Amino acid thiết_yếu Một axit_amin thiết_yếu essential amino acid hay axit_amin không_thể thiếu indispensable amino acid là axit_amin mà sinh_vật không_thể tự tổng_hợp được de novo từ đầu với tốc_độ tương_xứng với nhu_cầu của nó và do_đó phải được cung_cấp trong chế_độ ăn_uống của chúng Trong số 21 axit_amin phổ_biến cho mọi dạng sống có chín axit_amin mà cơ_thể con_người không_thể tự tổng_hợp được là phenylalanine valine threonine tryptophan methionine leucine isoleucine lysine và histidine Sáu axit_amin khác được coi là thiết_yếu có điều_kiện trong chế_độ ăn_uống của con_người có nghĩa là sự tổng_hợp của chúng có_thể bị hạn_chế trong các điều_kiện sinh_lý bệnh_tật đặc_biệt chẳng_hạn như sinh non ở trẻ sơ_sinh hoặc những người bị dị_hoá nghiêm_trọng Sáu loại này là arginine cysteine glycine glutamine proline và tyrosine Có sáu axit_amin không thiết_yếu có_thể bỏ_qua dispensable ở người có nghĩa là chúng có_thể được tự tổng_hợp với lượng đủ trong cơ_thể Sáu loại này là alanine axit aspartic asparagine axit glutamic serine và selenocysteine được coi là axit_amin thứ 21 Pyrrolysine được coi là axit_amin thứ 22 không được cơ_thể con_người sử_dụng do_đó nó được xếp vào loại không thiết_yếu Axit_amin giới_hạn là axit_amin thiết_yếu được tìm thấy với lượng nhỏ nhất trong thực_phẩm Khái_niệm này rất quan_trọng khi tính_toán thức_ăn chăn_nuôi fodder Mức_độ thiết_yếu của các axit_amin ở người Pyrrolysine thường được xem là loại axit_amin thứ 22 không được cơ_thể con_người sử_dụng nên không được liệt vào đây Các axit_amin thiết_yếu ở người gồm isoleucine leucine lysine methionine phenylalanine threonine tryptophan valine và histidine Arginine cysteine hay các axit_amin chứa lưu_huỳnh và tyrosine hay các axit aminvòng thơm thì cần_thiết cho trẻ sơ_sinh và trẻ đang phát_triển Các axit_amin thiết_yếu không hẳn là quan_trọng hơn so với các axit_amin khác mà chúng thiết_yếu là do cơ_thể không tự tổng_hợp được mà phải lấy từ thức_ăn Ngoài_ra các axit_amin arginine cysteine glycine glutamine proline serine tyrosine và asparagine thì được xem là thiết_yếu có điều_kiện nghĩa_là bình_thường chúng không nhất_thiết phải có trong thức_ăn nhưng lại cần có trong khẩu_phần của những người không tổng_hợp được chúng với một lượng đủ Ví_dụ như ở người bị bệnh phenylceton niệu phenylketonuria PKU phải hạn_chế lượng phenylalanine trong khẩu_phần ăn_ở mức rất thấp để ngăn_ngừa sự chậm phát_triển trí_tuệ và các biến_chứng chuyển_hoá khác do_đó cơ_thể họ không tổng_hợp được tyrosine từ phenylalanine và lúc này tyrosine lại cần_thiết đối_với những bệnh_nhân PKU Sự phân_biệt giữa axit_amin thiết_yếu và không thiết_yếu thì còn mơ_hồ do một_số axit_amin cũng có_thể được tổng_hợp từ axit_amin khác Các axit_amin chứa lưu_huỳnh như methionine và homocysteine có_thể chuyển_hoá lẫn nhau nhưng cả hai đều không được tổng_hợp mới bởi cơ_thể người nghĩa_là một trong hai phải được lấy từ thức_ăn ví_dụ thức_ăn có methionine thì không cần homocysteine hoặc ngược_lại nhưng không_thể không có cả hai hay cysteine có_thể được tổng_hợp từ homocysteine nhưng không_thể được tổng_hợp mới Do_đó để thuận_tiện người xếp một_số axit_amin thành nhóm các axit_amin cần_thiết Ví_dụ như nhóm axit_amin chứa lưu_huỳnh gồm methionine homocysteine và cysteine nhóm axit_amin chứa vòng thơm gồm phenylalanine và tyrosine Arginine ornithine và citrulline cũng được xem là một nhóm do chúng có_thể chuyển_hoá lần nhau qua chu_trình ure Lượng khuyến_nghị hằng ngày Việc xác_định lượng axit_amin thiết_yếu cần_thiết trong một ngày gặp nhiều khó_khăn và đã phải được kiểm_tra lại liên_tục trong 20 năm trở_lại đây Bảng sau liệt_kê lượng axit_amin thiết_yếu khuyến_nghị hằng ngày của WHO cho người trưởng_thành Lượng khuyến_nghị ở trẻ_em trên 3 tuổi thì nhiều hơn từ 10 đến 20 so với người trưởng_thành và với trẻ sơ_sinh 1 năm đầu đời thì có_thể nhiều hơn đến 150 Sự tiêu_dùng axit_amin thiết_yếu Ribosome trong tế_bào eukaryote sinh_vật