Mộ_Dung_Phục_Doãn Mộ_Dung_Phục_Doãn 597 635 hiệu là Bồ_Tát Bát khả hãn 步薩鉢可汗 là một quân_chủ của nước Thổ_Dục_Hồn_Ông đăng cơ sau khi người anh_trai Mộ_Dung_Thế_Phục bị ám_sát vào năm 597 và trở_thành một trong những vị quân_chủ cai_trị lâu_dài nhất trong lịch_sử của Thổ_Dục_Hồn_Trong thời_gian trị_vì ông đã tiến_hành các cuộc xung_đột lớn với nhà Tuỳ và nhà Đường và vào năm 635 trong một cuộc xâm_lược của Đường ông đã bị ám_sát do các thần_dân cho rằng thái_độ thù_địch của ông đã khiến Đường Thái_Tông xâm_lược đất_nước Bối_cảnh Phụ_thân của Mộ_Dung_Phục_Doãn là Mộ_Dung_Khoa_Lã một khả hãn có tính_khí thất_thường và trị_vì trong khoảng thời_gian 540 591 thậm_chí ngay cả các hoàng_tử của ông ta cũng lo_lắng về tính_mạng của mình Trong mối quan_hệ với triều_đại Trung_Hoa sau khi có mâu_thuẫn giữa nhà Tuỳ dưới thời Văn_Đế và nhà Trần dưới thời Trần_Thúc_Bảo_Khoa Lã liên_tục tấn_công vào các châu của Tuỳ giáp với Thổ_Dục_Hồn song sau khi Tuỳ diệt Trần vào năm 589 Khải_Lỗ lo_sợ và bỏ trống vùng biên_giới Khoa_Lã qua_đời vào năm 591 và người kế_vị là Mộ_Dung_Thế_Phục huynh_trưởng của Mộ_Dung_Phục_Doãn_Thế_Phục quyết_định khuất_phục Văn_Đế và còn đưa một người con gái sang làm thiếp của Văn_Đế song Văn_Đế từ_chối Sau đó là một khoảng thời_gian hoà_bình giữa Thổ_Dục_Hồn và Tuỳ Vào năm 596 Văn_Đế phong con gái của một thành_viên hoàng_tộc làm Quang_Hoá công_chúa và gả cho Mộ_Dung_Thế_Phục Năm 597 Thổ_Dục_Hồn đại loạn quốc nhân giết Mộ_Dung_Thế_Phục bị sát_hại Các thần_dân lập Mộ_Dung_Phục_Doãn làm khả hãn Ông cử các sứ_thần đến Tuỳ để giải_thích việc phế lập và xin được cho_phép kết_hôn với Quảng_Hoá công_chúa theo phong_tục Thổ_Dục_Hồn_Văn Đế chấp_thuận Ông và Quảng_Hoá công_chúa sau_này có ít_nhất một người con trai là Mộ_Dung_Thuận_Trong thời_gian Tuỳ_Dạng_Đế trị_vì Văn_Đế băng_hà năm 604 và con trai là Dương_Quảng lên kế_vị tức Dạng_Đế_Ban đầu_mối quan_hệ giữa Thổ_Dục_Hồn và Tuỳ vẫn hoà_bình khi đó Mộ_Dung_Phục_Doãn cử sứ_thần sang nộp cống cho Dạng_Đế vào năm 607 cùng với các sứ_thần của Cao_Xương và đích_thân khả hãn Đông_Đột_Quyết là Khải_Dân khả hãn A Sử_Na_Nhiễm_Cán Tuy_nhiên cũng trong năm đó quan_viên nhà Tuỳ là Bùi_Củ_裴矩 trở về sau khi thực_hiện một chuyến vi_hành các nước Tây_Vực và do biết rằng Dạng_Đế đang tìm_kiếm các mục_tiêu để tiến_hành chinh_phục Bùi_Củ đề_xuất với Dạng_Đế rằng các nước Tây_Vực có rất nhiều châu_báu và rằng sẽ dễ_dàng thôn_tính Thổ_Dục_Hồn_Do vậy Dạng_Đế bắt_đầu tính đến việc tấn_công Thổ_Dục_Hồn_Tại một thời_điểm khi Mộ_Dung_Phục_Doãn cử con là Mộ_Dung_Thuận làm sứ_thần sang Tuỳ_Dạng_Đế đã cho giam_giữ Thuận_Năm 608 Bùi_Củ đã thuyết_phục các bộ_tộc Thiết_Lặc tấn_công Thổ_Dục_Hồn quân Thiết_Lặc đại_phá quân Thổ_Dục_Hồn_Mộ Dung_Phục_Doãn đưa các thần_dân chạy về phía đông vào Tây_Bình quận gần tương_ứng với Tây_Ninh Thanh_Hải ngày_nay khiển sứ thỉnh hàng cầu_cứu Tuỳ_Dạng_Đế_Dạng Đế phái An_Đức vương Dương_Hùng_楊雄 và Hứa công Vũ_Văn_Thuật_宇文述 đến tiếp_ứng cho Mộ_Dung_Phục_Doãn Tuy_nhiên