Vệ_Linh công Vệ_Linh công chữ Hán_衛靈公 493 TCN trị_vì 534 TCN 493 TCN tên thật là Vệ_Nguyên_衛元 là vị vua thứ 28 của nước Vệ chư_hầu nhà Chu trong lịch_sử Trung_Quốc Vệ_Linh công nối_ngôi quốc quân từ năm 534 TCN từ phụ_thân là Vệ_Tương công Dưới thời trị_vì của ông quốc lực nước Vệ được phục_hồi phần_nào sau các cuộc tranh_chấp quyền_bính trong nội_bộ công thất từ các triều vua trước Ban_đầu Linh công_thần phục nước Tấn đang nắm quyền bá_chủ ở Trung_Nguyên nhưng về sau khi Tấn suy_yếu thì chuyển sang ủng_hộ nước Tề đang cường_thịnh Những năm cuối đời ông theo giúp Tề_Cảnh công trong các chiến_dịch quân_sự ở các nước khác và giành được một_số lãnh_thổ nhất_định và có lần mời Khổng_Tử đến giúp_việc triều_chính cho mình nhưng không được Khổng_Tử chấp_nhận Linh công bị sử_sách coi là một ông vua tham_lam và vô_đạo Ở trong cung ông sủng_ái Phu_nhân Nam_Tử Nam_Tử bị cho là có những hành_vi dâm_loạn khiến Thế_tử Khoái_Hội oán_giận muốn giết đi Kết_quả Linh công đuổi Khoái_Hội ra nước_ngoài Sau khi Linh công mất con của Khoái_Hội là Triếp được lập lên làm Vệ_Xuất công Khoái_Hội cũng từ nước Tấn đưa quân về tranh ngôi với con trai gây ra cuộc nội_chiến cha_con trong nhiều năm sau đó đẩy nước Vệ lún sâu vào con đường loạn_lạc suy_vong Thân_thế Vệ_Nguyên là con trai của Vệ_Tương công vua thứ 27 của nước Vệ mẹ là bà thị ngự tên là Chu_Ấp_Ngoài_Vệ Nguyên Chu_Ấp còn có với Vệ_Tương công một người con trai lớn_tuổi hơn là công_tử Trập_Mạnh_Trập_Chu Ấp khi mang thai lần thứ hai thì nằm_mộng thấy một đứa trẻ tự_xưng là Khang_Thúc tổ_tiên nước Vệ nói mình sẽ đầu_thai làm con bà và muốn được đặt tên là Nguyên Người thiếp đem việc này nói với Vệ_Tương công Vệ hầu cho là ý trời nên khi đứa trẻ ra_đời bèn đặt tên là Nguyên Tương phu_nhân là Khương thị Tuyên_Khương không có con còn huynh_trưởng của Cơ_Nguyên là công_tử Trập cũng do Chu_Ấp sinh ra có tật ở chân nên không_thể nối_nghiệp vì_thế ông được lập làm Thế_tử Tháng 8 năm 535 TCN Vệ_Tương công qua_đời Thế_tử Nguyên lên_ngôi vua tức Vệ_Linh công Thời_kì đầu Thần_phục nước Tấn_Ngay sau khi Vệ_Tương công vừa mất các đại_phu nước Tấn bàn với nhau phải cư_xử tử_tế với tự_quân của Vệ vì_thế họ cử Hiến_Vệ sai điếu tang và trả lại cho Vệ các đất Thích_Điền_Cho nên những năm đầu vị trị Vệ_Linh công_thần phục nước Tấn_Năm 530 TCN ông cùng Tề hầu và Trịnh bá sang nước Tấn triều_kiến Tấn hầu Năm 529 TCN Vệ_Linh công đến dự hội chư_hầu do Tấn_Chiêu công tổ_chức cùng các nước Tống_Lỗ_Trịnh_Tào Cử_Chu_Đằng_Tiết Kỷ_Tiểu_Châu ở đất Bình_Khưu thuộc Vệ_quốc Loạn_Tề_Báo_Công_Mạnh_Trập tức công_tử Trập anh Vệ hầu có hiềm_khích với bọn Tề_Báo_Bắc_Cung Hỷ và Chử_Sự_Phố_Ba người này bèn liên_minh với công_tử Chiêu người có tư_tình với Tương phu_nhân Khương thị mưu giết Công_Mạnh_Trập_Tháng 6 năm 522 TCN nhân lúc Vệ_Linh công đang du_hành tới ấp Bình_Thọ người_nhà họ Tề_Báo chặn đánh ở ngoài cửa Cái_Hoạch và giết chết Công_Mạnh_Trập_Vệ Linh công được tin có biến_động bèn lên ngựa vào thành qua cửa Duyện_Môn_Khi xe vua về tới cung vua truyền cho lấy các đồ quý trong cung_thất rồi bỏ chạy khỏi thành Khi xe qua đất nhà họ Tề dù Linh công đã tỏ ý không muốn đánh nhau nhưng người họ Tề vẫn cố_tình bắn vào vua may có người tuỳ_tùng là Công_Nam_Sở đứng ra đỡ Người_dân trong kinh thấy Vệ hầu bỏ chạy cũng xách hành_lý đi theo Vệ hầu sau đó ngự tại đất Tử_Điều thuộc Vệ_quốc Giữa lúc đó vua Tề sai công tôn Thanh đến Vệ lễ sính nghe tin biến_động bèn đổi hướng chạy sang đất Tử_Điều để gặp Vệ hầu Vệ hầu muốn gặp riêng sứ Tề để nhờ viện_binh nhưng sứ Tề không dám gặp chỉ tặng cho ông một con ngựa tốt Lúc này ở trong kinh_thành lại có biến_động mới Bắc_Cung_Hỷ trở giáo giết cả nhà họ Tề rồi cho đón Vệ_Linh công trở_lại kinh_sư Vua_Vệ sau khi vào thành thì kí minh_ước với họ Bắc_Cung ở sông Bành_Tháng 8 năm đó bọn công_tử Chiêu_Chủ sự Phố đều bỏ trốn tới Tấn quốc Tháng nhuận năm đó Vệ_Linh công ép chết đích_mẫu là Khương thị và đốt lăng_mộ của nhà họ Tề_Thời kì giữa Năm 521 TCN họ Hoa họ Hướng nước Tống nổi_dậy chống nhau với Tống công Vệ hầu điều quân hợp với các nước Tấn_Tào cứu vua Tống đánh họ Hoa_Họ_Hoa trốn sang nước Sở Năm 517 TCN Lỗ_Chiêu công mâu_thuẫn với các họ quý_tộc trong nước bị Quý tôn Ý Như đuổi phải bỏ chạy sang nước Tề_Năm 516 TCN Vệ_Linh công và Tống_Cảnh công_sai sứ sang Tấn đề_nghị nước Tấn giúp Lỗ_Chiêu công về nước trị_tội họ Quý_Nhưng đại_phu họ Quý nước Lỗ sai sứ sang đút_lót cho đại_phu họ Phạm để nước Tấn đừng giúp Lỗ hầu Các quan khanh đại_phu tâu với Tấn hầu rằng họ Quý không có lỗi Vì_vậy nước Tấn bãi_binh Năm 506 TCN quốc quân nước Sái là Chiêu hầu vì oán_hận nước Sở đòi tiền hối_lộ của mình nên gửi con_tin cho Tấn hầu xin Tấn giúp đánh Sở Vệ_Linh công được hiệu_triệu từ nước Tấn cùng với Lỗ công Lưu_Quyền quan nhà Chu_Tống công Sái hầu Trần tử Trịnh bá Hứa nam Tào bá Cử_tử Châu tử Đốn tử Hồ tử Đằng tử Tiết bá Kỉ bả Tiểu_Châu tử và đại_phu Quốc_Hạ của nước Tề đến đất Thiệu_Lăng bàn việc thảo phạt Sở quốc Đại_phu nước Tấn là Tuân_Dần lại đòi nước Sái hối_lộ nhưng không được bèn bãi_binh rút về Từ đó nước Tấn mất tín_nhiệm của bá_chủ với chư_hầu Tháng 5 cùng năm chư_hầu lại hội_họp ở Cao_Dữu_Đại phu của Vệ_quốc là