Cuốn_chiếu Cuốn_chiếu hay đơn_giản là chiếu là các động_vật chân khớp thuộc lớp Chân kép Diplopoda phân ngành Nhiều chân Nó được gọi là lớp Chân kép vì các loài cuốn_chiếu đều có hai cặp chân trong mỗi đốt ngoại_trừ đốt đầu_tiên nằm sau phần đầu không có chân Hiện_tượng này có nguyên_do vì mỗi đoạn của cuốn_chiếu là do hai đốt nhập lại mà thành Phần_lớn các loài cuốn_chiếu có cơ_thể gần như hình ống tuýp tròn mặc_dù một_số loài có thân_hình dẹp theo mặt bụng lưng trong khi đó các loài cuốn_chiếu thuộc siêu bộ Sâu đá Oniscomorpha có chiều dài rất ngắn và khi cuộn tròn cơ_thể thì trông như một quả bóng giống như các loài mọt ẩm Armadillidiidae_Tên cuốn_chiếu trong tiếng Việt xuất_phát từ tập_tính cuộn tròn cơ_thể của nhóm sinh_vật này giống như khi người ta cuốn một chiếc chiếu Một_số địa_phương còn gọi cuốn_chiếu là con trăm chân Trong tiếng Anh và một_số ngôn_ngữ khác cuốn_chiếu được gọi là millipede bắt_nguồn từ tiếng La_Tinh một nghìn và chân mặc_dù chưa có loài cuốn_chiếu nào được phát_hiện có số_lượng chân đạt đến 1000 cái cho đến khi loài Eumillipes persephone được phát_hiện gần đây với hơn 1300 cái phá vỡ kỷ_lục động_vật nhiều chân nhất trước đó của Illacme plenipes với 750 cái Thông_thường số chân cuốn_chiếu dao_động trong khoảng 40 400 chân Trên thế_giới hiện có khoảng 10 000 loài cuốn_chiếu phân làm 13 bộ và 115 họ mặc_dù các ước_tính cho rằng đây chỉ là một phần nhỏ trong số tổng loài cuốn_chiếu trên thế_giới Loài cuốn_chiếu khổng_lồ châu_Phi_Archispirostreptus gigas là loài cuốn_chiếu lớn nhất trên thế_giới Cuốn_chiếu là các động_vật ăn vụn hữu_cơ Phần_lớn chúng ăn các lá cây khô mục và các phần khô mục khác của thực_vật khi ăn chúng dùng nước_bọt làm ẩm và mềm các thức_ăn sau đó cắn nhai bằng hàm cặp Đôi_khi cuốn_chiếu có_thể gây hại cho cây_trồng nhất là cây_trồng trong các nhà_kính khi chúng ăn các cây con mới nảy mầm Dấu_hiệu của sự phá_hại của cuốn_chiếu là các lớp vỏ ngoài cây non bị bong tróc cùng những thương_tổn bất quy_tắc trên ngọn cây Cuốn_chiếu có_thể dễ_dàng được phân_biệt với rết những loài cũng nằm trong phân ngành Nhiều chân nhưng thuộc lớp Chân môi có họ_hàng xa và ngoại_hình khá giống với cuốn_chiếu Trong khi cuốn_chiếu di_chuyển khá chậm_chạp và ăn lá cây mục rết di_chuyển rất nhanh và là các loài có độc chuyên ăn thịt và chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt Tiến_hoá Cuốn_chiếu được cho là những loài động_vật đầu_tiên sinh_sống trên đất_liền trong kỷ Silur_Thức ăn của các loài cuốn_chiếu sơ_khai này có_lẽ là rêu và các loài thực_vật có mạch nguyên_thuỷ Loài cuốn_chiếu cổ_xưa nhất từng được biết đến Pneumodesmus newmani sống cách đây 428 triệu năm và có chiều dài Trong kỷ Than_đá