Chaetodon lunulatus Chaetodon lunulatus là một loài cá biển thuộc chi Cá bướm phân chi Corallochaetodon trong họ Cá bướm Loài này được mô_tả lần đầu_tiên vào năm 1825 Từ nguyên Tính từ định_danh lunulatus trong tiếng Latinh có nghĩa là có hình lưỡi_liềm hàm_ý có_lẽ đề_cập đến hình_dạng cơ_thể gần như hình_tròn của loài cá này Phạm_vi phân_bố và môi_trường sống C lunulatus trước_đây chỉ được xem là danh_pháp đồng_nghĩa của Chaetodon trifasciatus nhưng sau đó đã được công_nhận là một loài hợp_lệ và có phân_bố ở Thái_Bình_Dương và một phần Đông_Ấn_Độ_Dương còn C trifasciatus chỉ giới_hạn ở Ấn_Độ Dương_C lunulatus và C trifasciatus có phạm_vi chồng_lấn tại đảo Giáng_Sinh Úc nơi mà cả hai có_thể kết đôi khác loài và tạp_giao với nhau Từ đảo Giáng_Sinh và dọc theo bờ biển Tây_Úc phạm_vi của C lunulatus trải rộng về phía đông đến Tuamotu_Polynésie thuộc Pháp ngược lên phía bắc đến vùng_biển phía nam Nhật_Bản và quần_đảo Hawaii xa về phía nam đến đảo Lord_Howe và đảo Norfolk_Úc cũng như quần_đảo Gambier và Rapa_Iti_Polynésie thuộc Pháp Nhiều tài_liệu tiếng Việt vẫn còn nhầm_lẫn giữa C lunulatus và C trifasciatus Ở Việt_Nam C lunulatus được ghi_nhận tại cồn Cỏ_Quảng_Trị cù_lao Chàm_Quảng_Nam đảo Lý_Sơn Quảng_Ngãi và quần_đảo Hoàng_Sa Phú_Yên vịnh Nha_Trang Khánh_Hoà Ninh_Thuận cù_lao Câu và một_số đảo đá ngoài khơi Bình_Thuận cũng như tại Côn_Đảo và quần_đảo Trường_Sa C lunulatus sinh_sống tập_trung ở những khu_vực mà san_hô phát_triển phong_phú trên các rạn viền bờ hay trong các đầm_phá độ sâu khoảng 3 30 m cá con thường ẩn mình giữa các bụi san_hô nhánh Mô_tả C lunulatus có chiều dài cơ_thể lớn nhất được ghi_nhận là 26 7 cm Loài này có màu vàng cam ửng vàng hơn ở đầu và thân dưới với các sọc xiên màu xanh tím hai bên thân thường có một đốm đen mờ giữa thân nằm đè lên một sọc tím ở thân trên Một dải đen viền vàng qua mắt ngay sau mắt cũng có một sọc đen được viền trắng ở rìa sát mắt cong ngược lên lưng Mõm đen Dọc theo gốc vây hậu_môn có một vệt đen viền vàng phần vây còn lại màu đỏ sẫm Còn ở vây lưng phần vây từ giữa trở ra ngoài rìa màu đỏ sẫm phần vây còn lại có màu trắng được ngăn_cách bởi một sọc mỏng màu xanh_lam Dọc theo gốc vây hậu_môn và vây lưng ở thân sau là các dải màu xanh_lam xám dải vây lưng có_thể sẫm đen tuỳ góc nhìn có một đốm đen gần cuống đuôi Vây ngực trong suốt có đốm vàng ở gốc Vây bụng màu vàng tươi Vây đuôi trong suốt ở nửa ngoài với một dải đen viền vàng giữa vây Số gai ở vây lưng 13 14 Số tia vây ở vây lưng 20 22 Số gai ở vây hậu_môn 3 Số tia vây ở vây hậu_môn 18 21 Số tia vây ở vây ngực 13 15 Số gai ở vây bụng 1 Số tia vây ở vây bụng 5 Số vảy đường bên 30 39 Phân_loại_học C lunulatus và C trifasciatus hợp_thành nhóm chị_em với Chaetodon austriacus một loài chỉ giới_hạn ở Biển Đỏ và vịnh Aden và Chaetodon melapterus một loài có phạm_vi trải dài từ vịnh Ba Tư xuống vịnh Aden đều