Phạm_Văn_Thụ_Phạm_Văn_Thụ 1866 1930 là một đại_thần triều Nguyễn trong lịch_sử Việt_Nam Trước_đây ông từng bị đánh_giá là người tiêu_cực là người có vấn_đề nhưng hiện_nay ông đã được nhìn_nhận là một nhà_văn một chí_sĩ và là một viên quan yêu nước thương dân giản_dị và cương_trực Tiểu_sử Ông là người xã Bạch_Sam huyện Mỹ_Hào nay là phường Bạch_Sam thị_xã Mỹ_Hào tỉnh Hưng_Yên Xuất_thân trong một gia_đình nhà_nho nghèo nhưng ông Thụ rất có chí học_tập Theo hồi_ký của ông thì lúc trai_trẻ ông từng được gặp lãnh_tụ Tán_Thuật Nguyễn_Thiện Thuật Được cụ khuyên đại_ý là đi học phải thi đỗ phải ra làm quan nhưng làm quan không phải để vinh_thân_phì_gia mà phải vì dân và ông Thụ đã nghe theo Năm 20 tuổi ông thi đỗ Tú_tài Sau đó ông vừa làm dạy_học vừa học Năm Tân_Mão 1891 dưới triều vua Thành_Thái ông thi đỗ Cử_nhân tại trường Hương_Nam_Định_Năm Nhâm_Thìn 1892 ông vào Huế thi và đỗ Phó bảng cùng khoa với Nguyễn_Thượng_Hiền đỗ Hoàng_giáp Được bổ đến làm_việc ở tỉnh Thái_Bình ông lần_lượt thăng_tiến từ Tri_huyện đến Tri_phủ Kiến_Xương Sau khi được cử làm Án_sát Thái_Bình Tổng_đốc Bắc_Ninh Tổng_đốc Nam_Định ông nhận lệnh vào làm_việc tại triều_đình Huế_Ở nơi ấy ông lần_lượt giữ chức Thượng_thư bộ Hộ_Thượng thư bộ Binh và được sung làm Cơ_mật viện đại_thần Ngoài_ra ông cũng từng làm chân đọc đơn_từ trong Sở Liêm_phóng tức Sở mật_thám của người Pháp ở Bắc_Bộ vào năm 1908 1910 Trong những năm cuối đời ông được phong hàm Thái_tử thiếu bảo Đông các học_sĩ và được tước nam Dưới triều vua Bảo_Đại Phó bảng Phạm_Văn_Thụ qua_đời ngày 7 tháng 7 năm 1930 Canh_Ngọ tại quê nhà thọ 65 tuổi tuổi_ta Tác_phẩm Phó bảng Phạm_Văn_Thụ đã để lại BULLET Thái_Bình thông chí địa_chí bằng chữ Hán_BULLET_Đàn_viên ký_ức lục văn chữ_Nôm_Đàn_viên ký_ức lục là tập hồi_ký gần một nghìn trang viết_tay bằng chữ_Nôm của một tác_gia Hán_Nôm hồi đầu thế_kỷ XX Ông tên là Phạm_Văn_Thụ tự Đàn_Viên hiệu Đông_Bạch_Phái người làng Bạch_Sam huyện Mỹ_Hào nay thuộc tỉnh Hưng_Yên Năm Thành Thái thứ tư 1892 ông đậu Phó bảng rồi làm tri_huyện các huyện Thư Trì_Thần_Khê_Duyên Hà_Phụ_Dực_Tri phủ Kiến_Xương Tiên_Hưng thuộc Thái_Bình Sau đó ông được thăng Tuần_phủ Phúc_Yên Sau vụ Tuần_phủ Nguyễn_Duy_Hàn bị ám_sát trước dinh_thự Thái_Bình ngày mùng 6 tháng 2 năm Quý_Sửu 13 3 1913 Phạm_Văn_Thụ được thăng Tổng_đốc Thái_Bình Tháng 8 1923 ông vào Huế làm Thượng_thư Bộ Hộ dưới triều Khải_Định_Tháng 6 năm 1926 Phạm_Văn_Thụ về hưu ở quê làng Bạch_Sam_Khi còn làm quan ông từng viết sách Thái_Bình tỉnh thông chí An_Nam sơ_học sử lược_dịch và đề_tựa viết lời_bạt một_số sách như Trung_học Việt sử toát_yếu Việt sử