Tôn_giáo của người Chăm_Người_Chăm theo tôn_giáo chính là Agama_Cham tức_là Chăm giáo Tôn_giáo Agama_Cham_Chăm_giáo có hai môn_phái gồm Môn_phái tín_ngưỡng tôn_giáo môn_phái tín_ngưỡng dân_gian môn_phái Rija và môn_phái Kadhar_Trong môn_phái tín_ngưỡng tôn_giáo có hai hệ phái là phái Bà Ni đại_diện chức_sắc Po_Acar và phái Bà Chăm hay Bàlamôn đại_diện chức_sắc Po_Basaih_Cộng đồng người theo phái Bà Ni gọi là Awal còn gọi Chăm_Bàni và theo phái Bà Chăm gọi là Aheir còn gọi là Bà Chăm_Chăm Bàlamôn_Hai cộng_đồng Chăm_Bàni_Awal_Bà Chăm_Aheir liên_kết chặt_chẽ với nhau và cùng thờ chung Thánh và Thần hai cộng_đồng có chung môn_phái tín_ngưỡng dân_gian là môn_phái Rija và môn_phái Kadhar_Ngoài ra Người Chăm theo Islam_Hồi_giáo tập_trung ở miền Nam Việt_Nam_Islam là một tôn_giáo có nguồn_gốc từ Arập truyền đến Đông_Nam_Á nói_chung và người Chăm riêng còn một số_ít người Chăm còn theo đạo Công_giáo và Tin_Lành_Trong quá_khứ Phật_giáo từng đóng một vị_trí khá quan_trọng trong đời_sống tinh_thần của người Chăm tồn_tại và phát_triển song_song với đạo Bà la môn từ đầu thế_kỷ trước công_nguyên đến thế_kỷ thứ IX Tôn_giáo nguyên_thuỷ của người Chăm_Chăm_giáo Agama_Cham_Agama_Cham Tôn_giáo Chăm hay Chăm giáo Giáo_chủ Pô_Rômê được xem là người khởi_xướng_Giáo luật và sinh_hoạt tôn_giáo Cộng_đồng Chăm_Ahiêr_Chăm_Bàlamôn Chăm có ảnh_hưởng Bà la môn Chăm_Awal_Chăm_Bàni Chăm có ảnh_hưởng Hồi_giáo không chính_thống của Champa xưa thờ_phụng Thánh và thần Yāng chung BULLET Thánh và Thần mới Po_Birauw_Po_Kuk Ulahuk_Po_Awluah_Allah và Mohamat_Ali_Fatimah_Ibrahim Po_Tang_Ahaok_Po Itha_Chúa_Giesu_BULLET Thánh và Thần cũ Po_Yang_Klak_Po lingik Po tanâh riya thần Siva_Thần_Núi_Po Yang_Cek_Thần_Biển Po_Yang_Tathik_Thần Sóng_Po_Riyak_Thần Ruộng_Po_Bhum_Thần Lúa_Po_Yang_Sri và tục thờ tổ_tiên Muk_Kei_BULLET_Tư duy phong Thần thể_hiện bản_sắc rất kính_trọng và rất hoà_bình đối_với người Chăm_Người_Chăm rất tôn_trọng và kính_nể các vị Thần_Thánh trong vũ_trụ Những người tài_giỏi giúp_ích cho Nhân_loại thì tôn_vinh và phong Thần và thờ_phụng như Po_Inâ_Nâgar_Po Klaong_Garai_Po_Rome Nền_tảng triết_học Tư_duy nhị_nguyên đối_lập Quy_luật lưỡng hợp Chăm_Likei_Kumei nam_nữ Tanaow_Binai đực cái Giáo_lí Tiếng Chăm_Agal_BULLET_Nhóm Cái_Âm_Chăm_Awal Chăm_Bàni dùng Kinh_Kor ân sáng thế từ Kinh_Koran của Hồi_giáo không chính_thống của Champa xưa và Chăm hoá và sáng_lập ra giới_luật Awal tiếng chăm Adat_Awal để thực_hiện nghi_lễ phù_hợp với tín_ngưỡng người Chăm_BULLET_Nhóm_Đực Dương_Chăm_Aheir_Chăm Bàlamôn dùng Kinh_Bà lamôn chăm Agal_Chăm sáng thế từ Kinh_Mantra thánh_ca cầu_nguyện thần_linh dưới dạng thi_ca Brahmana_Phạn