Kim_Hoàng_Làng_Kim Hoàng là một làng_nghề truyền_thống nổi_tiếng về tranh_dân_gian ở Việt_Nam thế_kỉ 18 và 19 Hành_chính Làng Kim_Hoàng thuộc xã Vân_Canh huyện Hoài_Đức Hà_Nội Cuối thế_kỉ 16 làng Kim_Hoàng được thành_lập trên cơ_sở sáp_nhập hai làng Kim_Bảng và Hoàng_Bảng hai trong số bảy làng Canh thuộc tổng Hương_Canh huyện Từ_Liêm trấn Sơn_Tây Truyền_thống khoa_cử Kim_Hoàng có 4 người đỗ tiến_sĩ 31 người đỗ Hương_cống Cử_nhân và nhiều người đỗ Sinh_đồ tú_tài Dòng_họ Trần nổi_tiếng ở thôn Kim_Hoàng bốn đời nối nhau đỗ_đạt người đầu_tiên là Trần_Hiền_Hoè_Hiên tiên_sinh Ông đậu tiến_sĩ khoa Quý_Sửu 1733 dưới triều Lê_sung chức hàn_lâm_viện thị giảng Con Trần_Hiền là Trần_Huân hiệu là Yên_Lý tiên_sinh đậu Cử_nhân khoa Ất_Dậu 1745 đời Lê được bổ_nhiệm làm_chi phủ Lâm_Thao Trần_Bá_Lãm 1757 1815 con trưởng của Trần_Huân là học_trò của tiến_sĩ Nguyễn_Quí_Hiển_Ông đậu giải Nguyên khoa thi_hương năm Cảnh_Hưng thứ 40 1779 lúc tròn 22 tuổi Năm Cảnh_Hưng thư 44 ông phụng_mệnh làm_phúc khảo trường_thi Nghệ_An khoa Quí Mão 1783 Năm Nhâm_Ngọ 1786 khi hoàng tự_tôn của vua Lê_Hiện_Tông là Lê_Duy_Kỳ lên nắm chính sự ông sung chức thị nội văn chức Năm 1787 Lê_Duy_Kỳ chính_thức lên_ngôi đặt niên_hiệu Chiêu_Thống_Để thu_phục nhân_tâm và theo đề_nghị của Nguyễn_Hữu_Chỉnh cho mở chế_khoa để thu_phục người tài Số người vào điện thi có tới trên 200 chỉ có hai người được lấy đỗ Trần_Bá_Lãm ở vị_trí đậu đệ nhất giáp Do sinh vào thời thác_loạn nên ông chẳng được yên để yến vũ tu văn bước hoạn_đồ của ông chịu nhiều thăng_trầm trôi_nổi phải trải qua ba triều_đại và năm đời vua Ông được giữ chức cấp sư trung rồi thăng hàn_lâm_viện hiệu_uý rồi được bổ giữ chức Hải_Dương đốc đồng tham hiệp nhung vụ được phong tước Canh nhạc bá dưới thời Lê_Chiêu_Thống_Con Trần_Bá_Lãm là Trần_Bá_Kiên đậu giải_nguyên khoa Đinh_Mão 1807 sung chức phó sứ như_thanh cầu_phong nhưng vì chánh_sứ không đi được ông thay quyền đó là năm_Minh_Mạng nguyên_niên Ở Kim_Hoàng còn có dòng_họ Lý_Trần gốc họ Đặng_có cụ Đặng_Trần_Diễm là thầy dạy cho 3 người con đều đỗ tiến_sĩ được nhận sắc_phong của Vua_Giáo tử đăng_khoa Các con của ông là BULLET Lý_Trần_Quán đậu Cử_nhân năm 19 tuổi năm 32 tuổi đỗ tiến_sĩ Đệ tam_giáp đồng tiến_sĩ Lý_Trần_Quán đã từng đảm_nhiệm các chức_vụ hiến sát sứ Hải_Dương đốc đồng tỉnh Cao_Bằng hiệp trấn tỉnh Sơn_Tây sau_cùng là đông các đại_học_sĩ Quốc tử Giám tu_nghiệp Ông đã tự chôn sống mình để trả_giá cho sự sai_lầm là quá tin_học trò đến_nỗi trao chúa vào tay quân phản_bội đó là tháng 7 năm 1786 lúc đó ông đang ở làng Hạ_Lôi_Yên_Lãng Sau_này khi vua Lê_Chiêu_Thống lên_ngôi