Rạn san_hô viền bờ Rạn san_hô viền bờ rạn viền bờ rạn riềm ám tiêu diềm tiếng Anh fringing_reef là loại rạn san_hô phát_triển rất sát đường bờ đất_liền hay đảo núi_lửa Đây là một trong ba hình_thái rạn san_hô được Charles_Darwin trình_bày trong tác_phẩm The_Structure and Distribution of Coral_Reefs xuất_bản lần đầu năm 1842 Theo ông rạn san_hô viền bờ là giai_đoạn đầu_tiên trong tiến_trình phát_triển lâu_dài của rạn san_hô Điều_kiện phát_triển Rạn san_hô viền bờ phát_triển tốt tại các đường bờ hoặc ổn_định hoặc đang trong xu_hướng nâng lên nói cách khác là nhờ không có sự hạ lún của đường bờ nên quá_trình chuyển_hoá từ rạn san_hô viền bờ sang rạn san_hô chắn bờ được ngăn_chặn Rạn viền bờ thường phát_triển trên các chất nền đá nhờ tính ổn_định và cao_độ so với đáy biển của loại chất nền này mặc_dầu cũng tồn_tại các rạn viền bờ hình_thành trên các chất nền trầm_tích bở rời và mịn như phù_sa loại chất nền vốn không thích_hợp cho sự phát_triển của san_hô Lấy ví_dụ rạn viền bờ thuộc rạn san_hô Great_Barrier phát_triển tốt các bờ biển đá vùng bắc quần_đảo Whitsunday và phía bắc Cairns trong khi rạn viền bờ ở các đảo Hinchinbrook_Gloucester và phía nam Cairns thì phát_triển kém hơn hẳn do tác_động bất_lợi từ các trầm_tích đổ ra từ đất_liền và độ đục tương_đối cao ven bờ Phân đới Rạn san_hô viền bờ được cho là các ám tiêu có địa_mạo đơn_giản Có_thể phân đới chúng thành ba thành_phần chính mặt trước rạn forereef mào rạn_reef crest và mặt sau rạn backreef bao_gồm vùng nằm phía sau mào rạn mặt_bằng rạn reef flat Việc phân_biệt rạn viền bờ với rạn chắn bờ có_thể bị nhập_nhằng trong trường_hợp mào rạn của rạn viền bờ bị ngăn_cách với đường bờ đất_liền hay đảo bởi vùng nước sâu hơn bình_thường Milliman 1974 đưa ra tiêu_chuẩn độ sâu vùng nước ở đới mặt trong rạn có giá_trị dưới 10 mét để định_nghĩa một rạn san_hô có phải viền bờ hay không Mặt trước rạn Mặt trước rạn hay sườn dốc_reef slope là khu_vực rất dốc hầu_như thẳng_đứng xuống đáy đại_dương Do nơi đây xa đường bờ nhất nên san_hô ở sườn dốc tránh được ảnh_hưởng bất_lợi từ nguồn nước_ngọt và trầm_tích đổ ra từ phía trong đường bờ từ đó phát_triển đa_dạng mạnh_mẽ cả về mật_độ và số_lượng loài Mào rạn Mào rạn là nơi cao nhất của rạn và đón_nhận toàn_bộ năng_lượng sóng Tuy_rằng đây là môi_trường không lý_tưởng cho sự phát_triển của san_hô nhưng vẫn có một_số loài chiếm ưu_thế là san_hô dạng cành thích_nghi được Mặt_bằng rạn Mặt_bằng rạn là đới rộng nhất nước nông và thoải nhẹ về phía biển Phần đáy chủ_yếu là cát bùn hay vụn san_hô Mức_độ phát_triển và mức_độ đa_dạng thành_phần loài san_hô kém hơn mặt trước rạn do là vùng chịu ảnh_hưởng trực_tiếp của dòng nước_ngọt và trầm_tích tuôn ra từ phía trong đường bờ Các mô_hình phát_triển Dù rạn san_hô viền bờ là loại ám tiêu có địa_mạo đơn_giản nhưng quá_trình phát_triển của chúng phức_tạp hơn nhiều Nhân_tố chủ_chốt ảnh_hưởng lên quá_trình này là sự thay_đổi của mực nước_biển Sự