Chạng_vạng Chạng_vạng là khoảng thời_gian giữa lúc rạng_đông và lúc Mặt_Trời mọc hoặc giữa lúc hoàng_hôn và lúc Mặt_Trời lặn Vào lúc đó ánh_sáng mặt_trời tán_xạ ở tầng khí_quyển bên trên rồi chiếu xuống tầng khí_quyển phía dưới khiến cho mặt_đất không sáng hoàn_toàn hoặc tối hoàn_toàn ánh_sáng tán_xạ này cũng được gọi là chạng_vạng Mặt_Trời ở càng thấp dưới đường chân_trời chạng_vạng càng tối cần xét các yếu_tố khác chẳng_hạn điều_kiện khí_quyển Khi Mặt_Trời xuống thấp dưới 18 dưới đường chân_trời bầu_trời chạng_vạng buổi tối trở_nên hoàn_toàn tối và ban_đêm chính_thức bắt_đầu Tương_tự khi Mặt_Trời lên trở_lại đến vị_trí 18 dưới đường chân_trời ban_đêm trở_thành chạng_vạng buổi sáng Thời_gian chạng_vạng có những ấn_tượng thị_giác đặc_biệt điển_hình là ánh_sáng mềm dịu từ bầu_trời và những hình_bóng nổi_bật của các vật_thể do_đó nó được đánh_giá cao bởi giới nhiếp_ảnh giới hoạ_sĩ gọi thời_gian này là giờ xanh theo từ_ngữ tiếng Pháp l heure bleue nowiki nowiki Chạng_vạng không nên bị nhầm_lẫn với ánh_sáng khá trông giống của cực_quang trên bầu_trời vùng vĩ_độ cao hay các ánh khí trong thời_gian này Động_vật chạng_vạng là các loài động_vật hoạt_động mạnh_mẽ nhất lúc chạng_vạng Các giai_đoạn chạng_vạng Chạng_vạng twilight được xác_định dựa theo góc trông Mặt_Trời formula _ 1 tức vị_trí tâm của đĩa Mặt_Trời so với đường chân_trời toán_học Chạng_vạng thường được phân_chia thành ba pha giai_đoạn gồm chạng_vạng dân_dụng civil twilight sáng nhất chạng_vạng hàng_hải nautical twilight và chạng_vạng thiên_văn astronomical twilight tối nhất Chạng_vạng dân_dụng Chạng_vạng dân_dụng là giai_đoạn mà ánh_sáng tự_nhiên vẫn đủ cho các hoạt_động ngoài_trời mà chưa cần ánh_sáng nhân_tạo Chạng_vạng dân_dụng buổi sáng bắt_đầu khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 6 dưới đường chân_trời và kết_thúc khi Mặt_Trời mọc Chạng_vạng dân_dụng buổi tối bắt_đầu lúc Mặt_Trời lặn và kết_thúc khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học tới vị_trí 6 dưới đường chân_trời Thời_điểm bắt_đầu chạng_vạng dân_dụng buổi sáng còn được gọi là rạng_đông dân_dụng và thời_điểm kết_thúc chạng_vạng dân_dụng buổi tối được gọi là hoàng_hôn dân_dụng Trong quân_đội Hoa_Kỳ các từ viết tắt BMCT begin morning civil twilight và EECT end evening civil twilight được dùng để chỉ tương_ứng các thời_điểm nói trên Rạng_đông dân_dụng đến sau giai_đoạn chạng_vạng hàng_hải buổi sáng còn hoàng_hôn dân_dụng đến trước giai_đoạn chạng_vạng hàng_hải buổi tối Trong điều_kiện thời_tiết lý_tưởng sự chiếu sáng của Mặt_Trời lúc chạng_vạng dân_dụng vẫn còn đủ cho mắt người có_thể phân_biệt rõ_ràng các vật_thể trên mặt_đất vì_vậy chưa