Ngoi_Ngoi_Solanum verbascifolium hay Solanum erianthum còn gọi là La_La rừng Cà hôi Cà lông Cà hoa lông Chìa bôi chìa_vôi Phô hức Cây khoai_tây Cà_Mullein_Cà nhung Salavadora là một loài thực_vật có hoa thuộc chi Cà_Solanum và họ cùng tên Solanaceae Phân loài Cây_Ngoi có tên khoa_học là S verbascifolium hay S erianthum Nó thuộc phân chi của chi Cà gọi là Brevantherum_Tên khoa_học erianthum bắt_nguồn từ các từ của tiếng Hy_Lạp là ἔριον erion có nghĩa là len ám_chỉ lớp lông nhung mịn giống như len phủ trên cây và ἄνθος anthos có nghĩa là hoa điều này có nghĩa là hoa của cây Ngoi có phủ nhiều lông nhung Mô_tả Ngoi là một cây_bụi thường xanh có tốc_độ sinh_trưởng nhanh Cây cao thân thẳng có vỏ màu nâu trơn đường_kính nhánh lá phủ nhiều lông len hình sao Lông cũng bao_phủ nhiều bộ_phận khác của cây như quả lá đầu cành và cuống lá khi vò toả ra mùi nhựa_đường Tán cây xoè rộng và dẹt ở ngọn cây Gỗ mềm và dòn dễ vỡ nhưng thân cành cũng đủ khoẻ cho các loài chim như chachalaca Rễ vò nhuyễn sinh ra mùi phảng_phất như mùi khoai_tây luộc Lá đơn mọc đối hình trái_xoan dài 12 37 cm rộng 6 11 cm thuôn nhọn ở 2 đầu khi vò toả ra mùi hương như mùi hồng_bì cuống dài 2 5mm Cụm hoa hình xim phân thành hai ngả mọc ở đầu cành hay kẽ lá và có đường_kính mang nhiều hoa lưỡng tính Hoa mẫu năm hình chuông tràng màu trắng xẻ thành năm thuỳ mỗi hoa có 5 nhị mang bao_phấn màu vàng bộ nhuỵ gồm 2 lá noãn dính nhau tạo thành bầu trên 2 ô mỗi ô nhiều noãn Quả mọng màu vàng khi chín đường_kính chứa nhiều hạt có nhiều vân mạng đường_kính 1 2 mm Quả được nhiều loài chim và gặm_nhấm ưa_thích góp_phần đáng_kể cho việc phát_tán hạt cây đi nhiều nơi Mùa hoa tháng 3 6 quả 7 10 Phân_bổ Ngoi là loài bản_địa ở châu_Mỹ cụ_thể là ở những khu_vực phía Nam của Hoa_Kỳ lục_địa nam Florida và Thung_lũng Rio_Grande tại Texas_Bahamas_México_Trung Mỹ vùng Caribê và phía Bắc của Nam_Mỹ bao_hàm cả quần_đảo Galápagos_Nó được tin rằng đã được đưa vào Philippines bởi người Tây_Ban_Nha vào thế_kỷ 16 từ đó phân_tán ra khu_vực Malesia_Úc và lục_địa châu_Á Nó cũng có_thể được du_nhập vào Tây_Phi từ vùng Caribê thông_qua việc buôn_bán nô_lệ châu_Phi_Tuy nhiên nó không hiện_hữu ở phần_lớn khu_vực Nam_Mỹ_Hiện nay cây được đánh_giá là có phạm_vi phân_bổ khắp các miền nhiệt_đới trên trái_đất Tại Việt_Nam cây mọc hoang ở nhiều nơi thường gặp rải_rác ở bãi đất hoang bụi rậm ven rừng có nhiều ở các tỉnh phía Bắc như Hà_Giang Cao_Bằng Hoà_Bình Lạng_Sơn và cả Hà_Nội Cây mọc ở nhiều độ cao khác nhau từ ngang mực nước_biển cho tới độ cao ở nhiều loại môi_trường và ổ sinh_thái khác nhau bao_gồm vùng_ven sông rừng khô và rừng ẩm Nó thường mọc ở những nơi có nhiều nhiễu_loạn về mặt điều_kiện môi_trường tỉ_như_vệ đường cánh đồng và đất hoang đôi_khi bị xem là loài thực_vật xâm_hại Ngoi có khả_năng tốt trong việc chiếm_lĩnh những khoảng rừng trống xảy ra sau khi một cây lớn bị ngã đổ và cũng là một loài tiên_phong có khả_năng nhanh_chóng chiếm_lĩnh khu đất bạc_màu thoái_hoá tại các vùng mỏ cũ Công_dụng Y_học Ngoi có vị đắng_cay tính ấm có tác_dụng thanh nhiệt tiêu sưng viêm giảm đau thu liễm sát_khuẩn Thành_phần hoá_học chứa