Nhàn mào Nhàn mào Thalasseus bergii là một loài chim biển trong họ Mòng biển gồm 5 phân loài làm tổ_thành từng tập_đoàn dày_đặc ở các bờ biển và hòn đảo tại các vùng nhiệt_đới và cận_nhiệt_đới thuộc Cựu Thế_giới Loài này sinh_sản ở các khu_vực từ Cộng_hoà Nam_Phi vòng_quanh Ấn_Độ_Dương đến giữa Thái_Bình_Dương cho đến nước Úc Toàn_bộ các cá_thể sẽ di_cư khỏi khu_vực sinh_sản sau khi làm tổ Loài này có họ_hàng rất gần_gũi với nhàn hoàng_gia Thalasseus maximus và nhàn mào nhỏ Thalasseus bengalensis nhưng có_thể phân_biệt được chúng qua kích_thước và màu_sắc của mỏ Phần trên cơ_thể phần lưng của nhàn mào có màu xám phần dưới phần bụng có màu trắng mỏ vàng và cái mào bờm_xờm màu đen cụp ra phía sau vào mùa đông Con non có bề_ngoài khác_biệt với bộ lông hằn rõ màu xám nâu và trắng chúng dựa vào nguồn thức_ăn từ cha_mẹ trong vài tháng sau khi đủ_lông_đủ_cánh Tương_tự tất_cả các thành_viên trong chi Thalasseus nhàn mào bắt cá bằng cách lao xuống_nước thường là ở biển chim trống tặng cá cho chim mái như một phần của nghi_thức tỏ_tình Loài chim này có tính thích_nghi và đã học được cách bám theo các thuyền đánh_cá để ăn những con cá bị ngư_dân vứt bỏ do không phải là thứ họ muốn đánh_bắt Chúng cũng tận_dụng những địa_điểm dị_thường để làm tổ ví_dụ trên mái các toà nhà và trên các đảo nhân_tạo trong các ruộng_muối hay trong hồ xử_lý nước_thải Trứng và chim non bị mòng biển và cò quăm ăn đồng_thời hoạt_động đánh_cá săn_bắn và khai_thác trứng chim của loài_người đã gây suy_giảm số_lượng cá_thể loài này Tuy_nhiên đây là loài ít quan_tâm với số_lượng cá_thể ổn_định ở mức 500 000 trên phạm_vi toàn_cầu Phân_loại Họ Nhàn_Sternidae là tập_hợp các loài chim có kích_cỡ từ nhỏ đến vừa có mối quan_hệ gần_gũi với họ Mòng biển Laridae họ Xúc cá Rynchopidae và họ Chim cướp_biển Stercorariidae_Hình dáng của chúng trông giống mòng biển nhưng đặc_trưng cơ_thể thì nhẹ hơn cánh nhọn dài giúp bay nhanh đuôi toè sâu và chân ngắn Phần trên cơ_thể của đa_số loài có màu xám phần dưới có màu trắng mào màu đen có_thể thu lại hoặc cụp lại vào mùa đông Vào năm 1823 nhà tự_nhiên_học Martin_Lichtenstein là người đầu_tiên gọi nhàn mào bằng danh_pháp Sterna bergii nhưng sau_này người ta đã chuyển nhàn mào từ chi Sterna sang chi Thalasseus như hiện_nay sau khi các nghiên_cứu DNA ty thể_xác nhận rằng ba kiểu hình hiện_diện trên đầu của nhàn không có mào màu đen có mào màu đen và có mào màu đen với trán màu trắng đã dẫn đến một nhánh chim riêng_biệt Trong chi Thalasseus họ_hàng gần nhất của nhàn mào là nhàn mào nhỏ T bengalensis và nhàn hoàng_gia T maximus Nghiên_cứu DNA không bao_hàm loài cực_kỳ nguy_cấp là nhàn mào Trung_Quốc T bernsteini nhưng do loài này từng được xem là cùng loài với nhàn mào được xem là từ_đồng_nghĩa trong phân loài T b cristatus nên T bernsteini cũng được xem là có quan_hệ rất mật_thiết với nhàn mào Tên chi Thalasseus bắt_nguồn từ tiếng Hi_Lạp là Thalassa nghĩa_là biển còn bergii là để tưởng_nhớ Karl_Heinrich_Bergius một nhà sinh_vật_học và dược_sĩ người Phổ người đã thu_thập mẫu_vật