cần đến các nguồn ánh_sáng nhân_tạo cho hầu_hết hoạt_động ngoài_trời Vào các thời_điểm hoàng_hôn và bình_minh dân_dụng ánh_sáng từ Mặt_Trời phân_định đường chân_trời rõ nét và các ngôi_sao và hành_tinh sáng nhất có_thể xuất_hiện Một người quan_sát sao từ Trái_Đất có_thể nhận_biết được Sao Kim hành_tinh sáng nhất còn được gọi là sao hôm hay sao mai vì họ có_thể thấy nó trong chạng_vạng dân_dụng xem cấp sao biểu_kiến Trên bầu_trời lúc này vẫn còn ánh_sáng phản_chiếu và tán_xạ trong khí_quyển nhuộm sắc đỏ vàng gần chân_trời có_thể thấy vành_đai sao Kim và bóng của Trái_Đất ở phía đối_diện Mặt_Trời mọc lặn Đây cũng là lúc bắt_đầu của giờ xanh khi phong_cảnh mang một sắc xanh ấn_tượng Trong pháp_luật ở một_vài nước chạng_vạng dân_dụng là thời_gian trong ngày mà một_số đạo_luật bắt_đầu có hiệu_lực Các luật này xác_định thời_gian đó vào một khoảng cố_định sau khi Mặt_Trời lặn hoặc trước khi Mặt_Trời mọc thường là 20 30 phút thay_vì theo góc trông của Mặt_Trời dưới đường chân_trời Ví_dụ khi vào thời_gian này người đang lái_xe ô_tô phải bật đèn_pha gọi là giờ bật đèn ở Anh Quốc hoạt_động săn_bắn bị hạn_chế hành_vi trộm_cắp đột_nhập khi đó sẽ được coi là đột_nhập ban_đêm và tội này sẽ bị phạt nặng hơn ở một_số khu_vực pháp_lý Thời_gian này có_thể ảnh_hưởng tới việc các thiết_bị phụ_trợ trên máy_bay ví_dụ đèn báo_hiệu chống va_chạm được yêu_cầu vận_hành Chạng_vạng dân_dụng được định_nghĩa trong Quy_định Hàng_không Liên_bang FAR của Hoa_Kỳ được liệt_kê vào American_Air_Almanac_Chạng vạng hàng_hải Chạng_vạng hàng_hải buổi sáng rạng_đông hàng_hải bắt_đầu khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 12 độ dưới đường chân_trời vào buổi sáng và kết_thúc khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học lên vị_trí 6 độ dưới chân_trời vào buổi sáng Chạng_vạng hàng_hải buổi chiều_tối bắt_đầu khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 6 độ dưới đường chân_trời vào buổi chiều_tối và kết_thúc hoàng_hôn hàng_hải khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học xuống vị_trí 12 độ dưới chân_trời vào buổi chiều_tối Rạng_đông hàng_hải và hoàng_hôn hàng_hải Rạng_đông hàng_hải là thời_điểm mà tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 12 độ dưới đường chân_trời vào buổi sáng Trước nó là khoảng thời_gian chạng_vạng thiên_văn buổi sáng và sau nó là chạng_vạng hàng_hải buổi sáng Hoàng_hôn hàng_hải là khoảnh_khắc mà tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 12 độ dưới chân_trời vào buổi chiều_tối Nó đánh_dấu sự bắt_đầu của chạng_vạng thiên_văn và kết_thúc của chạng_vạng hàng_hải buổi chiều_tối Trước lúc rạng_đông hàng_hải và sau lúc hoàng_hôn hàng_hải