Tử_Hàng_Kính tử nói với Vệ_Linh công hãy đưa Chúc Đà hầu vua tới hội Linh công đồng_tình Chúc Đà nói rằng nhiệm_vụ của mình khi có việc quân_sự mới đi theo phò vua còn những việc khác thì không có quyền rời khỏi nước Linh công vẫn đòi Chúc Đà phải đi Khi xếp thứ_tự sáp huyết các đại_phu của Tấn lấy nước Sái đứng trên nước Vệ_Vệ hầu bảo Chúc Đà kêu với Trành_Hoằng quan nhà Chu thì được trả_lời là do tổ nước Sái_Sái_Thúc là anh của tổ nước Vệ_Khang_Thúc_Chúc Đà viện_dẫn lại rằng người quân_tử chỉ chuộng đức chứ không chuộng ngôi_thứ vả_lại xưa kia Sái_Thúc giúp nhà Thương phản nhà Chu_Trành_Hoằng bằng_lòng nói với Lưu_Quyền quan nhà Chu và Phạm_Ưởng nước Tấn để Vệ hầu đứng trên Sái hầu Năm 504 TCN Lỗ_Định công đem quân đánh nước Trịnh chiếm được đất Khuông_Trên đường rút_lui tướng Lỗ là Dương_Hổ không thông_báo với Vệ_Linh công mà hành_quân gần kinh_đô nước Vệ_Vệ_Linh công tức_giận sai Di_Tử_Hà truy_kích quân Lỗ Sau nhờ có đại_phu nước Vệ là Công thúc Văn tử hoà_giải Vệ_Linh công mới lui quân giảng_hoà với Lỗ_Thời kì cuối Thân_Tề phản Tấn_Mùa thu năm 503 TCN Vệ_Linh công có ý_muốn bỏ Tấn theo Tề nhưng các đại_phu đều khuyên_can_Vệ hầu bèn dàn_cảnh sai Bắc_Cung_Kết xuất sứ Tề quốc rồi bí_mật nhắn với người Tề hãy làm bộ bắt sống Kết rồi lấy đó uy_hiếp Vệ_Vì thế Vệ và Tề hội minh ở đất Sa_Tháng 7 năm 502 TCN tướng Tấn là Phạm_Ưởng nghe tin Vệ và Trịnh hội thề với Tề bèn đem quân đánh cả hai Vệ_Linh công phải cùng với Tấn thề tại đất Chuyên_Trạch_Bên_Tấn Thiệp_Đà và Thành Hà đứng ra cắt máu cùng với vua Vệ_Người_Vệ xin cầm cái tai trâu Thành Hà nói Đến khi sắp sáp huyết Thiệp_Đà nắm lấy tay Vệ_Linh công ấn vào thùng máu ngập đến cổ_tay mới thôi Trước thái_độ đó của người Tấn_Vệ hầu vô_cùng phẫn_nộ Khi về nước ông đem chuyện muốn phản nước Tấn nói với quần_thần Vì sợ các đại_phu phản_đối nên đã doạ sẽ thoái_vị nhưng các đại_phu vẫn không nghe Vua nói người Tấn còn muốn lấy con mình và con_cái đại_phu làm con_tin các đại_phu vẫn đồng_ý gửi con_tin_Vệ hầu theo lời Vương_tôn Cố bắt luôn cả chon bọn công_thương cùng đi làm con_tin Đến ngày đi vua mới họp dân lại và nói khích cho người_dân ý_muốn phản Tấn_Cho nên Vệ huỷ_bỏ lời minh_ước Phạm_Ưởng bèn liên_hợp với nước Thành cùng nhau đánh Vệ nhân_tiện đánh cả Trịnh_Tháng 9 các đại_phu họ Quý và Trọng của Lỗ cùng đến xâm Vệ_Vệ_Linh công bèn cùng với Trịnh_Hiến công_hội họp ở Khúc_Bộc cùng bàn với chống quân Tấn_Mùa thu năm 501 TCN Vệ_Linh công cùng Tề_Cảnh công đóng quân tại Ngũ thị chuẩn_bị đánh nước Tấn chiếm Di_Nghi rồi tấn_công sang đất Trung_Mâu_Quân_Tấn có hơn 1000 chiến xe ở