Lịch_sử tư_tưởng kinh_tế Lịch_sử tư_tưởng kinh_tế là lịch_sử của các nhà_tư_tưởng và học_thuyết kinh_tế chính_trị và kinh_tế_học từ thời cổ_đại đến ngày_nay Lịch_sử tư_tưởng kinh_tế gồm nhiều trường_phái tư_tưởng kinh_tế khác nhau Các tác_gia Hy_Lạp cổ_đại như triết_gia Aristotle xem_xét những ý_tưởng về nghệ_thuật đạt được sự giàu_có và nêu ra câu hỏi liệu tài_sản tốt nhất là nên nằm trong tay cá_nhân hay công_cộng Vào thời Trung_cổ các học_giả như Thomas_Aquinas tranh_luận rằng các doanh_nghiệp có nghĩa_vụ về mặt đạo_đức phải bán hàng_hoá ở mức giá công_bằng Triết_gia người Scotland_Adam_Smith thường được trích_dẫn là cha_đẻ của kinh_tế_học hiện_đại bởi tác_phẩm kinh_điển của ông Sự giàu_có của các quốc_gia Những ý_tưởng của ông được xây_dựng dựa trên công_trình của những người đi trước trong thế_kỷ 18 Cuốn sách của ông xuất_hiện vào thời_kỳ ngay trước cuộc cách_mạng_công_nghiệp Anh và gắn với nhiều thay_đổi lớn trong nền kinh_tế Những người tiếp_nối của Smith bao_gồm các kinh_tế_gia kinh_điển như linh_mục Thomas_Malthus_Jean_Baptiste Say_David_Ricardo và John_Stuart_Mill_Họ tìm_hiểu cách mà các giai_cấp địa_chủ tư_bản và người lao_động sản_xuất và đóng_góp vào sản_lượng quốc_gia và mô_hình_hoá các ảnh_hưởng của dân_số và thương_mại quốc_tế Tại London_Karl_Marx đã nghiên_cứu hệ_thống tư_bản_chủ_nghĩa mà ông cho rằng có bản_chất là sự bóc_lột giá_trị_thặng_dư Từ khoảng năm 1870 các kinh_tế_gia tân_cổ_điển tìm cách xây_dựng kinh_tế_học dựa trên toán_học và khoa_học thống_kê tách_biệt ra khỏi chính_trị Sau những cuộc_chiến vào đầu thế_kỷ 20 John_Maynard_Keynes dẫn_đầu một học_thuyết cổ_suý cho sự can_thiệp của chính_quyền vào các vấn_đề kinh_tế bằng chính_sách tài_khoá để kích_thích nhu_cầu và tăng_trưởng Khi thế_giới chia_rẽ giữa những nước tư_bản_chủ_nghĩa thế_giới thứ nhất cộng_sản_chủ_nghĩa thế_giới thứ hai và các nước nghèo thế_giới_thứ ba sự thống_nhất thời hậu_chiến cũng đổ_vỡ Những kinh_tế_gia như Milton_Friedman và Friedrich von Hayek cảnh_báo về việc chính_phủ can_thiệp quá nhiều và tập_trung vào những học_thuyết về sự thịnh_vượng có_thể đạt được thông_qua chính_sách tiền_tệ và giảm bớt luật_lệ cũng như can_thiệp Những chính_sách Keynes bắt_đầu thất_thế từ những năm 1970 với sự xuất_hiện của cái gọi là trường_phái tân_cổ_điển với những nhà lý_luận chủ_đạo như Robert_Lucas và Edward_Prescott_Những nhà_kinh_tế học Keynes mới phản_bác lại và gây ra một cuộc tranh_luận kéo_dài trong kinh_tế_học vĩ_mô Những nhà_kinh_tế học phát_triển như Amartya_Sen và kinh_tế_học thông_tin như Joseph_Stiglitz cũng giới_thiệu các ý_tưởng mới đối_với tư_tưởng kinh_tế Tư_tưởng kinh_tế sơ_khai Những cuộc trao_đổi sớm nhất về kinh_tế_học có từ thời cổ_đại Khi đó và cho tới cuộc cách_mạng_công_nghiệp kinh_tế_học không phải là một ngành khoa_học riêng_rẽ mà là một bộ_phận của triết_học Ở Athens cổ_đại một xã_hội dựa trên chế_độ_sở_hữu nô_lệ đồng_thời với nền dân_chủ thị_dân cuốn sách Nền cộng_hoà của Plato đã có đề_cập tới lao_động và sản_xuất Nhưng học_trò của ông Aristotle mới bắt_đầu đưa ra những lập_luận rõ_ràng và quen_thuộc hiện vẫn còn được dẫn lại trong kinh_tế_học Aristotle_Tác phẩm Chính_trị_học khoảng 350 trước công_nguyên của Aristotle chủ_yếu phân_tích những hình_thức khác nhau của nhà_nước quân_chủ quý_tộc lập_hiến độc_tài tập_đoàn trị dân_chủ như một phê_bình với những ủng_hộ của Plato dành cho một giai_cấp thống_trị bao_gồm các vị vua về triết_học Riêng với các kinh_tế_gia Plato vẽ ra một xã_hội dựa trên cơ_sở sở_hữu chung về các nguồn_lực Aristotle coi mô_hình này thực_chất là kiểu chính_quyền tập_đoàn trị đáng lên_án Trong Chính_trị_học quyển hai phần năm ông lập_luận rằng Dù Aristotle chắc_chắn cũng ủng_hộ nhiều thứ phải được sở_hữu chung ông lập_luận rằng mọi thứ không_thể là sở_hữu chung đơn_giản vì bản_chất độc_ác của con_người Rõ_ràng tốt hơn là tài_sản phải thuộc sở_hữu tư_nhân Aristotle viết nhưng việc sử_dụng cho mục_đích chung và một_số ngành_nghề đặc_biệt cũng cần sự sở_hữu tài_sản chung mà các nhà lập_pháp phải ấn_định Trong Chính_trị_học quyển 1 Aristotle thảo_luận về bản_chất chung của hộ gia_đình và trao_đổi trên thị_trường Với ông có những hoạt_động nhất_định thuộc về một kiểu nghệ_thuật làm_giàu Tiền_bạc chỉ có mục_đích duy_nhất là trung_gian cho sự trao_đổi nghĩa_là bản_chất tiền_bạc vô_giá_trị không hữu_ích theo nghĩa_là một phương_tiện cho các nhu_cầu cần_thiết của đời_sống Tuy_nhiên vì tính phương_tiện của tiền nhiều người bị ám_ảnh bởi việc tích_tụ tiền_bạc Làm_giàu cho một hộ gia_đình là việc cần_thiết và đáng vinh_danh trong khi chỉ đơn_giản tích_tụ tiền_bạc vì sự ảm ảnh là thiếu danh_dự Aristotle cũng là một người phản_đối việc_làm giàu bằng các phương_tiện độc_quyền Thời_Trung cổ Thomas_Aquinas 1225 1274 là một nhà thần_học người Ý và là một tác_giả về các vấn_đề kinh_tế Ông giảng_dạy ở cả đại_học Cologne và đại_học Paris và là một thành_viên trong nhóm các học_giả Công_giáo La_Mã trường_phái Triết_học kinh_viện những người không_chỉ tranh_luận về thần_học mà đưa các vấn_đề sang cả địa_hạt triết_học và khoa_học Trong tác_phẩm của ông Summa_Theologica_Aquinas nêu ra ý_tưởng về giá_cả công_bằng mà ông cho rằng cần_thiết để tạo ra một xã_hội trật_tự Có nhiều điểm rất giống với khái_niệm hiện_đại về sự cân_bằng trong dài_hạn giá công_bằng được coi là giá vừa đủ để bù_đắp cho các chi_phí_sản_xuất bao_gồm việc trả lương cho người lao_động đủ nuôi sống bản_thân và gia_đình Ông lập_luận sẽ là vô đạo_đức nếu người bán nâng_giá đơn_giản vì người mua có nhu_cầu bức_thiết cho một sản_phẩm Aquinas trao_đổi về nhiều đề_tài thông_qua hình_thức hỏi_đáp trong đó có một phần đáng_kể bàn_luận về học_thuyết của Aristotle_Những câu hỏi 77 và 78 trong Summa_Theologica liên_quan tới các vấn_đề kinh_tế chủ_yếu là giá công_bằng và sự trung_thực của người bán trong việc phân_phát các hàng_hoá bị lỗi Aquinas lập_luận chống lại bất_cứ hình_thức lừa_gạt nào về đề_xuất phải trả đền_bù đi kèm với hàng_hoá bị lỗi Trong khi luật của con_người có_thể không xử_lý được những giao_dịch bất_công những kẻ lừa_gạt vẫn sẽ phải chịu trách_nhiệm trước Chúa theo quan_điểm của Aquinas_Một trong những nhà phê_bình chính của Aquinas là Duns_Scotus 1265 1308 với tác_phẩm Sententiae 1295 Gốc_gác ở Duns_Scotland ông dạy ở các đại_học Oxford_Cologne và Paris_Scotus cho rằng có_thể tính được giá công_bằng chính_xác hơn so với đề_xuất chỉ về mặt ý_tưởng của Aquinas dựa trên chi_phí lao_động và các chi_phí khác dù ông thừa_nhận chi_phí khác là khó định_lượng vì người mua và người bán thường có suy_nghĩ khác nhau về việc thế_nào là giá công_bằng Nếu các bên tham_gia không được hưởng lợi từ giao_dịch theo quan_điểm của Scotus họ sẽ không tiến_hành trao_đổi Scotus cũng bênh_vực các thương_buôn vì họ có vai_trò hữu_ích và cần_thiết cho xã_hội vận_chuyển hàng_hoá và đưa chúng đến cộng_đồng Chủ_nghĩa trọng_thương và chủ_nghĩa dân_tộc Bắt_đầu từ thời_kỳ suy_thoái của các lãnh_chúa phong_kiến thời Trung_cổ những khuôn_khổ mới cho kinh_tế ở tầm_mức quốc_gia bắt_đầu được củng_cố Từ năm 1492 với những cuộc thám_hiểm như của Christopher_Columbus những cơ_hội thương_mại mới mở ra với Tân_thế_giới và châu_Á Những nhà quân_chủ hùng_mạnh muốn tập_trung quyền_lực và củng_cố sự thống_nhất nhà_nước để tăng_cường quyền lãnh_đạo của họ Chủ_nghĩa trọng_thương trở_thành một phong_trào chính_trị và một học_thuyết kinh_tế ủng_hộ việc sử_dụng sức_mạnh quân_sự của nhà_nước để giành_giật các thị_trường và bảo_vệ những nguồn tài_nguyên cướp_bóc được Những người trọng_thương tin rằng thương_mại quốc_tế là những giao_dịch có tổng bằng không Vì tiền_bạc và vàng là những nguồn duy_nhất cho sự giàu_có và số_lượng tài_nguyên có_thể chia_sẻ giữa các quốc_gia là giới_hạn Cho_nên các loại thuế được sử_dụng để khuyến_khích xuất_khẩu có nghĩa là mang về nhiều tiền_bạc hơn cho đất_nước và hạn_chế nhập_khẩu tức_là chi_tiêu ra nước_ngoài Nói cách khác phải luôn duy_trì thặng_dư trong cán_cân thương_mại Thực_ra khái_niệm chủ_nghĩa trọng_thương chỉ bắt_đầu được sử_dụng với các nghĩa đầy_đủ nói trên từ cuối năm 1763 bởi Victor de Riqueti marquis de Mirabeau và trở_nên phổ_biến nhờ Adam_Smith người quyết_liệt chống lại những ý_tưởng của chủ_nghĩa trọng_thương Thomas_Mun_Doanh nhân người Anh Thomas_Mun 1571 1641 đại_diện cho chính_sách trọng_thương thời_kỳ đầu qua cuốn sách của ông England s Treasure by Foraign_Trade_Ngân khố của nước Anh qua thương_mại với nước_ngoài Dù tới năm 1664 nó mới được xuất_bản cuốn sách đã được phổ_biến rộng dưới dạng_bản thảo trước đó Mun là một thành_viên của Công_ty Đông_Ấn_Anh và đã trình_bày về những trải_nghiệm của ông trong cuốn A Discourse of Trade from England unto the East_Indies 1621 Ghi_chép về thương_mại từ Anh tới Đông_Ấn_Theo_Mun thương_mại là cách duy_nhất để tăng ngân_khố cho nước Anh tức_là sự giàu_có của quốc_gia và để theo_đuổi điều đó ông đề_xuất một_số phương_án hành_động Nhập_khẩu cần phải tính_toán kỹ để tăng lượng hàng_hoá có_thể xuất_khẩu tăng việc sử_dụng đất_đai và các tài_nguyên thiên_nhiên khác để giảm bớt nhu_cầu nhập_khẩu giảm thuế xuất_khẩu đánh vào các hàng_hoá sản_xuất nội_địa từ nguyên vật_liệu nước_ngoài và xuất_khẩu những hàng_hoá có cầu không co_giãn vì có_thể thu được nhiều tiền hơn với mức giá cao hơn Philipp von Hörnigk_Philipp von Hörnigk 1640 1712 đôi_khi có họ là Hornick hoặc Horneck sinh ở Frankfurt am Main và trở_thành nhân_viên nhà_nước ở Áo vào giai_đoạn đất_nước ông bị đe_doạ liên_tục bởi những cuộc xâm_lăng của Đế_chế Ottoman_Trong tác_phẩm Österreich_Über_Alles_Wann es Nur_Will 1684 Nước Áo trên tất_cả nếu muốn ông đã nêu ra những tuyên_bố rõ_ràng về chính_sách trọng_thương Ông liệt_kê chín nguyên_tắc cơ_bản của nền kinh_tế quốc_gia Một xử_lý vấn_đề đất_đai canh_tác của quốc_gia với sự thận_trọng tối_đa không để trống bất_cứ khoảnh đất nào có_thể canh_tác Hai tất_cả hàng_hoá trong một quốc_gia không_thể sử_dụng ở dạng thô cần phải được sản_xuất bên trong quốc_gia Ba cần chú_ý tới vấn_đề dân_số để dân không tăng quá mức mà đất_nước có_thể đáp_ứng Bốn vàng và bạc không bao_giờ được rời quốc_gia trong bất_cứ tình_huống nào Năm người_dân bản_địa phải luôn sử_dụng hàng_hoá quốc_nội Sáu hàng_hoá nước_ngoài phải được mua không phải bằng vàng hay bạc mà bằng đổi hàng lấy hàng Bảy hàng_hoá nhập_khẩu phải được nhập ở dạng nguyên_liệu thô và chế_tạo trong nước Tám phải ngày_đêm tận_dụng các