các thuỷ_thủ không_thể định_hướng theo đường chân_trời ở ngoài biển vì họ không_thể thấy rõ_ràng đường chân_trời Vào lúc rạng_đông và hoàng_hôn hàng_hải mắt người khó thậm_chí là không_thể nhận thấy sự chiếu sáng gần điểm Mặt_Trời mọc hay lặn trên đường chân_trời dù nó vẫn có Các thuỷ_thủ có_thể dựa vào các ngôi_sao đã biết để xác_định đường chân_trời tham_chiếu vào giai_đoạn chạng_vạng hàng_hải Trong điều_kiện khí_quyển tốt và không có các sự chiếu sáng khác vào lúc chạng_vạng hàng_hải mắt người vẫn có_thể phân_biệt được những đường_nét chung của các vật_thể trên mặt_đất nhưng không_thể tham_gia vào các hoạt_động ngoài_trời đòi_hỏi chi_tiết Trong quân_sự có các từ viết tắt BMNT begin morning nautical twilight tức_là rạng_đông hàng_hải và EENT end evening nautical twilight tức_là hoàng_hôn hàng_hải được dùng trong các kế_hoạch phòng_ngự hoặc tấn_công Chạng_vạng thiên_văn Rạng_đông và hoàng_hôn thiên_văn Rạng_đông thiên_văn là thời_điểm khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 18 độ dưới chân_trời vào buổi sáng Hoàng_hôn thiên_văn là thời_điểm khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 18 độ dưới đường chân_trời vào buổi chiều_tối Trước khi rạng_đông thiên_văn và sau hoàng_hôn thiên_văn bầu_trời hoàn_toàn không được chiếu sáng bởi Mặt_Trời nữa đó là ban_đêm Định_nghĩa Chạng_vạng thiên_văn buổi sáng bắt_đầu rạng_đông thiên_văn khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 18 dưới chân_trời vào buổi sáng và kết_thúc khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học lên vị_trí 12 dưới chân_trời vào buổi sáng Chạng_vạng thiên_văn buổi tối bắt_đầu khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học ở vị_trí 12 dưới chân_trời vào buổi tối và kết_thúc hoàng_hôn thiên_văn khi tâm đĩa Mặt_Trời hình_học xuống vị_trí 18 dưới đường chân_trời vào buổi tối Ở một_số địa_điểm không có ô_nhiễm ánh_sáng thành_thị ánh trăng cực_quang và các sự chiếu sáng khác nơi mà bầu_trời đủ tối thời_gian chạng_vạng thiên_văn sáng tối là đủ cho các nhà thiên_văn có_thể thực_hiện dễ_dàng hầu_hết quan_sát với các nguồn sáng điểm chẳng_hạn các ngôi_sao Tuy_nhiên một_số đối_tượng quan_sát khá mờ_nhạt chẳng_hạn các thiên_hà và tinh_vân xa cần có độ tối hơn chạng_vạng thiên_văn để có_thể nhận ra Theo lý_thuyết các ngôi_sao mờ_nhạt nhất có_thể nhận ra được bằng mắt thường xấp_xỉ cấp sao biểu_kiến thứ_sáu sẽ hiện ra vào buổi tối khi hoàng_hôn thiên_văn và biến mất lúc rạng_đông thiên_văn buổi sáng Tuy_nhiên ở một_số nơi khác đặc_biệt là những nơi có ô_nhiễm ánh_sáng chạng_vạng thiên_văn có_thể trông hoàn_toàn giống ban_đêm Vào buổi tối ngay cả khi chạng_vạng thiên_văn chưa