bản bao_gồm hoá_học và vật_lý nên đã bị trượt trong năm thứ hai của chương_trình Bà quyết_định đổi hướng sang trường Đại_học Bang_San_Jose đồng_thời tham_gia vào hội nữ_sinh Kappa_Alpha_Theta tại đây để nghiên_cứu bộ_môn phục_hồi chức_năng và nhận bằng cử_nhân vào năm 1954 Từ chuyên_môn tốt_nghiệp của mình Fossey đã bắt_đầu sự_nghiệp trong ngành phục_hồi chức_năng này Bà đã thực_tập tại nhiều bệnh_viện khác nhau ở California và làm_việc với các bệnh_nhân bị lao Fossey vốn trước từng là một người cưỡi ngựa đoạt giải chính điều đó đã dẫn bà tới Kentucky năm 1955 và một năm sau đó nhận vào làm chuyên_viên phục_hồi chức_năng tại Bệnh_viện trẻ_em khuyết_tật Kosair ở Louisville_Chính nhờ tính_cách ngại_ngùng và e_dè của mình đã giúp Fossey có_thể làm_việc tốt với những đứa trẻ trong bệnh_viện Bà dần trở_nên thân_thiết hơn với nữ đồng_nghiệp Mary_White_Gaynee_Henry thư_ký giám_đốc_điều_hành bệnh_viện và là vợ của một trong các bác_sĩ tại đây Michael_J_Henry_Vợ chồng Henry đã mời Fossey đến tham_gia cùng họ trong trang_trại riêng của mình Tại đây bà được lao_động hàng ngày với gia_súc và trải_nghiệm một bầu_không_khí gia_đình trọn_vẹn điều mà đã thiếu_vắng trong suốt cuộc_đời bà Những lúc rảnh_rỗi bà thường theo_đuổi tình_yêu của mình với loài ngựa Hứng_thú với châu_Phi_Fossey đã phải gạt bỏ lời đề_nghị của nhà Henry cho chuyến du_lịch tới châu_Phi vì không đủ khả_năng tài_chính Nhưng vào năm 1963 bà đã vay 8 000 bằng thu_nhập của một năm và dùng hết số tiền dành_dụm cả đời để du_ngoạn châu_Phi trong 7 tuần Tháng 9 năm 1963 bà đặt_chân đến Nairobi_Kenya_Tại đây bà có dịp được gặp diễn_viên William_Holden chủ_nhân của khách_sạn Treetops và ông đã giới_thiệu cho bà hướng_dẫn_viên hành_trình John_Alexander_Alexander trở_thành người dẫn đường của bà trong bảy tuần sau đó xuyên suốt Kenya Tanzania Cộng_hoà dân_chủ Congo và Rhodesia_Lộ trình của Alexander bao_gồm đến thăm Tsavo công_viên quốc_gia lớn nhất châu_Phi hồ nước_mặn Manyara nổi_tiếng là nơi thu_hút những đàn hồng_hạc khổng_lồ và miệng núi_lửa Ngorongoro sở_hữu vùng thiên_nhiên hoang_dã phong_phú Hai địa_điểm cuối_cùng trong chuyến đi của bà là Olduvai_Gorge tại Tanzania vị_trí khảo_cổ của Louis và Mary_Leakey và núi Mikeno tại Congo nơi mà vào năm 1959 nhà động_vật_học người Mỹ George_Schaller đã tiến_hành một cuộc nghiên_cứu tiên_phong trong nhiều năm liền về loài khỉ_đột trên núi Tại Olduvai_Gorge_Fossey đã gặp gia_đình Leakey khi họ đang khảo_sát xung_quanh cho các hoá_thạch họ người Leakey đã trao_đổi với Fossey về công_việc của Jane_Goodall và tầm quan_trọng của tính dài_lâu trong nghiên_cứu về các loài khỉ lớn không đuôi Mặc_dù bị vỡ mắt_cá chân trong lần thăm vợ_chồng Leakey vào ngày 16 tháng 10 Fossey lúc này đang nghỉ tại Travellers_Rest khách_sạn nhỏ của Walter_Baumgartel tại Uganda Baumgartel người ủng_hộ việc bảo_tồn loài khỉ_đột là một trong số đầu_tiên thấy được những lợi_ích từ hoạt_động du_lịch mang lại cho vùng này đã giới_thiệu Fossey với hai nhiếp_ảnh_gia động_vật hoang_dã người Kenya Joan và Alan_Root_Cặp đôi đã đồng_ý để Fossey và Alexander tới dựng trại ngay phía sau trại của họ và trong vài ngày ít_ỏi đó Fossey lần đầu_tiên đã được chạm_trán với những con khỉ đột núi hoang_dã Sau khi ở lại cùng vài người bạn tại Rhodesia_Fossey trở về Louisville để trả nợ Bà cũng cho đăng ba bài viết trên báo The_Courier_Journal miêu_tả chi_tiết về chuyến đi vừa_rồi Nghiên_cứu tại Congo Nhân lần xuất_hiện của Leakey tại Louisville trong cuộc diễn_thuyết toàn_quốc của ông Fossey đã mang những phụ_bản màu về chuyến đi châu_Phi