Trận_Pharsalus_Trận_Pharsalus là một trận đánh quyết_định của cuộc nội_chiến Caesar_Diễn ra vào ngày 9 tháng 8 năm 48 TCN tại Pharsalus ở miền trung Hy_Lạp Gaius_Julius_Caesar và đồng_minh của ông được hình_thành lên nhằm chống lại quân_đội Cộng_hoà La_Mã dưới sự chỉ_huy của Gnaeus_Pompeius_Magnus_Pompey Vĩ_đại Pompey đã có sự ủng_hộ của đa_số các thượng_nghị_sĩ trong đó có nhiều người quý_tộc và quân_số của ông vượt xa đáng_kể so với các quân_đoàn dày_dặn kinh_nghiệm thuộc Caesar_Hai đội quân đối_mặt nhau trong vài tháng không chắc_chắn Caesar dàn quân ở một vị_trí xấu hơn nhiều so với Pompey_Ông biết mình bị cô_lập trong một quốc_gia thù_địch với chỉ 22 000 quân_lính và thiếu lương_thực trong khi ở phía bên kia của con sông này ông đã phải đối_mặt bởi Pompey với một đội quân ít_nhất ba lần như tuyệt_vời Mặc_dù chủ_ý của Pompey là trì_hoãn vì biết kẻ_thù trước_sau gì thì cũng sẽ đầu_hàng vì đói và kiệt_sức Nhưng ông bị áp_lực từ các nghị_sĩ và các sĩ_quan dưới_trướng ông miễn_cưỡng tham_gia vào trận chiến và chịu một thất_bại áp_đảo cuối_cùng chạy trốn ra nước_ngoài và phải cải_trang thành một công_dân bình_thường Bối_cảnh Năm 50 TCN Viện Nguyên_lão đứng đầu là Pompey ra_lệnh cho Caesar giải_tán quân_đội và trở về La_Mã với lý_do nhiệm_kỳ của ông tại Gaule đã kết_thúc Không_những vậy họ còn cấm Caesar ra ứng_cử Quan_Chấp chính Trước tình_hình này Caesar nghĩ ông sẽ bị vu_oan và cách_ly ra khỏi đời_sống chính_trị nếu ông quay trở_lại La_Mã mà không có sự bảo_trợ bởi một vị Quan_Chấp chính hoặc sức_mạnh của đội quân trung_thành với ông Thêm vào đó Pompey còn buộc_tội Caesar là không phục_tùng và âm_mưu tạo phản Vào ngày 10 tháng 1 năm 49 TCN Caesar vượt qua sông Rubicone khoảng biên_giới Ý với duy_nhất một binh_đoàn lính Lê_dương La_Mã của mình và phát_động nội_chiến Người ta tin rằng trong khi vượt qua Rubicone_Caesar có nói Alea iacta est Con xúc_xắc đã được đổ Tháng 1 thường là thời_điểm khó_khăn để đưa một đội quân ra ngoài xa trường do_đó các kẻ_thù của Caesar khiếp_vía khi hay tin này Phe_Quý tộc bao_gồm Mettelus_Scipio và Cato_Trẻ chạy về miền Nam không biết rằng Caesar chỉ có Đoàn Lê_Dương 13 theo ông Thực_chất quân chủ_lực của ông hãy còn trấn_thủ ở miền Bắc dãy Anpơ_Caesar truy_kích Pompey tới Brindisium với hy_vọng khôi_phục lại mối quan_hệ đồng_minh với Pompey_Nhưng_Pompey lẩn_tránh Caesar_Thay vì tiếp_tục truy_kích Pompey_Caesar đến ở Hispania và nói Ta đến đây trước là để đánh với một quân_đội không người lãnh_đạo sau là đánh một lãnh_đạo không có quân_đội Để Marcus_Aemilius_Lepidus giữ La_Mã_Mark_Antony quản_lý Ý Caesar tiến_hành một cuộc hành_quân 27 ngày nổi_tiếng tại Hispania nơi ông tiêu_diệt đội quân chủ_lực của Pompey_Bố trí đội_hình Phương_kế của Pompey_Chiến trường được chọn nằm gần bờ sông Enipeus với con sông nằm ở cánh trái quân_đội của Caesar đảm_bảo rằng không phe nào đi vòng qua nhau ở sát phía bờ sông và đối_với Pompey