tam tự tân_ước toàn biên Quốc triều luật_học giản_yếu v v Sau khi hưu quan ông để thời_gian viết bản_thảo Đàn_Viên ký_ức lục này Tập bản_thảo không_chỉ viết về tiểu_sử cá_nhân gia_đình quê_hương tác_giả mà điều quan_trọng là nhiều sự_kiện chính_trị xã_hội của địa_phương nơi ông làm quan được kể lại với tình_cảm cởi_mở chân_thành làm rõ nhiều vấn_đề lâu_nay còn nghi_hoặc Có_lẽ rất ít tác_gia Hán_Nôm hồi đầu thế_kỷ trước có được tiểu_sử cụ_thể tỉ_mỉ như Phạm_Văn_Thụ tự_thuật về mình trong Đàn_Viên ký_ức lục Mở_đầu ông viết Ta sinh năm Bính_Dần ngày 18 5 hoàng hiệu Tự Đức năm thứ 19 tức dương_lịch 30 6 1866 Thuở bé mệnh_danh là Phạm_Văn_Trúc theo tục phối với tên thân huynh ta cho dễ nhận Năm 21 tuổi gặp kỳ Bính_Tuất ân khoa hoàng hiệu Đồng_Khánh nguyên_niên 1886 chưa kịp tục bộ_đội tên làng là Phạm_Văn_Viên ứng_thí trúng Tú_tài Cách khoa Mậu_Tý 1888 đến khoa Tân_Mão 1891 cải_chính là Phạm_Văn_Thụ thi trúng Cử_nhân Khoa hội Nhâm_Thìn 1892 liền trúng Phó bảng Đương buổi phong_trào thay_đổi đúng câu_thơ cổ Giang_sơn phong_cảnh còn nguyên đó Thành_quách nhân_dân đã khác rồi Chính khi ta ứng hạch quán chỉ còn đề theo hạt tân_thiết là Đạo_Địch_Lâm_Khi nộp quyển vào trường lại được gửi về tỉnh Hải_Dương cũ Đến khi thành mệnh Cử_nhân mới cải sáp sang tỉnh Hưng_Yên Nước_non vẫn nước_non nhà Gò cây in dấu ông_bà mở_mang Chỉ đáng nực_cười trong thời_kỳ ngoài hai_mươi tuổi mà cái huy_hiệu ta nào Khoá_Trúc nào Tú_Viên nào Cử_Thụ nào Bảng Thụ thay hình đổi dạng đến đôi ba lần an_nhiên không lấy_làm phiền cũng chưa vượt khỏi ra ngoài không_khí tập_quán vậy Ta vốn tính đã đa_sầu_đa_cảm cuộc_đời lại bán cựu bán tân_có dám đâu thừa nước_mắt khóc người_xưa cũng học_đòi ăn cơm mới nói_chuyện cũ Khi làm Tri_phủ Kiến_Xương ông được chứng_kiến vụ tập_hợp nghĩa_binh của sư chùa Lãng_Đông tiến lên thị_xã toan đánh chiếm các dinh_thự của công_sứ Davis và Tuần_phủ Vương_Hữu_Bình_Ông nhận_xét hạt Kiến_Xương là nơi phồn kịch khó cai_trị nhất tỉnh Thái_Bình Ta ở mới gần một năm quan dân yên_vui không điệp đổi làm huyền ca đương có cái cảm_tình điền trù tử_đệ Bỗng_đâu kỳ tháng_một năm Đinh_Dậu_Thành_Thái cửu niên tức tây_lịch 1897 nổi biến Mạc_Thiên_Binh_Hết thẩy toàn kỳ hại nhất_là Hải_Dương Hải_Phòng vì có can đến tính_mệnh người Tây_Vậy dân mắc phải một phan kỳ thảm Phủ huyện nào hoặc hạt dân tiềm khởi hoặc Thiên_Binh kinh quá người thì cách người thì phát_vãng Quan huyện Thuỷ_Nguyên Nguyễn_Ngọc_Kiểm quan phủ Kiến_Thuỵ Phạm_Du tiến_sĩ và bạn hương niên với ta vô_tình mà phải tống tử tại đảo Côn_Luân_Phúc tướng như cụ Đỗ_Văn_Tâm tổng_đốc Hải_Dương nửa_đêm quan