Ngũ hình quyền Ngũ hình quyền hay Ngũ hình tiếng Trung_Quốc 五形 bính âm wǔ xíng là một thuật_ngữ võ_công truyền_thống của Trung_Hoa trên nền_tảng Hình ý quyền những võ_công mô_phỏng theo động_tác của các loài động_vật trong đó được đặc_trưng với sự mô_phỏng động_tác năm loài linh vật là Long rồng Xà rắn Hổ_Báo và Hạc_Đây là hệ_thống quyền công quan_trọng bậc nhất của các phái võ phương Nam_Nam phái của Trung_Hoa_Trong các hệ phái võ_công Trung hoa ở Quảng_Đông và Phúc_Kiến thì hệ_thống ngũ hình 05 loài vật có sự khác_biệt so với khởi_thuỷ gồm Hổ_Hạc_Xà giống võ_công khởi_thuỷ và Hầu khỉ Đường lang bọ_ngựa thay cho Long và Báo Tổng_quan Một trong những nét đặc_sắc của võ_thuật cổ_truyền Trung_Hoa dựa trên sự nghiên_cứu thói_quen và tư_thế chiến_đấu của loài vật Trải qua nhiều thế_kỷ đặc_tính của các loài vật và ngay cả côn_trùng đã được mô_phỏng rút tỉa tinh_hoa tái_tạo thành kỹ_thuật chiến_đấu cho con_người Việc nghiên_cứu về tư_thế chiến_đấu của loài vật tác_động lớn vào nền võ_thuật cổ_truyền Trung_Hoa và thành_quả có được chính là Ngũ_Hình_Quyền một bộ_phận chính_thống trong võ_công Thiếu_Lâm có ảnh_hưởng lớn tới sự phát_triển của nhiều môn võ khác Nguyên_thuỷ của ngũ hình quyền được bắt_đầu từ Hình ý quyền của Võ_phái Thiếu_Lâm_Hà_Nam sau đó được phát_triển mạnh_mẽ thông_qua hệ_thống ngũ hình quyền ở phái Vịnh Xuân_Quyền và Hồng_Gia_Quyền_Ngoài ra một yếu_tố liên_hệ đến là bài Ngũ_Cầm_Hí_五禽戲 tập_luyện dựa theo động_tác của năm loài vật hổ hươu gấu khỉ và chim của Hoa_Đà_Ngũ_Hình quyền có nguồn_gốc ban_đầu từ Thiếu_Lâm_Tung_Sơn Hà_Nam vào thời nhà Nguyên_do Thu_Nguyệt thiền_sư là pháp_danh của Bạch_Ngọc_Phong sáng_tác trên cơ_sở phát_triển của 173 chiêu_thức của La_Hán_Thập_Bát thủ 18 thế tay của phật A La_Hán để_chế ra Ngũ_Hình quyền gồm các bài quyền dựa theo những con thú nói trên và một bài tổng_hợp của năm con thú Sau_này bộ Ngũ_Hình quyền này đã truyền vào chùa Nam_Thiếu_Lâm ở Phúc_Kiến do_vậy các phái võ miền Nam_Trung Hoa có nguồn_gốc từ Nam_Thiếu_Lâm_Phúc_Kiến đều có Ngũ_Hình quyền ví_dụ như Vịnh Xuân quyền chẳng_hạn cũng có bài Ngũ_Hình quyền riêng không giống Ngũ_Hình quyền của Hồng_Gia quyền Trong các yếu_tố trên thì Long quyền thuộc_hoả lấy tâm làm chủ luyện thần Xà quyền thuộc hành kim chủ phế luyện khí tiên_thiên Hổ quyền thuộc mộc chủ can luyện lực Báo quyền hành thổ chủ tì luyện gân Hạc quyền thuộc thuỷ chủ thận luyện tinh Hệ_thống ngũ hình còn gắn với triết_lý Ngũ_hành của Phương_Đông và lấy_làm căn_bản trong các võ_phái sau_này Con vật được nhắc đền đầu_tiên trong hệ_thống ngũ hình quyền cũng như hình ý quyền nói_chung là hổ là con vật được nhắc đến nhiều nhất trong các bài mô_phỏng về động_tác của thú trong hình ý quyền thì hổ thuộc mạng mộc và tiêu_biểu cho mùa xuân Hệ_thống quyền Long hình Quyền Long_Hình_Quyền chú_trọng vào trảo thủ khống_chế khoá vặn và chưởng pháp nổi_tiếng với nhiều trảo thủ khác_biệt như Thần_Long_Triển_Trảo Kim_Long_Thí_Trảo