biến thiên của mực nước_biển làm thay_đổi không_gian phát_triển của rạn san_hô 1 khi mực nước_biển tăng lên thì không_gian dành cho sự phát_triển của san_hô cũng tăng khi đó chiều phát_triển hướng lên mặt biển của rạn san_hô sẽ được ưu_tiên 2 ngược_lại khi mực nước_biển giảm xuống thì không_gian dành cho san_hô bị thu_hẹp bớt Dựa vào yếu_tố không_gian dành cho sự phát_triển của san_hô này mà Kennedy_Woodroffe 2002 đã tổng_kết lý_thuyết và rút ra sáu mô_hình phát_triển của rạn viền bờ như sau BULLET Phát_triển hướng lên rồi tiến ra biển lúc đầu rạn phát_triển theo phương đứng hướng lên mặt biển Khi mào rạn chạm_mặt nước thì quá_trình phát_triển theo phương ngang hướng ra biển có_thể diễn ra Sự phát_triển hướng lên và hướng về phía biển này chỉ quanh_quẩn ở nơi mà rạn khởi_sự phát_triển trong khoảng thời_gian 1 000 năm BULLET Phát_triển theo phương ngang về phía biển rạn san_hô khởi_sự hình_thành tại đường bờ và gần sát với mặt_nước do_vậy không_gian cho sự phát_triển theo phương đứng là hầu_như không có BULLET Phát_triển theo phương ngang về phía biển trên nêm trầm_tích phi ám tiêu rạn san_hô cũng phát_triển hướng ra biển do thiếu không_gian cho_phép san_hô phát_triển hướng lên nhưng điểm khác_biệt là khung san_hô phát_triển trên một nêm trầm_tích bùn Vì_vậy mà sự lắng_đọng trầm_tích loại này ở đới mặt ngoài rạn là yếu_tố chi_phối tiến_trình phát_triển hướng ra biển của rạn san_hô do rạn cần lớp trầm_tích này làm nền để phát_triển BULLET Phát_triển từng hồi rạn san_hô phát_triển theo từng thời_đoạn nghĩa_là rạn san_hô mới hình_thành sẽ nằm song_song với đới sườn dốc của một rạn san_hô cũ Khoảng trống giữa các rạn san_hô này được khoả_lấp bởi các trầm_tích bở rời có nguồn_gốc ám tiêu BULLET Mào rạn nổi lên vụng biển bị lấp đầy sự phát_triển của rạn san_hô tập_trung ở vùng_xa đường bờ nói cách khác là mào rạn phát_triển nhanh_chóng hơn mặt_bằng rạn Khi mào rạn vươn đến mặt_biển thì vùng nước giữa đường bờ và mào rạn trở_thành một vụng biển nông mào rạn tựa như một dải chắn Vụng biển này sẽ bị lấp đầy bởi trầm_tích từ mào rạn hay trầm_tích được sản_sinh ở ngay vụng biển đó BULLET Bão tác_động mô_hình này tương_tự mô_hình thứ năm nhưng khác ở chỗ dải chắn hình_thành là do tác_động từ các cơn bão Bão đưa vật_liệu san_hô từ phía ngoài của rạn về hướng đường bờ và tạo thành dải chắn Trầm_tích sẽ tích_tụ phía sau dải chắn này Các cơn bão kế_tiếp sẽ tiếp_tục định_hình rạn san_hô và chuyển_dịch dải chắn về hướng biển Phân_bố Rạn san_hô viền bờ là loại ám tiêu phổ_biến nhất trên thế_giới ước_tính chiếm hơn 50 tổng diện_tích ám tiêu toàn_cầu Công_viên Hải_dương Rạn_Chắn_Lớn_Great Barrier_Reef_Marine_Park sở_hữu tới 758 rạn viền bờ Rạn san_hô viền bờ dài nhất thế_giới toạ_lạc tại bờ biển Đỏ_Nếu trải rạn viền bờ này thành một đường_thẳng thì nó sẽ dài đến 2 500 dặm tương_đương trên 4 000 km Ladd 1977 Xem thêm BULLET Rạn san_hô chắn bờ BULLET Rạn san_hô vòng
Rạn san_hô viền bờ