Trung_Mâu_Quan đất Trung_Môn là Chư sự Phố trước từng làm quan ở Vệ đánh_giá vua Vệ đang ở trong quân chưa chắc thắng được Vệ và xin chuyển_hướng đánh vào cánh quân Tề đẩy lui quân Tề ra khỏi Trung_Môn_Tề_Cảnh công lui quân tặng cho Vệ_Linh công 3 ấp Chước_Di và Mạnh_Mùa hạ năm 500 TCN tướng của Tấn là Triệu_Ưởng đánh Vệ để báo_thù trận Di_Nghi nhưng không thắng người Tấn hỏi Vệ vì sao lại huỷ_bỏ minh_ước phía Vệ trả_lời là nguyên_do Thành Hà và Thiệp_Đà_Người_Tấn bèn bắt Thiệp_Đà để cầu_hoà với Vệ phía Vệ không chịu Sau đó phía Tấn giết Thành Hà còn Thiệp_Đà trốn sang nước Yến_Mùa đông năm đó Vệ hầu lại cùng với tướng Trịnh_Du_Tốc hội minh với Tề hầu ở đất An_Phủ_Mùa hạ năm 498 TCN Công_Mạnh_Khu nước Vệ đánh nước Tào lấy được đất Giao Tháng 5 năm 496 TCN Vệ_Linh công cùng Lỗ_Định công và Tề_Cảnh công_hội chư_hầu ở đất Khiên_Năm 497 TCN Tề và Vệ lại đánh Tấn đóng quân ở đất Cúc_Thị_Tề hầu muốn bắt Vệ hầu lên cùng xe với mình nên giả_cách sửa_soạn chiến xe có đầy_đủ giáp cụ nói_dối là quân Tấn đánh tới rồi nói với Vệ_Linh công rằng xe của quý quân chưa sửa_soạn và hãy lên xe với mình rồi đánh roi cho ngựa chạy khi biết quân Tấn thực không tới thì mới dừng lại Năm đó vì cớ Tào không chịu theo Tề phản Tấn_Vệ lại cử quân đánh Tào_Bấy giờ Vệ_Linh công dùng binh liên_miên không chú_tâm vào việc chánh_trị cho_nên đất_nước luôn có chiến_tranh Biến_loạn trong cung_thất Đại_phu nước Vệ là Công_Thúc_Văn tử chết con là Công thúc Tuất lên thế_tập Vì nhà họ Công_Thúc giàu_sang nên Linh công thấy ghét Năm 497 TCN Công thúc Tuất muốn triệt bỏ bè_đảng của Linh phu_nhân Nam_Tử người Tống quốc sinh ra Thái_tử Khoái_Hội_Phu nhân buộc_tội Công_Thúc_Tuất làm_loạn Vệ_Linh công đuổi hết bè_đảng của Tuất ra nước_ngoài không lâu sau đại_phu khác là Bắc_Cung_Kết cũng phải bỏ trốn sang Lỗ_Linh phu_nhân Nam_Tử mẹ của Thế_tử Khoái_Hội khi còn ở Tống quốc từng bị đồn có tư_thông với anh ruột là Tống_Triều_Năm 496 TCN Vệ_Linh công mời Tống_Triều sang nước Vệ người trong nước đều dị_nghị chê_cười Khoái_Hội nghe được rất bất_bằng bèn bàn với thủ_hạ là Hí_Dương_Tốc giết bà Nam_Tử Khi vào yết_kiến Nam_Tử Khoái_Hội_mấy lần ra_hiệu nhưng Hí_Dương_Tốc không động thủ Nam_Tử thấy vậy lo_sợ biết Khoái_Hội muốn hại mình liền mách với Linh công Khoái_Hội vội bỏ trốn sang nước Tống rồi lại sang nước Tấn nương_nhờ Triệu_Ưởng quan thượng khanh họ Triệu_Về sự_kiện này kinh Xuân_Thu cho rằng việc_làm của Khoái_Hội rất đáng nghi vì giả_sử có tâm giết phu_nhân thì chả nhẽ lại không sợ mang_tiếng bất_hiếu và mất đi địa_vị Thế_tử và cho rằng thực_tế Khoái_Hội chỉ đem lời can_ngăn