kết_thúc và vào buổi sáng khi chạng_vạng thiên_văn đã bắt_đầu hầu_hết người quan_sát bình_thường cho rằng bầu_trời tối đen vì hầu_như không có ngôi_sao nào có_thể được thấy Do ô_nhiễm ánh_sáng những người ở các địa_phương gần và trong các thành_phố lớn có_thể không bao_giờ có cơ_hội được thấy bất_cứ thứ gì ngoài Mặt_Trăng và các ngôi_sao sáng nhất bất_kể vào lúc chạng_vạng nào họ cũng không_thể trải_nghiệm cái gì gần với một bầu_trời thực_sự tối Thời_gian xảy ra Giữa ngày và đêm Người quan_sát tại các vĩ_độ thuộc phạm_vi từ 0 đến 48 34 so với xích_đạo ở mỗi bán_cầu có_thể thấy chạng_vạng hai lần mỗi ngày trong năm giữa các thời_điểm của rạng_đông dân_dụng hàng_hải thiên_văn và Mặt_Trời mọc cũng như giữa lúc Mặt_Trời lặn và các thời_điểm hoàng_hôn Điều này cũng xảy ra với người quan_sát tại một_số vĩ_độ cao hơn vào nhiều ngày trong năm trừ các ngày gần ngày hạ_chí Tuy_nhiên tại các vĩ_độ cận cực trong khoảng 9 độ tính từ các cực tức_là vĩ_độ 81 đến 90 từ xích_đạo Mặt_Trời không_thể mọc cao hơn 18 độ trên đường chân_trời và cũng không_thể lặn xuống thấp hơn 18 độ dưới đường chân_trời trong cùng một ngày bất_kỳ trong năm vì_vậy chạng_vạng không_thể xảy ra giữa ngày và đêm ở những nơi này Từ ngày này sang ngày hôm sau Tại các vĩ_độ lớn hơn 48 34 Bắc hoặc Nam vào các ngày gần hạ_chí các loại chạng_vạng có_thể kéo_dài từ lúc Mặt_Trời lặn tới lúc Mặt_Trời mọc buổi sáng của ngày hôm sau bởi Mặt_Trời không xuống thấp hơn 18 độ dưới chân_trời nên bầu_trời không tối hoàn_toàn ngay cả vào lúc nửa_đêm Mặt_Trời Các vĩ_độ này bao_gồm nhiều khu_vực đông dân trên Trái_Đất bao_gồm toàn_bộ Vương_quốc_Anh và một_số quốc_gia ở Bắc_Âu và thậm_chí là Trung_Âu_BULLET_Chạng vạng dân_dụng từ vĩ_độ 60 34 tới vĩ_độ 65 44 Bắc hoặc Nam cụ_thể hơn là giữa 62 và 67 10 Bắc hoặc Nam vào các tháng 5 hoặc 11 hoặc giữa 69 và 74 10 Bắc hoặc Nam vào các tháng 4 hoặc 10 Ở Bán_cầu Bắc các vĩ_độ này bao_gồm Alaska trung_tâm Iceland Phần_Lan Thuỵ_Điển Na_Uy và quần_đảo_Faroe Ở Bán_cầu Nam chủ_yếu là Nam_Đại_Dương_Đêm trắng chính là khi chạng_vạng dân_dụng kéo_dài suốt đêm BULLET Chạng_vạng hàng_hải giữa các vĩ_tuyến 54 34 và 60 34 của hai bán_cầu hay giữa 56 và 62 Bắc hoặc Nam vào các tháng 5 hoặc 11 hoặc giữa 63 và 69 Bắc hoặc Nam vào các tháng 4 hoặc 10 Ở Bán_cầu Bắc bao_gồm vùng trung nước Nga Canada Estonia Latvia Lithuania và Đan_Mạch Ở Bán_cầu Nam bao_gồm các vùng tận_cùng phía Nam của Nam_Mỹ và thành_phố Ushuaia ở Argentina Chạng_vạng hàng_hải không đủ sáng để gọi là đêm trắng BULLET Chạng_vạng thiên_văn giữa các vĩ_tuyến 48 34 và 54 34 của hai bán_cầu giữa 50 và 56 Bắc hoặc Nam vào các tháng 5 hoặc 11 hoặc giữa 57 và 63 