Nhà_thờ Mộ_Thánh_Nhà thờ Mộ_Thánh_Kitô_giáo Đông phương gọi là Nhà_thờ Phục_sinh là một nhà_thờ nằm ở bên trong bức tường thành của thành_phố cổ Jerusalem_Nhà thờ này ở gần khu Muristan_Nơi đây được tôn_kính như Đồi_Sọ đồi Can_Vê hay Golgotha nơi chúa Giêsu bị đóng đinh vào thập giá và cũng được cho là gồm cả nơi mà chúa Giêsu được mai_táng và đến ngày thứ 3 thì sống lại Nhà_thờ này là điểm viếng_thăm quan_trọng của những Kitô hữu hành_hương ít_nhất từ thế_kỷ thứ 4 Ngày_nay nhà_thờ này cũng được dùng làm trụ_sở chính của Thượng phụ Chính_thống_giáo Hy_Lạp ở Jerusalem_Greek_Orthodox_Patriarch of Jerusalem trong khi quyền kiểm_soát nhà_thờ này được chia_sẻ giữa nhiều giáo_hội Kitô giáo khác nhau như Chính_Thống_giáo Đông phương Chính_Thống_giáo Cổ_Đông phương và Giáo_hội Công_giáo Rôma_Các giáo_hội Anh giáo và Tin_Lành không có sự hiện_diện thường_trực trong nhà_thờ này và các thực_thể thế_tục trong các thoả_thuận phức_tạp về cơ_bản không thay_đổi trong nhiều thế_kỷ Lịch_sử Việc xây_dựng Vào đầu thế_kỷ thứ 2 địa_điểm của nhà_thờ hiện_nay là đền thờ nữ_thần Aphrodite nhiều nhà_văn thời xưa mô_tả nơi đây là đền thờ nữ_thần Venus vị thần của người La_Mã tương_đương nữ_thần Aphrodite_Eusebius trong quyển Life of Constantine của ông cho rằng địa_điểm nhà_thờ này có nguồn_gốc từ một nơi tôn_kính của Kitô giáo nhưng hoàng_đế Hadrianus đã cố_ý cho đổ đất lấp những nơi của Kitô giáo này rồi xây đền thờ của riêng ông trên đỉnh đất lấp do ông ghét Kitô giáo Mặc_dù Eusebius không nói nhiều nhưng dường_như đền thờ nữ_thần Aphrodite đã được xây_dựng như một phần trong cuộc tái_thiết Jerusalem của Hadrianus giống như Aelia_Capitolina năm 135 sau khi Jerusalem bị tàn_phá bởi cuộc Chiến_tranh Do Thái_La_Mã thứ nhất năm 70 và cuộc Khởi_nghĩa Bar Kokhba năm 132 135 Khoảng năm 325 326 hoàng_đế Constantine I ra_lệnh phá đền thờ Aphrodite và đào đất nền của đền thờ đưa đi nơi khác rồi chỉ_thị cho Macarius of Jerusalem vị giám_mục địa_phương xây một nhà_thờ trên địa_điểm này Tập Itinerarium_Burdigalense tường_thuật trong năm 333 Tại đây hiện_nay do lệnh của hoàng_đế Constantine đã xây_dựng một vương cung Thánh_đường tức_là một nhà_thờ đẹp lạ_lùng Hoàng_đế Constantine hướng_dẫn cho mẹ ông hoàng thái_hậu Helena xây các nhà_thờ trên những địa_điểm tưởng_nhớ tới cuộc_đời của chúa Giêsu_Bà đã hiện_diện từ năm 326 trong việc xây_dựng nhà_thờ này và đích_thân tham_gia các cuộc khai_quật và xây_dựng Trong khi khai_quật Helena được cho là đã tái_phát hiện Thánh_giá thật và ngôi mộ chôn xác Chúa dù_rằng tường_thuật của Eusebius không đề_cập tới sự có_mặt của Helena tại nơi khai_quật cũng như việc phát_hiện Thánh_giá mà chỉ nói tới ngôi mộ Theo Eusebius ngôi mộ đưa ra một bằng_chứng rõ_ràng có_thể nhìn thấy rằng đó chính là ngôi mộ của chúa Giêsu_Socrates_Scholasticus s khoảng năm 380 trong quyển Ecclesiastical_History_Lịch sử Giáo_hội Kitô của ông đã mô_tả đầy_đủ việc phát_hiện này sau_này được Sozomen và Theodoret nhắc lại trong đó nhấn_mạnh vai_trò của Helena trong việc khai_quật và xây_dựng nhà_thờ này cũng giống như Nhà_thờ Giáng_Sinh ở Bethlehem cũng do Constantine và Helena thiết_lập để tưởng_nhớ việc đản sinh của chúa Giêsu thì Nhà_thờ mộ Thánh là để tưởng_niệm cái chết và sự sống lại của Ngài_Nhà thờ do hoàng_đế Constantine xây gồm 2 nhà_thờ nối_liền với nhau trên 2 địa_điểm thiêng_liêng khác nhau trong đó là một vương cung Thánh_đường gọi là Martyrium_Tử đạo mà một phụ_nữ tên Egeria đã viếng_thăm trong thập_niên 380 một atrium tên là Triportico với đồi Golgotha truyền_thống ở một góc và một rotunda phòng lớn hình_tròn gọi là Anastasis_Phục sinh nơi có di_tích của một ngôi mộ đục vào trong núi đá mà Helena và giám_mục Macarius xác_định là mộ mai_táng chúa Giêsu_Mặt đá ở đầu phía tây của toà nhà được đục bỏ mặc_dù không biết rõ là ở thời Constantine nó còn lại bao_nhiêu vì việc nghiên_cứu khảo_cổ đã phát_hiện là ngôi đền thờ nữ_thần Aphrodite rộng tới khu phòng lớn hình_tròn