Thần_Long_Nhập_Hải Mặc_dù Trảo_Thủ thường được sử_dụng nhiều nhất trong Long_Hình_Quyền nhưng các đòn đánh bằng Quyền và Chưởng vẫn được lưu_ý tới Các thế Quyền đặc_sắc trong Long_Hình_Quyền là Long_Bái_Vĩ_Thanh Long_Xuất_Hải_Kim Long_Vọng_Nhật_Long hình quyền nằm trong hệ_thống ngũ hình quyền cổ_điển nhưng hệ_thống ngũ hình quyền sau_này không có sự hiện_diện Một phần bởi hình_tượng con rồng là sản_phẩm của trí tưởng_tượng nên động_tác khó hình_dung để mô_phỏng mặt_khác về cơ_bản thì con rồng Trung_Hoa là dạng rắn do_đó những động_tác tinh_tuý đã được thể_hiện trong xà hình quyền Xà hình quyền Xà hình quyền hay còn gọi là võ rắn nhất mạnh tới sự chính_xác Khởi_thuỷ trong tự_nhiên do thiếu tay_chân loài rắn phải cử_động bằng cách vặn bẻ ngoằn_ngoèo toàn_thân Để tạo hiệu_năng chiến_đấu loài rắn phải san_lấp nhược_điểm thiếu chân của mình bằng một_số điều chẳng_hạn như có_thể cuộn mình và vươn thẳng_đứng như giống rắn hổ thường làm Từ thế cuốn khúc này với sự chính_xác và một tốc_độ nhanh nó phóng thẳng về phía con mồi Chính từ ngay sự xung_kích và cử_động bẻ vặn thân mình rắn đã đạt tới một uy_lực và sức_mạnh lớn Cốt_lõi của Xà_Hình_Quyền là phát_triển và tăng bồi Khí_lực tức_là một tinh_thể cho_phép tập_trung và thấu chuyển uy_lực vào các đòn đánh các đòn chọc Các thế võ từ đầu ngón tay của Xà hình quyền Thanh_Xà_Xuất_Động Thuỷ_Xà_Thượng_Diện Mặc_dù có_vẻ mềm_mại mọi động_tác của người sử_dụng Xà_Hình_Quyền đều mau_lẹ và mạnh_mẽ Khi được sử_dụng bởi một cao_thủ sức_mạnh của khí_lực nội_tại sẽ tạo nên một uy_lực có_thể lớn nhiều lần sức_mạnh bình_thường của con_người Hổ hình quyền Hổ là biểu_tượng cho võ_thuật đặc_biệt là võ_thuật cổ_truyền Phương_Đông_Khi ngắm hoạt_động của loài hổ các nhà_sư Thiếu_Lâm đã thấy được sức_mạnh sự dũng_cảm và uy_lực của chúng và đi tới kết_luận đây là con vật có giá_trị vô_biên với tư_cách một mẫu_mực để noi theo rèn_luyện võ_thuật Trong tự_nhiên hồ là con vật mau_lẹ và quyết_liệt kết_hợp giữa sức_mạnh và sự uyển_chuyển mềm_mại Động_tác tấn_công của hổ là động_tác ép tới giống như đang bị xô bởi một cỗ xe Sức hổ là một loại ngoại_lực cương mãnh hung_bạo Hổ_Hình_Quyền có điểm chủ tạo là một thể cốt mạnh_mẽ chú_trọng vào xương_cốt Kỹ_thuật căn_bản trong Hổ_Hình_Quyền là hổ trảo Các thế đánh bằng trảo thủ nổi_tiếng là Mãnh_Hổ Hồi Đầu Ngạ_Hổ_Khiên_Dương đặc_biệt là Lão Hổ_Tiển_Đầu_Mãnh Hổ_Thôi_Sơn_Khi thực_hiện Hổ_Hình_Quyền võ_sĩ phải cảm và nghĩ như mình là một con hổ hoang vừa rời núi Uy_lực luôn_luôn đến do lòng tự_hào Đây là lúc tinh_thần của con cọp hoang hiển_hiện để tăng thêm uy_lực phi_thường cho mọi cuộc chiến_đấu Một nhánh nhỏ trong Hổ hình quyền là Bạch_Hổ_Quyền được sáng_tạo bởi sự phụ Lâm_Đạo_Thai chuyên tấn_công vào hạ_bộ Đây là môn võ với đặc_trưng là tấn_công vào chỗ hiểm của con_người nhất là vùng bộ_hạ cơ_quan sinh_dục Tương_truyền một hôm Lâm_Đạo_Thai đang đi du_ngoạn trên ngọn núi thì trông thấy một con cọp