Formosa thuộc Tây_Ban_Nha Formosa thuộc Tây_Ban_Nha là một thuộc địa tồn_tại từ năm 1626 đến 1642 của đế_quốc Tây_Ban_Nha ở phía bắc đảo Đài_Loan Mặc_dù Đài_Loan gần_gũi về mặt địa_lý với đảo Luzon của Tây_Ban_Nha song Hà_Lan mới là đế_quốc đầu_tiên thiết_lập thuộc địa tại Đài_Loan Đến năm 1626 để phá vỡ phong_toả mậu_dịch của người Hà_Lan đối_với Manila người Tây_Ban_Nha đã xuất binh tiến đến Kelung dần_dần chinh_phục Bắc_Đài_Loan_Tuy nhiên người Tây_Ban_Nha đã không_thể trục_xuất người Hà_Lan ra khỏi đảo không_thể thu được đủ lợi_nhuận để đáp_ứng chi_phí cho đội quân đồn_trú và phải dựa vào trợ_giúp từ Manila_Tuy nhiên sau khi kinh_tế Manila suy_thoái người Tây_Ban_Nha đã buộc phải giảm số quân đồn_trú đem đến cho người Hà_Lan một cơ_hội Cuối_cùng vào năm 1642 người Hà_Lan đánh chiếm Kelung kết_thúc thời_gian thống_trị của Tây_Ban_Nha tại Đài_Loan Lịch_sử Chuẩn_bị chinh_phục Năm 1571 người Tây_Ban_Nha thành_lập thuộc địa của mình tại Manila sau đó dùng nơi này làm trung_tâm mậu_dịch Đông_Á dần_dần chinh_phục các đảo khác thuộc Philippines ngày_nay Mặc_dù Đài_Loan rất gần với Luzon song người Tây_Ban_Nha đã chọn cách khuếch_trương về các đảo Mindanao hay quần_đảo Maluku ở phương Nam và không có ý_định chiếm_lĩnh Đài_Loan Phải chờ đến khi Toyotomi_Hideyoshi mưu_tính lấy Đài_Loan để làm_bàn đạp để tiến_công Luzon người Tây_Ban_Nha mới nhận ra giá_trị chiến_lược của Đài_Loan nhiều quan_viên kêu_gọi nhà_đương_cục Manila chiếm_lĩnh Đài_Loan song do có người phản_đối cuối_cùng người Tây_Ban_Nha chỉ phái hạm_đội đi trinh_sát song do gặp phải thời_tiết xấu nên việc này không có thành_quả Sau khi Toyotomi_Hideyoshi qua_đời vào năm 1598 nhà_đương_cục Manila nhận thấy mối uy_hiếp đã giảm bớt không còn mưu_tính chiếm_lĩnh Đài_Loan Đến đầu thế_kỷ 17 sự uy_hiếp đối_với nhà_đương_cục Manila nhanh_chóng chuyển từ người Nhật sang người Hà_Lan Do chiến_tranh giành độc_lập Hà_Lan 1568 1648 người Hà_Lan và người Tây_Ban_Nha trở_nên đối_địch sau khi người Hà_Lan khuếch_trương đến Đông_Á thấy được sự phồn_vinh của Manila trong việc mậu_dịch lụa từ Trung_Quốc và bạc từ châu_Mỹ ban_đầu tiến_hành tấn_công tàu_thuyền ra vào Manila_Tuy nhiên thương_nhân người Hoa vẫn sẵn_sàng chấp_nhận mạo_hiểm để đến Manila_Người_Hà_Lan thấy rằng chỉ tấn_công quấy_nhiễu là không đủ chỉ có cách ngăn_chặn hoàn_toàn việc mậu_dịch với Trung_Quốc mới có_thể loại_trừ triệt_để người Tây_Ban_Nha Do_đó chiến_lược của người Hà_Lan đã thay_đổi họ mưu_tính chiếm một địa_phương gần Trung_Quốc để lập cứ_điểm Sau nhiều lần gặp thất_bại cuối_cùng họ đã lựa_chọn được Teyowan ở Nam_Đài_Loan_Lúc này nhà_đương_cục Manila mới nhận ra được mức nghiêm_trọng