Phù_Kiên_Phù_Kiên 337 385 tên_tự Vĩnh_Cố_永固 hay Văn_Ngọc_文玉 hay gọi theo thuỵ hiệu là Tiền_Tần_Tuyên_Chiêu Đế_前_秦宣昭帝 hoặc thông_dụng hơn_nữa là Tần_Chiêu_Đế_秦昭帝 là vị vua thứ 4 nước Tiền_Tần thời Ngũ_Hồ thập_lục quốc trong lịch_sử Trung_Quốc Dưới thời ông trị_vì với sự trợ_giúp của thừa_tướng Vương_Mãnh_Tiền_Tần đã đạt đến cực đỉnh của sự hùng_mạnh khi tiêu_diệt Tiền_Yên_Tiền_Lương và Đại đoạt lấy Ích_Châu_益州 nay là Tứ_Xuyên và Trùng_Khánh từ tay nhà Tấn và từng định tiêu_diệt nhà Tấn và thống_nhất Trung_Hoa cho đến khi bị đẩy lui trong trận Phì_Thuỷ năm 383 Sau trận chiến này nước Tiền_Tần nhanh_chóng sụp_đổ bản_thân Phù_Kiên bị giết năm 385 Tướng Tiền_Tần_Phù_Kiên sinh năm 337 khi đó gia_đình ông vẫn mang họ Bồ_蒲 cha_ông là Phù_Hùng_苻雄 còn mẹ ông là Cẩu phu_nhân Ông nội của Bồ_Kiên_Bồ_Hồng 蒲洪 là một tộc_trưởng người Đê và là một tướng của Hậu_Triệu phụng_sự cho hoàng_đế Thạch_Hổ Sau đó khi Hậu_Triệu sụp_đổ Bồ_Hồng đã cải họ từ Bồ sang Phù và lập kế_hoạch chiếm vùng Quan_Trung song ông ta đã bị tướng Ma_Thu_麻秋 hạ độc Kế_vị Phù_Hồng là Phù_Kiện người này đã tiến_hành tây chinh vùng Quan_Trung và các châu xung_quanh Trong các trận đánh Phù_Kiện đã nhận được sự trợ_giúp từ Phù_Hùng_Năm 354 Phù_Hùng đã chết trong một chiến_dịch Là con trai của Phù_Hùng_Phù_Kiên kế_thừa tước_hiệu Đông_Hải vương mặc_dù ông chỉ là con thứ Phù_Kiên có tiếng là hiếu_thảo và có tầm_nhìn_xa trông rộng cũng như có kiến_thức và tài_năng Khi Phù_Kiên lớn hơn ông được người anh_em họ hoàng_đế Phù_Sinh con trai Phù_Kiện trao cho một_số trách_nhiệm về quân_sự Năm 357 khi Diêu_Tương_姚襄 một tộc_trưởng người Khương tấn_công Tiền_Tần với hy_vọng có_thể tiêu_diệt nước này Phù_Kiên là một trong các tướng đã tham_gia giao_chiến và đánh_bại Diêu_Tương em_trai Diêu_Trường của Diêu_Tương đã đầu_hàng Ban dầu tướng Phù_Hoàng_Mi_苻黃眉 muốn xử_tử song Phù_Kiên đã can_thiệp và Diêu_Trường đã thoát chết Triều_đại của Phù_Sinh mang đầy tính bạo_lực thất_thường và tàn_ác Vị hoàng_đế này đã cho giết chết các quan_lại trong chính_quyền của mình tất_cả các quan_lại và quý_tộc đều trở_nên lo_sợ rằng mình sẽ là mục_tiêu kế_tiếp Một_số triều_thần đã cố thuyết_phục Phù_Kiên lật_đổ Phù_Sinh và lập kế_hoạch để Phù_Kiên gặp Vương_Mãnh với sự giới_thiệu của Lã_Bà_Lâu_呂婆樓 cả hai đã phát_triển tình bằng_hữu Phù_Kiện lập kế_hoạch hành_động chống lại Phù_Sinh nhưng lại do_dự vì Phù_Sinh là một người mạnh_mẽ Tuy_nhiên sau khi tin_tức về việc Phù_Sinh lập kế_hoạch giết Phù_Kiên và anh_trai là Phù_Pháp bị lộ Phù_Kiên và Phù_Pháp đã ngay_lập_tức hành_động và tấn_công kinh_thành trong khi Phù_Sinh vẫn đang