John_Wayne_Marion_Robert Morrison 26 tháng 5 năm 1907 11 tháng 6 năm 1979 thường được biết đến với nghệ_danh John_Wayne và biệt_danh Duke là một nam diễn_viên và nhà làm phim người Mỹ một biểu_tượng văn_hoá đại_chúng nhờ các vai diễn trong những bộ phim_điện_ảnh ra_đời vào Kỷ_nguyên Vàng của Hollywood đặc_biệt là hai dòng phim Viễn_Tây và chiến_tranh Sự_nghiệp của ông thăng_hoa từ kỷ_nguyên phim_câm của thập_niên 1920 thông_qua trào_lưu New_Hollywood ông xuất_hiện trong tổng_cộng 179 tác_phẩm điện_ảnh và truyền_hình Ông nằm trong số những diễn_viên có doanh_thu phòng vé phim cao nhất trong ba thập_kỷ và hiện_diện cùng nhiều ngôi_sao Hollywood quan_trọng khác trong kỷ_nguyên của mình Năm 1999 Viện phim Mỹ lựa_chọn Wayne là một trong những nam minh_tinh điện_ảnh vĩ_đại nhất của nền điện_ảnh Mỹ thời hoàng_kim Wayne sinh ra ở Winterset_Iowa nhưng lớn lên ở miền Nam_California_Ông đánh mất học_bổng bóng_bầu_dục vào Đại_học Nam_California do bị tai_nạn lướt_sóng và bắt_đầu làm_việc cho Tập_đoàn điện_ảnh Fox_Ông chủ_yếu đóng các vai phụ ông có vai chính đầu_tiên trong phim Viễn_Tây_The_Big Trail 1930 của Raoul_Walsh một bộ phim sử_thi chiếu trên màn_ảnh rộng thất_bại về mặt doanh_thu Ông thủ vai chính trong nhiều phim hạng B ở thập_niên 1930 đa_số là phim Viễn_Tây mà vẫn chưa_thể trở_thành một tên_tuổi lớn Phải đến phim Stagecoach 1939 của John_Ford thì Wayne mới trở_thành một ngôi_sao điện_ảnh ông đóng vai chính trong tổng_cộng 142 tác_phẩm điện_ảnh Theo một người viết tiểu_sử về ông đối_với hàng triệu người John_Wayne là hiện_thân di_sản biên_giới của quốc_gia Các vai diễn trong những bộ phim Viễn_Tây khác của Wayne gồm có một người chăn_nuôi trâu_bò trên Đường_mòn Chisholm trong Red_River 1948 một cựu_binh Nội_chiến có cháu gái bị một bộ_tộc người Comanche bắt_cóc trong The_Searchers 1956 một chủ trại nuôi gia_súc gặp khó khi chạm_trán với một vị luật_sư James_Stewart để tranh_giành trái_tim của một phụ_nữ trong The_Man_Who_Shot Liberty_Valance 1962 và một vị cảnh_sát trưởng chột một mắt khó_tính trong True_Grit 1969 Vai diễn trong True_Grit đã đem về cho ông giải Oscar cho nam diễn_viên chính xuất_sắc nhất Ông còn được ghi_nhớ với những vai diễn trong các phim The_Quiet_Man 1952 Rio_Bravo 1959 với Dean_Martin và The_Longest_Day 1962 Trong vai diễn màn_ảnh cuối_cùng ông hoá_thân thành một tay súng cao_tuổi chống_chọi với căn_bệnh ung_thư trong The_Shootist 1976 Ông có lần xuất_hiện cuối_cùng trước công_chúng tại lễ trao giải Oscar được tổ_chức vào ngày 9 tháng 1 năm 1979 để rồi sau đó hai tháng phải chống_chọi với căn_bệnh ung_thư dạ_dày Ông đã được truy_tặng Huân_chương Tự_do Tổng_thống tước_hiệu công_dân cao_quý nhất của Hoa_Kỳ Thân_thế Wayne có tên khai_sinh là Marion_Robert_Morrison chào_đời ngày 26 tháng 5 năm 1907 tại căn nhà số 224 phố South_Second ở Winterset_Iowa_Ấn phẩm địa_phương Winterset_Madisonian đưa tin trên trang 4 số báo ngày 30 tháng 5 năm 1907 rằng Wayne nặng 13 lbs khoảng 6 kg lúc mới sinh Wayne tuyên_bố rằng tên đệm của ông từ lâu đã được đổi từ Robert sang Michael khi cha_mẹ ông quyết_định đặt tên con tiếp_theo của họ là Robert song những nghiên_cứu chuyên_sâu lại không tìm thấy trường_hợp đổi tên hợp_pháp nào như_vậy Tên hợp_pháp của Wayne vẫn là Marion_Robert_Morrison trong suốt đời ông Cha của Wayne ông Clyde_Leonard_Morrison 1884 1937 là con trai của cựu_binh Nội_chiến Hoa_Kỳ Marion_Mitchell_Morrison 1845 1915 Mẹ của Wayne bà Mary_Molly_Alberta_Brown 1885 1970 xuất_thân từ quận Lancaster_Nebraska_Wayne có tổ_tiên gốc Scotland_Anh và Ireland Cụ cố của ông là Robert_Morrison sinh 1782 đã rời quận Antrim_Ireland cùng mẹ ông để chuyển đến New_York vào năm 1799 sau_cùng họ chọn định_cư tại quận Adams_Ohio_Nhà_Morrison vốn đến từ đảo Lewis ở Outer_Hebrides_Scotland_Ông được nuôi lớn theo giáo_hội trưởng_lão Gia_đình Wayne chuyển tới Palmdale_California và kế đến là Glendale tại số 404 Phố Isabel vào năm 1916 nơi cha_ông làm dược_sĩ Ông theo học Trường trung_học Glendale_Union và có năng_khiếu tốt ở cả thể_thao lẫn học_thuật Wayne nằm trong thành_phần đội_tuyển bóng_bầu_dục