nhân chuẩn cần đến 21 loại axit_amin khác nhau cho sự sinh tổng_hợp protein Bất_kì sự thiếu_hụt một axit_amin nào cũng đều là một yếu_tố hạn_chế quá_trình này Tuy_nhiên tế_bào eukaryote có_thể tổng_hợp một_vài axit_amin này từ các cơ chất khác Do_đó chỉ có một tập_hợp vài axit_amin trong sinh tổng_hợp protein được xem là chất dinh_dưỡng thiết_yếu Một axit_amin nào đó có thiết_yếu hay không còn tuỳ_thuộc vào giống loài và giai_đoạn phát_triển Đầu thế_kỷ XX các nhà_khoa_học đã biết rằng chuột thí_nghiệm sẽ không_thể sống_sót nếu nguồn cung_cấp protein có zein một loại protein có trong ngô bắp nhưng chúng sẽ sống nếu được cung_cấp casein một loại protein có trong sữa bò Từ phát_hiện này William_Cumming_Rose đã khám_phá ra một axit_amin thiết_yếu là threonine Từ sự kiểm_soát thành_phần trong khẩu_phần ăn của động_vật gặm_nhấm Rose đã chứng_minh mười loại axit_amin thiết_yếu đối_với chuột thí_nghiệm là lysine tryptophan histidine phenylalanine leucine isoleucine methionine valine arginine và threonine Sau đó Rose đã chứng_minh tám loại axit_amin thiết_yếu đối_với người trưởng_thành và histidine cũng cần_thiết đối_với trẻ sơ_sinh Các nghiên_cứu sau_này đã chỉ ra rằng histidine cũng cần_thiết đối_với người trưởng_thành Do sự khác nhau về mặt dinh_dưỡng giữa zein và casein đối_với chuột thí_nghiệm đã có nhiều nỗ_lực để diễn_đạt chất_lượng hay giá_trị của các loại protein khác nhau đánh_giá giá_trị sinh_học biological value BV hệ_số sử_dụng protein net protein utilization NPU chỉ_số tiêu_hoá protein Protein_Digestibility_Corrected_Amino Acid_Score_PDCAAS_Các chỉ_số này rất có ý_nghĩa trong ngành công_nghiệp chăn_nuôi do chỉ cần thiếu một hoặc nhiều axit_amin thiết_yếu cũng sẽ hạn_chế sự phát_triển của vật_nuôi và ảnh_hưởng đến hệ_số chuyển_hoá thức_ăn feed conversion ratio FCR Do_đó các loại thức_ăn chăn_nuôi đều có sự pha_trộn hoặc bổ_sung một axit_amin nhất_định methionine lysine threonine hoặc tryptophan Mặc_dù các loại protein thực_vật có BV thấp hơn so với protein từ trứng hay sữa chúng lại chứa đủ tất_cả các loại axit_amin cần_thiết đối_với người dù với một lượng nhỏ Ăn nhiều loại rau khác nhau sẽ làm tăng BV của protein Thiếu_hụt axit_amin thiết_yếu William_Cumming_Rose đã tiến_hành các thí_nghiệm khảo_sát sự ảnh_hưởng của khẩu_phần ăn lên cơ_thể con_người Các thí_nghiệm đã được tiến_hành trên các nam sinh_viên đã tốt_nghiệp Khẩu_phần của mỗi người gồm có tinh_bột bắp đường bơ không đạm dầu bắp muối vô_cơ một_số vitamin đã biết kẹo làm từ chiết_xuất gan được thêm tinh_dầu bạc_hà để bổ_sung các vitamin chua biết và hỗn_hợp một_số axit_amin tinh_khiết đã biết thành_phần Kết_quả được đánh_giá dựa trên cân_bằng nitơ Rose đã nhận thấy rằng các triệu_chứng lo_lắng kiệt_sức chóng_mặt xảy ra nhiều hoặc ít hơn khi cơ_thể bị thiếu_hụt một loại axit_amin thiết_yếu nhất_định Sự thiếu_hụt axit_amin thiết_yếu thì khác so với loạn dinh_dưỡng protein năng_lượng protein energy malnutrition bao_gồm thiếu dinh_dưỡng khô hay bệnh marasmus do thiếu ăn và thiếu dinh_dưỡng ướt hay bệnh kwashiorkor do ăn thiếu protein tuy_nhiên có vài bằng_chứng cho thấy cách phân_loại này là không ổn do người ta nhận thấy không có sự khác nhau trong chế_độ ăn giữa đứa trẻ bị marasmus với đứa trẻ bị kwashiorkor Xem thêm BULLET Giá_trị sinh_học BULLET Protein hoàn_chỉnh BULLET Chất dinh_dưỡng thiết_yếu BULLET Axit béo thiết_yếu Liên_kết ngoài BULLET Amino acid content of some vegetarian foods In a meal make sure at least one food has a low value in each row of the Amount to meet RDA column at veganhealth org BULLET Amino_Acid_Profiles of Some_Common_Feeds at Virginia_Tech_BULLET_Molecular Expressions_The_Amino_Acid Collection_Has detailed information and crystal photographs of each amino acid at Florida_State_University_BULLET vProtein An online software tool to analyze the thiết_yếu amino acid profiles of single and pairs of plant based foods based on human requirements
Amino acid thiết_yếu