Võ hiệp Võ hiệp hoặc kiếm_hiệp 劍俠 là một thể loại trong văn_hoá đại_chúng Hoa ngữ nói về những cuộc phiêu_du của những hiệp_khách cao_thủ kiếm_khách trên giang_hồ Mặc_dù võ hiệp ban_đầu là một thể loại văn_học sự ảnh_hưởng của nó đã lan ra các hình_thức nghệ_thuật khác như_tuồng cổ Trung_Quốc truyện_tranh phim_điện_ảnh phim_truyền_hình và trò_chơi điện_tử Nó là một thành_phần cấu_thành văn_hoá đại_chúng của các cộng_đồng Hoa ngữ trên thế_giới Võ hiệp là một từ được ghép từ võ và hiệp người_hùng Những võ_sĩ hành hiệp thường được gọi là hiệp_khách 俠客 hoặc du hiệp 遊俠_Trong một_vài tác_phẩm họ cũng được gọi là kiếm_khách 劍客 dù không nhất_thiết phải mang kiếm Thông_thường hiệp_khách không phục_vụ một chủ_nhân nắm giữ binh_quyền hay thuộc về tầng_lớp quý_tộc Họ thường xuất_thân từ những tầng_lớp thấp trong xã_hội phong_kiến Trung_Quốc Hiệp_khách thường tuân theo quy_tắc làm điều đúng đấu_tranh cho lẽ_phải xoá_bỏ đàn_áp sửa_chữa cái sai và khắc_phục những lỗi_lầm trong quá_khứ Truyền_thống này được gọi là tinh_thần hiệp_khách Hán_Việt hiệp_khách tinh_thần và nó tương_tự với võ_sĩ_đạo của các samurai Nhật_Bản phong_thái hào_hiệp của các hiệp_sĩ châu_Âu thời Trung_Cổ và các tay súng miền Viễn_Tây_Hoa_Kỳ Lịch_sử Thời sơ_khai Mặc_dù cụm_từ võ hiệp với ý_nghĩa là một thể loại văn_học mới xuất_hiện gần đây nhưng những câu_chuyện về nó đã có cách đây hơn 2000 năm Võ hiệp có nguồn_gốc từ những câu_chuyện du hiệp từ những năm 300 200 TCN Nhà triết_học pháp gia Hàn_Phi đã kể những câu_chuyện du hiệp trong tác_phẩm Hàn_Phi_Tử trong chương nói về 5 tầng_lớp xã_hội trong thời Xuân_Thu Những câu_chuyện nổi_tiếng gồm Chuyên_Chư ám_sát Ngô vương Liêu và đặc_biệt là Kinh_Kha ám_sát Tần_Thuỷ_Hoàng_Trong quyển 86 trong Sử_ký Tư_Mã Thiên đã liệt ra 5 sát_thủ nổi_tiếng Tào_Mạt_Chuyên_Chư Dự_Nhượng_Nhiếp_Chính và Kinh_Kha trong thời Chiến_Quốc những người có nhiệm_vụ ám_sát những nhà chính_trị hoặc những yếu_nhân Những sát_thủ này được gọi là thích_khách chữ Hán_刺客_Họ thường cống_hiến lòng trung_thành và phục_vụ cho những vị chúa hay quý_tộc phong_kiến đổi lại họ được ban cho tiền_bạc hay phụ_nữ Trong quyển 124 của Sử_ký Tư_Mã Thiên đã khắc_hoạ những nét sơ_khai về thế_giới võ hiệp trong thời_đại của ông Những nét này cũng được ghi lại trong những sử_liệu như Hán thư hay Hậu_Hán thư Những truyện hiệp_khách chuyển_mình trong thời Đường dưới dạng truyền_kỳ Những truyện trong thời_kỳ này như Côn_Luân_Nô đóng vai_trò là hình_mẫu cho những tiểu_thuyết võ hiệp hiện_đại Chúng mô_tả những nhân_vật chính kỳ_lạ và cô_độc làm những việc anh_hùng dũng_cảm Vào thời Minh_La_Quán_Trung và Thi_Nại_Am viết Tam_Quốc diễn_nghĩa