của tình_hình họ đã quyết_định phá vỡ sự phong_toả của người Hà_Lan bằng cách cũng lập cứ_điểm tại Đài_Loan Thời_kỳ thống_trị hưng_thịnh Năm 1626 Antonio_Carreño de Valdes suất lĩnh hạm_đội xuất_phát từ Manila đi men theo bờ biển Đông_Đài_Loan đến một đảo nhỏ trong vịnh Kelung nay là đảo Hoà_Bình dựng thành San_Salvador để làm trung_tâm thống_trị đảo này cũng vì_thế mà được mệnh_danh là đảo San_Salvador_Song sau khi lập cứ_điểm không lâu người Tây_Ban_Nha đã gặp phải cảnh khó_khăn Các thôn_làng thổ_dân ở Kippare_Taparri và Kimaurri bị quân Tây_Ban_Nha chiếm_giữ nên không chịu bán thực_phẩm Tàu cung_ứng của Manila không_thể đến kịp_thời vì_thế có không ít người Tây_Ban_Nha đã sinh_bệnh hoặc chết đói những người may_mắn sống_sót phải ăn thịt chó và chuột để lót_dạ Cho đến khi có thương_nhân người Hán đến Kelung bán lương_thực tình_cảnh người Tây_Ban_Nha mới được cải_thiện Người Tây_Ban_Nha phải phiền_não để suy_tính làm_sao có đủ lương_thực đầu_tiên họ đề_nghị kết minh song_phương với thôn Senar ở Tamsui ở khu_vực pháo_đài Santo_Domingo hiện_nay hợp_lực đối_kháng với các bộ_lạc thù_địch Đương_thời Tamsui là vùng_đất sản_xuất nông_sản chủ_yếu ở Bắc_Đài_Loan_Antonio Carreño de Valdes muốn lợi dùng điều này để thu_mua lương_thực liền phái 20 binh_sĩ đến đó Tuy_nhiên Senar đã hoà_đàm với các bộ_lạc đối_địch cự_tuyệt bán lương_thực và giết chết 8 lính Tây_Ban_Nha Năm 1628 Antonio_Carreño de Valdes phái 100 lính tấn_công Senar_Thổ dân không địch nổi nên phải chạy trốn để lại đất_đai cho người Tây_Ban_Nha nhằm hoà_đàm rồi chuyển đi nơi khác Tiếp sau đó người Tây_Ban_Nha tiến vào đất này và xây_dựng thành Santo_Domingo Sau khi người Tây_Ban_Nha có được Kelung và Tamsui do vùng bờ biển qua_lại giữa hai nơi quá gập_ghềnh ngoài_ra tuyến đường_biển này còn bị hạn_chế do gió_mùa và các dòng hải_lưu họ mong_muốn tìm được một tuyến đường thuận_lợi hơn Năm 1632 trưởng quan Juan de Alcarazo đã quyết_định phái 80 lính tiến vào bồn_địa Đài_Bắc để tìm tuyến đường_bộ Nhóm quân này men ngược dòng theo bờ sông Tamsui lại tiến theo sông Kelung cuối_cùng tìm được một tuyến đường qua_lại giữa hai điểm Trong nhiều lần thăm_dò người Tây_Ban_Nha đã tiếp_xúc với rất nhiều bộ_lạc ở lưu_vực sông Tamsui và sông Kelung sau đó các bộ_lạc này dần_dần phục_tùng người Tây_Ban_Nha Trong thời_gian này người Kavalan ở Nghi_Lan là thế_lực lớn_mạnh nhất trong số các tộc_người thổ_dân ở Bắc_Đài_Loan thuyền qua_lại giữa Đài_Loan và Philippines thường_xuyên bị họ tấn_công Năm 1632 người Kavalan tập_kích một chiếc thuyền của người Tây_Ban_Nha sau đó quân Tây_Ban_Nha tiến_hành trả_đũa phá_huỷ 7 thôn_làng của người Kavalan song không_thể