khi quân của Vũ_Văn_Thuật đến Lâm_Khương thành Mộ_Dung_Phục_Doãn trở_nên sợ_hãi trước sức_mạnh của quân Tuỳ và quyết_định chạy trốn về phía tây Vũ_Văn_Thuật dẫn binh truy_kích chiếm được hai thành Mạn_Đầu và Xích_Thuỷ chém được trên 3000 thủ_cấp bắt được 200 quý_tộc và 4 000 hộ Thổ_Dục_Hồn mới về Mộ_Dung_Phục_Doãn chạy về tây_nam đến vùng núi tuyết hoang_vu đất cũ của Thổ_Dục_Hồn rộng 4000 lý theo chiều đông_tây và 2000 lý theo chiều bắc_nam rơi vào tay nhà Tuỳ_Nhà_Tuỳ đem đất cũ của Thổ_Dục_Hồn phân làm châu huyện trấn thú đưa những tội_nhân đến đày ở đất này Tuy_nhiên vào năm 609 Mộ_Dung_Phục_Doãn đã dẫn quân thoát ra khỏi vùng núi tuyết và đoạt lại đất_đai bị mất sang tháng 5 ÂL Dạng_Đế thân_chinh tấn_công Thổ_Dục_Hồn_Quân của Dạng_Đế mặc_dù gặp những thất_bại nhỏ song đã một lẫn nữa buộc Mộ_Dung_Phục_Doãn phải chạy trốn tái khẳng_định quyền kiểm_soát của Tuỳ đối_với các vùng_đất cũ của Thổ_Dục_Hồn_Có trong tay Mộ_Dung_Thuận_Dạng Dế phong người này làm khả hãn dưới sự trợ_giúp của Đại_Bảo vương Ni_Lặc_Chu_尼洛周 tiến về phía tây để cố nắm quyền kiểm_soát đối_với người Thổ_Dục_Hồn_Tuy nhiên đến Tây_Bình quận thì Ni_Lặc_Chu bị bộ_hạ sát_hại và Mộ_Dung_Thuận lại trở về Tuỳ_Năm 613 Bùi_Củ lại thuyết_phục các bộ_tộc quy_thuận Hạt_Sa_Na khả hãn của Tây_Đột_Quyết tấn_công Thổ_Dục_Hồn Không biết nhiều về tình_hình của Thổ_Dục_Hồn dưới quyền cai_trị của Mộ_Dung_Phục_Doãn trong các thập_niên sau đó song trong thời_điểm này nhà Tuỳ suy_sụp bị nhấn_chìm trong các cuộc khởi_nghĩa nông_dân trên toàn_quốc Trong thời_gian trị_vì của Đường_Cao Tổ_Năm 619 Dạng_Đế bị sát_hại ở Giang Đô_江都 nay thuộc Dương_Châu_Giang_Tô Mộ_Dung_Thuận từng cùng với Dạng_Đế ở Giang_Đô khi này quay trở về kinh_đô Trường An của Tuỳ mà Trường An khi đó do một tướng nổi_loạn chống lại Dạng_Đế là Lý_Uyên chiếm_giữ Lý_Uyên đăng cơ và lập ra nhà Đường tức Đường_Cao Tổ song vẫn phải tiếp_tục chiến_đấu để đánh_bại các thủ_lĩnh nổi_dậy khác Cao_Tổ điều_đình với Mộ_Dung_Phục_Doãn nay đã khôi_phục lại các vùng_đất của Thổ_Dục_Hồn để tấn_công một trong các kình_địch là Lương_Đế_Lý_Quỹ 李軌_Mộ_Dung_Phục Doãn chấp_thuận và yêu_cầu phóng_thích Mộ_Dung_Thuận_Cao Tổ chấp_thuận khởi_binh đánh Lý_Quỹ và Mộ_Dung_Thuận có_thể trở về Thổ_Dục_Hồn_Tuy nhiên vào thời_điểm này Mộ_Dung_Phục_Doãn đã lập một người con trai khác làm thái_tử và sử_sách tường_thuật rằng Mộ_Dung_Thuận sau đó đã phiền_muộn Bắt_đầu từ năm 622 có_lẽ do nghe theo kiến_nghị của Thiên_Trụ vương một vị quân_sư Mộ_Dung_Phục_Doãn bắt_đầu tiến đánh các vùng_đất của Đường giáp với Thổ_Dục_Hồn một_cách thường_xuyên với vài cuộc tấn_công mỗi năm Các cuộc tấn_công tiếp_tục trong suốt thời_gian trị_vì còn lại của Cao_Tổ_Trong thời_gian trị_vì của Đường Thái_Tông_Các cuộc tấn_công của Thổ_Dục_Hồn đã giảm tần_suất khi Thái_Tông hoàng_đế lên_ngôi song vẫn tiếp_tục Vào một thời_điểm nào đó trước năm 634 Mộ_Dung_Phục_Doãn cầu_hoà bằng cách khiến sứ nhập cống Thái_Tông hoàng_đế song thậm_chí trước cả khi sứ_thần dời