của bà trên tờ The_Courier_Journal tới cho Leakey xem và ông vẫn nhận ra bà cũng như sự thích_thú của bà với những con khỉ đột vùng núi Ba năm sau cuộc hành_trình đầu_tiên Leakey gợi_ý cho Fossey có_thể đảm_nhận một công_việc nghiên_cứu dài_hạn về khỉ_đột giống cách mà Jane_Goodall đã làm với loài tinh_tinh ở Tanzania Leakey đã đồng_hành tài_trợ cho Fossey để thực_hiện nghiên_cứu này và Fossey đã nghỉ_việc để chuyển tới châu_Phi Sau khi học tiếng Swahili và dự qua một khoá về linh_trưởng nghiên_cứu khoa_học về các loài linh_trưởng trong thời_gian tám tháng chờ cấp thị_thực và tài_trợ Fossey đến Nairobi vào tháng 12 năm 1966 Với sự giúp_đỡ của Joan_Root và Leakey_Fossey đã thu_thập được những món đồ dự_trữ cần_thiết cùng một chiếc Land_Rover mui bạt cũ_kỹ mà bà gọi là Lily_Trên đường tới Congo Fossey có ghé thăm Trung_tâm nghiên_cứu Gombe_Stream để gặp Goodall và quan_sát các phương_pháp nghiên_cứu của bà trên tinh_tinh Đi cùng theo là nhiếp_ảnh_gia Alan_Root người đã giúp bà nhận được giấy_phép lao_động tại dãy núi Virunga_Fossey bắt_đầu hoạt_động nghiên_cứu thực_địa của mình tại Kabara_Congo vào đầu năm 1967 trên cùng vùng đồng_cỏ mà Schaller từng dựng trại bảy năm trước Root đã dạy cho bà cách cơ_bản để theo dấu khỉ_đột và Sanwekwe người lùng thú của ông cũng giúp_đỡ nhiều trong trại của bà sau_này Vì điều_kiện sống lều bạt chủ_yếu dựa vào các thức đóng_hộp nên mỗi tháng một lần Fossey lại xuống núi leo lên Lily và lái_xe trong hai giờ tới làng Kikumba để bổ_sung nhu_yếu_phẩm Fossey đã xác_định được ba nhóm riêng_biệt trong khu_vực chọn nghiên_cứu nhưng chưa_thể tiếp_cận chúng Cuối_cùng bà phát_hiện ra là bằng cách bắt_chước điệu_bộ và làm những tiếng gằn giọng sẽ giúp trấn_an chúng hơn đi kèm với thái_độ quy_phục và hành_động ăn những nhánh cần_tây bản_địa Sau_này bà cho rằng thành_công của việc tạo thích_ứng cho loài khỉ_đột đến từ những kinh_nghiệm của mình với trẻ bị tự kỷ khi còn là chuyên_gia phục_hồi chức_năng Giống như George_Schaller_Fossey cũng phải dựa rất nhiều vào các đường vân mũi để nhận_diện mỗi cá_thể thông_qua phác_hoạ và sau là máy_ảnh Fossey đến Congo lúc này đúng vào thời_kỳ xảy ra hỗn_loạn Đặt dưới danh_xưng Congo thuộc Bỉ cho đến khi giành được độc_lập vào tháng 6 năm 1960 tình_trạng bất_ổn và bạo_động liên_tục gây khó_khăn lên chính_quyền mới mãi cho đến năm 1965 khi Trung_tướng Joseph_Désiré_Mobutu trở_thành tổng_tư_lệnh quân_đội quốc_gia lên nắm quyền kiểm_soát đất_nước và tự tuyên_bố là tổng_thống trong 5 năm mới kết_thúc giai_đoạn mà ngày_nay gọi là cuộc khủng_hoảng Congo Trong thời_gian chuyển_giao chính_trị một cuộc nổi_dậy và nhiều trận chiến đã nổ ra tại tỉnh Kivu_Ngày 9 tháng 7 năm 1967 quân_lính đã tới trại để hộ_tống Fossey cùng các nhân_viên nghiên_cứu xuống núi và bà đã bị giam_giữ tại Rumangabo trong hai tuần Fossey cuối_cùng cũng thoát ra được nhờ hối_lộ và tìm đến khách_sạn Travellers_Rest của Walter_Baumgärtel ở Kisoro tại đây người chỉ đường cho bà đã bị quân_đội Uganda bắt Nhận khuyến_cáo từ nhà_chức_trách Uganda không nên trở_lại Congo sau cuộc gặp với Leakey tại Nairobi_Fossey đã nhất_trí với ông là bỏ_qua lời khuyên của Đại_sứ_quán Mỹ để tái khởi_động nghiên_cứu trên vùng núi Virunga nhưng bên phần thuộc Rwanda Ở Rwanda Fossey gặp được Rosamond_Carr một người Mỹ xa xứ đã giới_thiệu bà đến Alyette_DeMunck người Bỉ DeMunck với sự am_hiểu về địa_phương Rwanda đã đề_nghị tìm cho Fossey một khu_vực nghiên_cứu thích_hợp Công_cuộc bảo_tồn tại Rwanda Ngày 24 tháng 9 năm 1967 Fossey thành_lập Trung_tâm Nghiên_cứu Karisoke một trại