Đinh_Huy_Đạo_Đinh_Huy_Đạo 1738 1799 là một nho_sĩ yêu nước thời Tây_Sơn Công_lao của ông đối_với cuộc_chiến chống quân Thanh là rất lớn và được chính Quang_Trung_Cảnh_Thịnh ghi_nhận Ông còn để lại cho đời nhiều bài văn tác_phẩm văn_học có giá_trị Tiểu_sử Ông tên là Đinh_Huy_Hoản sinh ngày 23 tháng 12 năm Đinh_Tỵ 1738 trong gia_đình nhà_nho nghèo tại làng Ngọc_Động tổng Lê_Xá nay là làng Ngọc_Động xã Gia_Phong huyện Gia_Viễn tỉnh Ninh_Bình Sự_nghiệp Đinh_Huy_Đạo con trai thứ ba trong gia_đình nhà Nho_Từ nhỏ Huy_Đạo đã được mọi người_yêu mến vì thông_minh thật_thà lễ_độ Lên 16 tuổi Quý_Dậu 1753 ông thi đỗ sinh_đồ Ba năm sau Bính_Tý 1756 ông thi Hương và đỗ Hương_Cống Đến năm 30 tuổi Cảnh_Hưng thứ 28 1767 dự thi Hội ông đỗ Tam_Trường và được triều Lê_bổ làm Huấn_đạo phủ Hà_Trung Thanh_Hoá Sáu năm làm quan ở đây ông được nhân_dân rất kính_trọng bởi tính ngay_thẳng thanh_liêm và thương_yêu dân Năm 1771 ông được triều Lê_bổ làm tri_huyện Thuận_Khê nay thuộc Thái_Bình Về Thuận_Khê ông nghiêm_khắc trừng_trị bọn quan_lại hà_hiếp dân vì_vậy mà tiếng_tăm của ông ngày_càng vang xa hơn Nhiều nhà khoa_bảng bấy_giờ như Bảng_nhãn Hà_Tôn_Huân Nguyễn_Công_Trấn_Lê_Quý Đôn thường đến_cùng bàn việc nước ngâm thơ_phú cùng ông Thấy ông là viên quan có tài lại thanh_liêm chính_trực vua Lê_Hiển_Tông mời ông về triều phong làm Hữu công bộ thị_lang dạy_dỗ các tiểu_thư công_chúa của hoàng_tộc Tại đây ông kết_duyên cùng người con gái hoàng_tộc bà Lê_Thị_Diễm_Thục Đứng trước cảnh suy_đồi của giai_cấp thống_trị Lê_Trịnh ông đã không chịu nổi bèn treo ấn từ quan về quê mở trường dạy_học Năm 1786 Nguyễn_Huệ ra Bắc diệt họ Trịnh lộng_quyền đưa những người trung_nghĩa lên làm quan củng_cố lại nhà Lê_Đinh_Huy_Đạo lại được mời về kinh được vua phong trung_tín bá_tước và giữ lại làm quan trong triều nhưng ông nhất_mực xin về Hà_Trung và ông trở_lại giữ chức Huấn_đạo ở Hà_Trung Năm 1788 nhà Thanh đưa quân ào_ạt tiến sang Việt_Nam nhà Lê_đầu_hàng Ngô_Thời_Nhậm_Ngô_Văn_Sở đã rút quân về phòng_tuyến Tam_Điệp nơi giáp_ranh với phủ Hà_Trung Vốn là bạn thân trước_kia Ngô_Thời_Nhậm đến tận nhà Đinh_Huy_Đạo bàn kế chống giặc và mời ông ra giúp Nguyễn_Huệ trừ giặc Thanh_Đinh_Huy_Đạo đưa cả hai cháu ruột Đinh_Lê_Đinh_Toại ra cùng Ngô_Thời_Nhậm lo việc xây phòng_tuyến Tam_Điệp tuyển binh chống quân Thanh_Cuối năm 1788 Quang_Trung ra Tam_Điệp ban thưởng cho các tướng_sĩ có công xây_dựng phòng_tuyến Đinh_Huy_Đạo được Quang_Trung hết_lời khen_ngợi và thăng chức tri_phủ Hà_Trung và bổ_sung vào trung_quân tham_mưu cùng bàn kế_hoạch thần_tốc tiến đánh Thăng_Long_Tôn_Sĩ Nghị_Lê_Chiêu_Thống thấy Quang_Trung đóng ở Tam_Điệp thì sai Lê_Duy_Vĩ đem quân ra đóng chặn ở Bái_Ấp nay là xã Sơn_Thành huyện Nho_Quan Ninh_Bình hoạt_động mạnh ở Ninh_Bình Hoà_Bình Nhận thấy sự nguy_hiểm của cánh quân Lê_Duy_Vĩ_Đinh_Huy_Đạo đã sang bàn_bạc với Ngô_Thời_Nhậm và hai người cùng vào tâu với Quang_Trung_Quang_Trung được tin này rất lo_lắng nói rằng Ta muốn thần_tốc bí_mật xuất_quân mới có_thể thắng nếu cơ_mưu này bị tiết_lộ việc lớn tất không thành Các ông có phương_thuốc nào trói_chân giặc lại giữ kín được mưu mới khá thắng được Nhận trọng_trách Đinh_Huy_Đạo cầm_quân từ bắc huyện Thạch_Thành đi theo đường hẻm Cúc_Phương ra chặn đường về Thăng_Long_Đinh_Huy Đạo viết thư cho Lê_Duy_Vĩ rồi sai hai cháu cầm thư đi Đinh_Lê_Đinh_Toại cầm thư đến Sầy thôn miền núi thuộc huyện Gia_Viễn Ninh_Bình thì bị quân của Lê_Duy_Vĩ giết chết Nhưng khi quân của Lê_Duy_Vĩ khám người thấy thư nên cầm về cho Duy_Vĩ_Đọc thư Duy_Vĩ như tỉnh_ngộ ra liền đem quân đến hàng ngày 30 tháng 12 Mậu_Thân_Huy_Đạo đem toàn_bộ số quân ấy đến báo với Quang_Trung_Quang_Trung rất vui_mừng cho gọi Huy_Đạo vào dinh thưởng rất hậu và cho cùng tham_dự bàn_bạc phương_sách tiến_quân Trong suốt quá_trình tiến đánh quân Thanh_Huy_Đạo đã có nhiều đóng_góp lớn đặc_biệt ông được Quang_Trung giao nhiệm_vụ dẫn đường tiến đánh Ngọc_Hồi và ông đã hoàn_thành xuất_sắc nhiệm_vụ Sau chiến_thắng quân Thanh_Đinh_Huy_Đạo được phong Bí_thư thự điển trực học_sĩ viễn mưu hầu và Quốc tử trợ_giáo chuyên dạy_bảo các hoàng_tử Quang_Toản_Quang_Thuỳ song đó chỉ là những công_việc thường_nhật còn chủ_yếu là Quang_Trung đưa Huy_Đạo về gần mình để hỏi ý_kiến soạn_thảo các chỉ_dụ của triều_đình Ông được giao cho soạn ra tập sách về các chuẩn_mực đạo_đức phong_hoá tiết lễ Đọc sách này các sĩ_phu Bắc_Hà càng theo về giúp Quang_Trung nhiều hơn Khi nhà Tây_Sơn đổ Gia_Long lên_ngôi tận_diệt triều Tây_Sơn nhưng vẫn giữ lại tập sách này để thu_phục lòng người Đinh_Huy_Đạo và dòng_họ Đinh_Huy không bị truy giết cũng vì_thế Được Quang_Trung trọng_dụng phấn_khởi trước vị minh_quân Huy_Đạo đã dốc hết tâm_trí vào phò vua giúp nước Đến khi già ốm trở về gia_đình dưỡng_bệnh ông được vua cử cả danh_y giỏi về chăm_sóc và tặng viên ngọc quý nay lưu tại bảo_tàng Ninh_Bình Năm 1792 Quang_Trung mất Đinh_Huy_Đạo vội vào kinh chịu_tang và được triều_đình giao cho viết văn_tế vua Tôn_vinh Tháng 4 năm Kỷ_Mùi 1799 Đinh_Huy_Đạo qua_đời thái_tử Quang_Toản nay là vua Cảnh_Thịnh cùng em là Quang_Thuỳ và nhiều quan_lại khác đã về tận nhà tế_lễ Đinh_Huy_Đạo một nho_sĩ yêu nước thức_thời Công_lao to_lớn của ông đối_với triều_đại Tây_Sơn ngay từ lần đại_phá quân Thanh là rất lớn và được chính Quang_Trung_Cảnh_Thịnh ghi_nhận Công_lao của ông đối_với dân_tộc Bộ Văn_hoá Thông_tin trong quyết_định ngày 2 8 1999 đã công_nhận nhà_thờ Đinh_Huy_Đạo ở xã Gia_Phong Gia_Viễn Ninh_Bình là di_tích lịch_sử chính là sự ghi_nhận tài_đức công_lao to_lớn đó của Đinh_Huy_Đạo
Đinh_Huy_Đạo