Zingiber neotruncatum Zingiber neotruncatum là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Tong_Shao_Quan_童绍全 Đồng Thiệu_Toàn mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1987 dưới danh_pháp Zingiber truncatum Tuy_nhiên danh_pháp này là không hợp_lệ do nó đã được Jonathan_S_Stokes sử_dụng từ năm 1812 WCSP và POWO hiện_nay coi nó là đồng_nghĩa của Zingiber zerumbet subsp zerumbet Năm 2000 Wu_Te_Lin_吴德邻 Ngô_Đức_Lân_Kai Larsen và Nicholas_J_Turland định_danh lại cho loài của Tong là Zingiber neotruncatum Tên gọi trong tiếng Trung là 截形姜 tiệt hình khương nghĩa_đen là gừng hình cắt cụt Mẫu định_danh Mẫu định_danh Tong_S_Q_Liu S 24935 thu_thập ngày 12 tháng 8 năm 1984 cao_độ 810 m toạ_độ rừng ẩm_ướt Cảnh_Hồng_Vân_Nam Mẫu holotype lưu_giữ tại Viện Thực_vật_học Nhiệt_đới Vân_Nam_YNTBI tức Vườn_Thực vật Nhiệt_đới Tây_Song_Bản_Nạp HITBC mẫu isotype lưu_giữ tại Viện Thực_vật_học Côn_Minh_KUN_Zingiberaceae Resource_Centre coi Zingiber phumiangense là đồng_nghĩa với Z neotruncatum nên mẫu định_danh của loài này cũng được gộp dưới tên gọi Z neotruncatum Phân_bố Loài này là bản_địa khu_vực miền nam Trung_Quốc tây_nam tỉnh Vân_Nam_Ấn_Độ bang Arunachal_Pradesh_Lào_Thái Lan và Việt_Nam tỉnh Kon_Tum tuy_nhiên theo Nguyễn_Danh_Hùng et al 2021 thì loài này được ghi_nhận như loài mới cho Hệ thực_vật Việt_Nam theo mẫu thu_thập tại tỉnh Nghệ_An Môi_trường sống là rừng thường xanh từ vùng_đất thấp tới miền núi ở cao_độ 10 1 200 m Phân_loại Z neotruncatum thuộc tổ Zingiber_Mô tả Cây_thảo nhiều năm thẳng_đứng Thân rễ ngầm dưới đất bò lan mùi thơm dễ_chịu nhánh chính dày 1 5 2 cm ruột vàng nhiều rễ bên Chồi lá một năm cao 0 7 1 8 m gốc có bẹ không phiến_lá nhiều lông bẹ sát gốc màu đỏ ánh tía bẹ phía trên màu xanh lục ánh đỏ với mép màu đỏ Thân giả cao 0 7 1 5 m đường_kính 0 5 1 cm được che_phủ bằng các bẹ lá hình_trụ khép_kín Bẹ lá màu ánh lục tới đỏ ánh tía có sọc dọc có lông_tơ Lưỡi bẹ dài 0 3 1 2 cm rộng 1 6 2 cm rậm lông_tơ màu trắng dạng màng đỉnh cắt cụt tới 2 thuỳ Lá 10 35 không cuống mọc cách nhau 4 11 cm phiến_lá thẳng hình mác hẹp 30 45 3 5 6 cm mặt gần trục màu xanh lục tới xanh lục sẫm nhẵn_nhụi ngoại_trừ rậm lông_tơ màu trắng ở đáy gân giữa mặt xa trục màu ánh lục có lông_tơ màu trắng đặc_biệt dọc theo gân giữa đỉnh nhọn thon hoặc hình đuôi đáy hình nêm tới hình trứng ngược gối 3 4 3 mm mập màu đỏ Cụm hoa 1 3 mọc từ thân rễ Cuống cụm hoa thẳng_đứng 3 6 13 cm tổng_thể ở trên mặt_đất có lá_bắc vô_sinh dạng vảy bao_bọc lá_bắc vô_sinh 3 8 4 1 2 2 3 cm hình mác nhọn đỉnh màu từ lục ánh xám tới đỏ tía nhạt mép dạng màng mặt ngoài rậm lông_tơ trắng Cành hoa bông thóc thuôn dài hình trứng hoặc hình elip hẹp 6 10 13 3 3 5 cm khi non màu xanh lục khi