Núi ngầm Núi ngầm hay núi dưới biển tiếng Anh seamount là khái_niệm dùng để chỉ một ngọn núi nhô lên từ đáy đại_dương nhưng không nổi lên khỏi mặt_nước và do_đó không phải là một hòn đảo Thông_thường thì núi ngầm được hình_thành từ các núi_lửa đã tắt nhưng nhô lên đột_ngột khỏi đáy biển với độ cao từ 1 000 4 000 mét Các nhà hải_dương_học định_nghĩa núi ngầm là một thực_thể riêng_biệt nhô lên với độ cao ít_nhất là 1 000 m từ đáy biển Đỉnh núi ngầm thường nằm sâu dưới mặt_nước từ hàng trăm đến hàng nghìn mét nghĩa_là vùng_biển có núi ngầm phải là vùng_biển sâu Con_người ước_tính có đến 100 000 núi ngầm trên Trái_Đất với đủ các kích_cỡ hình_dạng cách_thức hình_thành phát_triển và biến mất nhưng chỉ có một số_ít được nghiên_cứu Trong các năm gần đây người ta quan_sát được một_vài kiến_tạo núi ngầm ví_dụ Loihi ở quần_đảo Hawaii_Do sự phong_phú về số_lượng núi ngầm là một trong những hệ_sinh_thái đại_dương phổ_biến nhất trên thế_giới Các tương_tác giữa núi ngầm và các dòng_chảy ngầm cũng như độ cao của núi là các yếu_tố thu_hút sinh_vật phù_du san_hô cá và các động_vật_có_vú sống ở biển từ đó làm lợi cho ngành đánh_bắt cá thương_mại Có những mối quan_ngại về tác_động tiêu_cực của hoạt_động đánh_bắt đối_với các hệ_sinh_thái núi ngầm như làm suy_giảm số_lượng một_số loài thuỷ_sản ví_dụ loài cá có tên khoa_học là Hoplostethus atlanticus Hoạt_động giăng lưới vét cá tức_là cào lấy toàn_bộ hệ_sinh_thái khỏi các núi ngầm chính là nguyên_nhân gây ra 95 thiệt_hại cho môi_trường nơi đây Nhiều núi ngầm vẫn được nghiên_cứu thường_xuyên như đo độ sâu và đo độ cao_bằng vệ_tinh và vẽ vào bản_đồ Đã có trường_hợp các tàu hải_quân gặp tai_nạn do va phải các núi ngầm không có trong bản_đồ Tuy_nhiên mối nguy_hiểm lớn nhất từ các núi ngầm là khi sườn núi sụp xuống càng về sau áp_suất gia_tăng trên các sườn núi gây ra hiện_tượng lở đá từ đó có nguy_cơ tạo nên những cơn sóng_thần khủng_khiếp Địa_lý Núi ngầm có_mặt ở tất_cả các bồn trũng đại_dương trên thế_giới cực_kì đa_dạng cả về mặt không_gian và độ tuổi Năm 1964 các nhà_khoa_học đưa ra định_nghĩa núi ngầm là một thực_thể cô_lập dâng cao lên ít_nhất là 1 000 m từ đáy biển xung_quanh với một khu_vực đỉnh chóp có giới_hạn Tuy_vậy khái_niệm này không được tuân_thủ chặt_chẽ do một_số nhà_khoa_học xem những thực_thể chỉ cao 100 m cũng là núi ngầm Nếu xét theo khái_niệm ban_đầu thì có 100 000 núi ngầm dưới các đại_dương còn xét theo khái_niệm thoáng hơn con_số này lên tới 2 triệu Tuy_nhiên có_thể chẳng bao_giờ người ta nắm được một_số liệu chính_xác do có những núi ngầm quá nhỏ và quá sâu không_thể phân_tích được Hầu_hết các núi ngầm có nguồn_gốc là núi_lửa vì lẽ này người ta thường tìm thấy chúng trên lớp vỏ đại_dương gần các rặng núi giữa đại_dương chùm manti và các vòng_cung đảo Gần một_nửa số núi ngầm trên Trái_Đất được tìm thấy ở Thái_Bình_Dương trong khi số còn lại phân_bố chủ_yếu ở Đại_Tây_Dương và Ấn_Độ Dương_Nhìn chung núi ngầm phân_bố rất không đều tại Nam_bán_cầu Núi ngầm thường hợp lại thành từng cụm ví_dụ chuỗi núi ngầm Emperor kéo_dài hàng nghìn kilômét về phía tây bắc của quần_đảo Hawaii_Cách đây hàng triệu năm các hoạt_động núi_lửa đã tạo nên các núi ngầm này nhưng kể từ đó chúng càng_ngày_càng chìm sâu hơn dưới nước_Ngoài các cụm núi ngầm con_người cũng tìm thấy những núi ngầm hoặc nằm riêng_lẻ hoặc không có nguồn_gốc núi_lửa rõ_ràng dù_rằng số này không nhiều lắm có_thể kể_ra vài ví_dụ như núi ngầm Bollons núi ngầm Eratosthenes núi ngầm Axial và dãy núi Gorringe_Nếu gom tất_cả các núi ngầm trên thế_giới lại một chỗ chúng sẽ tạo thành một địa_hình có diện_tích ngang_ngửa với châu_Âu_Do có số_lượng đông_đảo núi ngầm là một trong những cấu_trúc đại_dương và quần_xã sinh_vật phổ_biến nhất Trái_Đất nhưng cũng còn nhiều bí_ẩn nhất Địa_chất Cấu_trúc Núi ngầm có_thể hình_thành theo hàng_loạt cách_thức kiến_tạo khác nhau dẫn đến sự đa_dạng về cấu_trúc từ hình_nón chóp phẳng đến các hình_thù phức_tạp Có những núi rất lớn nhưng cũng rất thấp ví_dụ núi chóp phẳng Koko và núi ngầm Detroit trong khi số khác thì dốc hơn ví_dụ núi ngầm Loihi Một số núi ngầm có chóp carbonate hoặc trầm_tích Nhiều núi ngầm có dấu_hiệu của hoạt_động xâm_nhập tiềm_tàng nguy_cơ gây nên sạt_lở sườn núi Núi ngầm có_thể được phân_loại thành 1 núi chóp phẳng guyot sâu ít_nhất 200 m dưới mặt_biển với chu_vi khu_vực chóp núi có_khi đến hơn 10 km 2 knoll tức_là những ngọn núi riêng_lẻ có độ cao dưới 1 000 m 3 đỉnh nhọn pinnacle tức_là những núi ngầm có hình_dạng giống như những cái cột Sinh_thái Vai_trò sinh_thái Về mặt sinh_thái núi ngầm có vai_trò cực_kì quan_trọng đối_với quần_xã sinh_vật bao quanh chúng nhưng vai_trò của chúng đối_với môi_trường thì còn mơ_hồ Do mọc lên từ đáy biển núi ngầm làm biến_dạng dòng_chảy thông_thường gây ra các xoáy nước và các hiện_tượng_thuỷ_văn liên_quan tạo nên một đáy biển mới Tốc_độ dòng_chảy ở đây có_thể lên tới 0 9 knot hay 48 cm giây Do_vậy khu_vực núi ngầm thường có lượng sinh_vật phù_du cao hơn bình_quân từ đó thu_hút cá tìm đến để rồi sau đó cá lại thành thức_ăn cho các sinh_vật săn mồi khác Tất_cả đã biến núi ngầm thành một điểm_nóng sinh_học quan_trọng Núi ngầm thường cung_cấp nơi sinh_sống và sinh_sản cho các động_vật lớn hơn bao_gồm rất nhiều loài cá khác nhau Một_số loài ví_dụ Allocyttus niger và Apogon nigrofasciatus thường tụ_tập ở núi ngầm hơn là tại các vùng_biển khác Các loài động_vật biển có vú cá_mập cá_ngừ và động_vật thân_mềm tập_trung tại núi ngầm để săn mồi Tại các núi ngầm nông_cạn gần mặt_biển người ta nhiều khi người ta còn thấy cả chim biển đến tìm thức_ăn Nhờ độ cao của mình núi ngầm tạo ra môi_trường sống cho những sinh_vật biển sống không sống hoặc không quen sống ở những vùng đáy sâu của đại_dương Do hình_thành từ đá núi_lửa giá thể của núi ngầm thường cứng hơn nhiều so với trầm_tích đáy biển xung_quanh Điều