Ba nhà chia Tấn_Ba nhà chia Tấn chữ Hán_三家分晋_Tam_gia phân Tấn là kết_quả cuối_cùng của cuộc đấu_tranh quyền_lực trong nội_bộ nước Tấn bá_chủ chư_hầu thời Xuân_Thu trong lịch_sử Trung_Quốc Ba họ khanh đại_phu mạnh nhất trải qua cuộc đấu_tranh hơn 2 thế_kỷ trở_thành những lực_lượng mạnh nhất và cùng nhau chia nước Tấn làm ba Hàn_Triệu_Nguỵ_Đấu tranh giữa các tư_gia với công thất Ba họ Hàn_Triệu_Nguỵ ban_đầu là những quan_lại phục_vụ dưới quyền vua nước Tấn_Do có công_lao họ được phong thưởng thực ấp và trở_thành những thế_lực quý_tộc mới cùng với các họ đại_phu khác như Trí_Phạm_Trung_Hàng gọi là tư_gia Các họ tư_gia cùng các quý_tộc cũ là dòng_dõi thân_thích với vua nước Tấn như họ Loan họ Khước họ Hồ họ Tiên chia nhau nắm quyền chính giúp vua Tấn làm bá_chủ chư_hầu Để giành ngôi bá_chủ và duy_trì ngôi_vị này sau đó các vua Tấn nhờ vào đóng_góp công_trạng của các đại_phu trong các hoạt_động ngoại_giao và quân_sự Thế_lực của đại_phu ngày_càng lớn_mạnh và vua Tấn ngày_càng phải dựa nhiều vào họ Năm 588 TCN Tấn_Cảnh công bắt_đầu đặt ra Lục khanh cho 6 họ đại_phu lớn Trí_Phạm_Trung_Hàng Hàn_Triệu_Nguỵ đồng_thời lập ra 6 đạo quân mỗi đạo có 12 500 người Thế_lực của các tư_gia ngày_càng lớn hơn và cuộc tương tranh với công thất ngày_càng ác_liệt Khoảng năm 550 TCN lục khanh liên_minh diệt họ Loan họ công thất lớn nhất sau đó diệt họ Dương_Thiệt và họ Kỳ_Vây cánh họ vua Tấn ngày_càng yếu không có ai giúp Tấn_Khoảnh công Giữa các họ lục khanh dần_dần nảy_sinh mâu_thuẫn Năm 497 TCN thời Tấn_Định công bốn họ Triệu_Trí_Hàn_Nguỵ mâu_thuẫn với họ Phạm và Trung_Hàng_Hai phe đánh nhau Vua_Tấn ban_đầu ngả theo phe họ Phạm và Trung_Hàng sau thấy phe 4 họ mạnh lên bèn ngả theo phe bốn họ Hàn_Nguỵ_Trí_Triệu Tuân_Dần họ Trung_Hàng và Sĩ_Cát_Xạ họ Phạm thua trận phải bỏ chạy về thành Triều_Ca_Năm 494 TCN bốn họ Nguỵ_Hàn_Trí_Triệu hạ được thành Triều_Ca_Tuân_Dần và Phạm_Cát_Xạ chạy trốn sang Hàm_Đan_Năm 490 TCN Triệu_Ưởng lại hạ Hàm_Đan họ Phạm và Trung_Hàng chạy sang Bách_Nhân_Triệu_Ưởng lại mang quân vây bức thành Bách_Nhân_Tuân_Dần và Phạm_Cát_Xạ chạy sang nước Tề_Từ đó quyền hành nước Tấn trong tay 4 họ thượng khanh Trí_Hàn_Triệu_Nguỵ Trong số 4 họ thì họ Trí nắm quyền lớn nhất có tước Bá ba họ kia chỉ có tước Tử_Năm 458 TCN bốn khanh tự_ý lấy đất cũ của họ Phạm và họ Trung_Hàng chia nhau làm ấp phong không cần lệnh của Tấn_Xuất công Đất_đai thuộc quyền Tấn_Xuất công cai_quản không bằng bốn nhà vì_vậy vua Tấn bất_bình sai sứ đi liên_lạc với các nước Tề và Lỗ cầu_viện tấn_công 4 họ đại_phu lộng_quyền Tuy_nhiên tại các nước Tề và Lỗ lúc đó quyền hành cũng nằm trong tay các quyền_thần nên họ chỉ củng_cố quyền_lực mà không muốn giúp vua Tấn_Năm 452 TCN bốn họ đại_phu cùng nhau khởi_binh chống lại Tấn_Xuất công Tấn_Xuất công không chống nổi phải bỏ chạy sang nước Tề rồi chết giữa đường Ba họ diệt Trí bá Sau khi Tấn_Xuất công bỏ chạy ra nước_ngoài và qua_đời Trí bá Tuân_Dao muốn thôn_tính cả nước Tấn nhưng chưa dám bèn lập con của Cơ_Kỵ là Cơ_Kiêu lên_ngôi tức_là Tấn_Ai công Trong 4 họ đại_phu Trí bá mạnh nhất nắm chính sự nước Tấn_Trí_Bá muốn lần_lượt thôn_tính 3 họ kia để chiếm cả nước Tấn_Năm 455 TCN Trí bá trước_hết thực_hiện kế tằm ăn lá dâu ra_lệnh ép 3 họ kia cùng hiến đất để thôn_tính dần nhân_danh vua Tấn ra_lệnh trưng_dụng đất_đai và dân_chúng mỗi nhà 100 dặm và số dân ở đó để chuẩn_bị đánh nước Việt_Ba nhà kia biết Trí_Bá có ý xấu song không thống_nhất được cách đối_phó Hàn_Khang tử là người đầu_tiên bỏ ra 100 dặm đất và một vạn hộ_khẩu cắt cho họ Trí_Nguỵ_Hoàn tử cũng phải cắt nhượng riêng Triệu_Tương tử không chịu Trí bá Tuân_Dao nổi_giận bèn hợp quân với họ Hàn và Nguỵ đánh Triệu_Năm 455 TCN Trí bá dẫn trung_quân họ Hàn dẫn hữu quân họ Nguỵ dẫn tả quân cùng tiến đánh Triệu_Triệu_Vô_Tuất thế yếu phải rút về cố_thủ ở Tấn_Dương nay là Thái_Nguyên tỉnh Sơn_Tây Ba họ Trí_Hàn_Nguỵ vây Tấn_Dương hơn 1 năm chưa hạ được Tuân_Dao dẫn nước Tấn_Thuỷ sông Phần rót vào thành Nước ngập sắp tới mặt thành dân_chúng phải trèo lên mái nhà tránh lụt Trong thành hết lương rất nguy_cấp phải đổi con cho nhau ăn thịt Trong tình_hình đó thủ_hạ của Vô_Tuất là Trương_Mạnh_Đàm bàn kế ly_gián 2 họ Hàn_Nguỵ với họ Trí_Vô_Tuất bèn cử Trương_Mạnh_Đàm nhân ban_đêm bí_mật trèo ra ngoài thành đến trại Hàn_Hổ và Nguỵ_Câu phân_tích lợi_hại thuyết_phục hai họ phản Trí_Bá để tránh bị diệt trong tương_lai Hàn_Hổ và Nguỵ_Câu vốn phải cắt đất cho Tuân_Dao đã bất_bình lại vì đất phong của mình cũng có sông chảy qua nên sợ sau_này sẽ chung cảnh_ngộ như họ Triệu nhân đó bèn đồng_tình phản lại họ Trí_Năm 453 TCN ba họ Triệu_Hàn_Nguỵ hợp binh đánh_úp Tuân_Dao đánh_bại quân họ Trí giết chết Tuân_Dao_Ba họ cùng nhau chia đất của họ Trí và nắm quyền nước Tấn_Cùng chia nước Tấn_Năm 440 TCN Tấn_Ai công chết con là U công lên nối_ngôi Vua_Tấn lúc đó chỉ còn đất Giáng và đất Khúc_Ốc còn lại đất_đai đều thuộc về 3 họ Hàn_Triệu_Nguỵ mà sử_sách quen gọi là Tam_Tấn_Trên thực_tế 3 họ đã nắm quyền tự_quyết không còn theo mệnh_lệnh hay cần tới danh_nghĩa của vua Tấn nữa Chính vua Tấn phải đến triều_kiến 3 họ chứ không phải 3 họ đến triều_kiến vua Tấn_Đất đai của vua Tấn đến thời U công ngày_càng bị thu_hẹp mất về tay_ba họ Hàn_Triệu_Nguỵ_Tấn U công chỉ còn đất Giáng đô và đất Khúc_Ốc_Năm 403 TCN theo sự