rotunda hiện_nay và vì_thế mép ngoài của đền thờ phải xa hơn về phía tây Theo truyền_thuyết Constantine đã cho đục bỏ mặt đá chung_quanh ngôi mộ mà không làm hại nó để cô_lập ngôi mộ ở trung_tâm của gian phòng lớn hình_tròn rotunda là một nhà nhỏ được gọi là Kouvouklion_Kουβούκλιον tiếng Hy_Lạp hiện_đại ngăn phòng nhỏ hoặc Aedicule từ chữ Latin aediculum ngôi nhà nhỏ được cho là bao quanh ngôi mộ này mặc_dù ngày_nay không có_thể xác_minh truyền_thuyết nói trên vì các di_tích còn lại được hoàn_toàn bao_bọc bởi một vỏ bọc bằng đá cẩm_thạch Việc khám_phá ra các ngôi mộ kokhim ngay bên ngoài tường phía tây của nhà_thờ và gần đây hơn việc điều_tra khảo_cổ_học ở sàn của gian phòng lớn hình_tròn cho thấy một mũi núi hẹp có độ dài ít_nhất 10 yard 9 14 m đã phải nhô ra từ mặt đá nếu những vật ở bên trong ngăn phòng nhỏ Aedicule đã một lần tồn_tại bên trong nó Kiến_trúc vòm của gian phòng lớn hình_tròn đã được hoàn_thành vào cuối thế_kỷ thứ 4 Hàng năm Giáo_hội Chính_Thống_giáo Đông phương cử_hành lễ kỷ_niệm ngày Thánh hiến nhà_thờ Phục_sinh nhà_thờ Mộ_Thánh vào ngày 13 tháng 9 đối_với những nhà_thờ theo Lịch_Julius truyền_thống ngày13 hiện rơi vào ngày 26 tháng 9 của Lịch_Gregory hiện_đại Hư_hại và phá_huỷ Nhà_thờ này bị hư_hỏng bởi trận hoả_hoạn năm 614 khi vua Khosrau II của Đế_chế Ba Tư xâm_chiếm Jerusalem và chiếm_giữ Thánh_Giá Năm 630 Hoàng_đế Heraclius hành_quân thắng_lợi tiến vào thành Jerusalem và phục_hồi Thánh_Giá đích_thực để xây_dựng lại Nhà_thờ Mộ_Thánh_Dưới sự cai_trị của người Hồi_giáo nó vẫn còn là một nhà_thờ Kitô giáo Các nhà cai_trị Hồi_giáo ban_đầu đã bảo_vệ các địa_điểm Kitô giáo của thành_phố cấm phá_huỷ và sử_dụng như khu nhà ở Năm 966 các cửa và mái nhà bị đốt cháy trong một cuộc bạo_loạn Ngày 18 10 1009 khalip Al_Hakim bi Amr_Allah của Nhà Fatima ra_lệnh phá_huỷ toàn_bộ nhà_thờ Người ta tin rằng Al_Hakim đã bực_tức vì số_lượng lớn các người hành_hương tới Jerusalem trong mùa Phục_Sinh đặc_biệt để chiêm ngắm phép lạ hàng năm của ngọn lửa thiêng trong Mộ_Chúa_Các biện_pháp chống lại nhà_thờ này là một phần của một chiến_dịch chống lại các nơi thờ phượng Kitô giáo ở Palestine và Ai_Cập gây ra rất nhiều thiệt_hại khác Adhemar_Chabannes ghi_nhận rằng nhà_thờ Thánh_George ở Lydda với nhiều nhà_thờ khác đã bị tấn_công và Nhà_thờ Mộ_Thánh bị triệt_phá bình_địa Nhà_văn Kitô giáo Yahya ibn Sa id tường_thuật là mọi thứ đã bị san bằng ngoại_trừ những phần không_thể phá_huỷ được hoặc quá khó_khăn để gỡ bỏ Xây_dựng lại Trong các cuộc đàm_phán trên phạm_vi rộng giữa nhà Fatimid và Đế_quốc Byzantine trong các năm 1027 1028 một thoả_thuận đã đạt được theo đó vị Caliph mới Ali az Zahir con trai của Al_Hakim đồng_ý cho_phép xây_dựng lại và trang_trí lại nhà_thờ này Đổi lại nhà_thờ Hồi_giáo mosque ở Constantinople được phép mở_cửa lại và các bài giảng được công_bố nhân_danh az Zahir_Các nguồn Hồi_giáo nói rằng một thoả_thuận phụ cũng được ký_kết cho_phép nhiều Kitô hữu đã từng bị cưỡng_bách phải cải theo Hồi_giáo trong cuộc bách hại của Al_Hakim được công_khai từ_bỏ đạo Hồi Ngoài_ra khi phóng_thích 5 000 tù_nhân Hồi_giáo đế_quốc Byzantine cũng đòi được khôi_phục các nhà_thờ khác đã bị Al_Hakim phá_huỷ cùng việc tái thành_lập Patriarch toà Thượng phụ ở Jerusalem_Việc xây_dựng lại nhà_thờ tốn một khoản tiền rất lớn được hoàng_đế Constantine_IX_Monomachos và thượng phụ Nicephorus của Constantinople tài_trợ cuối_cùng đã hoàn_tất vào năm 1048 Mặc_dù đế_quốc Byzantine đã tiêu một khoản tiền lớn vào dự_án này nhưng cũng không_thể xây_dựng lại toàn_bộ mà chỉ tập_trung vào gian phòng lớn hình_tròn rotunda cùng những toà kiến_trúc chung_quanh còn vương cung Thánh_đường lớn vẫn còn là đống đổ_nát Công_trình xây_dựng lại gồm một sân lộ_thiên với 5 nhà_nguyện nhỏ liên_hợp Các nhà_nguyện nằm ở phía đông của sân phục_sinh nơi từng có bức tường của nhà_thờ lớn Các nhà_nguyện này tưởng_niệm các cảnh Cuộc thương khó của Giêsu chẳng_hạn nơi giam_giữ và nơi đánh_đòn chúa