sớm Arthropleura trở_thành loài động_vật không xương_sống lớn nhất từng tồn_tại trên trái_đất với chiều dài lên tới Đặc_điểm Chiều dài của cuốn_chiếu dao_động trong khoảng rất lớn có_thể từ và có_thể có từ 11 đến hơn 100 đốt Nhìn_chung chúng có màu nâu hay đen mặc_dù một_số loài mang màu_sắc khá sặc_sỡ Đặc_điểm nổi_bật nhất của cuốn_chiếu là số_lượng chân cực_kì lớn Trên thực_tế cuốn_chiếu là nhóm động_vật nhiều chân nhất thế_giới với loài Illacme plenipes đứng đầu_bảng với 750 cái Số_lượng chân lớn khiến các loài cuốn_chiếu di_chuyển chậm nhưng có sức đào_bới rất khoẻ Với các chân và cả cơ_thể di_chuyển theo dạng sóng cuốn_chiếu có_thể dễ_dàng chui đầu xuống dưới đất sâu Chúng cũng có khả_năng xây_dựng khá tốt thể_hiện trong việc củng_cố các hang đào bằng các vật_liệu sẵn có chung_quanh Cơ_thể cuốn_chiếu phân làm nhiều đốt và vì_vậy chúng di_chuyển theo dạng sóng về phía trước và có_thể cả về phía sau Phần đầu của cuốn_chiếu thường có dạng tròn ở mặt trên và dẹt ở mặt dưới phần dưới của đầu cũng mang hàm nhai rất lớn Cơ_thể có hình_dạng ống tuýp tròn hay dẹt với một tấm làm bằng chitin ở lưng mỗi tấm ở một bên hông và 2 hay 3 tấm ở mặt bụng Nhiều loài cuốn_chiếu có các tấm này hoà lẫn với nhau ở các mức_độ khác nhau đôi_khi hợp_nhất lại thành một vòng hình nhẫn Các tấm này rất cứng và được tích_hợp các muối calci trong thành_phần hoá_học Do không có các lớp chống thoát nước dạng sáp cuốn_chiếu dễ mất nước qua da và phải dành phần_lớn thời_gian chui_rúc trong đất ẩm hay ở những nơi có không_khí ẩm Trái với rết hay các động_vật có cấu_tạo tương_tự khác mỗi đốt của cuốn_chiếu có 2 cặp chân từ đó hình_thành cái tên chân kép Diplopoda chứ không phải 1 cặp Nguyên_do của việc này là thật_ra mỗi đốt của cuốn_chiếu là do 2 đốt nhập lại với nhau ngay từ hồi giai_đoạn bào_thai vì_vậy chúng cũng được gọi là các đốt kép Một_số đốt đầu nằm ngay sau phần đầu không nhập với nhau như_vậy đốt đầu_tiên không có chân và được đặt tên là đốt cổ các đốt từ 2 4 chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt Đối_với một_số loài cuốn_chiếu một_vài đốt cuối_cùng cũng không có chân và đốt ngay chót cùng của con vật_mang một cái trâm Cuốn_chiếu hô_hấp thông_qua hai cặp lỗ thở tại mỗi đốt kép Các lỗ thở này thông với một khoang trong cơ_thể và từ đó nối thông với hệ_thống khí_quản Tim chạy dọc theo chiều dài cơ_thể với một động_mạch chủ chạy tới đầu Cơ_quan bài_tiết bao_gồm một cặp vi quản Malpighi nằm gần phần giữa của ruột Đầu cuốn_chiếu có một cặp cơ_quan cảm_giác gọi là cơ_quan Tömösváry_Chúng toạ_lạc ngay tại phần trước và bên của râu và sắp_xếp thành một vòng bầu_dục ở gốc râu Có khả_năng cơ_quan này được dùng để cảm_nhận độ_ẩm môi_trường và có_thể