của trường Ông còn là Chủ_tịch của Hội Latin và đóng_góp vào cột báo thể_thao của trường Một người lính cứu_hoả trực tại trạm nằm trên đường Wayne đến trường ở Glendale bắt_đầu gọi ông là Little_Duke_Tiểu_Duke bởi ông luôn đi_sát cùng chú chó sục Airedale tên Duke_Ông thích biệt_danh Duke hơn là Marion nên đã chọn giữ biệt_danh ấy Wayne theo học Trường trung_học Wilson ở Glendale_Khi còn là thiếu_niên ông đi làm tại cửa_hàng bán kem cho một người_đán móng ngựa của các xưởng phim Hollywood_Ông còn là một thành_viên hoạt_động năng_nổ của tổ_chức Order of DeMolay_Ông chơi bóng_bầu_dục cho đội bóng của Trường trung_học Glendale đội vô_địch năm 1924 Wayne đã nộp đơn vào Học_viện Hải_quân Hoa_Kỳ song không được nhận Thế nên ông đã chọn theo học Đại_học Nam_California_USC chuyên_ngành tiền luật Ông là thành_viên của hai hội sinh_viên là Trojan_Knights và Sigma_Chi_Wayne còn thi_đấu cho đội bóng_bầu_dục USC dưới thời huấn_luyện_viên Howard_Jones_Một chấn_thương xương_đòn đã chấm_dứt sự_nghiệp thể_thao của ông sau đó Wayne hồi_tưởng lại rằng ông đã quá sợ_hãi trước phản_ứng của Jones nên không tiết_lộ nguyên_nhân thực_sự đằng sau chấn_thương của ông là tai_nạn lướt_ván Do_đó ông đánh mất học_bổng thể_thao và không có tiền nên buộc phải rời trường đại_học Sự_nghiệp Những tác_phẩm và vai chính đầu_tiên Do ưu_ái Jones vì ông này đã tặng những tấm vé xem USC thi_đấu cho ngôi_sao phim_câm Viễn_Tây_Tom_Mix đạo_diễn John_Ford và Mix đã thuê Wayne làm quản_lý đồ_đạc sân_khấu và đóng vai quần_chúng Sau_này Wayne ghi_nhận cách đi_đứng nói_chuyện và con_người ông là nhờ quen_biết Wyatt_Earp một người bạn tốt của Tom_Mix_Wayne sớm chuyển sang tương_tác trực_tiếp với các diễn_viên chính và lập nên một tình bạn lâu năm với đạo_diễn John_Ford người đem đến cho ông vai_trò ấy Thời_gian đầu này ông có một vai nhỏ nhưng không được ghi công vai một bảo_vệ trong bộ phim Bardelys the Magnificent công_chiếu năm 1926 Wayne cũng xuất_hiện cùng các đồng_đội ở USC chơi bóng trong các phim Brown of Harvard 1926 The_Dropkick 1927 và Salute 1929 và Maker of Men của Columbia ghi_hình năm 1930 và công_chiếu năm 1931 Trong lúc thực_hiện những vai_trò nhỏ cho Tập_đoàn điện_ảnh Fox_Wayne được đề tên trên màn_ảnh là Duke_Morrison chỉ một lần trong phim Words and Music 1929 Đạo_diễn Raoul_Walsh đã nhìn thấy ông khuân_vác đồ_đạc trong xưởng phim và giao cho ông vai diễn chính đầu_tiên trong phim The_Big_Trail 1930 Lần này khi nhắc đến nghệ_danh ghi trên màn_ảnh Walsh gợi_ý cho nam diễn_viên cái tên Anthony_Wayne đặt theo tên vị tướng của cuộc chiến_tranh Cách_mạng Mad_Anthony_Wayne_Giám đốc Fox_Studios_Winfield_Sheehan từ_chối cái tên ấy vì nghe nó mang quá nhiều chất Ý Sau đấy Walsh đề_xuất tên John_Wayne_Sheehan gật đầu và từ đấy cái tên này được chọn Thậm_chí Wayne còn không có_mặt trong buổi thảo_luận Thù_lao của ông là 105 đô_la Mỹ một tuần The_Big_Trail là phim_điện_ảnh có kinh_phí lớn đầu_tiên được ghi_hình ngoài_trời trong kỷ_nguyên phim có tiếng được sản_xuất với kinh_phí khủng lúc bấy_giờ là hơn 2 triệu đô_la Mỹ sử_dụng hàng trăm diễn_viên quần_chúng và khung_cảnh rộng_lớn của Tây_Nam Hoa_Kỳ vào thời_điểm ấy vẫn còn thưa_thớt người ở Để tận_dụng khung_cảnh hùng_vĩ phim đã được ghi_hình thành hai phiên_bản phiên_bản 35 mm và bản 70mm mới sử_dụng sáng_kiến một máy quay và ống_kính Nhiều khán_giả xem phim theo phiên_bản Grandeur đã đứng dậy và reo_hò tán_thưởng Tuy_nhiên chỉ có một lượng nhỏ rạp chiếu được bố_trí trang_thiết_bị chiếu_phim trên màn_ảnh rộng và những nỗ_lực của các nhà làm phim trở_nên vô_ích Lúc bấy_giờ phim đã gặp thất_bại nặng_nề ở phòng vé nhưng dần về sau được giới phê_bình hiện_đại ca_ngợi hết_lời Những bộ phim kế_tiếp gây đột_phá và những năm chiến_sự Sau khi The_Big_Trail thất_bại về mặt thương_mại Wayne bị giáng xuống các vai nhỏ trong những bộ phim hạng A chẳng_hạn như vai một xác_chết trong The_Deceiver 1931 của Columbia_Ông tham_gia dự_án phim dài kỳ Ba người lính ngự lâm 1933 một bản cải_biên cuốn tiểu_thuyết của Alexandre_Dumas xoay quanh các nhân_vật chính là những người lính trong Binh_đoàn Lê_dương