trắng nhỏ và một con khỉ đột lớn đang giao_đấu Con cọp trắng con thất_thế trước một địch_thủ quá to_lớn Cuối_cùng con khỉ đột chụp được con cọp và sửa_soạn xé ra làm hai mảnh thì bất_đồ cọp trắng vùng dậy tát mạnh vào hạ_bộ của khỉ_đột Con khỉ rú lên rồi ngã xuống chết_tươi Chứng_kiến cảnh đó Lâm_Đạo_Thai đã sáng_tạo ra môn võ Bạch_Hổ_Quyền_Báo hình quyền Bài chi_tiết Báo_hình quyền Là môn võ được hình_thành do mô_phỏng động_tác của loài báo chú_trọng vào sự nhanh_nhẹn tốc_độ khéo_léo nhưng không kém phần cương mãnh như Hổ hình quyền Trong hệ_thống Ngũ hình quyền cổ_điển Báo_hình quyền góp_mặt nhưng trong hệ_thống Ngũ hình quyền cách_tân thì không góp_mặt một phần do cơ_bản những động_tác của loài báo có phần giống với loài hổ do_đó để tránh trùng_lắp người ta đã chọn Hổ hình quyền Hạc hình quyền Hạc hay chính_xác hơn là sếu là một loài chim nổi_tiếng về tuổi_thọ và một dục_tính dị_thường Do dục_tính dị_thường biểu_thị một nguồn năng_lực sung_mãn và do tính biểu_thị cho sự trường_thọ Luyện_Hạc_Hình_Quyền là cách giúp cho võ_sinh kiên thủ nội năng và tăng_cường lần sức_mạnh về cả hai mặt nội_lực và ngoại_lực hướng tới sự cân_bằng tĩnh_tại và biểu_hiện là sự thăng_bằng trong các động_tác Tác_dụng của việc luyện_tập là phát_triển khí_lực nội_tại đồng_thời làm cứng chắc xương và cơ_bắp Hạc có bản_chất trầm_lặng tương_tự như rắn và cũng như rắn mọi động_tác của hạc để triệt_hạ hoặc chế_ngự đối_thủ đều chỉ dùng một lực tối_thiểu Toàn_bộ kỹ_thuật Hạc_Hình_Quyền là những động_tác xoay vòng Tất_cả đều nhu nhuyễn và được thư_giãn Tuy_nhiên những động_tác này sẽ bật ra một uy_lực bất_thần chớp_nhoáng ngay khi chạm vào mục_tiêu Nổi_tiếng trong Hạc_Hình_Quyền là những đòn mở_rộng tương_tự như cánh hạc xoè ra gọi là Hạc_Dực_Triết lý này tương_tự như Thái_cực_quyền của Võ_Đang Hầu quyền Hầu quyền hay võ khỉ là một nhánh trong hệ_thống Ngũ hình quyền cách_tân những động_tác của môn võ này mô_phỏng động_tác của những con khỉ khi nhảy_nhót nhào_lộn Môn võ này chú_trọng vào sự nhanh_nhẹn và tinh_quái hầu quyền chú_trọng các kỹ_thuật nhảy nhào_lộn chụp bắt làm sở_trường Hầu quyền đòi_hỏi ở người sử_dụng sự phối_hợp nhịp_nhàng của thủ_pháp cước pháp và thân_pháp linh_động nhẹ_nhàng Các động_tác của hầu quyền đều phụ_thuộc vào tính linh_hoạt nhạy_cảm của đôi mắt Đường lang quyền Đường lang quyền hay còn gọi là võ bọ_ngựa là một nhánh trong hệ_thống Ngũ hình quyền cách_tân Đường lang quyền hình_thành do những nhà võ_thuật quan_sát động_tác của con bọ_ngựa mà sáng_tạo thành Đường lang quyền Bắc phái là Vương_Lang sáng_tạo Nam phái là do Châu_Nam sáng_lập tại Giang_Tây_Cả hai đều nhân khi tình_cờ chứng_kiến cuộc tranh_hùng giữa con bọ_ngựa và một con dế kết_quả con dế bị mổ bụng chết Sau nhiều năm nghiên_cứu họ đã sáng_chế ra một phương_thức công_thủ rập theo thủ_pháp của bọ_ngựa kết_hợp cùng những đòn thế của mười_tám võ_phái gia_truyền biến chế thành một võ_phái mới Đường Lang Quyền gồm