có khả_năng cảm_thụ các chất hoá_học Mắt của cuốn_chiếu là mắt kép bao_gồm nhiều mắt đơn phẳng sắp_xếp thành cụm ở trước và hai bên đầu Nhiều loài cuốn_chiếu bao_hàm các loài chuyên sống trong hang đào như Causeyella có mắt bị tiêu biến khi lớn lên Theo Sách Kỷ_lục Guinness loài cuốn_chiếu châu_Phi khổng_lồ Archispirostreptus gigas có_thể dài tới Khẩu_phần Phần_lớn các loài cuốn_chiếu có nguồn thức_ăn là thực_vật cụ_thể là những phần cây lá mục hoặc trộn lẫn trong đất Một_số loài cuốn_chiếu là động_vật ăn_tạp hay động_vật ăn thịt con mồi của chúng là các loài chân khớp nhỏ như côn_trùng rết hay giun_đất Một_số loài cuốn_chiếu có phần_phụ miệng nhọn như một chiếc kim tiêm giúp chúng hút dịch quả Hệ tiêu_hoá của cuốn_chiếu có dạng một đường_ống đơn_giản với hai tuyến nước_bọt giúp tiêu_hoá thức_ăn Nhiều loài cuốn_chiếu dùng nước_bọt thấm ướt và làm mềm thức_ăn trước khi ăn chúng Sinh_sản Cuốn_chiếu đực có_thể được phân_biệt với cuốn_chiếu cái bởi 1 hay 2 cặp chân đặc_biệt được biến_đổi thành chân giao_cấu Chân giao_cấu thường nằm ở đốt thứ 7 và có tác_dụng đưa các khối tinh_dịch vào cơ_thể cuốn_chiếu cái trong quá_trình giao_phối Một_vài loài cuốn_chiếu sinh_sản đơn_tính và trong quần_thể có rất ít hoặc không có con đực Lỗ sinh_dục của cuốn chiều nằm ở đốt thứ 3 và ở con đực nó thường đi kèm bởi 1 hay 2 dương_vật và chân sinh_dục sẽ hứng lấy tinh_dịch tiết từ dương_vật để đưa vào cơ_thể con_cái Lỗ sinh_dục ở cuốn_chiếu mở vào một khoang gọi là âm_hộ vốn được che_phủ bởi một lớp có hình_dạng như chiếc mũ trùm đầu và có chức_năng tích_trữ tinh_dịch nhận được sau khi giao_phối Mỗi lứa cuốn_chiếu đẻ chừng 10 300 trứng tuỳ theo loài và trứng được thu tinh ngay khi đẻ bằng tinh_trùng tích chứa trong âm_hộ Nhiều loài cuốn_chiếu bỏ mặc trứng trên đất ẩm hay các vụn mục hữu_cơ nhưng một_số loài khác xây tổ bảo_vệ trứng bằng phân khô Trứng cuốn_chiếu sẽ nở trong vòng vài tuần và cuốn_chiếu mới đẻ thường chỉ có 3 cặp chân theo sau đó là 4 đốt không chân Khi lớn lên cuốn_chiếu lột_xác nhiều lần sau mỗi lần lột_xác thì số đốt và số chân tăng dần lên Một_số loài chỉ lột_xác trong các hang đào được chuẩn_bị đặc_biệt các hang này cũng là nơi trú_ẩn trong mùa khô_hạn và đa_số loài sau khi lột_xác sẽ ăn luôn phần vỏ cũ Tuổi_thọ cuốn_chiếu thường kéo_dài từ 1 10 năm tuỳ loài Tự_vệ Do tốc_độ di_chuyển chậm và thiếu khả_năng cắn đốt phương_pháp tự_vệ chủ_yếu của cuốn_chiếu là cuộn tròn cơ_thể thành_hình xoắn_ốc nhằm sử_dụng lớp vỏ cứng ở mặt lưng bảo_vệ phần chân và các phần dễ tổn_thương của cơ_thể Nhiều loài cuốn_chiếu sở_hữu một biện_pháp phòng_vệ thứ cấp là tiết ra một_số chất_độc hay khí hydro xyanua thông_qua các lỗ siêu nhỏ tại các tuyến tiết