Giêsu_Việc_Thánh hiến các nhà_nguyện này cho thấy tầm quan_trọng của lòng sùng_kính của các người hành_hương đối_với chúa Giêsu_Các nhà_nguyện này được mô_tả như một loại Via_Dolorosa thu nhỏ lại vì chỉ có ít hoặc không có việc xây_dựng lại ở địa_điểm vương cung Thánh_đường lớn Những người hành_hương từ phương Tây tới Jerusalem trong thế_kỷ 11 thấy phần_lớn nơi Thánh thiêng vẫn còn đổ_nát Việc kiểm_soát Jerusalem và do_đó cả Nhà_thờ Mộ_Thánh tiếp_tục thay tay nhiều lần giữa nhà Fatimid và vương_triều Seljuq trung_thành với Nhà Abbas ở Baghdad cho tới khi có cuộc Thập_tự_chinh năm 1099 Thời_Thập_Tự chinh Nhiều sử_gia cho rằng mối quan_tâm chính của Giáo_hoàng Urban_II khi kêu_gọi tiến_hành cuộc Thập_tự_chinh thứ nhất là mối đe_doạ từ cuộc xâm_lược vùng Tiểu_Á của Thổ_Nhĩ_Kỳ đối_với Constantinople để đáp_ứng lời kêu_gọi của Hoàng_đế Alexios I_Komnenos của Constantinople_Các nhà_sử_học đồng_ý là số_phận của Jerusalem và do_đó của nhà_thờ Mộ_Thánh được quan_tâm nếu không phải là mục_tiêu trước_mắt của chính_sách của Giáo_hoàng năm 1095 Ý_tưởng chiếm Jerusalem đã được chú_trọng nhiều hơn khi cuộc Thập_tự_chinh được tiến_hành Khu_vực nhà_thờ xây_dựng lại được các hiệp_sĩ của cuộc Thập_tự_chinh chiếm lại từ tay Nhà Fatimid ngày 15 tháng 7 năm 1099 Cuộc thập_tự_chinh thứ nhất đã được hình_dung như là một cuộc hành_hương có vũ_trang và không có người thập_tự_chinh nào có_thể coi cuộc hành_trình của mình là hoàn_thành trừ khi anh ta đã cầu_nguyện như một người hành_hương tại Mộ_Thánh_Hoàng thân Godfrey de Bouillon tham_gia Thập_tự_chinh người đã trở_thành người Thập_tự_chinh đầu_tiên chiếm được Jerusalem đã quyết_định không sử_dụng danh_hiệu vua Jerusalem trong suốt cuộc_đời mình và tự tuyên_bố mình là Advocatus_Sancti_Sepulchri_Người bảo_vệ Mộ_Thánh_Ở thời Thập_tự_chinh một bể chứa nước dưới vương cung Thánh_đường cũ được đồn_đại là nơi mà hoàng_thái_hậu Helena tìm thấy Thánh_Giá thật và bắt_đầu được tôn_kính như_vậy dù_rằng bể đó sau_này trở_thành Nhà_nguyện phát_hiện Thánh_Giá không có bằng_chứng cho tin_đồn trước thế_kỷ 11 và việc nghiên_cứu khảo_cổ hiện_đại bây_giờ cho thấy bể chứa được Monomachos sửa_chữa ở thế_kỷ 11 Nhà chép sử biên_niên William xứ Týros tường_thuật việc_làm lại nhà_thờ này ở giữa thế_kỷ thứ 12 Quân Thập_tự_chinh nghiên_cứu khu phế_tích phía đông của nơi này đôi_khi đào_bới qua đống đổ_nát và trong khi cố_gắng đào tìm bể chứa nước họ đã phát_hiện ra một phần mức nền nguyên_thuỷ bao quanh ngôi đền của Hadrian họ đã quyết_định biến nơi này thành một nhà_nguyện cung hiến cho Helena_Nhà_nguyện Thánh nữ Helena mở_rộng đường_hầm khai_quật ban_đầu của họ thành một cầu_thang thích_hợp Quân Thập_tự_chinh bắt_đầu tái trang_bị nhà_thờ theo kiểu kiến_trúc Roman và thêm vào một tháp chuông Những công_trình xây_dựng lại này đã hợp_nhất các nhà_nguyện nhỏ ở đây thành một tổng_thể và đã được hoàn_thành dưới thời trị_vì của Nữ_hoàng Melisende trong năm 1149 lần đầu_tiên đặt tất_cả các nơi Thánh nằm chung dưới một mái nhà Nhà_thờ này trở_thành trụ_sở của Latin_Patriarchs thứ nhất và cũng là trụ_sở của scriptorium phòng viết các bản_sao của vương_quốc Jerusalem_Nhà thờ cùng với phần còn lại của thành_phố Jerusalem đã bị rơi vào tay Saladin năm 1187 mặc_dù hiệp_ước thành_lập sau cuộc thập_tự_chinh thứ ba cho_phép các người hành_hương Kitô giáo được tới nhà_thờ này Hoàng_đế Friedrich_II của đế_quốc La_Mã_Thần_Thánh chiếm lại thành_phố và nhà_thờ theo một hiệp_ước trong thế_kỷ 13 trong khi bản_thân ông đang bị vạ tuyệt thông dẫn đến kết_quả kỳ_cục là ngôi nhà_thờ linh_thiêng nhất của Kitô giáo được đặt dưới quyền của một tín_hữu bị Giáo_hội cấm_chỉ tham_gia nghi_lễ phụng vụ Năm 1244 cả thành_phố Jerusalem và nhà_thờ này bị Khwarezm chiếm Các thời sau_này Các tu_sĩ dòng Phanxicô trùng_tu thêm vào năm 1555 vì nó đã bị bỏ_bê mặc_dù số_lượng khách hành_hương tăng lên Các tu_sĩ dòng Phanxicô xây lại Aedicule căn phòng nhỏ mở_rộng cấu_trúc để dựng lên một tiền phòng