khuất_phục tộc_người này Đến khi Alonso_Garcia_Romero nhậm_chức trưởng quan người Tây_Ban_Nha mới có_thể đánh_bại triệt_để người Kavalan_Vị trưởng quan này cũng cho tấn_công các bộ_lạc khác không chịu phục_tùng người Tây_Ban_Nha sau một loạt hành_động khuếch_trương thanh_thế của người Tây_Ban_Nha tại Đài_Loan lên đến đỉnh_cao Thời_kỳ thống_trị suy_vong Ban_đầu người Tây_Ban_Nha định_liệu chiếm_lĩnh Bắc_Đài_Loan để sau có_thể loại_bỏ mối uy_hiếp từ người Hà_Lan song thế_cục lại không như_ý của họ Dù_rằng người Tây_Ban_Nha đã chiếm được Bắc_Đài_Loan song người Hà_Lan chỉ cần ngăn_trở thương_nhân ở vùng ven biển Trung_Quốc thì vẫn có_thể uy_hiếp đến kinh_tế của Manila_Và lại hàng_hoá vận_chuyển từ Kelung có giá cả không cạnh_tranh được với thương_nhân người Hoa trực_tiếp vận_chuyển đến Manila_Ngược lại việc duy_trì đội quân đồn_trú tiêu tốn một lượng kinh_phí lớn họ cũng không_thể khai_thông mậu_dịch với Trung_Quốc và Nhật_Bản Từ năm 1630 trở đi sản_lượng bạc ở châu_Mỹ giảm dần theo năm lượng bạc đến Manila cũng vì_thế mà giảm_thiểu Manila rơi vào suy_thoái kinh_tế Hoạt_động của người Tây_Ban_Nha tại Bắc_Đài_Loan gần như đều phải dựa vào hỗ_trợ của Philippines song bản_thân Philippines cũng cần kinh_phí để đối_ứng và tiến_hành chiến_tranh với người Hồi_giáo khiến người Tây_Ban_Nha ngày_càng khó_khăn Năm 1637 tổng_đốc Philippines Sebastián_Hurtado de Corcuera đã quyết_định cắt_giảm quân_lực ở Bắc_Đài_Loan để giảm chi_phí Ông hạ_lệnh phá_bỏ thành Santo_Domingo ở Tamsui chỉ để lại quân đồn_trú tại Kelung các nhân_lực vật_tư khác đều đưa về Manila_Kelung phòng_bị rỗng không cuỗi cùng dẫn đến sự thèm_muốn của người Hà_Lan Năm 1641 người Hà_Lan đến Kelung thám_thính tình_hình và tìm cơ_hội tấn_công Lúc này uy_thế của người Hà_Lan không còn được như trước nhiều bộ_lạc thổ_dân đã chuyển sang phục_tùng người Hà_Lan Tuy_nhiên người Hà_Lan nhận thấy số_lượng hoả_pháo của mình không đủ công_phá pháo_đài sau khi khuyên hàng quân Tây_Ban_Nha thất_bại lại quay về Teyowan Vào tháng 8 năm 1642 người Hà_Lan quay trở_lại Kelung với bốn tàu lớn vài tàu nhỏ và khoảng 369 lính người Hà_Lan Một liên_quân bao_gồm người Tây_Ban_Nha thổ_dân và người Pampangos đến từ Philippines đã chiến_đấu trong sáu ngày song cuối_cùng họ đã thất_bại và phải trở về Manila và bỏ hiệu kỳ_cùng pháo của họ lại Sebastián_Hurtado de Corcuera thống_đốc Philippines ban_đầu bị đổ trách_nhiệm về việc để mất Formosa và cuối_cùng đã được xét_xử tại một toàn án về các hành_động của ông và đã bị bỏ_tù 5 năm tại Philippines Các sử_gia từ thời Corcuera đã đổ tội cho ông về việc để mất song các nhân_tố khác như việc đế_quốc Hà_Lan nổi lên tại Đông_Nam_Á