các bài quyền Thất_Tinh_Đường_Lang còn gọi là La_Hán_Đường_Lang Lục_Hợp_Đường_Lang còn gọi là Mã_Hầu_khỉ ngựa Đường Lang tức Thái_Cực Đường Lang Các võ_phái Hồng_Gia quyền Điểm nổi_bật giống nhau giữa các hệ phái Thiếu_Lâm_Hồng_Quyền do Hồng_Hy_Quan phát_triển là hệ_thống Ngũ_Hình_Quyền dựa trên cơ_sở các động_tác của Long_Xà_Hổ_Báo Hạc tượng_trưng cho Ngũ_Hành Long_Thổ luyện Thần_Xà_Thuỷ luyện Khí_Hổ_Kim luyện Xương_Cốt Báo Mộc luyện Gân_Hạc_Hoả luyện Tinh_Cũng có một_số hệ phái Hồng quyền không có hệ_thống Ngũ_Hình_Quyền những hệ phái Hồng quyền này rất ít và không phải là Hồng quyền tiêu_biểu Hồng_Gia_Quyền đặc_biệt chú_trọng đến việc mô_phỏng động_tác của loài hổ và được chọn_lọc để nâng lên thành bài Hổ hình quyền Bài_Ngũ_Hình quyền của Hồng_Gia quyền sau_này được phát_triển lên thành Thập_Hình quyền Long_Xà_Hổ_Báo Hạc_Tượng_Mã_Sư Hầu_Bưu có nhiều lưu phái Hồng_Gia quyền của Hồng_Hy_Quan đã không còn dạy bài Ngũ_Hình nữa mà chỉ còn dạy bài Thập_Hình_Hiện nay nhiều lưu phái Hồng_Gia quyền lấy hẳn bài Thập_Hình quyền làm đặc_trưng quyền pháp vì trong đó đã có bài Ngũ_Hình rồi Bạch_Mi quyền của Bạch_Mi đạo nhân sau_này cũng được sáng_tác trên cơ_sở Hổ hình quyền và Báo_hình quyền của Ngũ_Hình quyền của Thiếu_Lâm_Tung_Sơn Hà_Nam Vịnh Xuân_Quyền_Hệ_thống ngũ hình quyền với năm con linh thú Long_Hổ_Báo_Xà Hạc nằm trong chương_trình luyện_tập của một_số dòng phái Vịnh Xuân quyền tại Hà_Nội Việt_Nam như Vĩnh_Xuân_Nội_gia quyền Vĩnh_Xuân_Ngô_gia Hoàng pháp và hiện cũng đã được tập_luyện tại Thành_phố Hồ_Chí_Minh Trải qua một tiến_trình lịch_sử dằng_dặc hệ_thống ngũ hình đã được trau truốt tinh_lọc sửa_đổi rất nhiều Đáng chú_ý là sự bổ_sung của hệ_thống này vào kỹ pháp các dòng phái Vịnh Xuân quyền Việt_Nam Khi nghiên_cứu 6 bài quyền Ngũ hình quyền tổng_hợp Long hình quyền Hổ hình quyền Báo_hình quyền Xà hình quyền Hạc hình quyền mặc_dù đã ít_nhiều có sự hoà_hợp của hệ_thống này so với các công_phu Vịnh Xuân quyền truyền_thống người tập vẫn dễ_dàng nhận ra một_số khác_biệt tính đơn thế và tính_chất trường quyền Lý_giải về sự có_mặt của ngũ hình quyền pháp trong Vịnh Xuân quyền Việt_Nam không ngoài câu trả_lời sư tổ Tế_Công là người am_hiểu nhiều dòng phái võ_thuật Trung_Hoa khi giảng_dạy cho các môn_sinh tại Việt_Nam dù vẫn nhấn_mạnh công_phu Vịnh Xuân ông cũng có sự kết_hợp với các dòng phái khác cho phù_hợp với thể_chất và năng_khiếu của mỗi môn_đồ Lý_giải điều đó cũng giúp ta nhận ra tại_sao các dòng Vịnh Xuân tại Thành_phố Hồ_Chí_Minh có một hệ_thống bài quyền khác_biệt với miền Bắc và nhiều võ_sư Vịnh Xuân quyền Việt_Nam đã phát_triển môn_phái theo các hướng khác nhau dù cùng xuất_xứ từ_tổ sư Theo lưu phái Vịnh Xuân quyền tại Phật_Sơn_Quảng_Đông và Vịnh Xuân quyền từ Diệp_Vấn ở Hong_Kong thì Vịnh Xuân quyền chỉ có 4 bài quyền gồm Tiểu_Niệm_Đầu_Tầm Kiều_Tiêu_Chỉ và Mộc_Nhân_Trang có 116 chiêu_thức trong đó 1 2 bài là lập lại thành_ra chỉ có 58 chiêu_thức trên thực_tế