ante chamber Sau cuộc trùng_tu năm 1555 quyền kiểm_soát nhà_thờ thay_đổi giữa các tu_sĩ dòng Phanxicô và Chính_Thống_giáo tuỳ_thuộc bên nào có_thể kiếm được firman sắc_lệnh nhà_vua thuận_lợi từ Sublime_Porte vào một thời_điểm cụ_thể thường là thông_qua hối_lộ hoàn_toàn và những cuộc va_chạm dữ_dội không phải là hiếm Không có thoả_thuận về vấn_đề này mặc_dù đã được nói đến tại các cuộc đàm_phán Hiệp_ước Karlowitz năm 1699 Năm 1767 mệt_mỏi vì cãi nhau Sublime_Porte đã ban_hành một firman phân_chia nhà_thờ cho các bên tranh_chấp Năm 1808 một cuộc hoả_hoạn lại làm hư_hại nhà_thờ lần nữa khiến cho mái vòm của Rotunda sụp_đổ và phá tan phần trang_trí bên ngoài của Edicule_Rotunda và phần bên ngoài của Edicule được xây_dựng lại trong năm 1809 1810 bởi kiến_trúc_sư Komminos of Mytilene theo phong_cách kiến_trúc Baroque thịnh_hành thời đó Đám cháy không lan vào bên trong Aedicule và phần trang_trí bằng đá cẩm_thạch của Mộ được khôi_phục lại từ năm 1555 mặc_dù nội_thất của tiền phòng bây_giờ được gọi là nhà_nguyện thiên_thần đã được xây_dựng lại một phần theo mặt_bằng hình_vuông thay cho phần cuối dạng bán_cầu ở phía tây trước đó Một firman sắc_lệnh khác năm 1853 của sultan củng_cố sự phân_chia nhà_thờ hiện_tại giữa các cộng_đồng Chính_Thống_giáo và Công_giáo và thiết_lập một nguyên_trạng cho các sắp_xếp để tồn_tại mãi_mãi gây ra những bất_đồng ý_kiến về việc bảo_trì và thậm_chí các thay_đổi nhỏ bao_gồm cả bất_đồng về việc loại_bỏ một cái thang ở bên ngoài ban_công cuối nhà_thờ dưới một cửa_sổ cái thang này vẫn ở nguyên một vị_trí kể từ đó đến nay Tấm ốp đá cẩm_thạch màu đỏ mà Komminos dùng cho Aedicule đã xuống_cấp nặng và bị lìa khỏi cấu_trúc cơ_bản Từ năm 1947 chính_quyền_Anh uỷ_trị Palestine chính_quyền_Anh cai_trị Palestine theo uỷ_nhiệm của Liên_Hợp_Quốc đã cho đặt một khung sắt ốp bên ngoài để giữ tấm đá cẩm_thạch nói trên khỏi bị hư_hại Cho tới nay vẫn không có thoả_thuận nào giữa các bên về việc tu_bổ sửa_chữa tấm ốp nói trên Vòm nóc nhà_thờ hiện_nay được xây từ năm 1870 đã được tu_bổ trong thời_gian từ năm 1994 1997 như là một phần của những việc trùng_tu mở_rộng hiện_đại Nhà_thờ Mộ_Thánh được tiến_hành từ năm 1959 Trong thời_gian từ năm 1973 tới 1978 các công_trình phục_hồi và khai_quật bên trong toà nhà và dưới khu_phố Muristan gần đó đã xác_định được rằng nơi này nguyên là một mỏ đá mà từ đó meleke trắng đá_vôi đã được khai_thác Về phía đông của Nhà_nguyện Thánh_Helena những người khai_quật đã phát_hiện một ô trống có chứa một bản_vẽ tàu_thuỷ La_Mã ở thế_kỷ thứ 2 sau Công_Nguyên 2 bức tường thấp chống_đỡ nền của ngôi đền từ thế_kỷ thứ hai của thời Hadrian và một bức tường cao hơn ở thế_kỷ thứ 4 được xây_dựng để chống_đỡ Vương cung_thánh đường của Constantine_Gần đây nhà_chức_trách Giáo_hội Chính_thống Armenia đã cải_tạo nơi khảo_cổ này thành nhà_nguyện Thánh_Vartan và làm một lối đi bộ nhân_tạo trên mỏ đá ở phía bắc của nhà_nguyện để có_thể đi vào nhà_nguyện này từ nhà_nguyện Thánh_Helena nếu được phép Đã có vài tranh_cãi trong năm 2010 khi Hội_đồng thành_phố Jerusalem đe_doạ cúp nước dẫn vào nhà_thờ do tranh_cãi về các hoá_đơn tiền nước Việc bố_trí bên trong nhà_thờ hiện_nay Sơ_đồ mặt_bằng về các bố tri bên trong nhà_thờ Phòng nhỏ chứa Mộ_Thánh_Catholicon_Rotunda Phòng tròn lớn trên có mái vòm Phiến đá xức dầu Nhà_nguyện jacobite Mộ ông Giuse_Arimathie_Nhà_nguyện Chính_thống_giáo copte Gian cung_thánh latin Bàn_thờ thánh Maria_Madalena_Lối vào nhà_thờ là thông_qua một cửa duy_nhất ở cánh ngang phía nam nhà_thờ Lối đi hẹp này để vào một toà nhà_lớn như_vậy đã tỏ ra có những lúc rất nguy_hiểm Ví_dụ khi một đám cháy xảy ra vào năm 1840 hàng chục người hành_hương đã bị dẫm_đạp đến chết Năm 1999 các cộng_đồng Chính_Thống_giáo và Công_giáo đã đồng_ý làm một cửa thoát hiểm mới ở nhà_thờ nhưng cho tới nay cũng chưa thấy nói cửa đó đã được làm hay chưa Đồi_Can_Vê_Golgotha Ở phía nam của bàn_thờ qua hành_lang nhỏ một lối đi chung_quanh phía cuối gian cung