Pháp ở chiến_sự Bắc_Phi lúc bấy_giờ Ông đóng vai chính và được đề tên cạnh tiêu_đề ở nhiều phim Viễn_Tây kinh_phí thấp của xưởng phim hạng B Poverty_Row chủ_yếu tại Monogram_Pictures và các loạt phim dài kỳ của Mascot_Pictures_Corporation_Theo ước_tính của cá_nhân Wayne ông đã đóng khoảng 80 vở kịch ngựa từ năm 1930 đến 1939 Trong Riders of Destiny 1933 ông trở_thành một trong những cao_bồi biết hát đầu_tiên trên phim_điện_ảnh dù chỉ là lồng_tiếng Wayne còn xuất_hiện trong các phim Viễn_Tây_Three_Mesquiteers có nhan_đề chơi_chữ theo tiểu_thuyết của Dumas_Ông được các diễn_viên đóng thế hướng_dẫn cách cưới ngựa và những kĩ_năng khác của thể_loại phim Viễn_Tây_Diễn_viên đóng thế Yakima_Canutt và Wayne đã phát_triển các kĩ_thuật đấm_đá và đóng thế trên màn_ảnh chúng vẫn hữu_dụng cho đến ngày_nay Một trong những phát_kiến chính có công của Wayne nằm ở những bộ phim Viễn_Tây đầu_tiên của Poverty_Row cho_phép người tốt chiến_đấu giống người xấu một_cách thuyết_phục chứ không phải luôn_luôn đánh đẹp Wayne khẳng_định Trước khi tôi dấn_thân vào dòng phim Viễn_Tây đã có một tiêu_chuẩn rằng người_hùng luôn phải đánh đẹp Phản_diện được phép đánh vào đấu người_hùng bằng ghế ném đèn dấu vào hoặc đá vào bụng anh ta nhưng người_hùng chỉ được phép hạ phản_diện một_cách lịch_thiệp rồi đợi đến khi y đứng dậy Tôi đã thay_đổi tất_cả những điều ấy Tôi quăng ghế và đèn Tôi đánh mạnh và đánh bẩn Tôi đánh nhau để chiến_thắng Vai diễn đột_phá thứ hai của Wayne nằm ở bộ phim Stagecoach 1939 của John_Ford_Do_Wayne chỉ là diễn_viên đóng phim hạng B và doanh_số không khả_quan của các phim Viễn_Tây kinh_phí thấp trong thập_niên 1930 Ford đã gặp khó trong việc tìm nguồn tài_trợ để làm phim có kinh_phí hạng A Sau khi bị tất_cả các hãng phim lớn từ_chối Ford đã đồng_ý thoả_thuận với nhà_sản_xuất phim độc_lập Walter_Wanger để Claire_Trevor một ngôi_sao điện_ảnh lớn lúc bấy_giờ được đưa lên đầu danh_sách diễn_viên Stagecoach đã gặt_hái thành_công lớn cả về doanh_thu lẫn chuyên_môn biến Wayne trở_thành ngôi_sao quần_chúng Bạn diễn Louise_Platt đã ghi công Ford là người nói rằng Wayne sẽ trở_thành ngôi_sao lớn nhất từ trước đến nay bởi sức lôi_cuốn của anh ấy là hình_mẫu bình_dân Việc Mỹ can_dự vào Thế_chiến II là nguyên_nhân cho sự ủng_hộ chiến_tranh đông_đảo từ mọi tầng_lớp trong xã_hội và Hollywood cũng không phải ngoại_lệ Wayne được miễn nghĩa_vụ do tuổi_tác 34 tuổi ở thời_điểm diễn ra Trận_Trân_Châu_Cảng và tình_trạng gia_đình được phân_loại 3 A tức gia_đình hoãn quân_dịch Wayne liên_tục viết thư gửi cho John_Ford nói rằng ông muốn nhập_ngũ một dịp nọ ông hỏi_thăm xem liệu mình có_thể tham_gia đơn_vị quân_đội của Ford không Wayne không có ngăn quân_đội tái phân_loại ông là 1 A đủ điều_kiện nhập_ngũ nhưng hãng Republic_Studios cương_quyết không để mất ông vì ông là diễn_viên hạng A duy_nhất của họ còn thời_hạn hợp_đồng Herbert_J_Yates chủ_tịch của Republic đe_doạ sẽ kiện Wayne nếu ông huỷ hợp_đồng còn Republic_Pictures can_thiệp vào quá_trình Tuyển_quân phục_dịch yêu_cầu cho Wayne hoãn quân_dịch thêm Những hồ_sơ của Cơ_quan lưu_trữ quốc_gia Hoa_Kỳ ghi lại rằng thực_tế là Wayne đã nộp đơn để ứng_tuyển vào Cơ_quan Tình_báo chiến_lược OSS tức tiền_thân của CIA ngày_nay và lá đơn được đồn phiên_chế của Quân_đội tiếp_nhận để chuyển cho OSS Sĩ_quan chỉ_huy của OSS là William_J_Donovan đã viết cho Wayne một bức thư thông_báo rằng ông đã được nhận vào Đơn_vị Chụp ảnh Hiện_trường song bức thư_lại đến nhà người vợ Josephine đã ly_thân Cô chưa bao_giờ kể về bức thư cho Wayne_Wayne đã đi khắp các căn_cứ và bệnh_viện của Mỹ ở Nam_Thái_Bình_Dương trong 3 tháng vào các năm 1943 và 1944 cùng USO Trong chuyến đi này ông thi_hành yêu_cầu từ Donovan để đánh_giá xem liệu Tướng Douglas_MacArthur chỉ_huy của Khu_vực Tây_Nam Thái_Bình_Dương hay đội_ngũ của ông này có đang cản_trở công_việc của OSS không Sau đó Donovan đã cấp cho Wayne một Chứng_chỉ phục_dịch OSS nhằm tưởng_nhớ đóng_góp của Wayne cho nhiệm_vụ của OSS Theo nhiều người kể lại việc không_thể phục_dịch trong quân_đội sau_này đã trở_thành nỗi đau lớn nhất đời Wayne_Goá phụ của ông