năm Đinh_Mùi 1787 đã truy_tặng Lý_Trần_Quán làm Đại_vương phong phúc_thần và ban cho đôi câu_đối Khảng_khái cần_vương dị Thung_dung tựu_nghĩa nan BULLET Lý_Trần_Dự đỗ tiến_sĩ năm 25 tuổi cùng khoa thi với Lý_Trần_Thản năm 1769 BULLET Lý_Trần_Thản 1721 1776 con của vợ thứ cũng đậu tiến_sĩ năm 1769 nhưng Lý_Trần_Thản theo về quê mẹ ở Lê_Xá xã Châu_Sơn huyện Duy_Tiên Hà_Nam Danh_sách các vị tiến_sĩ làng Kim_Hoàng_BULLET 1 Trần_Hiền 1684 1742 thi đỗ Đệ tam_giáp đồng tiến_sỹ khoa Quý_Sửu 1733 đời Lê_Thuần_Tông_BULLET 2 Lý_Trần_Quán 1735 1786 thi đỗ Đệ tam_giáp đồng tiến_sỹ khoa Bính_Tuất 1766 đời Lê_Cảnh_Hưng_BULLET 3 Lý_Trần_Dự 1746 1777 thi đỗ Đệ tam_giáp đồng tiến_sỹ khoa Kỉ_Sửu 1769 đời Lê_Cảnh_Hưng_BULLET 4 Trần_Bá_Lãm 1758 1815 thi đỗ Đệ tam_giáp đồng tiến_sỹ khoa Đinh_Mùi 1787 đời Lê_Mẫn_Đế_Đình Kim_Hoàng_Đình_Kim Hoàng hiện toạ_lạc trên một khu đất cao rộng tại trung_tâm làng Kim_Hoàng xã Vân_Canh huyện Hoài_Đức ngoại_thành Hà_Nội Đình_Kim_Hoàng là tên gọi ngôi đình theo địa_danh của làng hiện_nay Tên gọi này vốn là tên ghép của hai làng Kim_Bảng và Hoàng_Bảng qua tấm biển Lưỡng bảng hội đình hiện còn lưu_giữ ở đình Ở cây cột cái của đình còn ghi thời_điểm tạo_dựng là năm Chính Hoà thứ 21 1701 Đình_Kim_Hoàng được xây_dựng trên một khu đất cao xưa_nay chưa hề lụt tới ở giữa làng và quay nhìn về hướng Tây_Khu đình có một không_gian khá thoáng rộng kiến_trúc ngôi đình cùng những cây đa cổ hàng trăm_tuổi hoà_quyện với nhau tạo nên một vẻ cổ_kính trang_nghiêm cho khu đình Quanh đình ngày_nay nhà dân đã ở liền kề ba phía nhưng ngôi đình vẫn nổi_trội giữa những kiến_trúc dân_dụng bởi quy_mô bề_thế của nó Cũng giống như nhiều ngôi đình làng khác trong vùng đình Kim_Hoàng bao_gồm các công_trình kiến_trúc tam_quan tả_hữu mạc đại đình và hậu_cung Các công_trình kiến_trúc này hoà_nhập với nhau tạo thành một quần_thể kiến_trúc hoàn_chỉnh và thống_nhất Khu tam_quan của đình mới được làm lại nên kiến_trúc khá đơn_giản Chính giữa là một lối đi khá rộng được xác_định bởi hai trụ gạch vuông Hai bên là hai cửa nách được làm theo lối cửa vòm Nối cửa giữa với 2 cửa bên là bức tường xây lửng Hai bên của hai cửa nách là hai trụ biểu Trụ được làm đơn_giản trên cùng là hình bốn con chim phượng chụm đuôi vào nhau Ngoài cùng tam_quan ở hai bên là hai trụ_cột trên mỗi trụ là hình một con nghê đắp bằng vữa Qua tam_quan là một lớp sân gạch khá rộng Hai bên sân là hai dãy tả_hữu mạc Tả_hữu mạc của đình được làm khá đơn_giản Đó là kiểu nhà đầu_hồi bít_đốc gồm 3 gian Bộ vì làm kiểu quá_giang cột trốn Liền với mép sân phía trong là toà đại đình Đại đình là một