Thánh của nhà_thờ là một cầu_thang lên đồi Can vê Golgotha theo truyền_thuyết là nơi đóng đinh chúa Giêsu và là nơi được trang_trí nhiều nhất của nhà_thờ Bàn_thờ chính ở đây thuộc về Chính_Thống_giáo Hy_Lạp trong đó có Đá đồi Can vê chặng đàng Thánh_giá thứ 12 Đá này có_thể nhìn thấy dưới lớp kính trên cả hai phía của bàn_thờ bên dưới bàn_thờ có một lỗ được cho là chỗ để dựng thập giá lên Bên Công_giáo dòng Phanxicô có một bàn_thờ ở bên cạnh Nhà_nguyện tưởng_niệm việc Đóng đinh vào thập giá chặng đường Thánh_giá thứ 11 Phía bên trái bàn_thờ này về hướng nhà_nguyện của Chính_Thống_giáo có một tượng đức Mẹ Maria được tin là làm những phép lạ chặng đường Thánh_giá thứ 13 nơi xác chúa Giêsu được tháo khỏi thập giá đem xuống trao cho gia_đình Bên dưới đồi Can vê và 2 nhà_nguyện ở đó trên sàn chính là Nhà_nguyện của Adam_Theo truyền_thuyết Chúa_Giêsu bị đóng đinh trên nơi mà hộp sọ Adam được chôn_cất Đá của đồi Can vê được nhìn thấy bị nứt thông_qua một cửa_sổ trên bức tường bàn_thờ vết nứt theo truyền_thuyết được cho là gây ra bởi trận động_đất xảy ra khi Chúa_Giêsu gục chết trên thập giá và được các học_giả nói là do kết_quả của việc khai_thác đá ở một chỗ nứt tự_nhiên trong đá Tấm đá xức dầu Ngay bên trong lối vào là Tấm đá xức dầu The_Stone of Anointing mà truyền_thuyết cho là nơi Joseph of Arimathea đã đặt xác chúa Giêsu lên để xức dầu chuẩn_bị chôn Tuy_nhiên truyền_thuyết này chỉ được chứng_thực từ thời Thập_tự_chinh và tấm đá hiện_nay chỉ được thêm vào trong lần tái_thiết năm 1810 Rotunda và Aedicule_Rotunda_Phòng lớn hình_tròn nằm ở giữa nhà_thờ bên dưới vòm lớn hơn trong 2 vòm của nhà_thờ Ở giữa Rotunda là nhà_nguyện được gọi là Edicule ngăn phòng nhỏ trong đó có Mộ_Thánh_Edicule có hai phòng phòng đầu_tiên có tấm đá của Thiên_thần một mảnh của phiến đá được cho là đã niêm_phong ngôi mộ sau khi chôn_cất Chúa_Giêsu còn phòng thứ hai chứa chính ngôi mộ Nguyên_trạng ở Rotunda_Dưới biện_pháp nguyên_trạng status quo giáo_hội Chính_Thống_giáo Đông phương Giáo_hội Công_giáo Rôma và Giáo_hội tông_đồ Armenia đều có quyền ở bên trong Mộ_Thánh và cả ba cộng_đồng giáo_hội trên đều cử_hành phụng vụ hoặc lễ misa hàng ngày ở đây Rotunda cũng được dùng cho những lễ_nghi khác trong những dịp đặc_biệt chẳng_hạn như lễ Holy_Fire_Lửa thiêng trong ngày Thứ bẩy tuần Thánh do Thượng phụ Chính_thống_giáo Hy_Lạp của Jerusalem cử_hành Ở phía sau trong một nhà_nguyện xây_dựng bằng lưới sắt mắt_cáo trên nền đá hình bán_nguyệt có một bàn_thờ do giáo_hội Chính_Thống_giáo Coptic sử_dụng Ngoài_ra phía sau của Rotunda là một nhà_nguyện rất thô_kệch có lối vào một phòng đục trong đá mà từ đó một_vài mộ kokhim toả ra Mặc_dù nơi này được phát_hiện tương_đối gần đây và không xác_định được là cái gì nhưng nhiều Kitô hữu tin rằng đó là ngôi mộ của Joseph xứ Arimathea trong đó Giáo_hội Chính_Thống Syria cử_hành Phụng vụ của họ vào ngày chủ_nhật Bên phải của ngôi mộ về phía đông nam của Rotunda là nhà_nguyện Chúa_Giêsu hiện ra được dành riêng cho giáo_hội Công_giáo Rôma_Nhà thờ chính của tu_viện Chính_Thống_giáo Catholicon và lối đi BULLET The_Catholicon nhà_thờ chính của tu_viện Chính_Thống_giáo Ở phía đông đối_diện với Rotunda là một kiến_trúc của Thập tự_quân chứa bàn_thờ chính của Nhà_thờ ngày_nay là nhà_thờ chính của tu_viện Chính_Thống_giáo catholicon Mái vòm thứ nhì nhỏ hơn nằm ngay trên trung_tâm điểm giao nhau giữa cánh dọc và cánh ngang nhà_thờ ở gian cung Thánh nơi đặt một omphalos tượng đá hình cái rốn của người từng được cho là trung_tâm thế_giới kết_hợp với nơi đóng đinh chúa Giêsu cùng thập giá và nơi Chúa phục_sinh Phía đông của omphalos là một iconostasis lớn ngăn_cách hậu điện linh_thiêng của Chính_Thống_giáo trước ngai của thượng phụ Chính_Thống_giáo Hy_Lạp ở Jerusalem ở phía nam đối_diện với ngai của thượng phụ Chính_Thống_giáo Hy_Lạp ở thành Antioch ở phía bắc BULLET Nơi giam chúa Kitô_Ở phía đông của nhà_thờ là Nơi giam chúa Kitô được các tu_sĩ dòng Phanxicô cho là