biệt_lập ẩn mình trong rừng mưa nằm ở phần yên giữa hai ngọn núi_lửa tại tỉnh Ruhengeri_Lý giải về cách đặt tên Fossey sử_dụng Kari lấy từ bốn ký_tự đầu của núi Karisimbi nhìn trông xuống trại ở phía nam và soke là bốn ký_tự cuối của núi Bisoke vùng đồi dốc cao dần lên phía bắc ngay sau trại Nằm ở độ cao khoảng trên núi Bisoke khu_vực xác_định nghiên_cứu bao_phủ một vùng rộng tới Fossey còn được người_dân địa_phương biết đến với cái tên Nyirmachabelli hay Nyiramacibiri tạm dịch là Người phụ_nữ sống một_mình trên núi Khác với những khỉ_đột phía bên Congo của dãy Virunga khỉ_đột của Karisoke chưa từng được tập thích_nghi một phần_nào trong chuyến nghiên_cứu của Schaller và chỉ nhận_biết con_người là những kẻ săn trộm điều đó đã khiến Fossey phải mất khá lâu mới có_thể quan_sát được chúng ở khoảng_cách gần Nhiều sinh_viên nghiên_cứu đã phải bỏ đi sau khi không chịu nổi cái lạnh tối_tăm và điều_kiện lầy_lội khủng_khiếp xung_quanh Karisoke trên những sườn dốc của dãy núi_lửa Virunga nơi mà lối đi thường phải phát qua những bụi cỏ cao gần 2 m bằng mã_tấu Đương_đầu với nạn săn trộm Mặc_dù việc săn_bắn là bất_hợp_pháp trong vườn_quốc_gia của núi_lửa Virunga tại Rwanda kể từ thập_niên 1920 luật lại hiếm khi được thực_thi bởi các nhân_viên bảo_tồn công_viên họ thường bị những kẻ săn trộm mua_chuộc và lương trả còn thấp hơn cả những nhân_viên gốc phi của Fossey_Có ba lần Fossey viết đã chứng_kiến hậu_quả của việc bắt_giữ những con khỉ đột nhỏ theo lệnh của các nhân_viên bảo_vệ công_viên cho các vườn thú khi mà cả đàn sẽ chiến_đấu tới chết để bảo_vệ lũ trẻ hành_động bắt_cóc này thường kết_thúc bằng cái chết của lên đến 10 con trưởng_thành Thông_qua quỹ Digit_Fossey đã chi tiền để mở các cuộc rà_soát phá bẫy săn trộm trong vùng thuộc Karisoke_Trong bốn tháng của năm 1979 hoạt_động tuần_tra với bốn nhân_viên người Phi đã phá được 987 bẫy các loại quanh vùng lân_cận khu_vực nghiên_cứu Mặt_khác đội bảo_vệ chính_thức của vườn_quốc_gia Rwanda gồm 24 người đã không phá được bất_kỳ một chiếc nào trong cùng khoảng thời_gian trên Ở phần phía đông không bị tuần_tra bởi Fossey những tay săn trộm đã gần như tận_diệt hết số voi của công_viên để lấy ngà và giết_hại cả tá khỉ_đột Fossey cũng giúp_đỡ trong việc bắt_giữ hàng_loạt tên trộm một_vài đã hoàn_thành hoặc đang chịu án tù dài_hạn Vào năm 1978 Fossey đã nỗ_lực ngăn_cản việc xuất đi hai con khỉ đột nhỏ Coco và Pucker từ Rwanda đến vườn thú ở Cologne_Đức_Trong lần vây bắt chúng theo yêu_cầu của vườn thú Cologne và nhân_viên bảo_vệ công_viên người Rwanda 20 con trưởng_thành đã bị giết Hai khỉ_đột nhỏ này sau đó được nhân_viên bảo_vệ công_viên núi Virunga chuyển tới Fossey để điều_trị thương_tích từ quá_trình bắt_giữ Và với nỗ_lực đáng_kể bà đã giúp cho chúng hồi_phục gần như hoàn_toàn Bất_chấp sự phản_đối của Fossey chúng vẫn bị đưa tới Cologne sống chín năm trong điều_kiện nuôi nhốt và cả hai đều chết trong cùng một tháng Bà xem việc giam_giữ động_vật trong nhà_lao vườn thú để mua_vui cho con_người là hành_động phi đạo_đức Mặc_dù những đàn khỉ_đột cạnh_tranh khác trong núi không thuộc phần nghiên_cứu của Fossey vẫn thường thấy bị săn trộm khoảng từ năm đến mười lần liền và đã thôi_thúc Fossey tự mở các cuộc tuần_tra riêng chống lại các đàn của bà chưa bao_giờ là nạn_nhân trực_tiếp cho đến khi Digit con khỉ đột thân_thiết nhất bị giết vào năm 1978 Cuối năm đó con lưng bạc cùng nhóm 4 với Digit mà Fossey đặt theo tên người bác Uncle_Bert bị bắn thấu tim khi đang cố_gắng bảo_vệ đứa con trai Kweli khỏi bị tóm bởi nhóm thợ_săn mà đã thông_đồng với nhân_viên