sau_này kể rằng lòng yêu nước của ông trong nhiều thập_kỷ sau xuất_phát từ tội_lỗi Anh ấy sẽ trở_thành người siêu yêu nước trong suốt phần đời còn lại để cố chuộc tội ở quê nhà Thập_niên 1950 Ông mất vai chính Jimmy_Ringo trong phim The_Gunfighter 1950 vào tay Gregory_Peck do từ_chối làm_việc cho Columbia_Pictures bởi giám_đốc của hãng phim là Harry_Cohn từng đối_xử tệ_bạc với ông nhiều năm trước khi ông còn là một diễn_viên trẻ Cohn đã bỏ tiền mua dự_án cho Wayne nhưng mối thù của Wayne quá sâu_đậm làm Cohn phải bán kịch_bản cho hãng phim Twentieth_Century_Fox rồi Peck đã được giao vai diễn mà Wayne dù rất muốn nhưng từ_chối làm_việc cho Cohn_Waynes đã đồng sáng_lập công_ty sản_xuất phim Batjac vào năm 1952 được đặt tên theo công_ty vận_tải hư_cấu Batjak trong phim Wake of the Red_Witch 1948 tác_phẩm chuyển_thể từ tiểu_thuyết của Garland_Roark_Batjac và tiền_thân của hãng là Wayne_Fellows_Productions là cánh_tay giúp Wayne tự sản_xuất nhiều bộ phim cho bản_thân ông và các ngôi_sao khác Tác_phẩm nổi_tiếng nhất không có Wayne đóng là Seven_Men_From_Now 1956 khởi_đầu của sự hợp_tác kinh_điển giữa đạo_diễn Budd_Boetticher và ngôi_sao Randolph_Scott và Gun the Man_Down 1956 với diễn_viên hợp_đồng James_Arness vào_vai một kẻ ngoài vòng pháp_luật Một trong những vai diễn nổi_tiếng nhất của Wayne là trong phim The_High and the Mighty 1954 do William_Wellman làm đạo_diễn dựa trên tiểu_thuyết của Ernest_K_Gann_Vai diễn phi_công thứ hai anh_hùng của ông đã được đông_đảo khán_giả tán_dương Wayne còn hoá_thân làm phi_công trong các phim Flying_Tigers 1942 Flying_Leathernecks 1951 Island in the Sky 1953 The_Wings of Eagles 1957 và Jet_Pilot 1957 Ông xuất_hiện trong gần 24 bộ phim của John_Ford trong hơn 20 năm như She_Wore a Yellow_Ribbon 1949 The_Quiet_Man 1952 The_Wings of Eagles 1957 Bộ phim đầu_tiên mà Wayne gọi người khác là Pilgrim phim The_Searchers 1956 của Ford thường được xem là sở_hữu màn thể_hiện xuất_sắc và phức_tạp nhất của Wayne_Thập niên 1960 Năm 1960 Wayne đạo_diễn và sản_xuất phim The_Alamo_Ông đã được đề_cử giải Oscar cho phim hay nhất với tư_cách nhà_sản_xuất Năm ấy Wayne còn đóng trong phim North to Alaska của Henry_Hathaway_Năm 1961 Wayne thủ vai trong The_Comancheros của Michael_Curtiz_Ngày 23 tháng 5 năm 1962 Wayne diên xuất trong The_Man_Who_Shot Liberty_Valance của John_Ford cùng James_Stewart_Ngày 29 tháng 5 năm phim Hatari của Howard_Hawks mà Wayne đóng chính được công_chiếu Ngày 4 tháng 10 phim The_Longest_Day bắt_đầu chiếu rạp với sự tham_gia của Wayne trong dàn diễn_viên chính Ngày 20 tháng 2 năm 1963 Wayne đóng trong một trong những cảnh nhỏ của phim How the West_Was_Won_Ngày 12 tháng 6 Wayne thủ vai chính trong bộ phim cuối của ông với John_Ford là Donovan s_Reef_Ngày 13 tháng 11 năm một tác_phẩm nữa có sự góp_mặt của Wayne là McLintock của Andrew_V_McLaglen được công_chiếu Năm 1964 Wayne đóng trong phim Circus_World của Henry_Hathaway_Năm 1968 Wayne đồng_đạo diễn cùng Ray_Kellogg phim The_Green_Berets_Đây là dự_án phim lớn duy_nhất được sản_xuất trong thời chiến_tranh Việt_Nam nhằm ủng_hộ cuộc_chiến Wayne muốn làm bộ phim này vì lúc bấy_giờ Hollywood ít hứng_thú làm phim về chiến_tranh Việt_Nam Trong lúc ghi_hình phim The_Green_Berets người Rang_Đê hoặc người Thượng ở Tây_Nguyên Việt_Nam những người chiến_đấu quyết_liệt chống cộng_sản đã tặng cho Wayne một chiếc vòng_tay bằng đồng được ông đeo trong bộ phim và tất_cả các phim sau_này Cùng năm ấy Wayne đóng trong phim Hellfighters của Andrew_V_McLaglen_Ngày 13 tháng 6 năm 1969 phim True_Grit của Henry_Hathaway đã khởi chiếu Với vai diễn trong phim Wayne đã đoạt giải nam diễn_viên chính xuất_sắc nhất tại giải Oscar_Tháng 11 năm ấy một bộ phim nữa mà Wayne đóng đã được phát_hành là The_Undefeated của Andrew_V_McLaglen_Thập niên 1970 cuối sự_nghiệp Ngày 26 tháng 4 năm 1970 CBS đã phát_hành một chương_trình truyền_hình đặc_biệt là Raquel do David_Winters làm đạo_diễn và mời Wayne làm_khách mời Chương_trình có sự góp_mặt Raquel_Welch và các vị khách mời như Tom_Jones và Bob_Hope_Ngày 24 tháng 6 phim Chisum của Andrew_V_McLaglen