và khó_khăn tài_chính bên trong đế_quốc Tây_Ban_Nha cũng là những nhân_tố góp_phần vào thất_bại này Kinh_tế Từ trước khi người Tây_Ban_Nha thống_trị thổ_dân Bắc_Đài_Loan đã xuất bán vàng lưu_huỳnh da hươu cho thương_nhân Trung_Hoa_Nhật_Bản Phương_thức giao_dịch chủ_yếu là hàng đổi hàng ngoài_ra họ cũng dùng ngọc_trai bạc vải làm phương_tiện Vàng vốn được khai_thác từ dãy núi Hải_Ngạn ở Đông_Đài_Loan thổ_dân cư_trú ở nơi đó tiến_hành đãi trên hạ_du các sông_suối để tìm vàng sa_khoáng qua nhiều lần giao_dịch mà được đưa đến Bắc_Đài_Loan song sản_lượng không đủ để cung_ứng với số_lượng lớn Lưu_huỳnh là mặt_hàng xuất_khẩu lớn nhất nơi khai_thác được nhiều là Ki pataw Ki taparri các thương_nhân Trung_Quốc chủ_yếu vì thu_mua lưu_huỳnh mà đến Thổ_dân tiến_hành khai_thác khoáng_sản từ tháng 9 đến tháng 12 do mức giá lưu_huỳnh tại Trung_Quốc thường biến_động thương_nhân người Hán không định_kỳ đến thu_mua Sau khi người Tây_Ban_Nha áp_đặt quyền thống_trị vật_tư để đáp_ứng nhu_cầu cho quân đồn_trú cũng như bạc để dùng trong mậu_dịch đều phải vận_chuyển từ Manila đến cung_cấp chế_độ huyết_mạch kinh_tế cho Bắc_Đài_Loan_Hầu hết mỗi năm Manila sẽ hai lần phái thuyền đến bổ cấp một lần vào tháng 8 lần còn lại cách lần một khoảng 5 tháng đem bạc từ châu_Mỹ đến Kelung mua tơ_lụa vải của thương_nhân Hán rồi lại đem thương_phẩm đến Manila để bán Mặc_dù người Tây_Ban_Nha không được phép triển_khai mậu_dịch chính_thức với Đại_Minh song họ đã chọn phương_thức miễn thuế_quan miễn thuế hàng_hoá thậm_chí miễn kiểm_tra nhập_quan để khuyến_khích những người buôn_lậu đến Kelung kinh_doanh Người Tây_Ban_Nha cũng cố_gắng thu_hút thương_nhân Nhật_Bản mục_đích là để phát_triển Kelung thành cảng trung_chuyển mậu_dịch với Trung_Quốc và Nhật_Bản song khi Mạc phủ Tokugawa ban_hành lệnh toả quốc_kỳ vọng này của người Tây_Ban_Nha đã tiêu_tan Tuy_nhiên mô_thức phát_triển kinh_tế này quá phụ_thuộc vào Manila mậu_dịch hưng suy dựa vào thuyền bổ cấp đem bạc đến Nhận thấy được điều này Jacinto_Esquivel đã từng kiến_nghị cho nông_dân Trung_Quốc Nhật_Bản đến khai_khẩn đất_đai song rốt_cuộc đã không được nhà được cục đồng_ý Do_đó từ khi hoạt_động mậu_dịch bạc của đế_quốc Tây_Ban_Nha suy_thoái kinh_tế Bắc_Đài_Loan bắt_đầu tiêu_điều khiến người Tây_Ban_Nha rời bỏ Đài_Loan Truyền_giáo Sở_dĩ người Tây_Ban_Nha chiếm_lĩnh Đài_Loan ngoài nhân_tố kinh_tế và chính_trị còn xem_xét đến vị_trí thuận_tiện của hòn đảo vì từ đây họ có_thể dễ_dàng đến Trung_Quốc và Nhật_Bản truyền_giáo và ban_đầu họ đã cử 5 linh_mục theo quân xuất_chinh Các giáo_sĩ truyền_giáo đa_số đến từ Dòng Đa_Minh song cũng có sự tham_gia của các giáo_hội khác Ban_đầu chỉ có