mùi thơm dọc theo hai bên cơ_thể Một_số chất_độc này là các chất ăn da và có_thể ăn_mòn lớp vỏ của kiến cũng như của nhiều loài côn_trùng săn mồi khác cũng như làm bỏng da và mắt của các loài săn mồi to_lớn hơn Một_số động_vật như khỉ Capuchin được ghi_nhận là đã cọ những con cuốn_chiếu lên người để cơ_thể được bao_phủ lớp chất_độc của cuốn_chiếu nhờ đó giúp cho khỉ không bị muỗi đốt Ít_nhất một loài cuốn_chiếu là Polyxenus fasciculatus có mang trên mình những chiếc lông cứng để chống lại kiến Đối_với con_người nọc_độc của cuốn_chiếu không nguy_hiểm Chúng thường chỉ gây ra những tác_động nhỏ chủ_yếu là làm mất màu_da Tuy_nhiên một_số nọc_độc mạnh hơn có_thể gây đau_nhức phù ban đỏ rộp da eczema và nứt da Nếu nọc_độc dây vào mắt có_thể gây đau mắt hoặc các hệ_quả nghiêm_trọng hơn như viêm màng kết và viêm giác_mạc Các biện_pháp sơ_cứu bao_gồm rửa sạch nơi nhiễm_độc bằng nước sau đó là làm giảm nhẹ tác_động của nọc tại nơi nhiễm Phân loài Những loài cuốn_chiếu hiện còn sống được chia làm 15 bộ trong 3 phân_lớp Phân_lớp cơ_sở Penicillata bao_hàm 160 loài có bộ xương ngoài chưa được calci hoá và được bao_phủ bởi lông cứng Những loài cuốn_chiếu khác theo định_nghĩa khắt_khe thuộc về nhóm Chilognatha Phân lớp Pentazonia bao_hàm các loài sâu đá với thân_hình rất ngắn và khi cuộn tròn lại nhìn trông như quả bóng Phân_lớp Helminthomorpha bao_hàm phần_lớn các loài cuốn_chiếu được biết Các phân nhóm của cuốn_chiếu theo thứ_tự phân loài học từ loài cơ_sở nhất đến loài tiến_hoá cao nhất là BULLET Chi cơ_sở Eileticus hoá_thạch BULLET Phân_lớp Penicillata_BULLET_Bộ_Polyxenida BULLET Phân_lớp Arthropleuridea chưa chắc_chắn hoá_thạch BULLET Phân_lớp Zosterogrammida hoá_thạch BULLET Phân_lớp Pentazonia_BULLET_Chi cơ_sở Amynilyspes hoá_thạch BULLET Siêu bộ Limacomorpha_BULLET_Bộ_Glomeridesmida BULLET Siêu bộ Oniscomorpha_BULLET_Bộ_Glomerida BULLET Bộ Sphaerotheriida_BULLET_Family_Sphaerotheriidae BULLET Family_Sphaeropoeidae_BULLET Phân lớp Archipolypoda_BULLET Phân lớp Helminthomorpha_BULLET_Siêu bộ Pleurojulida hoá_thạch BULLET Siêu bộ Colobognatha paraphyletic BULLET Bộ Polyzoniida_BULLET_Bộ_Platydesmida BULLET Bộ Siphonocryptida trước_đây thuộc Polyzoniida_BULLET_Bộ_Siphonophorida BULLET Siêu bộ Merocheta_BULLET_Bộ_Polydesmida BULLET Siêu bộ Nematophora_BULLET_Chi cơ_sở Hexecontasoma hoá_thạch BULLET Bộ Callipodida_BULLET_Bộ_Chordeumatida BULLET Bộ Stemmiulida_BULLET_Siêu bộ Diplocheta_BULLET_Bộ_Xyloiuloida hoá_thạch BULLET Bộ Julida_BULLET_Bộ_Siphoniulida BULLET Bộ Spirobolida_BULLET_Bộ_Spirostreptida Xem thêm BULLET Phân ngành Nhiều chân BULLET Rết_Liên kết ngoài BULLET Diplopoda_Taxonomy_Site_BULLET Video of a millipede from Thailand
Cuốn_chiếu