Phu_nhân mà Phu_nhân do tức_giận mới giả_cách nói_dối Khoái_Hội muốn giết mình mượn tay nhà_vua trừ đi hoạ miệng Sau khi Khoái_Hội chạy khỏi Linh công đuổi luôn quan Chánh khanh Công_Mạnh vì nghi ông ta là đồng_đảng của Khoái_Hội_Qua đời Năm 496 TCN họ Phạm và họ Trung_Hàng nước Tấn tranh_chấp quyền_lực với 4 họ thượng khanh khác Vệ_Linh công bèn cùng với Tề hầu và Lỗ công_hội minh ở đất Khiên và Can_Hầu lại bàn việc cứu họ Phạm đã bị vây 3 năm Quân 4 nước Tề_Lỗ_Vệ và Tiển_Ngu chiếm được Cức_Bồ cho họ Phạm tuy_nhiên không lâu sau khi Linh công mất họ Phạm vẫn bị tiêu_diệt Mùa xuân năm 493 TCN Vệ_Linh công đi tuần_du ở đất Giao mang theo người con_nhỏ là Vệ_Dĩnh tự Tử_Nam được ông yêu_quý_Vệ hầu vốn giận Khoái_Hội bỏ trốn nên muốn lập Dĩnh làm Thế_tử nhưng Dĩnh từ_chối Tháng 4 cùng năm Vệ_Linh công qua_đời Ông ở ngôi 42 năm không rõ bao_nhiêu tuổi Phu_nhân Nam_Tử muốn theo di ý ông lập Vệ_Dĩnh làm vua nhưng Dĩnh không chịu và đề_nghị lập con Khoái_Hội là Vệ_Triếp vẫn đang ở nước Vệ_Người nước Vệ bèn lập Triếp lên_ngôi vua tức Vệ_Xuất công Tháng 10 cùng năm triều_đình làm lễ an_táng cho Vệ_Linh công Sau khi Vệ_Linh công qua_đời Triệu_Ưởng đem quân giúp thế_tử Khoái_Hội chiếm Thích_Ấp để giao_tranh với Vệ_Xuất công Vệ_quốc liên_tiếp xảy ra nội_loạn và lệ_thuộc vào Tấn quốc thế_lực ngày_một suy_yếu Dật sự Di_Tử_Hà_Vệ Linh_Công đã từng tin_yêu Di_Tử_Hà một thanh_niên khôi_ngô tuấn_tú phong cho làm đại_phu Theo luật_pháp nước Vệ kẻ dùng xe của vua sẽ phải bị chặt chân Một ngày mẹ Tử_Hà bị bệnh Tử_Hà giả mệnh quốc quân tự_ý lấy xe của ông về thăm mẹ Linh công biết chuyện chẳng_những không phạt mà_còn khen là người có_hiếu Lần khác Di_Tử_Hà cùng Vệ_Linh công thăm hoa_viên thấy có quả đào ngon bèn tự_ý hái ăn trước mặt vua ăn không hết thì đem phần cắn dở đút vào miệng vua Linh công cũng khen Tử_Hà thật yêu ta Quên cái miệng của mình mà nhớ đến ta Dân_gian gọi mối tình giữa Vệ_Linh công là tình chia đào dư đào đoạn tụ Sau đó Vệ hầu có lần dùng roi đánh Tử_Hà_Tử_Hà từ đó ít lên triều_kiến Vệ_Linh công hỏi quan đại_phu Chúc Đà_Chúc_Đà gièm_pha với Linh công rằng Di_Tử_Hà có lòng oán_hận ông Từ đó ông bắt_đầu xa_lánh Tử_Hà_Một đại_phu khác là Sử_Ngư bất_bình với việc Di_Tử được trọng_dụng và tiến_cử người hiền là Cừ_Bá_Ngọc_Vệ hầu ban_đầu không nghe Ít_lâu sau Sử_Ngư chết người_nhà không hạ táng lại khuyên ngăn nhà_vua Ngày qua đi Di_Tử_Hà mỗi ngày một già và xấu không còn được Vệ hầu yêu_quý lại phạm_tội Vệ_Linh công lại nghe theo lời Sử_Ngư trọng_dụng Cừ_Bá_Ngọc rồi trị_tội trộm xe và tự_ý ăn đào trước_đây của Tử_Hà nói Nó đã có lần