cơ_hội bán những hàng_hoá dư_thừa trong nước sản_xuất được ra nước_ngoài dưới dạng hàng_hoá chế_tạo Và chín không cho_phép nhập_khẩu trong bất_cứ tình_huống nào mà nguồn cung trong nước có_thể đáp_ứng Chủ_nghĩa dân_tộc tinh_thần tự_cung_tự_cấp và quyền_lực nhà_nước là những nguyên_tắc cơ_bản được đề_xuất từ những người theo chủ_nghĩa trọng_thương Jean_Baptiste_Colbert_Jean Baptiste_Colbert 1619 1683 là Bộ_trưởng tài_chính dưới thời vua Louis_XIV của Pháp Ông đã lập nên phường_hội cho các ngành công_nghiệp lớn Lụa vải_sợi thảm đồ nội_thất và rượu là những mặt_hàng mà nước Pháp chuyên sản_xuất tất_cả những nhà_sản_xuất các mặt_hàng này phải gia_nhập phường_hội để thúc_đẩy xuất_khẩu Điều này tồn_tại cho tới cuộc Cách_mạng Pháp Theo Colbert đơn_giản và chỉ có tiền_bạc dồi_dào tạo ra sự khác_biệt trong sức_mạnh giữa các nhà_nước Thời_kỳ khai_sáng ở Anh Nước Anh đã trải qua thời_kỳ bất_ổn nhất vào thế_kỷ 17 với những chia_rẽ về chính_trị và tôn_giáo như cuộc nội_chiến Anh việc xử_tử vua Charles I và nền độc_tài của Cromwell chưa kể dịch_hạch và những trận hoả_hoạn Nền quân_chủ được khôi_phục dưới thời Charles II người có cảm_tình với Công_giáo La_Mã nhưng người kế_vị của ông James II lại nhanh_chóng bị lật_đổ Được mời vào thay_thế là William của Orange theo Tin lành và nữ_hoàng Mary_II người đã phê_chuẩn Đạo_luật về các quyền 1689 đảm_bảo quốc_hội chiếm ưu_thế trên chính_trường trong cuộc Cách_mạng Vinh_Quang Chính_sách mới đã chứng_kiến những tiến_bộ khoa_học lớn bao_gồm việc Robert_Boyle phát_minh ra định_luật Boyle_Mariotte 1660 và Sir_Isaac_Newton xuất_bản tác_phẩm Các nguyên_lý toán_học của triết_học tự_nhiên 1687 mô_tả ba định_luật cơ_bản về chuyển_động và định_luật vạn_vật hấp_dẫn Tất_cả những nhân_tố này góp_phần vào thúc_đẩy tư_tưởng kinh_tế Chẳng_hạn Richard_Cantillon 1689 1734 đã sao_chép những ý_tưởng của Newton về các lực và trọng_lực trong tự_nhiên sang cho con_người và cạnh_tranh thị_trường trong kinh_tế Trong tác_phẩm Essay on the Nature of Commerce in General_Tiểu luận về bản_chất của thương_mại tổng_quát ông lập_luận rằng tư_lợi duy_lý trong một hệ_thống thị_trường tự_do sẽ dẫn tới giá_cả phù_hợp và có trật_tự Không như những người theo chủ_nghĩa trọng_thương ông lập_luận rằng sự giàu_có không phải có nguồn_gốc từ thương_mại mà từ lao_động Người đầu_tiên đưa những ý_tưởng này vào một khung phân_tích chính_trị là John_Locke_John_Locke John_Locke 1632 1704 sinh gần Bristol và theo học ở London và Oxford_Ông được coi là một trong những nhà triết_học quan_trọng nhất của thời_kỳ này vì việc phát_triển học_thuyết về khế_ước xã_hội và những phê_bình của ông với Thomas_Hobbes người bảo_vệ sự chuyên_quyền của nhà_nước trong tác_phẩm Leviathan_Locke tin rằng người_dân có hợp_đồng với nhà_nước trong một xã_hội về việc bảo_vệ các quyền tài_sản của họ Ông xác_định tài_sản với khái_niệm rộng bao_gồm cả sinh_mạng và các quyền tự_do của con_người cũng như của_cải của họ Khi con_người kết_hợp lao_động với tài_sản thì quyền tài_sản hình_thành Trong tác_phẩm Second_Treatise on Civil_Government 1689 Tiểu_luận thứ hai về chính_quyền dân_sự ông viết Locke lập_luận rằng chính_quyền không_chỉ không được phép can_thiệp vào tài_sản của người_dân tức sinh_mạng quyền tự_do và của_cải của họ mà_còn phải tích_cực bảo_vệ cho người_dân Quan_điểm về giá và tiền_tệ của ông được trình_bày trong bức thư gửi cho một thành_viên nghị_viện năm 1691 với tựa đề Some_Considerations on the Consequences of the Lowering of Interest and the Raising of the Value of Money 1691 Một_số đánh_giá về hậu_quả của việc giảm lãi_suất và tăng giá_trị đồng_tiền Locke lập_luận rằng giá của một hàng_hoá tăng hay giảm phụ_thuộc vào tỉ_lệ số người mua và số người bán Dudley_North_Dudley_North 1641 1691 là một thương_nhân và chủ đất giàu_có Ông làm quan_chức trong Bộ tài_chính Anh và phản_đối lại hầu_hết các chính_sách của trường_phái trọng_thương Trong Discourses upon trade 1691 Tiểu_luận về thương_mại được ông xuất_bản nặc_danh North lập_luận rằng đòi_hỏi có cán_cân thương_mại có lợi là sai Thương_mại theo lập_luận của ông có lợi cho cả hai bên tăng_cường chuyên_biệt_hoá phân_công lao_động trong sản_xuất và làm tăng sự giàu_có cho tất_cả mọi người Quy_định về thương_mại can_thiệp vào thương_mại tự_do do_đó sẽ làm giảm sự giàu_có chung David_Hume_David_Hume 1711 1776 đồng_ý với lý_thuyết của North và bác_bỏ những giả_thuyết của chủ_nghĩa trọng_thương Những đóng_góp của ông được nêu lên trong Political_Discourses 1752 Tiểu_luận chính_trị_học sau đó được củng_cố thêm trong Essays_Moral_Political_Literary 1777 Những bài luận đạo_đức chính_trị văn_học Hume cho rằng đòi_hỏi về cán_cân thương_mại không_chỉ là sai mà_còn là không_thể trong bất_cứ trường_hợp nào Hume cho rằng bất_cứ thặng_dư từ xuất_khẩu nào cũng sẽ phải đổi lại bằng việc nhập_khẩu vàng và bạc Điều này chỉ làm tăng cung tiền và khiến giá_cả trong nền kinh_tế tăng lên Khi giá_cả trong nền kinh_tế tăng lên đến lượt nó làm giảm xuất_khẩu cho tới khi tình_trạng cân_bằng với nhập_khẩu được tái_lập Trường_phái trọng nông Cũng bất_đồng với quan_điểm của chủ_nghĩa trọng_thương một người Pháp tên là Vincent de Gournay 1712 1759 đã trở_nên nổi_tiếng khi đặt câu hỏi tại_sao lại khó đạt được thương_mại tự_do như_thế Ông là một trong những người đầu_tiên của chủ_nghĩa trọng nông trong kinh_tế Trường_phái này coi nông_nghiệp là nguồn_gốc của sự giàu_có Sử_gia David_B_Danbom viết rằng những người trọng nông thù_ghét các thành pố vì sự nhân_tạo của chúng và ca_ngợi đời_sống tự_nhiên Họ ngưỡng_mộ những nông_dân Vào cuối thế_kỷ 17 và đầu thế_kỷ 18 những tiến_bộ lớn diễn ra trong khoa_học_tự_nhiên và giải_phẫu_học bao_gồm việc phát_hiện ra vòng tuần_hoàn máu trong cơ_thể người Khái_niệm này được những người theo chủ_nghĩa trọng_thương áp_dụng với đề_xuất của họ về dòng tuần_hoàn thu_nhập chảy qua nền kinh_tế François_Quesnay 1694 1774 là ngự_y của vua Louis_XV của Pháp Ông tin rằng thương_mại và công_nghiệp không phải là nguồn_gốc cho sự giàu_có và trong cuốn sách của ông Tableau économique 1758 Cái bàn kinh_tế Quesnay lập_luận rằng thặng_dư trong nông_nghiệp chảy vào nền kinh_tế dưới hình_thức tiền thuê tiền_lương và thương_mại nông_nghiệp là động_lực đích_thực của nền kinh_tế Vì_vậy Quesnay lập_luận trước_hết luật_lệ làm cản_trở dòng_chảy thu_nhập qua tất_cả các giai_cấp trong xã_hội do_đó làm cản_trở phát_triển kinh_tế Thứ hai thuế đánh vào các giai_cấp sản_xuất như nông_dân phải giảm xuống mà phải tăng thuế vào những tầng_lớp không sản_xuất như chủ đất vì cuộc_sống xa_hoa của họ bóp_méo dòng_chảy thu_nhập David_Ricardo sau_này chứng_minh rằng thuế đánh vào đất thực_chất là đánh vào chính những người tá_điền trong tác_phẩm của ông Law of Rent 1809 Jacques_Turgot 1727 1781 sinh ở Paris trong một gia_đình Norman_Tác phẩm nổi_tiếng nhất của ông Réflexions sur la formation et la distribution des richesses 1766 Những suy_nghĩ về sự hình_thành và phân_bố của_cải phát_triển học_thuyết của Quesnay cho rằng đất_đai là nguồn_gốc của sự giàu_có Turgot chia xã_hội thành ba giai_cấp giai_cấp sản_xuất nông_nghiệp giai_cấp ăn lương và giai_cấp sở_hữu đất Ông lập_luận rằng chỉ nên đánh thuế dựa trên sản_phẩm làm từ đất_đai và ủng_hộ tự_do hoàn_toàn cho thương_mại cũng như công_nghiệp Tháng 8 năm 1774 Turgot được bổ_nhiệm làm bộ_trưởng tài_chính và trong hai năm ông đã tiến_hành nhiều biện_pháp chống lại các quan_điểm trọng_thương và quan_điểm phong_kiến được nhà_vua ủng_hộ Trong một tuyên_bố về những nguyên_tắc làm_việc của ông được gửi cho nhà_vua Turgot nêu luận_điểm ba không không để nhà_nước phá_sản không tăng thuế không vay_mượn Ước_muốn cuối_cùng của Turgot là chỉ đánh duy_nhất một loại thuế lên đất và bỏ các loại thuế_gián_thu khác nhưng các biện_pháp của ông gặp phải sự chống_đối quyết_liệt từ những người sở_hữu đất Hai sắc_lệnh một yêu_cầu giảm số tiền tô tá_điền phải nộp cho chủ đất thường là quý_tộc và một loại_bỏ các đặc_quyền của những phường_hội đặc_biệt gặp phải sự chống_đối mạnh_mẽ Ông buộc phải từ_chức năm 1776 Adam_Smith và Sự giàu_có của các quốc_gia Adam_Smith 1723 1790 được thừa_nhận rộng_rãi là cha_đẻ của kinh_tế chính_trị_học hiện_đại Việc xuất_bản tác_phẩm Tìm_hiểu về bản_chất và nguồn_gốc của_cải của các quốc_gia hay Sự giàu_có của các quốc_gia năm 1776 trùng_hợp không_chỉ với cuộc Cách_mạng Mỹ không lâu trước những biến_động rộng khắp ở châu_Âu do cuộc Cách_mạng Pháp mà_còn vào bình_minh của cuộc Cách_mạng_công_nghiệp giúp tạo ra của_cải ở quy_mô lớn hơn bất_cứ khi nào trước đó Smith vốn là một nhà triết_học luân_lý người Scotland_Cuốn sách đầu_tiên xuất_bản của ông là The_Theory of Moral_Sentiments 1759 Học_thuyết về những cảm_xúc luân_lý Ông lập_luận rằng những hệ_thống đạo_đức do con_người phát_triển nên thông_qua các mối quan_hệ cá_nhân với những cá_nhân khác và chuyện đúng_sai được phân_biệt thông_qua phản_ứng của những người khác với hành_vi của một cá_nhân Ban_đầu cuốn sách này giúp Smith nhận được nhiều sự chú_ý hơn hẳn tác_phẩm thứ hai của ông Sự giàu_có của các quốc_gia vốn bị dư_luận hoàn_toàn phớt_lờ Nhưng kiệt_tác của Smith vẫn rất thành_công với những người quan_tâm đến nó Bối_cảnh William_Pitt Thủ_tướng Anh của Đảng Bảo_thủ vào cuối những năm 1870 ban_hành các đề_xuất thuế dựa trên những ý_tưởng của Smith và ủng_hộ thương_mại tự_do như một môn_đồ nhiệt_thành của tác_phẩm Sự giàu_có của các quốc_gia Smith được bổ_nhiệm làm_cao uỷ về hải_quan của Anh quốc và trong 20 năm ông đã có cả một thế_hệ mới những tác_giả đi sau với ý_định xây_dựng một ngành khoa_học riêng cho kinh_tế chính_trị Smith bày_tỏ những suy_nghĩ giống nhau của ông với Edmund_Burke một nghị_sĩ được biết đến rộng_rãi là một nhà triết_học chính_trị thời bấy_giờ Burke cũng là một nhà_kinh_tế chính_trị có tên_tuổi với cuốn sách Thoughts and Details on Scarcity_Những suy_nghĩ và chi_tiết về sự khan_hiếm Ông chỉ_trích chính_trị_học tự_do và lên_án cuộc Cách_mạng Pháp nổ ra năm 1789 Trong tác_phẩm Reflections on the Revolution in France 1790 Những suy_nghĩ về cuộc Cách_mạng Pháp ông viết rằng thời_đại của các hiệp_sĩ kỵ_mã đã chết thời_đại của những cậu học_trò những nhà_kinh_tế và những người làm tính đã thay_thế và vinh_quang ở châu_Âu sẽ tàn_lụi vĩnh_viễn Những người cùng thời chịu ảnh_hưởng của Smith bao_gồm François_Quesnay và Jacques_Turgot người mà ông gặp trong một chuyến đi Paris và David_Hume đồng_hương