nơi giam_giữ chúa Giêsu_Chính_Thống_giáo Hy_Lạp cho rằng nơi giam chúa Giêsu thực_sự là ở bên trong Monastery of the Praetorium_Tu viện Dinh_Pháp quan của họ ở gần nhà_thờ mang tên Nhà_thờ Ecce_Homo ở chặng thứ nhất trên Via_Dolorosa_Giáo hội Chính_Thống Armenia coi một chỗ hốc tường trong Monastery of the Flagellation tu_viện Chúa_Giêsu bị đánh_đòn gần chặng thứ hai trên Đường đau_khổ là Nơi giam chúa Kitô_Một bể chứa nước trong số các phế_tích gần Church of St_Peter in Gallicantu cũng được coi là Nơi giam chúa Kitô_Xa hơn về phía đông ở hành_lang có che_chắn là 3 nhà_nguyện từ nam lên bắc BULLET Greek_Chapel of St_Longinus_Nhà_nguyện Chính_Thống_giáo Hy_Lạp cung hiến cho Thánh_Longinus một binh_sĩ La_Mã mà theo Tân_Ước đã đâm ngọn dáo mác vào cạnh sườn chúa Giêsu khi bị đóng đinh trên thập giá BULLET Armenian_Chapel of Division of Robes_BULLET_Greek_Chapel of the Derision nhà_nguyện tưởng_niệm việc chúa Giêsu bị người Do Thái nhạo_báng ở cực nam của hành_lang có che_chắn Khu phức_hợp thuộc Giáo_hội Chính_thống Armenia BULLET Nhà_nguyện Thánh nữ Helena giữa 2 nhà_nguyện đầu_tiên có cầu_thang đi xuống nhà_nguyện Thánh nữ Helena thuộc giáo_hội Chính_Thống Armenia BULLET Nhà_nguyện Thánh_Vartan ở phía bắc của nhà_nguyện Thánh nữ Helena là một cửa sắt rèn trang_trí lộng_lẫy bên ngoài là một bệ nhân_tạo để nhìn Quarry_Mỏ_Đá và dẫn tới Nhà_nguyện Thánh_Vartan_Nhà nguyên này chứa các di_vật khảo_cổ từ đền thờ của Hadrian và Vương cung Thánh_đường của Constantine_Các khu_vực này thường đóng_cửa BULLET Nhà_nguyện phát_hiện Thánh_giá thật một cầu_thang khác 22 bậc từ Nhà_nguyện Thánh nữ Helena dẫn xuống Nhà_nguyện phát_hiện Thánh_giá thật của Công_giáo Rôma được tin là nơi mà Thánh_giá thật được tìm thấy Phía bắc Aedicule_BULLET_Nhà_nguyện Maria_Magdalena_Nhà_nguyện này ở nơi mà Maria_Magdalena gặp lại chúa Giêsu sau khi Ngài sống lại BULLET Nhà_thờ dòng Phanxicô_Phía nam Aedicule_Ba nhà_nguyện Thánh_James người Công_chính Thánh_Gioan_Tẩy giả và Forty_Martyrs of Sebaste 40 vị tử đạo ở Sebaste nay là Sivas ở Thổ_Nhĩ_Kỳ của Chính_Thống_giáo Hy_Lạp ở phía nam Rotunda và phía tây sân trước ban_đầu tạo thành khu liên_hợp nhà rửa_tội baptistery của giáo_hội Constantinean nhà_nguyện ở cực nam là tiền_sảnh nhà_nguyện ở giữa là nhà rửa_tội thực_sự còn nhà_nguyện phía bắc là một phòng trong đó vị thượng phụ xức dầu cho người mới được rửa_tội trước khi dẫn họ vào Rotunda ở phía bắc của khu liên_hợp này Mái nhà_thờ Người ta có_thể lên mái nhà_thờ từ sân nhỏ bên trong của Toà thượng phụ Chính_Thống_giáo Hy_Lạp ở Jerusalem_Nguyên_trạng Những cộng_đồng tôn_giáo chính trông_nom nhà_thờ này là Chính_Thống_giáo Đông phương Chính_Thống_giáo Armenia và Giáo_hội Công_giáo Rôma trong đó Chính_Thống_giáo Đông phương có phần_lớn nhất Trong thế_kỷ 19 Giáo_hội Chính_thống Coptic_Giáo hội Chính_thống Ethiopia và Giáo_hội Chính_thống Syria cũng được tham_gia với trách_nhiệm ít hơn trong đó có các nơi Thánh thiêng cùng những cấu_trúc bên trong và chung_quanh nhà_thờ này Thời_gian và các nơi thờ phượng dành cho mỗi cộng_đồng được điều_chỉnh chặt_chẽ ở các khu_vực chung Việc thiết_lập nguyên_trạng năm 1853 cũng không làm ngưng được bạo_hành vẫn thường tiếp_tục xảy ra ngay cả trong thời hiện_đại Trong một ngày_mùa hè nóng_bức năm 2002 một tu_sĩ giáo_hội Chính_Thống Coptic đã di_chuyển chiếc ghế của mình từ vị_trí đã thoả_thuận vào trong bóng_râm Việc này được các tu_sĩ Chính_Thống_giáo Ethiopian coi như thái_độ thù_địch dẫn tới đánh_lộn khiến 11 người phải nhập_viện Trong một vụ va_chạm khác vào năm 2004 trong khi giáo_hội Chính_Thống_giáo đang cử_hành Lễ suy_tôn Thánh_giá thì một cửa ở nhà_nguyện của dòng Phanxicô_Công_giáo vẫn mở Điều này được bên Chính_Thống_giáo coi như không tôn_trọng họ nên đã nổ ra vụ ẩu_đả khiến vài người bị bắt nhưng không ai bị_thương nặng Ngày Chúa_nhật Lễ_Lá trong tháng 4 năm 2008 một cuộc cãi_lộn đã nổ ra khi một tu_sĩ Hy_Lạp bị một phe đối_lập tống ra khỏi toà