Bắc_Tề_Hiếu_Chiêu Đế_Bắc_Tề_Hiếu Chiêu_Đế chữ Hán_北齊孝昭帝 535 561 tên_huý là Cao_Diễn_高演 tên_tự là Diên_An_延安 là hoàng_đế thứ ba của triều Bắc_Tề trong lịch_sử Trung_Quốc Ông được nhìn_nhận phổ_biến là một quân_chủ có tài song đã chỉ có_thể cai_trị dưới hai năm trước khi qua_đời vì các vết_thương sau khi ngã ngựa Bắc_Tề đã không có một vị quân_chủ có tài nào sau cái chết của ông Cuộc_đời ban_đầu Cao_Diễn sinh năm 535 là người con trai thứ ba trong tổng_số sáu người con trai của Cao_Hoan khi đó đã là tướng phụ_trách đại chính của Đông_Nguỵ và có tước_hiệu Bột_Hải vương Mẹ ông là vương_phi Lâu_Chiêu_Quân_Ông được mô_tả là thông_minh khi còn nhỏ_tuổi và rất được mẹ yêu_mến Năm ông 3 tuổi tức năm 538 ông được phong tước Thường_Sơn quận công Ông được mô_tả là hiếu_học đặc_biệt ưa_chuộng Hán thư Dưới thời Văn_Tuyên_Đế trị_vì Sau cái chết của Cao_Hoan năm 547 và Cao_Trừng năm 549 Cao_Dương trở_thành người cai_quản đại chính của Đông_Nguỵ và đã buộc Đông_Nguỵ_Hiếu_Tĩnh Đế phải thiện nhượng cho mình vào năm 550 mở_đầu triều_đại Bắc_Tề_Do là hoàng đệ Cao_Diễn được phong làm Thường_Sơn vương Ông được giao_phó một_số chức_vụ trong triều_đình trong khoảng thời_gian hoàng huynh trị_vì có được cung_cách đàng_hoàng khi xử_lý chính sự mặc_dù còn nhỏ_tuổi và nổi_tiếng với tính trang_nghiêm Tuy_nhiên ông cũng trở_nên nghiêm_khắc theo cách của mình nếu thuộc_hạ thực_hiện các hành_động sai_trái họ sẽ bị ông nghiêm_trị Ông cũng nhiều lần tham_gia vào các chiến_dịch quân_sự do Văn_Tuyên_Đế đích_thân chỉ_huy Văn_Tuyên_Đế cai_trị Bắc_Tề với thái_độ mẫn_cán trong thời_gian đầu song sau đó có_lẽ bắt_đầu từ năm 554 trở đi ông bắt_đầu có các hành_động thất_thường và hung_ác với các quan_lại và thành_viên hoàng_thất Trong một dịp khi Cao_Diễn được mời đến dự một buổi tiệc của Văn_Tuyên_Đế khuôn_mặt của ông thể_hiện vẻ buồn_rầu và lo_lắng vì_thế Văn_Tuyên_Đế đã nghĩ rằng hoàng đệ chê_trách lối sống ham_mê tửu_sắc của mình và đã tuyên_bố bỏ rượu song hoàng_đế đã chỉ giữ được lời hứa trong vài ngày Văn_Tuyên_Đế cũng ưa_thích các trò_chơi bất_kính và đôi_khi là đồi_bại trong cung song khi có_mặt Cao_Diễn thì hoàng_đế luôn kiềm_chế các hành_vi của mình Trong khi Văn_Tuyên_Đế được cho là thường viếng_thăm các hộ gia_đình quý_tộc và thực_hiện hành_vi tình_dục với các phụ_nữ của họ ông ta đã không làm_vậy với gia_đình của Cao_Diễn_Trong giai_đoạn Văn_Tuyên_Đế trị_vì Cao_Diễn là một trong vài cá_nhân dám khuyên_can hoàng_đế thay_đổi hành_vi của mình song chúng thường chỉ có hiệu_quả nhất_thời Trong một dịp Cao_Diễn đã đưa ra một bản kiến_nghị liệt_kê các hành_vi mà ông cho rằng Văn_Tuyên_Đế nên thay_đổi điều này đã khiến Văn_Tuyên_Đế hết_sức tức_giận ông Văn_Tuyên_Đế đã doạ giết Cao_Diễn và kết_án quân_sư Vương_Hi_王唏 của Cao_Diễn đi đày do tin rằng người này đã đóng_góp vào kiến_nghị Trong một diễn_biến sau đó sau khi ban thưởng một thị_nữ cho Cao_Diễn trong lúc say rượu Văn_Tuyên_Đế đã quên mất điều này sau khi tỉnh_táo và cáo_buộc Cao_Diễn đã đánh_cắp người thị_nữ này rồi đánh_đập hoàng đệ một_cách dữ_dội bằng cán gươm Cao_Diễn trở_nên giận_dữ và tiến_hành một cuộc tuyệt_thực Để xoa_dịu Cao_Diễn_Văn_Tuyên Đế sau đó đã đồng_ý phóng_thích Vương_Hi và đưa người này đễn chỗ của Cao_Diễn_Trong khi đó do không tin_tưởng vào các thành_viên hoàng_tộc Đông_Nguỵ trước_đây Văn_Tuyên_Đế đã cố_gắng thuyết_phục Cao_Diễn ly_hôn với Nguyên vương_phi song Cao_Diễn khước_từ và đến khi Văn_Tuyên_Đế thực_hiện hành_động thảm_sát Nguyên gia vào năm 559 do can_thiệp của Cao_Diễn mà vị hoàng_đế này đã tha cho phụ_thân của Nguyên vương_phi là Nguyên Man_元蠻 và gia_đình của ông ta Hoàng_thái_tử của Văn_Tuyên_Đế là Cao_Ân một người nổi_tiếng với lòng hiếu_học song Văn_Tuyên_Đế cảm_thấy rằng Cao_Ân đã quá Hán hoá trong suy_nghĩ và nhiều lần tính đến việc phế_truất Đặc_biệt là khi uống say Văn_Tuyên_Đế thường nói rằng ông sẽ truyền lại đế_vị cho Cao_Diễn và chỉ dừng lại khi Dương_Âm can_gián rằng những lời này có_thể khiến đế_quốc mất ổn_định Vào mùa thu năm 559 Văn_Tuyên_Đế đã mắc phải một căn_bệnh nặng các sử_gia cho rằng nó bắt_nguồn từ chứng nghiện rượu của vị hoàng_đế này Văn_Tuyên_Đế đã nói với hoàng_hậu Lý_Tổ_Nga rằng Một con_người sẽ sinh rồi tử nên không có gì phải hối_tiếc song con trai Cao_Ân của chúng_ta còn quá trẻ và người khác sẽ đoạt lấy ngai_vàng của nó Ông ta nói với Cao_Diễn rằng Hãy tiến lên và đoạt lấy ngai_vàng song đừng giết nó Tuy_nhiên Văn_Tuyên_Đế đã không thay_đổi thứ_tự kế_vị và sau khi ông ta mất Cao_Ân lên_ngôi kế_vị tức Phế_Đế Trong thời_gian Phế_Đế trị_vì Theo di nguyện của Văn_Tuyên_Đế việc triều_chính được đặt trong tay một_vài đại_thần mà ông ta tin_cẩn gồm Khai_Phong vương Dương_Âm_楊愔_Bình Tần vương Cao_Quy_Ngạn_高歸彥 Yên_Tử_Hiến_燕子獻 và Trịnh_Di_鄭頤_Mặc dù được thần_dân kính_trọng song Cao_Diễn chỉ được ban chức thái_phó không có quyền_lực đặc_biệt lớn Mẫu_thân của Cao_Diễn và Văn_Tuyên_Đế là Lâu_Chiêu_Quân