đầu_tiên của loài nhàn này ở một địa_điểm gần Cape_Town_Nam_Phi Nhàn mào có khoảng năm phân loài chủ_yếu khác nhau về màu_sắc của phần trên cơ_thể và màu_sắc của mỏ Người ta còn đề_xuất một số_lượng tương_tự các phân loài khác nhưng số phân loài này không được coi là hợp_lệ Dưới đây là danh_sách năm phân loài Miêu_tả Nhàn mào là một loài nhàn lớn với chiếc mỏ dài 5 4 6 5 cm có màu vàng Chân_chim và chiếc mào bóng_bẩy trông rất bờm_xờm ở phần chóp cùng có màu đen Nhàn mào trưởng_thành trong thời_kì sinh_sản thuộc phân loài T b bergii có cơ_thể dài từ 46 đến 49 cm sải cánh dài 125 130 cm và cân nặng 325 397 gam Phần trán và phần bên dưới cơ_thể có màu trắng phần lưng và mặt trong của cánh có màu xám tối Vào mùa đông bộ lông ở phần trên cơ_thể chuyển sang màu xám nhợt đỉnh đầu chuyển sang màu trắng và hợp với phần mào cụp lại thành màu muối_tiêu Chim trống và chim mái trưởng_thành đều có_vẻ ngoài giống nhau trong khi vẻ ngoài của chim non lại khác_biệt hẳn đầu chúng trông giống với đầu của chim trưởng_thành vào mùa đông bộ lông ở phần trên của cơ_thể có hằn rõ có màu xám nâu và trắng cánh khi khép lại thì giống như có những vệt màu sẫm Chim non sau khi thay lông trông khá giống với chim trưởng_thành nhưng màu_sắc trên cánh vẫn loang_lổ với một vệt màu sẫm ở phần trong của lông bay tức loại lông trên cánh giúp cho chim bay Hai phân loài ở miền bắc là T b velox và T b thalassina thay_đổi bộ lông sang dạng bộ lông thời_kì sinh_sản trong khoảng thời_gian từ tháng năm đến tháng mười Trong khi đó hai phân loài ở miền nam thì đổi sang bộ lông thời_kì sinh_sản trong khoảng thời_gian từ tháng 12 đến tháng tư Đối_với T b cristata thời_gian thay lông phụ_thuộc vào địa_điểm Chim ở Úc và châu Đại_Dương thay bộ lông trong khoảng từ tháng chín đến tháng tư trong khi chim ở Thái_Lan Trung_Quốc và đảo Sulawesi thay lông từ tháng hai đến tháng sáu hoặc tháng bảy Loài nhàn hoàng_gia T maximus có kích_cỡ tương_đương nhàn mào nhưng vóc_dáng nặng_nề hơn sải cánh rộng hơn lưng có màu nhợt_nhạt hơn và cái mỏ ngắn đậm sắc da_cam hơn Nhàn mào thường được kết chung với nhàn mào nhỏ T bengalensis nhưng loài này lớn hơn nhàn mào nhỏ 25 mỏ dài hơn và cân_xứng hơn đầu dài và nặng hơn vóc_dáng to hơn So với nhàn mào nhàn mào nhỏ có mỏ nhuộm màu_da_cam đồng_thời chim non có bộ lông loang_lổ hơn Nhàn mào có tiếng kêu lớn đặc_biệt là tại các bãi sinh_sản Để ra một cảnh_báo về lãnh_thổ loài chim này phát ra một âm_thanh lớn khàn_khàn và giống như của quạ kerrak Những con chim đang lo_lắng hay phấn_khích thì phát ra tiếng kêu korrkorrkorr Khi bay chúng phát ra tiếng wep wep Phân_bố và môi_trường sống Nhàn mào sống ở các vùng bờ biển nhiệt_đới hay ôn_đới ấm_áp thuộc Cựu thế_giới trải dài từ Nam_Phi vòng_quanh Ấn_Độ_Dương đến Thái_Bình_Dương và Úc Phân loài T b bergii và T b enigma sinh_sản tại miền nam châu_Phi từ Namibia đến Tanzania và có_lẽ là cả trên các đảo xung_quanh Madagascar Không thấy nhàn mào phân_bố trong cả một vùng tính từ vùng vừa kể đến tận Somalia và Biển Đỏ và chúng cũng không phân_bố ở