trong trạng_thái say rượu Cận binh của Phù_Sinh đã đầu_hàng Phù_Kiên giết chết hoàng_đế và lên_ngôi Tuy_nhiên ông không xưng_đế mà xưng làm Thiên vương Ông truy_phong thuỵ hiệu hoàng_đế cho cha mình và truy tôn mẹ mình làm thái_hậu Vợ ông được lập làm hoàng_hậu Vua_Tiền_Tần_Trị vì với sự hỗ_trợ của Vương_Mãnh_Vào đầu thời trị_vì của Phù_Kiên cùng với Vương_Mãnh các quân_sư cấp cao khác gồm anh_trai Phù_Pháp và em_trai Phù_Dung con trai Phù_Phi cùng người_tình của Cẩu_Thái hậu là Lý_Uy_李威_Với sự trợ_giúp đỡ của Lý vị_thế của Vương_Mãnh ngày_càng trở_nên quan_trọng cuối_cùng trở_thành thừa_tướng Khoảng tết năm 358 Cẩu_Thái hậu lo_sợ trước quyền_lực ngày_càng tăng của Phù_Pháp nên đã ép ông ta phải tự_tử Các lão thần phần_lớn là người Đê thường_xuyên ghen_tị với Vương song họ luôn thất_bại trong các xung_đột do Vương_Mãnh được Phù_Kiên sủng_ái Vương_Mãnh với sự trợ_giúp của Phù_Kiên đã thiết_lập nên luật_pháp trên toàn đế_chế ông còn cho hành_quyết Cường_Đức_強德 nhạc_phụ của hoàng_đế Phù_Kiện và là một người tham_nhũng bất_chấp việc Phù_Kiên muốn tha cho Cường_Tiền_Tần đã được cai_trị một_cách hiệu_quả và công_minh trong khoảng thời_gian này Ông cũng khuyến_khích các quan_lại tiến_cử hiền_tài cho triều_đình và khen_thưởng hoặc trừng_phạt họ dựa trên việc việc những người họ tiến_cử có thực_hiện tốt công_việc hay không Vì_vậy các quan_lại Tiền_Tần được mô_tả là rất có tài và chịu trách_nhiệm Năm 364 Phù_Kiện ban tước_hiệu cho Trương_Thiên_Tích người cai_trị nước Tiền_Lương và trên danh_nghĩa là chư_hầu của nhà Tấn vì_vậy Tiền_Lương cũng trở_thành chư_hầu của Tiền_Tần_Tuy nhiên đến cuối năm 365 Trương_Thiên_Tích đã chối_bỏ tình_trạng này và cắt đứt mọi liên_hệ với Tiền_Tần_Cũng trong năm 364 em_trai của Phù_Sinh là Phù_Đằng đã nổi_loạn song đã bị bắt và xử_tử Vương_Mãnh muốn Phù_Kiên giết chết bốn người anh_em khác của Phù_Sinh là Phù_Ấu_苻幼_Phù Liễu_苻柳_Phù_Sưu 苻廋 và Phù_Vũ_苻武 song Phù_Kiên đã từ_chối Sau đó cũng trong năm 364 Phù_Kiên đã cố_gắng khôi_phục lại hệ_thống chính_quyền và đầu thời nhà Tấn bằng cách ban tước công cho các anh_em trai con trai và anh_em họ Tuy_nhiên ông đã phải huỷ_bỏ dự_định này khi một_số tước công đã lợi_dụng điều này để tư_lợi Năm 365 sau khi người nhiếp_chính Mộ_Dung_Khác của Tiền_Yên chiếm được thành Lạc_Dương của nhà Tấn ông ta đã sẵn tư_thế tấn_công Tiền_Tần_Phù_Kiên sẵn_sàng đích_thân nghênh_chiến với Mộ_Dung_Khác song trên thực_tế đã không diễn ra các cuộc tấn_công của Mộ_Dung_Khác_Cuối năm 365 các tộc_trưởng Hung_Nô là Tào_Cốc_曹轂 và Lưu_Vệ_Thần_劉衛辰 đã cùng nhau nổi_loạn Phù_Kiện đã đích_thân đem quân đi đánh