bảo_vệ vườn Mẹ của Kweli_Macho cũng bị giết trong lần phục_kích này nhưng Kweli đã không bị bắt nhờ sự giải_cứu của Uncle_Bert_Tuy nhiên Kweli ba tuổi lại chết mòn trong đau_đớn do bị hoại_tử vì vết đạn sượt của nhóm này Theo những thư_từ của Fossey_ORTPN hệ_thống các vườn_quốc_gia Rwanda Quỹ_Bảo tồn Thiên_nhiên Thế_giới Tổ_chức Động_vật hoang_dã châu_Phi_Hiệp hội Bảo_tồn Fauna_Dự án Khỉ_đột vùng núi và một_vài sinh_viên cũ đã cố_gắng giành lấy quyền kiểm_soát trung_tâm nghiên_cứu Karisoke từ bà nhằm mục_đích làm du_lịch bằng cách mô_tả bà là người thiếu ổn_định Trong hai năm cuối_cùng Fossey tuyên_bố đã không để mất một con khỉ đột nào vào tay lũ thợ_săn tuy_nhiên Dự_án_Khỉ_đột vùng núi vốn để tuần_tra khu_vực núi Sabyinyo đã cố che_giấu cái chết của nhiều con do bị săn trộm và do bệnh_tật lây_nhiễm từ khách du_lịch Dẫu vậy những tổ_chức này lại nhận được hầu_hết các khoản quyên_góp từ công_chúng trực_tiếp hướng vào hoạt_động bảo_tồn Mọi người vẫn thường tin rằng tiền của họ sẽ được gửi đến Fossey người đang phải tự gồng mình tài_trợ cho các cuộc tuần_tra chống săn trộm hay săn thịt rừng trong khi các tổ_chức lại thực_hiện tiếp_nhận dưới tên bà để sử_dụng cho các dự_án du_lịch và như bà diễn_tả để trả tiền vé máy_bay cho cái được gọi là những nhà bảo_tồn người mà sẽ không bao_giờ đi tuần_tra chống săn trộm trong cả đời họ Fossey đã vạch rõ sự khác_biệt giữa hai triết_lý mà của bà là bảo_tồn tích_cực hoặc của các tổ_chức quốc_tế là bảo_tồn lý_thuyết Phản_đối du_lịch Fossey kịch_liệt phản_đối hoạt_động du_lịch hoang_dã vì khỉ_đột rất nhạy_cảm với các bệnh truyền_nhiễm từ người chẳng_hạn như cúm khi mà chúng không có sự miễn_dịch Fossey đã ghi_nhận nhiều trường_hợp_khỉ_đột bị chết bởi những căn_bệnh lây_lan từ khách du_lịch Bà cũng nhìn_nhận du_lịch đã làm can_thiệp vào tập_tính hoang_dã tự_nhiên của chúng Fossey đồng_thời cũng chỉ_trích các chương_trình du_lịch thường trả tiền cho các tổ_chức bảo_tồn quốc_tế đã gây cản_trở lên công_việc nghiên_cứu của bà cũng như sự bình_yên cho môi_trường sống của loài này trên núi và tỏ ra quan_ngại về Jane_Goodall người mà thực_tế đang là thành_viên của một hiệp_hội về tinh_tinh đã làm thay_đổi hành_vi của các đối_tượng nghiên_cứu một_cách không hợp_lý Tuy_nhiên ngày_nay Quỹ_Khỉ đột Quốc_tế Dian_Fossey lại khuyến_khích du_lịch khi cho rằng sẽ giúp tạo nên một cộng động địa_phương ổn_định và bền_vững để chuyên_tâm cho việc bảo_vệ loài khỉ_đột và môi_trường sống của chúng Bảo_tồn môi_trường sống Fossey chịu trách_nhiệm trong việc_làm xét_lại dự_án của Cộng_đồng châu_Âu với mục_đích chuyển_đổi đất công_viên thành các trang_trại hoa_cúc Nhờ những nỗ_lực của bà ranh_giới công_viên đã hạ từ đường cao 3 000 mét xuống_đường 2 500 mét Quỹ_Digit_Vào một lúc_nào đó trong ngày giao_thừa năm 1977 con khỉ yêu thích của Fossey_Digit đã bị giết bởi những kẻ săn trộm Là con canh_gác của nhóm nghiên_cứu số 4 nó đã bảo_vệ cả nhóm chống lại sáu tên thợ_săn và đàn chó của chúng do tình_cờ chạm_trán khi đám này đang đi kiểm_tra đường bẫy linh_dương của mình Digit bị đâm năm vết trọng_thương trong sự chống_cự hung_tợn và đã giết được một con chó của chúng giúp cho 13 thành_viên của đàn chạy thoát Những kẻ săn trộm thường rao bán tay của khỉ_đột như những thứ bùa phép ma_thuật cao_quý hoặc dùng làm gạt_tàn Digit đã bị chặt đầu và hai bàn_tay bị lấy để làm gạt_tàn với giá 20 đô_la Sau khi thi_thể bị cắt_xén của nó được tìm thấy bởi trợ_lý nghiên_cứu Ian_Redmond nhóm của Fossey đã bắt được một trong số kẻ giết_hại Hắn đã tiết_lộ tên của năm kẻ đồng_bọn khác ba