ngôi nhà khá lớn gồm 5 gian 2 dĩ được làm theo kiểu hình rồng Bờ nóc và bờ giải đắp kiểu bờ đinh Hai đầu bờ nóc là hình hai con kìm ngậm đầu bờ nóc Đại đình được dựng trên một nền đất xây xây bó xung_quanh mặt trước bó bằng các phiến đá làm thành bậc_tam_cấp cao hơn sân 0 45m Nền đất này rộng 21 9m và ăn sâu vào trong 11 2m xung_quanh có hiên rộng 1m còn lại là lòng đại đình rộng 19 9 x 9 2m chia thành 7 gian gồm 3 gian chính và hai gian chái từ gian chái lại kéo thêm ra gian xép con nữa Từ gian giữa phát_triển ra hai bên thì từng đôi gian có số_đo gần bằng nhau gian giữa rộng 3 70m gian liền kề gian giữa rộng 3 90m gian chái rộng 3 10m và gian xép rộng 1 10m Do gian xép quá hẹp nên dù quan_sát từ ngoài sân hay ở trong lòng đình người ta luôn có cảm_giác đình 5 gian với 4 vì nóc Mỗi vì chia gian từ trước ra sau có 6 cột Cả đại đình có 48 cột gồm ba loại to_nhỏ khác nhau quây thành 3 hình_chữ_nhật lồng nhau Vòng ngoài là 24 cột hiên vòng giữa là 16 cột quân vòng trong là 8 cột cái Theo chữ khắc trên các cột thì cột hiên có tên là trụ_cột quân là trung trụ và cột cái là đại trụ Tất_cả các cột đều có dạng khối trụ tròn hình dòng dòng Trên mỗi hàng cột đều có hoành giữa 2 cột cái có 10 khoảng hoành cột cái đến cột quân có 5 khoảng hoành cột quân đến cột hiên có 3 khoảng hoành ngoài hiên có 2 khoảng hoành rộng do thanh bẩy đỡ Ba gian chính đại đình có 4 bộ vì nóc đều làm theo kiểu giá chiêng kết_hợp với kiểu chống ở hai bên giá chiêng Giá chiêng của 2 vì nóc thuộc gian chái được giữ lại kiểu thức giá chiêng của các đình làng thế_kỷ 16 17 có lòng hẹp chỉ đỡ hai khoảng hoành và do_đó khá cao Giá chiêng của 2 vì nóc thuộc gian giữa có lòng rộng ngang đỡ bốn khoảng hoành nên thấp phát_triển theo xu_hướng gần thành kiểu chồng giường thưa thường thấy ở các đình làng thế_kỷ 18 Trên các bộ vì cột cái nối với cột quân theo kiểu kết_cấu chồng đường xếp liền nhau tạo thành mảng cốn kín đặc để trang_trí còn nối cột quân với cột hiên là các thanh kẻ uốn cong Trong đình trừ_gian giữa đại đình các gian khác trước_đây đều có sàn gỗ đến nay sàn và ván đều mất chỉ còn lại các dấu mộng trên thân cột Từ giữa lòng đình ra sườn đình sàn đỉnh có 3 nấc cao_thấp khác nhau đo theo lỗ dầm ở cột là 0 70m 0 84m 0 96m Xunh quanh đình trước_kia là một hệ_thống của bức bàn và chấn_song con tiện nay được xây gạch bít kín Về nghệ_thuật chạm_khắc trang_trí những nghệ_nhân xưa đã để lại một hệ_thống mảng chạm_khắc trang_trí dày_đặc trong toà đại đình Trong đó tiêu_biểu nhất là các bức chạm trên các cốn dọc thuộc gian giữa và các cốn ngang thuộc gian chái Các bức cốn này chỉ được chạm một_mặt đó là mặt mà người xem ở trong lòng đình tại những chỗ rộng_rãi dễ phát_hiện nhất Gian giữa trang_nghiêm được chạm chủ_yếu đề_tài rồng ổ và mây lửa con_người không phải nơi hành_lễ có bốn bức cốn đặc_biệt là ở gian chái bên trái của đại đình ngoài đề_tài rồng phượng còn được chạm_khắc những hoạt_cảnh của con_người trong ngày hội như cảnh đánh_vật bắn cung đâm đinh_ba thổi sáo và người dự hội là những phụ_nữ mặc xuềnh_xoàng chiếc yếm có cô còn đứng tốc cả váy bên cạnh là người đàn_ông ăn_mặc sang_trọng ở các cốn khác có những nhám tượng đặt trên sập thể_hiện cảnh nam cưỡi báo nữ cưỡi voi và người cưỡi rồng Bên cạnh các bức cốn các bộ_phận khác của kiến_trúc vì_kèo cũng được chạm_khắc trang_trí 8 đầu dư trong đại đình chạm_lộng các hình đầu rồng dao mác Một_số thanh kẻ xà nách chạm_nổi đề_tài cá hoá rồng_rồng chầu và vân xoắn_ốc to Trên những ván mỏng bẹt chạm_nổi đề_tài bát bửu Các đầu bẩy hiên chạm_nổi hình rồng văn mây xoắn Các thanh giường trên vì nóc chỉ chạm_nổi văn mây trang_trí đơn_giản Nhìn_chung đường_nét chạm_khắc chau chuốt tỷ_mỷ nét chạm sâu mềm kết_hợp lối chạm_nổi và chạm_lộng nghệ_nhân xưa đã tạo nên các mảng chạm phong_phú đa_dạng và sinh_động Nghệ_thuật chạm_khắc trang_trí ở đây mang đậm_nét phong_cách nghệ_thuật thời Lê_thế_kỷ 17 18 Nối_liền với gian giữa đại đình và chạy sâu vào phía trong là phần hậu_cung của đình Hậu_cung nối_liền với đại đình tạo thành kiểu kết_cấu kiến_trúc hình chuôi vồ Hậu_cung gồm 3 gian được xây tường bít kín ba phía tạo nên vẻ thâm_nghiêm Bộ vì_kèo hậu_cung có kết_cấu và trang_trí giống vì nóc toà đại đình Hậu_cung là nơi thờ_tự chính của đình Gian trong cùng của hậu_cung được làm thành sàn trên có khám thờ Trong khám bày các long ngai bài_vị thành_hoàng làng Các gian ngoài của hậu_cung kê các nhang án và sập thờ trên đó bày các đồ tế_tự như đỉnh hương mũ bia thờ Đình_Kim_Hoàng là một công_trình kiến_trúc tôn_giáo tín_ngưỡng của cộng_đồng cư_dân Đình là nơi thờ thần thành_hoàng làng nơi tổ_chức các sinh_hoạt văn_hoá tín_ngưỡng của nhân_dân địa_phương Ngày_nay ngôi đình trở_thành di_sản văn_hoá một công_trình kiến_trúc tôn_giáo mang giá_trị nghệ_thuật cao Chùa Kim_Hoàng_Đại_Bi Tự Chùa Kim_Hoàng tên_chữ Đại_Bi tự có ít_nhất từ đầu thế_kỷ 18 Trải qua hơn ba thế_kỷ chùa Đại_Bi đã được trùng_tu và tôn_tạo nhiều lần dáng_vẻ ngày_nay mang đậm phong_cách nghệ_thuật thời Nguyễn_Tam quan ngoại xây kiểu 2 tầng 8 mái đắp ngói ống giả với 3 cửa_mở ra con đường dẫn đến cổng phía tây của làng Kim_Hoàng cách đó chừng 50m Sau tam_quan ngoại là vườn trước hai bên có hai ao nước hình_chữ_nhật