và Thuỷ hử 2 trong số Tứ đại kỳ thư của văn_học Trung_Quốc Tác_phẩm đầu là truyện kể lịch_sử được tiểu_thuyết_hoá nói về những sự_kiện trong giai_đoạn Hậu_Hán và Tam_Quốc_Còn_Thuỷ hử thường được xem như tiểu_thuyết võ hiệp đầu_tiên chân_dung của 108 anh_hùng cùng quan_niệm về chính_nghĩa và hành_động sẵn_sàng nổi_loạn hơn là phục_vụ cho một chính_quyền thối_nát ảnh_hưởng lớn đến sự phát_triển của văn_hoá giang_hồ trong những thế_kỷ sau Tam_Quốc diễn_nghĩa cũng được xem là một tiền_đề chứa_đựng những mô_tả về cận_chiến điển_hình mà về sau được các tác_giả võ hiệp sử_dụng Vào thời Thanh một bước_tiến nữa là truyện xử án hay tiểu_thuyết công án và những tiểu_thuyết trinh_thám trong đó những hiệp_khách phối_hợp với quan_lại để phá_án và đấu_tranh chống bất_công Những truyện về Bao_Thanh_Thiên từ Tam_Hiệp_Ngũ_Nghĩa về sau được mở_rộng và đặt lại thành Thất_Hiệp_Ngũ_Nghĩa và Tiểu_Ngũ_Nghĩa đã hình_thành nên hình_tượng về công_lý cho những tiểu_thuyết võ hiệp sau_này Những truyện hiệp nghĩa với hình_tượng nữ hiệp cũng xuất_hiện vào thời Thanh_Những tiểu_thuyết như Thi_Công kỳ án cũng được xem là những tiểu_thuyết võ hiệp sơ_khai Cụm_từ võ hiệp dưới ý_nghĩa một thể loại văn_học xuất_hiện vào cuối thời Thanh một sự phỏng theo bukyo của Nhật_Bản một thể loại tiểu_thuyết phiêu_lưu ảnh_hưởng bởi võ_sĩ_đạo Cụm_từ này được mang tới Trung_Quốc bởi những nhà_văn mong_muốn Trung_Quốc sẽ hiện_đại_hoá quân_sự và chú_trọng hơn vào võ đạo và nhanh_chóng gây chú_ý khi nó liên_quan tới hiệp nghĩa và những tiền_đề khác của tiểu_thuyết võ hiệp trong khi dần phai_nhạt ở chính Nhật_Bản Nhiều tác_phẩm võ hiệp ở thời Minh và Thanh đã thất_lạc do sự cấm_đoán của chính_quyền Những tác_phẩm võ hiệp được cho là hình_thành tư_tưởng chống chính_quyền dẫn tới những cuộc nổi_dậy suốt những thời_kỳ này Sự tách rời khỏi văn_học chính_thống cũng có nghĩa là việc sáng_tác bị hạn_chế dẫn tới sự đình_trệ trong việc phát_triển thể_loại này Nhưng dù_sao đi_nữa tiểu_thuyết võ hiệp vẫn rất phổ_biến trong tầng_lớp bình_dân Thế_kỷ 20 Tiểu_thuyết võ hiệp hiện_đại trở_nên nổi_bật vào đầu thế_kỷ 20 sau phong_trào Ngũ_Tứ vào năm 1919 Một thể loại văn_học mới phát_triển được sáng_tác để chống lại những giá_trị Khổng giáo và hiệp_khách trở_thành biểu_tượng của tự_do cá_nhân trái với tư_tưởng Khổng giáo Đầu thế_kỷ 20 và giai_đoạn 1960 1980 thường được xem là thời_đại vàng_son của tiểu_thuyết võ hiệp Hướng_Khải_Nhiên bút_danh Bình_Giang Bất_Tiếu_Sinh được xem là tác_giả võ hiệp đáng chú_ý đầu_tiên với tác_phẩm Giang_hồ kỳ hiệp truyện được xuất_bản lần_lượt từ 1921 tới 1928 và được chuyển_thể thành_bộ phim võ hiệp đầu_tiên Bắt_đầu từ những năm 1930 những tác_phẩm võ hiệp đã nảy_nở và trung_tâm của thể_loại này dịch_chuyển về Bắc_Kinh và Thiên_Tân ở bắc Trung_Quốc 5 tác_giả có sức sáng_tác dồi_dào nhất gọi là Bắc phái ngũ đại_gia Hoàn_Châu_Lâu chủ viết Thục_Sơn kiếm_hiệp truyện Bach_Vũ viết Thập nhị kim_tiền tiêu Vương_Độ_Lư viết Hạc thiết ngũ bộ khúc Trịnh_Chứng_Nhân viết Ưng trảo vương Châu_Trinh_Mộc viết Thất sát bài Tiểu_thuyết võ hiệp bị cấm tại nhiều thời_điểm khác nhau từ năm 1912 và những cấm_đoán này đã kìm_hãm sự phát_triển của thể_loại Dù_vậy việc sáng_tác võ hiệp vẫn diễn ra ở những khu_vực nói tiếng Hoa khác như Đài_Loan hay Hồng_Kông Những tác_giả như Lương_Vũ_Sinh hay Kim_Dung đi đầu trong việc hình_thành tân_phái của thể_loại khác xa so với các tác_phẩm lúc trước Họ viết tiểu_thuyết nhiều kỳ trên các báo và tạp_chí Họ cũng kết_hợp nhiều bối_cảnh tiểu_thuyết như bí_ẩn và lãng_mạn từ các nền văn_hoá khác Ở Đài_Loan Ngoạ_Long_Sinh_Gia Các Thanh_Vân Tư_Mã Linh và Cổ_Long trở_thành những tác_giả nổi_tiếng nhất Sau họ những tác_giả khác như Ôn_Thuỵ_An và Huỳnh_Dị cũng rất nổi_bật trong giai_đoạn sau Trần_Vũ_Tuệ bút_danh Trịnh_Phong là nữ tác_giả đáng chú_ý với tác_phẩm đầu_tay Thiên quan song hiệp Cũng có những tác_phẩm được sáng_tác sau những năm 1980 với ý_định mở ra thời_kỳ hậu võ hiệp Bối_cảnh nội_dung và bố_cục Những tiểu_thuyết võ hiệp hiện_đại phần_lớn lấy bối_cảnh Trung_Quốc cổ hay cận_đại Bối_cảnh lịch_sử có_thể trong phạm_vi từ rất cụ_thể và quan trong với truyện cho tới được giới_thiệu sơ_lược sai_lệch hoặc chỉ làm nền cho hành_động Những yếu_tố kỳ_bí trong phạm_vi từ những võ_công cao_cường đến ma_quỷ và quái_vật là những yếu_tố phổ_biến trong tiểu_thuyết võ hiệp nhưng không phải là quan_trọng nhất Võ_công mới là yếu_tố tiên_quyết khi những nhân_vật phải_biết vài loại võ_công Chuyện tình_cảm cũng được khắc_hoạ mạnh_mẽ trong vài tiểu_thuyết võ hiệp Một truyện võ hiệp điển_hình khắc_hoạ một nam chính trải qua một bi_kịch như gia_đình bị sát_hại lên_đường trải qua nhiều thử_thách và gian_khổ để học nhiều loại võ_công từ nhiều cao_thủ Vào cuối truyện nhân_vật chính trở_thành cao_thủ với võ_công ít ai sánh bằng Anh ta sử_dụng võ_công để hành hiệp và làm trong_sạch giang_hồ Ví_dụ như những chương mở_đầu của nhiều tác_phẩm của Kim_Dung đi theo mô_típ này một bi_kịch xảy ra thường làm chết rất nhiều nhân_vật vừa giới_thiệu và tạo ra những sự_kiện ảnh_hưởng rất lớn đến cốt_truyện Có những truyện sử_dụng cấu_trúc khác Ví_dụ như nhân_vật chính bị từ_chối cho gia_nhập một môn_phái Anh ta trải qua gian_khổ và bí_mật tập_luyện chờ tới khi có cơ_hội để chứng_tỏ bản_thân và gây ngạc_nhiên cho những người