khu_vực miền nam Ấn_Độ Ở Ấn_Độ_Dương nhàn mào sinh_sản trên nhiều hòn đảo bao_gồm Aldabra và Etoile thuộc quần_đảo Seychelles quần_đảo Chagos và đảo Rodrigues_Có nhiều tập_đoàn chim sống trên vô_số các hòn đảo thuộc Thái_Bình_Dương bao_gồm Kiribati Fiji Tonga quần_đảo Société và quần_đảo Tuamotu_Tổ của nhàn mào nằm trên những đảo san_hô đảo đá hay đảo cát thấp thỉnh_thoảng tổ của chúng nằm trong các bụi cây còi_cọc nhưng thường thì chúng không có nơi trú_ẩn Khi không sinh_sản nhàn mào sẽ đậu hay nghỉ_ngơi trên các bờ biển rộng_rãi có_khi là trên thuyền nhà_cửa ở cảng hay các mô đất nhô cao trong các phá_nước vụng biển Hiếm khi thấy loài này ở các lạch triều lạch nước bị tác_động bởi thuỷ_triều hay các vùng nước nội_địa Sau khi sinh_sản toàn_bộ các cá_thể nhàn mào sẽ di_trú Khi chim ở miền nam châu_Phi rời khỏi các điểm sinh_sản ở Namibia và Tây_Cape đa_phần số chim trưởng_thành sẽ bay về phương đông đến dải bờ biển Ấn_Độ_Dương thuộc Nam_Phi Nhiều chim non cũng bay về phía đông thỉnh_thoảng chúng_bay hơn 2 000 km trong khi số khác bay về phương bắc dọc theo bờ biển phía tây Phân loài T b thalassina trú đông ở bờ biển đông châu_Phi phía bắc kéo_dài đến Kenya và Somalia phía nam có_thể kéo_dài tới Durban thuộc Nam_Phi Những con nhàn thuộc phân loài T b velox sinh_sản về phía đông vịnh Ba Tư có_vẻ như không rời đi chỗ khác hay chỉ đơn_thuần là giải_tán thay_vì di_trú thực_sự tuy_vậy những con chim sinh_sản ở Biển Đỏ sẽ đi trú đông bằng cách bay về phương nam dọc theo bờ biển miền đông châu_Phi đến Kenya Nhìn_chung T b cristata chủ_yếu chỉ loanh_quanh trong phạm_vi 400 km xung_quanh sân chim Tuy_nhiên cũng có một_số cá_thể bay lang_thang trong phạm_vi lên đến 1 000 km Chim nhàn mào còn phiêu_bạt đến Hawaii_New_Zealand_Cộng hoà Dân_chủ Nhân_dân Triều_Tiên Jordan và Israel Tình_trạng Nhàn mào phân_bố rộng_rãi khắp_nơi ước_tính trên một diện_tích là 1 10 triệu kilômét_vuông Loài này được xếp vào loại Loài ít quan_tâm ở cấp_độ toàn_cầu Tuy_nhiên đã có những mối quan_ngại về số_lượng cá_thể đơn_cử là nhàn không còn sinh_sản ở vịnh Thái_Lan và số_lượng nhàn mào ở Indonesia đã suy_giảm do hoạt_động khai_thác trứng chim Tất_cả các phân loài trừ T b cristata đều nằm trong tầm bao_quát của Thoả_thuận về bảo_tồn chim nước di_trú Phi_Âu_AEWA_Các bên ký vào thoả_thuận có trách_nhiệm thực_hiện nhiều chiến_lược bảo_tồn được mô_tả trong kế_hoạch hành_động chi_tiết Ở Việt_Nam người ta đã quan_sát thấy nhàn mào ở các vùng_biển Trung_Bộ như Nha_Trang quần_đảo Hoàng_Sa Trường_Sa và Côn_Đảo Tập_tính Sinh_sản Nhàn mào sinh_sản tại nhiều sân chim thường là cùng chỗ với các loài chim biển khác Loài này sống theo cặp gồm một trống một mái và mối liên_hệ giữa cặp đôi được duy_trì suốt trong năm thỉnh_thoảng là trong nhiều kì sinh_sản liên_tục Kích_thước của sân chim lệ_thuộc vào lượng cá ở biển và sân chim lớn nhất từng được ghi_nhận là tại vịnh Carpentaria thuộc miền bắc nước Úc với 13 000 15 000 cặp chim Có_lẽ các cơn lũ theo mùa vào mùa hè và sự gia_tăng lượng dưỡng_chất cung_cấp cho vịnh do dòng