dẹp bắt_giữ được Lưu và buộc Tào phải đầu_hàng tuy_nhiên Phù_Kiện lại tiếp_tục để Tào và Lưu chỉ_huy quân_lính của họ một hành_động mà sẽ gây nên hậu_hoạ về sau Cuối năm đó Phù_Ấu nổi_loạn song đã bị giết trong khi giao_tranh với Lý_Uy_Năm 367 sau Mộ_Dung_Khác qua_đời và người nhếp chính thay_thế là Mộ_Dung_Bình bất_tài Phù_Kiên đã bắt_đầu lập kế_hoạch chinh_phạt Tiền_Yên_Tuy nhiên sau đó đế_quốc của ông lại đứng trước nguy_cơ bị chinh_phục khi vào mùa đông cùng năm Phù_Liễu tại Bồ_Phần_蒲阪 nay thuộc Vận_Thành_Sơn_Tây Phù_Sưu tại Thiểm_Thành_陝城 nay thuộc Tam_Môn_Hiệp_Hà_Nam_Phù_Vũ tại An_Định_安定 nay thuộc Bình_Lương_Cam_Túc và em_trai của Phù_Kiên là Phù_Song_苻雙 tại Thượng_Khuê_上邽 nay thuộc Thiên_Thuỷ_Cam_Túc đã cùng nổi_loạn khuất_phục Tiền_Yên và cầu Tiền_Yên trợ_giúp Tuy_nhiên Mộ_Dung_Bình đã từ_chối Phù_Kiện đã cử quân đến chống lại bốn cuộc nổi_loạn Phù_Vũ và Phù_Song nhanh_chóng bị đánh_bại và bị xử_tử sau đó đến lượt Phù_Liễu và Phù_Sưu_Năm 369 đại_tướng Hoàn_Ôn của Tấn đã mở một chiến_dịch lớn chống Tiền_Yên đến Phương_Đầu_枋頭 nay thuộc Hạc_Bích_Hà_Nam ở lân_cận kinh_thành Nghiệp_Thành_Trong hoảng_loạn Tiền_Yên đã tìm_kiếm trợ_giúp từ Tiền_Tần hứa_hẹn nếu Tiền_Tần chịu đem quân đến giúp thì sẽ cắt vùng Lạc_Dương cho Tiền_Tần_Hầu hết triều_thần Tiền_Tần đã phản_đối song Vương_Mãnh đã khuyên Phù_Kiện không nên để Hoàn_Ôn chinh_phục được Tiền_Yên vì nếu_như vậy thì Tiền_Tần sẽ không_thể đứng lên trên Tấn_Phù_Kiên do_vậy đã xuất binh và đại_quân Tiền_Tần đã đến sau khi Mộ_Dung_Thuỳ đã giáng cho Hoàn_Ôn một thất_bại quân Tiền_Tần sau đó đã giáng cho Hoàn_Ôn một thất_bại lớn khác Tuy_nhiên Tiền_Yên đã không giữ đúng lời hứa sẽ cắt Lạc_Dương Phù_Kiên do_vậy đã lệnh cho Vương_Mãn dẫn theo 6 vạn quân để đánh Tiền_Yên_Chiến dịch của Vương_Mãnh có nhiều hy_vọng thành_công do Mộ_Dung_Thuỳ vì lo_sợ trước lòng ghen_tị của Mộ_Dung_Bình và lòng thù_hận của Thái_hậu nên đã đào_thoát sang phía Tiền_Tần_Vào mùa xuân năm 370 Vương_Mãnh đã tiến đến Lạc_Dương và buộc tướng_lĩnh trong thành phải đầu_hàng Ông ta sau đó tiến đến Hồ quan 壺關 nay thuộc Trường Trị_Sơn_Tây đánh_bại tất_cả các đám quân Tiền_Yên kháng_cự lại trên đường hành_quân Ông ta tiếp_tục chiếm Tấn_Dương_晉陽 nay thuộc Thái_Nguyên Sơn_Tây Mộ_Dung_Bình dẫn theo 30 vạn tráng_sĩ để_kháng Tiền_Tần song do sợ Vương_Mãn nên Mộ_Dung_Bình đã cho đại_quân dừng lại ở Lộ_Xuyên_潞川 nay cũng thuộc Trường Trị_Vương_Mãnh sau đó cũng tiến đến để chuẩn_bị giáp_chiến Trong khi đó Mộ_Dung_Bình lại thể_hiện bản_tính tham_nhũng tồi_tệ vào thời_điểm này khi cho lính canh_giữ các con suối và khu rừng không cho_phép