nhà Cảnh_sát đã được gọi tới nhưng cũng bị những người hăng_máu đang cãi_lộn tấn_công luôn Một cuộc va_chạm giữa các tu_sĩ Armenia và Hy_Lạp cũng đã nổ ra trong ngày chúa_nhật 9 11 2008 trong khi cử_hành Lễ kính Thánh_Giá Theo thoả_thuận nguyên_trạng status quo không phần chung nào của nhà_thờ được bố_trí lại nếu không có sự đồng_thuận của tất_cả các cộng_đồng tôn_giáo nói trên Điều này thường dẫn tới tình_trạng bỏ_bê không sửa_chữa kịp_thời các hư_hại khi các cộng_đồng nói trên không thoả_hiệp được với nhau Điển_hình là tình_trạng chậm_trễ trong việc tu_sửa edicule gian phòng nhỏ chứa mộ Chúa khiến cho nhu_cầu sửa_chữa nơi này hiện_nay trở_nên cấp_thiết Một ví_dụ bất_tiện khác về thoả_thuận giữ nguyên_trạng là một chiếc thang bằng gỗ dưới cửa_sổ bên ngoài lan_can trên lối vào nhà_thờ một người nào đó đã đặt chiếc thang này ở đây trước năm 1852 mà theo thoả_thuận giữ nguyên_trạng thì nơi đây là phần chung nên chiếc thang vẫn nằm y_nguyên ở vị_trí này cho tới ngày_nay không ai được đụng vào Không cộng đoàn nào kiểm_soát lối vào chính Năm 1192 Saladin phân_công_việc kiểm_soát cửa vào nhà_thờ cho hai gia_đình người Hồi_giáo lân_cận Gia_tộc Joudeh_Al_Goudia được giao_phó nhiệm_vụ giữ các chìa_khoá của nhà_thờ còn gia_tộc Nusseibeh phụ_trách giữ cửa Biện_pháp bố_trí này còn tồn_tại tới ngày_nay Gia_đình Joudeh_Al_Goudia nắm giữ các tài_liệu của các vua Hồi_giáo Ottoman cai_trị Jerusalem xác_định họ là gia_đình duy_nhất được trao phó các chìa_khoá của nhà_thờ Sự liên_quan tới đền thờ nữ_thần Aphrodite_Như đã nói trên nơi đây đã từng là đền thờ nữ_thần Aphrodite trước khi Constantine cho xây nhà_thờ một chi_tiết mà truyền_thuyết Kitô giáo cho là do Hadrian cố_ý đặt đền thờ trên ngôi mộ của chúa Giêsu như một sự coi_khinh Kitô giáo Tuy_nhiên đền thờ của Hadrian được đặt ở vị_trí này thực_ra chỉ đơn_thuần vì đây là nơi giao nhau của tuyến đường chính bắc_nam mà bây_giờ là Suq_Khan ez Zeit với một trong hai đường chính đông_tây mà bây_giờ là Via_Dolorosa tức Đường đau_khổ hay Đường Thánh_giá và tiếp_cận trực_tiếp với forum quảng_trường lộ_thiên nơi dân_chúng tụ_họp mà bây_giờ là vị_trí của Muristan hẹp hơn theo truyền_thống của các thành_phố La_Mã thì Forum được đặt ở ngã tư giao_lộ giữa con đường chính nam bắc gặp con đường chính đông_tây mà nay là El_Bazar phố David_Cả đền thờ và Forum chiếm toàn_bộ khoảng không gian của giao_lộ giữa 2 đường chính đông_tây vài di_tích trên mặt_đất của phần cuối đền thờ phía đông có tường_bao quanh vẫn còn tồn_tại ở chỗ phái_bộ truyền_giáo Nga lưu_vong Russian_Mission in Exile_Sự liên_quan tới thành_phố Jerusalem_Phúc âm mô_tả ngôi mộ chúa Giêsu nằm ở bên ngoài bức tường thành Jerusalem cổ vì thông_thường nơi mai_táng trong thời cổ được coi là nơi không sạch_sẽ do_đó thường không nằm phía trong các tường thành tuy_nhiên Nhà_thờ Mộ_Thánh lại nằm ở khu giữa thành_phố do Hadrian lập nên tức bên trong các tường thành Jerusalem cổ do vua Hồi_giáo Suleiman the Magnificent xây năm 1538 Người ta cho rằng thành Jerusalem vào thời chúa Giêsu thì hẹp hơn nhiều nên vị_trí này lúc đó nằm bên ngoài các tường thành sau đó thành_phố được nới rộng dần ra kể từ khi Herod_Agrippa 41 44 được lịch_sử ghi_nhận là đã nới rộng thành_phố về hướng bắc và hướng tây Khu_vực ngay phía nam và phía đông của ngôi mộ thời xưa là mỏ khai_thác đá Năm 2007 nhà_khảo_cổ Dan_Bahat cho biết 6 ngôi mộ từ thế_kỷ thứ nhất đã được tìm thấy trong khu_vực Nhà_thờ Mộ_Thánh_Điều đó có nghĩa là nơi này đã nằm ở bên ngoài thành_phố không còn nghi_ngờ gì nữa Việc xác_định niên_đại các ngôi mộ được căn_cứ trên sự_kiện là chúng thuộc kiểu kokh kiểu mộ thông_thường ở thế_kỷ thứ nhất tuy_nhiên kiểu mộ kokh cũng là thông_thường ở đầu thế_kỷ thứ 3 trước Công_nguyên Khả_năng có_thể một ngôi mộ ở thế_kỷ thứ nhất được đặt ở phía tây thành_phố Jerusalem thật đáng ngờ vì theo Akiba ben Joseph vị lãnh_đạo giáo_sĩ Do Thái ở cuối thế_kỷ thứ nhất được trích_dẫn trong sách Mishnah sách chép