sông mang lại đã giúp làm tăng lượng cá tại vùng này Nhàn mào không_trung thành với nơi chúng_sinh ra mà thường_xuyên thay_đổi nơi sinh_sản từ năm này đến năm khác thỉnh_thoảng cách đó hơn 200 km Một con nhàn mào trống sẽ thiết_lập một lãnh_địa nhỏ để chuẩn_bị làm tổ và sẽ mổ bất_cứ con nhàn nào dám tiến vào lãnh_địa của nó Nếu kẻ xâm_nhập là một con trống khác thì kẻ xâm_nhập này cũng đáp trả đòn tấn_công và thường là sẽ bị chủ_nhân lãnh_địa đẩy_lùi một_cách rất mãnh_liệt Nếu kẻ xâm_nhập là một con mái thì nó sẽ phản_ứng thụ_động lại sự hung_hăng của chim trống cho_phép chim trống có thời_gian nhận ra giới_tính của nó và khởi_động màn trình_diễn ngẩng đầu và cúi chào để cùng nhau cặp đôi Nhàn mào còn tặng cá như một phần của nghi_lễ tỏ_tình một con chim bay vòng_quanh sân chim với con cá trong mỏ và kêu lớn con chim còn lại có_thể cũng bay theo nhưng cuối_cùng chúng sẽ đậu lại và trao nhau món quà Tổ chim thực_chất là một chỗ cát nông được đào trên một nền đất rộng và phẳng có_khi là nền dốc Thường thì chim không lót gì vào tổ này nhưng thỉnh_thoảng có đá hoặc xương của mực nang Nhàn mào đẻ một thỉnh_thoảng là hai quả trứng vào tổ rồi cả chim trống và mái cùng ấp trứng trong vòng 25 30 ngày đến khi trứng nở Trứng có màu kem với những sọc hơi đen Tính đồng_bộ_hoá trong hành_vi đẻ trứng biểu_hiện trong phạm_vi bầy sinh_sản và còn rõ hơn_nữa trong phạm_vi các bầy nhỏ Chim cha_mẹ không nhận_diện được trứng của mình hay chim non mới nở nhưng có_thể phân_biệt được đâu là con mình khi chim non đạt hai ngày tuổi tức_là ngay trước khi chúng bắt_đầu di_chuyển ra khỏi tổ Chim non có màu_sắc rất nhợt_nhạt với các đốm màu đen chúng có khả_năng sống độc_lập sau khi nở nhưng được chim cha_mẹ ấp_ủ và cho ăn Chim non đủ_lông_đủ_cánh sau 38 40 ngày nhưng sau khi rời khỏi sân chim thì chúng vẫn lệ_thuộc vào cha_mẹ cho đến khi chúng được khoảng bốn tháng tuổi Tại Nam_Phi nhàn mào đã thích_nghi với việc sinh_sản trên mái nhà thỉnh_thoảng cùng chỗ với mòng biển vua Chroicocephalus hartlaubii Vào năm 2000 nơi đây có 7 5 số cá_thể nhàn sinh_sản trên mái nhà Chim cũng tìm đến các đảo nhân_tạo nằm trong các ruộng_muối và hồ xử_lý nước_thải để sinh_sản Có rất ít loài ăn thịt săn_đuổi nhàn mào trưởng_thành nhưng ở Namibia thì chim non thường bị loài mòng biển Larus dominicanus cướp thức_ăn Người ta còn quan_sát thấy Larus dominicanus Chroicocephalus hartlaubii mòng biển bạc và Threskiornis aethiopicus ăn trứng và nhàn mào non đặc_biệt là khi sân chim của những loài này bị quấy_rầy Các bầy chim nằm ở vành ngoài của sân chim cũng dễ trở_thành mục_tiêu của kẻ ăn thịt hơn Ở Úc nhàn mào bị chó và mèo ăn thịt thỉnh_thoảng chúng bị bắn hoặc đâm_đầu vào xe_hơi dây_cáp và cột đèn Tác_động của ngành đánh_cá thương_mại thể_hiện cả mặt tích_cực và tiêu_cực lên nhàn mào Tỉ_lệ sống_sót của chim chưa trưởng_thành được cải_thiện nếu có tàu cá thải bỏ thức_ăn thừa và số_lượng cá_thể nhàn mào ở vịnh Carpentaria tăng có_thể là do sự phát_triển của nghề cào tôm Ngược_lại nghề đánh_cá bằng lưới kéo đã làm giảm