chí hay kinh Bà la môn là các bài kinh cầu_nguyện giải_thích các nghi_thức tế_tự chuyên_dùng cho các tu_sĩ cao_cấp Aranyaka_Kinh_Rừng dùng cho nhà_tu khổ_hạnh Upanishads_Áo nghĩa thư kinh bình_chú có tính triết_học có nguồn_gốc từ Ấn_độ và Chăm hoá và dịch sang tiếng Chăm và sáng_lập ra giới_luật Aheir tiếng chăm Adat_Aheir để thực_hiện nghi_lễ phù_hợp với tín_ngưỡng người Chăm nowiki nowiki Nhóm Awal và Aheir_Có chung môn_phái tín_ngưỡng dân_gian Môn_phái Kadhar và môn_phái RiJa_Có luật và thực_hiện nghi_lễ như nhau Tổ_chức Chăm giáo Agama_Cham_Chia hai tầng Chức_sắc và Quần_chúng nhân_dân hay tín_đồ Tổ_chức chức_sắc Halauw_Janâng_Môn phái tín_ngưỡng mang tính_chất tôn_giáo BULLET chức_sắc Thầy sư po Acar_BULLET_Chức sắc Thầy tế Tăng_lữ Po_Basaih_Môn phái tín_ngưỡng dân_gian BULLET Môn_phái Rija_Chức sắc Ong Mâduen_Ong ka ing Muk_Rija_Muk_Pajuw BULLET Môn_Phái Kadhar_Chức sắc Ong Kadhar_BULLET_Một chức_sắc rất đặc_biệt là Nữ_Muk_Buh phục_vụ chung cho các Môn_phái Môn_phái tín_ngưỡng mang tính_chất tôn_giáo và Môn_phái tín_ngưỡng dân_gian Quần_chúng nhân_dân Tín_đồ Chia thành hai nhóm Cộng_đồng người theo Giới_luật Aheir_Adat_Aheir_Thờ bò Chết_Hoả táng theo dòng_họ mẹ vào Kut_Nghĩa địa chăm do Chức_sắc Po_Basaih làm nghi_lễ gọi là Chăm_Aheir_Bà chăm Chăm_Bàlamôn_Cộng đồng người theo Giới_luật Awal_Adat_Awal_Kiêng Heo_Chết_Thổ táng theo dòng_họ mẹ vào Ghur_Nghĩa địa chăm do Chức_sắc Po_Acar làm nghi_lễ gọi là Chăm_Awal_Bà_Ni Quan_hệ giữa Awal_Chăm_Bà_Ni và Aheir chăm Bàlamôn_Người_Chăm có ảnh_hưởng của tôn_giáo Bà la môn được gọi là Ahier_Bà_Chăm thuộc dương Nhóm đực người Chăm có ảnh_hưởng Hồi_giáo không chính_thống xưa được gọi là Awal_Bà ni thuộc âm nhóm Cái_Theo quan_niệm này thì hai cộng_đồng tôn_giáo tuy hai mà một sống gắn_bó và kết_hợp với nhau như nam và nữ chồng và vợ Hình_thành một tôn_giáo mới đặc_trưng riêng_biệt cho Người Chăm đó là Tôn_Giáo Cham_Tiếng_Chăm là Agama_Cham và đại_đa_số Chăm_Ninh_Thuận_Bình Thuận theo tôn_giáo này Cộng_đồng Chăm_Bà la môn và Chăm_Bà_Ni có chung một tôn_giáo là Cham giáo Agama_Cham nhưng khác giáo_lí và thờ_phụng Thánh và thần Yāng chung BULLET Thánh và Thần mới Po_Birauw_Po_Kuk Ulahuk_Po_Awluah_Allah và Mohamat_Ali_Fatimah_Ibrahim Po_Tang_Ahaok_Po Itha_Chúa_Giesu_BULLET Thánh và Thần cũ Po_Yang_Klak_Po lingik Po tanâh riya thần Siva_Thần_Núi_Po Yang_Cek_Thần_Biển Po_Yang_Tathik_Thần Sóng_Po_Riyak_Thần Ruộng_Po_Bhum_Thần Lúa_Po_Yang_Sri và tục thờ tổ_tiên Muk_Kei_BULLET_Thờ phụng các vị công_thần như Po_Inâ_Nâgar_Po Klaong_Garai_Po_Rome Nền_tảng triết_học hai cộng_đồng là như nhau Tư_duy nhị_nguyên đối_lập Quy_luật lưỡng hợp