Mũi_đất nhọn Mũi_đất nhọn là một đối_tượng địa_lý có_mặt ở các đường bờ biển và bờ hồ hình_thành qua quá_trình bồi_tụ cát và cuội chủ_yếu dưới tác_động của nhân_tố dòng_chảy dọc bờ Chúng vươn ra biển với dạng hình tam_giác Hình_thành Hiện người ta còn tranh_cãi về cách_thức hình_thành nên các mũi_đất nhọn Dù_vậy cách giải_thích dựa vào dòng_chảy dọc bờ là cách được công_nhận rộng_rãi nhất nhằm lý_giải cho sự hình_thành này Ở nơi mà dòng_chảy dọc bờ diễn ra theo những hướng đối_nghịch nhau thì hai mũi nhô sẽ hợp làm một mũi_đất nhọn hình_tam_giác Sự hình_thành này phụ_thuộc vào hướng gió thịnh_hành thổi theo các hướng nghịch nhau Mũi_đất nhọn cũng hình_thành khi sóng biển bị khúc_xạ xung_quanh một đê cát chắn Mũi_đất nhọn có_thể hình_thành cả ở bờ biển và bờ hồ Những mũi_đất hình_thành dọc đường bờ biển có_thể xuất_hiện tại 1 mặt khuất gió của một hòn đảo ngoài khơi hoặc 2 tại đường bờ nơi mà không có hòn đảo nào gần đó hoặc 3 tại cửa_sông nơi diễn ra quá_trình bồi_tụ Hình_thành tại các eo_biển hẹp hoặc đường bờ mở Một mũi_đất nhọn có_thể hình_thành tại một eo_biển hoặc dọc theo một đường bờ mà gần đó không có đảo hay bãi cát nào Trong trường_hợp này dòng_chảy dọc bờ cũng như hướng gió và sóng biển chi_phối sẽ mang trầm_tích đến theo các hướng khác nhau Nếu góc hợp_thành giữa sóng và đường bờ đủ lớn thì trầm_tích sẽ hội lại một chỗ và tạo nên gờ bãi biển Qua thời_gian mũi_đất nhọn thành_hình do kết_quả của tiến_trình bồi_tụ và lấn biển Một ví_dụ về hiện_tượng này là mũi_đất nhọn tại Dungeness thuộc bờ biển miền nam nước Anh Mũi_đất nhọn này hình_thành do sự hợp_nhất của các cơn sóng đến từ hướng tây_nam của eo_biển Manche và các cơn sóng đến từ hướng đông của eo_biển Calais_Trong các trường_hợp khác các mũi nhô hình_thành khi dòng_chảy dọc bờ mang vật_chất đi dọc bãi biển cho đến khi gặp một địa_điểm mà tại đó đường bờ biển đổi hướng đột_ngột khiến vật_chất bồi_tụ thành mũi cát nhô ra biển Trong tình_huống này gió thịnh_hành và gió thứ cấp đủ mạnh theo hướng ngược nhau sẽ mang đá_cuội đi dọc đường bờ để đến_nơi mà tại đó đường bờ đổi hướng và tạo nên một mũi_đất nhọn Đa_số các mũi_đất nhọn hình_thành tại đường bờ thì vươn ra biển theo một góc đủ để cho_phép các dòng_chảy dọc bờ mang trầm_tích đến bồi_tụ cho mũi_đất theo cả hai hướng ngược chiều nhau Hình_thành ở nơi khuất gió của một hòn đảo Mũi_đất nhọn có_thể hình_thành tại một vị_trí khuất gió đằng sau một hòn đảo Trong trường_hợp này những con sóng đến bị khúc_xạ xung_quanh đảo và khi đó đảo đóng vai_trò bảo_vệ đường bờ khỏi những diện sóng Trầm_tích được vận_chuyển dọc theo đường bờ thông_qua các dòng_chảy dọc bờ để rồi lắng_đọng tại mặt khuất gió của hòn đảo nơi có năng_lượng sóng yếu hơn Một ví_dụ về loại mũi_đất nhọn này là mũi_đất tại bờ biển phía tây đảo Bắc_New_Zealand ở mặt khuất gió của đảo Kapiti_Sóng bị khúc_xạ xung_quanh đảo từ đó tạo nên một vùng có năng_lượng sóng thấp cho_phép trầm_tích từ sông Waikanae tích_tụ Tuy_nhiên người ta còn chưa chắc_chắn rằng