toàn_quyền tiếp báo tức_thì đến tỉnh đòi đem cụ ra pháp_trường hành_hình Năm 1913 Tuần_phủ Nguyễn_Duy_Hàn bị ám_sát bằng tạc_đạn ở cửa dinh Phạm_Văn_Thụ ghi Năm 1913 mùng 6 tháng 2 Quý_Sửu tỉnh Thái_Bình phát sự tạc_đạn cụ tuần Hành_Thiện Nguyễn_Duy Hàn bị hại Ta phải đổi về chịu lấy gánh nặng chối_từ không được Thầy_tớ cũ phần_nhiều lo thay cho ta Vì tạc_đạn đã lâu chỉ thấy đồn chưa ai biết rõ hình_dạng nó thế_nào Đột_nhiên một tiếng thực như sấm dậy_đất bằng ai cũng choáng_váng Vậy_mà ta khổ_tâm đối_phó nhất ngôn nhất động may trúng cơ nghi Mùa nước năm ấy Quý_Sửu 1913 đê Phú_Chử huyện Thư Trì bị vỡ mấy huyện bị lụt công_sứ Perret tự_tử Sau nạn lụt lớn này Phạm_Văn_Thụ làm bài thơ song_thất_lục_bát gần một trăm câu để uý_lạo đồng_bào Vụ Pháp truất ngôi vua Thành_Thái khi đó ông đương_quyền Tuần_phủ Một hôm phó sư Dupuy hỏi ông Không biết những khi phế lập lễ_nghi như_thế_nào Còn lúc định rước xuống thuyền đem ngài sang Tây ngộ ngài không chịu thì xử_trí làm_sao Ông cảm_động ứa nước_mắt mà trả_lời Đã sinh biến phế lập còn có lễ_nghi gì Tôi trộm_nghe đức Thành Thái sở_dĩ sinh điên cũng chỉ vì có thông_minh mà vô sở dụng Nhà_nước muốn đem sang Tây tưởng nên dùng cách êm_ả để ngài đỡ chứng uất Rồi lại để ở chỗ đức Hàm_Nghi đãi lấy Vương lễ Mà rước đức Hàm_Nghi về chấp_chính thực có phúc cho nước Nam tôi Tất_nhiên bọn quan cai_trị Pháp chỉ nói lấy_lòng quan_lại nước ta vậy thôi không khi nào chúng dám đưa vua Hàm_Nghi về thay vua Thành_Thái_Thế mà thân_hào Thái_Bình vẫn làm đơn có hàng trăm chữ_ký xin rước vua Hàm_Nghi về chấp_chính Một hôm ông và quyền án_sát Trần_Thiện_Kế đến Hội Nam_Phong tại nhà cụ tuần Luật Trung đông_đủ các cụ đại_lão Cụ Khâm_Nhân_Mục nói Chà chà Thái_Bình giỏi nhỉ Xin rước đức Hàm_Nghi về làm vua à Cuối năm ấy đúng 30 tết ông Phan_Chu_Trinh cùng ông Đinh_Dụng_Hưởng cưỡi ngựa ở huyện Mỹ_Lộc sang chơi Ông tiễn ông Đinh_Dụng_Hưởng về Ninh_Bình còn ông Phan_Chu_Trinh ở lại ăn tết với ông một tuần_lễ Đêm nào cũng nói_chuyện đến khuya Ông Phan nói Thời_cục này tất phải thi_hành chính_thể dân_chủ mới tiến_hoá được Sau cụ Nguyễn_Thượng_Hiền lấy tình niên bảng cứ chủ_nhật thường sang trò_chuyện nào là ông Phan_Chu_Trinh ông Nguyễn_Sinh_Huy có tiếng chí_sĩ cũng hay vãng_lai giao_du Thứ nhất can_hệ là cổ_động rước đức Hàm_Nghi_Vì thế nhà_nước dùng cách ky mi trói_buộc PĐD cốt đem ta lên phủ Thống_Sứ để tiện phòng thám những chốn ẩn vi của ta hành_động Về việc ông Hoàng_Tăng_Bí bị Pháp tình_nghi ông nói Ông Hoàng Tăng_Bí đỗ trẻ sẵn_lòng nhiệt hiểu cảm_ngộ lời hiểu của quan toàn_quyền định đổi tư_tưởng về đường thực_nghiệp Ông Hoàng