bắt_đầu chiếu tại các rạp Wayne vào_vai chủ một trang_trại chăn_nuôi gia_súc phát_hiện ra một doanh_nhân đang tìm cách chiếm đất lân_cận bất_hợp_pháp Ngày 16 tháng 9 phim Rio_Lobo của Howard_Hawks đã được khởi chiếu Wayne thủ vai Đại_tá Cord_McNally chạm_trán với nhóm lính đánh_cắp một chuyến hàng chở vàng ở cuối cuộc nội_chiến Tháng 6 năm 1971 Big_Jake của George_Sherman được công_chiếu Trong phim Wayne hoá_thân vào_vai người cha ghẻ_lạnh truy dấu_vết của băng_đảng bắt_cóc cháu trai mình Năm 1976 Wayne tham_gia phim The_Shootist của Don_Siegel_Đây là vai diễn điện_ảnh cuối_cùng của Wayne lần này ông vào_vai chính J B Books đang hấp_hối vì căn_bệnh ung_thư thứ mà chính Wayne phải chống_chọi ngoài đời sau đó 3 năm Phim có nhiều điểm tương_đồng về mặt cốt_truyện với The_Gunfighter gần 30 năm về trước bộ phim mà Wayne từng muốn tham_gia nhưng đã từ_chối Sau khi ra rạp tác_phẩm thu về 13 406 138 đô_la Mỹ doanh_thu nội_địa Tác_phẩm kiếm được 6 triệu đô_la Mỹ nhờ cho thuê rạp chiếu Phim được chọn là một trong 10 phim_điện_ảnh hay nhất của năm 1976 bởi Hiệp_hội đánh_giá phim quốc_gia Nhà phê_bình điện_ảnh Roger_Ebert của tờ Chicago_Sun_Times đã liệt The_Shootist ở hạng 10 trong danh_sách 10 phim hay nhất năm 1976 của ông Bộ phim đã giành được một đề_cử Oscar a giải Quả cầu vàng giải BAFTA và một giải của Nghiệp_đoàn biên_kịch Mỹ Tác_phẩm hiện có 86 điểm tươi trên website tổng_hợp đánh_giá Rotten_Tomatoes dựa trên 22 bài nhận_xét Bộ phim còn được Viện phim Mỹ đề_cử là một trong những phim Viễn_Tây hay nhất vào năm 2008 Qua_đời Mặc_dù đã đăng_ký tham_gia một nghiên_cứu vắc_xin ung_thư nhằm đấu_tranh với căn_bệnh này song Wayne vẫn từ_trần vì ung_thư dạ_dày vào ngày 11 tháng 6 năm 1979 tại Trung_tâm Y_học UCLA Ông được chôn_cất tại Nghĩa_trang Công_viên tưởng_niệm Pacific_View ở Corona del Mar_Newport_Beach_Theo lời người con trai Patrick và cháu trai Matthew_Muñoz một linh_mục tại Giáo_phận Orange ở California_Wayne đã cải đạo sang Công_giáo ngay trước khi ông qua_đời Ông đề_xuất ghi trên bia mộ của mình dòng chữ Feo_Fuerte y Formal một văn_bia bằng tiếng Tây_Ban_Nha mà Wayne miêu_tả nghĩa_là xấu_xí mạnh_mẽ và trang_nghiêm Sau khi không được đánh_dấu trong gần 20 năm mộ của ông đã được đánh_dấu kể từ năm 1999 với lời trích_dẫn Quan_điểm chính_trị Trong gần như cả cuộc_đời Wayne là một đảng_viên Cộng_hoà bảo_thủ có tiếng ở Hollywood ủng_hộ các quan_điểm chống cộng_sản Tuy_nhiên ông lại bỏ_phiếu bầu cho Tổng thổng của Đảng Dân_chủ Franklin_D_Roosevelt trong cuộc bầu_cử tổng_thống năm 1936 và thể_hiện sự ngưỡng_mộ với người kế_nhiệm của Roosevelt_Tổng_thống Đảng Dân_chủ Harry_S_Truman_Ông tham_gia sáng_lập tổ_chức Liên_minh Điện_ảnh để Bảo_tồn các Lý_tưởng Mỹ vào tháng 2 năm 1944 và được bầu làm chủ_tịch của tổ_chức này vào năm 1949 Là một người nhiệt_tình chống cộng và người_phát_ngôn ủng_hộ Uỷ_ban Hạ_viện Kiểm_tra Hành_động chống Hoa_Kỳ HUAC ông đã tự làm ra_bộ phim Big_Jim_McLain 1952 với tư_cách thanh_tra của HUAC nhằm thể_hiện ủng_hộ với sự_nghiệp chống cộng Quan_điểm cá_nhân của ông là chủ_động thực_thi chinh sách Danh_sách đen từ_chối việc_làm và huỷ_hoại sự_nghiệp của nhiều diễn_viên và nhà_văn từng thể_hiện những đức_tin chính_trị cá_nhân trong đời họ Nhà_lãnh_đạo Liên_Xô_Iosif_Vissarionovich Stalin được cho đã nói rằng Wayne nên bị ám_sát vì thường_xuyên tán_thành ra_mặt chống cộng dù_cho ông là người hâm_mộ các bộ phim của Wayne_Wayne còn là người ủng_hộ Thượng_nghị_sĩ Joseph_McCarthy_Wayne đã ủng_hộ Phó tổng_thống Richard_Nixon trong cuộc bầu_cử tổng_thống năm 1960 song thể_hiện lòng yêu nước khi John_F_Kennedy đắc_cử Tôi không bầu cho ông ấy nhưng ông ta lại là tổng_thống của tôi và tôi hi_vọng ông ta làm tốt Ông đã sử_dụng quyền_lực của ngôi_sao điện_ảnh để ủng_hộ các sự_nghiệp bảo_thủ trong đó có tập_hợp sự ủng_hộ chiến_tranh Việt_Nam bằng cách sản_xuất đồng_đạo diễn và đóng chính trong bộ phim thành_công về mặt doanh_thu The_Green_Berets 1968 Năm 1960 ông gia nhập Hội John_Birch chống cộng nhưng đã ly_khai sau khi tổ_chức này cáo_buộc vụ_việc nhuộm fluoride vào nước là một âm_mưu của