Bắc hoặc Nam vào các tháng 4 hoặc 10 Ở Bán_cầu Bắc bao_gồm vùng trung đảo Man_Vương quốc Anh Belarus Ireland Hà_Lan Ba_Lan Đức Bỉ Cộng_hoà_Séc Luxembourg Guernsey Ukraine và Slovakia Ở Bán_cầu Nam gồm trung_tâm Nam_Georgia và Quần_đảo Nam_Sandwich đảo Bouvet đảo Heard và quần_đảo_Falkland cũng bao_gồm El_Calafate và Río_Gallegos của Argentina và Puerto_Natales của Chile Một đêm chạng_vạng thiên_văn không được gọi là đêm trắng Giữa hai đêm vùng cực Ở các vĩ_độ cận hai cực Bắc hoặc Nam vào mùa đông ban_đêm vùng cực hiếm khi tối hoàn_toàn trong suốt 24 giờ mỗi ngày Điều này chỉ có_thể xảy ra vào những ngày gần đông_chí và tại các vĩ_độ trong khoảng 5 5 độ tính từ các cực Tại các vĩ_độ khác và ngày khác ban_đêm vùng cực bao_gồm một thời_gian chạng_vạng hàng ngày khi Mặt_Trời ở không xa dưới chân_trời Gần ngày đông_chí khi xích vĩ của Mặt_Trời thay_đổi chậm bóng_tối hoàn_toàn kéo_dài trong vài tuần ở chính các cực chẳng_hạn từ ngày 11 tháng 5 tới 31 tháng 7 tại trạm Nam_Cực Amundsen_Scott_Bắc_Cực chứng_kiến điều tương_tự từ ngày 13 tháng 11 đến 29 tháng 1 Trưa_Mặt_Trời lúc chạng_vạng dân_dụng trong ban_đêm vùng cực giữa 67 24 và 72 34 Bắc hoặc Nam_Trưa_Mặt_Trời lúc chạng_vạng hàng_hải trong ban_đêm vùng cực giữa 72 34 và 78 34 Bắc hoặc Nam_Trưa_Mặt_Trời lúc chạng_vạng thiên_văn trong ban_đêm vùng cực giữa 78 34 và 84 34 Bắc hoặc Nam_Trưa_Mặt_Trời lúc ban_đêm hoàn_toàn trong ban_đêm vùng cực giữa 84 34 và 90 Bắc hoặc Nam_Kéo dài suốt 24 giờ Tại các vĩ_độ gần cực trong khoảng 9 độ vì chênh_lệch độ cao góc của Mặt_Trời nhỏ hơn 18 độ chạng_vạng có_thể kéo_dài suốt 24 giờ Điều này có_thể xảy ra trong chỉ một ngày ở vĩ_độ 9 tính từ địa_cực và có_thể kéo_dài tới trong vài tuần khi càng gần cực Một địa_điểm tốt để quan_sát là Alert_Nunavut_Canada hiện_tượng này có_thể kéo_dài trong một tuần vào cuối tháng 2 và một lần nữa vào cuối tháng 10 Thời_lượng Thời_lượng của chạng_vạng phụ_thuộc vĩ_độ và thời_gian trong năm Mặt_Trời chuyển_động biểu_kiến với tốc_độ 15 độ mỗi giờ 360 mỗi ngày nhưng Mặt_Trời lặn và mọc thường xảy ra ở một góc nghiêng so với chân_trời và thời_lượng thực_sự của giai_đoạn chạng_vạng bất_kỳ sẽ là một hàm của góc đó kéo_dài càng lâu với góc càng xiên Góc giữa đường chuyển_động của Mặt_Trời so với chân_trời thay_đổi theo vĩ_độ cũng như thời_gian trong năm do sự nghiêng của trục Trái_Đất so với Mặt_Trời Tại Greenwich_Anh 51 5 B thời_lượng của chạng_vạng dân_dụng có_thể thay_đổi từ 33 phút đến 48 phút tuỳ_thuộc vào thời_gian trong năm Ở xích_đạo chạng_vạng dân_dụng chỉ kéo_dài ít_nhất 24 phút Điều này là do ở các vĩ_độ thấp đường chuyển_động biểu_kiến của Mặt_Trời vuông_góc với chân_trời