Chăm_Likei_Kumei nam_nữ Tanaow_Binai đực cái Cả hai cộng_đồng Chăm_Bà ni và Bà Chăm đều cầu_nguyện ở Tháp và Chùa thánh_đường do chức_sắc Thầy tế Po_Basaih và Thầy sư po Acar làm chủ trì nghi_lễ Năm lễ lớn công lễ là những lễ được tổ_chức chung trong cộng_đồng người Chăm không phân_biệt Phái_Aheir hay Awal gồm Palao_Kasah_Yuer_Yang Katê_Cakap_Halau_Kraong và Cambur_Lễ_Palao_Kasah Cakap_Halau_Kraong thầy sư po Acar làm chủ nghi_lễ còn lễ Katê_Cambur do thầy tế Tăng_lữ po Basaih làm chủ nghi_lễ Lễ_Yuer_Yang do Ong kadhar làm chủ nghi_lễ Ngoài_ra còn rất nhiều lễ riêng cho hai cộng_đồng hoặc thầy sư po Acar hoặc thầy tế Tăng_lữ po Basaih làm chủ nghi_lễ Thầy sư po Acar làm chủ nghi_lễ nhiều hơn cho hai cộng_đồng Chăm_Aheir và Chăm_Awal_Lưu ý 1 Trong quản_lý hành_chính Chứng_minh nhân_dân của người Chăm không ghi tôn_giáo của họ là Chăm giáo mà ghi theo hệ phái Tín_ngưỡng là Tôn_giáo Bà La_Môn dùng để cho biết cộng động Chăm_Aheir_Chăm ảnh_hưởng Bàlamôn và Tôn_giáo Bà Ni dùng để cho biết cộng động Chăm_Awal_Chăm ảnh_hưởng Hồi_giáo không chính_thống ngày_xưa của Champa_Nếu ghi đúng là Tôn_giáo Chăm giáo 2 Thời nhà Nguyễn khi tiếp_quản đồng_bào Chăm_Nhà_Nguyễn biết rõ họ có cùng một tôn_giáo nhưng khác giới_luật Adat_Awal và Adat_Aheir nên Nhóm Cái_Awal gọi là Ni_Tục nhóm Đực_Aheir gọi là Chăm_Tục_Sang thời Pháp thuộc sự sai_lầm đáng tiếc của Người Pháp Chăm có Ni_Tục ghi thành Tôn_giáo là Bà Ni_Chăm có Chăm_Tục ghi thành Tôn_giáo là Bàllamôn trở_thành thói_quen đến ngày_nay Chăm_Bà la môn Bà chăm Chăm có ảnh_hưởng tôn_giáo Bàlamôn_Đạo_Bà la môn du_nhập vào Chăm_Pa từ khoảng thế_kỷ thứ II III tồn_tại và biến_đổi trong cộng_đồng người Chăm cho đến ngày_nay Sử_sách Trung_Quốc cho biết đạo Bà la môn du_nhập vào Chăm_Pa rất sớm Ba trong bốn bia ký bằng chữ Phạn có niên_đại thế_kỷ VII được tìm thấy ở Quảng_Nam và Phú_Yên ở triều_đại Bhadresvaravamin cũng ghi_nhận điều này Đạo_Bà la môn được truyền_bá đến Chăm pa nói_riêng và Đông_Nam_Á nói_chung bằng hai con đường_đường thuỷ và đường_bộ Đường_thuỷ thì từ vịnh Bengal thông_qua eo_biển Malacca và đường_bộ thì từ Assam đi vào Myanmar rồi qua khu_vực đồng_bằng sông Mêkông_Người_Chăm đã chọn_lọc tinh_tuý của đạo Bà la môn đã Chăm hoá thành Bà chăm và Bà chăm là một hệ phái thứ 2 trong tôn_giáo Agama_Cham_Phái_Bà chăm phổ_biến ở Ninh_Thuận và Bình_Thuận BULLET Hệ_thống chức_sắc phái Bà la môn Bà Chăm_Hệ_thống chức_sắc phái Bà la môn Bà chăm có hai tầng_lớp Tu_sĩ Pà xế là những chức_sắc phái tín_ngưỡng tôn_giáo Bà la môn Bà Chăm có địa_vị cao nhất trong xã_hội Pà xế là những người trí_thức họ biết chữ Chăm lưu_giữ các sách cổ Chăm quy_định về các