Scotland của ông Thời_đại này cũng là giai_đoạn mà các học_giả đứng trước một yêu_cầu chung giải_thích những biến_động xã_hội do cuộc Cách_mạng_công_nghiệp và sự hỗn_loạn khi những cấu_trúc phong_kiến và quân_chủ ở châu_Âu bị thách_thức nghiêm_trọng Bàn_tay vô_hình Smith bảo_vệ một hệ_thống tự_do tự_nhiên trong đó nỗ_lực cá_nhân giúp tạo ra hàng_hoá cho xã_hội Smith tin rằng những người ích_kỷ trong xã_hội cũng sẽ bị kềm_chế và làm_việc vì điều tốt trong một thị_trường cạnh_tranh Giá_cả thường không đại_diện cho giá_trị của hàng_hoá hay dịch_vụ Theo bước John_Locke_Smith cho rằng giá_trị thật của mọi thứ nằm trong hàm_lượng lao_động được đầu_tư vào đó Khi người hàng thịt người nấu bia và người thợ làm bánh hành_động dưới sự khống_chế của một nền kinh_tế_thị_trường tự_do họ sẽ theo_đuổi tư_lợi Smith lập_luận nhưng đồng_thời một_cách nghịch_lý điều đó giúp cho việc định_giá đúng giá_trị những hàng_hoá của họ Lập_luận của ông về cạnh_tranh như sau Smith tin rằng một thị_trường sẽ sinh ra điều mà ông gọi là sự giàu_có gia_tăng Điều này bao_gồm hàng_loạt khái_niệm như sự phân_công lao_động là động_lực cho hiệu_quả kinh_tế nhưng nó bị giới_hạn bởi quy_mô của các thị_trường Cả phân_công lao_động và mở_rộng thị_trường đòi_hỏi sự_tích tụ tư_bản lớn bởi những doanh_nhân và những nhà_lãnh_đạo kinh_doanh và công_nghiệp Toàn_bộ hệ_thống dựa trên nền_tảng duy_trì sự đảm_bảo với quyền tư_hữu về tài_sản Những hạn_chế Tầm nhìn của Smith về nền kinh_tế_thị_trường tự_do dựa trên quyền tư_hữu tài_sản được bảo_đảm tích_tụ_tư_bản mở_rộng các thị_trường và phân_công lao_động đối_lập với xu_hướng của những người trọng_thương tìm cách quản_lý tất_cả những hành_động xấu_xa của con_người Thứ hai ngoài sự cần_thiết có dẫn_đạo của nhà_nước trong một_số lĩnh_vực nhất_định Smith lập_luận rằng các tập_đoàn lũng_đoạn theo kiểu cartel là điều xấu vì chúng có nguy_cơ giới_hạn việc sản_xuất cũng như chất_lượng của hàng_hoá và dịch_vụ Thứ ba Smith chỉ_trích nhà_nước ủng_hộ bất_cứ hình_thức độc_quyền nào vì độc_quyền luôn dẫn tới việc bòn_rút của người mua với mức giá cao nhất Sự tồn_tại của độc quyền và nguy_cơ xuất_hiện các cartel sau_này sẽ là trọng_tâm của chính_sách về luật cạnh_tranh có_thể phá_hoại những lợi_ích của thị_trường tự_do vì lợi_ích của các doanh_nghiệp với cái giá phải trả thuộc về người tiêu_dùng Kinh_tế chính_trị cổ_điển Những nhà_kinh_tế cổ_điển được nhắc tới như một tập_hợp lần đầu_tiên bởi Karl_Marx_Điểm chung trong các học_thuyết của họ là học_thuyết giá_trị lao_động đối_lập với giá_trị xuất_phát từ một sự cân_bằng giữa cung và cầu Những nhà_kinh_tế này trước_hết đã chứng_kiến sự chuyển_đổi kinh_tế xã_hội do cuộc Cách_mạng_công_nghiệp sự giảm dân_số ở nông_thôn bất_ổn nghèo_đói sự xuất_hiện của giai_cấp công_nhân Họ đặt câu hỏi về gia_tăng dân_số vì những chuyển_dịch nhân_khẩu đã bắt_đầu ở Anh vào thời đó Họ cũng nêu ra những câu hỏi mang tính nền_tảng về nguồn_gốc của giá_trị hàng_hoá những nguyên_nhân dẫn tới tăng_trưởng kinh_tế và vai_trò của tiền trong nền kinh_tế Họ ủng_hộ nền kinh_tế_thị_trường tự_do lập_luận rằng đó là một hệ_thống tự_nhiên dựa trên sự tự_do và quyền_sở_hữu tài_sản Tuy_nhiên những nhà_kinh_tế học cổ_điển chia_rẽ và không tạo thành một dòng tư_tưởng thống_nhất Một học_thuyết đáng chú_ý trong kinh_tế_học cổ_điển là học_thuyết về tiêu_dùng dưới mức được trường_phái Birmingham và Thomas_Malthus phát_triển vào đầu thế_kỷ 19 Những người thuộc trường_phái này lập_luận rằng chính_quyền phải hành_động để giảm bớt tình_trạng thất_nghiệp và suy_thoái kinh_tế họ là những người tiền_bối về học_thuật của kinh_tế_học Keynes sau_này vào những năm 1930 Một trường_phái đáng chú_ý khác là chủ_nghĩa_tư_bản Manchester trường_phái muốn thúc_đẩy thương_mại tự_do chống lại học_thuyết của chủ_nghĩa trọng_thương trước đó Jeremy_Bentham_Jeremy_Bentham 1748 1832 có_lẽ là nhà_tư_tưởng cấp_tiến nhất ở thời_đại của ông và là người phát_triển khái_niệm về chủ_nghĩa công lợi Bentham là một người vô_thần một nhà cải_cách với các trại_giam người hoạt_động vì quyền động_vật tin_tưởng ở bầu_cử phổ_thông tự_do ngôn_luận thương_mại tự_do và bảo_hiểm_y_tế ở một thời_đại mà rất ít người dám bảo_vệ những giá_trị đó Ông đi học từ rất sớm hoàn_tất đại_học và bắt_đầu hành_nghề luật_sư từ năm 18 tuổi Cuốn sách đầu_tiên của ông A Fragment on Government 1776 Một mảnh về chính_quyền được xuất_bản nặc_danh là một sự phê_bình đanh_thép với tác_phẩm Commentaries of the laws of England_Những bình_luận về luật_pháp nước Anh của William_Blackstone trước đó Cuốn sách thành_công lớn cho tới khi bị phát_hiện là của Bentham trẻ tuổi chứ không phải của một giáo_sư tiếng_tăm như lời đồn Trong tác_phẩm The_Principles of Morals and Legislation 1791 Những nguyên_lý của đạo_đức và pháp_lý Bentham đã vạch ra học_thuyết của ông về chủ_nghĩa công lợi Mục_tiêu của pháp_luật phải là làm giảm sự khổ_đau và chịu_đựng trong khi tạo ra hạnh_phúc lớn nhất cho đa_số lớn nhất Bentham thậm_chí thiết_kế một phương_pháp_luận toàn_diện cho việc tính_toán tổng hạnh_phúc xã_hội mà một đạo_luật có_thể tạo ra một felicific calculus hay phép_tính hạnh_phúc Xã_hội theo Bentham không gì khác hơn là tổng_cộng của các cá_nhân nên nếu nhắm vào việc tạo ra sự tốt_đẹp cho xã_hội thì phải đảm_bảo tạo ra nhiều sự hài_lòng hơn là nỗi đau dù_cho số_lượng cá_nhân là bao_nhiêu Chẳng_hạn một đạo_luật đề_xuất mọi xe_buýt trong thành_phố có lối lên_xuống cho xe_lăn nhưng sẽ làm chậm tốc_độ di_chuyển của xe_buýt Hàng triệu người đi xe_buýt do_đó sẽ phải chịu sự phiền_toái nhỏ hay nỗi đau vì mất thêm thời_gian cho giao_thông và đi_lại nhưng một_số nhỏ những người sử_dụng xe_lăn sẽ nhận được sự hài_lòng lớn vì có_thể sử_dụng phương_tiện công_cộng sự hài_lòng lớn này giá_trị hơn tổng_cộng sự phiền_toái của những người dùng khác So_sánh về mức_độ hạnh_phúc của các cá_nhân là điều Bentham tin có_thể làm được ý_tưởng là sự hài_lòng lớn cho một người có_thể ý_nghĩa hơn phiền_toái nhỏ cho nhiều người Nhưng học_thuyết của ông sau_này bị chỉ_trích vì liệu sự tính_toán hạnh_phúc có cho_phép một nhà độc_tài hạnh_phúc lớn dựa trên sự đau_khổ của số đông Ngoài_ra bất_chấp phương_pháp_luận của Bentham hạnh_phúc vẫn là điều rất khó cân_đong_đo_đếm Jean_Baptiste_Say_Jean Baptiste_Say 1767 1832 là một người Pháp sinh ở Lyon_Ông đã giúp phổ_biến tác_phẩm của Adam_Smith ở Pháp Cuốn sách của ông A Treatise on Political_Economy 1803 Một chuyên_luận về kinh_tế chính_trị bao_gồm một đoạn văn ngắn sau_này trở_thành giáo_lý cho kinh_tế chính_trị_học tới tận cuộc Đại khủng_hoảng và được biết đến là Nguyên_lý Say về các thị_trường Say cho rằng không bao_giờ có sự thiếu_hụt lượng cầu hay tình_trạng dư_thừa hàng_hoá trong nền kinh_tế Theo Say mọi người sản_xuất ra hàng_hoá để thoả_mãn nhu_cầu của chính họ chứ không phải của người khác Sản_xuất vì_vậy không phải là vấn_đề về phía cung mà là chỉ dấu của những người sản_xuất muốn có hàng_hoá Say đồng_ý rằng một phần thu_nhập được các hộ gia_đình tiết_kiệm nhưng trong dài_hạn tiết_kiệm được đầu_tư Đầu_tư và tiêu_dùng do_đó là hai nhân_tố của cầu nên sản_xuất tức_là cầu nên không_thể có chuyện sản_xuất vượt qua mức cầu hay nhìn_chung là sẽ không có chuyện dư cung Say lập_luận tiền_bạc là trung_tính vì vai_trò duy_nhất của nó là làm công cụ cho trao_đổi vì_vậy mọi người muốn tiền chỉ để mua hàng_hoá Say cho rằng tiền là một thứ che_đậy bên ngoài Tổng_kết hai ý_tưởng đó Say cho rằng hàng_hoá được dùng để đổi hàng_hoá Cùng lắm thì sẽ có những lĩnh_vực kinh_tế khác nhau trong đó cầu không được đáp_ứng Nhưng qua thời_gian cung sẽ chuyển_dịch các doanh_nghiệp sẽ điều_chỉnh sản_xuất và thị_trường sẽ tự điều_chỉnh Một ví_dụ của tình_trạng thừa cung là thất_nghiệp nói cách khác có quá nhiều cung người lao_động và quá ít việc_làm Nguyên_lý Say nói điều đó đồng_nghĩa với việc có tình_trạng mức cầu cho các sản_phẩm khác vượt quá mức cân_bằng và thị_trường sẽ tự điều_chỉnh Như_vậy tiền_đề của nguyên_lý này là giá_cả hàng_hoá sẽ được điều_chỉnh nếu lượng cung và lượng cầu hàng_hoá không cân_bằng Nếu lượng cung vượt quá lượng cầu dư cung thì nhất_định giá_cả hàng_hoá sẽ giảm Lượng cầu hàng_hoá nhờ thế sẽ tăng lên khiến cho lượng cung và lượng cầu trở_nên cân_bằng Từ đó suy ra để nền kinh_tế quốc_gia có_thể trở_nên giàu_có hơn thì chỉ cần đẩy_mạnh sản_xuất tăng tổng cung Nguyên_lý Say trở_thành nền_tảng cho lý_thuyết kinh_tế tới tận những năm 1930 và được dịch sang tiếng Anh lần đầu bởi James_Mill Sau đó nó nhận được sự ủng_hộ từ David_Ricardo_Henry_Thornton và John_Stuart_Mill_Tuy nhiên hai nhà_kinh_tế chính_trị khác Thomas_Malthus và Sismondi tỏ ra không thật_sự tin ở nguyên_lý này Thomas_Malthus_Thomas_Malthus 1766 1834 là một bộ_trưởng của Đảng bảo_thủ trong Quốc_hội Anh Trái_ngược với Jeremy_Bentham ông tin rằng chính_quyền phải tránh xa các vấn_đề của xã_hội Malthus dành chương cuối cuốn sách của ông Principles of Political_Economy 1820 Các nguyên_lý kinh_tế chính_trị để phán bác Nguyên_lý Say và tranh_luận rằng nền kinh_tế có_thể trì_trệ nếu không có được mức cầu hiệu_quả Nói cách khác nếu tiền_lương thấp hơn tổng chi_phí sản_xuất thì tiền_lương đó không_thể mua hết các sản_phẩm đầu_ra của các ngành sản_xuất khiến giá_cả giảm xuống Giá giảm làm xói_mòn động_cơ đầu_tư và vòng xoáy đó có_thể cứ tiếp_diễn không ngừng Tuy_nhiên Malthus nổi_tiếng hơn với tác_phẩm trước đó của ông An_Essay on the Principle of Population_Tiểu luận về nguyên_tắc của dân_số Tác_phẩm này tranh_luận sự can_thiệp của nhà_nước là không_thể vì hai nguyên_nhân Thực_phẩm là cần_thiết cho sự tồn_tại của con_người Malthus viết Cảm_xúc và mong_muốn truyền lại nòi_giống giữa hai giới_tính là cần_thiết và sẽ được duy_trì gần như ở tình_trạng hiện_tại có nghĩa là sức gia_tăng dân_số chắc_chắn lớn hơn khả_năng mà Trái_Đất có_thể cung_cấp cho sự tồn_tại của loài_người Tuy_nhiên tình_trạng gia_tăng dân_số được kiểm_soát bởi các thiên hoạ và nhân hoạ Tăng lương cho số đông có_thể gây ra vấn_đề tăng dân_số gây căng_thẳng cho nguồn cung của Trái_Đất và dẫn tới những thiên_tai và nhân hoạ để điều_chỉnh lại dân_số như ban_đầu David_Ricardo_David_Ricardo 1772 1823 sinh ở London_Năm 26 tuổi ông đã là một nhà_buôn chứng_khoán giàu_có và mua cho mình một ghế nghị_sĩ ở Ireland để làm bước đệm bước vào Hạ_viện Anh Tác_phẩm nổi_tiếng nhất của Ricardo là Principles of Political_Economy and Taxation_Những nguyên_lý về kinh_tế chính_trị và thuế_khoá Tác_phẩm bao_gồm những chỉ_trích của ông với các rào_cản thương_mại quốc_tế và sự mô_tả về cách_thức phân_phối thu_nhập trong dân_số Ricardo phân_biệt giữa người làm công ăn lương những người nhận một mức lương cố_định ở mức đủ để họ sống_sót với chủ đất tức những người thu tô và những nhà tư_bản những người nắm giữ vốn tư_bản và tạo ra lợi_nhuận tức_là phần thu_nhập dôi_dư ra của một xã_hội Nếu dân_số tăng sẽ phải có thêm đất canh_tác những phần đất sẽ có độ màu_mỡ kém hơn những vùng_đất đã được canh_tác rồi vì quy_luật sản_lượng giảm dần Do_đó chí phí sản_xuất lúa_mì sẽ tăng và giá lúa_mì sẽ tăng Phần địa_tô sẽ tăng lương cũng sẽ phải điều_chỉnh theo các mức tăng_giá đó để cho_phép người làm công sống_sót được Lợi_nhuận vì_thế giảm xuống cho tới khi các nhà tư_bản không_thể đầu_tư nữa Vì_vậy Ricardo kết_luận nền kinh_tế sẽ hướng tới một tình_trạng trì_trệ Để can_thiệp vào tình_trạng trì_trệ này Ricardo ủng_hộ thúc_đẩy thương_mại quốc_tế để nhập_khẩu lúa_mì ở giá thấp để đối_phó với các chủ đất muốn tăng địa_tô Các đạo_luật về ngũ_cốc ở Anh được thông_qua năm 1815 thiết_lập nên hệ_thống thế khoá hết_sức phiền_phức nhằm ổn_định giá lúa_mì ở thị_trường trong nước Ricardo tranh_luận rằng tăng thuế nhập_khẩu dù với mục_tiêu tưởng_chừng là vì lợi_ích của người nông_dân trong nước chỉ khiến giá_cả tăng lên và phần đó sẽ trở_thành địa_tô rơi vào túi các chủ đất chứ người nông_dân thực_chất không được hưởng gì Hơn_nữa thêm lao_động được tuyển_dụng trong ngành sản_xuất lúa_mì đồng_nghĩa với việc_làm tăng chi_phí lương ở các ngành khác và do_đó làm giảm xuất_khẩu và lợi_nhuận từ các ngành xuất_khẩu Kinh_tế_học với Ricardo là mối quan_hệ giữa ba nhân_tố sản_xuất đất_đai lao_động và vốn Ricardo sử_dụng toán_học để thuyết_minh rằng lợi_ích từ thương_mại có_thể lớn hơn những lợi_ích của chính_sách bảo_hộ Ý_tưởng về lợi_thế so_sánh cho rằng ngay cả nếu một nước bị bất_lợi trong việc sản_xuất ra các hàng_hoá so với một nước khác nước đó vẫn có_thể hưởng lợi từ việc mở_cửa biên_giới vì dòng hàng_hoá vào được sản_xuất rẻ hơn so với sản_xuất ở trong nước tạo ra lợi_ích cho người tiêu_dùng trong nước Theo Ricardo khái_niệm này sẽ dẫn tới chuyển_dịch về giá_cả dần_dần cho_phép nước Anh sản_xuất những hàng_hoá mà nước này có lợi thể so_sánh cao nhất John_Stuart_Mill_John Stuart_Mill 1806 1873 là một nhân_vật hàng_đầu trong dòng tư_duy kinh_tế chính_trị ở thời của ông Ông là nghị_sĩ Anh đại_diện khu_vực Westminster và còn là một triết_gia chính_trị hàng_đầu Từ nhỏ Mill đã có tố_chất thiên_tài Ông đọc triết_học Hy_Lạp cổ_đại lúc ba tuổi và theo_đuổi sự_nghiệp học_hành rất tích_cực nhờ người cha James_Mill_Jeremy_Bentham là thầy dạy của ông và là một người bạn của gia_đình Mill còn chịu ảnh_hưởng lớn từ David_Ricardo_Cuốn đầu_tiên trong bộ sách_giáo_khoa của Mill in năm 1848 với tựa đề Principles of Political_Economy_Những nguyên_lý kinh_tế chính_trị là một tác_phẩm tổng_kết các tri_thức về kinh_tế của giai_đoạn giữa thế_kỷ 19 Principles of Political_Economy được sử_dụng làm sách_giáo_khoa cơ_bản trong hầu_hết các trường đại_học cho tới đầu thế_kỷ 20 Về vấn_đề tăng_trưởng kinh_tế Mill tìm_kiếm một lập_trường trung_lập giữa quan_điểm của Adam_Smith về việc mở_rộng các cơ_hội cho thương_mại và sáng_tạo công_nghệ với quan_điểm của Thomas_Malthus về những giới_hạn của gia_tăng dân_số Trong cuốn sách thứ tư Mill vạch ra một_số viễn_cảnh tương_lai thay_vì dự_đoán riêng một kết_cục nào đó Kịch_bản thứ nhất theo thuyết Malthus cho rằng dân_số tăng nhanh hơn khả_năng cung_cấp của Trái_Đất dẫn tới lương giảm và lợi_nhuận tăng Kịch_bản thứ hai theo Smith vốn tư_bản được tích_tụ nhanh hơn mức tăng danh_số nên tiền_lương_thực_tế sẽ tăng Kịch_bản thứ ba phản_ánh quan_điểm của Ricardo rằng nếu tích_tụ_tư_bản và dân_số tăng cùng mức công_nghệ ổn_định sẽ không có thay_đổi nào trong tiền_lương_thực_tế vì cung và cầu cho lao_động sẽ vẫn giữ nguyên Tuy_nhiên dân_số gia_tăng sẽ cần sử_dụng đất nhiều hơn tăng chi_phí_sản_xuất lương_thực và do_đó làm giảm lợi_nhuận Kịch_bản thứ tư là công_nghệ tiến_bộ nhanh hơn so với tích_tụ_tư_bản và mức tăng dân_số Kết_quả sẽ là một nền kinh_tế thịnh_vượng Mill cho rằng kịch_bản thứ ba là dễ xảy ra nhất và ông giả_định tiến_bộ công_nghệ đến mức nào đó sẽ phải kết_thúc Nhưng về triển_vọng tăng_trưởng kinh_tế Mill ít đề_cập rõ_ràng hơn Mill cũng được ghi_nhận là người đầu_tiên nói về cung và cầu như một mối quan_hệ chứ không_chỉ là số_lượng hàng_hoá trên thị_trường khái_niệm về chi_phí cơ_hội và phản_bác lại học_thuyết về quan_hệ giữa tiền_lương và tư_bản trong tương_quan với dân_số Chủ_nghĩa_tư_bản và Marx_Giống như cụm_từ chủ_nghĩa trọng_thương chỉ trở_nên nổi_tiếng bởi những người chỉ_trích nó như Adam_Smith cụm_từ chủ_nghĩa_tư_bản được sử_dụng bởi những người chỉ_trích đáng_kể nhất là Karl_Marx_Karl_Marx 1818 1883 đã là và trên nhiều phương_diện vẫn đang là nhà_kinh_tế học trụ_cột của kinh_tế_học xã_hội_chủ_nghĩa Sự kết_hợp học_thuyết chính_trị của ông được trình_bày trong Tuyên_ngôn Cộng_sản và chủ_nghĩa_duy_vật biện_chứng được tạo cảm_hứng từ Friedrich_Hegel mang tới những phê_bình mang tính_cách mạng với chủ_nghĩa_tư_bản theo đánh_giá của Marx trong thế_kỷ 19 Phong_trào xã_hội_chủ_nghĩa mà ông tham_gia xuất_hiện như lời đáp lại tình_trạng cùng_khổ của người công_nhân trong giai_đoạn đầu công_nghiệp_hoá và kinh_tế_học cổ_điển đi kèm với cuộc cách_mạng_công_nghiệp đó Marx viết kiệt_tác Tư_bản luận tại thư_viện của Bảo_tàng quốc_gia Anh Bối_cảnh Robert_Owen 1771 1858 là nhà công_nghiệp đầu_tiên quyết_tâm cải_thiện điều_kiện sống của người công_nhân Ông mua các nhà_máy dệt ở New_Lanark_Scotland nơi ông cấm trẻ_em dưới 10 tuổi làm_việc ấn_định thời_gian làm_việc từ 6 giờ sáng tới 7 giờ tối và cung_cấp các lớp_học ban_đêm cho trẻ_em khi các em làm xong việc Những biện_pháp nhỏ_giọt đó vẫn giúp cải_thiện đáng_kể đời_sống người lao_động và việc kinh_doanh của ông phát_đạt nhờ năng_suất cao hơn dù tiền_lương ông trả thấp hơn mức trung_bình trên cả nước lúc đó Ông trình_bày nhãn_quan của mình trong tác_phẩm The_New_View of Society 1816 Quan_điểm mới về xã_hội trong giai_đoạn thông_qua đạo_luật về nhà_máy ở đảo Anh nhưng rốt_cuộc nỗ_lực xây_dựng một cộng_đồng utopia xã_hội tốt_đẹp không_tưởng mới của ông ở New_Harmony_Indiana kết_thúc trong thất_bại Một trong những người khác có ảnh_hưởng lớn tới Marx là nhà xã_hội_chủ_nghĩa vô_chính_phủ người Pháp Pierre_Joseph_Proudhon_Phê phán gay_gắt chủ_nghĩa_tư_bản và muốn thay_thế bằng liên_đoàn các công_nhân lao_động nhưng Proudhon cũng phản_đối những nhà xã_hội_chủ_nghĩa đương_thời muốn tập_trung_hoá các hiệp_hội do nhà_nước điều_hành Trong tác_phẩm Hệ_thống của những mâu_thuẫn kinh_tế 1846 Proudhon chỉ_trích nhiều mặt của chủ_nghĩa_tư_bản phân_tích các tác_động trái_ngược của việc cơ_giới_hoá cạnh_tranh quyền tư_hữu tài_sản độc_quyền và các khía_cạnh khác của nền kinh_tế Thay_vì chủ_nghĩa_tư_bản ông muốn một hệ_thống cùng có lợi dựa trên sự bình_đẳng nói cách khác sự tổ_chức của lao_động trong đó vô_hiệu_hoá kinh_tế chính_trị và chấm_dứt quyền tư_hữu Trong cuốn sách Quyền tư_hữu là gì 1840 ông lập_luận rằng quyền tư_hữu chẳng khác gì hành_vi ăn_cắp một quan_điểm khác với kinh_tế_gia cổ_điển John_Stuart_Mill người cho rằng đánh thuế mới là ăn cáp Tuy_nhiên vào cuối đời Proudhon thay_đổi một_số quan_điểm trước_kia của ông Trong tác_phẩm được xuất_bản sau khi đã qua_đời Học_thuyết về quyền tư_hữu ông lập_luận rằng quyền tư_hữu là quyền_lực duy_nhất có_thể trở_thành đối_trọng với quyền_lực nhà_nước Friedrich_Engels một tác_giả có tư_duy cấp_tiến đã xuất_bản cuốn sách với nhan_đề Tình_cảnh giai_cấp công_nhân Anh năm 1844 mô_tả địa_vị của người lao_động làm công ăn lương là số_phận bi_đát nhất không_thể che_giấu trong những đau_khổ của đời_sống xã_hội thời_đại chúng_ta Sau khi Marx qua_đời Engels là người hoàn_tất tập hai cuốn Tư_bản luận từ những ghi_chú của Marx_Tư bản luận Karl_Marx bắt_đầu cuốn Tư_bản luận với khái_niệm về hàng_hoá Trước các xã_hội tư_bản_chủ_nghĩa theo Marx là hình_thái sản_xuất dựa trên lao_động nô_lệ chẳng_hạn như ở xã_hội La_Mã cổ_đại trước khi chuyển sang chế_độ_nông_nô phong_kiến chẳng_hạn như châu_Âu_Trung cổ Khi xã_hội_tiến_bộ hơn các mối quan_hệ kinh_tế lỏng_lẻo hơn nhưng dòng_chảy lao_động dễ_dàng hơn cũng dẫn tới tình_trạng bất_ổn và đời_sống khó_khăn cho người lao_động tạo những điều_kiện cho cách_mạng Mọi người mua và bán sức_lao_động giống như cách họ mua hàng_hoá và dịch_vụ Con_người do_đó cũng là một thứ hàng_hoá thông_qua sức_lao_động như ông viết trong Tuyên_ngôn Cộng_sản Cũng từ trang đầu của cuốn Tư_bản luận Cách sử_dụng từ hàng_hoá của Marx gắn với cuộc tranh_luận siêu_hình_học về bản_chất của_cải vật_chất làm_sao để đạt được của_cải và nên sử_dụng của_cải như_thế_nào Khái_niệm một hàng_hoá đối_lập với khái_niệm về sự_vật trong thế_giới tự_nhiên Khi một người sử_dụng lao_động đối_với một sự_vật nó trở_thành hàng_hoá Trong thế_giới tự_nhiên có cây_cối kim_cương quặng sắt và con_người Trong thế_giới kinh_tế_học chúng trở_thành bàn_ghế nhẫn các nhà_máy và người lao_động Tuy_nhiên theo Marx hàng_hoá có hai bản_chất hai giá_trị Ông phân_biệt giá_trị_sử_dụng với giá_trị_trao_đổi của hàng_hoá Giá_trị_sử_dụng của hàng_hoá có nguồn_gốc từ hàm_lượng lao_động sản_xuất ra nó theo Marx theo như các nhà_kinh_tế học cổ_điển trong học_thuyết giá_trị lao_động Tuy_nhiên Marx không tin rằng lao_động là nguồn_gốc duy_nhất của giá_trị_sử_dụng của hàng_hoá Ông tin rằng giá_trị có_thể xuất_phát từ các hàng_hoá tự_nhiên và định_nghĩa lại giá_trị_sử_dụng của hàng_hoá là thời_gian lao_động xã_hội cần_thiết thời_gian mà người lao_động cần để sản_xuất ra hàng_hoá Hơn_nữa con_người thường có khuynh_hướng đánh_giá cao giá_trị của một_số thứ chẳng_hạn vì sự sùng_bái hàng_hoá đối_với kim_cương một mối quan_hệ có tính áp_bức đối_với việc sản_xuất hàng_hoá này xuất_hiện Hai nhân_tố này khiến cho giá_trị_sử_dụng và giá_trị_trao_đổi của hàng_hoá là rất khác nhau Một mối quan_hệ áp_bức theo Marx xuất_hiện trong cả việc sử_dụng và trao_đổi lao_động trong những mặc_cả về lượng lao_động tiền_lương xuất_phát từ thực_tế là người chủ lao_động trả cho người làm công của họ số tiền tương_ứng với giá_trị_trao_đổi thấp hơn nhiều so với giá_trị_sử_dụng thực_sự của sức_lao_động Sự khác_biệt này tạo ra lợi_nhuận cho các nhà tư_bản hay theo