liệu có phải mũi_đất nhọn này hình_thành từ trầm_tích do các dòng_chảy dọc bờ đến từ phía bắc mang lại hay hình_thành từ vòng tuần_hoàn trầm_tích phức_tạp từ thềm_lục_địa ra đại_dương rồi lại từ đại_dương quay ngược_lại bờ biển Hình_thành ở bờ hồ Ngoài việc hình_thành tại các bờ biển thì mũi_đất nhọn còn có_thể xuất_hiện dọc theo các bờ hồ Một_số ví_dụ về loại mũi_đất nhọn này là mũi Pelee ở đường bờ của hồ Erie_Bắc_Mỹ và các mũi_đất nhọn dọc bờ hồ Victoria ở Úc Có hai giả_thuyết về sự hình_thành của mũi Pelee_Giả thuyết đầu_tiên cho rằng mũi Pelee hình_thành từ quá_trình lắng_đọng trầm_tích Giả_thuyết thứ hai cho rằng mũi Pelee là phần còn lại của một đối_tượng địa_lý đã bị xói_mòn theo thời_gian Người ta quan_sát thấy có_vẻ như mũi Pelee đang dời dần về phía tây do diễn ra quá_trình bồi_tụ ở mạn tây trong khi xói_mòn lại diễn ra ở mạn đông của mũi Hồ Victoria thuộc hệ_thống hồ Gippsland ở Úc cũng có nhiều mũi_đất nhọn Mũi_Scott là một mũi_đất nhọn thuộc hồ này hình_thành do quá_trình tích_tụ cát và sỏi theo thời_gian Đặc_trưng Có_thể chia mũi_đất nhọn ra làm ba khu_vực riêng_biệt đó là khu_vực mũi trung_tâm chóp và hai cánh ở hai bên rìa Chóp của mũi_đất nhọn thường có các gờ chạy song_song với đường bờ hội_tụ Mũi_đất nhọn có_thể mở_rộng 5 kilômét từ đường bờ và dải cát ngầm còn có_thể kéo_dài đến 15 km tính từ chóp mũi_đất Giữa nội_địa và mũi_đất nhọn thường là đầm_phá hoặc đầm lầy Dọc theo đường bờ tiểu_bang Bắc_Carolina của Mỹ có một chuỗi các mũi_đất nhọn hình_thành cách nhau 100 km Tại những khu_vực có lượng đá_cuội lớn ví_dụ tại mũi_đất ở Dungeness_Anh còn có cả gương nước_ngọt Chuyển_dịch Một_khi đã hình_thành thì mũi_đất nhọn có_thể ở yên vị_trí và tiếp_tục phát_triển nhờ bồi_tụ trầm_tích hoặc chúng có_thể chuyển_dịch dọc bờ biển do có một bên_bị xói_mòn và một bên được bồi_tụ Thường thì loại mũi_đất nhọn có dịch_chuyển là các mũi_đất hình_thành ở những đường bờ mở Hướng dịch_chuyển thường được biểu_thị qua một chuỗi các gờ bãi biển liên_tiếp nhau hình_thành ở hướng bồi_tụ nơi có năng_lượng sóng yếu hơn Người ta thường giải_thích rằng nhân_tố chính thúc_đẩy sự dịch_chuyển này là các dòng_chảy dọc bờ Tuy_nhiên con_người cũng quan_sát thấy một_số mũi_đất mà tại đó hai mũi_đất nhọn nằm tại cùng một đường bờ đã dịch_chuyển theo hướng ngược nhau điều này cho thấy dòng_chảy dọc bờ không hẳn luôn_luôn là cách giải_thích trọn_vẹn cho sự dời chuyển của mũi_đất nhọn Nếu có một bãi cát ngoài khơi thì vị_trí của mũi_đất nhọn thường phụ_thuộc vào vị_trí của bãi cát đó Nếu có sự thay_đổi nào trong vị_trí của bãi cát thì vị_trí của mũi_đất nhọn thường sẽ thay_đổi theo Bãi cát ở đây không_những đóng vai_trò như một hòn đảo gây khúc_xạ sóng biển quanh nó mà_còn là nguồn cung trầm_tích cho mũi_đất nhọn Cát bị xói_mòn khỏi bãi cát sẽ bị đẩy về phía đường bờ biển và đóng_góp cho sự hình_thành của mũi_đất nhọn Điều này thường diễn ra theo hướng ngược với hướng của dòng_chảy dọc bờ Trong trường_hợp mũi_đất nhọn hình_thành gần một hòn đảo