nghi_thức hành_lễ hiểu_biết tập_tục truyền_bá và thực_hiện các nghi_thức tôn_giáo Tu_sĩ Pà xế được duy_trì trong xã_hội Chăm theo cha_truyền_con_nối Về hình_thức bên ngoài tu_sĩ Pà xế để tóc dài búi_tó để râu Trên đầu các thầy Pà xế luôn đội khăn vải màu trắng không bao_giờ đi giày chỉ đi dép nhựa hoặc đi chân_đất Tu_sỹ Pà xế được quyền lấy vợ sinh con BULLET Hệ_thống giáo_lý_giáo luật Từ xa_xưa người Chăm_Bà la môn Bà chăm không còn liên_hệ với cộng_đồng Ấn_Độ_giáo trên thế_giới Vì_vậy tôn_giáo Bà la môn của người Chăm hay phái Bà chăm không có hệ_thống giáo_lý_giáo luật rõ_ràng Giáo_lý_giáo luật của người Chăm_Bà la môn Bà chăm là các kinh luật Bà la môn được các tăng_lữ Pà xế phiên_dịch ra tiếng Chăm ghi lại bằng chữ Chăm trong các thư_tịch cổ_truyền lại từ đời này qua_đời khác và được thay_đổi cho phù_hợp với thực_tiễn tín_ngưỡng và đời_sống xã_hội Chăm như bộ kinh Upanishad_Áo nghĩa thư Rigveda_Samavada ca_vịnh_Vệ đà Yajurvada tế_tự_Vệ đà và Athrvamda gồm bùa_chú và khấn trừ_tà ma BULLET Hệ_thống thần_linh Tôn_giáo Bà la môn vốn là tín_ngưỡng đa_thần Tuy_nhiên hệ_thống thần_linh của người Chăm_Bà la môn Bà chăm không theo một hệ_thống rạch_ròi như Bà la môn nguyên_thuỷ mà đã được bồi_đắp nhiều lớp đời này qua_đời khác thông_qua sự cúng_tế cầu_nguyện Đền tháp theo tôn_giáo Ấn_Độ là để thờ các đấng thần_linh của đạo Bà la môn đền tháp người Chăm thì đã biến_thể như tháp bà Po_Inâ_Nâgar ở Nha_trang thờ Po_Inâ_Nâgar_Poklongarai thờ vua Poklongarai tháp Pôrômê thờ vua Pôrômê_Chăm_Bàlamôn_Bà Chăm thờ Thánh mới Po_Biraw_Po_Kuk Ulahuk_Po_Awluah_Allah Mohamat_Ali_Fatimah_Ibrahim Po_Tang_Ahaok_Po Itha và Po_Acar làm chủ nghi_lễ Thánh và thần_linh cũ Po_Yang_Klak_Po lingik Po tanâh riya thần Siva_Thần_Núi_Po Yang_Cek_Thần_Biển Po_Yang_Tathik_Thần Sóng_Po_Riyak_Thần Ruộng_Po_Bhum_Thần Lúa_Po_Yang_Sri và tục thờ tổ_tiên Muk_Kei thờ và phong thần cho người có công Po_Inâ_Nâgar vua Poklongarai vua Pôrômê_Người_Chăm_Bà la môn Bà Chăm có hệ_thống nghi_lễ phong_phú đa_dạng và diễn ra quanh_năm Có_thể chia ra các nhóm hệ_thống nghi_lễ nông_nghiệp hệ_thống nghi_lễ vòng đời và hệ_thống nghi_lễ mang tính cộng_đồng tôn_giáo Lễ_Ka tê là lễ_hội lớn nhất của người Chăm_Bà la môn Bà chăm tổ_chức vào ngày mùng 1 tháng 7 Chăm lịch hàng năm Chăm_Bà ni cũng phải tham_gia lễ Ka tê Chăm_Bani_Chăm có ảnh_hưởng Hồi_giáo không chính_thống Trong các thế_kỷ XII XVI hoạt_động hàng_hải của người Chăm phát_triển mạnh họ tiếp_xúc mua_bán với các nước Indonesia Malaysia Malacca là những nước theo Hồi_giáo Hồi_giáo bắt_đầu vào Chăm_Pa theo con đường này Trong giai_đoạn đầu sự truyền_đạo mới chỉ xảy ra ở cấp thượng_lưu