quân_nhân là có_thể tiến vào thôn_xóm của thổ_dân không có các chức_sắc tôn_giáo hoạt_động trong các thôn_xóm này đến khi linh_mục Jacinto_Esquivel đến Đài_Loan họ mới được phép vào thôn_xóm truyền_giáo Để tiện cho việc truyền_giáo Jacinto_Esquivel đã biên_tập ra Từ_vựng tiếng Tamsui_Vocabularino de la lengua de los Indios_Tanchui en la Isla_Hermosa cùng sách giáo_lý tiếng Tamsui_Doctrina cristiana en la lengua de los Indios_Tanchui en la Isla_Hermosa song hai cuốn sách đến nay vẫn thất_lạc Để bồi_dưỡng và nuôi các giáo_sĩ truyền_giáo với sự hỗ_trợ của Juan de Alcarazo_Jacinto_Esquivel đã thành_lập Thánh_Từ bi Huynh_đệ hội Hermandad de la Misericordia chức hội_trưởng đều do trưởng quan đảm_nhiệm Ông cũng dự_tính thành_lập chủng_viện song cuối_cùng đã không thực_hiện được Ban_đầu phạm_vi truyền_giáo của người Tây_Ban_Nha chỉ giới_hạn ở các bộ_lạc phụ_cận các pháo_đài Tamsui và Kelung sau khi người Tây_Ban_Nha khuếch_trương thế_lực các giáo_sĩ truyền_giáo bắt_đầu di_chuyển đến trung_du và thượng_du sông Tamsui và Nghi_Lan ngày_nay thậm_chí còn không dùng binh_sĩ đi cùng có_thể an_toàn làm lễ Thanh_Tẩy ở vùng_đất của các bộ_lạc thổ_dân Song tình_cảnh thuận_lợi này đã không_thể kéo_dài theo sau việc quân Tây_Ban_Nha triệt_thoái đáng_kể khỏi Bắc_Đài_Loan các giáo_sĩ truyền_giáo không còn có khả_năng đi xa khỏi pháo_đài để phục_vụ cho việc truyền_giáo Về cơ_bản trên cơ_sở cân_nhắc an_toàn của bộ_lạc thổ_dân sẵn_sàng tiếp_nhận Công_giáo Nếu có giáo_sĩ truyền_giáo trong thôn_xóm thì các binh_sĩ Tây_Ban_Nha rõ_ràng sẽ không đến quấy_nhiễu họ họ cũng có_thể hợp_lực với người Tây_Ban_Nha đối_kháng với bộ_lạc đối_địch Tuy_nhiên do tư_tưởng thù_nghịch giữa các bộ_lạc có bất_đồng đã gây cản_trở cho việc truyền_giáo tiến_triển Chỉ cần giáo_sĩ truyền_giáo đến chỗ bộ_lạc đối_địch họ sẽ tạo ra sự thù_địch thành_quả lập_tức biến mất thậm_chí có giáo_sĩ truyền_giáo còn bị sát_hại Mặc_dù có không ít giáo_sĩ truyền_giáo đến Đài_Loan song họ nhận_định rằng nhiệm_vụ chính là đến Trung_Quốc và Nhật_Bản truyền_giáo còn Đài_Loan chỉ như một bàn_đạp để đi vào hai nơi này Vì_vậy thời_gian lưu lại trên đảo của các giáo_sĩ không dài khó mà đạt được thành_quả đáng_kể Trưởng quan BULLET 1 Antonio_Carreño de Valdes nhậm_chức năm 1626 BULLET 2 Juan de Alcarazo nhậm_chức ở Kelung năm 1630 BULLET 3 Luis de Guzmân nhậm_chức ở Tamsui năm 1630 BULLET 4 Alonso_Garcia_Romero nhậm_chức ở Kelung năm 1634 BULLET 5 Sargeant_Uajor nhậm_chức ở Tamsui năm 1634 BULLET 6 Franciso_Hernândez nhậm_chức ở Tamsui năm 1637 BULLET 7 Pedro_Palomino nhậm_chức ở Kelung năm 1639 BULLET 8 Gonzaro_Portillo nhậm_chức ở Kelung năm 1640
Formosa thuộc Tây_Ban_Nha