Hương_Hải_Hương_Hải 1628 1715 tục gọi là Tổ_Cầu là một thiền_sư Việt_Nam ở thời Hậu_Lê_Sư và thiền_sư Chân_Nguyên là hai người đi đầu trong công_cuộc phục_hưng phái thiền Trúc_Lâm đã có từ thời Nhà Trần_Thân thế Tổ_tiên thiền_sư Hương_Hải ở làng Áng_Độ huyện Chân_Phúc sau đổi là Nghi_Lộc nay thuộc tỉnh Nghệ_An Ông_Tổ năm đời của sư làm quan Quản chu tượng coi thợ đóng thuyền cho triều_đình Ông có hai người con trai Con_cả không rõ họ tên trông_coi Lãng_Doanh tước Hùng quận công quản_đốc ba trăm lính thợ Con thứ không rõ họ tên làm chức Phó cai quan tước Trung lộc hầu là ông Tổ bốn đời của sư Khoảng niên_hiệu Chính_trị 1558 1571 đời vua Lê_Anh_Tông_Trung lộc hầu theo Đoan_Quốc công Nguyễn_Hoàng vào trấn Quảng_Nam Ông được Nguyễn_Hoàng tin_dùng nên thăng chức Chánh cai_quản lãnh các lính thợ đóng thuyền Sau Nguyễn_Hoàng lại dâng sớ về triều kể rõ công_trạng vua Lê_phong cho ông hiệu Khởi_Nghĩa Kiệt_Tiết_Công_Thần cấp cho ba_mươi mẫu ruộng và con_cháu được thế_tập Hương_Hải không rõ họ tên thật sinh năm Mậu_Thìn 1628 sống ở làng Bình_An Thượng thuộc phủ Thăng_Hoa nay thuộc tỉnh Quảng_Nam Vốn thông_minh hiếu_học ngay từ thuở nhỏ nên năm 18 tuổi ông thi đỗ Cử_nhân được bổ vào làm Văn chức trong phủ chúa Nguyễn_Phúc_Lan ở ngôi 1635 1648 Năm 1652 ông được bổ làm Tri_phủ Triệu_Phong nay thuộc tỉnh Quảng_Trị Khi ấy vì hâm_mộ Phật pháp ông tìm đến học đạo với Viên Cảnh là một thiền_sư Trung_Hoa đang hành_đạo ở Quảng_Trị Đạo nghiệp Từ quan xuất_gia tu ở Đàng_Trong_Năm 1655 Hương_Hải xin từ quan rồi xin xuất_gia với thiền_sư_Viên Cảnh được đặt pháp_danh là Huyền_Cơ_Thiện_Giác pháp tự là Minh_Châu_Hương_Hải Sau đó sư tìm đến thiền_sư Đại_Thâm_Viên_Khoan cũng là một vị tăng Trung_Hoa để tham học Rồi sư cùng với một_số đồ_đệ dong thuyền ra Biển Đông lập am tu trên ngọn núi Tiêm_Bút_La hay Tiêm_Bút tức cù_lao Chàm nay thuộc xã đảo Tân_Hiệp thành_phố Hội_An tỉnh Quảng_Nam Sư ở đây được mấy tháng thì gặp chướng_ngại ở địa_phương nên trở về quê cũ là làng Bình_An Thượng định cất am tu ở đây Nhưng vì lời thỉnh_cầu của dân_chúng ở đảo Tiêm_Bút_La nên sư và các đồ_đệ lại trở ra đảo và trụ_trì ở đấy được 8 năm đạo_hạnh được nghe biết khắp_nơi Theo một_số tài_liệu thì trấn_thủ dinh Quảng_Nam khi ấy là Thuần quận công không rõ họ tên có vợ bị bệnh đã lâu Nghe tiếng sư Thuần quận công bèn sai người mời về để cầu_an cho vợ và để cho cả nhà được quy_y với sư Xong việc sư lại trở ra đảo Năm 1665 Tổng thái_giám Hoa_Lễ hầu không rõ họ tên