dân_thường và các lính khác đi vào để đốn củi hay bắt cá trừ khi họ trả một khoản phí bằng tiền_bạc hay tơ_lụa Mộ_Dung_Bình sớm thu đầy túi song điều này đã khiến cho cho binh_sĩ hoàn_toàn mất tinh_thần chiến_đấu Hoàng_đế Mộ_Dung_Vĩ hay tin đã cử sứ_thần đến để quở_trách và yêu_cầu ông ta phân_phối số lợi_lộc này cho binh_lính Mùa đông năm 370 hai bên giao_chiến và mặc_dù có quân_số vượt_trội song Mộ_Dung_Bình đã bị đánh_bại và phải chạy trốn về Nghiệp_Thành_Mộ_Dung Vĩ bỏ Nghiệp_Thành và cố chạy trốn về cố_đô Hà_Long_和龍 nay thuộc Cẩm_Châu Liêu_Ninh song đã bị bắt_giữ trên đường Phù_Kiên tha cho cựu hoàng_đế Tiền_Yên song yêu_cầu ông ta chính_thức đầu_hàng Tiền_Yên bị diệt_vong Ban_đầu Phù_Kiên cho Vương_Mãnh phụ_trách tất_cả các lãnh_thổ chinh_phục được của Tiền_Yên_Ông cho tái định_cư Mộ_Dung_Vĩ và hoàng_tộc Tiền_Yên cũng như một số_lượng lớn người Tiên_Ti đến vùng Quan_Trung trung_tâm của Tiền_Tần_Năm 372 ông triệu_tập Vương_Mãnh trở về kinh_thành để giữ chức thừa_tướng trong khi trao vùng phía đông đế_quốc cho Phù_Dung Thẩm_quyền của Vương_Mãnh được mô_tả là rất lớn đến_nỗi bản_thân Phù_Kiên ít khi phải lo_lắng đến chuyện quốc_gia đại_sự Phù_Kiên sau đó tiếp_tục tiến_hành các chiến_dịch nhằm thống_nhất Trung_Hoa_Năm 373 ông mở một chiến_dịch tiến đánh các vùng phía tây của Tấn chinh_phục Tứ_Xuyên_Trùng_Khánh và nam_bộ Thiểm_Tây_Trong khi đó nhiều quan_lại Tiền_Tần bao_gồm Vương_Mãnh bắt_đầu quan_tâm về số_lượng lớn người Tiên_Ti được tái định_cư ở ngay vùng trung_tâm của đế_quốc và số_lượng quan_lại người Tiên_Ti bao_gồm cả các thành_viên hoàng_tộc Mộ_Dung được giữ các chức_vụ quan_trọng và họ yêu_cầu ông giảm bớt quyền_lực của các quan_lại người Tiên_Ti song ông đã từ_chối Năm 375 Vương_Mãnh lâm_bệnh nặng và trên dường bệnh ông ta đã đề_nghị Phù_Kiên ngừng chiến_dịch đánh Tấn trong khi không thực_sự tin_tưởng các quan_lại người Tiên_Ti và người Khương_Tuy nhiên Vương_Mãnh đã chết ngay sau đó Phù_Kiện không đồng_ý với lời trăn chối của Vương_Mãnh và tiếp_tục phong các chức_vụ cho các quan người Tiên_Ti và Khương Sau khi Vương_Mãnh qua_đời Sau khi Vương_Mãnh qua_đời Phù_Kiên tiếp_tục tiến_hành các chiến_dịch nhằm thống_nhất Trung_Hoa_Trong số các chiến_dịch phần_lớn thắng_lợi nghiêng về phía Tiền_Tần song chúng cũng đã khiến cho đế_quốc và nhân_dân chịu nhiều mất_mát Hơn_nữa Phù_Kiên mặc_dù trong những năm đầu được người_đời biết đến với tính tiết_kiệm thì nay bắt_đầu chi_tiêu thái_quá cho các cung_điện Một trong những trọng_tâm của Vương_Mãnh khi xưa là giữ cho các triều_thần thành_thật dường_như đã bị bỏ_qua do bắt_đầu xuất_hiện