trong số đó đã bị tống_giam Fossey sau đó đã thành_lập Quỹ_Digit nay là Quỹ_Khỉ đột Quốc_tế Dian_Fossey tại Mỹ để quyên tiền cho các cuộc tuần_tra chống săn_bắt trái_phép Ngoài_ra một liên_hợp các quỹ quốc_tế về khỉ_đột đã xuất_hiện nhằm tiếp_nhận sự đóng_góp dưới ánh_sáng thắp lên từ cái chết của Digit và để gây sự chú_ý vào nạn săn trộm Mặt_khác Fossey lại hầu_như phản_đối nỗ_lực của các tố chức này khi bà cảm_thấy họ không hiệu_quả vì đã hướng thẳng nguồn tiền đó vào tăng_cường trang_bị cho các viên_chức vườn_quốc_gia người Rwanda một_vài bị_cáo buộc đã cho thực_hiện một_số cuộc săn_bắt_khỉ_đột trái_phép ngay_lập_tức Cái chết của một_vài_khỉ_đột được nghiên_cứu nhiều nhất đã khiến Fossey càng thêm chuyên_tâm vào việc ngăn_chặn săn trộm mà bớt chú_ý đến hoạt_động nghiên_cứu và công_bố khoa_học Bà trở_nên dữ_dội hơn trong bảo_vệ loài này và bắt_đầu sử_dụng thêm nhiều các chiến_thuật trực_tiếp bà và nhân_viên của mình đã cắt các loại bẫy ngay khi nó vừa được đặt hù_doạ bắt và làm_nhục những tên săn trộm giữ gia_súc của chúng để đòi tiền chuộc đốt các trại đi săn và thậm_chí đến tận cả thảm nhà Đời_sống riêng_tư Trong lần hành_trình tại châu_Phi_Fossey đã gặp Alexie_Forrester là anh của một người Rhodesia mà bà từng hẹn_hò trước đó ở Louisville_Fossey và Forrester sau_này đã đính_hôn Những năm về sau Fossey có quan_hệ tình_cảm với nhiếp_ảnh_gia của National_Geographic_Bob_Campbell sau một năm làm_việc chung tại Karisoke và Campbell đã hứa sẽ bỏ vợ Sau_cùng cả hai dần bị chia_rẽ do sự cống_hiến của bà cho khỉ_đột và Karisoke trong khi ông cần phải làm_việc ở xa hơn_nữa và vì cuộc hôn_nhân của mình Năm 1970 khi đang làm nghiên_cứu tiến_sĩ tại Trường Darwin_Đại học Cambridge bà phát_hiện mình có_thai và đã phá_bỏ sau đó lên_tiếng rằng bạn không_thể vừa làm đại_diện trang bìa tạp_chí National_Geographic và vừa mang thai Fossey cũng có thêm một_vài mối quan_hệ khác trong các năm sau đó và vẫn luôn dành tình_yêu mến cho trẻ_em Vì Fossey sẽ giải_cứu bất_kỳ con vật nào bị ngược_đãi hay bị bỏ_rơi mà bà nhìn thấy ở châu_Phi hoặc gần Karisoke bà đã tiếp_nhận cả một bầy thú vào trong trại trong đó có một con khỉ sống trong cabin của bà tên Kima và một con chó tên Cindy_Hàng năm Fossey vẫn đều_đặn tổ_chức tiệc giáng_sinh cho đoàn nghiên_cứu các nhân_viên của bà cùng gia_đình họ và đã xây_dựng một tình bạn chân_thành với Jane_Goodall_Fossey đã bị quấy_rầy bởi các vấn_đề về phổi ngay từ khi còn nhỏ và cho đến cuối đời lại chịu chứng giãn phế_nang mãn_tính do nhiều năm hút thuốc_lá nặng Khi mà căn_bệnh suy_nhược này dần tiến_triển trở_nên trầm_trọng thêm vì độ cao của núi và khí_hậu ẩm_ướt Fossey ngày_càng cảm_thấy khó_khăn hơn để đi nghiên_cứu ngoài thực_địa Bà thường_xuyên bị khó thở và phải cần sự trợ_giúp của bình oxy khi leo_trèo hoặc bộ_hành đường dài Cái chết Vào sáng sớm ngày 27 tháng 12 năm 1985 Fossey được phát_hiện đã bị sát_hại trong phòng ngủ của cabin riêng đặt tại rìa xa của trại nghiên_cứu ở Virunga_Rwanda_Thi_thể của bà được tìm thấy trong tư_thế nằm ngửa gần hai chiếc giường nơi bà ngủ cách chừng tính từ lỗ_hổng mà rõ_ràng của kẻ tấn_công hoặc nhóm đã khoét lên tường cabin Wayne_Richard_McGuire trợ_lý nghiên_cứu cuối_cùng của Fossey tại Karisoke được gọi đến hiện_trường bởi người giúp_việc của bà và phát_hiện bà đã bị đánh_đập cho đến chết thuật lại rằng khi tôi cúi xuống để kiểm_tra dấu_hiệu sống của bà ý tôi thấy khuôn_mặt bà bị chẻ ra theo đường_chéo bởi một nhát mã_tấu Cabin vương_vãi đầy những mảnh kính vỡ và đồ_đạc thì bị lật_đổ với một khẩu súng_ngắn 9 mm và đạn ở trên sàn nhà bên cạnh bà Trộm_cắp được tin không phải là động_cơ cho tội_ác này khi mà những thứ giá_trị của Fossey vẫn còn nguyên trong cabin bao_gồm hộ_chiếu súng cùng hàng nghìn đô_la Mỹ bằng tiền_mặt và séc du_lịch Dòng cuối trong nhật_ký của bà viết Fossey được chôn_cất tại Karisoke trong khu đất bà tự mình xây_dựng dành riêng cho những người bạn khỉ quá_cố Bà được an_táng trong nghĩa_trang_khỉ_đột này bên cạnh Digit và xung_quanh là các con khác bị bọn săn trộm giết Các buổi lễ tưởng_niệm cũng đồng_thời được tổ_chức tại New_York_Washington và California_Một bản di_chúc dường_như là của Fossey thể_hiện ý_muốn dành toàn_bộ tài_sản của mình gồm cả thu_nhập từ bộ phim Gorillas in the Mist cho quỹ Digit để đảm_bảo cho các hoạt_động tuần_tra chống săn trộm Fossey không hề đề_cập đến gia_đình mình trong đó và nó cũng không được ký Mẹ của bà Hazel_Fossey_Price đã khiếu_nại tài_liệu này và đã thành_công Thẩm_phán toà_án tối_cao Swartwood đã bác_bỏ bản di_chúc và trao phần tài_sản cho người mẹ bao_gồm 4 9 triệu đô_la lợi_nhuận từ cuốn sách mới_đây và bộ phim sắp phát_hành tuyên_bố rằng văn_bản này đơn_giản chỉ là một dự_thảo ý_nguyện chưa xác_thực của bà và hoàn_toàn không phải là một bản di_chúc Price nói rằng bà đang thực_hiện một dự_án để duy_trì công_việc mà con gái mình đã làm cho loài khỉ_đột núi ở Rwanda đặt tại phía đông của trung Phi miền nam của Uganda Hậu_quả Sau cái chết của Fossey toàn_bộ nhân_viên của bà đều bị bắt_giữ Trong đó bao_gồm Emmanuel_Rwelekana người lùng thú mới bị sa_thải do cáo_buộc đã cố_gắng sát_hại Fossey bằng một chiếc mã_tấu theo báo_cáo chính_phủ về phiên xử McGuire_Tất cả sau đó đều được trả tự_do ngoại_trừ Rwelekana về sau bị phát_hiện đã chết trong tù được cho là treo_cổ tự_tử Các phiên_toà của Rwanda sau_này đã xét_xử và kết_án vắng_mặt Wayne_McGuire cho tội sát_hại bà Động_cơ bị_cáo buộc là McGuire đã giết Fossey để đánh_cắp bản_thảo phần tiếp_theo của cuốn sách năm 1983 Gorillas in the mist của bà Tại phiên xét_xử các điều_tra_viên cho biết McGuire thấy không hài_lòng với nghiên_cứu của mình và muốn dùng bất_kỳ phương_pháp không trung_thực nào có_thể để hoàn_thành nó McGuire quay lại Mỹ vào tháng 7 năm 1987 và vì không có hiệp_định dẫn_độ nào giữa Mỹ và Rwanda nên McGuire người vẫn còn bị điều_tra rộng_rãi về tội_lỗi đã từ_chối bản_án của mình Sau khi trở về Mỹ McGuire đã có một tuyên_bố ngắn_gọn tại một cuộc họp_báo ở Century_City_Los_Angeles nói rằng Fossey từng là bạn và là thầy của mình gọi cái chết của bà là bi_kịch và những lời buộc_tội là sự xúc_phạm Sau đó McGuire hầu_như không có thông_báo công_khai nào cho đến năm 2005 khi tin_tức lộ ra rằng ông đã được chấp_nhận vào làm cho bộ_phận Y_tế và Dịch_vụ Nhân_sinh của Bang_Nebraska_Lời đề_nghị sau đó đã bị rút lại vì phát_hiện sự liên_quan của ông đến vụ án Fossey_Một vài cuốn sách theo sau sự_việc trong đó có tiểu_sử về Fossey của Farley_Mowat_Woman in the Mists_New_York_NY Warner_Books 1987 đã đưa ra các giả_thuyết khác nhau về vụ sát_hại bà gồm những ám_chỉ cho rằng bà có_thể đã bị giết bởi các lợi_ích tài_chính liên_quan đến du_lịch hoặc buôn_lậu Tranh_cãi Fossey được báo_cáo đã tiến_hành bắt và giam_giữ những người Rwanda mà bà nghi_ngờ có hành_vi săn trộm Bà cũng bị_cáo buộc đã dùng những cây tầm ma đầy gai để đánh vào tinh_hoàn của một tên Sau vụ giết_hại Mary_Smith người biên_tập về Fossey trên tạp_chí National_Geographic đã kể với Shlachter trong lần đến Mỹ rằng Fossey muốn chất đầy theo những pháo nổ đồ_chơi rẻ_tiền và các trò ảo_thuật như là một phần của phương_pháp mà bà dùng để