Tăng_Cách_Lâm_Thấm Tăng_Cách_Lâm_Thấm chữ Hán_僧格林沁 24 tháng 7 năm 1811 18 tháng 5 năm 1865 quý_tộc Mông_Cổ người Khoa_Nhĩ_Thấm_Tả Dực_Hậu kỳ_thị tộc Bác Nhĩ_Tế_Cát_Đặc tướng_lĩnh nhà Thanh_Ông đã từng bắt được các tướng_lĩnh khét_tiếng của Thái_Bình Thiên_Quốc là Lâm_Phượng_Tường_Lý Khai_Phương tham_gia vệ_quốc trong chiến_tranh Nha_phiến lần thứ hai bắt được thủ_lĩnh tối_cao của quân Niệp là Trương_Lạc_Hành_Thân thế Tên của ông trong tiếng Tây_Tạng_僧格 nghĩa_là sư_tử 林沁 nghĩa_là báu_vật Sengge_Rinchen là cháu đời thứ 26 của Cát_Bố_Đồ_Cát Táp_Nhĩ em_trai thứ hai của Thành Cát_Tư_Hãn_Dòng họ Borjigin chuyển_ngữ Hán_Bo erjijin Bột_Nhi_Chỉ_Cân của Thành Cát_Tư_Hãn đời nhà Thanh được chuyển_ngữ Hán thành Bo erqijite tức Bác Nhĩ_Tể_Cát_Đặc Ông sinh ra trong một gia_đình Tứ đẳng Đài cát cha là Tất_Khải_Mãn ngữ hay Bố Hoà_Đức_Lực_Cách Nhĩ_Mông_Cổ ngữ được truy_phong Bối lặc Thuở nhỏ nhà nghèo Tăng_Cách_Lâm_Thấm từng theo cha đi chăn thuê cho nhà giàu Năm 12 tuổi ông được đưa đến học_tập ở cung Văn_Xương thành cũ Xương_Đồ_Khoa_Nhĩ Thấm_Quận vương Tác_Đặc_Nạp_Mộc Đa_Bố_Tể cưới Công_chúa của Gia_Khánh_Đế tức Hoà_Thạc_Trang_Kính Công_chúa Công_chúa không có con Đạo_Quang_Đế tuyển_chọn trong lứa con_cháu của thị_tộc Bác Nhĩ_Tể_Cát_Đặc thấy Tăng_Cách_Lâm_Thấm dáng_vẻ phi_thường lập làm người kế_tự Năm Đạo_Quang thứ 5 1825 được tập phong tước Khoa_Nhĩ_Thấm_Trát Tát_Khắc_Đa_La Quận vương Sự_nghiệp Thăng_tiến Tháng 12 cùng năm phụng_mệnh hành_tẩu tại Ngự_tiền được thưởng đeo Tam nhãn hoa linh Năm thứ 6 1826 được thưởng dùng dây cương đỏ Năm thứ 9 1829 được thưởng mặc Hoàng mã quái Tháng 2 cùng năm được mệnh làm Quản_Thượng ngu bị dụng xứ sự Tháng 9 được quản_lý sự_vụ Hoả_khí_doanh Năm thứ 14 1834 thụ chức Ngự_tiền đại_thần Chính Bạch kỳ Lĩnh thị_vệ Nội đại_thần Tháng 9 làm Hậu_Hỗ_Đại thần Tháng_giêng năm thứ 15 1835 được thay quyền Đô_thống Mông_Cổ Tương_Hồng kỳ Tháng 2 được sung làm Am đạt Đốc lĩnh thị_vệ quản_lý sự_vụ Hổ_Thương_doanh Tháng 7 được mệnh làm Tổng_lý hành_doanh Tháng 12 làm Duyệt_binh Đại_thần Năm thứ 16 1836 thụ chức Đô_thống Mãn_Châu_Tương_Bạch kỳ Năm thứ 17 1837 được thưởng dùng dây cương vàng Năm thứ 21 1841 tháng 9 điều làm làm Đô_thống Mãn_Châu_Chính_Hoàng kỳ Năm thứ 24 1844 được sung làm Hữu_dực giám_đốc thay quyền Đô_thống Mãn_Châu_Chính_Lam kỳ Năm thứ 25 1845 tháng 2 nhậm Tương_Hoàng kỳ Lĩnh thị_vệ Nội đại_thần Năm thứ 26 1846 tháng 5 điều làm Chính Bạch kỳ Lĩnh thị_vệ Nội đại_thần Năm thứ 30 1850 làm