Vương_Hữu_Phu_Vương_Hữu_Phu 1880 1941 còn có tên là Vương_Đình_Thuỵ huý Bảy tự Vi_Tử sinh ngày 5 tháng12 năm Canh_Thìn 1880 tại thôn Long_Vân xã Vân_Sơn huyện Nam_Đàn tỉnh Nghệ_An Cụ sinh ra trong một gia_đình dòng_họ có truyền_thống khoa_bảng Cha là Vương_Danh_Thân đỗ Cử_nhân khoa Giáp_Tý 1864 làm quan đến chức Giám_sát Ngự_sử Anh ruột là Vương_Đình_Trân sau đổi là Vương_Đình_Trác đỗ Phó bảng khoa Ất_Mùi 1895 làm quan đến chức tri_phủ Từ nhỏ cụ đã nổi_tiếng thông_minh hiếu_học lại được dùi_mài_kinh_sử từ các thầy_đồ nổi_tiếng trong tỉnh như cụ Đầu xứ Đinh_Văn_Uyển ở xã Kim_Khê_Nghi_Lộc cụ Cử_nhân Vĩnh_Am Nguyễn_Thế Cát ở làng Đại_Đồng nay thuộc xã Thanh_Tường huyện Thanh_Chương Năm 23 tuổi cụ đỗ Á_nguyên Cử_nhân thứ 2 khoa Quý_Mão 1903 tại Trường_thi Hương_Nghệ_An_Đến khoa thi Hội năm Canh_Tuất 1910 cụ đỗ đầu cả thi Hội thi Đình tức Song nguyên Hội_nguyên và Đình_nguyên Cụ làm quan đến chức Thừa chỉ hậu_bổ Trước_tác xung Cơ_mật viện Cụ còn để lại một_số câu_đối sáng_tác treo ở nhà_thờ họ Vương ở Vân_Diên_Nam_Đàn và ghi trong tài_liệu gia_đình Phó bảng Đào_Phan_Duân ở Bình_Định Trong sách Câu_đối xứ Nghệ_Nhà xuất_bản Nghệ_An 2005 T 1 Cụ là người chung_thuỷ với thầy và đồng_môn đã cùng các học_trò khác làm câu_đối mừng thầy là Nguyễn_Thế_Cát được thăng chức và hiện còn được treo ở nhà_thờ thầy như sau Hội trung tư_mã nhàn kỳ thạc Đường thượng tam chiên tiến đại_phu Trong hội triều quan_thầy là bậc kỳ_lão nhàn_nhã Trên đường thăng chức mừng thầy lên bậc Đại_phu Lại có câu Phượng chiếu thập hàng nhàn vân nhất phiến Chiên đường tam tiến thái hộ tăng quang Chiếu vua mười hàng một làn mây nhàn_nhã Đường thăng chức_tước cửa lớn càng sáng thêm Bài văn thi đỗ Đình_nguyên được gia_đình dòng_họ Vương ở Vân_Diên đã tìm ra Bản văn_sách được trích từ tập Hội Đình văn_tuyển khoa thi Canh_Tuất triều Duy_Tân Duy_Tân Canh_Tuất khoa Đề luận do nhà_vua ra Trong chế sách có đặt vấn_đề rất thực_tế của xã_hội nước ta lúc đó xin trích_đoạn văn_quan trọng Hiện_thời trong dân_gian chưa khỏi cảnh xin ăn_ở nơi đầm lớn rừng sâu còn nghe tiếng trộm_cướp phải_chăng đường_lối giúp dân làm_giàu và giáo_hoá dân còn chưa thoả_đáng Quản_Tử nói Cơm_áo đủ thì biết vinh nhục kho lẫm đầy thì biết lễ_tiết Nay muốn bọn gian quỹ không trỗi dậy công_thương được hưng_khởi lên ở vùng ven biển và ven núi ruộng_nương được khai_khẩn hết mọi nhà đều biết việc giáo_hoá có_thể thi_hành rộng_rãi Suy_nghĩ cho sâu làm_sao sửa trị được như_thế Kẻ_sĩ quân_tử rộng đường khai_thác cổ_kim biết sâu nghĩa_vụ hãy trình_bày hết_ý của mình không phù_phiếm không giấu_giếm trẫm sẽ ban_khen tiếp_thu mà thi_hành vậy Đình_nguyên Vương_Hữu_Phu không_những vận_dụng triết_học phương Đông như thuyết ngũ_hành để phân_tích ưu_nhược_điểm thể_chế chính_trị xã_hội phong_kiến đương_triều lại nhìn thẳng vào thực_tế xã_hội lúc bấy_giờ tìm ra những mặt yếu_kém sự lạc_hậu về mọi mặt đồng_thời chắt_lọc sự văn_minh về kinh_tế văn_hoá xã_hội phương Tây để lý_giải và làm sáng_tỏ những non_kém trong phương_thức_sản_xuất trong điều_hành lực_lượng lao_động xã_hội và đề_xuất cần phải có chính_sách cải_tổ tập_trung xây_dựng phát_triển đất_nước ở những mặt đặc_thù quan_trọng phù_hợp với đặc_điểm thiên_thời địa_lợi nhân_hoà nước ta