thỉnh_cầu của 3 họ Chu_Uy_Liệt_Vương chính_thức phong cho 3 thượng khanh họ Hàn_Triệu_Nguỵ làm chư_hầu ngang_hàng với vua Tấn_Ba nhà chia Tấn là sự_kiện lịch_sử mở_đầu của bộ sách Tư trị thông giám của Tư_Mã Quang thời Bắc_Tống_Tư_Mã Quang cho rằng quyết_định phong chư_hầu của Chu_Uy_Liệt_Vương là sai_lầm tự mình phá_hoại kỷ_cương và danh_phận của một xã_hội phong_kiến có đẳng_cấp nếu vua Chu từ_chối sẽ có vị bá_chủ chư_hầu đứng ra thảo phạt 3 nhà Hàn_Triệu_Nguỵ_Các sử_gia hiện_đại cho rằng quan_niệm của Tư_Mã Quang là viển_vông không thực_tế không nhìn ra được sự_thật là lớp quý_tộc mới có chiến_công và thực_lực mạnh_mẽ đã đủ khả_năng lật_đổ một quân_vương mục_nát Tấn là một tất_yếu của lịch_sử Cục_diện khi đó cho thấy chưa có chư_hầu nào đủ khả_năng đứng ra thảo phạt 3 nhà như Tư_Mã Quang mong_muốn nước Tề trong tay quyền_thần họ Điền sắp có ý_định làm chuyện cướp ngôi như 3 nhà ở nước Tấn nước Tần ở phía tây trước biến pháp Thương Ưởng chưa đủ thực_lực tiến sang phía đông nước Sở ở phía nam đã suy_yếu từ khi bị Ngô_Hạp_Lư đánh_bại 506 TCN nước Yên không đủ mạnh nước Việt sau thời Câu_Tiễn cũng đã suy thực_tế cho thấy đầu thời Chiến_Quốc chính Nguỵ mới thành_lập là nước cường_thịnh nhất vì_vậy khả_năng một nước bá_chủ đủ thực_lực đứng ra thảo phạt cả ba nhà Hàn_Triệu_Nguỵ càng không thực_tế Sự_kiện 3 nhà được phong từ thượng khanh lên chư_hầu trở_thành một sự_kiện lịch_sử thay_đổi rất lớn_lao khi đó Từ đó trên lãnh_thổ nước Tấn cũ có 4 nước cùng tồn_tại là Tấn_Hàn_Triệu_Nguỵ Thực_lực của Tấn_Liệt công lúc đó đã rất suy_yếu Theo Sử_ký Tấn thế_gia năm thứ hai đời Tấn_Tĩnh công tức_là năm 376 TCN vua ba nước Hàn_Ai hầu Triệu_Kính hầu và Nguỵ_Vũ hầu cùng nhau diệt nước Tấn_Tấn_Tĩnh công mất nước Năm 359 TCN Hàn cùng Triệu và Nguỵ chia đất Tấn đưa vua Tấn ra đất Đoan_Thị_Năm 349 TCN Triệu_Túc hầu lên_ngôi đã chiếm nốt đất Đoan_Thị ăn lộc của vua Tấn đày Tấn_Tĩnh công ra đất Đồn Lưu_Ba nhà chia nhau làm vua chư_hầu trên đất Tấn từ thời Chiến_Quốc vẫn dùng khái_niệm Tam_Tấn để gọi chung 3 nước này Xem thêm BULLET Nước Tấn_BULLET_Chư hầu nhà Chu_BULLET_Lục khanh Tham_khảo BULLET Sử_ký Tư_Mã Thiên các thiên BULLET Chu bản kỷ BULLET Tấn thế_gia BULLET Triệu thế_gia BULLET Trương_Tú_Bình_Vương Hiểu_Minh 1998 Một trăm_sự kiện của Trung_Quốc Nhà_xuất_bản Văn_hoá thông_tin BULLET Cát_Kiếm_Hùng chủ_biên 2006 Bước thịnh_suy của các triều_đại phong_kiến Trung_Quốc tập 1 Nhà_xuất_bản Văn_hoá thông_tin BULLET Trình_Doãn_Thắng_Ngô Trâu_Cương_Thái_Thành 1998 Cố sự Quỳnh_Lâm_Nhà xuất_bản Thanh_Hoá BULLET Khổng_Tử 2002 Xuân_Thu tam truyện tập 3 tập 5 Nhà_xuất_bản TP Hồ_Chí_Minh
Ba nhà chia Tấn