Du_khách theo con đường gạch ở giữa vườn trước để đến tam_quan nội nằm phía sau pho tượng Quan_Âm_Nam_Hải đứng trong một lầu lục_giác mới xây Tam_quan nội là một phương đình kiểu 2 tầng 8 mái 16 cột 1 gác_chuông hai bên có cửa phụ đưa khách vào chùa trong Tiền_đường 7 gian đầu_hồi bít_đốc mặt nhìn về hướng nam qua sân và phương đình lưng nối với thiêu hương và thượng điện theo hình chữ Công_Các nếp nhà phụ nằm ở sân sau Trong chùa Kim_Hoàng hiện vẫn còn hai tấm bia hậu ở hai gian bên của tiền_đường Bia thứ nhất có hai mặt_chữ khắc chân_phương được dựng ngày 26 tháng Một năm Giáp_Thân niên_hiệu Chính Hoà thứ 25 1704 Nội_dung văn_bia cho biết bà Lê_Thị_Thu hiệu Diệu_Trí vốn con nhà giàu quyền_quý quê ở huyện Lôi_Dương phủ Thiệu_Thiên trấn Thanh_Hoa cùng chồng là Huyện thừa huyện Nghi_Dương họ Nguyễn tự Xuân_Thung hiệu Trung_Tín tước Cơ_Thọ nam đã hiến cho chùa 18 quan_tiền cổ và 1 mẫu 1 sào rưỡi ruộng được làng tôn làm Hậu_Phật_Bia thứ hai cũng có hai mặt_chữ khắc chân_phương Một_mặt ghi ngày mồng 4 tháng Tư niên_hiệu Bảo_Thái thứ_sáu 1725 ghi việc bà Nguyễn_Thị_Trưng cúng cho làng một mẫu ruộng để phục_vụ việc thờ_cúng trong chùa và tu_bổ giếng trước cửa chùa Mặt sau soạn bởi Tiến_sĩ Trần_Hiền người làng được lập ngày tốt tháng Chín năm đầu niên_hiệu Vĩnh_Hựu_Ất_Mão 1735 ghi việc làng nhớ công_ơn của ông Nguyễn_Xuân_Thung bà Lê_Thị_Thu và bà Nguyễn_Thị_Trưng đã góp công tu_bổ chùa Ngoài_ra còn có quả chuông Đại_Bi tự chung treo trên gác tam_quan chùa Kim_Hoàng_Chuông được đúc vào ngày 13 tháng Năm trọng Hạ năm Kỷ_Mùi niên_hiệu Cảnh_Thịnh thứ_bảy 1799 triều Tây_Sơn Bài văn_bia do Tri_huyện Mỹ Lương là Nguyễn_Thông_Tế soạn có bài minh 28 câu ca_ngợi cảnh đẹp của chùa Dòng tranh đỏ Kim_Hoàng_Làng có dòng tranh đỏ Kim_Hoàng cùng với dòng tranh điệp Đông_Hồ dòng tranh Hàng Trống được xem là ba dòng tranh_dân_gian lâu_đời ở Việt_Nam Tuy_nhiên dòng tranh Kim_Hoàng ít nổi_trội hơn do bị thất_truyền Trong cuốn sách làng_nghề thủ_công truyền_thống Việt_Nam thuộc nhà Xuất_Bản Văn_Hoá thạc_sĩ Bùi_Văn_Vượng viết Di_sản của dòng tranh này tuy còn lại đến nay rất ít_ỏi nhưng cũng đủ để cho ta thấy người_dân Kim_Hoàng đã làm nghệ_thuật dân_gian một_cách rất thoải_mái đa_dạng và phong_phú Chính điều này đã tạo nên một dòng tranh xuất_sắc độc_đáo rất riêng của người Kim_Hoàng_Các nhân_vật nổi_tiếng Làng là nơi sinh ra Hoạ_sĩ Bùi_Xuân_Phái hoạ_sĩ Văn_Đa bộ_trưởng Xuân_Thuỷ và giáo_sư bác_sĩ Bùi_Xuân_Tá_Anh hùng lao_động thầy_thuốc_nhân_dân giáo_sư bác_sĩ Nguyễn_Tài_Thu_Liên kết ngoài BULLET Góp_phần giữ_gìn tranh_dân_gian Hà_Nộ_Kinh_tế Đô_thị
Kim_Hoàng