các ghi_chép sai của chính_quyền trong sử_sách Giả_dụ vào năm 382 Tiền_Tần bị nạn châu_chấu hoành_hành khắp U Châu_幽州 nay là Bắc_Kinh_Thiên_Tân và bắc_bộ Hà_Bắc_Thanh_Châu 青州 nay là trung_bộ và đông bộ Sơn_Đông_Ký_Châu 冀州 nay là trung_bộ Hà_Bắc và Tịnh_Châu_并州 nay là Sơn_Tây và các nỗ_lực nhằm diệt châu_chấu đã không thành_công song theo văn_thư của chính_quyền thì lại ghi rằng các châu trừ U Châu là đạt sản_lượng ngũ_cốc lớn và rằng nạn châu_chấu không tàn_phá cây gai dầu và cây đậu một điều không_thể xảy ra Điều này cho thấy rằng các quan địa_phương đã không còn báo_cáo về tình_hình các châu của họ một_cách trung_thực mà chỉ báo_cáo cốt_sao cho hài_lòng Phù_Kiên và các triều_thần cấp cao Điều này có_thể là bởi Phù_Kiên sau cái chết của Vương_Mãnh đã cảm_thấy rằng mình có_thể giám_sát mọi thứ và tự mình gánh_vác quá nhiều việc điều này được minh_chứng trong một chiếu_thư mà ông ban_hành năm 376 biểu_thị rằng khối_lượng công_việc của ông quá nặng_nề đến_nỗi một_nửa số tóc của ông biến sang màu trắng Thu năm 376 Phù_Kiên mở một chiến_dịch lớn đánh Tiền_Lương sau khi vua Tiền_Lương là Trương_Thiên_Tích từ_chối thể_hiện sự khuất_phục bằng cách đến kinh_thành Trường An của Tiền_Tần và còn cho giết sứ_thần của Tiền_Tần_Các tướng của Trương_Thiên_Tích vốn đã không hài_lòng với những người trẻ tuổi mà ông đưa vào triều nay đã đầu_hàng hoặc dễ_dàng bị đánh_bại chỉ trong vòng dưới một tháng Trương_Thiên_Tích đã buộc phải đầu_hàng lãnh_thổ của Tiền_Lương trung_bộ và tây bộ Cam_Túc bắc_bộ Thanh_Hải và đông bộ Tân_Cương được sáp_nhập vào Tiền_Tần_Chỉ hai tháng sau Phù_Kiên mở một chiến_dịch lớn khác để đánh nước Đại trong bối_cảnh vua nước Đại là Thác_Bạt_Thập_Dực Kiền bị con trai là Thác_Bạt_Dật_Quân 拓拔寔君 mưu_sát việc chinh_phục diễn ra suôn_sẻ Năm 378 Phù_Kiên cử Phù_Phi_Mộ_Dung Vĩ và Cẩu_Trường_苟萇 đi đánh thành Tương_Dương 襄陽 nay thuộc Tương_Dương Hồ Bắc của Đông_Tấn_Theo đề_xuất của Cẩu_Trường_Phù_Phi ra_lệnh bao_vây Tương_Dương để có_thể hạ thành trong khi chỉ phải chịu tốt thất tối_thiểu song Phù_Kiên không bằng_lòng với điều này và đã lệnh cho Phù_Phi hoặc là chiếm thành vào mùa xuân năm 379 hoặc tự_sát Phù_Phi do_đó đã phát_động một cuộc tấn_công lớn nhằm hạ thành thành Tương_Dương bị chiếm vào mùa xuân năm 379 Nguỵ_Hưng_魏興 nay thuộc An_Khang Thiểm_Tây cũng thất_thủ Tuy_nhiên cũng trong khoảng thời_gian này một đội quân khác được Phù_Kiên gửi đi do Bành_Siêu_彭超 chỉ_huy sau khi chiếm Bành_Thành_彭城 nay thuộc Từ Châu_Giang_Tô đã bị tướng Tạ_Huyền của Đông_Tấn đánh_bại và buộc phải bỏ Bành_Thành_Năm 380 người anh_em họ của Phù_Kiên là Phù_Lạc_苻洛 