thì con sông đang bảo_vệ cánh phải của ông Phần quan_trọng nhất cuộc_chiến diễn ra tại cánh phải quân của Caesar_Pompey mong rằng sẽ chiến_thắng bằng việc sử_dụng kị_binh vượt_trội của mình cộng thêm cung thủ và lính nã đá để tạo nên một cuộc đột_kích vào nhóm kị_binh ít_ỏi của Caesar ở cánh phải này Quân_đội của Pompey gồm khoảng 64 000 bộ_binh và 4 000 7 000 kị_binh Cánh phải của Caesar_Lo sợ đội kị_binh nhỏ của mình sẽ bị kị_binh của Pompey nghiền nát Caesar cho trích một đội quân từ mỗi binh_đoàn nằm ở hàng bộ_binh thứ ba rồi họp các đội quân đó lại tạo thành hàng bộ_binh thứ tư và cho giấu họ sau đội kị_binh của ông Phe của Caesar gồm khoảng 33 000 bộ_binh và 1 400 kị_binh Trận đánh Bộ_binh của Caesar bắt_đầu xông vào tấn_công hàng_ngũ quân địch nằm những 274 mét Pompey bình_tĩnh giữ vững đội_hình mong rằng quân của Caesar sớm kiệt_sức vì chạy nước_rút cả quãng đường gần 300 mét qua khoảng trống chiến_trường trước khi thực_sự giao_chiến Nhưng rồi quân_đội dày_dạn kinh_nghiệm của Caesar nhận_biết ra mưu_mẹo khôn_khéo này nên họ đã cho dừng quân ở nửa đoạn đường để lấy lại_sức và điều_chỉnh lại hàng_ngũ lộn_xộn của họ Sau khi đã ổn_định quân Caesar lao lên giao_chiến nửa quãng đường còn lại Họ phóng lao liên_tục vào hàng_ngũ của Pompey và rút gươm chuẩn_bị cho cuộc đánh xáp_lá_cà Vào cùng khoảng khắc đó hàng kị_binh khổng_lồ của Pompey tấn_công cánh kị_binh bên phải của Caesar_Theo lệnh Caesar đội kị_binh của ông rút_lui ra sau tạo cảm_giác thất_thế nên hàng kị_binh và lính bổ_trợ của kẻ_thù bắt_đầu chìm sâu vào chiếc bẫy Lúc bấy_giờ kị_binh của Pompey kinh_ngạc đón_nhận đợt phục_kích dữ_dội bởi 3 000 quân bộ_binh dày_dạn xông ra từ phía sau đội kị_binh của Caesar_Những người lính từ hàng bộ_binh này chiến_đấu ngoan_cường đâm lao như cây lao thời Trung_Cổ của họ vào các kị_binh Hiệu_quả đến từ sự bất_ngờ phát_huy tác_dụng ngay_lập_tức Hàng kị_binh của Pompey bị đánh_bật hoảng_loạn tháo_chạy quay về vị_trí ban_đầu Trong quá_trình rút chạy họ bỏ_rơi lại những cung thủ và lính nã đá vốn rất dễ bị tiêu_diệt nếu đánh xáp_lá_cà không_chỉ vậy các lính bổ_trợ này còn bị vó ngựa của chính quân Pompey giẫm_đạp lên Kị_binh của Caesar chỉ việc rượt đuổi tàn_quân kị_binh rời_rạc này hoàn_toàn ra khỏi đội_hình chính của Pompey_Hàng bộ_binh thứ tư của Caesar sau đó xoay lại đe_doạ bên hông và phía sau cánh trái quân_đội của Pompey cùng lúc đó Caesar cho thúc hàng bộ_binh thứ ba dàn lên trước mặt_hàng bộ_binh đầu_tiên Bây_giờ tình_cảnh quân_đội của Pompey khá hiểm_nghèo trước mặt là hàng quân mới sung_sức bọc gần phía sau là hàng bộ_binh thứ tư của Caesar_Mặc dù nắm trong tay quân_số vượt_trội nhưng sự lo_lắng và hoang_mang phân_tán tư_tưởng khiến Pompey quên không điều_động cánh quân bên phải đội_hình xông lên ngăn_cản đà tiến_công của Caesar_Pompey đã cho quân rút khỏi chiến_trường thay_vì nỗ_lực củng_cố đội_hình và chạy_chữa cho những mất_mát đã xảy ra Ông lui