thuật_ngữ của Marx giá_trị_thặng_dư Vì_vậy Marx tuyên_bố chủ_nghĩa_tư_bản là một hệ_thống bóc lộc Công_trình của Marx làm thay_đổi hoàn_toàn học_thuyết giá_trị lao_động mà các kinh_tế_gia cổ_điển từng sử_dụng Sự châm_biếm cay_đắng của ông đi xa tới mức đặt câu hỏi về thời_gian lao_động xã_hội cần_thiết để sản_xuất ra chính lao_động tức_là người lao_động Marx trả_lời rằng giá_trị này chỉ ở mức tối_thiểu đủ để người lao_động_sống sót để tái_tạo các kỹ_năng cần_thiết cho nền kinh_tế Người lao_động do_đó bị tách rời khỏi thành_quả của sản_xuất và các phương_tiện để họ nhận ra tiềm_năng thực_sự của mình vì họ ở vào vị_thế bị áp_bức trên thị_trường lao_động Nhưng cùng lúc với tình_trạng bóc_lột và tách người lao_động khỏi thành_quả lao_động của họ mới có_thể diễn ra sự_tích luỹ tư_bản và tăng_trưởng kinh_tế Người chủ lao_động chịu sức_ép cạnh_tranh liên_tục từ thị_trường yêu_cầu họ phải bóc_lột lao_động nhiều hơn và những giới_hạn trong việc đầu_tư vào các công_nghệ thay_thế lao_động_giản_đơn như các dây_chuyền robot Điều này làm tăng lợi_nhuận và thúc_đẩy tăng_trưởng nhưng lợi_nhuận rơi vào những người có quyền tư_hữu về tư_liệu_sản_xuất Giai_cấp lao_động trong khi đó đối_mặt với tình_trạng bị bần_cùng_hoá liên_tục vì bị tước_đoạt các sản_phẩm do lao_động của họ làm ra do bị tách rời với tư_liệu_sản_xuất Thêm vào đó là việc thất_nghiệp vì sự xuất_hiện của máy_móc họ trở_thành đội quân thất_nghiệp dự_bị ngày_càng tăng lên gây ra áp_lực giảm tiền_lương và ngày_càng nhiều người lao_động tuyệt_vọng sẽ nhận việc_làm với mức lương thấp hơn Nhưng điều này cũng làm giảm mức cầu vì sức_mua sẽ giảm do tiền_lương giảm gây ra tình_trạng khủng_hoảng thừa sản_xuất sẽ bị cắt_giảm lợi_nhuận giảm xuống cho tới khi tích_luỹ tư_bản dừng lại vì một cuộc suy_thoái kinh_tế Khi cuộc khủng_hoảng thừa kết_thúc nền kinh_tế lại bắt_đầu tăng_trưởng và bắt_đầu chu_kỳ bùng_nổ tiếp_theo Với mỗi chu_kỳ kinh_tế như_thế đi kèm các cuộc khủng_hoảng của kinh_tế tư_bản_chủ_nghĩa theo Marx xung_đột về mặt giai_cấp giữa các tầng_lớp tư_bản ngày_càng giàu và người lao_động ngày_càng nghèo sẽ tăng lên Hơn_nữa các công_ty nhỏ bị các công_ty lớn thôn tín trong các chu_kỳ kinh_doanh và quyền_lực kinh_tế ngày_càng tập_trung vào một số_ít người Rốt_cuộc điều này sẽ dẫn tới một cuộc cách_mạng do Đảng Cộng_sản lãnh_đạo để hình_thành nên một xã_hội không giai_cấp Marx không bao_giờ đề_cập đến việc quá_trình này diễn ra ra sao Đóng_góp chính của ông không phải là việc một xã_hội mới sẽ như_thế_nào mà là sự phê_bình với xã_hội đương_thời mà ông chứng_kiến Sau Marx_Tập một cuốn Tư_bản luận là phần duy_nhất mà Marx tự ông xuất_bản Tập hai và ba được hoàn_thành với sự giúp_đỡ của Friedrich_Engels và Karl_Kautsky một người bạn của Engels và cũng là người đóng_góp chính cho việc xuất_bản tập bốn Marx bắt_đầu cho một truyền_thống các nhà_kinh_tế học_tập trung một_cách tương_xứng vào những vấn_đề chính_trị ngoài vấn_đề kinh_tế Cũng ở Đức Rosa_Luxemburg là một thành_viên của Đảng Dân_chủ Xã_hội Đức sau_này trở_thành thành_viên Đảng Cộng_sản Đức vì lập_trường của đảng này trong chiến_tranh thế_giới thứ nhất Beatrice_Webb ở Anh cũng là một nhà xã_hội_chủ_nghĩa đã góp_phần xây_dựng cả Trường Kinh_tế London lẫn Hội Fabian_Trào lưu tân_cổ_điển Những năm 1860 xảy ra một cuộc cách_mạng với kinh_tế_học Các ý_tưởng mới thuộc về trường_phái học_thuyết về cận biên Cùng thời và viết độc_lập với nhau một người Pháp Léon_Walras một người Áo Carl_Menger và một người Anh William_Stanley_Jevons cùng phát_triển học_thuyết này với một_số dị_bản Thay_vì giá_cả hàng_hoá và dịch_vụ phản_ánh lao_động làm ra nó giá_cả phản_ánh lợi_ích cận biên của lần mua cuối_cùng Điều này có nghĩa là ở trạng_thái cân_bằng sự ưa_thích của người tiêu_dùng với hàng_hoá quyết_định giá_cả của nó bao_gồm một_cách gián_tiếp giá của lao_động Dòng tư_duy này không thống_nhất và có ba trường_phái chính độc_lập với nhau Trường_phái Lausanne với hai đại_diện chính là Walras và Vilfredo_Pareto phát_triển các học_thuyết về cân_bằng tổng_quát và hiệu_quả Pareto_Tác phẩm chính của trường_phái này là của Walras_Elements of Pure_Economics_Những yếu_tố của kinh_tế_học thuần_tuý Trường_phái Cambridge xuất_hiện với tác_phẩm cả Jevons_Theory of Political_Economy 1871 Học_thuyết kinh_tế chính_trị Trường_phái Anh này phát_triển học_thuyết về cân_bằng từng phần và nhấn_mạnh thị_trường tự_do có_thể thất_bại Những đại_diện chính là Alfred_Marshall_Stanley_Jevons và Arthur_Cecil_Pigou_Trường phái Áo do Menger kinh_tế_gia người Áo Eugen von Böhm_Bawerk và Friedrich von Wieser đại_diện Họ phát_triển học_thuyết về tư_bản và tìm cách giải_thích các cuộc khủng_hoảng_kinh_tế Trường_phái này nổi lên với tác_phẩm của Menger_Principles of Economics 1871 Những nguyên_lý của kinh_tế_học Độ thoả dụng biên Carl_Menger 1840 1921 một kinh_tế_gia trường_phái Áo tuyên_bố nguyên_tắc cơ_bản của thoả dụng biên trong tác_phẩm Grundsätze der Volkswirtschaftslehre 1871 Những nguyên_lý của kinh_tế_học Người tiêu_dùng hành_động duy_lý bằng cách tối_đa_hoá độ thoả_mãn tất_cả các sở_thích của họ Họ phân_phối chi_tiêu theo cách đơn_vị cuối_cùng của một hàng_hoá mà họ mua tạo ra sự hài_lòng lớn nhất còn có_thể Stanley_Jevons 1835 1882 là cộng_sự người Anh của Menger sau_này sẽ trở_thành trợ_giảng rồi giáo_sư tại Đại_học Owens_Manchester và Đại_học Tổng_hợp London_Ông nhấn_mạnh trong Theory of Political_Economy 1871 Học_thuyết về kinh_tế chính_trị rằng ở mức biên sự hài_lòng với một hàng_hoá và dịch_vụ sẽ giảm xuống Một ví_dụ của quy_luật độ thoả dụng giảm dần là với mỗi quả cam mà một người ăn họ sẽ ít thấy nó mang lại sự hài_lòng hơn so với quả cam trước đó cho tới khi người đó không_thể ăn cam nữa Rồi Léon_Walras 1834 1910 một lần nữa cũng làm_việc độc_lập tổng_quát hoá_học thuyết này đối_với nền kinh_tế trong Elements of Pure_Economics 1874 Những nhân_tố của kinh_tế thuần_tuý Những thay_đổi nhỏ trong sở_thích của mọi người chẳng_hạn việc chuyển từ thịt bò sang nấm sẽ dẫn tới giá nấm tăng và giá thịt bò giảm Điều này khiến người sản_xuất dịch_chuyển sản_xuất tăng đầu_tư vào nấm tăng cung trên thị_trường và đạt tới một mức cân_bằng mới giữa các sản_phẩm chẳng_hạn như giảm_giá nấm xuống mức đâu_đó giữa hai mức ban_đầu Với nhiều sản_phẩm khác trong nền kinh_tế mọi việc cũng sẽ xảy ra như_thế nếu giả_định rằng thị_trường là cạnh_tranh mọi người lựa_chọn duy_lý và không có chi_phí trong việc chuyển_đổi sở_thích và sản_xuất Những cố_gắng ban_đầu để giải_thích các cuộc khủng_hoảng theo chu_kỳ mà Karl_Marx đã nói đến trước đó không thành_công Sau khi tìm ra một tương_quan về mặt thống_kê giữa những vết đen Mặt_Trời và các chu_kỳ kinh_doanh vào thời_điểm nhiều người tin rằng các vết đen Mặt_trời ảnh_hưởng tới thời_tiết do_đó làm ảnh_hưởng tới sản_lượng nộng nghiệp Stanley_Jevons viết Phân_tích toán_học Vilfredo_Pareto 1848 1923 là một nhà_kinh_tế người Ý nổi_tiếng với việc phát_triển khái_niệm về nền kinh_tế cho_phép tối_đa_hoá độ thoả dụng của mỗi cá_nhân nhờ vào độ co_giãn về độ thoả dụng của những người khác thông_qua sản_xuất và trao_đổi Kết_quả là hiệu_quả Pareto_Pareto phân_tích về mặt toán_học đối_với sự phân_bổ nguồn_lực như_thế đáng chú_ý là thông_qua việc phân_bổ thu_nhập trong nền kinh_tế Alfred_Marshall cũng được ghi_nhận đặt kinh_tế_học trên một cơ_sở toán_học vững_chắc hơn Ông là giáo_sư đầu_tiên về kinh_tế_học ở Đại_học Cambridge và tác_phẩm của ông Những nguyên_lý kinh_tế_học trùng_hợp với việc chuyển tên gọi của ngành nghiên_cứu này từ kinh_tế chính_trị sang cách gọi được ông ưa_thích hơn kinh_tế_học Ông coi toán_học là cách đơn_giản để giải_thích kinh_tế_học dù có quan_điểm thận_trọng thông_qua một lá thư ông gửi cho học_trò của mình Arthur_Cecil_Pigou_Nổi lên sau cuộc cách_mạng về cận biên Marshall tập_trung vào việc phê_phán học_thuyết giá_trị lao_động cổ_điển vốn tập_trung vào phía cung của thị_trường trong khi các học_thuyết về cận biên_tập trung vào người tiêu_dùng tức phía cầu Những trình_bày bằng đồ_thị của Marshall chính là những đồ_thị cung_cầu sau_này trở_nên hết_sức phổ_biến trong kinh_tế_học Ông nhấn_mạnh rằng giao của cả cung và cầu_là mức giá cân_bằng trong một thị_trường cạnh_tranh Về dài_hạn theo Marshall chi_phí_sản_xuất và giá_cả hàng_hoá và dịch_vụ có khuynh_hướng giảm về điểm thấp nhất nếu_như sản_xuất cứ được tiếp_tục Arthur_Cecil_Pigou trong tác_phẩm Wealth and Welfare 1920 Sự giàu_có và phúc_lợi thì khẳng_định có tồn_tại thất_bại thị_trường Các thị_trường không hiệu_quả vì các ngoại tác kinh_tế và nhà_nước phải can_thiệp Tuy_nhiên Pigou vẫn duy_trì sự tin_tưởng ở thị_trường tự_do và năm 1933 giữa cuộc khủng_hoảng_kinh_tế ông giải_thích trong The_Theory of Unemployment_Nguyên lý về thất_nghiệp rằng sự can_thiệp thái_quá từ nhà_nước và thị_trường lao_động là lý_do thực_sự dẫn tới tình_trạng thất_nghiệp hàng_loạt vì chính_quyền thiết_lập mức lương tối_thiểu khiến cho lương không_thể tự điều_chỉnh Đây sẽ là điểm tập_trung bị tấn_công từ John_Maynard_Keynes sau_này Trường_phái Áo Thời_kỳ đầu Trong khi giai_đoạn cuối thế_kỷ 19 và đầu thế_kỷ 20 là thời_kỳ các kinh_tế_gia sử_dụng toán_học chiếm ưu_thế những người thừa_kế tư_tưởng của Carl_Menger với truyền_thống từ Eugen von Böhm_Bawerk đi theo con đường khác cổ_suý việc sử_dụng suy_diễn logic Nhóm này chính là trường_phái Áo phản_ánh việc nhiều người sáng_lập là các nhà_kinh_tế người Áo Thorstein_Veblen vào năm 1900 trong tác_phẩm Những khái_niệm cơ_bản của khoa_học kinh_tế đối_lập những người theo chủ_nghĩa cận biên tân_cổ_điển tức theo bước Alfred_Marshall với những triết thuyết của trường_phái Áo Joseph_Alois_Schumpeter 1883 1950 là một kinh_tế_gia và khoa_học_gia người Áo nổi_tiếng bởi các tác_phẩm của ông về chu_kỳ kinh_doanh và sáng_tạo công_nghệ Ông nhấn_mạnh tầm quan_trọng của các doanh_nhân trong một nền kinh_tế Trong tác_phẩm Các chu_kỳ kinh_doanh Một phân_tích lý_thuyết lịch_sử và thống_kê về tiến_trình của chủ_nghĩa_tư_bản 1939 Schumpeter đưa ra một tổng_hợp các lý_thuyết về các chu_kỳ kinh_doanh Ông cho rằng những chu_kỳ này có_thể giải_thích tình_trạng của nền kinh_tế Theo Schumpeter chủ_nghĩa_tư_bản nhất_thiết trải qua các chu_kỳ dài_hạn vì nó phụ_thuộc hoàn_toàn vào các phát_minh và sáng_tạo khoa_học Kinh_tế có_thể tăng_trưởng là nhờ vào các phát_minh và sáng_tạo cộng nghệ bởi các phát_minh làm tăng_sản lượng và khuyến_khích các doanh_nhân đầu_tư