già màu hồng tới đỏ lá_bắc khi non màu xanh lục ánh trắng cá lá_bắc bên trong màu trắng ánh xanh lục khi già màu hồng tới đỏ hình trứng hoặc hình trứng rộng 3 4 2 5 3 5 cm rậm lông_tơ màu trắng viền mép trong như thuỷ_tinh lá_bắc con hình trứng hình trứng ngược màu trắng với đỉnh màu đỏ trong mờ 2 7 3 5 1 9 2 2 cm nhẵn_nhụi hoặc mép có lông mịn dạng màng chẻ một bên tới đáy Hoa_màu trắng kem tới vàng dài 7 7 5 cm 1 2 hoa nở cùng một lúc Đài_hoa hình ống dài 1 5 2 5 cm nhẵn_nhụi đỉnh từ cắt cụt tới 2 răng hoặc 2 thuỳ nông dạng màng như thuỷ_tinh Tràng hoa thanh_mảnh hình ống trụ Ống tràng hoa dài 4 3 5 cm màu trắng tới vàng cam nhạt ở đáy đỉnh màu hơi ánh vàng tới vàng cam sẫm bên trong có lông_tơ các thuỳ dài gần bằng nhau hơi có lông_tơ hình thuyền màu vàng da_cam sáng về phía đỉnh đỉnh có mỏ thuỳ tràng lưng hình mác hẹp 2 5 3 1 1 5 cm các thuỳ tràng bên rộng 7 8 mm Cánh môi hình trứng tới hình trứng ngược đỉnh cắt cụt hơi có khía chữ V mép uốn ngược 3 3 5 2 5 cm màu_da_cam ở giữa đốm màu vàng ở biên màu vàng da_cam ở đỉnh thuỳ giữa giống lưỡi bẹ đỉnh khía răng_cưa các thuỳ bên nhị lép bên không dễ thấy hình trứng ngược 3 mm màu trắng không lông đầu tròn thấp có khía nông Nhị dài 2 cm chỉ nhị từ không có tới 1 2 mm màu trắng Bao_phấn gần như không cuống màu vàng nhạt tới da_cam sáng mô vỏ 1 2 1 5 0 4 cm màu trắng không lông hình_trụ cong vào trong phần_phụ kết_nối mào dài 5 13 mm hình_trụ có nắp dài 1 mm Bầu nhuỵ màu từ trắng kem tới ánh xanh lục thưa lông_tơ màu trắng hình_trụ ngắn tới hình thùng 0 5 0 4 cm 3 ngăn nhiều noãn xếp thành 2 dãy đính trụ vòi nhuỵ thẳng dài hình chỉ đầu nhuỵ màu trắng kem có lông rung các tuyến trên bầu thẳng dài 4 mm Tuyến trên bầu 2 dài 0 5 cm màu trắng kem Quả nang hình trứng 3 cạnh khó thấy màu hơi vàng da_cam Hạt nhiều hình trứng 4 5 3 3 5 mm màu đen tới đỏ bóng nhẵn áo_hạt màu trắng dài 6 6 5 mm xé rách thành 8 12 thuỳ ở đầu Ra hoa tháng 4 12 tạo quả tháng 5 tháng 3 năm sau Z neotruncatum có đặc_điểm hình_thái giống với Z zerumbet loài phân_bố rộng từ Ấn_Độ đến Thái_Lan Trung_Quốc Campuchia Lào và Việt_Nam Tuy_nhiên lưỡi bẹ dài 0 3 1 2 cm thuỳ giữa cánh môi dạng lưỡi bẹ và các thuỳ bên cánh môi không rõ rất ngắn 3 mm của Z neotruncatum là các đặc_điểm khác_biệt so với Z zerumbet với lưỡi bẹ dài hơn 1 5 2 cm thuỳ giữa cánh môi hình_tròn hay hình trứng ngược các thuỳ bên hình trứng dài khoảng 1 cm và chẻ đến đáy Z neotruncatum cũng giống với Z phumiangense ở Thái_Lan lá_bắc xanh với mép trong mờ bao_phấn đính đáy và bầu nhuỵ nhẵn_nhụi nhưng phân_biệt với loài sau ở chỗ có lá hình mác hẹp ống đài trong và đỉnh cắt cụt thuỳ tràng bên không rõ bao_phấn gần như không cuống thò ra ngoài cánh môi
Zingiber neotruncatum