luật Do Thái truyền_khẩu thì các ngôi mộ không được đặt ở phía tây thành_phố vì gió ở Jerusalem thường thổi tới từ hướng tây và như_vậy sẽ đem theo mùi ô_uế của xác_chết vào thành_phố cùng Núi Đền Thờ_Hồ sơ_khảo cổ cho biết là những chỉ_thị do Akiba ben Joseph nêu ra bên trên cho việc chọn địa_điểm mai_táng được tuân_thủ cách cứng_nhắc hầu_như mọi ngôi mộ của Jerusalem cổ_truyền đều nằm ở phía đông thành_phố trên Núi Olives ngoại_trừ vài ngôi mộ nằm cách một kilometre về phía tây và các ngôi mộ trong Nhà_thờ Mộ_Thánh_Tuy nhiên ta phải lưu_ý rằng nơi được cho là hốc tường đặt cuộn kinh Torah trong ngôi nhà dường_như nguyên_thuỷ được xây_dựng dùng làm đền thờ Kitô_Do_Thái_giáo từ khoảng năm 70 tới năm 135 sau Công_nguyên trên vị_trí theo truyền_thuyết là Cenacle_Nhà_Tiệc_Ly hoặc phòng ở tầng trên của Last_Supper_Bữa ăn cuối_cùng và nay được xác_định là vị_trí King_David s Tomb_Mộ vua David thì không hướng về Núi Đền Thờ mà hướng về vị_trí Ngôi_Mộ_Thánh điều đó có_lẽ cho thấy là cộng_đồng Kitô hữu xây_dựng nó đã bắt_đầu chuyển nhiều truyền_thống tôn_giáo mà ban_đầu kết_hợp với Đền Thờ_Do_Thái_giáo thành những nơi mà họ kết_hợp với cái chết và Sự phục_sinh của Giêsu chẳng_hạn như nơi an_táng tổ_phụ Adam và trung_tâm thế_giới Nghi_ngờ tính xác_thực của địa_điểm này Mặc_dù việc xác_định Aedicule căn phòng nhỏ là nơi có mộ chúa Giêsu không phải là giáo_lý đức_tin đối_với bất_cứ nhóm Kitô hữu đa_số nào nhưng các Kitô hữu Chính_Thống_giáo và Công_giáo vẫn tin chắc vào địa_điểm truyền_thống này Tuy_nhiên do nhiều vấn_đề về địa_điểm này nẩy_sinh nên nhiều học_giả đã bác_bỏ tính hợp_thức của nơi này Chính sự kiện là bên ngoài thành_phố Jerusalem vào đầu thiên_niên_kỷ thứ nhất Kitô giáo có nhiều nơi được gọi trong các biệt ngữ địa_phương là Golgotha bởi_vì tất_cả những nơi đó đã được sử_dụng như một nơi hành_quyết tội_nhân đã làm cho nhiệm_vụ tìm_kiếm địa_điểm đích_thực nơi Chúa_Giêsu bị hành_hình trở_nên phức_tạp Trong khi đó vị_trí truyền_thống của Golgotha bị một_số nhà_sử_học coi như không thích_hợp để dùng làm nơi hành_quyết tử_tội bằng cách đóng đinh vào thập giá do cấu_trúc đá nhô ra phía trước của nó Sau thời_gian lưu_trú ở Palestine trong các năm 1882 83 tướng Charles_George_Gordon đã tìm thấy một địa_điểm ở bên ngoài các tường thành cổ mà ông ta cho là vị_trí đích_thực của đồi Golgotha_Mặc dù Nhà_thờ Mộ_Thánh có ngôi mộ chỉ cách đồi Golgotha trong nhà_thờ vài yards 0 9144 mét nhưng không có lý_do đặc_biệt nào để coi việc đặt 2 nơi gần nhau mộ và đồi Golgotha là cần_thiết tuy_nhiên Gordon theo nguyên_tắc này kết_luận rằng địa_điểm đồi Golgotha mà ông ta tìm thấy cũng phải nằm gần nơi mai_táng chúa Giêsu nên xác_định một ngôi mộ gần đó nay gọi là Garden_Tomb là nơi mai_táng chúa Giêsu_Các vật sành_sứ và khảo_cổ tìm thấy trong khu_vực này sau đó được xác_định có niên_đại từ thế_kỷ thứ 7 trước Công_nguyên nên theo ý_kiến các nhà_khảo_cổ thì nơi có ngôi Garden_Tomb đã bị bỏ_hoang từ thế_kỷ thứ nhất sau CN Về mặt Kinh_Thánh thì điều này không phù_hợp với 3 trình thuật Phúc âm Matthew_Luca và Gioan trong đó đặc_biệt nói rằng ngôi mộ của chúa Giêsu là mới và trong đó chưa có đặt xác ai Mặc_dù có những phát_hiện về khảo_cổ nhưng Garden_Tomb đã trở_thành nơi ưa_thích cho các người Tin_Lành hành_hương Những nhà_lãnh_đạo Giáo_hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa_Giêsu_Kitô đã rất do_dự trong việc xác_định chính_thức dù_rằng nhiều tín_đồ Mormon coi Garden_Tomb là địa_điểm chính_xác của ngôi mộ chúa Giêsu_Liên kết ngoài Các trang chung BULLET Article with Photos article interactive plan photo gallery BULLET OrthodoxWiki article BULLET Sacred_Destinations article interactive plan photo gallery Các bài viết chính BULLET Egeria s description in the 380s BULLET The_Church of the Resurrection_EHR 7 417 436 669 684 Hình_ảnh BULLET Photos_Gallery of the Church allaboutJerusalem com BULLET Inside_Photos of the Church_BULLET_Jerusalem_Shots
Nhà_thờ Mộ_Thánh