cộng_sản Với vị_thế là ngôi_sao Đảng Cộng_hoà nổi_tiếng nhất ở Hollywood những người ủng_hộ Đảng Cộng_hoà giàu_có ở Texas đã mời Wayne tranh_cử chức_vụ quốc_gia vào năm 1968 giống như người bạn và đồng_nghiệp của ông Thượng_nghị_sĩ George_Murphy_Ông từ_chối và đùa rằng ông không tin công_chúng sẽ cân_nhắc chọn một diễn_viên vào trong Nhà_Trắng_Thay vào đấy ông ủng_hộ các chiến_dịch tranh_cử của người bạn Ronald_Reagan cho vị_trí Thống_đốc California vào năm 1966 và 1970 Ông được mời làm ứng_cử_viên liên_danh cùng Thống_đốc Alabama_George_Wallace của Đảng Dân_chủ vào năm 1968 song ngay_lập_tức từ_chối lời mời và tích_cực vận_động cho Richard_Nixon_Wayne là người phát_biểu tại Đại_hội Toàn_quốc Đảng Cộng_hoà 1968 vào ngày khai_mạc Đời tư Wayne đã kết_hôn tới 3 lần và ly_dị hai lần Ba người vợ của ông thì có một người Mỹ gốc Tây_Ban_Nha tên là Josephine_Alicia_Saenz hai người còn lại xuất_thân từ Mỹ Latinh là Esperanza_Baur và Pilar_Pallete_Ông có 4 con cùng Josephine_Michael_Wayne 23 tháng 11 năm 19342 tháng 4 năm 2003 Mary_Antonia_Toni_Wayne LaCava 25 tháng 2 năm 19366 tháng 12 năm 2000 Patrick_Wayne sinh ngày 15 tháng 7 năm 1939 và Melinda_Wayne_Munoz sinh ngày 3 tháng 12 năm 1940 Ông còn có thêm ba con nữa cùng Pilar_Aissa_Wayne sinh ngày 31 tháng 3 năm 1956 John_Ethan_Wayne sinh ngày 22 tháng 2 năm 1962 và Marisa_Wayne sinh ngày 22 tháng 2 năm 1966 Pilar là một người đam_mê chơi môn quần_vợt Năm 1973 cô khuyến_khích chồng xây_dựng Câu_lạc_bộ quần_vợt John_Wayne ở Newport_Beach_CA_Năm 1995 câu_lạc_bộ bị bán cho Ken_Stuart cựu tổng_giám_đốc và trở_thành Câu_lạc_bộ quần_vợt Palisades_Nhiều đứa con của Wayne đã bước chân vào ngành công_nghiệp điện_ảnh và truyền_hình Son_Ethan được đề tên là John_Ethan_Wayne trong một_vài bộ phim và đóng một trong những vai chính trong bản cập_nhật thập_niên 1990 của bộ phim_truyền_hình Adam 12 Cháu gái Jennifer_Wayne con gái của Aissa là một thành_viên của nhóm nhạc_đồng_quê Runaway_June_Vụ ly_hôn ồn_ào nhất của ông là với cựu nữ diễn_viên người Mexico Esperanza_Baur_Cô tin rằng Wayne và bạn diễn Gail_Russell đang ngoại_tình nhưng cả Wayne và Russell đều phủ_nhận cáo_buộc trên Cái đêm mà bộ phim Angel and the Badman 1947 đóng máy thông_thường có một bữa tiệc dành cho dàn diễn_viên và đoàn làm phim nên Wayne về nhà rất trễ Lúc ông đặt_chân về nhà thì Esperanza đang trong cơn say và cố bắn ông khi ông bước qua cửa trước Wayne có nhiều quan_hệ tình_ái nổi_bật trong đó có mối tình với Merle_Oberon kéo_dài từ 1938 đến 1947 Sau khi chia_tay Pilar năm 1973 Wayne có quan_hệ tình_cảm và sống chung với người thư_ký cũ Pat_Stacy 1941 1995 cho đến khi ông qua_đời vào năm 1979 Cô đã xuất_bản một tựa sách nói về cuộc_đời cô gắn_bó với ông vào năm 1983 đặt nhan_đề là Duke_A_Love_Story Tóc của Wayne bắt_đầu thưa đi vào thập_kỷ 1940 rồi ông bắt_đầu đi đội chùm tóc giả vào cuối thập_niên ấy Đôi_khi ông hiện_diện trước công_chúng mà không đội tóc giả chẳng_hạn như ở tang_lễ của Gary_Cooper theo tạp_chí Life_Trong lần xuất_hiện tại Đại_học Harvard_Wayne được một sinh_viên hỏi thế_này Chùm tóc trên đầu ông có phải làm từ tóc dê không thì ông đáp Ồ thưa cậu đó là tóc thật đấy Không phải của tôi nhưng là hàng thật nhé Một người bạn thân của Wayne là Nghị_sĩ California_Alphonzo_E_Bell Jr viết về ông như sau Tính_cách và khiếu hài_hước của Duke rất gần_gũi với những gì công_chúng thấy trên màn_ảnh rộng Có_lẽ điều ấy thể_hiện rõ nhất qua những câu từ mà ông đã khắc lên một tấm bia Mỗi chúng_ta là sự tổng_hoà của một_vài phẩm_chất tốt và một_vài phẩm_chất chưa tốt Khi để_ý đến đồng_loại điều quan_trọng là nhớ tới cái tốt Chúng_ta nên tránh phán_xét chỉ vì một người tình_cờ là một tên khốn đê_tiện và đồi_bại Michael_Munn cây_viết tiểu_sử về Wayne đã ghi lại thói_quen uống rượu của Wayne_Theo hồi_ký Cut to the Chase của Sam_O_Steen các giám_đốc xưởng phim biết phải ghi_hình các cảnh của Wayne trước buổi trưa bởi_vì đến buổi trưa ông đã là một gã say_xỉn xấu_tính Ông nghiện thuốc_lá từ thời niên_thiếu và được chẩn_đoán ung_thư phổi vào năm 1964 Ông trải qua ca phẫu_thuật cắt bỏ toàn_bộ lá phổi trái và 4 cái xương sườn thành_công Bất_chấp được các đối_tác kinh_doanh cố ngắn cản công_khai căn_bệnh vì lo_sợ ông sẽ mất việc Wayne đã thông_báo rằng ông mắc ung thu và kêu_gọi công_chúng đi khám để phòng_ngừa 5 năm sau Wayne lại được tuyên_bố đã chữa khỏi ung_thư Wayne được ghi_nhận là người nghĩ ra thuật_ngữ The_Big_C như một lối nói_trại về ung_thư Dấu_ấn Giải_thưởng kỷ_niệm và dấu mốc Danh_vọng trường_tồn của Wayne một biểu_tượng của Mỹ đã chính_thức được chính_phủ Hoa_Kỳ công_nhận dưới hai tước_hiệu công_dân cao_quý nhất Nhân_dịp sinh_nhật tuổi 72 của ông vào ngày 26 tháng 5 năm 1979 Wayne đã được trao Huy_chương vàng Quốc_hội Những nhân_vật của Hollywood và các lãnh_đạo từ mọi phe_cánh chỉnh_trị của Mỹ như Maureen_O_Hara_Elizabeth Taylor_Frank_Sinatra_Mike Frankovich_Katharine_Hepburn_Tướng quân Omar_Bradley và Phu_nhân Gregory_Peck_Robert_Stack James_Arness và Kirk_Douglas đều đứng ra làm_chứng trước Quốc_hội để ủng_hộ giải_thưởng Robert_Aldrich chủ_tịch của Nghiệp_đoàn đạo_diễn Mỹ có một bài phát_biểu đáng chú_ý như sau Wayne được truy_tặng Huân_chương Tự_do Tổng_thống bởi Tổng_thống Jimmy_Carter vào ngày 9 tháng 6 năm 1980 Ông từng tham_dự lễ nhậm_chức Tổng_thống của Carter vào năm 1977 dưới tư_cách thành_viên của phe đối_lập trung_thành theo như ông miêu_tả Năm 1998 ông nhận Giải di_sản Hải_quân từ Quỹ tưởng_niệm Hải_quân Hoa_Kỳ do đã ủng_hộ Hải_quân và quân_đội trong sự_nghiệp điện_ảnh của mình Năm 1999 Viện phim Mỹ AFI tuyên_dương Wayne ở vị_trí số 13 trong những nam huyền_thoại chiếu_bóng vĩ_đại nhất của nền điện_ảnh Hollywood hoàng_kim Nhiều địa_điểm công_cộng đã được đặt tên theo Wayne để tôn_vinh ông chẳng_hạn như Sân_bay John_Wayne ở Quận Cam_California nơi đặt bức tượng đồng cao hình chân_dung ông ngay lối vào Bến đậu John_Wayne trên mảnh đất mà Wayne để lại nằm gần Sequim_Washington_Trường tiểu_học John_Wayne_P_S 380 ở Brooklyn_New_York nơi đây tự_hào vì có một uỷ_ban vẽ tranh khảm trên tường cao của nghệ_sĩ New_York_Knox_Martin mang tên John_Wayne và biên_giới Hoa_Kỳ và một con đường dài hơn có tên Đường_mòn tiên_phong John_Wayne tại Công_viên tiểu_bang Iron_Horse của Washington_Một bực tượng đồng lớn hơn cả kích cõ người thật của Wayne cưỡi trên một con ngựa đã được đặt ở góc Đại_lộ La_Cienega và Đại_lộ Wilshire tại Beverly_Hills_California nằm tại văn_phòng cũ của Great_Western_Savings and Loan_Corporation công_ty mà Wayne từng đi đóng quảng_cáo Trong thành_phố Maricopa_Arizona một phần Đường 347 bang Arizona được đặt tên là Đại_lộ John_Wayne chạy cắt qua trung_tâm thành_phố Năm 2006 bạn_bè của Wayne và Louis_Johnson đối_tác kinh_doanh cũ của ông ở Arizona đã tổ_chức sự_kiện Louie and the Duke_Classics nhằm gây quỹ cho Quỹ ung_thư John_Wayne và Hiệp_hội ung_thư Mỹ Sự_kiện kéo_dài dịp cuối tuần mỗi mùa thu tại Casa_Grande_Arizona bao_gồm một giải đánh golf một buổi đấu_giá các kỷ_vật của John_Wayne và một giải team roping Biểu_tượng nước Mỹ Wayne đã vượt xa cả sự ghi_nhận thông_thường dành cho một diễn_viên nổi_tiếng để tiến tới mức biểu_tượng trường_tồn một hình_tượng truyền_đạt những giá_trị và lý_tưởng của nước Mỹ Nhờ sử_dụng sức_mạnh giao_tiếp thông_qua phim_câm và đài_phát_thanh Wayne đã góp_phần tạo ra nền văn_hoá quốc_gia từ những nơi bị xem_thường ở Hoa_Kỳ và hiện_thực_hoá hình_mẫu anh_hùng dân_tộc Cho đến giữa sự_nghiệp Wayne đã phát_triển hình_ảnh lớn hơn cả đời thực và khi sự_nghiệp của ông tiến bước ông đã lựa_chọn những vai diễn không làm tổn_hại đến hình_tượng ngoài màn_ảnh của mình Wayne thể_hiện biểu_tượng nam_tính và chủ_nghĩa_cá_nhân mạnh_mẽ của người Mỹ trong cả phim_ảnh lẫn ngoài đời Tại một bữa tiệc vào năm 1957 Wayne đối_mặt với nam diễn_viên Kirk_Douglas để nói về quyết_định thủ vai Vincent van Gogh của người đồng_nghiệp trong phim Lust for Life_Chúa ơi Kirk sao anh có_thể đóng kiểu vai như_vậy Những người như chúng_ta không còn nhiều nữa Chúng_ta phải vào_vai những nhân_vật mạnh_mẽ bất_khuất Chứ không phải những kẻ đồng_tính yếu_đuối như thế_này Tuy_nhiên nam diễn_viên Marlon_Brando đặc_biệt chỉ_trích cá_tính của Wayne trước công_chúng