đi quân Thổ_Dục_Hồn đã tấn_công và cướp phá Thiện châu 鄯州 nay thuộc Hải_Đông_Thanh_Hải Khi Thái_Tông hoàng_đế cử các sứ_thần đến khiển_trách Mộ_Dung_Phục_Doãn và triệu Mộ_Dung_Phục_Doãn đến Trường An yết_kiến Mộ_Dung_Phục_Doãn xưng bệnh không đến và yêu_cầu lại rằng nhà Đường phải đưa một công_chúa sang kết_hôn với con trai của ông là Tôn vương Thái_Tông hoàng_đế chấp_thuận song hạ_lệnh rằng Tôn vương phải đích_thân đến Trường An để kết_hôn với công_chúa Khi Tôn vương không làm như_vậy Thái_Tông hoàng_đế tuyệt hôn Trong khi đó Mộ_Dung_Phục_Doãn lại khiến binh tấn_công Lan châu 涼州 nay gần tương_ứng với Vũ_Uy_Cam_Túc và Khuếch châu 廓州 cũng thuộc Hải_Đông ngày_nay và giam_giữ sứ_thần Triệu_Đức_Khải_趙德楷 của Đường Thái_Tông hoàng_đế cử một_số sứ_thần sang Thổ_Dục_Hồn để thảo_luận vấn_đề và cũng triệu kiến các sứ_thần Thổ_Dục_Hồn và đích_thân thảo_luận với họ Tuy_vậy Mộ_Dung_Phục_Doãn vẫn không đổi ý Tháng 6 ÂL Thái_Tông hoàng_đế cử Tả kiêu vệ đại_tướng quân Đoàn_Chí_Huyền_段志玄 làm Tây_Hải đạo hành_quân tổng quản Tả kiêu vệ tướng_quân Phàn_Hưng_樊興 làm Xích_Thuỷ đạo hành_quân tổng quản hợp với quân từ các bộ_tộc Khiết_Bật_契苾 và Đảng Hạng để tấn_công Thổ_Dục_Hồn_Tuy nhiên khi Đoàn_Chí_Huyền bắt_đầu tấn_công sau các chiến_thắng nhỏ quân Thổ_Dục_Hồn bắt_đầu từ chối và tránh giao_chiến Ngay sau khi quân Đường rút_lui quân Thổ_Dục_Hồn lại bắt đấu tấn_công Lương châu Ngày Tân_Sửu 3 tháng 12 năm Giáp_Ngọ 28 tháng 12 năm 634 Thái_Tông hoàng_đế phong Lý_Tĩnh làm Tây_Hải đạo hành_quân đại tổng quản đem quân đi đánh Thổ_Dục_Hồn_Tháng 1 năm Ất_Mùi 635 người Đảng Hạng phản Đường theo Thổ_Dục_Hồn_Tháng 3 ÂL người Khương ở Thao châu phản Đường chạy sang Thổ_Dục_Hồn_Vào mùa hè cùng năm quân Đường bắt_đầu giao_chiến với quân Thổ_Dục_Hồn và sau khi Lý_Đạo_Tông thuộc_cấp của Lý_Tĩnh giành được một_số chiến_thắng nhỏ Mộ_Dung_Phục_Doãn theo chiến_lược từng áp_dụng với Đoàn_Chí_Huyền khi trước mà đốt cháy các đồng_cỏ và bỏ chạy Hầu_hết các thuộc_cấp của Lý_Tĩnh cho rằng sẽ nguy_hiểm nếu liều_lĩnh tiến xa hơn trong khi không có đủ nguồn thức_ăn cho gia_súc và khuyên nên lui quân song Hầu_Quân_Tập phản_đối ý này và chỉ ra rằng đây là cơ_hội để tiêu_diệt Thổ_Dục_Hồn_Lý Tĩnh chấp_thuận và chia quân làm hai đạo đich thân Lý_Tĩnh cùng Tiết_Vạn_Quân_薛萬均 và Lý_Đại_Lượng_李大亮 dẫn một đạo quân tiến về tây bắc còn Hầu_Quân_Tập và Lý_Đạo_Tông dẫn một đạo quân tiến về tây_nam Cả hai đạo quân đều đạt được thành_công Cuối_cùng Lý_Tĩnh nhận được tin về vị_trí của Mộ_Dung_Phục_Doãn và tiến_hành đột_kích đánh_phá đội quân còn lại của Mộ_Dung_Phục_Doãn Bản_thân Mộ_Dung_Phục_Doãn xoay_xở để chạy trốn song các quý_tộc do Mộ_Dung_Thuận lãnh_đạo giết chết Thiên_Trụ vương và đầu_hàng Theo Tư trị thông giám Mộ_Dung_Phục_Doãn đã bị thuộc_hạ giết chết trong lúc chạy trốn song Cựu_Đường thư và Tân_Đường thư thì viết rằng ông tự_sát Thái_Tông hoàng_đế lập Mộ_Dung_Thuận làm Tây_Bình quận vương và Truật_Cố_Lã_Ô Cam_Đậu khả hãn cho kế_vị Mộ_Dung_Phục_Doãn
Mộ_Dung_Phục_Doãn