nổi_loạn nguyên_do là Phù_Lạc cảm_thấy bị khinh_thường khi không được khen thướng thích_đáng cho chiến_công trong chiến_dịch diệt Đại năm 376 và tin rằng quân của Phù_Kiên đã mệt_mỏi Tuy_nhiên tướng Lã_Quang đã đánh tan cuộc nổi_loạn và bắt_giữ Phù_Lạc_Phù_Kiên sau đó chỉ đưa Phù_Lạc đi lưu_đày Các sử_gia chỉ_trích gay_gắt quyết_định này họ tin rằng việc Phù_Kiên không xử_tử Phù_Lạc cũng như những người nổi_loạn khác đã khuyến_khích các cuộc nổi_loạn về sau_này và dẫn đến hậu_quả là đế_quốc bị sụp_đổ Cũng trong năm 380 Phù_Kiên đã thực_hiện một quyết_định lịch_sử gây tranh_cãi khi cho phân những đồng_bào người Đê của mình vốn là một sắc_tộc nhỏ_bé đến các vùng khác nhau của đế_chế dưới quyền chỉ_huy của các con trai của ông cùng các tướng_lĩnh Ông có_lẽ muốn họ phụng_sự với vai_trò là một lực_lượng ổn_định trên khắp đế_quốc song kết_quả ban_đầu là ngay tại trung_tâm của đế_quốc tức Quan_Trung thì lại vắng bóng người Đê trong khi có nhiều người Tiên_Ti và Khương và cuối_cùng đã gây nên các yếu_tố bất_ổn Ông cũng triệu_hồi em_trai Phù_Dung về kinh_thành và cho Phù_Dung nắm giữ các chức_vụ của Vương_Mãnh trước_đây Phù_Phi thay_thế Phù_Dung quản_lý phần phía đông của đế_quốc Cuối năm 382 Phù_Kiên lại lên kế_hoạch đánh Tấn_Hầu hết các trọng_thần đã phản_đối kế_hoạch bao_gồm cả thừa_tướng Phù_Dung Tuy_nhiên Mộ_Dung_Thuỳ và Diêu_Trường lại ủng_hộ kế_hoạch này và Phù_Kiên sẵn_sàng trong tư_thế chuẩn_bị khi một triều_thần can_ngăn rằng thời_điểm đó khó vượt Trường_Giang_Phù_Kiên đã thuyết Chúng_ta có nhiều binh_sĩ và nếu họ chỉ cần ném roi da của mình thì cũng đủ để ngăn dòng_chảy của Trường_Giang_Năm 383 Phù_Kiên cử Lã_Quang đi đánh Tây_Vực_西域 nay là Tân_Cương và các nước Trung_Á nhiều vương_quốc tại đó đã khuất_phục Tiền_Tần và xưng làm chư_hầu nhưng một_số thì không Chiến_dịch của Lã_Quang kéo dãi trong nhiều năm và khá thành_công nhưng đến khi nó được hoàn_tất thì Phù_Kiên lại qua_đời và Tiền_Tần tiến gần đến chỗ bị suy_sụp Nam chinh Năm 383 Phù_Kiên mở chiến_dịch đánh Đông_Tấn cử Phù_Dung làm chỉ_huy bất_chấp việc Phù_Dung phản_đối Sau chiến_thắng vào ban_đầu quân Tiền_Tần chiếm được thành Thọ_Dương_壽陽 nay thuộc Lục_An_An_Huy quân Tiền_Tần đã phải hứng_chịu thiệt_hại dưới tay của Tạ_Huyền và Lưu_Lao_Chi_劉牢之 quân Tiền_Tần bị dồn đến Phì_Thuỷ nay không còn tồn_tại song có_lẽ là sông chảy qua Lục_An ngày_nay gần Hoài_Hà quân Tiền_Tần ở bờ tây còn quân Tấn ở bờ đông Tạ_Huyền đề_nghị Phù_Dung rằng hãy rút về phía tây để quân Tân_có_thể qua sông Phù_Kiên và Phù_Dung đã chấp_thuận song khi bắt_đầu rút_lui quân Tiền_Tần đã hoảng_sợ và không_thể