khác với bài Mộc_Nhân_Trang của Vịnh Xuân quyền Hà_Nội có 108 chiêu_thức Tương_truyền rằng Nguyễn_Tế_Công đã du_nhập hệ_thống Ngũ_Hình quyền từ Thiếu_Lâm vào Vịnh Xuân vì Nguyễn_Tế_Công đã từng học qua Thiếu_Lâm quyền truyền_thống nhưng trong hệ_thống Ngũ_Hình quyền này từ Nguyễn_Tế_Công cho thấy không giống Ngũ_Hình quyền của Thiếu_Lâm_Ngũ_Hình quyền là một hệ_thống quyền pháp nổi_tiếng tại chùa Thiếu_Lâm_Tung_Sơn Hà_Nam và tại chùa Nam_Thiếu_Lâm_Phúc Kiến_Hệ_thống Ngũ_Hình quyền tại chùa Nam_Thiếu_Lâm ở Phúc_Kiến còn tồn_tại sót lại trong hệ_thống quyền pháp của Thiếu_Lâm_Hồng_gia và Bạch_Mi quyền rất rõ nét của Thiếu_Lâm quyền còn vương lại nhưng cũng không giống hoàn_toàn với Ngũ_Hình quyền của Thiếu_Lâm_Tung_Sơn Hà_Nam Hệ_thống ngũ hình quyền của các dòng phái Vịnh Xuân_Quyền Việt_Nam bao_gồm 6 bài BULLET 1 Ngũ hình quyền tổng_hợp bài được chia thành 5 phần tách_biệt ứng với năm con thú thiêng bắt_đầu từ các chiêu_thức tay xà tiến tới tay long hổ báo và kết_thúc là tay hạc Các thế tấn và bộ pháp trong bài hỗ_trợ cho thủ_pháp Đây là bài quyền đặc_biệt phong_phú về chiêu_thức động_tác Phong_thái kết_hợp cả nhu nhuyễn chậm_rãi đến tốc_lực_dương cương BULLET 2 Long hình quyền Long quyền thuộc thổ lấy tỳ làm chủ luyện thần đặc_trưng bởi những thế chộp vồ cầm nã thủ sử_dụng bàn_tay với các ngón tay xoè mở_rộng trong những chiêu_thức nhấn_mạnh nguyên_lý vòng_tròn các chiêu_thức thường được diễn thế lặp lại 3 lần BULLET 3 Hổ hình quyền Hổ quyền thuộc kim chủ phế dùng để luyện cơ_bắp Bài không có đòn chân cước pháp Chủ luyện đòn đấm thẳng dẫn_đạo tay hổ đòn đánh bằng lưng bàn_tay kết_hợp với bật chỏ ngang Các đòn thế_thường đi theo đường_thẳng với tốc_độ cao và uy_lực cương mãnh không thích_hợp cho nữ_giới BULLET 4 Báo_hình quyền Báo quyền hành mộc chủ can luyện gân Bài sử_dụng tấn pháp linh_hoạt nhanh_nhẹn phối_hợp với những đòn tấn_công chớp_nhoáng bằng các khớp xương giữa của đốt ngón tay gọi là Báo Chuỳ tay báo dùng để chặn đòn đối_phương hay đánh_bật vào huyệt thái_dương thường sử_dụng hai tay tấn_công đồng_thời kết_hợp với cước pháp BULLET 5 Xà hình quyền Xà quyền thuộc hành thuỷ chủ thận luyện khí tiên_thiên Rắn không chân nên bài Xà quyền không có đòn cước Bài chủ luyện sự nhu nhuyễn linh_hoạt của những ngón tay tay xà uốn_éo với nguyên_tắc dùng eo xoay để phát lực thường áp_dụng những thế tấn rất thấp và có những thế đánh dạng hồi mã thương rất độc_thủ Bài còn được luyện quỳ ngồi nằm trên mặt_đất để trở_thành bài Xà địa quyền BULLET 6 Hạc hình quyền Hạc quyền thuộc hành_hoả chủ_tâm dùng để luyện tinh Bài sử_dụng những đòn đánh bằng cạnh tay tay hạc và cổ_tay gọi là Hạc_Đỉnh thủ và Hạc_Câu thủ hoặc mỏ hạc gọi là Hạc_Truỷ thủ trong những tư_thế dang mở_rộng cánh với những đòn đánh chỏ kết_hợp với tấn chéo tấn một chân hạc tấn Nhiều môn_đồ Vịnh Xuân quyền đánh_giá đây là bài quyền có phong_cách hào_sảng và đẹp nhất trong các bài ngũ hình quyền
Ngũ hình quyền