lại cho thuyền ra đảo thỉnh ông về làm đàn_tràng sám_hối cầu cho hết bệnh lao mà ông mắc phải trong ba năm Chúa Nguyễn_Phúc_Tần nghe tiếng sư liền cho người đi mời về phủ Sau khi hỏi_thăm và uý_lạo Chúa_Nguyễn truyền lập Thiền_Tĩnh_Viện trên núi Quy_Kính còn có tên là núi Quy_Sơn nay thuộc xã Hoài_Ân huyện Phú_Lộc tỉnh Thừa_Thiên_Huế để sư ở tu Quốc_Thái phu_nhân và ba công_tử là Phúc_Mỹ_Hiệp_Ðức và Phúc_Tộ đều đến quy_y học đạo với ông Các quan_quân lính và dân_chúng các tỉnh cũng đến xin quy_y có đến hơn ngàn người Thiền_Tĩnh_Viện trở_nên một trung_tâm Phật_giáo nổi_tiếng ở Ðàng_Trong_Trong số những người đến quy_y có Thị nội thái_giám_Gia quận công là người làng Thuỵ_Bái thuộc huyện Gia_Định nay là Gia_Bình phủ Thuận_An trấn Kinh_Bắc_Trước đây ông đầu_quân Trịnh rồi theo vào đánh Thuận_Hoá bị quân của Chúa Nguyễn_Phúc_Tần bắt sống nhưng được tha và cho vào dạy_học trong phủ chúa Nhân việc ông thường đến học Phật tại Thiền_Tĩnh_Viện nên có người ganh_ghét tâu với chúa rằng ông và thiền_sư Hương_Hải đang âm_mưu trốn ra Bắc_Chúa Nguyễn_Phúc Tần liền sai người bắt sư và Gia quận công đem tra_khảo Tuy không có bằng_chứng gì để kết_tội nhưng vì nghi_ngờ nên Chúa_Nguyễn đưa sư vào Quảng_Nam cách xa Thuận_Hoá_Vì sự đối_đãi ấy thiền_sư Hương_Hải mới quyết_định ra bắc Bị nghi_ngờ trở ra tu ở Đàng_Ngoài_Năm 1682 sư chuẩn_bị một chiếc thuyền cùng khoảng 50 đệ_tử vượt bể ra Đàng_Ngoài_Đến trấn Nghệ_An sư vào trình_diện với quan trấn_thủ_Viên quan ấy liền báo về triều Chúa_Trịnh có_lẽ là Trịnh_Căn mới lên thay Trịnh_Tạc bèn cho Ðường quận công không rõ họ tên mang thuyền vào đón hết thầy_trò về Thăng_Long tạm ngụ ở công quán Ðiều tra lý_lịch của thiền_sư Hương_Hải xong Chúa_Trịnh cho vời sư vào triều thăm_hỏi và phong cho chức Vụ sứ đồng_thời ban cho 300 quan_tiền Ngoài_ra mỗi năm triều_đình còn cấp cho sư 24 bồ thóc 36 quan_tiền 1 tấm vải trắng Các đồ_đệ cũng được cấp_phát Sau đó Chúa_Trịnh bảo sư vẽ bản_đồ hai xứ Thuận_Hoá và Quảng_Nam Sư vẽ rất rõ_ràng lại được chúa thưởng tiền Tháng 8 năm ấy 1682 Chúa_Trịnh sai người đưa thầy_trò sư về ở công quán trấn Sơn_Tây Ở đó được 8 tháng sang năm 1686 chúa Trịnh_Căn đưa thầy_trò sư về ngụ ở trấn Sơn_Nam_Đến năm 1683 Chúa_Trịnh ra_lệnh cho trấn_thủ trấn ấy là Lê_Đình_Kiên cất am tu và cấp ba mẫu đất công cho thầy_trò sư Lúc ấy thiền_sư Hương_Hải đã được 56 tuổi Đã có chỗ yên_thân nên suốt 17 năm sau đó sư chuyên_tu và sáng_tác Năm 1700 sư rời trấn Sơn_Nam về mở đạo tràng ở