Zingiber odoriferum Zingiber odoriferum là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Carl_Ludwig_Blume miêu_tả khoa_học đầu_tiên năm 1827 Mẫu định_danh Các mẫu định_danh bao_gồm BULLET Z aquosum Hasselt_J_C v s n do nhà thực_vật_học người Hà_Lan Johan_Coenraad van Hasselt 1797 1823 thu_thập tại đảo Java_Mẫu holotype lưu_giữ tại Naturalis_Leiden_L barcode L0041177 BULLET Z odoriferum Kuhl_H_Hasselt_J C v s n do nhà thực_vật_học người Đức Heinrich_Kuhl 1796 1821 và nhà thực_vật_học người Hà_Lan Johan_Coenraad van Hasselt thu_thập Mẫu holotype lưu_giữ tại Naturalis_Leiden_L_BULLET Z pachystachys Koorders_S_H s n do nhà thực_vật_học người Hà_Lan Sijfert_Hendrik_Koorders 1863 1919 thu_thập tại đảo Java_Mẫu lưu tại Trung_tâm Nghiên_cứu_Sinh học Indonesia tại Cibinong_BO_Lịch sử phân_loại Danh_pháp Z aquosum được bác_sĩ kiêm nhà thực_vật_học người Tây_Ban_Nha Francisco_Noroña 1748 1788 đề_cập lần đầu_tiên trong sách xuất_bản năm 1790 sau khi ông mất với tên gọi thông_thường balacatoà nhưng danh_pháp này là không hợp_lệ và trần_trụi nom inval nom nud do chỉ có mỗi danh_pháp Latinh kèm tên gọi thông_thường trong tiếng Java_Năm 1827 Carl_Ludwig_Blume mô_tả đồng_thời hai loài là Z aquosum tên gọi thông_thường trong tiếng Sunda belakatoa và Z odoriferum tên gọi thông_thường trong tiếng Sunda dongtak hay tongtak montjet Hai loài này được công_nhận trong Miquel 1859 và Schumann 1904 nhưng Valeton 1904 a b 1918 cho rằng chúng chỉ là một loài với danh_pháp được ông_công nhận là Z odoriferum Schumann 1904 cũng mô_tả loài Z tongtak còn Valeton 1918 mô_tả loài Z pachystachys Hai danh_pháp này hiện_nay cũng như Z aquosum đều được coi là đồng_nghĩa của Z odoriferum var odoriferum Phân_loại Schumann 1904 và Valeton 1904 xếp Z odoriferum trong tổ Lampugium_Lampuzium tổ Zingiber_Valeton 1918 chia Z odoriferum thành 4 thứ là BULLET var 1 genuina nguyên chủng Cành hoa bông thóc tù chứ không rộng lá_bắc với đỉnh tù hay thuôn tròn hiếm khi gần nhọn có mấu nhọn có lông_tơ với mép có lông nhung các lá_bắc thấp nhất lớn thuỳ giữa cánh môi rộng như dài 1 5 1 5 cm nhị lép bên thuôn tròn nhuỵ lép dài 6 mm hình dùi Có_lẽ có trong mọi khu rừng miền núi ở Tây_Java_BULLET tomentosa Mặt dưới lá và lưỡi bẹ rậm lông nhung lá_bắc có lông_măng Pasir_Walang gần Nanggerang tỉnh Tây_Java cao_độ 1 050 m đảo Nusa_Kambangan tỉnh Trung_Java 300 m BULLET glabrior Mặt dưới lá thưa lông mạng_nhện lá_bắc gần nhẵn_nhụi Núi Gedeh_Tjibodas 1 500 m Boerangrang tỉnh Tây_Java 900 m Tjikukur 1 600 m Nirmala tỉnh Tây_Java 1 100 m núi Sesepan gần Buitenzorg tỉnh Tây_Java_BULLET var 2 aquosa Cành hoa bông thóc và lá hoàn_toàn nhẵn_nhụi lá_bắc rất nhọn cánh môi rất rộng Núi Salak_Tjiapoes tỉnh Tây_Java 500 m Pasir_Pogor tỉnh Tây_Java 1 000 m Bodjong_Manis tỉnh Banten 200 m BULLET var 3 angustifolia Lá không cuống tỷ_lệ dài rộng 9 10 60 6 cm lông hình mạng_nhện lá_bắc tù có mấu nhọn có lông_tơ cánh môi dài hơn rộng 1 8 1 3 cm nhị lép