đã từng coi_thường mình Vài truyện mô_tả một anh_hùng đã thành_danh đối_đầu với một nhân_vật phản_diện là một địch_thủ ngang_ngửa mình Nội_dung sẽ dần dẫn_dắt tới một trận tử_chiến giữa 2 nhân_vật Loại truyện này rất phổ_biến trong thời_kỳ có những phong_trào phản Thanh_Những truyện khác có bối_cảnh độc_đáo như trong những tác_phẩm của Cổ_Long và Huỳnh_Dị_Những tác_phẩm của Cổ_Long thường pha_trộn những yếu_tố bí_ẩn và thường được viết như truyện trinh_thám Nhân_vật chính thường là một cao_thủ tài_ba và phá_án tài_tình có nhiệm_vụ giải_mã những vụ án bí_ẩn Những tác_phẩm của Huỳnh_Dị thường pha_trộn những yếu_tố khoa_học_viễn_tưởng Mặc_dù có những yếu_tố pha_trộn này võ hiệp là một loại tiểu_thuyết mang tính lịch_sử Tuy_nhiên nhiều tác_giả đã thẳng_thắn thừa_nhận họ không_thể mang hết lịch_sử vào trong tiểu_thuyết mà thay vào đó họ chọn cốt_truyện liên_quan đến những sự_việc trong quá_trình phát_triển của nhân_vật chính từ lúc còn nhỏ cho tới trưởng_thành Quy_tắc hành hiệp 8 tính_cách phổ_biến của hiệp_khách là vị_tha công_bằng tự_lập trung_thành dũng_cảm đáng tin không màng tiền_bạc và danh_lợi Ngoại_trừ tự_lập những tính_cách này tương_tự với những giá_trị Khổng giáo như nhân dũng và nghĩa Quy_tắc hành hiệp cũng nhấn_mạnh tầm quan_trọng của việc đền ơn ân_nhân cũng như trả_thù những kẻ xấu Tuy_nhiên việc trả_thù cũng gây tranh_cãi khi nhiều tác_phẩm võ hiệp chịu ảnh_hưởng của tư_tưởng Phật_giáo trong đó có lòng vị_tha thương người cũng như không sát_sinh Trong giang_hồ hiệp_khách cũng phải trung_thành với sư_phụ Nếu có mâu_thuẫn giữa các hiệp_khách họ phải giải_quyết bằng những trận đấu tay_đôi Võ_công Võ_thuật trong tiểu_thuyết võ hiệp dựa theo những môn võ ngoài đời thực của Trung_Quốc Tuy_nhiên trong tiểu_thuyết những môn võ này được phóng_đại lên mức siêu_phàm Sau đây là những võ_công của một hiệp_khách điển_hình BULLET Võ_thuật những kỹ_thuật chiến_đấu được kết_hợp lại thành chiêu_thức dựa trên những môn võ Trung_Quốc ngoài đời thực BULLET Vũ_khí Nhiều loại vũ_khí được sử_dụng trong chiến_đấu Những loại phổ_biến nhất là đao_kiếm côn và thương Những vật_dụng thường_ngày như bàn_tính quạt bút tẩu châm hoặc nhiều nhạc_cụ khác nhau cũng được sử_dụng làm vũ_khí BULLET Khinh công một loại võ Trung_Quốc ngoài đời thực Tuy_nhiên trong tiểu_thuyết và phim_ảnh võ hiệp nó được phóng_đại tới mức những nhân_vật có_thể điều_khiển được trọng_lực để bay hay di_chuyển một khoảng dài chỉ bằng một bước chân lướt trên mặt_nước hay leo lên tường cao phóng lên ngọn cây BULLET Nội_lực nội_công khả_năng tạo ra và nuôi_dưỡng năng_lượng bên trong gọi là khí và sử_dụng nó để tấn_công hay phòng_thủ Những nhân_vật sử_dụng nguồn năng_lượng này để đạt được sức_mạnh tốc_độ sức chịu_đựng sức_bền và khả_năng hồi_phục siêu_phàm BULLET Điểm_huyệt các nhân_vật sử_dụng những kỹ_thuật điểm_huyệt khác nhau để giết gây_tê liệt làm bất_động hoặc điều_khiển đối_phương bằng cách tác_động lên huyệt đạo của đối_phương bằng tay hoặc vũ_khí Những kỹ_thuật này có_thể dùng để chữa thương như cầm máu Những võ_sư ngoài đời thực sử_dụng những kỹ_thuật này để làm tê_liệt đối_phương tuy_nhiên tác_động của chúng đã được phóng_đại trong tiểu_thuyết Trong tiểu_thuyết võ hiệp những nhân_vật đạt được những kỹ_năng trên qua những năm_tháng học và tập_luyện chăm_chỉ nhưng cũng có_thể có được nhờ được sư_phụ truyền nội_công cho Những hướng_dẫn để có được những kỹ_năng này được ghi_chép trong những tài_liệu gọi là bí kíp Trong vài truyện những võ_công đặc_biệt có_thể được học bằng cách trải qua nhiều năm sống ẩn_dật với sư_phụ hoặc luyện_tập với một nhóm võ_sĩ khác Giang_hồ Giang_hồ chỉ một cộng_đồng của những võ_sĩ Võ_lâm là một từ phổ_biến khác để chỉ cộng_đồng này Giang_hồ được tạo thành từ nhiều võ_sĩ thường phân_chia theo môn_phái tộc hay bang Nó cũng chứa_đựng những du hiệp quý_tộc cường_đạo hành_khất tu_sĩ y_sĩ thương_nhân và nghệ_nhân Một khía_cạnh phổ_biến của giang_hồ là không có luật_pháp toàn_bộ mâu_thuẫn và tranh_cãi chỉ có_thể được giải_quyết bằng vũ_lực theo quy_tắc hành hiệp và tinh_thần thượng_võ Luật_lệ giang_hồ được duy_trì bởi những môn_phái và anh_hùng chính_nghĩa Đôi_khi những môn_phái này liên_minh với nhau để chống lại những tà_giáo trong giang_hồ Một người lãnh_đạo gọi là võ_lâm minh_chủ được bầu ra từ các môn_phái để lãnh_đạo và đảm_bảo luật_lệ giang_hồ Người lãnh_đạo thường có võ_công cao_cường và nổi_tiếng chính_nghĩa thường vướng vào nhiều âm_mưu và hoặc bị giết Trong nhiều trường_hợp người lãnh_đạo có_thể không cần là cao_thủ mạnh nhất trong khi trong nhiều tác_phẩm khác địa_vị lãnh_đạo là cha_truyền_con_nối Người lãnh_đạo cũng là người phân_xử có nhiệm_vụ chủ_trì và phân_xử những bất_công và tranh_chấp Họ là chủ_toạ giải_quyết những vụ_việc trong giang_hồ Từ giang_hồ cũng được sử_dụng theo những nghĩa khác với trong tiểu_thuyết Nó còn có nghĩa ám_chỉ những xã_hội vô_chính_phủ Ví_dụ như Hội Tam_Hoàng và những hội_kín khác của Trung_Quốc sử_dụng từ này để mô_tả thế_giới tội_phạm có tổ_chức của họ Đôi_khi nó được thay bằng từ thế_giới ngầm Trong thuật_ngữ hiện_đại rời khỏi giang_hồ là tiếng_lóng của về hưu Trong tiểu_thuyết võ hiệp nếu một võ_sĩ muốn rời khỏi giang_hồ anh ta sẽ thực_hiện một nghi_lễ gọi là rửa tay gác kiếm Anh ta sẽ rửa tay_trong một chậu nước bằng vàng ám_chỉ là