Ó_cá Ó_cá hay ưng biển Pandion haliaetus là một loài chim săn mồi ăn cá sống về ban_ngày với phạm_vi sống toàn_cầu Loài chim này có kích_thước lớn với chiều dài hơn và sải cánh Đặc_điểm dễ nhận_biết là vùng lưng và phía sau đầu có màu nâu xám cánh và xung_quanh mắt có màu đen Ó_cá sống trong nhiều kiểu môi_trường khác nhau làm tổ ở bất_cứ nơi nào gần vực nước cung_cấp đủ thức_ăn cho chúng Chúng được tìm thấy trên tất_cả các lục_địa trừ châu Nam_Cực riêng ở Nam_Mỹ chúng chỉ xuất_hiện ở dạng di_cư không sinh_sản Loài này được IUCN đánh_giá là ít quan_tâm chỉ tính riêng châu_Phi thì số cá_thể có khoảng 460 000 con Như tên gọi của chúng thức_ăn của chúng hầu_như chỉ là cá Chúng có các đặc_điểm hình_thái và hành_vi rất đặc_biệt giúp chúng có_thể săn và bắt con mồi Do các đặc_điểm độc_đáo này chúng được phân_loại vào một chi riêng chi Pandion duy_nhất của họ Pandionidae_Có 4 phân loài được công_nhận trên thế_giới Mặc_dù có xu_hướng làm tổ gần các khu_vực có nước chúng không phải là một loài đại_bàng biển Phân_loại_học Ó_cá là một trong những loài được Carolus_Linnaeus mô_tả trong công_trình của ông trong thế_kỷ XVIII Systema_Naturae và được đặt tên là Falco haliætus thuộc chi Cắt_Falco_Chi_Pandion là chi duy_nhất trong họ Pandionidae và chỉ chứa một loài duy_nhất là P haliaetus Chi_Pandion được nhà động_vật_học Pháp Marie_Jules_César_Savigny mô_tả năm 1809 và được đặt theo tên vị vua thành Athens trong thần_thoại Hy_Lạp là Pandion II_Tên loài haliaetus biến_thể từ tiếng Hy_Lạp cổ_đại Haliaeetus đại_bàng biển Trong tiếng Việt tên gọi ưng biển hay ó_cá xuất_phát môi_trường_sinh_thái ngoài biển và tập_tính bắt cá làm thức_ăn của chúng Ó_cá có một_số nét khác với các loài chim săn mồi ban ngày khác Các ngón ở chân của ó_cá dài bằng nhau xương cổ_chân có dạng lưới còn móng_vuốt lại tròn thay_vì có rãnh Ó_cá và cú là các loài săn mồi duy_nhất mà ngón chân cái của chúng lại ở bên ngoài ngược_lại so với các loài chim săn mồi khác_thường thì ngón_cái ở phía bên trong cho_phép chúng có_thể bắt được con mồi với hai ngón trước và hai ngón sau Điều này đặc_biệt có_ích khi bắt các loài cá trơn trượt Nó luôn thể_hiện một điều gì đó còn thách_thức đối_với các nhà phân_loại_học nhưng trong trường_hợp này nó được xem là một thành_viên trong họ Pandionidae và họ này từng được xếp vào bộ Cắt_Theo một_số người khác thì chúng cũng được xếp cùng với diều ưng và đại_bàng vào họ Ưng và nằm trong một bộ lớn là bộ Ưng hoặc họ Cắt trong bộ Cắt_Ví dụ như phân_loại của Sibley_Ahlquist xếp nó cùng với các loài săn mồi ban ngày khác vào một đơn_vị phân_loại lớn hơn là Ciconiiformes nhưng cách xếp này làm cho việc phân_loại cận ngành không tự_nhiên Phân loài Ó_cá có đặc_điểm khác_thường ở chỗ nó là loài duy_nhất có_mặt trên khắp thế_giới