xã_hội triều_đình và các người quyền_quý sau năm 1471 năm thủ_đô Vijaya thất_thủ quân Chiêm bị bắt sống hơn 3 vạn người bị giết 4 vạn người vua Chiêm là Trà Toàn bị bắt đem về Đại_Việt kinh_đô bị phá_huỷ hoàn_toàn niềm tin vào Bà la môn của người Chăm_Pa giảm_sút một bộ_phận người Chăm_Pa chuyển sang Hồi_giáo Từ năm 1471 đến giữa thế_kỷ thứ XVII mâu thuận dân_tộc do tôn_giáo diễn ra liên_tục giữa người theo BàLamôn và người theo Hồi_giáo không chính_thống Một_số bộ_phận ít người Chăm theo Hồi_giáo chính_thống và hầu_hết họ đã di_cư sang Malaysia 1471 sang Thái_lan 1448 Lấn 1 và Campuchia Đến vị Vua_Chăm_Po_Rome trị_vì 1627 1651 ông đã hoá_giải xung_đột này Dùng quyền_lực của mình đã sáng_lập ra một tôn_giáo mới là Cham giáo Chăm giáo có hai phái hỗ_trợ lẫn nhau là Bà Ni và Bà Chăm_Vua_Po_Rome đã phân cộng_đồng Chăm thành hai nhóm theo hệ Nhị_Nguyên đối_lập Nhóm cộng_đồng có ảnh Bàlamôn đa_thần phải phụng_thờ thêm Thánh mới Po_Birauw_Po_Kuk Ulahuk_Po_Awluah_Allah và Thần_linh mới Mohamat_Ali_Fatimah_Ibrahim Po_Tang_Ahaok_Po Itha và gọi tên là Aheir_Nhóm đực còn gọi là Bà Chăm_Nhóm cộng_đồng ảnh_hưởng Hồi_giáo không chính_thống Nhất_thần phải thờ_phụng thêm tất_cả những gì nhóm cộng_đồng Aheir thờ nghĩa_là ngoài thờ nhất Thần_Thánh Allah họ phải thờ Thánh mới po Kuk_Ulahuk do người Chăm khái_quát_hoá nên và các vị Thánh_thần cũ đa_thần và Các tín_ngưỡng dân giang của người Chăm và Các tục_lệ thờ_cúng tổ_tiên và gọi tên Awal_Nhóm cái còn gọi là Bà ni Vua_Po_Rome đã tạo ra hai cộng mới sống hoà_thuận với nhau và xoá_bỏ hoàn_toàn Hồi_giáo không chính_thống thời ấy trong đất_nước Champa Một số bộ_phận người Chăm nằm ngoài sự cai_trị của Po_Rome như ở Malaisia_Campuchia sau_này một_số nhóm quay lại Sài_gòn Tây_Ninh An gian vẫn theo Hồi_giáo chính_thống của Ả_rập Malaisia_Có một_số cộng_đồng Chăm ở Campuchia theo Hồi_giáo không chính_thống của Champa cũ Họ được gọi tên là Chăm_Tajuh_Họ giữ nguyên mô_hình Hồi_giáo không chính_thống đó họ chưa tách hẳn Hồi_giáo để trở_thành Bà Ni_Bà_Ni là tôn_giáo ĐA_THẦN do người Chăm lập ra sau thế_kỷ XVII Chăm_Tajuh năm giữa Chăm_Bà_Ni và Chăm_Islam 2 nhóm Bà Chăm và Bà Ni thực_chất là một tôn_giáo duy_nhất có tên tiếng Chăm là Agama_Cham_Cham_giáo vì hai bên thờ như nhau tín_ngưỡng tập_tục như nhau hình_thức tổ_chức hai Chức_sắc như nhau khác nhau cơ_bản là Giáo luật Nhóm đực Aheir_Hoả táng thuộc về Dương_Po lingik Nhóm cái Awal_Thổ táng thuộc về Âm_Po tanâh riya và phổ_biến ở Ninh_Thuận và Bình_Thuận BULLET Hệ_thống thánh_đường Chùa Ngày_xưa thánh_đường làm bằng nhà tranh sau_này được xây_cất bằng gạch ngói hiện_nay nhiều thánh_đường từng bước được