lượng thức_ăn của chim và sự thay_đổi khá lớn trong số_lượng cá_thể nhàn mào ở Tây_Cape_Nam_Phi có liên_quan mật_thiết đến những thay_đổi trong lượng cá ở biển do hoạt_động khai_thác cá bằng lưới kéo gây nên Nhàn mào có_thể chết hay bị_thương khi đâm vào hay bị mắc_kẹt trong lưới tuy_vậy có ít bằng_chứng nói lên rằng số_lượng toàn_thể nhàn mào bị ảnh_hưởng đáng_kể bởi hoạt_động đánh_cá của con_người Một sự_việc rắc_rối bất_thường đã xảy ra vào năm 2006 khi 103 con chim nhàn ngoài khơi ven đảo Robben_Nam_Phi bị bọt_biển sinh ra từ sự kết_hợp của tác_động sóng biển chất nhầy tảo bẹ và thực_vật phiêu sinh làm tê_liệt khả_năng vận_động Sau khi chữa_trị 90 số chim đã đủ khoẻ_mạnh để được thả ra Kiếm_ăn Cá là thức_ăn chủ_yếu của nhàn mào chiếm gần 90 tổng_lượng thức_ăn của chúng Số còn lại là động_vật chân đầu động_vật giáp_xác và côn_trùng Một_số động_vật có xương_sống đôi_khi cũng là thức_ăn của chim ví_dụ nhông Agamidae và đồi_mồi dứa mới nở Nhàn mào kiếm_ăn chủ_yếu ở biển bằng cách lao vào nước và lặn xuống độ sâu tối_đa là 1 m hay trầm_mình từ mặt_biển Chim có_thể kiếm_ăn trong phạm_vi 10 km từ đất_liền trong mùa sinh_sản Con mồi có chiều dài từ 7 138 mm và cân nặng tối_đa 30 g Nhàn mào thường ăn những loài cá sống gần mặt_nước như cá_trổng và cá_mòi nhưng chúng cũng ăn những động_vật đáy do con_người thải bỏ từ tàu đánh_cá Loài chim này cũng chủ_động bám theo tàu cá dù_cho đó là vào ban_đêm trong mùa đánh_cá số thức_ăn chim kiếm được từ những loại hải_sản do con_người thải bỏ có_thể chiếm tới 70 khẩu_phần ăn của chúng Các tàu đánh_bắt tôm mang lại lợi_ích nhiều nhất về mặt thức_ăn cho nhàn mào do tôm thường chỉ chiếm 10 20 sản_lượng đánh_bắt lên trong khi số còn lại chủ_yếu là các loài cá như cá_sơn và cá_bống trắng đều bị con_người thải bỏ Một nghiên_cứu tại vùng_biển rạn san_hô Great_Barrier nơi số_lượng nhàn mào tăng gấp mười lần có_thể là nhờ thức_ăn thải bỏ từ tàu cá đã chỉ ra rằng nhàn mào nhỏ và Onychoprion fuscatus đã rời khỏi khu_vực và chuyển đến sinh_sản tại một vùng cấm đánh_cá thuộc rạn san_hô này Có khả_năng là số_lượng nhàn mào đông_đúc đã gây ảnh_hưởng lên các loài khác thông_qua sự cạnh_tranh về thức_ăn và địa_điểm làm tổ Nhàn mào có các giọt dầu màu đỏ trong các tế_bào nón của võng_mạc mắt Đặc_điểm này giúp cải_thiện độ tương_phản và làm tăng thêm thị_lực tầm xa đặc_biệt là trong điều_kiện không_khí mù sương Trong các giọt dầu tế_bào nón của những loài chim phải nhìn qua_mặt phân_giới không_khí nước như nhàn và mòng bể có các sắc_tố carotenoid nhuộm màu mạnh hơn so với các loài chim khác Thị_lực được cải_thiện giúp chim nhàn định_vị các đàn cá mặc_dù người ta vẫn chưa chắc_chắn được là chúng nhìn vào đám thực_vật phiêu sinh là mồi của cá hay chúng quan_sát các con chim nhàn khác đang lao xuống kiếm_ăn Một điểm nữa là mắt chim nhàn không nhạy với tia_cực_tím một đặc_điểm thích_nghi phù_hợp với những loài kiếm_ăn trên cạn như mòng bể hơn Liên_kết ngoài BULLET Species text in The_Atlas of Southern_African_Birds_Greater Crested_Tern_Swift_Tern
Nhàn mào