Zingiber nimmonii Zingiber nimmonii là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được John_Graham 1805 1839 mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1839 dưới danh_pháp Alpinia nimmonii Năm 1852 Nicol_Alexander_Dalzell chuyển nó sang chi Zingiber_Từ nguyên Tính từ định_danh nimmonii hay nimmoi là để vinh_danh Joseph_Nimmo 1854 nhà thực_vật_học người Anh bạn của John_Graham người đầu_tiên quan_sát và ghi_chép về loài này tại tây_nam Ấn_Độ đồng_thời cũng là tác_giả của một_số phần trong A catalogue of the plants growing in Bombay and its vicinity sau khi Graham mất ngày 28 tháng 5 năm 1839 Lưu_ý rằng họ Nimmo còn có cách viết khác là Nimmon Phân bố Loài này có tại vùng duyên_hải tây_nam Ấn_Độ các bang Goa_Karnataka_Kerala_Maharashtra Tamil_Nadu và có_thể có ở Nepal và Myanmar Môi_trường sống là nền rừng lá sớm rụng ẩm_ướt trên nền đất_đá ong tới đất_sét cũng như ở vùng đồng_bằng ở cao_độ tới 700 m Phân_loại Baker 1892 và Schumann 1904 đặt Z nimmonii trong tổ Cryptanthium_Mô tả Cây_thảo lâu năm Thân rễ nhỏ ruột màu tím hoa cà ánh tía thơm nồng Rễ mọng với các củ rễ mọng Thân lá cao 0 5 1 5 m thẳng_đứng nhẵn_nhụi một năm thuôn tròn mập cỡ cây gậy nhỏ màu xanh lục ánh đỏ Cuống lá từ không có đến gần như không cuống Lưỡi bẹ dài 2 5 mm như da cắt cụt tới chẻ đôi Lá mọc so_le hai dãy không cuống phiến_lá thuôn dài hoặc thuôn dài hình mác 15 30 45 5 9 cm đỉnh nhọn thon đáy nhọn lệch trên các bẹ lá ôm thân mặt trên màu xanh lục nhẵn_nhụi hoặc thưa lông_tơ mặt dưới nhạt màu hơn rậm lông_tơ Cành hoa bông thóc mọc từ thân rễ nổi lên trên mặt_đất cách gốc thân giả chỉ một khoảng_cách ngắn hình trứng tới gần hình_cầu Cuống cụm hoa ngắn đỉnh hầu_như không thò trên mặt_đất Lá_bắc thẳng thuôn dài hoặc hình mác 2 5 3 8 0 8 1 2 cm đỉnh nhọn tới nhọn thon nhẵn_nhụi màu xanh lục nhạt ánh đỏ sọc đỏ bên trong chẻ đôi Lá_bắc con 2 5 1 cm hình mác Hoa dài 4 5 5 cm 1 mỗi lá_bắc Đài_hoa hình ống dài 1 1 2 cm chẻ một bên dạng màng màu trắng Ống tràng dài như lá_bắc thanh_mảnh màu trắng 3 thuỳ Các thuỳ tràng dài gần bằng nhau màu từ vàng nghệ ánh đỏ tới da_cam ánh vàng hình mác Cánh môi 3 thuỳ màu vàng nghệ tới vàng sáng với đốm hồng tía thuỳ giữa hình trứng thuôn tròn tới hình trứng ngược hình nêm 2 5 1 2 cm từ hơi có khía răng_cưa tới chẻ đôi ở đỉnh các tai ở đáy nhỏ thuôn tròn Bao_phấn màu vàng không cuống Đầu nhuỵ hơi nhô ra ngoài mào bao_phấn Tuyến trên bầu màu vàng dài 5 mm Quả nang hình elipxoit cỡ quả trứng chim_sẻ 2 4 2 cm 3 góc màu ánh trắng khi non chuyển thành màu nâu sẫm hoặc ánh đỏ tới đỏ sẫm khi già mọng chen_chúc tương_tự như Lilium bulbiferum khi nó bắt_đầu