lừa dụ những người châu_Phi giữ họ ở thật xa Viết trên tờ The_Wall_Street_Journal năm 2002 Tunku_Varadarajan đã mô_tả Fossey vào lúc cuối đời là sinh_động gây tranh_cãi và là một kẻ nghiện rượu phân_biệt chủng_tộc khi coi những con khỉ đột của bà vẫn còn tốt_đẹp hơn những người Phi_Châu sống xung_quanh chúng Thành_tựu khoa_học Fossey đã làm_nên những khám_phá quan_trọng về loài khỉ_đột bao_gồm cách các con_cái truyền từ nhóm này sang nhóm khác trong nhiều thập_kỷ tiếng kêu thứ_bậc và quan_hệ xã_hội giữa các nhóm hành_vi hiếm thấy giết con_nhỏ chế_độ ăn và quá_trình chuyển_hoá các chất dinh_dưỡng Nghiên_cứu của Fossey được tài_trợ bởi Tổ_chức Wilkie và Leakey_Home với nguồn tiền chủ_yếu đến từ Hội Địa_lý Quốc_gia Vào năm 1980 Fossey với bằng tiến_sỹ Đại_học Cambridge tại Anh được công_nhận là chuyên_gia hàng_đầu thế_giới về sinh_lý và tập_tính của khỉ_đột núi đã định_nghĩa_khỉ_đột là những con khổng_lồ hiền_lành uy_nghiêm tính xã_hội cao với những nhân_cách riêng_biệt và có mối quan_hệ gia_đình vững_chắc Fossey cũng giảng_dạy với chức_danh giáo_sư tại Đại_học Cornell trong giai_đoạn 1981 83 Cuốn sách được ưa_thích của bà Gorillas in the Mist đã nhận được sự ca_ngợi của Nikolaas_Tinbergen nhà tập_tính học và điểu_học người Hà_lan chủ_nhân của giải Nobel_Sinh lý học và Y_khoa năm 1973 Cuốn sách này vẫn là cuốn bán_chạy nhất về khỉ_đột cho đến nay Di_sản Sau cái chết của Fossey_Quỹ_Digit tại Mỹ đã đổi tên thành Quỹ_Khỉ đột Quốc_tế Dian_Fossey_Trung tâm Nghiên_cứu Karisoke được điều_hành bởi quỹ mới này và duy_trì công_việc giám_sát và bảo_vệ_khỉ_đột hàng ngày mà bà đã khởi_xướng Shirley_McGreal một người bạn của Fossey vẫn tiếp_tục làm công_tác bảo_vệ loài linh_trưởng thông_qua các hoạt_động tại Liên_đoàn Bảo_tồn Linh_trưởng Quốc_tế IPPL do tự mình sáng_lập một trong số_ít những tổ_chức động_vật hoang_dã mà theo Fossey là đã thúc_đẩy có hiệu_quả bảo_tồn tích_cực Từ sau cái chết của Fossey cho đến nạn diệt_chủng Rwanda năm 1994 Karisoke được chỉ_đạo bởi các sinh_viên cũ của bà một_vài trong số đó đã từng có sự chống_đối Trong thời_kỳ diệt_chủng và tiếp_nối là giai_đoạn bất_ổn trại đã bị cướp_bóc và phá_huỷ hoàn_toàn Ngày_nay chỉ còn lại tàn_tích của cabin của bà Vào thời nội_chiến Công_viên Quốc_gia Virunga tràn_ngập những người tị_nạn và hoạt_động lấy gỗ trái_phép đã làm phá_huỷ nhiều khu_vực rộng_lớn tại đây Vào năm 2014 kỷ_niệm ngày_sinh lần thứ 82 của Fossey đã được đánh_dấu bằng một Google Doodle trên trang_chủ tìm_kiếm của hãng Bức vẽ miêu_tả một nhóm khỉ_đột với một con đang chạm tay lên mái_tóc của bà trong lúc ghi_chép nhật_ký Tiểu_sử Virunga của Mowat mà phiên_bản tại Anh và Mỹ đặt là Woman in the Mists_The_Story of Dian_Fossey and the Mountain_Gorillas of Africa là cuốn sách tiểu_sử đầu_tiên về Fossey và giữ vai_trò như một đối_trọng sâu_sắc cho nhiều những thiếu_sót trong câu_chuyện tự_thân của Fossey được rút ra từ những bức thư thực và các mục ghi_chép nhật_ký của bà Cuốn The_Dark_Romance of Dian_Fossey của Harold_Hayes đã được phát_hành vào năm 1989 sau những cuộc phỏng_vấn sâu_rộng với những người từng sống và làm_việc cùng Fossey_Trong sách Hayes đã thể_hiện bà dưới cái nhìn kém tích_cực và lãng_mạn hơn so với những tuyển_tập ra_mắt trước đó Bộ phim Gorillas in the Mist đã dựa vào bài viết của Hayes trên tạp_chí Life năm 1987 như ghi_nhận trong danh_sách đóng_góp thay_vì cuốn hồi_ký tự_biên cùng tên của Fossey_No_One_Loved Gorillas_More 2005 của Camilla de la Bedoyere do National_Geographic phát_hành tại Mỹ và Palazzo_Editions tại Anh Gorilla_Dreams_The_Legacy of