thái_hậu ở một mức_độ nhất_định muốn Cao_Diễn làm hoàng_đế song khi đó hành_động này không có đủ sự ủng_hộ Dương_Âm lo_ngại rằng Cao_Diễn và hoàng đệ khác của Văn_Tuyên_Đế là Trường Quảng vương Cao_Đam muốn đoạt lấy quyền_lực vì_thế Dương_Âm đã thực_hiện các biện_pháp nhằm hạn_chế quyền_lực của hai người Trong khi đó những người ủng_hộ Cao_Diễn đã lấy chuyện Chu công thời xưa để đề_nghị Cao_Diễn nên đoạt lấy quyền_lực với vị_thế là hoàng thúc của một vị hoàng_đế nhỏ_tuổi Ban_đầu Cao_Diễn từ_chối những lời đề_nghị như_vậy song ông cũng cẩn_trọng quan_sát tình_thế chính_trị Phế_Đế ở bên phụ_thân trong giờ_phút lâm_chung tại bồi đô Tấn_Dương_晉陽 nay thuộc Thái_Nguyên Sơn_Tây và lên_ngôi ở đó Đến khi Phế_Đế trở về kinh_đô_Nghiệp thành vào mùa xuân năm 560 người ta cho rằng Cao_Diễn hoặc Cao_Đam sẽ được giao trọng_trách trấn_thủ Tấn_Dương lúc đó có_lẽ là thành an_toàn nhất về mặt quân_sự của đế_quốc tuy_nhiên dưới sự sắp_xếp của Dương_Âm và các đồng_sự hai vị hoàng thúc được lệnh phải hộ_tống thiếu hoàng_đế đến Nghiệp thành Khi đoàn hoàng_tộc đến Nghiệp thành tình_hình càng trở_nên căng_thẳng khi một cộng_sự của Dương_Âm tên là Khả_Chu_Hồn_Thiên Hoà_可朱渾天和 bị thuyết_phục rằng Phế_Đế sẽ không được an_toàn cho đến khi hai_hoàng thúc bị trừ_khử Cùng với đó Yên_Tử_Hiến nghĩ đến việc quản_thúc tại_gia đối_với Lâu thái hoàng_thái_hậu do bà vẫn nắm giữ nhiều quyền_lực và buộc thái hoàng_thái_hậu phải trao quyền của mình cho Lý thái_hậu Trong khi đó Dương_Âm đã tiến_hành một kế_hoạch tái tổ_chức chính_quyền nhằm tinh_giản các chức_vụ và tước_hiệu không cần_thiết và để loại_bỏ các quan_lại bất_tài Các quan_lại chịu tổn_thất từ các hành_động của Dương_Âm đã trở_nên bất_mãn và họ trở_nên hi_vọng rằng Cao_Diễn hoặc Cao_Đam sẽ có hành_động và bắt_đầu khuyến_khích hai người này làm như_vậy Dương_Âm đã tính đến việc đưa Cao_Diễn và Cao_Đam ra ngoài kinh_thành để làm châu_mục song Phế_Đế ban_đầu đã không chấp_thuận Dương_Âm viết một tấu trình cho Lý thái_hậu để xin bà cho quyết_định Thái_hậu đã hỏi ý của Lý_Xương_Nghi_李昌儀 song người này lại để lộ tin_tức cho Lâu thái hoàng_thái_hậu Thái hoàng_thái_hậu đã thông_báo cho hai_hoàng thúc và họ đã mưu_tính về một cuộc phục_kích cùng với Cao_Quy_Ngạn và các tướng Hạ_Bạt_Nhân_賀拔仁 và Hộc_Luật_Kim tại một buổi lễ mà Cao_Diễn có một chức_vụ lễ_nghi Dương_Âm_Khả_Chu Hồn_Thiên_Hoà_Yên Tử_Hiến_Trịnh_Di và Tống_Khâm_Đạo_宋欽道 đều bị đánh_đập dữ_dội và bị bắt Cao_Diễn và Cao_Đam