trừ Nam_Cực Có một_số loài của ó_cá được phân_chia không rõ_ràng nên nhìn_chung hiện_nay chỉ có 4 phân loài được nhận_dạng mặc_dù những phân_loại dựa trên những khác_biệt không lớn lắm và ITIS chỉ liệt_kê có 2 phân loài đầu_tiên BULLET P h haliaetus Linnaeus 1758 hay còn gọi là phân loài ó_cá Á Âu_BULLET_P h carolinensis Gmelin 1788 Bắc_Mỹ Phân loài này có cơ_thể lớn hơn tối hơn và có phần lông ở ngực nhạt hơn so với phân loài haliaetus BULLET P h ridgwayi Maynard 1887 có_mặt tại các đảo ở khu_vực Caribe Phân loài này có phần lông ở đầu và ngực nhạt hơn so với haliaetus và là loài chim không di_cư Tên khoa_học của chúng được đặt theo tên nhà điểu_học người Mỹ Robert_Ridgway_BULLET_P h cristatus Vieillot 1816 có_mặt ở vùng bờ biển và tại một_số sông lớn ở Úc bao_gồm cả ở Tasmania_Đây là phân loài nhỏ nhất và đặc_biệt nhất và cũng là loài không di_cư Gần đây phân loài P h cristatus vì có những đặc_điểm riêng_biệt nên đã được tách ra khỏi phân loài của ó_cá thành một loài riêng_biệt Hoá_thạch Có hai loài tuyệt_chủng được ghi_nhận từ việc phát_hiện ra các hoá_thạch Pandion homalopteron được Stuart_L_Warter đặt tên năm 1976 từ một hoá_thạch có tuổi thuộc thế Miocen giữa tầng Barstow được tìm thấy trong các trầm_tích biển ở một_vài nơi thuộc miền nam tiểu_bang California_Loài thứ hai là Pandion lovensis được Jonathan_J_Becker mô_tả năm 1985 từ các nghiên_cứu hoá_thạch được tìm thấy ở tiểu_bang Florida và được xác_định là có niên_đại thuộc giai_đoạn Clarendon sớm và có_thể đại_diện một nhánh riêng_biệt của nó là P homalopteron và P haliaetus Một_số hoá_thạch móng_vuốt đã được thu_nhặt trong các trầm_tích Pliocen và Pleistocen ở Florida và Nam_Carolina_Hoa_Kỳ Tuy_nhiên hoá_thạch cổ nhất_là của họ Pandionidae được tìm thấy thuộc Oligocene giai_đoạn hình_thành Jebel_Qatrani ở Faiyum_Ai_Cập_Tuy nhiên những đặc_điểm của chúng không đủ để có_thể xếp vào loài cụ_thể Một hoá_thạch khác của họ Pandionidae cũng đã được tìm thấy trong các lớp trầm_tích Oligocen sớm tại thung_lũng Mainz_Đức đã được Gerald_Mayr mô_tả năm 2006 Mô_tả Ó_cá có trọng_lượng trung_bình 0 9 2 1 kg chiều dài 50 66 cm và sải cánh rộng 127 180 cm Các phân loài có kích_thước gần giống nhau trung_bình 1 53 kg phân loài P h carolinensis là 1 7 kg và P h cristatus là 1 25 kg Cánh có chiều dài 38 52 cm đuôi 16 5 24 cm và xương cổ_chân 5 2 6 6 cm Phần trên có màu nâu đậm trong khi ức có màu trắng và đôi_khi có sọc màu nâu còn phần lông còn lại có màu trắng Phần đầu màu trắng với một vòng màu sẫm quanh mắt kéo_dài đến hai bên cổ Đồng_tử có màu vàng và nâu trong khi vòng màng xung_quanh trong suốt có màu xanh dương nhạt Mỏ có màu đen phần đỉnh nhô lên có màu xanh dương và bàn_chân có màu trắng với các móng_vuốt đen Với một cái đuôi ngắn cánh hẹp và bốn lông_vũ dài như những ngón tay lông thứ 5 ngắn hơn làm cho nó có hình_dáng rất đặc_biệt Con trống với con mái gần như giống nhau về diện_mạo nhưng con trống trưởng_thành khác với con mái ở chỗ cơ_thể nó mảnh hơn và cánh hẹp hơn Phần lông ở ngực của con trống nhỏ và nhạt hơn so với con mái hoặc có_thể là chỉ có màu trắng_tinh khiết và lông dưới cánh của con trống cũng nhạt hơn con mái Có_thể dễ_dàng phân_biệt khi chúng mới nở hơn so với các cá_thể trưởng_thành Ó_cá non có_thể được xác_định bởi màu_sắc phần lông trên lưng dưới bụng và các lông sọc trên đầu Đến mùa xuân ó_cá non có thêm một lớp lông_vũ dày hơn so với lớp lông_tơ trước_đây của nó Khi bay ó_cá cong các cánh và rủ xuống_giống với mòng biển Chúng có tiếng kêu thanh như cheep cheep hay yewk yewk Nếu tổ của chúng có nguy_hiểm chúng phát ra tiếng kêu như cheereek Phân_bố và môi_trường sống Ó_cá là loài chim ăn thịt phân_bố rộng_rãi thứ hai trên thế_giới chỉ sau loài Falco peregrinus Chúng được tìm thấy ở tất_cả các châu_lục trừ lục_địa Nam_Cực tại các vùng_đất có khí_hậu nhiệt_đới và ôn_đới Ở Bắc_Mỹ nó sinh_sản khắp các vùng_đất từ Alaska_Newfoundland đến tận phía Nam các bang Vùng vịnh của Hoa_Kỳ và Florida trú đông từ miền Nam_Hoa_Kỳ đến tận Argentina Tại châu_Âu ó_cá được tìm thấy tại khắp bán_đảo Scandinavia và Scotland vào mùa hè Những khu_vực khắc_nghiệt bao_gồm cả Iceland Bắc_Phi không thấy sự xuất_hiện của chúng Ở Úc ó_cá chủ_yếu sinh_sống rải_rác xung_quanh bờ biển tuy_nhiên chúng cũng di_trú không sinh_sản ở Tây_Victoria và Tasmania_Có một khoảng_cách 1000 km so với bờ biển của đồng_bằng Nullarbor giữa điểm sinh_sản cận Tây của nó ở Nam_Úc và các điểm sinh_sản gần nhất về phía Tây ở Tây_Úc_Ó cá cũng có_mặt tại các đảo thuộc Thái_Bình_Dương như quần_đảo Bismarck quần_đảo_Solomon và Nouvelle_Calédonie và các hoá_thạch đã được tìm thấy ở Tonga có_lẽ do sự lấn_chiếm đất_đai của con_người khiến chúng mất dần khu_vực sinh_sống tại đây Có_thể chúng từng có thời_gian phân_bố khắp các đảo thuộc Vanuatu và Fiji Tại châu_Á các khu_vực di_trú bao_gồm Nam_Á và Đông_Nam_Á từ Myanma qua Đông_Dương miền Nam Trung_Quốc_Indonesia_Malaysia và Philippines Tập_tính Thức_ăn 99 thức_ăn của ó_cá là cá Nó chủ_yếu ăn cá có cân nặng 150 300 gam và chiều dài khoảng 25 35 cm nhưng cũng ăn cá cân nặng từ 50 đến 2000 gam với kích_thước bất_kỳ Ó_cá có thị_lực tốt để nhận_dạng các vật_thể dưới nước từ trên không Nó nhìn thấy con mồi đầu_tiên khi ở độ cao 10 40 m trên mặt_nước sau khi đảo một_chút nó lao xuống và đưa 2 chân xuống_nước để bắt Ó_cá đặc_biệt thích_nghi với cách bắt mồi này với các ngón trước có_thể đảo_ngược các gai nhỏ sắc_bén ở mặt dưới của móng hai lỗ mũi có_thể khép lại để giữ không cho nước tràn vào khi lặn và các vảy mọc ngược trên vuốt có vai_trò như