này khiến mức_độ đặc_hữu của quần_thể động_vật nơi đây cao hơn so với các quần_thể sinh_sống ở đáy biển bình_thường Tuy_nhiên các nghiên_cứu tiến_hành gần đây tại núi biển Davidson tiểu_bang California_Hoa_Kỳ cho rằng không hẳn quần_thể sinh_vật núi ngầm có tính đặc_hữu cao hơn và các nhà_khoa_học vẫn tiếp_tục bàn_luận về tác_động của núi ngầm lên tính đặc_hữu của sinh_vật Tuy_vậy rõ_ràng núi ngầm đã cung_cấp nơi cư_ngụ cho những loài vốn khó có_thể sống_sót ở một nơi nào khác ngoài núi ngầm Có rất nhiều sinh_vật kiếm_ăn bằng cách lọc nước filter feeder sống tại phần đá núi_lửa trên sườn núi ngầm cụ_thể như san_hô thường tận_dụng các dòng_chảy mạnh xung_quanh núi ngầm để lấy thức_ăn Điều này trái_ngược hẳn với các môi_trường dưới đáy biển sâu nơi các sinh_vật kiếm_ăn ở chỗ lắng deposit feeding dựa vào nguồn thức_ăn lấy từ đáy biển Ở các vùng nhiệt_đới san_hô phát_triển nhiều dẫn tới sự hình_thành các rạn san_hô vòng trên đỉnh núi ngầm Ngư_nghiệp Ngành công_nghiệp đánh_bắt thuỷ_sản từ lâu đã chú_ý đến nguồn lợi thuỷ_sản mà các núi ngầm mang lại Từ nửa sau thế_kỉ 20 do cung_cách quản_lý yếu_kém và áp_lực tìm_kiếm nơi khơi thác mới do các ngư_trường và thềm_lục_địa truyền_thống đã cạn_kiệt con_người đã hướng đến việc đánh_bắt thuỷ_sản tại khu_vực các núi ngầm từ đó Có gần 80 loài cá và động_vật có vỏ sinh_sống ở núi ngầm bị khai_thác thương_mại bao_gồm Palinuridae_Paralithodes camtschaticus Lutjanus campechanus Hoplostethus atlanticus Percidae cá_thu và cá_ngừ Bảo_tồn Việc bảo_tồn hệ_sinh_thái của núi ngầm gặp trở_ngại do tình_trạng thiếu thông_tin Có rất ít nghiên_cứu về núi ngầm chỉ 350 trong số 100 000 núi ngầm trên thế_giới là được lấy mẫu trong đó chỉ có 100 núi ngầm được nghiên_cứu sâu Nguyên_nhân gây nên tình_trạng này là do thiếu công_nghệ hay do khó tiếp_cận các cấu_trúc sâu dưới biển Chỉ vài thập_niên gần đây công_nghệ mới cho_phép khám_phá toàn_diện núi ngầm Trước khi tiến_hành bảo_tồn cần_thiết phải vẽ được bản_đồ núi ngầm trên thế_giới hiện công_việc này đang được tiến_hành Đánh_bắt hải_sản quá mức là mối đe_doạ nghiêm_trọng đối_với môi_trường_sinh_thái nơi đây Có_thể kể đến nạn đánh_bắt loài cá Hoplostethus atlanticus tràn_lan ở bờ biển nước Úc và New_Zealand hay nạn khai_thác loài cá Pseudopentaceros richardsoni gần Nhật_Bản và Nga Các loài này dễ cạn_kiệt là vì vòng đời dài phát_triển chậm và trưởng_thành chậm Vấn_nạn sử_dụng lưới vét để đánh_cá cùng với khó_khăn trong việc giám_sát các núi ngầm thuộc các vùng_biển quốc_tế càng làm trầm_trọng thêm vấn_đề này Theo báo_cáo năm 2006 của Tổng_thư_ký Liên_Hợp_Quốc đánh_bắt hải_sản bằng lưới vét là nguyên_nhân gây nên 95 tổn_hại đối_với hệ_sinh_thái của núi ngầm San_hô từ núi ngầm cũng rất dễ bị tổn_thương do việc chế_tác đồ trang_sức và đồ trang_trí từ san_hô mang lại lợi_ích kinh_tế cao Con_người khai_thác rất nhiều san_hô từ núi ngầm gây cạn_kiệt tầng san_hô tại đây
Núi ngầm