sau đó tiến vào hoàng_cung và công_khai buộc_tội Dương_Âm cùng các cộng_sự Dương_Âm và các cộng_sự bị hành_quyết và Cao_Diễn nắm quyền kiểm_soát triều_đình Ngay sau đó Cao_Diễn đã nắm giữ chức_vụ ở Tấn_Dương và kiểm_soát triều_đình từ xa Các quân_sư của Cao_Diễn do Vương_Hi và Triệu_Ngạn_Thâm_趙彥深 đứng đầu sau đó đã đề_xuất với Cao_Diễn rằng ông nên đoạt lấy đế_vị lưu_ý với ông rằng với các hành_động giết chết Dương_Âm và đồng_sự của người này thì khi Phế_Đế trưởng_thành Cao_Diễn sẽ không bao_giờ có_thể có một mối quan_hệ chân_thành với người cháu này Cao_Diễn đã chấp_thuận Lâu thái hoàng_thái_hậu ban_đầu cho rằng đó không phải là một hành_động khôn_ngoan song cuối_cùng cũng đã chấp_thuận Vào mùa thu năm 560 Thái hoàng_thái_hậu ban một chiếu_chỉ phế_truất Cao_Ân và lập Cao_Diễn làm hoàng_đế tức Hiếu_Chiêu_Đế_Tuy nhiên trong chiếu_chỉ bà cũng nghiêm_khắc cảnh_báo Hiếu_Chiêu_Đế phải đảm_bảo rằng không có chuyện gì xảy ra đối_với tính_mạng của Can_Ân người bị phế thành Tế_Nam vương Trị_vì Hiếu_Chiêu_Đế được tường_thuật là người mẫn_cán trong các hành_động và sau khi lên_ngôi ông đã dành cả ngày để xem_xét các điều_luật và quy_định của Văn_Tuyên_Đế tìm_kiếm để sửa_đổi các điều_luật không phù_hợp hoặc quá hà_khắc Ông được ca_ngợi bởi đức_tính này của mình song cũng chịu các chỉ_trích vì quá để_tâm đến các tiểu_tiết Ông cũng được tường_thuật là người con có_hiếu với Lâu thái_hậu và yêu_thương các anh_em của mình Tuy_nhiên có một người em không hài_lòng với ông là Cao_Đam do Hiếu_Chiêu_Đế trước đó đã đồng_ý trao ngôi_vị hoàng_thái_tử cho Cao_Đam song sau đó lại trao cho con trai là Cao_Bách_Niên vào mùa đông năm 560 cùng thời_điểm tấn_phong Nguyên hoàng_hậu Ông cũng bắt_đầu lập kế_hoạch chiến_lược dài_hạn chống lại kình_địch Bắc_Chu theo đó sẽ dần_dần đoạt lấy lãnh_thổ Bắc_Chu ở bờ đông Hoàng_Hà_Ông giao_phó cho quyền quyết_định nhiều vấn_đề cho Vương_Hi_Dương_Hưu Chi_陽休之 và Thôi_Cật_崔劼 thường để họ ở lại trong cung_điện cả ngày để nghiên_cứu các điều_luật và quy_định Vào mùa xuân năm 561 Hiếu_Chiêu_Đế đã lệnh cho tướng cũ của Lương là Vương_Lâm chạy sang Bắc_Tề năm 560 lên một kế_hoạch chiến_dịch chống lại nhà Trần Sau đó Hiếu_Chiêu_Đế phong Vương_Lâm làm thứ_sử của Dương châu 揚州 nay là trung_bộ An_Huy_Trong suốt thời_gian trị_vì Hiếu_Chiêu_Đế ở tại bồi đô Tấn_Dương thay_vì kinh_đô_Nghiệp thành để kinh_đô cho em là Cao_Đam trấn_thủ Vào mùa thu năm 561 do lo_ngại rằng Cao_Đam có quá nhiều quyền_lực