Curcuma heyneana Curcuma heyneana là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Valeton_Zijp mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1917 Tên địa_phương tại Java là temu giring Các tên gọi khác còn có djaha tại Tomo_Sumedang_Tây_Java tema giring tema litjin tema konèng tema lateng tại Pasuruan_Đông_Java hay temu poh tại Rembang_Trung_Java và Kediri_Đông_Java Phân bố Loài này tìm thấy tại Java và Bali trên quần_đảo Tiểu_Sunda_Indonesia_Môi trường sinh_sống là rừng ở cao_độ 177 900 m Tuy_nhiên do nó được trồng rộng_rãi ở Indonesia nên phân_bố và tình_trạng của quần_thể tự_nhiên là không chắc_chắn Mô_tả Cây_thân_thảo sống lâu năm cao đến 2 m Phần trên mặt_đất chết đi vào đầu mùa khô và nảy_nở vào đầu mùa mưa Sau khi lá rụi thân rễ có các rễ hình chỉ rủ xuống và bao_gồm một củ chính từ đó 4 5 thân rễ dài xuất_hiện ở hai bên bản_thân chúng lại tiếp_tục phân nhánh Đôi_khi có 2 3 thân_hành chính nằm cạnh nhau Trong trường_hợp này thì các thân rễ thường phát_triển ở phía tự_do của củ chính sao cho củ chính và các thân rễ thường nằm trong cùng một_bề mặt Củ chính thuôn dài hình elip với đỉnh nhọn dễ thấy dài tới 13 5 cm và dày tới 6 cm Đỉnh nhọn ở góc 25 40ᵒ thường khoảng 30ᵒ Các thân rễ khá thẳng nằm ngang và hướng lệch xuống dưới Thân rễ sơ_cấp mọc trực_tiếp trên củ chính thuôn dài_dài tới 21 cm và dày tới 3 5 cm Thân rễ thứ cấp vuông_góc nhiều hay ít so với thân rễ sơ_cấp và phát_triển ở cả hai bên của thân rễ sơ_cấp Chúng dài tới 10 5 cm và dày tới 2 5 cm Củ chính và các thân rễ có ruột màu vàng chanh tươi Bề_mặt các thân rễ già gần như không lông tại nhiều chỗ đặc_biệt là dưới chồi có các đốm và sọc màu nâu nhạt hay sẫm hướng theo chiều dọc của thân rễ đó Các vảy của thân rễ đặc_biệt trên các thân rễ non cũng có đốm_nâu Lóng thân rễ dài 0 5 1 9 cm Thân rễ có vị đắng và mùi thơm Các củ rễ thuôn dài hình elip đôi_khi cong nhọn nhiều hay ít ở hai đầu ruột màu vàng nhạt tới trắng với màu vàng đậm hơn xung_quanh vòng các bó mạch Bề_mặt các củ rễ già đôi_khi có mụn cơm đốm_nâu dài tới 11 cm và dày tới 3 cm ở điểm dày nhất Thân giả được khoảng 2 bẹ không lá màu xanh lục trên mặt_đất bao quanh Lá 5 9 chủ_yếu là 7 xếp thành 2 hàng thuôn dài và hình mác Lá thấp nhất không cuống hoặc có cuống rất ngắn các lá khác có cuống Cuống lá trên cùng dài tới 40 cm Các lá càng thấp thì cuống càng ngắn Phiến_lá thứ 4 tính từ dưới lên dài 75 77 cm rộng 22 24 cm Phiến_lá của lá trên cùng nhất dài tới 90 cm rộng 14 16 cm Bẹ và cuống lá màu xanh lục Gân giữa xanh lục ở mặt trên với các lá già có vạch màu nâu đỏ rỉ sắt rất mỏng ở giữa thường không thấy ở 2 3 lá trên cùng khi chúng còn non và chỉ thấy sau_này màu xanh lục ở mặt dưới Phần còn lại của phiến_lá màu xanh lục nhẵn_nhụi cả hai mặt nhọn mảnh ở đỉnh thu_hẹp dần ở đáy và hợp lại với cuống lá có rãnh Lưỡi bẹ hình chữ V nỏi cao trên cuống lá có rãnh chỉ dài 3 mm không thò ra phía trên rãnh Cành hoa bông thóc ở bên không tính cuống dài 13 17 cm hình_trụ rộng dần về phía trên phía dưới 7 5 9 cm phía trên 10 12 5 cm Cuống dài 16 24 cm thường được 3 lá suy hoá cataphyll màu xanh lục bao quanh Lá_bắc sinh_sản và lá_bắc mào có lông nhung ngắn cả hai mặt Lá_bắc mào thuôn dài hình elip màu tía nhạt hồng nhạt màu hơn ở gốc và sẫm màu hơn ở đỉnh dài 6 cm rộng 2 4 cm mọc cách nhau khoảng 1 5 chiều dài của chúng nhọn đỉnh Lá_bắc sinh_sản hình elip rộng nhọn đầu hợp sinh khoảng 1 3 1 4 chiều dài màu xanh lục dài 4 cm rộng 2 5 cm chủ_yếu với 7 chồi hoa nhưng không phải tất_cả đều nở Các hoa thò ra 1 cm từ các lá_bắc Chiều dài không tính bầu nhuỵ là 4 2 4 6 cm Đài_hoa màu trắng dài 1 2 cm hình quả lê_rộng có lông ngắn 3 răng thuôn tròn răng lớn nhất rộng 6 mm xẻ tới khoảng nửa chiều dài ở một bên 4 6 mm Ống tràng màu vàng nhạt hình chuông dài 2 7 cm Cánh hoa_màu trắng với các hoa không nở có màu hồng nhạt ở đỉnh Các cánh hoa bên có rất ít lông cánh hoa lưng có lông mỏ dài 2 3 mm và có lông trên lưng về phía đỉnh Nhị lép màu vàng nhạt dài 1 4 cm và rộng 1 2 cm hình elip rộng thuôn tròn ở đỉnh Nhị màu vàng nhạt dài 4 5 mm rộng 3 mm Bao_phấn với cựa rộng thò ra Mô liên_kết hình lưỡi nhỏ màu vàng hơi nằm ngang với mô vỏ bao_phấn phía trên Cánh môi màu vàng mép gợn sóng gần tròn ở giữa có sọc màu vàng sẫm rộng 1 8 cm và dài 1 9 cm thuỳ trung_tâm xẻ sâu khoảng 4 mm gần như không tách rời khỏi các thuỳ bên Sử_dụng Người_dân trên đảo Java từng sử_dụng nó làm phương_thuốc chống béo phì tẩy giun và diệt giòi hay trong thành_phần của kem bôi da gọi là boreh Người Ả_Rập đặc_biệt là phụ_nữ sử_dụng loại kem này để tẩy mùi cơ_thể sau khi ăn thịt dê C heyneana theo truyền_thống được sử_dụng ở Malaysia và Indonesia như một loại thuốc_tẩy giun_sán tẩy tế_bào chết trên da và chữa lành vết_thương Nó chứa khoảng 0 43 tinh_dầu được phân_loại là các sesquiterpene 87 3 diterpene 4 8 và monoterpene 3 0
Curcuma heyneana