bên ngắn và thuôn tròn Núi Beser_Tjibeber tỉnh Tây_Java 1 300 m BULLET var 4 borneensis Z gracile Gagnepain msc in Herb_Bog không Jack 1820 Tương_tự nguyên chủng cành hoa bông thóc hẹp hơn và nhọn cánh môi hình trứng 1 8 1 5 cm nhị lép bên nhọn nhuỵ lép hình chỉ dài tới 1 3 cm Borneo trồng tại vườn thực_vật XI B 27 39 59 cây cuối_cùng này nguồn_gốc không rõ Hiện_nay người ta công_nhận 2 thứ là BULLET Z odoriferum var odoriferum Nguyên chủng Bao_gồm các thứ 1 2 3 của Z odoriferum và Z pachystachys trong Valeton 1918 Theo POWO thì thứ này có trên đảo Java và quần_đảo Andaman_BULLET_Z odoriferum var borneense Theo POWO thì thứ này có trên đảo Borneo Phân bố Loài này có tại Indonesia trên các đảo Java_Borneo và có_thể có ở quần_đảo Andaman_Ấn_Độ_Mô tả Thân lá cao 1 2 m Lá từ không cuống tới có cuống rất ngắn thuôn dài hình mác tới 40 9 cm đỉnh nhọn thon đáy nhọn hoặc thuôn tròn gần mọng mặt trên màu xanh lục sáng bóng mặt dưới nhạt màu hơn đặc_biệt về phía gân từ thưa tới rậm lông_tơ hình mạng_nhện áp ép lỏng_lẻo Cuống lá tại gân ở đáy phiến_lá mập mặt trên lõm dài và rộng 5 mm Lưỡi bẹ có khía sâu hoặc chẻ đôi tới đáy các thuỳ lớn hình trứng lệch tam_giác đỉnh thuôn tròn ở lá già dài 1 1 5 cm ở lá non ngắn hơn mép dạng màng có lông_măng Cán hoa ngẩng cao dài 40 100 cm đường_kính 1 5 cm với các bẹ dạng vảy sẫm màu thuôn tròn bao_bọc các bẹ phía dưới đỉnh có mấu nhọn Cành hoa bông thóc thuôn dài hình_thoi hình_trụ tù hay nhọn dài tới 20 cm rộng 2 5 4 cm xếp lợp hơi chặt Lá_bắc xếp lợp chặt và áp ép hình trứng ngược thuôn dài hình mác dài 4 5 cm các lá_bắc phía trên rộng 2 5 cm đỉnh thuôn tròn hay nhọn hoặc tù kết_thúc bằng đỉnh nhọn đột_ngột nhỏ các lá_bắc phía dưới đỉnh có mấu nhọn ngắn khi non rậm lông sau nhẵn_nhụi mép dạng màng rậm lông lụa phần rời hình phỏng thoi màu xanh lục cuối_cùng chuyển thành nâu đỏ hoa 1 2 nở cùng một lúc Lá_bắc con dài 2 cm dạng mo áp ép bền và cùng phát_triển Hoa dài 6 cm màu vàng nhạt Đài_hoa tương_tự lá_bắc con và hơi dài hơn nhọn dạng mo hơi phồng phía trên điểm giữa Ống tràng thanh_mảnh dài 5 cm Cánh hoa dài 2 5 3 cm thò ra hình mác nhọn cánh lưng thẳng toả rộng và rất lõm tương_tự như hình vòm rất nhọn các cánh trước hẹp hơn toả rộng và nhô ra Cánh môi 3 thuỳ màu tía sẫm tím sẫm thuỳ giữa hình trứng rộng hay hình trứng thuôn dài rộng đầu hoặc gần có khía ngắn hơn cánh hoa khoảng 4 mm màu tím dày_đặc đốm màu vàng các thuỳ bên nhị lép bên của cánh môi 2 3 lần ngắn hơn hình trứng hợp sinh trong khoảng 50 chiều dài tính từ đáy mặt trong và mặt ngoài màu từ vàng nhạt tới vàng hoặc mặt trong có đốm màu tím toả rộng thuôn tròn hoặc cắt cụt có răng_cưa hiếm khi nhọn thẳng_đứng và nửa che_phủ cánh lưng Phần_phụ của nhị hoa_màu tím cong vào ở hoa mới nở thì đỉnh chạm vào đỉnh cánh môi và cuối_cùng thì thẳng_đứng hơn Đầu nhuỵ hầu_như không giãn rộng có lông rung Quả nang màu trắng được bao trong lá_bắc màu nâu đỏ cuối_cùng nứt và toả rộng
Zingiber odoriferum