Hiếu_Chiêu_Đế đã cố chuyển bớt một_số quyền của Cao_Đam cho tướng Hộc_Luật_Tiện_斛律羨 con trai của Hộc_Luật_Kim song Cao_Đam đã từ_chối chuyển_giao bất_kì quyền nào của mình Trong khi đó các pháp_sư đã thông_báo cho Hiếu_Chiêu_Đế rằng linh_khí đế_quốc vẫn nằm ở Nghiệp thành khiến cho ông lo_lắng Cao_Quy_Ngạn lo rằng mình sẽ bị trả_thù một_khi Cao_Ân trở_lại ngai_vàng vì_thế người này đã thuyết_phục Hiếu_Chiêu_Đế loại_bỏ cháu trai do_đó Hiếu_Chiêu_Đế đã ban một thánh_chỉ triệu_tập Tế_Nam vương đến Tấn_Dương_Do thất_vọng trước việc không được phong làm hoàng_thái_tử trong một thời_gian ngắn Cao_Đam đã tính đến việc phục vị cho Cao_Ân và khởi_đầu một cuộc nổi_dậy chống lại Hiếu_Chiêu_Đế song cuối_cùng đã không hành_động do các pháp_sư của ông báo lại rằng họ tin ông ta sẽ lên_ngôi hoàng_đế vào một ngày nào đó Cao_Đam vì_thế đã đưa Cao_Ân đến Tấn_Dương_Ngay sau đó Hiếu_Chiêu_Đế đã phái các sát_thủ đem rượu độc đến cho Cao_Ân và khi Cao_Ân từ_chối uống các sát_thủ đã bóp_cổ cựu hoàng_đế đến chết Hiếu_Chiêu_Đế ngay sau đó đã hối_tiếc về việc sát_hại cháu trai Vào mùa đông năm 561 trong khi đang đi săn ngựa của Hiếu_Chiếu_Đế hoảng_sợ trước một con thỏ và ông đã ngã khỏi lưng ngựa và bị gãy xương sườn Khi Lâu thái_hậu đến gặp ông_bà hỏi ông Cao_Ân đang ở nơi nào và ông đã không_thể trả_lời Lâu thái_hậu giận_dữ nói Chăng phải nhà_ngươi đã giết chết nó sao Do nhà_ngươi không nghe lời ta nhà_ngươi nên chết đi rồi dời đi và không nhìn mặt ông lần nữa Ngay sau đó tin rằng mình sắp chết ông đã ban một thánh_chỉ nói rằng Cao_Bách_Niên còn quá nhỏ để kế_vị vì_thế đế_vị sẽ được giao cho Cao_Đam_Ông cũng viết một bức thư cho Cao_Đam và nói rằng Bách_Niên vô_tội Em có_thể làm bất_kỳ điều gì với nó song đừng giết chết nó Ông qua_đời trong ngày hôm đó trong khi than_vãn rằng ông không_thể phụng_dưỡng mẹ trong quãng đời còn lại của bà Ngay sau đó Cao_Đam đến Tấn_Dương và lên_ngôi tức_là Vũ_Thành_Đế_Thông tin cá_nhân BULLET Cha Cao_Hoan_BULLET_Mẹ Lâu_Chiêu_Quân_BULLET Vợ BULLET Hoàng_hậu Nguyên thị BULLET Tang tần BULLET Dương tần BULLET Mao phu_nhân BULLET Các con BULLET Lạc_Lăng vương Cao_Bách_Niên_BULLET Lương_Thành vương Cao_Lượng_Tần_BULLET Nhữ_Nam vương Cao_Ngạn_Lý_BULLET Thuỷ_Bình vương Cao_Ngạn_Đức_BULLET Thành Dương_vương Cao_Ngạn_Cơ_BULLET Định_Dương_vương Cao_Ngạn_Khang_BULLET Nhữ_Dương_vương Cao_Ngạn_Trung_Tham khảo BULLET Bắc_Tề thư BULLET Bắc sử BULLET Tư trị thông giám các quyển
Bắc_Tề_Hiếu_Chiêu Đế