Nhưng tại các cực chạng_vạng dân_dụng có_thể kéo_dài tới tận 2 3 tuần Tại những vùng vĩ_độ cao cận Bắc_Cực và Nam_Cực chạng_vạng nếu có có_thể kéo_dài vài giờ thậm_chí cả ngày Khi ta tới gần các vòng cực Bắc hoặc Nam đĩa Mặt_Trời di_chuyển xuống_đường chân_trời của người quan_sát tới một góc rất thấp địa_điểm của người quan_sát sẽ gián_tiếp vượt qua các vùng chạng_vạng trong thời_gian lâu hơn Ở những nơi nằm trong các vòng cực vào mùa hè ban_ngày có_thể kéo_dài 24 tiếng tại các vùng rất gần các cực chạng_vạng có_thể kéo_dài trong suốt vài tuần vào gần các điểm phân Bên ngoài các vòng cực nơi khoảng_cách góc đến vòng cực nhỏ hơn các góc xác_định chạng_vạng xem trên vào gần ngày hạ_chí chạng_vạng có_thể tiếp_diễn quá lúc nửa_đêm địa_phương tới buổi sáng sớm hôm sau Vị_trí chính_xác của các vòng cực và các vùng mà chạng_vạng có_thể tiếp_diễn sau lúc nửa_đêm thay_đổi ít qua từng năm theo độ nghiêng của trục Trái_Đất Các vĩ_độ thấp nhất trung_bình sao cho từng loại chạng_vạng có_thể tiếp_tục sau nửa_đêm địa_phương bao_gồm xấp_xỉ 60 561 60 33 43 đối_với chạng_vạng dân_dụng 54 561 54 33 43 đối_với chạng_vạng hàng_hải và 48 561 48 33 43 đối_với chạng_vạng thiên_văn Vào ngày đông_chí ở bên trong các vòng cực chạng_vạng có_thể kéo_dài qua lúc trưa Mặt_Trời ở các vĩ_độ dưới 72 561 72 33 43 đối_với chạng_vạng dân_dụng 78 561 78 33 43 đối_với chạng_vạng hàng_hải và 84 561 84 33 43 đối_với chạng_vạng thiên_văn Trên các hành_tinh khác Trên Sao_Hoả chạng_vạng lâu hơn trên Trái_Đất kéo_dài tới hai giờ trước khi Mặt_Trời mọc hay sau khi Mặt_Trời lặn Bụi trên khí_quyển cao tán_xạ ánh_sáng tới nửa ban_đêm của hành_tinh này Các cảnh chạng_vạng tương_tự cũng được thấy trên Trái_Đất sau các vụ phun trào núi_lửa lớn Xem thêm BULLET Giờ xanh BULLET Rạng_đông BULLET Hoàng_hôn BULLET Mặt_Trời mọc BULLET Mặt_Trời lặn BULLET Tia chớp lục BULLET Đường rạng_đông BULLET Ban_đêm vùng cực BULLET Hiệu_ứng chạng_vạng Liên_kết ngoài BULLET Máy_tính trực_tuyến để tính_toán thời_gian chạng_vạng BULLET Time and Date to find the current state of the sun in a specified place BULLET Biểu tính_toán thời_gian chạng_vạng www gaisma com en BULLET Định_nghĩa chạng_vạng US Naval_Observatory_BULLET_Cách tính độ dài chạng_vạng bởi Herbert_Glarner_BULLET_HM Nautical_Almanac_Office_Websurf Compute twilight times BULLET Màu_sắc lúc chạng_vạng và hoàng_hôn BULLET Geoscience_Australia_Sunrise and sunset times Compute twilight times BULLET Bảng tính Excel với các công_thức Visual_Basic_Application để tính thời_gian chạng_vạng bình_minh do Greg_Pelletier dịch từ máy_tính trực_tuyến của NOAA để tính thời_điểm bình_minh hoàng_hôn
Chạng_vạng