Đô_thống Mông_Cổ Tương_Hoàng kỳ Tháng_giêng Đạo_Quang_Đế giá băng Tăng_Cách_Lâm_Thấm là một trong 10 Cố_mệnh đại_thần Tháng 9 được mệnh đi huyện Mật_Vân tiễu_phỉ thụ chức Tả_dực giám_đốc Tháng 12 nhờ công được thưởng Tứ_Đoàn_Long bổ phục còn gọi là bổ quái tức áo_khoác ngắn rồi cho_phép mặc Năm Hàm_Phong nguyên_niên 1851 nhiệm Ngự_tiền đại_thần thự chức Loan nghi_vệ sự Từng xin dừng ra_quân trấn_áp nông_dân chống lại việc nộp tô Năm thứ 2 1852 dâng thư xin bắt những kẻ cầm_đầu nông_dân chống lại việc nộp tô là bọn Ngô_Thái_Bảo vào ngục Chủ_trì tang_lễ của Đạo_Quang_Đế làm_việc cung_kính cẩn_thận được thưởng 3 cấp Nhìn_chung Tăng_Cách_Lâm_Thấm thường_xuyên ra vào cung_cấm được nhiều ân sủng Tiêu_diệt quân Bắc_Phạt của Thái_Bình Thiên_Quốc_Tháng 5 năm Hàm_Phong thứ 3 1853 tướng_lĩnh Thái_Bình Thiên_Quốc là bọn Lâm_Phượng_Tường_Lý Khai_Phương tiến_hành bắc phạt triều_đình mệnh Tăng_Cách_Lâm_Thấm cùng bọn Tả đô Ngự_sử Hoa_Sa_Nạp đốc trách tuần_phòng kinh_sư Tháng 8 quân_đội của Khâm_sai đại_thần Nột_Nhĩ_Kinh_Ngạch tan chạy khỏi Lâm_Minh_Quan kinh_sư chấn_động Có chiếu thụ Huệ_Thân vương Miên_Du làm Đại_Tướng quân Tăng_Cách_Lâm_Thấm làm Tham_tán Đại_thần Tháng 9 Hàm_Phong_Đế đích_thân đến cung Càn_Thanh trao chức Quan phòng tức_là sắp_đặt phòng_vệ Tử_Kinh_Quan ban Nạp_Khố_Tố_Quang đao Ngự đao của Thanh_Thái_Tổ mệnh cho ông suất quân đi trú_phòng Trác_Châu_Tháng 10 quân Thái_Bình hạ được Tĩnh_Hải dòm_ngó Thiên_Tân_Quan quân tiến đến Vĩnh_Thanh rồi đến Vương_Gia Khẩu_Quân_Thái_Bình không_thể tiến lên đành dừng lại ở Độc_Lưu_Trấn_Tháng giêng năm thứ 4 1854 Tăng_Cách_Lâm_Thấm hội quân với Khâm_sai đại_thần Thắng_Bảo nhân đêm_tối vượt hào đốt luỹ nghĩa_quân chạy về phía Tây_Nam đến phía Nam_Tử Nha_Trấn thì bị bắt kịp Đôi bên giao_chiến quan_quân giết được rất nhiều nghĩa_quân ông được ban hiệu Bác Đa_La có nghĩa là nước chảy xiết Ba Đồ_Lỗ_Tiếp đó liên_tiếp đánh_bại nghĩa_quân ở thôn Thúc_Thành thuộc Hà_Gian_Đan_Gia_Kiều thuộc huyện Hiến_Phú_Trang_Dịch thuộc Giao Hà_Nghĩa quân chiếm_cứ huyện Phụ_Thành lập đồn ở khắp các thôn bảo trong huyện Tăng_Cách_Lâm_Thấm cùng Thắng_Bảo soái các cánh quân của bọn Phó Đô_thống Đạt_Hồng_A_Thị lang Thuỵ_Lân_Tướng quân Thiện_Lộc vây đánh huỷ các đồn Đôi_Thôn_Liên_Thôn Đỗ_Trường của nghĩa_quân tướng Thái_Bình là Cát_Văn_Nguyên bị pháo bắn chết Quan_quân vây đồn cả tháng không hạ được nghĩa_quân từ huyện Phong thuộc Giang_Bắc vượt sông đi Sơn_Đông xâm_phạm Trực_Lệ muốn lôi_kéo đại_quân