salasonin solamaegin salosodin 0 26 solaverbascin 0 01 solaverin I II III solaverol A B Lá_Ngoi còn chứa flavonoit tinh_dầu chủ_yếu là carryophylen và germacren D Một_số chất hoá_học phân_lập được từ thân Ngoi là dẫn_chất cinnamit N p hydroxyphenylethyl p coumaramtd và axit vanillic Ngoài_ra glycoalcaloid từ cây Ngoi 0 37 trong lá có tác_dụng chống oxy_hoá bảo_vệ gan chống viêm cấp Các flavonoit trong lá Ngoi có tác_dụng kháng vi_khuẩn gram dương và kháng các loài nấm Aspergillus flavus Candida albicans Theo các nghiên_cứu thực_nghiệm cao chiết toàn_phần bằng ethanol 400 từ lá cho kết_quả gây độc liều LD50 là 185g dược_liệu kg thể_trọng động_vật thí_nghiệm Phân_đoạn glycoalcaloitTP có hoạt_tính chống oxy_hoá tốt nhất 31 49 còn phân_đoạn ethyl acetat có hoạt_tính chống oxy_hoá 22 92 Đồng_thời phân_đoạn glycoalcaloidTP và phân_đoạn nước còn lại liều tương_đương 10g dược_liệu kg thể_trọng ngày có tác_dụng chống viêm cấp Tác_dụng mạnh nhất ở thời_điểm sau khi gây phù 3 giờ và 4 giờ tHí_nghiệm trên ruột chuột_lang cô_lập cho thấy Phân_đoạn glycoalcaloidTP và phân_đoạn nước còn lại ở nồng_độ 0 15 và 0 30 đều có tác_dụng tăng trương_lực cơ Phân_đoạn ethyl acetat có tác_dụng giãn trương_lực cơ Trong dân_gian lá cây được dùng đắp ngoài chữa sưng viêm mưng mủ ung_nhọt lở_loét vết rắn cắn té ngã tổn_thương lòi_dom khí_hư ở phục nữ tiểu đục làm_thuốc điều_kinh và chứng rối_loạn niệu_đạo Nước rễ sắc uống chữa đau dạ_dày phong_thấp tê bại bệnh_bạch_cầu mạn_tính Tuy_nhiên do có chứa độc_tính lá Ngoi có_thể gây sẩy_thai và vì_vậy không dùng cho phụ_nữ mang thai Tại Trung_Quốc đôi_khi Ngoi được dùng để chữa sang thủng độc thấp sang đau lưng gãy xương ngoại_thương cảm_nhiễm phong_thấp tê đau đòn ngã ứ đau ngoại_thương xuất_huyết tiêu_chảy ở trẻ_em sa tử_cung Ở Ấn_Độ Ngoi được sấy khô tán bội khi dùng thì thêm nước tạo thành bột nhão để đắp trị viêm ngoài da và chữa bỏng lửa Ở Malaysia toàn cây Ngoi được dùng nấu nước tắm cho phụ_nữ sau khi sinh_đẻ Lá tươi hơ nóng hoặc giã nát đắp lên hai thái_dương chữa nhức đầu Nước sắc của rễ uống trị rối_loạn tiêu_hoá sau bữa ăn hoặc các cơn đau dữ_dội trong người Ở Papua_New_Guinea cây uống trị đau dạ_dày dùng ngoài trị ngứa da và phát_ban Ở quần_đảo_Solomon dịch ép lá dùng làm nước súc trị đau miệng Trong thú_y lá Ngoi thái nhỏ để nhỏ vào lỗ mũi ngựa trị sổ_mũi Lĩnh_vực khác Lá_Ngoi được sử_dụng ở Philippines để tẩy dầu_mỡ ra khỏi chén dĩa Quả_Ngoi có độc đối_với người có_thể gây ra các chứng nhức đầu vọp_bẻ nôn_mửa tuy_nhiên nó cũng là một thành_phần thường thấy trong một_số trong món ăn Đông_Nam_Á_Trong ẩm_thực Nam_Ấn_Độ quả Ngoi là một thành_phần của cà_ri Cây_Ngoi cũng được dùng làm_thuốc độc tẩm mũi_tên tại các quốc_gia châu_Á vùng nhiệt_đới Tại các nước vùng Caribê cây được trồng làm cảnh hoặc dùng làm cây tạo bóng_râm cho các loại cây cà_phê sinh_trưởng trong bóng_râm Tham_khảo BULLET Bài viết Cây_Ngoi của BS Huỳnh_Ngọc_Tựng trên tạp_chí Thuốc Sức_khoẻ số 433 ngày 1 tháng 8 năm 2011 trang 18 BULLET Solanum erianthum tại Trung_tâm Dữ_liệu Thực_vật Việt_Nam BULLET Solanum verbascifolium tại Viện Dược_liệu Quốc_gia Việt_Nam
Ngoi