các móc_câu để giữ con mồi Thỉnh_thoảng ó_cá có_thể săn động_vật gặm_nhấm thỏ động_vật lưỡng_cư các loài chim khác và động_vật bò_sát nhỏ Sinh_sản Ó_cá sinh_sản cạnh các hồ nước_ngọt và đôi_khi là các vùng nước_lợ ven biển Các vách đá ngoài khơi được sử_dụng ở đảo Rottnest bờ biển của Tây_Úc có khoảng 14 địa_điểm làm tổ trong đó có từ 4 7 là được sử_dụng trong một năm Một_số được làm lại theo từng mùa và một_số có_thể sử_dụng cho 70 năm Tổ là một đống các than gỗ cỏ biển được xây_dựng trong các ốc cây mỏm đá cột điện các công_trình nhân_tạo trên các đảo nhỏ ngoài khơi Nhìn_chung ó_cá đạt đến tuổi trưởng_thành và bắt_đầu sinh_sản từ đó đến 3 hoặc 4 năm tiếp_theo mặc_dù ở một_số khu_vực có mật_độ ó_cá lớn như vịnh Chesapeake ở Hoa_Kỳ chúng có_thể không bắt_đầu sinh_sản mãi cho đến khi được 5 đến 7 tuổi và có_thể là sự thiếu_hụt các cấu_trúc có độ cao thích_hợp cho chúng làm tổ Nếu không có các vị_trí làm tổ ó_cá con có_thể buộc phải trì_hoãn sinh_sản Để giải_quyết vấn đền này các trụ đôi_khi được xây_dựng để tạo ra các vị_trí thích_hợp cho chúng xây tổ Di_cư Phụ loài ở châu_Âu thì sống qua mùa đông ở châu_Phi ở Hoa_Kỳ và Canada thì sống qua mùa đông ở Nam_Mỹ thậm_chí một_số sống ở các bang tận_cùng phía nam của Hoa_Kỳ như Florida và California Một số ó_cá từ Florida di_trú sang Nam_Mỹ_Ó cá ở Úc thì có khuynh_hướng không di_trú Các nghiên_cứu về ó_cá của Thuỵ_Điển cho thấy rằng các con_cái có khuynh_hướng di_cư đến châu_Phi sớm hơn con đực Có nhiều chặng dừng chân trong suốt đợt di_cư trong mùa thu Sự thay_đổi về giờ và khoảng thời_gian trong mùa thu thì có ý_nghĩa nhiều hơn trong mùa xuân Mặc_dù di_chuyển chủ_yếu trong ngày thỉnh_thoảng chúng_bay một_vài giờ trong đêm đặc_biệt là qua các vực nước và trung_bình bay 260 280 km ngày tối_đa là 431 km ngày Các loài chim châu_Âu cũng có_thể di_trú mùa đông ở Nam_Á ó_cá xung_quanh Na_Uy cũng được phát_hiện ở miền tây Ấn_Độ Hiện_trạng Ó_cá có diện phân_bố rộng_lớn chỉ tính riêng châu_Phi và châu_Mỹ là 9 670 000 km² và có số cá_thể trên toàn_cầu ước_tính khoảng 460 000 con Mặc_dù các khuynh_hướng cá_thể trên toàn_cầu không định_lượng được nhưng loài này được cho là không nằm ở ngưỡng giảm số cá_thể theo tiêu_chí của IUCN như giảm hơn 30 trong vòng 10 năm hoặc 3 thế_hệ và do_đó loài này được xếp vào nhóm ít quan_tâm Có dấu_hiệu cho thấy sự sụt_giảm cá_thể ở Nam_Úc ở những nơi thuộc vịnh Spencer và dọc theo hạ_lưu của sông Murray Vào cuối thế_kỷ XIX và đầu thế_kỷ XX các mối đe_doạ chính đối_với số_lượng cá_thể ó_cá là việc thu_lượm trứng và săn_bắt con trưởng_thành cùng với các loài chim săn mồi khác số cá_thể ó_cá đã giảm nhiều mạnh ở một_số khu_vực trong thập_niên 1950 và 1960 một phần là do ảnh_hưởng của các thuốc_trừ_sâu như DDT lên hệ sinh_sản của chúng Thuốc_trừ_sâu