Tuy_nhiên khi các nhà_đầu_tư không còn có hội đầu_tư nữa nền kinh_tế lâm vào suy_thoái một_số công_ty đổ_vỡ đóng_cửa và phá_sản Giai_đoạn này kéo_dài cho tới khi những sáng_tạo công_nghệ mới tạo ra quá_trình phá_huỷ sáng_tạo phá_huỷ những sản_phẩm cũ giảm việc_làm nhưng cho_phép nền kinh_tế bắt_đầu một giai_đoạn tăng_trưởng mới dựa trên các sản_phẩm mới và những yếu_tố sản_xuất mới Ludwig von Mises_Ludwig von Mises 1881 1973 là nhân_vật trung_tâm của trường_phái Áo Trong tiểu_luận của ông về kinh_tế_học Hành_vi con_người Mises giới_thiệu môn hành_vi học khoa_học về hành_vi con_người như một nền_tảng mang tính khái_niệm chung với các khoa_học_xã_hội Hành_vi học coi kinh_tế_học là hàng_loạt các trao_đổi tự_nguyện làm tăng sự hài_lòng của các bên liên_quan Mises cũng tranh_luận rằng chủ_nghĩa_xã_hội gặp phải vấn_đề không_thể giải_quyết được về tính_toán kinh_tế mà theo ông chỉ có_thể giải_quyết thông_qua các cơ_chế giá_cả của thị_trường tự_do Friedrich von Hayek_Những chỉ_trích lớn_tiếng của Mises với chủ_nghĩa_xã_hội có ảnh_hưởng lớn tới tư_duy kinh_tế_học của Friedrich von Hayek 1899 1992 người ban_đầu cũng có cảm_tình với chủ_nghĩa_xã_hội nhưng sau đó trở_thành một trong những nhà phê_bình gay_gắt nhất với chủ_nghĩa tập_thể trong thế_kỷ 20 Phản_ánh lại quan_điểm của Adam_Smith về hệ_thống tự_do tự_nhiên Hayek lập_luận rằng thị_trường là một trật_tự ngẫu_nhiên và tích_cực phản_đối quan_điểm về công_bằng xã_hội Hayek tin rằng mọi hình_thức của chủ_nghĩa tập_thể thậm_chí cả những hình_thức trên lý_thuyết là dựa vào sự hợp_tác tự_nguyện chỉ có_thể duy_trì bằng tình_trạng tập_quyền cao_độ Trong cuốn sách của ông Đường tới nô_dịch 1944 và các tác_phẩm sau đó Hayek tuyên_bố chủ_nghĩa_xã_hội đòi_hỏi một nền kinh_tế kế_hoạch_hoá tập_trung và sự kế_hoạch_hoá đó có_thể trở_thành chủ_nghĩa toàn trị Hayek tin rằng nền văn_minh ra_đời chính là nhờ tư_hữu về tài_sản Ông trình_bày điều này trong cuốn sách của ông Thói tự_phụ chết người 1988 Theo ông các tín_hiệu giá_cả là phương_tiện duy_nhất cho_phép mỗi bên ra quyết_định trong nền kinh_tế trao_đổi với nhau các thông_tin hiểu ngầm và thông_tin phân_tán để giải_quyết vấn_đề về tính_toán kinh_tế Cùng với người đồng_thời Gunnar_Myrdal_Hayek được trao giải Nobel năm 1974 Murray_Rothbard_Xây dựng khái_niệm trật_tự ngẫu_nhiên cho trường_phái Áo ủng_hộ thị_trường tự_do trên cơ_sở số nhân tiền_tệ và lên_án kế_hoạch_hoá tập_trung Murray_Rothbard 1926 1995 thúc_đẩy việc huỷ_bỏ kiểm_soát cưỡng_ép của chính_quyền với xã_hội và nền kinh_tế Ông coi quyền_lực độc_quyền của nhà_nước là đe_doạ lớn nhất với tự_do và sự thịnh_vượng trong dài_hạn của xã_hội loài_người ông gọi nhà_nước là tổ_chức của những kẻ ăn_cướp trắng_trợn có hệ_thống và là nơi hội_tụ của những cá_nhân vô đạo_đức nhất tham_lam nhất và vô_liêm_sỉ nhất trong bất_cứ xã_hội nào Suy_thoái và tái_thiết Alfred_Marshall vẫn đang hoàn_tất những xem_xét cuối_cùng với tác_phẩm Những nguyên_lý kinh_tế_học của ông thì Chiến_tranh thế_giới thứ nhất 1914 1918 bùng_nổ Bối_cảnh đầy tự_tin khi bước vào thế_kỷ 20 nhanh_chóng tan_vỡ trên những chiến_hào khi thế_giới văn_minh tự cắn_xé nhau Trong bốn năm sản_xuất ở Anh Đức và Pháp được chuyển_hướng hoàn_toàn sang kiểu kinh_tế thời_chiến Năm 1917 ở nước Nga nổ ra cuộc cách_mạng của những người Bolshevik do Vladimir_Lenin lãnh_đạo Họ coi học_thuyết Marx là cứu_tinh và cam_kết với một đất_nước đang tan_vỡ hoà_bình bánh_mì và đất_đai thông_qua các phương_tiện sản_xuất tập_thể Cũng năm 1917 Mỹ tham_chiến bên phía Anh và Đức Tổng_thống Woodrow_Wilson rao_giảng khẩu_hiệu đảm_bảo một thế_giới an_toàn cho chế_độ_dân_chủ Ông vạch ra một kế_hoạch hoà_bình mười bốn điểm Năm 1918 Đức mở cuộc tấn_công mùa xuân nhưng thất_bại các nước đồng_minh phản_công dẫn tới việc hàng triệu người thiệt_mạng vì chiến_tranh Trong nội_bộ nước Đức diễn ra cuộc Cách_mạng Đức chính_quyền lâm_thời theo_đuổi hoà_bình trên cơ_sở mười bốn điểm của Wilson_Châu_Âu là một đống điêu_tàn về tài_chính vật_chất và tâm_lý với một tương_lai được sắp_xếp ở Hội_nghị hoà_bình Paris 1919 John_Maynard_Keynes là đại_diện của Bộ Tài_chính Anh ở hội_nghị và là người chỉ_trích gay_gắt nhất những kết_quả của hội_nghị John_Maynard_Keynes_John Maynard_Keynes 1883 1946 sinh ở Cambridge học Đại_học Eton và là cấp dưới của cả Arthur_Cecil_Pigou và Alfred_Marshall ở Đại_học Cambridge_Ông khởi_nghiệp là giảng_viên trước khi chuyển sang làm_việc cho chính_phủ Anh rồi leo lên chức đại_diện về tài_chính của chính_phủ Anh ở Hội_nghị hoà_bình Paris 1919 Những nhận_xét của ông được nêu trong cuốn Những hậu_quả kinh_tế của hoà_bình 1919 nơi ông ghi lại sự giận_dữ của mình vì nước Mỹ đã không_thể đảm_bảo những điều đã nêu ra trong Mười bốn Điểm của Woodrow_Wilson và tâm_lý buộc_tội không khoan_dung với những nước thắng trận với Đức Keynes rời hội_nghị và sử_dụng những thông_tin kinh_tế thu_thập được từ hồ_sơ hội_nghị ông lập_luận rằng nếu những nước chiến_thắng buộc phe trục phải trả các khoản bồi_thường chiến_phí thì chắc_chắn sẽ xảy ra khủng_hoảng tài_chính thế_giới dẫn tới một cuộc_thế chiến thứ hai Keynes hoàn_tất tiểu_luận của ông bằng cách kêu_gọi trước_hết giảm gánh nặng trả chiến_phí cho Đức xuống còn mức có_thể thực_hiện trong thực_tế tăng quản_trị liên chính_phủ với sản_xuất than và một liên_minh tự_do thương_mại thông_qua Hội Quốc_Liên thứ hai một thoả_thuận bù_trừ các khoản nợ giữa các nước đồng_minh thứ ba cải_tổ toàn_diện hệ_thống hối_đoái quốc_tế và thành_lập một quỹ cho vay quốc_tế và thứ tư nối lại quan_hệ thương_mại với Nga và Đông_Âu_Cuốn sách là một thành_công lớn và dù nó bị một_số người chỉ_trích vì những tiên_đoán thiếu chính_xác không có những thay_đổi mà ông kêu_gọi các dự_báo đen_tối của Keynes đã đúng với những gì thế_giới trải qua trong cuộc Đại khủng_hoảng bùng_nổ vào năm 1929 và dần kéo_theo cuộc chiến_tranh thế_giới thứ hai năm 1939 Chiến_tranh thế_giới thứ nhất từng được chờ_đợi là cuộc_chiến kết_thúc mọi cuộc_chiến nhưng việc các thoả_thuận hoà_bình thất_bại hoàn_toàn trong việc ngăn_chặn một cuộc_chiến lớn nữa khiến lần này quyết_tâm của các cường_quốc không để lặp lại sai_lầm tương_tự càng mạnh_mẽ Sau thất_bại của chủ_nghĩa_phát_xít hội_nghị Bretton_Woods được tổ_chức để thiết_lập trật_tự kinh_tế mới Keynes một lần nữa lại đóng vai_trò trung_tâm Lý_thuyết tổng_quát Trong thời_kỳ Đại khủng_hoảng Keynes đã xuất_bản tác_phẩm quan_trọng nhất của ông Lý_thuyết tổng_quát về việc_làm lãi_suất và tiền_tệ 1936 Cuộc_Đại suy_thoái bắt_đầu bởi cuộc đổ_vỡ ở thị_trường_chứng_khoán Phố Wall năm 1929 dẫn tới tỉ_lệ thất_nghiệp tăng cao ở Mỹ kéo_theo việc nước này phải thu_hồi những khoản nợ từ các con_nợ ở châu_Âu và hiệu_ứng domino về kinh_tế lan nhanh ra toàn_cầu Kinh_tế_học chính_thống thời bấy_giờ kêu_gọi siết chặt chi_tiêu cho tới khi lòng tin trong kinh_doanh và lợi_nhuận được phục_hồi Keynes ngược_lại lập_luận trong A Tract on Monetary_Reform 1923 Một tiểu_luận về cải_cách tiền_tệ rằng có nhiều yếu_tố quyết_định các hoạt_động kinh_tế và chờ_đợi cân_bằng thị_trường tự tái_lập trong dài_hạn là không đủ Như Keynes viết trong nhận_xét nổi_tiếng của ông Ngoài vấn_đề chủ_đạo về cung tiền Keynes xác_định xu_hướng cận biên của tiêu_dùng nguồn_gốc của đầu_tư hiệu_quả biên của vốn sự ưa_thích thanh khoản và hiệu_ứng số nhân là các biến quyết_định mức_độ sản_lượng của nền kinh_tế việc_làm và giá_cả Hầu_hết các thuật_ngữ của Keynes là do chính ông sáng_tạo ra riêng cho tác_phẩm Lý_thuyết tổng_quát dù các ý_tưởng cơ_bản là khá đơn_giản Keynes lập_luận rằng nếu tiết_kiệm không chuyển_hoá thành đầu_tư thông_qua các thị_trường tài_chính tổng chi_tiêu sẽ giảm xuống Chi_tiêu giảm dẫn tới giảm thu_nhập và tăng thất_nghiệp điều này lại làm giảm tiết_kiệm Tiết_kiệm giảm tiếp_tục cản_trở mong_muốn đầu_tư dẫn tới một mức cân_bằng mới sẽ được thiết_lập cho tới khi việc giảm chi_tiêu dừng lại Mức cân_bằng mới này chính là suy_thoái khi mọi người đầu_tư ít hơn tiết_kiệm ít hơn và chi_tiêu ít hơn Kenyes lập_luận rằng việc_làm phụ_thuộc vào tổng chi_tiêu bao_gồm chi_tiêu cho tiêu_dùng và đầu_tư kinh_doanh ở lĩnh_vực tư_nhân Người tiêu_dùng chỉ chi_tiêu một_cách thụ_động hay dựa trên những tính_toán với thu_nhập của họ Mặt_khác việc các doanh_nghiệp có muốn bỏ vốn đầu_tư hay không phụ_thuộc vào kỳ_vọng về những đầu_tư mới lợi_nhuận và tỉ_lệ lãi_suất phải trả chi_phí Vì_thế theo Keynes nếu kỳ_vọng kinh_doanh không đổi việc chính_phủ giảm lãi_suất chi_phí vay đầu_tư sẽ tăng và sẽ có ảnh_hưởng cấp_số nhân với tổng chi_tiêu Đến lượt nó tỉ_lệ lãi_suất phụ_thuộc vào số_lượng tiền và mong_muốn giữ tiền trong tài_khoản ngân_hàng tức_là tiết_kiệm trái_ngược với đầu_tư Nếu không có đủ tiền trong nền kinh_tế để cung_ứng cho số người muốn giữ tiền lãi_suất sẽ tăng cho tới khi có đủ những người muốn giữ tiền bị loại ra vì không đủ cung tiền Nên nếu lượng tiền tăng trong khi mong_muốn giữ tiền không đổi tỉ_lệ lãi_suất sẽ giảm dẫn tới tăng đầu_tư sản_lượng và việc_làm Vì cả hai lý_do này Keynes do_đó kêu_gọi lãi_suất thấp và tín_dụng dễ_dàng để đối_phó với thất_nghiệp Nhưng Keynes tin rằng trong những năm 1930 các điều_kiện đòi_hỏi lĩnh_vực công phải hành_động Chi_tiêu thâm_hụt ngân_sách theo Keynes sẽ giúp kích_hoạt các hoạt_động kinh_tế Điều này được ông ủng_hộ trong lá thư công_khai gửi cho Tổng_thống Mỹ Franklin_D_Roosevelt đăng trên báo The_New_York_Times 1933 Chính_sách kinh_tế mới ở Mỹ đang tiến_hành nửa_chừng thì Lý_thuyết tổng_quát được xuất_bản Nó cung_cấp những nền_tảng lý_luận cho các chính_sách đã được thực_thi trên thực_tế Keynes cũng tin_tưởng vào việc phân_phối thu_nhập công_bằng hơn cũng như đánh thuế đối_với thu_nhập không từ các hoạt_động kinh_doanh hay lao_động nòng_cốt với lập_luận tỉ_lệ tiết_kiệm cao thường là của những người giàu không tốt cho một nền kinh_tế phát_triển Keynes do_đó khuyến_khích cả quản_lý tiền_tệ và một chính_sách tài_khoá tích_cực Kinh_tế_học Keynes_Trong chiến_tranh thế_giới thứ hai Keynes lại làm trợ_lý cho Bộ Tài_chính Anh thương_lượng các khoản vay lớn từ Mỹ Ông hỗ_trợ lập các kế_hoạch hình_thành nên Quỹ_Tiền tệ Quốc_tế Ngân_hàng Thế_giới và Tổ_chức thương_mại quốc_tế tại Hội_nghị Bretton_Woods một gói giải_pháp được thiết_kế để ổn_định nền kinh_tế thế_giới vốn gặp rất nhiều trục_trặc trong những năm 1920 và tạo ra một sân_chơi thương_mại bình_đẳng trên toàn_cầu Keynes qua_đời hơn một năm sau đó nhưng những ý_tưởng