và cả sự vô_cảm về văn_hoá của các nhân_vật trong con_người Wayne_Brando tranh_luận trên The_Dick_Cavett_Show thế_này Chúng_ta những người Mỹ có_lẽ thích nhìn bản_thân mình giống như John_Wayne nhìn chúng_ta Rằng chúng_ta là đất_nước đại_diện cho tự_do lẽ_phải và công_lý rồi nói thêm chỉ đơn_giản là không áp_đặt như_vậy được Cách mà Wayne vươn lên thành anh_hùng thuần_tuý cho phim_ảnh thời_chiến bắt_đầu định_hình từ 4 năm sau Thế_chiến II khi phim Sands of Iwo_Jima 1949 được công_chiếu Những dấu chân của ông tại rạp chiếu_phim Trung_Quốc của Grauman ở Hollywood được in lại bằng bê_tông có chứa cát từ Iwo_Jima_Danh tiếng của ông trở_nên vang_dội và biến thành huyền_thoại khi Nhật hoàng Hirohito ghé thăm Hoa_Kỳ vào năm 1975 vị hoàng_đế đã đề_nghị gặp John_Wayne biểu_tượng đại_diện cho kẻ_thù cũ của đất_nước ông Tương_tự khi lãnh_đạo Xô_Viết Nikita_Khrushchev ghé thăm Hoa_Kỳ vào năm 1959 ông chỉ đặt ra hai yêu_cầu ghé thăm Disneyland và gặp Wayne_Trong cuộc bầu_chọn 10 ngôi_sao phim Viễn_Tây kiếm tiền nhiều nhất của Motion_Picture_Herald_Wayne có_mặt trong danh_sách vào các năm 1936 và 1939 Ông có tên trong cuộc bầu_chọn tương_tự của Box_Office vào các năm 1939 và 1940 Trong khi hai cuộc bầu_chọn kể trên chỉ thể_hiện độ nổi_tiếng của loạt minh_tinh Wayne còn có_mặt trong Top 10 nhân_vật kiếm tiền nhiều nhất trong tất_cả các bộ phim từ năm 1949 đến 1957 và từ 1958 đến 1974 chiếm vị_trí số_một vào các năm 1950 1951 1954 và 1971 Với tổng_cộng 25 năm có tên trong danh_sách Wayne có nhiều lần góp_mặt hơn bất_kì minh_tinh nào xếp trên cả Clint_Eastwood 21 đứng ở vị_trí thứ hai Wayne là diễn_viên duy_nhất có_mặt trong mọi số danh_sách thường_niên Những nam diễn_viên chiếu_bóng nổi_tiếng nhất của Harris_Poll và là người duy_nhất xuất_hiện trong danh_sách sau khi mất Wayne đứng trong top 10 của cuộc bầu_chọn này trong 19 năm liên_tiếp bắt_đầu vào năm 1994 tức 15 năm sau khi ông mất Tham_khảo BULLET Ghi_chú BULLET Chú_thích Đọc thêm BULLET Baur_Andreas and Bitterli_Konrad_Brave_Lonesome Cowboy_Der_Mythos des Westerns in der Gegenwartskunst oder John_Wayne zum 100 Geburtstag_Verlag für moderne Kunst_Nürnberg_Nuremberg 2007 ISBN 978 3 939738 15 2 BULLET Roberts_Randy and James_S_Olson_John Wayne_American_New_York Free_Press 1995 ISBN 978 0 02 923837 0 BULLET Campbell_James_T_Print the Legend_John_Wayne and Postwar_American_Culture_Reviews in American_History_Volume 28 Number 3 September 2000 pp 465 477 BULLET Shepherd_Donald and Robert_Slatzer with Dave_Grayson_Duke_The Life and Times of John_Wayne_New_York Doubleday 1985 ISBN 0 385 17893 X BULLET Carey_Harry_Jr_A Company of Heroes_My_Life as an Actor in the John_Ford_Stock_Company Lanham_Maryland_Scarecrow_Press 1994 ISBN 0 8108 2865 0 BULLET Clark_Donald_Christopher_Anderson John_Wayne s The_Alamo_The_Making of the Epic_Film_New_York Carol_Publishing_Group 1995 ISBN 0 8065 1625 9 pbk BULLET Eyman_Scott_Print the Legend_The_Life and Times of John_Ford_New_York Simon_Schuster 1999 ISBN 0 684 81161 8 BULLET McCarthy_Todd_Howard_Hawks The_Grey_Fox of Hollywood_New_York_Grove Press 1997 ISBN 0 8021 1598 5 BULLET Maurice_Zolotow_Shooting_Star A Biography of John_Wayne_New_York Simon_Schuster 1974 ISBN 0 671 82969 6 BULLET Jim_Beaver_John_Wayne Films in Review_Volume 28 Number 5 May 1977 pp 265 284 BULLET McGivern_Carolyn_John_Wayne A Giant_Shadow_Bracknell_England Sammon 2000 ISBN 0 9540031 0 1 BULLET Davis_Ronald_L_Duke The_Life and Times of John_Wayne_University of Oklahoma_Press 2001 ISBN 0 8061 3329 5 BULLET Raab_Markus_Beautiful_Hearts Laughers at the World_Bowlers_Worldviews of the Late_Western in Baur_Bitterli_Brave_Lonesome Cowboy_Der_Myhos des Westerns in der Gegenwartskunst oder John_Wayne zum 100 Geburtstag_Nuremberg 2007 ISBN 978 3 939738 15 2 Liên_kết ngoài BULLET John_Wayne_Cancer_Foundation BULLET John_Wayne_Cancer_Institute BULLET FBI file on John_Wayne_BULLET_Birthplace of John_Wayne official website BULLET On the Set of The_Alamo_Behind the scenes footage from the production of the film from the Texas_Archive of the Moving_Image
John_Wayne