lúc bấy_giờ Xin trích một_số đoạn đề_cập đến các vấn_đề vừa nêu từ bài văn đối_sách của cụ Đình_nguyên Nay chế sách lấy việc trong dân_gian còn cảnh xin ăn_ở nơi đầm lớn rừng sâu còn nghe tiếng trộm_cướp ra để hỏi thần xin được giãi_bày Có người nói đó là do thiên_tai thường_xuyên xảy ra thần cho là không phải thế Theo thần thì mối lợi nông_nghiệp nước ta chẳng_những chưa được mở_rộng mà phân_bón còn chưa được tân_chế nghề trồng_trọt chưa có phương_pháp tốt cái đạo phú chi hoặc_giả chưa làm đến_cùng chợt gặp năm hạn_hán hay úng_ngập gây mất_mùa đói_kém thì niềm vui và mối lợi chưa khắp đến xóm nghèo Cũng có người nói ấy là do sự ngộ_nhận về tự_do thần cũng cho không phải thế Theo thần thì các học_giả nước ta chẳng_những chưa được mở_mang mà văn_minh cũng chưa được đều khắp nên tập_tục lề_thói còn chấp_nê thủ_cựu cái đạo Giáo chi có chỗ chưa làm hết_sức Bọn thiếu_niên thì hiểu sai tự_do không thực_hiện được ý_nguyện bèn cam_chịu sống ngoài vòng giáo_hoá Cái đạo Phú chi giáo chi như_vậy là chưa được tiến_hành thoả_đáng thật đúng như chế sách nói vậy Thần trộm_nghĩ cái cần_kíp lúc này không có gì lớn hơn hai việc là hưng dân lợi và khai dân_trí Đức Khổng_Tử khi trả_lời câu hỏi của Nhiễm Hữu có nói rằng Sau khi làm cho dân giàu_có thì phải tiến_hành giáo_dục họ Tây triết nói Muốn làm cho dân có tri_thức thì trước_hết phải khơi thông sự ngu_dốt của dân Như_vậy đường_lối giúp dân làm_giàu và giáo_dục dân_thường nương_tựa vào nhau việc thi_hành không_thể rối_loạn Nhưng thần trộm_nghĩ làm cho dân được lợi thì không gì quan_trọng hơn nghề nông mở_mang dân_trí thì không gì lớn hơn việc giáo_hoá Lại không_thể nói công_thương không đủ để hưng lợi và mở_mang trí_tuệ Thần trộm cho rằng Công tất phải học máy_móc việc chế_tạo do_đó mới có_thể phát_triển Thương thì hàng_hoá xuất_nhập_khẩu phải được thông_suốt có thế việc buôn_bán mới được mở_mang Thần trộm thấy về công_nghệ nước ta thì nghề thủ_công chưa được khéo việc buôn_bán thì hàng_hoá xuất ra nước_ngoài bị cấm cả công và thương đều chưa có_thể mưu_cầu lợi_ích một_cách nhanh_chóng Vậy triều_đình phải dần_dần hướng_dẫn lợi_dụng cơ_hội để mở_rộng ra ngõ_hầu làm cho dân_chúng không chịu ở yên trong cảnh tạm_bợ được chăng_hay_chớ tạo ra thói_quen không chịu bó mình trong cảnh an_nhàn khiến cho công_thương có cơ hưng_thịnh vậy Thần trộm thấy có_điều đáng lo nữa là dân nước ta đông mà đất hoang_hoá ở ven biển ven núi chưa được khai_khẩn vẫn để nguyên như cũ Bởi_vậy nếu quan ở địa_phương bảo_trợ họ cổ_vũ họ thì không cần đợi đốc_thúc gắt_gao mà dân_chúng sẽ nhanh_chóng khai_hoang vậy Thần mong ở các địa_phương mỗi nơi xây_dựng một nông_trường chọn một khoảnh ruộng hoang tuyển người siêng_năng giỏi_giang quản_lý công_việc cứ để cho họ đưa lưu_dân về cày ruộng khẩn_hoang cung_cấp nông_cụ giúp_đỡ vốn_liếng đem sách kỹ_thuật nông_nghiệp dạy cho họ tham_khảo thêm cách cày tuyết của phương Tây khuyến_khích việc dùng cày_máy và các hoạt_động khác xác_định chương_trình học nhằm mang lại hiệu_quả Ruộng nhà_nước như thế thì ruộng của dân sẽ bắt_chước làm theo ruộng_đất may_ra có_thể ngày được khai_khẩn thêm Thần lại trộm thấy ở nước ta lâu_nay khoản lương cho thầy dân tuỳ tình_hình mà cấp người dạy_học trò thì căn_cứ vào đạo_đức chứ chưa dựa vào chuyên_môn mà chọn nghĩa_là vẫn như trước vậy Bộ Học nên nắm việc khảo_hạch cuối_cùng để chọn bằng tốt_nghiệp như kiểu học có chương_trình của nước Anh gồm 16 môn thi hay của nước Đức gồm 18 khoá_trình vốn có Thần muốn bắt_chước làm theo cầu lấy thực_chất không chuộng phù_hoa đòi_hỏi về chuyên_môn chứ không_chỉ biết qua_loa ngõ_hầu văn_minh có_thể ngày_một tiến lên Qua những đoạn trích trên chúng_ta thấy cụ Đình_nguyên đã có sức học không_những uyên sâu về Nho_học vốn là một thế mạnh của nho_sinh xứ Nghệ mà_còn học được tư_tưởng tiến_bộ của văn_minh phương Tây_Đấy là cụ đã nhìn rộng ra và thấy được sự lạc_hậu của đất_nước về mọi mặt nhất_là về nông công_thương và khoa_học giáo_dục Cụ đã vạch rõ được những việc cần làm ngay để chấn_hưng đất_nước như việc khẩn_hoang để thêm đất cày ruộng cho thông_thương buôn_bán để mở_rộng thị_trường ra thế_giới cho học_tập ứng_dụng các thành_tựu khoa_học_kỹ_thuật như lập nông_trang sử_dụng cày_máy để tăng năng_suất cây_trồng tăng_sản lượng lương_thực phát_triển nghề thủ_công Đặc_biệt về giáo_dục được cụ Đình_nguyên rất coi_trọng cho rằng cần giảm lối học theo hủ Nho mà tăng_cường việc thực_học theo lối mới có chương_trình cụ_thể như của nước Anh nước Đức có thế mới mong cải_cách và đưa đất_nước đến văn_minh phát_triển Là một Nho_sinh thời phong_kiến phải có một bước_tiến về tư_tưởng mới được tiếp_xúc với các tài_liệu sách_vở phương Tây thì cụ Vương_Hữu_Phu mới dám mạnh_dạn đề_xuất các ý_tưởng đổi_mới như trong bài văn_sách thi Đình của mình như_vậy Thực_tế từ triều vua Tự Đức nước ta đã có một_số nhà Nho đã có tư_tưởng cách_tân đất_nước rất tiêu_biểu như Nguyễn_Trường_Tộ và Phạm_Công_Trứ_Xứ Nghệ cũng tiêu_biểu có nhiều nhà Nho đi tiên_phong trong việc học chữ Tây và truyền_bá chữ_quốc_ngữ để tiếp_cận nền văn_minh KHKT tiên_tiến của phương Tây như Phan_Bội_Châu_Đặng Nguyên Cẩn_Ngô_Đức_Kế v v nên cụ Vương_Hữu_Phu là một người kế_tiếp được truyền_thống đó và đã mạnh_dạn nói ra trong bài thi Đình đỗ đầu xuất_sắc của mình tuy cụ có dè_dặt khiêm_tốn trước vua_quan triều_đình còn hủ_lậu lúc bấy_giờ như lời_văn kết bài đối_sách của cụ Thần là kẻ bắt_đầu học mới tiến_bộ không biết kiêng_dè nói_năng bộc_trực trước đấng quân_vương lòng khôn_xiết run_sợ Theo như lời giới_thiệu của GS Vương_Lộc thì tác_giả bài văn đã vượt ra ngoài vòng khuôn_sáo cử_tử trong các bài_học Nho_gia truyền_thống mà tiếp_cận với văn_minh tiên_tiến của châu_Âu để biện_luận sắc_sảo về tình_hình chính_sách chế_độ đương_thời mở ra một hướng đi mới cho triều_đình phong_kiến lúc bấy_giờ Bài văn_sách ra_đời giữa chốn trường_thi cách đây một trăm_năm xem_ra đến nay vẫn còn mang đầy_đủ ý_nghĩa thời_sự Thông_qua bài văn tác_giả đã đề_cập đến nhiều vấn_đề cổ_kim đông_tây đề_xuất nhiều ý_kiến thiết_thực sắc_sảo có nhiều nhận_xét thẳng_thắn và biện_luận chặt_chẽ được trình_bày một_cách mạch_lạc rõ_ràng có_thể đánh_giá là một áng văn tiêu_biểu về cả nội_dung lẫn nghệ_thuật Rất tiếc là những ý_kiến sắc_sảo mang tầm chiến_lược của vị Tiến_sĩ tân_khoa 30 tuổi nêu ra đã không được đem ra thi_hành bởi lẽ lúc này mọi công_việc đều do người Pháp quyết_định Liên_kết ngoài BULLET Vương_Hữu_Phu và bài văn thi đậu đình_nguyên
Vương_Hữu_Phu