can_thiệp vào quá_trình trao_đổi calci của chim làm cho trứng trứng có thành mỏng dễ vỡ hoặc không_thể thụ_tinh Có_thể vì cấm sử_dụng DDT ở nhiều quốc_gia vào đầu thập_niên 1970 cùng với việc giảm săn_bắt số cá_thể ó_cá cũng như những loài bị ảnh_hưởng khác đã hồi_phục đáng_kể Ở Nam_Úc các địa_điểm làm tổ của chúng trên bán_đảo Eyre và đảo Kangaroo là dễ bị tổn_thương bởi các hoạt_động giải_trí không kiểm_soát ven biển và phát_triển đô_thị Ó_cá là loài chim biểu_tượng của tỉnh bang Nova_Scotia_Canada và tỉnh Södermanland_Thuỵ_Điển_Trong văn_hoá Nisos vua của Megara trong thần_thoại Hy_Lạp đã hoá thành đại_bàng biển hoặc ó_cá để tấn_công cháu ông ta sau khi cô ấy phải_lòng Minos vua của Crete_Nhà văn La_Mã_Pliny_Già đã viết về cặp ó_cá bố_mẹ tập cho con chúng_bay dưới ánh nắng mặt_trời và trừng_phạt nếu con chúng thất_bại Một giai_thoại khác đề_cập rằng loài chim bắt cá này được ghi_nhận trong các tác_phẩm của Albertus_Magnus và được ghi_nhận trong Holinshed s Chronicles rằng nó có một chân có màng và một chân có vuốt Những người trung_cổ cho rằng cá cũng bị mê_hoặc bởi ó_cá bằng cách ngửa bụng lên để đầu_hàng và điều này được đề_cập trong màn 4 cảnh 5 trong tác_phẩm Coriolanus của Shakespeare I think he ll be to Rome_As is the osprey to the fish who takes it By sovereignty of nature Tôi nghĩ anh sẽ ghé Rome_Như loài chim ưng biển bắt cá Bằng quyền_lực của tự_nhiên Nhà_thơ Ireland William_Butler_Yeats đã sử_dụng hình_tượng con ó_cá xám bay lang_thang để mô_tả nỗi buồn trong tác_phẩm The_Wanderings of Oisin and Other_Poems 1889 Ó_cá được mô_tả là đại_bàng trắng trong lĩnh_vực huy_chương học và gần đây hơn là biểu_tượng của những phản_ứng tích_cực đối_với thiên_nhiên đã được chọn để in trên hơn 50 loại tem được sử_dụng làm thương_hiệu cho các sản_phẩm khác nhau và tên của các đội thể_thao Như Ospreys một đội thuộc Rugby_Union_Missoula_Osprey một đội thuộc tiểu_liên đoàn bóng_chày Seattle_Seahawks một đội bóng_bầu_dục Mỹ và North_Florida_Ospreys hoặc là linh vật như Springs_School_Ospreys ở Springs_New_York đội trượt_tuyết Geraldton ở Úc Đại_học Bắc_Florida_Đại học Salve_Regina_Đại học Wagner_Đại học Bắc_Carolina tại Wilmington_Richard_Stockton_College hay Wells_International_School ở Bangkok_Thái_Lan_Liên kết ngoài BULLET Osprey videos photos sounds on the Internet_Bird_Collection_BULLET Osprey_Fact_Sheet at Birdlife_International_BULLET_The RSPB Osprey_UK_Osprey_Information Royal_Society for the Protection of Birds_BULLET_USGS_Osprey Pandion haliaetus Identification_Tips_U_S Geological_Survey_BULLET_Photo Field_Guide on Flickr_BULLET_Osprey_Bird Sound_BULLET_USDA_Forest Service_Osprey data BULLET Chim ó_cá Pandion haliaetus haliaetus trên SVRVN BULLET Main features of birds family Pandionidae
Ó_cá