dừng lại Phù_Dung đã cố_gắng ổn_định lại quân_lính song đột_nhiên con ngựa của ông bị ngã và ông ta bị quân Tấn giết chết dẫn tới sự sụp_đổ hoàn_toàn của quân Tiền_Tần_Bản thân Phù_Kiên bị trúng một mũi_tên và ông buộc phải chạy đến chỗ Mộ_Dung_Thuỳ_Con trai của Mộ_Dung_Thuỳ là Mộ_Dung_Bảo và em_trai là Mộ_Dung_Đức đã thuyết_phục Mộ_Dung_Thuỳ giết chết vị hoàng_đế bại_trận và tái_lập nước Yên song Mộ_Dung_Thuỳ đã từ_chối và hộ_tống Phù_Kiên an_toàn trở về Lạc_Dương Sau trận Phì_Thuỷ_Mộ_Dung Thuỳ không ra_tay với Phù_Kiện do hoàng_đế trước_đây đã đối_đãi tốt với ông ta tuy_vậy ông ta vẫn muốn khôi_phục nước Yên_Với cớ muốn trấn_an người_dân ở phía đông của đế_quốc Mộ_Dung_Thuỳ đã thuyết_phục được Phù_Kiên cho_phép mình làm lãnh_đạo quân_đội ở đông bắc bất_chấp phản_đối từ Quyền Dực_權翼_Khi Mộ Dung_Thuỳ đến Nghiệp_Thành ông ta và Phù_Phi đã ngờ_vực lần nhau song cả hai đều bác_bỏ đề_xuất phục_kích đối_phương của thuộc_hạ Lúc này tộc_trưởng Đinh_Linh là Địch_Bân_翟斌 đã nổi_loạn chống lại Tiền_Tần với sự trợ_giúp của cháu trai của Mộ_Dung_Thuỳ là Mộ_Dung_Phượng_慕容鳳 và tiến đánh Lạc_Dương Phù_Phi đã cử Mộ_Dung_Thuỳ tiến về phía nam để giải_vây cho Lạc_Dương cùng với phụ_tá người Đê là tướng Phù_Phi_Long_苻飛龍 Trên đường tiến đến Lạc_Dương Mộ_Dung_Thuỳ đã phục_kích Phù_Phi_Long và tàn_sát quân_lính của ông ta song vẫn viết một lá thư giải_thích cho Phù_Kiên_Tuy nhiên mùa xuân năm 384 Mộ_Dung_Thuỳ đã hội quân cùng Trạch_Bân và xưng làm Yên vương và lập nước Hậu_Yên_Ông ta nhanh_chóng chiếm được nhiều thành ở phía đông của đế_quốc Trong khi đó cháu trai của Mộ_Dung_Thuỳ và em_trai của Mộ_Dung_Vĩ là Mộ_Dung_Hoằng hay tin về cuộc nổi_dậy của Mộ_Dung_Thuỳ nên đã tập_hợp một_số binh_lính Tiên_Ti và cũng bắt_đầu nổi_dậy ngay tại vùng Quan_Trung tự_xưng tước_hiệu Tiền_Yên cũ của mình là Tế_Bắc vương và lập nước Tây_Yên_Phù_Kiên cử em_trai Phù_Duệ_苻叡 cùng với sự hỗ_trợ của Diêu_Trường đi đánh Mộ_Dung_Hoằng_Mộ Dung_Hoằng trong sợ_hãi đã bỏ Quan_Trung và Phù_Duệ đã có ý_muốn cắt đường trốn thoát của Mộ_Dung_Hoằng bất_chấp việc Diêu_Trường muốn để yên cho người Tiên_Ti rời khỏi Tuy_nhiên Mộ_Dung_Hoằng khi bị ép phải giao_chiến lại đánh_bại và giết chết được Phù_Duệ_Khi Diêu Trường cử người đưa tin về kinh để báo thất_bại Phù_Kiên không hiểu vì lý_do gì đã tức_giận đến_nỗi giết người đưa tin của Diêu_Trường điều này đã khiến Diêu_Trường hoảng_sợ và bỏ chạy cùng với các binh_lính người Khương_Diêu_Trường xưng làm Vạn_Niên_Tần_Vương 萬年秦王 lập nước Hậu_Tần_Mộ_Dung Hoằng lúc này tiến về Trường An ông ta hội quân cùng một người anh_em khác tên là Mộ_Dung_Xung_Ông