được xếp vào phân chi Corallochaetodon_C austriacus có vây hậu_môn và vây đuôi là màu đen hoàn_toàn còn C melapterus có màu đen ở cả vây lưng và sọc hai bên thân rất mảnh Nếu không để_ý quan_sát sẽ dễ nhầm_lẫn giữa C lunulatus với C trifasciatus do cả hai có kiểu hình rất giống nhau C trifasciatus có đốm màu vàng cam trên cuống đuôi nhưng C lunulatus không có đốm này ngược_lại C trifasciatus không có đốm đen ở dải xanh dọc gốc vây lưng như C lunulatus C trifasciatus có nhiều sắc xanh tím hơn ở vùng lưng và thân trên dải đen băng qua mắt của C trifasciatus không nối_liền thành một dải qua đỉnh đầu như C lunulatus Sinh_thái_học và hành_vi Thức_ăn San_hô là nguồn thức_ăn chủ_yếu của C lunulatus và các loài chị_em của chúng Theo một khảo_sát ở rạn san_hô Great_Barrier_C lunulatus có_thể tiêu_thụ 51 loài san_hô từ 24 chi khác nhau chủ_yếu là san_hô cứng như Acropora hyacinthus và Pocillopora damicornis Cũng tại đó Chaetodon trifascialis một loài cá bướm chuyên ăn san_hô có hành_vi bảo_vệ các vùng lãnh_thổ có san_hô A hyacinthus và ngăn_cản các loài khác như C lunulatus ăn san_hô này Là một loài phụ_thuộc hoàn_toàn vào san_hô quần_thể C lunulatus sẽ suy_giảm nhanh_chóng nếu san_hô bị tẩy trắng đáng_kể và điều này đã xảy ra cũng tại rạn san_hô Great_Barrier_Sống thành đôi C lunulatus có xu_hướng kết đôi với nhau và phần_lớn các cặp C lunulatus trưởng_thành được quan_sát trong các nghiên_cứu là những cặp khác giới có_lẽ nhằm mục_đích thuận_lợi cho việc sinh_sản Trong một cặp cả hai luôn bơi gần và song_song với nhau thường cách nhau khoảng 1 5 m và hầu_như không vượt quá 4 m C lunulatus là loài có sự chung_thuỷ lâu_dài với bạn_đời khi hai cá_thể loài này được báo_cáo là vẫn còn kết đôi với nhau trong tối_đa 7 năm Như đã nói trên C lunulatus và C trifasciatus có_thể kết đôi khác loài với nhau Con lai giữa C lunulatus và C trifasciatus được đánh_giá là không có nhiều khác_biệt về thể_trạng cũng như tốc_độ tăng_trưởng so với loài bố_mẹ Sinh_sản Tại đảo Kuroshima_Okinawa_Nhật_Bản thời_điểm sinh_sản của C lunulatus được quan_sát vào lúc hoàng_hôn của những ngày trăng_tròn hoặc trăng_non ở xung_quanh dòng triều xa bờ Vào buổi tối mỗi cặp C lunulatus thiết_lập một lãnh_thổ nhỏ tạm_thời là nơi mà chúng sẽ đẻ trứng và ngủ lại cho đến sáng hôm sau Bảo_vệ lãnh_thổ Mỗi cặp C lunulatus bảo_vệ một lãnh_thổ chung để ngăn_chặn sự xâm_phạm từ những cá_thể cùng loài Khi xảy ra sự xâm_phạm lãnh_thổ có 9 kiểu hành_vi được ghi_nhận ở C lunulatus nhìn chằm_chằm bơi ngang nhau lao tới dựng thẳng đuôi rượt đuổi bỏ trốn bơi vòng_quanh đối_đầu và tấn_công Dựng thẳng đuôi là hành_vi đối_kháng phổ_biến ở các loài Chaetodon cụ_thể là ở C lunulatus tín_hiệu này đóng vai_trò quan_trọng trong cơ_chế kiểm_soát sự hung_hăng của chúng Thương_mại C lunulatus đôi_khi được đánh_bắt trong các hoạt_động thương_mại cá_cảnh
Chaetodon lunulatus