sẽ không can_dự vào những chuyện trên giang_hồ nữa Khi một võ_sĩ ẩn_dật quyết_định nhúng_tay vào chuyện trên giang_hồ sự trở_lại của anh ta gọi là tái_xuất giang_hồ Truyện_tranh Những tiểu_thuyết võ hiệp truyện kiếm_hiệp mới dần ít đi trong khoảng 25 năm trở_lại đây một phần do nhu_cầu đọc không cao do xuất_hiện các loại_hình giải_trí mới như phim_ảnh trò_chơi điện_tử Thể_loại này dần chuyển_hướng sang mạn hoạ truyện_tranh Hoa ngữ ở Đài_Loan hay Hồng_Kông Những hoạ_sĩ truyện_tranh võ hiệp nổi_tiếng Phim_ảnh Những bộ phim võ hiệp đầu_tiên có từ những năm 1920 Cốt_truyện trong những bộ phim đầu_tiên này được chuyển_thể từ những tiểu_thuyết thời đó Trong thời_gian gần đây Lý_Liên_Kiệt là ngôi_sao của những phim võ hiệp từng đóng trong Tiếu ngạo giang_hồ Đông_Phương_Bất_Bại và Anh_hùng ngoài_ra còn có Lương_Triều_Vỹ_Dương_Tử_Quỳnh và Lâm_Thanh_Hà_Viên Hoà_Bình là một chỉ_đạo nghệ_thuật nổi_tiếng nhờ xây_dựng những kỹ_xảo hành_động trong dòng phim này Đạo_diễn Trung_Quốc đại_lục Trương_Nghệ_Mưu cũng bắt_tay vào làm phim võ hiệp Anh_hùng là một phim_nổi bật nhờ cách sử_dụng sáng_tạo những màu_sắc rực_rỡ và bố_trí bối_cảnh đẹp_mắt Phim võ hiệp được giới_thiệu tới Hollywood vào năm 2000 với Ngoạ hổ tàng long của Lý_An_Theo chân Lý_An_Trương_Nghệ Mưu làm Anh_hùng nhắm tới thị_trường quốc_tế năm 2003 và Thập diện mai_phục năm 2004 Khán_giả Hoa_Kỳ cũng được giới_thiệu phim võ hiệp qua những đài_truyền_hình của châu_Á ở những thành_phố lớn với những phim như Nữ_tướng_Dương môn thường với phụ_đề Anh ngữ Nỗ_lực làm phim võ hiệp của những đạo_diễn phương Tây khá hạn_chế như phim Vua_Kung_Fu năm 2008 với những ngôi_sao Thành_Long_Lý_Liên_Kiệt và Michael_Angarano_Tuy nhiên có một ngoại_lệ là Kung_Fu_Panda của hãng DreamWorks_Animation_Nhờ những nhà_sản_xuất đam_mê và có kiến_thức phim này đã thành_công lớn ở Trung_Quốc và được xem là một đóng_góp tuyệt_vời cho thể_loại này Trò_chơi điện_tử Những trò_chơi điện_tử võ hiệp đáng chú_ý thuộc thể_loại action RPG là Kiếm_Tiên và Hiên_Viên_Kiếm_Cả hai đều pha_trộn võ hiệp với yếu_tố thần_thoại Trung_Quốc Kiếm_Tiên còn bán bản_quyền cho 8 trò_chơi khác 2 trong số đó được chuyển_thể thành phim_truyền_hình là Tiên_Kiếm_Kỳ_Hiệp và Tiên_Kiếm_Kỳ_Hiệp 3 Còn có những game MMORPG như Thời_đại võ_lâm và những trò_chơi chuyển_thể từ tiểu_thuyết của Kim_Dung như Thiên long bát bộ Xem thêm BULLET Hiệp_khách BULLET Tiên hiệp một nhánh nhỏ của võ hiệp BULLET Phim võ hiệp BULLET hay truyện kiếm_hiệp truyện chưởng Những lý_tưởng tương_tự trên thế_giới BULLET Văn_hoá cao_bồi Hoa_Kỳ BULLET Võ_sĩ_đạo Nhật_Bản BULLET Bộ quy_tắc hiệp_sĩ hay tinh_thần mã_thượng châu_Âu
Võ hiệp