về trại quân cố_thủ của mình và chờ_đợi kẻ chiến_thắng đang đến trong khi quân_đội của ông bị đánh tan_tác Khi lực_lượng Caesar đổ_bộ lên trại quân đó Pompey một thời là từng là anh_hùng La_Mã đã bỏ chạy trong sự hổ_thẹn Ngày sau đó các cánh quân còn lại của Pompey đầu_hàng Caesar và chiến_tranh gần như kết_thúc Kết_cục Pompey rút_lui từ Pharsalus sang Ai_Cập Ở đây ông bị pharaoh Ptolemaios_XIII_Theos_Philopator sai người ám_sát Pompey chịu nhiều nhát đâm trên lưng và bị chặt đầu xác ông bị thiêu còn thủ_cấp được đem gửi cho Ceasar như là quà tặng từ vua Ai_Cập nhưng Caesar không xem đó là chiến_lợi_phẩm ông cho thiêu chiếc đầu của vị tướng xấu_số và bày_tỏ lòng thương_tiếc Ptolemaios_XIII_Theos_Philopator bấy_giờ được 15 tuổi và có một chị_gái đồng cai_trị nhưng đang tiếm_quyền là Cleopatra 21 tuổi người sau_này tạo nên mối tình lãng_mạn với Caesar khi ông tới Ai_Cập định giúp Ptolemaios_XIII giành lại ngai_vàng Cuộc diện_kiến bí_mật với vị nữ_hoàng trẻ khiến Caesar thay_đổi ý_định ông chính_thức đưa Cleopatra lên làm Pharaoh_Caesar phát_động cuộc nội_chiến với Viện Nguyên_Lão và những người đối_kháng vì họ công_bố ông là kẻ_thù của dân_chúng nhằm hạn_chế quyền_lực của ông mặc_dù Caesar đã dốc lòng chinh_phục thành_công xứ Gaul và sáp_nhập nó vào đế_chế La_Mã Không còn đối_thủ nào đáng_kể sau cái chết của Pompey_Caesar trở về Rome với địa_vị chính_trị mới Ông được bổ_nhiệm làm thống_chế và thành nhà_lãnh_đạo độc_tài cùng điều_hành công_việc với một Viện Nguyên_lão được cải_tổ lại đầu năm 44 TCN Caesar được bầu làm lãnh_đạo tối_cao mãi_mãi Nhiệm_kỳ ngắn_ngủi đó chỉ kéo_dài được vài tháng trước khi Ceasar bị một nhóm nghị_sĩ sát_hại song ông đã kịp đưa vào nhiều cải_tổ khôn_ngoan mang tính xây_dựng cao hợp_thời_hoá hệ_thống lịch cải_biến luật La_Mã và làm Nghị_Viện dân_chủ hơn cùng nhiều cải_cách hợp_lý khác Giai_thoại Thành_ngữ to pass cross the rubicon một liều ba_bảy cũng liều xuất_phát từ tình_huống Caesar vượt sông Rubicon trước trận Pharsalus_Năm 49 TCN sau ba chiến_thắng thuyết_phục của Caesar ở Illyricum_Cisalpine và Transalpine thuộc xứ Gaul cũng như một phần chịu ảnh_hưởng từ Pompey_Viện_Nguyên_Lão cho triệu_hồi Caesar về Roma nhưng với điều_kiện phải giải_thể quân_ngũ đi một_mình và đạc biệt không được vượt sông Rubicon_Đối với Caesar điều này quá nguy_hiểm bởi_vì nếu một_mình trở về Roma như_thế ông sẽ bị những người ủng_hộ Pompey sát_hại Vì_vậy Caesar không_chỉ không bỏ quân_đội của mình những người lính đã từng vào_sinh_ra_tử và tuyệt_đối trung_thành mà ông còn quyết_định vượt sông Rubicon và cuộc nội_chiến nổ ra Caesar nhanh_chóng di_chuyển qua Ý nhưng đã không kịp ngăn Pompey rút quân băng qua Biển Adriatic về phía Đông_Nhà sử_học Hy_Lạp nổi_tiếng Plutarchus đã kể lại rằng lúc vượt sông Rubicon_Caesar từng nói câu Alea iacta est Con xúc_xắc đã được đổ ý nói_chuyện đã lỡ làm không_thể thay_đổi được Chú_thích Alea iacta est
Trận_Pharsalus