chùa Nguyệt_Ðường thuộc tổng An_Tảo huyện Kim_Ðộng phủ Khoái_Châu nay thuộc tỉnh Hưng_Yên cốt để phục_hưng phái thiền Trúc_Lâm đã có từ thời Nhà Trần_Ðệ tử xuất_gia đắc pháp với sư rất nhiều và người ở các nơi đến cầu đạo cũng rất đông Vua_Lê_Dụ_Tông có lần đón sư về kinh vời vào nội điện để lập đàn cầu_tự và thuyết_pháp Vua rất tôn_kính sư thường hỏi sư về phương_pháp tu Năm Giáp_Ngọ 1714 chúa Trịnh_Cương nhân đi kinh_lý có ghé thăm chùa Nguyệt_Ðường cúng dường tiền và đề thơ ở chùa Viên_tịch Năm Ất_Mùi 1715 đời vua Lê_Dụ_Tông sáng ngày 13 tháng 5 sau khi tắm_rửa thiền_sư Hương_Hải khoác y đội mũ đeo tràng_hạt ngồi kiết già mà tịch thọ 88 tuổi Trước khi mất sư đã phó chúc lại bài kệ Tác_phẩm Theo Kiến_văn tiểu lục của Lê_Quý_Đôn thì thiền_sư Hương_Hải đã chú_giải các kinh dịch và sáng_tác bằng chữ_Nôm hơn ba_mươi tác_phẩm truyền lại cho đời Nhiều tác_phẩm của sư chưa tìm lại được Trong số những tác_phẩm của sư có những đề_mục sau đây BULLET Giải_Pháp Hoa kinh BULLET Giải Kim_Cương kinh_lý nghĩa BULLET Giải Sa di giới_luật BULLET Giải Phật_Tổ tam kinh BULLET Giải A Di_Ðà kinh BULLET Giải Vô_Lượng Thọ kinh BULLET Giải Ðịa_Tạng kinh BULLET Giải Tâm kinh Ðại_Ðiên_BULLET_Giải Tâm kinh ngũ chỉ BULLET Giải Chân tâm trực thuyết BULLET Giải_Pháp bảo đàn kinh BULLET Quán_Vô_Lượng_Thọ kinh quốc_ngữ BULLET Phổ_Khuyến tu_hành BULLET Bảng điều nhất thiên BULLET Cơ_duyên vấn_đáp tịnh giải BULLET Sự lý dung thông thơ v v Nhìn_chung tư_tưởng thiền của thiền_sư Hương_Hải chủ_yếu chịu ảnh_hưởng tư_tưởng thiền của Lục tổ Huệ_Năng tức tư_tưởng của kinh Kim_Cang_Bát_Nhã và kinh Pháp_Bảo Đàn_Bên cạnh đó sư còn chịu ảnh_hưởng tịnh và mật của thiền Trúc_Lâm_Và cũng vì trong sư vẫn tồn_tại một nhà_nho nên sư còn mang tư_tưởng Phật và Nho vốn cùng một gốc Sách tham_khảo BULLET Nguyễn_Lang tức thiền_sư Thích_Nhất_Hạnh Việt Nam_Phật_giáo sử luận tập 2 Nhà_xuất_bản Văn_Học 1992 BULLET Thích_Thanh_Từ thiền_sư Việt_Nam Thành_hội Phật_giáo Thành_phố Hồ_Chí_Minh xuất_bản 1992 BULLET Lê_Mạnh_Thát_Toàn tập Minh_Châu_Hương_Hải Viện Nghiên_cứu Phật học Việt_Nam ấn_hành 2000 Bản điện_tử BULLET Thích_Tâm_Tuệ_Lược sử Phật_giáo Việt_Nam Thành_hội Phật_giáo Thành_phố Hồ_Chí_Minh xuất_bản 1993 BULLET Nhiều người soạn Nguyễn_Tài_Thư làm chủ biên Lịch_sử Phật_giáo Việt_Nam Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội 1991 BULLET Nguyễn_Hiền_Đức_Lịch sử Phật_giáo Đàng_Trong trọn bộ 2 tập Nhà_xuất_bản Thành_phố Hồ_Chí_Minh 1995 Chú_thích
Hương_Hải