yêu_cầu rằng Phù_Kiên hãy đưa Mộ_Dung_Vĩ đến chỗ mình và Mộ_Dung_Vĩ một_mặt thì cam_kết trung_thành với Phù_Kiện một_mặt thì bí_mật cử người đưa tin cho Mộ_Dung_Hoằng thúc_giục ông ta tiến đánh Trường An mặc_dù vậy Mộ_Dung_Hoằng sau đó bị các tướng của mình giết_hại và Mộ_Dung_Xung lên thay_thế người này xưng làm thái_tử Phù_Kiên đích_thân dẫn một đội quân Tiền_Tần đến đánh Diêu_Trường song đã không thành_công Con trai của Phù_Kiên là Bình_Nguyên công Phù_Huy_苻暉 sau đó bỏ Lạc_Dương và đến trợ_giúp Trường An và toàn_bộ lãnh_thổ phía đông đế_quốc ngoại_trừ Nghiệp_Thành đã bị mất Lúc này Tấn cũng mở các chiến_dịch và họ đã lấy lại được các vùng nay là Trùng_Khánh Tứ_Xuyên và nam_bộ Thiểm_Tây vào đầu năm 385 cũng như chiếm nhiều lãnh_thổ của Tiền_Tần ở phía nam Hoàng_Hà quân Tấn dưới quyền tướng Tạ_Huyền lúc này cũng đang tạm_thời liên_minh với Phù_Phi để chống Hậu_Yên_Cuối năm 384 Mộ_Dung_Vĩ đã cố_gắng giết chết Phù_Kiên tại một bữa tiệc song sau khi tin_tức bị lộ Phù_Kiên đã cho xử_tử Mộ_Dung_Vĩ cùng những người Tiên_Ti khác tại Trường An_Mộ_Dung_Xung hay tin đã xưng_đế vào đầu năm 385 Ông ta tiếp_tục giáng cho Phù_Huy nhiều thất_bại và Phù_Huy trong cơn giận sau thất_bại và bị phụ_thân quở_trách đã tự_sát Bị_Mộ_Dung_Xung bao_vây Trường An rơi vào nạn đói khủng_khiếp Phù_Kiên đã quyết_định rằng ông sẽ dẫn một đội quân ra khỏi thành và tìm nguồn lương_thảo và phong cho Thái_tử Phù_Hoành làm người cai_quản kinh_thành song ngay sau khi Phù_Kiên rời khỏi thành đã thất_thủ và Thái_tử chạy đến Tấn_Trong lúc đó Phù_Kiên đã đưa quân đến Ngũ_Tương sơn 五將山 nay thuộc Bảo_Kê Thiểm_Tây song sau đó bị quân Hậu_Tần bao_vây và bắt được và rồi bị đưa đến Tân_Bình 新平 nay thuộc Hàm_Dương_Thiểm_Tây và bị giam_giữ ở đây cùng với Trương phu_nhân con trai là Trung_Sơn công Phù_Sân_苻詵 cùng các con gái Phù_Bảo_苻寶 và Phù_Cẩm_苻錦_Diêu Trường đã cố thuyết_phục Phù_Kiên truyền ngôi cho mình song Phù_Kiên giận_dữ trước sự phản_bội của Diêu nên đã từ_chối Ông cũng giết chết Phù_Bảo và Phù_Cẩm để các thuộc_hạ của Diêu_Trường không_thể làm_nhục họ Vào mùa thu năm 385 Diêu_Trường cử quân đến siết cổ Phù_Kiên_Trương phu_nhân và Phù_Sân tự_sát Tuy_vậy binh_lính Hậu_Tần vẫn thương_tiếc Phù_Kiên vì_thế nên Diêu_Trường để giả_vờ rằng mình đã không giết Phù_Kiên và đã truy_phong thuỵ hiệu cho Phù_Kiên là Tráng_Liệt_Thiên_Vương 壯烈天王 mặc_dù thuỵ hiệu này không được Phù_Phi công_nhận Xem thêm BULLET Phù_Sinh BULLET Vương_Mãnh_BULLET_Diêu Trường Tham_khảo BULLET Tấn thư các quyển 113 114 Phù_Kiên truyện thượng_hạ BULLET Tư trị thông giám các quyển 100 101 102 103 104 105 106
Phù_Kiên