đi khắp các nơi diễn_thuyết lập hội buôn_bán nội_hoá hiệu là Hội Đông_Thành_Xương_Nói cho phải giá bắt lỗi ông Hoàng_Tăng_Bí vào luật Khi trá quan tư thủ tài dối_trá việc công_việc tư để giữ tiền_bạc của người khác PĐD thì đúng chứ bắt vào luật mưu phản thì rất oan Đàn_Viên ký_ức lục còn ta ta biết khá tường_tận về việc hoạt_động của nghĩa_quân Bãi_Sậy do Nguyễn_Thiện_Thuật làm thủ_lĩnh và việc thực_dân Pháp đối_phó với quan_quân Đề_Thám ở Yên_Thế như_thế_nào Tháng 6 1926 sau nhiều lần đề_nghị Phạm_Văn_Thụ được nghỉ hưu Tuy_vậy mỗi khi có cuộc bạo_động nào các quan_lại Pháp cũng thỉnh_cầu hỏi ký kiến ông Thí_dụ vụ nghĩa_quân đánh huyện Phụ_Dực và Vĩnh_Bảo Tri_huyện Hoàng_Gia Mô bị hạ_sát Mô là con Hoàng_Mạnh_Trí_Mô gọi Hoàng_Trọng_Phu là chú Tính_Mô kiêu_ngạo và rất tàn_nhẫn Bọn Pháp cai_trị định nghiêm_trị dân Cổ_Am nhưng Phạm_Văn_Thụ can_ngăn Mặc_dầu vậy Thống_sứ Robin_vẫn cho ném bom làng Cổ_An_Mấy năm nghỉ hưu bên cạnh việc thăm thân_hữu đôi bên nội_ngoại phần_nhiều ông dành thời_gian viết tập hồi_ức công_phu tỉ_mỉ chân_thực này Bản_thảo được cử_nhân Bùi_Lương con rể cả ông phiên ra quốc_ngữ Toàn_bộ bản_quốc ngữ do Phạm_Văn_Thảo con trai cả ông đóng thành mấy tập để gia_đình giữ làm vật gia_bảo Phạm_Văn_Thụ về hưu được hơn bốn năm ngày 12 tháng 6 Canh_Ngọ 7 7 1930 ông bị bệnh đột_ngột rồi mất tại quê nhà thọ 65 tuổi Đàn_Viên ký_ức lục là tập tư_liệu rất quý Ngoài việc phản_ánh nhiều sự_kiện chính_trị quan_trọng ở các tỉnh phía Bắc ở triều_đình Huế suốt hơn 30 năm Phạm_Văn_Thụ làm quan nó còn cho chúng_ta hiểu nhiều tập_tục cả tốt và xấu của xã_hội nông_thôn phía Bắc nước ta thời_kỳ thuộc Pháp Tự nội_dung tập tư_liệu cũng cho chúng_ta thấy tinh_thần yêu nước của nhân_dân và sĩ_phu cùng thủ_đoạn cai_trị của hàng_loạt quan_lại Pháp và những tên Việt_gian khoác_áo_quan_lại những năm cuối thế_kỷ XIX đầu thế_kỷ XX Ghi công Có một thời_gian dài ông Phạm_Văn_Thụ bị xếp vào hàng_ngũ những người tiêu_cực là người có vấn_đề vì ông từng làm_việc ở Sở Liêm_phóng và từng có mối quan_hệ với Công_sứ Darles và một_số_viên quan có tiếng là tàn_ác Khoảng năm 2006 vấn_đề trên lại bắt_đầu được đặt ra và công_việc sưu_tầm xác_minh tài_liệu đã được các nhà_nghiên_cứu xúc_tiến Cuối_cùng tất_cả các công_trình nghiên_cứu đều cho thấy ông là một nhà_văn_hoá một viên quan yêu nước thương dân giản_dị và cương_trực Trong Hồ_sơ di_tích của tỉnh Hưng_Yên công_lao Phạm_Văn_Thụ đã được ghi_nhận đại_khái như sau Ngày 23 tháng 10 năm 2006 chính_quyền tỉnh Hưng_Yên đã ký Quyết_định số 2111 QĐ UBND xếp_hạng di_tích lịch_sử văn_hoá cấp tỉnh cho khu mộ của ông
Phạm_Văn_Thụ