tự_tiện đi xe_ngựa của ta lại có lần bắt ta ăn quả đào thừa của nó Rồi đuổi ra khỏi cung Tiếp_đón Khổng_Tử_Năm 496 TCN Khổng_Tử từ Lỗ đến nước Vệ_Vệ_Linh công tiếp_đãi Khổng_Tử_Khổng_Tử ở Vệ được hơn một tháng thì Vệ_Linh công cho đòi vào gặp Lúc Vệ hầu đi chơi thì cho Tiểu quân phu_nhân Nam_Tử ngồi cùng xe có hoạn_quan Ung_Cừ kéo xe chỉ cho Khổng_Tử ngồi xe thứ Khổng_Tử than Vệ hầu yêu đức không như yêu sắc Sau đó từ_tạ đi khỏi nước Vệ để đến nước Tào Sau này Linh công cho triệu lại Khổng_Tử và hỏi Ngài về việc chiến_trận Khổng_Tử đáp Sự_kiện này gọi là Vệ_Linh công vấn trận ư Khổng_Tử_Sở dĩ Đức Khổng_Tử không bàn về chiến_trận cho Vệ_Linh_Công nghe bởi_vì cho ông là vua vô_đạo sợ nói về thuật chiến_đấu chính là chắp thêm cánh cho hổ thì nguy_hiểm Hôm sau Vệ_Linh_Công đang nói_chuyện với Khổng_Tử thấy con ngỗng_trời bèn ngẩng đầu lên nhìn sắc mặt có_vẻ không để_ý gì đến Khổng_Tử_Khổng_Tử lại bỏ đi đến nước Trần_Đánh giá Khổng_Tử đối_đáp với đại_phu nước Lỗ là Quý tôn Phì nói Vệ_Linh công là ông vua vô_đạo Quý tôn Phì nói nếu_như vô_đạo thì sao lại không mất ngôi vua Khổng_Tử đáp rằng sở_dĩ như_vậy là do ông vua vô_đạo mà biết dùng người Tư_Mã Thiên trong Sử_ký có lời bình_luận về mối quan_hệ của Vệ_Linh công và Di_Tử_Hà như sau Việc_làm của Di_Tử không khác nhưng lần trước được khen là hiền lần sau lại phạm_tội đó là vì lòng yêu ghét hết_sức thay_đổi Cho_nên được nhà_vua yêu thì cái khôn của mình càng làm cho mình được thân bị nhà_vua ghét thì cái tội của mình càng làm cho mình bị ruồng_bỏ Gia_quyến BULLET Cha Vệ_Tương công BULLET Mẹ Thị ngự Chu_Ấp_BULLET_Anh em Công_Mạnh_Trập_BULLET Vợ Nam_Tử 479 TCN con gái Tống_Bình công BULLET Con_cái BULLET Vệ_Bá_Cơ 477 TCN lấy Khổng_Văn tử sau thông_gian với Hồn_Lương_Phu_BULLET Vệ_Khoái_Hội 478 TCN tức Vệ_Hậu_Trang công BULLET Vệ_Kiềm tức Vệ_Điệu công BULLET Vệ_Khởi_BULLET_Vệ Dĩnh tự Tử_Nam_Xem thêm BULLET Vệ_Tương công BULLET Vệ_Trang công BULLET Vệ_Xuất công BULLET Di_Tử_Hà_BULLET Tề_Cảnh công BULLET Khổng_Tử_BULLET_Nam Tử_Tham khảo BULLET Sử_ký Tư_Mã Thiên thiên BULLET Vệ_Khang_Thúc thế_gia BULLET Lão Tử_Hàn_Phi liệt_truyện BULLET Tống_Vi tử thế_gia BULLET Phương_Thi_Danh 2001 Niên_biểu lịch_sử Trung_Quốc Nhà_xuất_bản Thế_giới BULLET Khổng_Tử 2002 Xuân_Thu tam truyện tập 4 5 Nhà_xuất_bản TP Hồ_Chí_Minh BULLET Sách Hàn_Phi tử thiên Thuyết nan BULLET Nguyễn_Hiến_Lê 2003 Khổng_Tử_Luận ngữ Nhà_xuất_bản Văn_học BULLET Lý_Minh_Tuấn 2010 Tứ_thư bình giải Nhà_xuất_bản Tôn_giáo BULLET Hinsch_Bret 1990 Passions of the Cut_Sleeve_Published by the University of California_Press
Vệ_Linh công