thì có khả_năng nó sẽ mở_rộng về phía đảo và nối_liền với đảo để trở_thành một doi cát nối đảo Tuỳ_thuộc vào các điều_kiện vật_lý như bão mà mũi_đất nhọn có_thể trở_thành doi cát nối đảo hay không Một ví_dụ về hiện_tượng này là tại đảo Gabo ở tiểu_bang Nam_Úc_Sự phát_triển của sinh_vật Sau khi thành_hình mũi_đất nhọn bắt_đầu bị chiếm_cứ bởi các loài sinh_vật tiên_phong có_thể sống_sót trong điều_kiện khắc_nghiệt tại đây Những loài này giúp bảo_vệ mũi_đất nhọn và cho_phép lượng trầm_tích lớn hơn tiếp_tục bồi_tụ vào mũi_đất Quá_trình xâm_chiếm và diễn thế sinh_thái của thực_vật phụ_thuộc vào nhiều yếu_tố khác nhau Đầu_tiên nếu các hạt tạo nên mũi_đất nhọn quá thô thì lượng trầm_tích mịn giữa các khoảng trống của các hạt thô bị giảm đi khiến khả_năng nảy mầm của hạt cây chỉ ở mức thấp Hạt cây cũng khó nảy mầm được nếu không có đủ lượng nước_ngọt Những mũi_đất nhọn ổn_định hình_thành từ đá_cuội thường có thảm_thực_vật ở phía trên ngấn nước triều cao Khi thảm_thực_vật đã thành_hình những động_vật nhỏ như bét và bọ đuôi bật bắt_đầu phân_huỷ bộ_phận của cây như rễ và chất_thải của chúng là vật_chất hữu_cơ cung_cấp cho mũi_đất nhọn Cây cũng giúp giữ đất và giữ nước từ đó giúp tạo môi_trường cho nhiều cây khác cùng phát_triển Các mũi_đất hình_thành từ đá_cuội cũng là bãi làm tổ sinh_sản và nghỉ_ngơi cho chim trong mùa di_trú Quản_lý Có nhiều vấn_đề quản_lý liên_quan đến mũi_đất nhọn tuỳ theo nguồn_gốc hình_thành của chúng Nếu các mũi_đất hình_thành từ quá_trình lắng_đọng thì những hoạt_động của con_người làm thay_đổi sự vận_chuyển trầm_tích từ đường bờ biển có_thể ảnh_hưởng đến chúng Tuy_vậy nếu mũi_đất nhọn là phần còn lại của một đối_tượng địa_lý trong quá_khứ đã bị xói_mòn thì sự can_thiệp của con_người vào sự vận_động của trầm_tích dọc bờ có_thể không gây tác_động đáng_kể lên mũi_đất Để mũi_đất có_thể tồn_tại được thì lượng trầm_tích bồi thêm phải lớn hơn lượng bị mất đi Những hoạt_động như xây_dựng ven biển phải được quy_định để trầm_tích có_thể tiếp_tục vận_động về hướng mũi_đất Ngay cả việc xây_dựng trên mũi_đất nhọn cũng tiềm_ẩn nguy_cơ như xói_mòn bão và nước_biển dâng Tại mũi Pelee có khoảng 1 900 hecta đất nông_nghiệp cũ trên mũi_đất nhọn nay đã ngập_chìm dưới nước do tác_động xâm_thực của gió và sự suy_giảm đất hữu_cơ trên mũi_đất Mũi_đất nhọn này đặc_biệt dễ bị tổn_thương trước sự xói_mòn khi mực nước hồ dâng lên kết_hợp với gió xoáy trong các mùa xuân và thu Nếu có tầng ngậm_nước ở bên dưới mũi_đất nhọn thì cần phải đặt ra quy_định về khai_thác nước Ở Dungeness_Anh người ta đề ra các hạn_chế về khai_thác nước để duy_trì mức_nước ngầm Hoạt_động quản_lý đường bờ cần quan_tâm đến các quá_trình tự_nhiên diễn ra trên mũi_đất nhọn do mũi_đất là môi_trường sống cho chim Các phương_cách quản_lý xói_mòn ven biển cũng cần tính đến sử_dụng các biện_pháp mềm để bảo_vệ bờ biển thay_vì những cách_thức cứng như xây đê chắn sóng Xem thêm BULLET Dòng_chảy dọc bờ BULLET Tiến_hoá bãi biển BULLET Quản_lý tổng_hợp vùng bờ biển
Mũi_đất nhọn