của ông đã giúp hình_thành nên trật_tự kinh_tế toàn_cầu mới và tất_cả các chính_phủ phương tây đều áp_dụng đơn thuốc về chi_tiêu thậm hụt để vượt qua khủng_hoảng và duy_trì việc_làm đầy_đủ cho nền kinh_tế Một trong những học_trò của Keynes ở Cambridge là Joan_Robinson người đã đóng_góp ý_tưởng rằng cạnh_tranh hiếm khi nào hoàn_hảo trong thị_trường một sự hoài_nghi với lý_thuyết cho rằng các thị_trường sẽ giúp thiết_lập giá_cả Trong tác_phẩm The_Production_Function and the Theory of Capital 1953 Chức_năng sản_xuất và học_thuyết về tư_bản Robinson nêu ra vấn_đề mà bà cho là đã bị hiểu sai trong kinh_tế_học chính_thống Những nhà_kinh_tế học tân_cổ_điển cho rằng một thị_trường cạnh_tranh buộc các nhà_sản_xuất phải tối_thiểu_hoá chi_phí_sản_xuất Robinson thì cho rằng chi_phí_sản_xuất đơn_giản là giá của các đầu vào như vốn tư_bản Và nếu giá của các sản_phẩm cuối_cùng quyết_định giá của vốn khi đó theo Robinson sẽ là nghịc lý nếu cho rằng giá của vốn quyết_định giá của sản_phẩm cuối_cùng Không_thể định_giá hàng_hoá chừng nào chưa_thể định_giá các yếu_tố đầu_vào Đây không phải là vấn_đề trong một thị_trường cạnh_tranh hoàn_hảo khi tất_cả có_thể diễn ra đồng_thời nhưng trong thế_giới thật quá_trình xác_định giá mất thời_gian hàng_hoá được định_giá trước khi được bán Do giá của vốn không_thể được định bằng những đơn_vị_đo_lường độc_lập làm cách nào có_thể chứng_minh rằng vốn vốn bỏ ra giúp thu về một khoản bằng với giá các đầu vào cho sản_xuất Piero_Sraffa trở_lại Anh từ nước Ý phát_xít vào những năm 1920 và làm_việc với Keynes ở Cambridge_Năm 1960 ông xuất_bản một cuốn sách nhỏ nhan_đề Production of Commodities by Means of Commodities_Sản xuất hàng_hoá bằng các phương_tiện hàng_hoá trong đó giải_thích các mối quan_hệ về công_nghệ là nền_tảng cho việc sản_xuất hàng_hoá và dịch_vụ ra sao Giá_cả có nguồn_gốc từ trao_đổi lương lợi_nhuận thương_lượng tập_thể xung_đột giữa quản_trị và lao_động và sự can_thiệp của kế_hoạch của chính_phủ Giống như Robinson_Sraffa trình_bày về việc các lực lớn có_thể tác_động lên quá_trình định_giá trong nền kinh_tế ra sao và những lực đó không nhất_thiết phải là việc điều_chỉnh của thị_trường Lối sống Mỹ Trước chiến_tranh thế_giới thứ hai các nhà_kinh_tế Mỹ đóng vai_trò không đáng_kể Trong thời_gian này các nhà_kinh_tế học định_chế chủ_yếu tập_trung sự chỉ_trích vào lối sống Mỹ một thứ chủ_nghĩa tiêu_dùng phô_trương trong những năm hai_mươi xa_hoa ngay trước vụ đổ_vỡ trên thị_trường_chứng_khoán Phố Wall năm 1929 Tuy_nhiên sau chiến_tranh Liên_Xô và châu_Âu là đống điêu_tàn đế_quốc Anh sắp đi đến hồi kết và nước Mỹ đang trở_thành một siêu_cường không_thể tranh_cãi nhất là về kinh_tế Một trường_phái thiếu chính_thống hơn bắt_đầu bén rễ chống lại phong_cách tranh_luận trong_sáng dễ hiểu của Keynes và toán_học_hoá một_cách phức_tạp kinh_tế_học Quan_điểm kinh_tế_học truyền_thống cũng bị thách_thức bởi một nhóm các học_giả có quan_điểm cấp_tiến ở Đại_học Chicago_Họ thúc_đẩy giải_phóng và tự_do muốn làm hồi_sinh những chính_phủ không can_thiệp vào nền kinh_tế như hồi thế_kỷ 19 Kinh_tế_học định_chế Thorstein_Veblen 1857 1929 xuất_thân từ vùng nông_thôn miền trung tây nước Mỹ và làm_việc ở Đại_học Chicago là một trong những nhân_vật nổi_tiếng nhất sớm chỉ_trích lối sống Mỹ Trong tác_phẩm The_Theory of the Leisure_Class 1899 Học_thuyết về giai_cấp hưởng_thụ ông phê_phán nền văn_hoá chủ_nghĩa vật_chất và những người giàu_có tiêu_dùng phô_trương sự giàu_có của họ để khoe_khoang thành_công và trong tác_phẩm The_Theory of Business_Enterprise 1904 Học_thuyết về đế_chế kinh_doanh Veblen phân_biệt sản_xuất những hàng_hoá hữu_dụng cho con_người và sản_xuất thuần_tuý vì mục_tiêu lợi_nhuận Ông tranh_luận rằng các doanh_nghiệp luôn theo_đuổi điều sau khiến điều trước bị cản_trở Sản_lượng và tiến_bộ công_nghệ bị hạn_chế bởi các thói_quen kinh_doanh và việc tạo ra những độc_quyền Các doanh_nghiệp bảo_vệ đầu_tư tư_bản hiện_hữu của họ và vay_mượn quá_trớn dẫn tới suy_thoái và gia_tăng chi_tiêu quân_sự và chiến_tranh vì các doanh_nghiệp kiểm_soát quyền_lực chính_trị Hai cuốn sách này tập_trung sự chỉ_trích trước_hết vào chủ_nghĩa tiêu_dùng và sau đó là vào việc tìm_kiếm lợi_nhuận không nói gì về những thay_đổi Tuy_nhiên năm 1911 Veblen gia_nhập Đại_học Missouri nơi ông ủng_hộ Herbert_Davenport trưởng khoa kinh_tế của trường Veblen ở lại Columbia_Missouri tới năm 1918 Năm đó ông chuyển sang New_York và bắt_đầu làm biên_tập_viên cho tạp_chí The_Dial rồi năm 1919 cùng với Charles_A_Beard_James Harvey_Robinson và John_Dewey ông chung tay thành_lập trường đại_học nay là The_New_School ở New_York_Ông cũng là thành_viên Liên_minh kỹ_thuật do Howard_Scott sáng_lập năm 1999 Từ 1919 tới 1926 Veblen tiếp_tục viết và tham_gia hàng_loạt hoạt_động ở The_New_School_Trong thời_kỳ này ông viết tác_phẩm The_Engineers and the Price_System 1921 Các kỹ_sư và hệ_thống giá_cả John_R_Commons 1862 1945 cũng đến từ vùng trung tây nước Mỹ Nhấn_mạnh những ý_tưởng của ông trong tác_phẩm Institutional_Economics 1934 Kinh_tế_học định_chế Commons cho rằng nền kinh_tế là một mạng_lưới các mối quan_hệ giữa nhiều người với các quan_tâm khác nhau Có những doanh_nghiệp độc_quyền các tập_đoàn lớn tranh_chấp lao_động và chu_kỳ kinh_doanh Tuy_nhiên họ có lợi_ích trong việc giải_quyết những tranh_chấp này Commons cho rằng các chính_phủ phải đóng vai_trò người trung_gian giữa các nhóm xung_đột Bản_thân Commons dành nhiều thời_gian làm_việc trung_gian và tư_vấn trong các uỷ_ban công_nghiệp của chính_phủ Cuộc_Đại khủng_hoảng là thời_gian có những thay_đổi mang tính đảo_lộn ở Mỹ Một trong những đóng_góp đầu_tiên tìm_hiểu tại_sao mọi việc lại trở_nên tồi_tệ như_vậy xuất_phát từ một luật_sư ở Đại_học Harvard tên là Adolf_Berle 1895 1971 người giống như John_Maynard_Keynes đã từ_nhiệm cương_vị ngoại_giao của mình ở Hội_nghị hoà_bình Paris năm 1919 và hết_sức thất_vọng vì Hoà_ước Versailles_Trong cuốn sách của ông với Gardiner_C_Means_The Modern_Corporation and Private_Property 1932 Công_ty hiện_đại và tài_sản tư_nhân ông đã vạch ra chi_tiết về quá_trình tiến_hoá của nền kinh_tế hiện_đại thông_qua các doanh_nghiệp lớn và tranh_luận rằng những_ai quản_lý các công_ty lớn phải có trách_nhiệm lớn hơn với xã_hội Hội_đồng_quản_trị của các công_ty này phải chịu trách_nhiệm với các cổ_đông của công_ty theo các quy_định trong luật doanh_nghiệp Điều này bao_gồm quyền bầu và sa_thải các thành_viên ban giám_đốc yêu_cầu triệu_tập những cuộc gặp_mặt chung thường_kỳ các tiêu_chuẩn kiểm_toán Ở nước Mỹ những năm 1930 luật doanh_nghiệp điển_hình chẳng_hạn như ở bang Delaware không hề đề_cập những quyền đó Berle lập_luận rằng những giám_đốc các công_ty không phải chịu trách_nhiệm do_đó họ có_thể tuồn thành_quả lợi_nhuận kinh_doanh vào túi riêng quản_trị vì lợi_ích cá_nhân của họ Điều này càng dễ thực_hiện khi phần_lớn các cổ_đông ở những công_ty đại_chúng chỉ là các cá_nhân đơn_lẻ với ít phương_tiện liên_lạc với nhau một_cách ngắn_gọn bị chia_rẽ và dễ bị khuất_phục Berle làm trong chính_phủ của Tổng_thống Franklin_Delano_Roosevelt trong suốt cuộc khủng_hoảng và là thành_viên chủ_chốt của nhóm Brain trust đã phát_triển rất nhiều chính_sách cụ_thể trong Chính_sách kinh_tế mới Năm 1967 Berle và Means ấn_hành một phiên_bản đã sửa_chữa của tác_phẩm trước_kia với lời giới_thiệu gồm những ý_tưởng mới Họ muốn không_chỉ tách_biệt những người điều_hành công_ty và chủ của công_ty Họ đặt câu hỏi về việc mục_đích thực_sự của cấu_trúc doanh_nghiệp là gì John_Kenneth_Galbraith Sau chiến_tranh John_Kenneth_Galbraith 1908 2006 trở_thành một kinh_tế_gia điển_hình ủng_hộ vai_trò can_thiệp tích_cực của chính_phủ và nền chính_trị tự_do dân_chủ Trong tác_phẩm Affluent_Society 1958 Tầng_lớp giàu_có Galbraith tranh_luận các cử_tri đạt tới sự giàu_có nhất_định về vật_chất sẽ bỏ_phiếu chống lại hàng_hoá công Ông cho rằng trí_tuệ thông_thường của những người bảo_thủ không đủ để giải_quyết vấn_đề bất_công xã_hội Trong thời_đại của các doanh_nghiệp lớn ông cho rằng sẽ là không thực_tế khi nghĩ về các thị_trường theo đẳng_cấp Các doanh_nghiệp lớn định_giá và sử_dụng quảng_cáo để tạo ra cầu nhân_tạo cho các sản_phẩm của họ bóp_méo sự ưa_thích thực_sự của người tiêu_dùng Sự ưa_thích tiêu_dùng thực_ra là phản_ánh mong_muốn của các tập_đoàn lớn một hiệu_ứng phụ_thuộc và nền kinh_tế như một tổng_thể sẽ lao vào những mục_tiêu sai_lầm Trong tác_phẩm The_New_Industrial_State Nhà_nước công_nghiệp mới Galbraith tranh_luận rằng các quyết_định kinh_tế được lên kế_hoạch bởi một cấu_trúc tư_nhân quan_liêu một cấu_trúc kỹ trị của các chuyên_gia lũng_đoạn thị_trường và các kênh truyền_thông Hệ_thống này phục_vụ lợi_ích bản_thân của cấu_trúc đó lợi_nhuận đơn_lẻ không còn là động_cơ chính và ngay cả các giám_đốc công_ty cũng không còn nắm quyền kiểm_soát Vì họ là những người lên kế_hoạch mới các tập_đoàn căm_ghét rủi_ro và đòi_hỏi nền kinh_tế cũng như thị_trường ổn_định Họ mua đứt các chính_phủ để phục_vụ mục_đích của mình thông_qua chính_sách tài_khoá và tiền_tệ chẳng_hạn như dính chặt lấy các chính_sách của những người trọng tiền giúp làm_giàu cho những người cho vay ở đô_thị thông_qua tăng lãi_suất Trong khi các mục_tiêu của một tầng_lớp giàu_có và chính_quyền đồng_loã với tầng_lớp đó phục_vụ cho cấu_trúc kỹ trị phi_lý số đông dân_chúng sẽ dần trở_nên nghèo đi Galbraith mô_tả bức tranh giống như bước từ những căn biệt_thự áp mái giàu_có xuống các đường_phố không được lát vỉa_hè từ những khu vườn cảnh_quan lộng_lẫy tới những công_viên công_cộng nhếch_nhác Trong tác_phẩm Economics and the Public_Purpose 1973 Kinh_tế_học và mục_đích công_cộng Galbraith bảo_vệ chủ_nghĩa_xã_hội mới như giải_pháp cho những bất_công đó quốc_hữu_hoá sản_xuất của quân_đội và các dịch_vụ công như phúc_lợi y_tế áp_đặt mức lương tối_thiểu và kiểm_soát giá_cả là các biện_pháp để giảm bất_bình_đẳng Paul_Samuelson_Trái với phong_cách hùng_hồn của Galbraith kinh_tế_học sau chiến_tranh bắt_đầu tổng_hợp phần_lớn tác_phẩm của John_Maynard_Keynes bằng diễn_giải toán_học Các khoá học kinh_tế_học nhập_môn ở đại_học bắt_đầu bằng cách giới_thiệu kinh_tế_học như một khoa_học thống_nhất được diễn_giải dưới hình_thức tổng_quát_hoá các quan_điểm tân_cổ_điển Kinh_tế_học thực chứng là cụm_từ được tạo ra để mô_tả những khuynh_hướng nhất_định trong các quy_luật kinh_tế_học có_thể được quan_sát một_cách khách_quan và được mô_tả thông_qua các giá_trị