tu_bổ khang_trang hiện_đại theo phong_cách thánh_đường nhưng không hoàn_toàn chịu ảnh_hưởng của phong_cách các thánh_đường Hồi_giáo quốc_tế Chùa Bà ni còn nơi hội_họp của các chức_sắc các nhân_sỹ trí_thức để bàn_bạc việc làng BULLET Hệ_thống chức_sắc phái Bà ni BULLET _ Chức_sắc Thầy sư Po_Acar_BULLET _ Chức_sắc dân_gian môn_phái Kadhar môn_phái RiJa_Gồm các nghệ_nhân sử_dụng nhạc_lễ trang_trí thầy_cúng thầy_pháp Thầy sư Acar là những chức_sắc tín_ngưỡng tôn_giáo phái Bà ni có địa_vị cao nhất trong xã_hội Acar là những người trí_thức họ biết chữ Chăm lưu_giữ các sách cổ Chăm quy_định về các nghi_thức hành_lễ hiểu_biết tập_tục truyền_bá và thực_hiện các nghi_thức tôn_giáo Thầy sư Acar được duy_trì trong xã_hội Chăm theo cha_truyền_con_nối Về hình_thức bên ngoài Thầy sư Acar cảo tóc không râu Trên đầu các thầy Acar luôn đội khăn vải màu trắng đỏ và đội thêm một lớp khăn trắng thứ 2 luôn đi giày hoặc không đi chân_đất Thầy sư Acar được quyền lấy vợ sinh con Mỗi Chùa Bà ni đều có đội_ngũ chức_sắc phụ_trách các sự_vụ tôn_giáo Tầng_lớp tu_sỹ Bà ni được gọi chung là thầy Acar_Tu_sỹ Bà ni có trang_phục áo_quần màu trắng áo_dài cạo tóc ngược_lại với các tu_sĩ Bà la môn tóc búi_tó quấn khăn Đối_với tín_đồ Bà ni và cả tín_đồ Chăm_Balamon thầy ACar rất được nể_trọng Ông vừa là người thay_mặt cho Thánh làm các nghi_thức tôn_giáo vừa là người thay_mặt cho người Chăm của cả hai phái tín_ngưỡng tôn_giáo Bà la môn Bà chăm và Bà ni làm chủ nhiều nghi_lễ mang tính_chất dân_gian của người Chăm_Bà la môn Bà chăm và Bà ni BULLET Hệ_thống thần_linh và hệ_thống giáo_lý_giáo luật Từ khi thành_lập Agama cham Cham giáo người Chăm_Bà ni là cộng_đồng mới và kế_thừa và chọn_lọc những cái tinh_tuý của Hồi_giáo không chính_thống của champa cũ và không liên_hệ với cộng_đồng Hồi_giáo trên thế_giới Vì_vậy phái tín_ngưỡng tôn_giáo Bà ni của người Chăm không theo hệ_thống giáo_lý_giáo luật của Hồi_giáo Giáo_lý_giáo luật của người Chăm_Bà_Ni được chọn_lọc từ kinh Kor ân của người Chăm theo Hồi_giáo không chính_thống của Champa cũ chủ_yếu là kinh Cửu ước của Người Do thái theo từng bài và có hướng_dẫn thực_hiện bằng tiếng Chăm một_cách rõ_ràng và được thống_nhất cả cộng_đồng phái Bà ni truyền lại từ đời này qua_đời khác và được thay_đổi cho phù_hợp với thực_tiễn tín_ngưỡng và đời_sống xã_hội Chăm_Kinh gốc có dấu đóng giáp_lai của triều_đình vẫn được lưu_giữ ở Ninh_Thuận Phái tín_ngưỡng Tôn_giáo Bà ni là tín_ngưỡng đa_thần Thánh mới Po_Birauw_Po_Kuk Ulahuk_Po_Awluah_Allah và Thần_linh Mohamat_Ali_Fatimah_Ibrahim Po_Tang_Ahaok_Po Itha và Thần_Thánh cũ Po_Yang_Klak_Po lingik Po tanâh riya thần Siva_Thần_Núi_Po