Dian_Fossey được viết bởi nhà_báo điều_tra Georgianne_Nienaber và xuất_bản vào năm 2006 Tập truyện_ký về Fossey này được kể dưới dạng như_thể lời của bà từ thế_giới bên kia Fossey cũng xuất_hiện nổi_bật trong cuốn sách của cây_bút tạp_chí Vanity_Fair_Alex_Shoumatoff có tên African_Madness khi ông mở_rộng hơn về các hành_vi gây tranh_cãi của bà ngụ_ý rằng chính Fossey đã gây ra cái chết của mình do kiểu tương_tác đầy kích_động của bà với mọi người cả chung lẫn riêng Tác_giả cũng đăng một bài viết dài có nhan_đề The_Fatal_Obsession of Dian_Fossey_A_Forest in the Clouds_My_Year among the Mountain_Gorillas in the Remote_Enclave of Dian_Fossey của John_Fowler là tập truyện kể theo ngôi_thứ nhất phản_ánh cái nhìn từ bên trong trại của Dian_Fossey_Tác giả đã mang đến một bức chân_dung sống_động và trung_thực về tính_cách thất_thường của Fossey sự đối_xử tồi_tệ của bà với các nhân_viên và sinh_viên nghiên_cứu và cả những tràng thịnh_nộ do rượu_cồn Cuốn sách cũng cho thấy các công_việc hàng ngày của trại sự phụ_thuộc của Fossey vào các sinh_viên và phong_trào đòi loại_bỏ bà khỏi Karisoke trong những năm trước vụ sát_hại tàn_ác Truyền_thông Chương_trình Kentucky_Opera_Visions tại Louisville đã sáng_tác một vở opera về Fossey lấy tên là Nyiramachabelli ra_mắt vào ngày 23 tháng 5 năm 2006 Universal_Studios đã mua bản_quyền làm phim từ Gorillas in the Mist của Fossey vào năm 1985 còn Warner_Bros_Studios thì mua bản_quyền từ bài viết của Hayes mặc_dù nó bị chỉ_trích dữ_dội bởi Rosamond_Carr_Và kết_quả của cuộc_chiến pháp_lý giữa hai hãng là một thoả_thuận hợp_tác cùng sản_xuất Các phần của tập truyện và bài báo của Hayes đã được chuyển_thể vào bộ phim Gorillas in the Mist với sự tham_gia của Sigourney_Weaver_Trong khi cuốn sách đã bao_quát sự_nghiệp khoa_học của Fossey một_cách rõ nét và bỏ_qua chất_liệu về đời_sống riêng_tư của bà điển_hình là mối quan_hệ tình_cảm với Bob_Campbell thì trong phim vấn_đề tình_cảm với Campbell do Bryan_Brown thủ vai đã tạo nên một phụ truyện quan_trọng Bài viết của Hayes trước đó đã miêu_tả Fossey như một người phụ_nữ bị ám_ảnh với những con khỉ đột và sẽ không dừng lại trước bất_cứ thứ gì để bảo_vệ chúng Bộ phim còn bao_gồm những cảnh Fossey đối_phó không khoan_nhượng với bọn săn trộm chẳng_hạn như cảnh bà châm lửa đốt nhà của chúng Trong bộ phim_tài_liệu năm 2011 của BBC All_Watched_Over by Machines of Loving_Grace_Adam_Curtis đã sử_dụng Fossey như một biểu_tượng về ý_thức_hệ của sinh_thái_học sự cân_bằng của tự_nhiên và những lợi_dụng chính_trị của phương tây thời hậu thuộc địa tại châu_Phi_Tháng 12 năm 2017 Dian_Fossey_Secrets in the Mist chương_trình truyền_hình nhiều tập dài ba giờ liền đã được phát_sóng trên kênh National_Geographic_Chương_trình đã kể một câu_chuyện về cuộc_đời công_việc vụ giết_hại và di_sản để lại của Fossey trong đó sử_dụng các trích_dẫn tư_liệu gốc và ảnh tĩnh các cuộc phỏng_vấn với những người quen_biết và từng làm_việc với bà cảnh quay tư_liệu đặc_biệt và phần phục_dựng A Forest in the Clouds_My_Year_Among the Mountain_Gorillas in the Remote_Enclave of Dian_Fossey_John_Fowler Pegasus_Books_Liên kết ngoài BULLET Quỹ_Khỉ đột Quốc_tế Dian_Fossey_BULLET_Liên đoàn Bảo_tồn Linh_trưởng Quốc_tế BULLET Bài viết đầu_tiên của Fossey cho National_Geographic 1970 BULLET Bài viết tháng 1 năm 1970 của Fossey cho National_Geographic kèm hình_ảnh BULLET Murder in the Mist solved Animal_Welfare_Institute_Quarterly BULLET Bài viết này cung_cấp thông_tin về sự suy_giảm quan_hệ giữa Dian với National_Geographic_Society lúc trước khi chết
Dian_Fossey