thực_tế tách_biệt với kinh_tế_học chuẩn_tắc thông_qua suy_luận và đánh_giá Người viết sách_giáo_khoa bán_chạy nhất ở thế_hệ này chính là Paul_Samuelson 1915 2009 Luận_văn tiến_sĩ của ông là một nỗ_lực chứng_tỏ rằng các phương_pháp toán_học có_thể trở_thành cốt_lõi cho việc diễn_giải các học_thuyết kinh_tế Luận_văn được xuất_bản thành sách Foundations of Economic_Analysis_Những nền_tảng của phân_tích kinh_tế_học vào năm 1947 Samuelson bắt_đầu với hai giả_định mang tính tiên_đề Thứ nhất các cá_nhân và công_ty hành_động để tối_đa_hoá lợi_ích của họ Thứ hai các thị_trường có khuynh_hướng hướng tới điểm cân_bằng thị_trường về giá_cả khi cầu bằng với cung Ông mở_rộng các phương_pháp toán_học để mô_tả hành_vi cân_bằng của các hệ_thống kinh_tế bao_gồm cả học_thuyết mới về kinh_tế vĩ_mô của John_Maynard_Keynes_Trong khi Richard_Cantillon áp_dụng các nguyên_lý về trọng_lực và các định_luật cơ_học của Isaac_Newton vào thị_trường cạnh_tranh những người trọng nông sao_chép hệ tuần_hoàn máu để áp_dụng vào mô_hình thu_nhập của họ William_Jevons phát_hiện các chu_kỳ tăng_trưởng trùng với các chu_kỳ của các vết đen Mặt_Trời Samuelson áp_dụng lý_thuyết nhiệt động_lực_học vào lý_thuyết kinh_tế Đánh_giá lại kinh_tế_học như một khoa_học cứng cũng được thực_hiện ở Anh và một trong những phát_hiện được biết đến nhiều nhất là của A W Phillips về sự tương_quan giữa lạm_phát và thất_nghiệp Kết_luận chính_sách của phát_hiện này là để bảo_đảm toàn dụng việc_làm thì phải đánh_đổi bằng lạm_phát cao Samuelson đã kết_hợp ý_tưởng của đường_cong Phillips vào tác_phẩm của ông Paul_Samuelson được trao giải Nobel kinh_tế_học vào năm 1970 vì sự kết_hợp toán_học với kinh_tế chính_trị_học của ông Kenneth_Arrow_Kenneth_Arrow s năm 1921 là em rể của Paul_Samuelson_Tác phẩm lớn đầu_tiên của ông luận_văn tiến_sĩ tại Đại_học Columbia là Social_Choice and Individual_Values 1951 Lựa_chọn xã_hội và các giá_trị cá_nhân đưa kinh_tế_học tương_tác với lý_thuyết chính_trị Tác_phẩm này mở_đường cho học_thuyết về lựa_chọn xã_hội và định_lý về sự bất_khả của Arrow_Theo lời ông Lập_luận này gây ra tranh_luận lớn trong cách diễn_giải những điều_kiện khác nhau của định_lý và ý_nghĩa của nó với nền dân_chủ và phổ_thông_đầu_phiếu Gây tranh_cãi nhiều nhất trong bốn 1963 hoặc năm 1950 1951 điều_kiện của ông là sự độc_lập của các nhân_tố thay_thế không tương_quan Trong những năm 1950 Arrow và Gérard_Debreu phát_triển mô_hình Arrow_Debreu về cân_bằng tổng_quát Năm 1971 Arrow cùng Frank_Hahn đồng_tác_giả cuốn General_Competitive_Analysis 1971 Phân_tích so_sánh tổng_quát trong đó đánh_giá lại học_thuyết về cân_bằng tổng_quát của giá_cả thông_qua nền kinh_tế Năm 1969 Ngân_hàng Trung_ương Thuỵ_Điển bắt_đầu trao một giải_thưởng cho kinh_tế_học tương_đương với các giải Nobel trong những lĩnh_vực hoá_học y_học vật_lý văn_học và hoà_bình dù Alfred_Nobel không hề đề_cập điều đó trong di_chúc của ông Cùng John_Hicks_Arrow giành giải_thưởng của Ngân_hàng Trung_ương Thuỵ_Điển năm 1972 người nhận giải trẻ nhất từ trước tới đó Năm trước đó Tổng_thống Mỹ Richard_Nixon đã tuyên_bố Giờ thì tất_cả chúng_ta đều là những người Keynes_Điều mỉa_mai nằm ở chỗ tuyên_bố đó khởi_đầu cho một cuộc cách_mạng mới trong tư_duy kinh_tế_học Chủ_nghĩa trọng tiền và trường_phái Chicago_Những chính_sách can_thiệp tài_khoá và tiền_tệ mà kinh_tế_học chính_thống hậu_chiến khuyến_khích bắt_đầu bị chỉ_trích đặc_biệt bởi một nhóm các lý_thuyết_gia ở Đại_học Chicago sau_này sẽ trở_thành trường_phái Chicago_Khuynh hướng tư_duy bảo_thủ hơn này nhắc lại quan_điểm tự_do trước đó về hoạt_động thị_trường rằng tốt nhất là để tất có mọi người tự_do hành_động trong nền kinh_tế Ronald_Coase_Ronald_Coase s năm 1910 là nhà_phân_tích kinh_tế luật hàng_đầu và là người đoạt giải Nobel_Kinh_tế học năm 1991 Bài báo lớn đầu_tiên của ông The_Nature of the Firm 1937 Bản_chất của doanh_nghiệp tranh_luận rằng lý_do cho sự tồn_tại của các doanh_nghiệp chính là bởi vẫn còn chi_phí giao_dịch Các cá_nhân duy_lý trao_đổi với nhau thông_qua các giao_dịch hợp_đồng song_phương trên các thị_trường mở cho tới khi chi_phí giao_dịch khiến sử_dụng các công_ty để sản_xuất ra hàng_hoá tiết_kiệm chi_phí hơn Bài báo lớn thứ hai của ông The_Problem of Social_Cost 1960 Vấn_đề chi_phí xã_hội lập_luận rằng nếu chúng_ta sống trong một thế_giới không có chi_phí giao_dịch mọi người sẽ thương_lượng với nhau để tạo ra sự tập_hợp nguồn_lực giống nhau dù_cho một toà_án có phán_quyết thế_nào về những tranh_cãi tài_sản Coase sử_dụng một ví_dụ pháp_lý cũ về vụ án Sturges kiện Bridgman khi một người làm bánh ồn_ào và một bác_sĩ yên_tĩnh là hàng_xóm lôi nhau ra toà để xem ai phải chuyển nhà đi Milton_Friedman_Milton_Friedman 1912 2006 là một trong những kinh_tế_gia có ảnh_hưởng lớn nhất vào cuối thế_kỷ 20 Ông giành giải Nobel kinh_tế_học năm 1976 vì nhiều đóng_góp trong đó có tác_phẩm A Monetary_History of the United_States 1963 Một lịch_sử tiền_tệ của nước Mỹ Friedman cho rằng cuộc đại khủng_hoảng là do những chính_sách của Cục dự_trữ liên_bang Mỹ vào những năm 1920 và trở_nên tồi_tệ hơn vào những năm 1930 Friedman tranh_luận rằng chính_sách tự_do của chính_phủ là có_ích hơn việc can_thiệp vào nền kinh_tế Chính_phủ nên nhắm tới một chính_sách tiền_tệ trung_lập hướng đến tăng_trưởng kinh_tế trong dài_hạn bằng cách mở_rộng dần cung tiền Ông ủng_hộ thuyết số_lượng tiền_tệ theo đó giá_cả chung được quyết_định qua lượng cung tiền Do_đó chính_sách tiền_tệ chẳng_hạn như tín_dụng dễ_dãi hay tài_khoá thuế và chi_tiêu tích_cực có_thể có những hệ_quả tiêu_cực không mong_muốn Trong tác_phẩm Capitalism and Freedom 1967 Chủ_nghĩa tự bản và tự_do Friedman viết Friedman cũng nổi_tiếng với tác_phẩm của ông về chức_năng của tiêu_dùng học_thuyết thu_nhập ổn_định 1957 là điều mà chính Friedman coi là công_trình khoa_học xuất_sắc nhất của ông Học_thuyết này cho rằng những người tiêu_dùng duy_lý sẽ chi_tiêu một phần những gì họ chờ_đợi sẽ nhận được trong thu_nhập ổn_định của họ Trong khi những khoản thu bất_ngờ sẽ được tiết_kiệm Các khoản giảm thuế là như_thế do những người tiêu_dùng duy_lý sẽ tiên_đoán rằng thuế sẽ tăng sau đó để cân_bằng chi_tiêu công Những đóng_góp quan_trọng khác của ông bao_gồm việc phê_bình đường_cong Phillips và khái_niệm tỷ_lệ thất_nghiệp tự_nhiên 1968 Sự phê_bình này gắn tên_tuổi ông với quan_điểm rằng một chính_quyền tạo ra lạm_phát cao hơn không chắc đã có_thể giảm được thất_nghiệp một_cách ổn_định Thất_nghiệp tạm_thời có_thể giảm xuống nếu lạm_phát là một bất_ngờ nhưng trong dài_hạn thất_nghiệp sẽ được xác_định bởi những yếu_tố khác trên thị_trường lao_động Thời_đại toàn_cầu_hoá Amartya_Sen_Amartya_Sen s năm 1933 là một nhà_kinh_tế học phát_triển và phúc_lợi hàng_đầu đã bày_tỏ sự hoài_nghi nghiêm_trọng với sự đúng_đắn của các giả_định tân_cổ_điển Ông đặc_biệt chỉ_trích lý_thuyết về kỳ_vọng hợp_lý và dành các tác_phẩm của mình nghiên_cứu về phát_triển và nhân_quyền Ông giành giải Nobel kinh_tế_học năm 1998 Joseph_E_Stiglitz_Joseph Stiglitz s năm 1943 được trao giải Nobel năm 2001 vì công_trình của ông trong lĩnh_vực kinh_tế_học thông_tin Ông từng làm chủ_tịch Hội_đồng cố_vấn kinh_tế dưới thời Tổng_thống Mỹ Bill_Clinton và là kinh_tế gia_trưởng của Ngân_hàng Thế_giới Stiglitz đã dạy ở rất nhiều trước đại_học danh_tiếng bao_gồm Columbia_Stanford_Oxford_Manchester Yale và MIT Trong những năm gần đây ông trở_thành một người chỉ_trích mạnh_mẽ các định_chế kinh_tế toàn_cầu Ông là một học_giả nổi_tiếng cả trong giới học_thuật lẫn phổ_thống Trong tác_phẩm Making_Globalization_Work 2007 Khiến toàn_cầu_hoá hiệu_quả ông trình_bày quan_điểm về những vấn_đề kinh_tế_học quốc_tế Paul_Krugman_Paul_Krugman s năm 1953 là một kinh_tế_gia đương_đại Cuốn sách_giáo_khoa do ông viết International_Economics 2007 Kinh_tế_học quốc_tế nằm trong danh_sách cần đọc ở rất nhiều trường đại_học Nổi_tiếng là một đại_diện của chủ_nghĩa_cấp_tiến ông giữ mục xã_luận về kinh_tế mỗi hai tuần bàn_thảo về chính_sách kinh_tế của Mỹ và chính_trị Mỹ trên tờ báo New_York_Times_Ông được trao giải Nobel kinh_tế năm 2008 cho công_trình của ông về lý_thuyết thương_mại mới và địa_lý_kinh_tế Kinh_tế vĩ_mô kể từ hệ_thống Bretton_Woods_Từ những năm 1970 trở đi chỉ_trích của những người trọng tiền theo kiểu Friedman với kinh_tế vĩ_mô Keynes là điểm xuất_phát hình_thành nên nhiều khuynh_hướng trong kinh_tế_học vĩ_mô chống lại ý_tưởng cho rằng sự can_thiệp của chính_phủ có_thể giúp ổn_định nền kinh_tế Robert_Lucas chỉ_trích quan_điểm Keynes vì sự thiếu nhất_quán với kinh_tế_học vi_mô Chỉ_trích của Lucas đặt nền_tảng cho trường_phái kinh_tế_học vĩ_mô tân_cổ_điển kinh_tế_học vĩ_mô cổ_điển mới dựa trên nền_tảng là kinh_tế_học cổ_điển Lucas cũng phổ_quát_hoá ý_tưởng về kỳ_vọng hợp_lý vốn được sử_dụng làm nền_tảng cho một_số học_thuyết cổ_điển mới như đề_xuất chính_sách không hiệu_quả Mô_hình tiêu_chuẩn cho kinh_tế_học cổ_điển là học_thuyết chu_kỳ kinh_doanh thật vốn tìm cách giải_thích những thăng_trầm trong sản_lượng và việc_làm liên_hệ với các biến_số thực_tế như những thay_đổi trong công_nghệ và sở_thích Giả_định các thị_trường là cạnh_tranh học_thuyết chu_kỳ kinh_doanh thật ngụ_ý rằng những thăng_giáng theo chu_kỳ là sự phản_ứng tối_ưu với sự thay_đổi của công_nghệ và sở_thích và rằng các chính_sách ổn_định kinh_tế vĩ_mô phải làm giảm phúc_lợi Kinh_tế_học Keynes có sự trở_lại với những nhà_kinh_tế học chính_thống với sự cổ_suý cho kinh_tế_học vĩ_mô Keynes mới Ý_tưởng trung_tâm của chủ_nghĩa Keynes mới dựa trên nền_tảng kinh_tế_học vi_mô xác_định sự chênh_lệch tối_thiểu với các giả_định kinh_tế_học vi_mô tiêu_chuẩn đã đưa tới các kết_luận trong kinh_tế_học vĩ_mô của Kenyes chẳng_hạn như sự ổn_định kinh_tế vĩ_mô sẽ làm lợi đáng_kể cho phúc_lợi xã_hội Những lập_luận về chi_phí thực_đơn của George_Akerlof cho thấy trong điều_kiện cạnh_tranh không hoàn_hảo những sai_lệch nhỏ trong tính duy_lý có_thể gây ra_sức ì lớn về giá_cả Các nhà_kinh_tế học đã kết_hợp phương_pháp_luận của lý_thuyết chu_kỳ kinh_doanh thực_tế với những nhân_tố thuần_tuý lý_thuyết khác như sức ì giá_cả với chủ_nghĩa Keynes mới và tạo ra học_thuyết tân_cổ_điển mới Những mô_hình cân_bằng tổng_quát linh_động ngẫu_nhiên các hệ_thống lớn những phương_trình kinh_tế vi_mô được kết_hợp vào những mô_hình kinh_tế tổng_quát là trung_tâm cho hệ_thống mới này và hệ_thống này chiếm ưu_thế trong kinh_tế_học hiện_giờ
Lịch_sử tư_tưởng kinh_tế