Yang_Cek_Thần_Biển Po_Yang_Tathik_Thần Sóng_Po_Riyak_Thần Ruộng_Po_Bhum_Thần Lúa_Po_Yang_Sri và tục thờ tổ_tiên po Muk_Kei thờ và phong thần cho người có công Po_Inâ_Nâgar vua Poklongarai vua Pôrômê_Chăm_Bà ni còn thờ thánh cũ Po yang Klak do Po_Basaih làm chủ nghi_lễ Hệ_thống nghi_lễ Phái_Bà ni thờ_cúng khác hoàn_toàn với Hồi_giáo chính_thống tín_đồ Bà ni không tuân theo luật Hồi_giáo không làm lễ năm lần mỗi ngày Tín_đồ Bà Ni chỉ tuân theo luật Awal tức luật BàNi tiếng Chăm_Adat_Awal_Mô hình tổ_chức tương_tự như Phật_giáo Ba ngày Rok haray Muk kei nghĩa_là Đóng rước tổ_tiên Ông_Bà đến vui Tết vui cùng tháng Lễ_Ramưwan và Tháng tịnh chay Ramưwan là thời_gian quan_trọng nhất của người chăm Bà ni Người theo tôn_giáo Bà ni đã tách_bạch rõ hẳn thành một tôn_giáo riêng_biệt không còn liên_hệ gì với Hồi_giáo nên Họ không nhịn ăn vào ban_ngày như luật Hồi_giáo quy_định họ đi làm và ăn học_tập như ngày thông_thường Chiều_tối họ có_thể vào Chùa cầu_an cầu_phúc và thời_gian khoảng 20 phút đến 30 phút vào lúc Các Thầy sư Acar làm lễ Chỉ có các thầy sư Acar phải nhịn ăn ba ngày đầu của tháng Ramưvan_Trong tháng Ramưvan các thầy sư phải tu ở thánh_đường không được về nhà và chỉ được ăn những lễ_vật dâng cúng khi ăn cơm chỉ được dùng tay Tháng_Ramưwan chia 2 phần 15 ngày đầu tịnh chay âm_tính mọi người không ăn động_vật trên cảng và chỉ ăn động_vật dưới nước 15 ngày cuối tháng tịnh chay dương_tính mới ăn được động_vật trên cảng và Chăm_Bà la môn Bà chăm cũng đến Chùa cầu_nguyện trong tháng Ramưwan_Hồi_giáo Chăm_Islam_Hồi_giáo Islam mới du_nhập vào đồng_bào Chăm từ Trung_Đông_Người_Chăm theo Ixlam phổ_biến ở An_Giang chủ_yếu dòng Sunni_Những người theo Hồi_giáo này có sự liên_lạc với Hồi_giáo quốc_tế hàng năm có người hành_hương đến thánh_địa Mecca_Tại mỗi thôn người theo Ixlam đều có thánh_đường riêng Người Chăm gọi những người theo Ixlam này là Hồi_giáo mới Vì xưa kia đã có Hồi_giáo ở Champa nhưng chủ_yếu là dòng Shi ai và phần_đông đã di_cư ra nước_ngoài và phần còn lại đã kết_hợp với một_số người Chăm_Balamon lập ra một tổ_chức mới mang tên Bà Ni và nay đã phát_triển thành Tôn_giáo Bà Ni ở Việt_Nam Hoạt_động của cộng_đồng Chăm_Islam theo Hồi_giáo chính_thống chỉ tôn_thờ thánh Ala cầu_nguyện mỗi tuần ít_nhất 1 lần Bình_thường 5 lần trong 1 ngày Tín_đồ là nam đều tắm_rửa sạch_sẽ y_phục chỉnh_tề đến thánh_đường hoặc cộng_đồng sinh_hoạt làm lễ chiều thứ_sáu hàng tuần Tín_đồ nữ được làm lễ tại nhà Các tín_đồ thực_hiện nghiêm_túc giáo_lý_giáo luật của Hồi_giáo thực_hiện các bổn_phận của tín_đồ như nhịn ăn tháng Ramadan_Các tín_đồ đã hành_hương đến thánh_địa Mecca được mang tước_hiệu Hadji và được