đâm chồi trên mặt_đất vào mùa xuân Hạt 6 7 3 4 mm màu nâu sẫm áo_hạt màu trắng Ra hoa và tạo quả tháng 7 10 Gần giống với Z panduratum ở Myanmar Loài tại Myanmar Mu_Mu_Aung 2016 cho rằng loài này có tại vùng Mandalay_Myanmar dựa theo các mẫu_vật và hình_vẽ do Tin_Tin_Win et al thu_thập vẽ năm 1975 nhưng bản_thân tác_giả cũng chưa thu_thập lại được mẫu_vật của loài này Mô_tả của Mu_Mu_Aung cho mẫu_vật của loài tại Myanmar được cho là Z nimmonii như sau Cây_thảo thân rễ sống lâu năm cao 1 2 1 5 m Thân rễ vỏ màu nâu nhạt mọng rễ hình củ dài 5 6 cm màu trắng Thân lá thon búp măng mập dài 0 9 1 2 m và đường_kính 1 5 2 0 cm non có lông sau nhẵn_nhụi dẹp phía trên màu xanh lục phía dưới màu hồng ánh đỏ Lá mọc so_le và xếp thành 2 dãy phiến_lá hình mác 30 38 7 8 cm đỉnh nhọn thon đáy hình nêm các gân bên nhiều có lông_tơ cả hai mặt cuống lá dài 9 10 mm và rộng 4 5 mm có lông_tơ màu nâu ánh đỏ lưỡi bẹ hình_tròn nhiều hay ít dài 2 3 0 5 0 6 cm màu đỏ nhạt dạng màng bẹ dài 10 11 2 2 2 5 cm màu xanh lục ánh đỏ có lông_tơ Cụm hoa là cành hoa bong thóc ở nách thân giả cuống cụm hoa dài 3 4 cm và đường_kính 1 2 1 5 cm màu hồng nhạt trước có lông sau nhẵn_nhụi cành hoa bông thóc hình trứng hoặc gần hình_cầu dài 8 8 5 cm và đường_kính 3 8 4 cm màu hồng ánh đỏ Các lá_bắc có_thể thay_đổi các lá_bắc phía dưới hình trứng rộng 4 4 2 3 8 4 cm nhẵn_nhụi màu hồng ánh đỏ các lá_bắc phía trên thẳng thuôn dài đến hình mác 4 4 4 1 7 2 cm màu hồng ánh đỏ Lá_bắc con thuôn dài thẳng 3 3 2 0 7 0 8 cm màu hồng nhạt dạng màng Hoa dài 5 3 5 5 cm đường_kính 1 3 1 5 cm màu vàng ánh đỏ không cuống thường nở đơn_lẻ đài_hoa hình ống 1 8 2 1 1 2 cm màu trắng dạng màng ống đài 1 7 1 9 1 1 2 cm các thuỳ hình_tam_giác 1 2 mm ống tràng 2 5 2 6 0 2 0 4 cm màu trắng các thuỳ tràng hoa không bằng nhau hình mác lõm thuỳ tràng lưng 3 5 3 7 x 0 5 0 6 cm màu vàng ánh đỏ các thuỳ tràng bên 2 2 2 0 4 0 5 cm màu trắng ánh hồng cánh môi thuôn dài 2 5 2 7 1 5 1 7 cm màu vàng sáng với đốm đỏ đỉnh rộng đầu các nhị lép bên rất nhỏ hình_tròn Nhị hoa hình vòng_cung dài 1 5 1 7 cm và đường_kính 2 3 mm màu vàng chỉ nhị dài 1 2 mm và rộng 1 mm màu trắng các thuỳ bao_phấn hình elipxoit 1 1 1 3 0 2 0 3 cm màu trắng không cựa mào hẹp dài và cong 3 4 1 mm màu vàng Bầu nhuỵ gần thuôn dài 6 3 4 mm màu trắng ánh hồng có lông_tơ 3 ngăn noãn đính trụ với 3 hàng noãn mỗi ngăn vòi nhuỵ 40 80 0 1 mm đầu nhuỵ hình phễu 2 0 5 mm mép có lông rung 4 5 1 mm màu trắng Quả nang gần thuôn dài 2 8 3 1 5 1 7 cm màu hồng ánh đỏ có lông_tơ Ra hoa và tạo quả tháng 6 10 Môi_trường sống là nền rừng dưới tán các cây_gỗ ở cao_độ 200 1 000 m
Zingiber nimmonii