tín_đồ khác kính_trọng Phật_giáo Phật_giáo Đại_thừa do những thương_gia Ấn_Độ du_nhập vào Chăm pa từ những năm trước công_nguyên phát_triển và hưng_thịnh nhất vào thế_kỷ thứ IX Các nhà_khảo_cổ đã tìm thấy rất nhiều tượng Phật trong các di_chỉ vùng Indrapura_Đồng_Dương_Thăng Bình_Quảng_Nam ngày_nay Vijaya_Nhơn_Hậu huyện Tây_Sơn tỉnh Bình_Định ngày_nay Kauthara khu_vực đồng_bằng duyên_hải nhỏ_hẹp từ Phú_Yên Cam_Ranh ngày_nay và Panturanka vùng Phan_Rang_Phan_Thiết ngày_nay Đặc_biệt là các nữ_thần phái Mật_Tông mà phổ_biến nhất là Bồ_Tát Prana_Paramita_Bồ_Tát Avalokitesvara_Bồ_Tát_Quán Thế_Âm và Lokesvara_Nam_Phật những vị Bồ_Tát này là Phật_Amitahba hay A Di_Đà hiện_thân để cứu_độ chúng_sinh Một_số tượng Phật bằng đồng cũng được tìm thấy tại động Phong_Nha_Vào năm 875 nhà_vua Indravarman_II cho xây_dựng tại Indrapura_Quảng_Nam một tu_viện Phật_giáo lấy tên là Laskmida_Lokeskvara_Đây chính là di_tích Phật viện Đồng Dương ngày_nay Tham_khảo BULLET Bùi_Khánh_Thế chủ_biên Từ_điển Chăm_Việt_Nhà xuất_bản KHXH Hà_Nội 1995 BULLET Ngô_Văn_Doanh_Lễ hội Rija_Nưgar của người Chăm_Nhà xuất_bản VHDT Hà_Nội 1998 BULLET Ngô_Văn_Doanh_Văn_hoá Chăm_Pa_Nhà xuất_bản Văn_hoá Thông_tin Hà_Nội 1994 BULLET Viện nghiên_cứu Tôn_giáo Những vấn_đề tôn_giáo hiện_nay Nhà_xuất_bản Giáo_dục Hà_Nội 1997 BULLET Phan_Xuân_Biên_Văn_hoá Chăm những yếu_tố bản_địa_hoá Tạp_chí Dân_tộc_học số 1 1993 BULLET Phan_Xuân_Biên_Phan_An_Phan_Văn_Dốp Văn_hoá Chăm_Nhà xuất_bản KHXH Hà_Nội BULLET Hoàng_Tâm_Xuyên_Mười tôn_giáo lớn trên thế_giới Nhà_xuất_bản CTQG Hà_Nội 1999 BULLET Phan_Quốc_Anh_Văn_hoá người Chăm_Ninh_Thuận trong việc nghiên_cứu văn_hoá miền Trung_Thông báo khoa_học Viện nghiên_cứu Văn_hoá Nghệ_thuật số 2 2001 tr 45 49 BULLET Phan_Quốc_Anh_Đôi nét ảnh_hưởng của tôn_giáo ấn Độđối với văn_hoá Chăm_Bàlamôn_Ninh_Thuận Tạp_chí Văn_hoá Nghệ_thuật số 9 207 2001 tr 14 18 BULLET Phan_Quốc_Anh_Lễ hoả_táng của người Chăm_Bàlamôn_Ninh_Thuận Tạp_chí Nghiên_cứu Đông_Nam á số 3 54 2002 tr 79 84 BULLET Phan_Quốc_Anh_Vài nét về văn_hoá truyền_thống Chăm_Từ góc nhìn văn_hoá Đông_Nam á Tạp_chí Nghiên_cứu Đông_Nam á số 5 50 2001 tr 79 85 BULLET Phan_Quốc_Anh_Nghi lễ cưới truyền_thống của người Chăm_Bàlamôn_Tạp chí Văn_hoá Nghệ_thuật số 6 7 228 229 2003 tr 45 49 BULLET Phan_Quốc_Anh_Những quan_niệm trong tang ma của người Chăm_Bàlamôn_Tạp chí Văn_hoá dân_gian số 6 84 2002 tr 21 31 BULLET Vương_Khả_Lân_Chiêm Thành lược_khảo Nhà_xuất_bản Đông_Tây Hà_Nội 1936 BULLET PHẬT_GIÁO CHĂMPA Xem thêm BULLET Lịch_sử Chăm_Pa_BULLET_Thành Đồ_Bàn_BULLET_Sự suy_vong của Vương_quốc Chăm_Pa_BULLET_Niên biểu quan_hệ Đại_Việt_Chăm_Pa
Tôn_giáo của người Chăm