Thắng_Bảo cùng Thiện_Lộc trước_sau chia quân đón tiễu Có chiếu đòi Tăng_Cách_Lâm_Thấm đánh gấp Phụ_Thành vì_thế cho đào hào sâu dựng luỹ dài vây khốn nghĩa_quân Tháng 4 nghĩa_quân đột vây chạy đến Đông_Liên_Trấn_Liên Trấn chia làm 2 trấn đông_tây được ngăn_cách bởi Vận_Hà_Tăng_Cách Lâm_Thấm tự soái Tây_Lăng_A đóng đồn Hà_Đông lệnh Thác_Minh_A đóng đồn Hà_Tây riêng sai kỵ_binh chẹn giữ Tang_Viên_Gặp lúc Thắng_Bảo lui quân từ Sơn_Đông về hợp vây Liên_Trấn_Tháng 5 Lý_Khai_Phương đưa hơn 2000 kỵ_binh đột vây Thắng_Bảo đuổi theo vây chặt nghĩa_quân ở Cao_Đường_Châu_Có chiếu trách Tăng_Cách_Lâm_Thấm phòng_bị sơ_sài đòi ông đánh gấp Liên_Trấn để chuộc tội Gặp lúc trời mưa nước sông dâng lên nghĩa_quân ở nơi cao quan_quân ở chỗ thấp thế rất nguy Vì_thế các tướng Thanh bàn nhau mở hào đắp đê dẫn nước rót vào trấn Đê làm xong thế nước rất lớn nghĩa_quân mấy lần muốn đánh ra đều bị đẩy lui trở vào Tháng 9 các thôn_trang lân_cận đều bị thu_phục nghĩa_quân cạn lương Tháng 12 tướng Thái_Bình là kiểm_điểm Hoàng mỗ bị giết Chiêm_Khải_Luân ra hàng Tây_Liên_Trấn bị thiêu_huỷ Tháng_giêng năm thứ 5 1855 tường gỗ của Đông_Liên_Trấn bị phá nghĩa_quân liều chết xông ra bị diệt sạch chủ_tướng Lâm_Phượng_Tường bị bắt giải về Kinh_sư làm_tội Bộ_hạ của Tăng_Cách_Lâm_Thấm diệt sạch nghĩa_quân ông được phong làm Bác Đa_Lặc_Cát_Đài Thân_vương thăng con trai là Nhị đẳng Thị_vệ Bá_Ngạn_Nột_Mô Hỗ hành_tẩu tại Ngự_tiền có sắc dời quân đến Cao_Đường_Châu làm Đốc biện quân_vụ Trước đó Thắng_Bảo vây đánh Cao_Đường_Châu đã lâu mà không hạ được có mật chiếu cho Tăng_Cách_Lâm_Thấm tra_xét Ông đến_nơi lập_tức đàn_hặc mà bãi_chức Thắng_Bảo_Đại quân mới đến còn chưa sắp_đặt xong nghĩa_quân nhân đêm_tối thừa_cơ đột vây Tăng_Cách_Lâm_Thấm tự soái 500 kỵ_binh đuổi theo vây chặt quân Thái_Bình ở đồn Phùng_Quan thuộc huyện Trì_Bình_Quan quân hội_họp tấn_công 4 mặt pháo_kích nghĩa_quân đào 3 vòng hào khoét hang giấu mình đục lỗ dò_xét Quan_quân xông vào bị_thương vong rất nhiều lại dùng thuỷ_công gánh đất đắp máng dẫn nước sông Đồ_Hãi rót vào đồn Nghĩa_quân nhiều lần xông ra đều bị đẩy lui Tháng 4 nghĩa_quân bị chìm trong nước nối nhau ra hàng ông bắt được tướng_lĩnh Lý_Khai_Phương cùng_đồ đảng là bọn Hoàng_Ý_Đoan cả_thảy tám người giải về Kinh_sư làm_tội Bình xong quân Bắc phạt của Thái_Bình Thiên_Quốc_Hàm_Phong Đế mừng lắm gia_ân cho Tăng_Cách_Lâm_Thấm được thế_tập Thân_vương võng thế Tháng 5 ông xin rút quân về kinh Đế ngự ở Dưỡng_Tâm điện làm lễ Bão_Kiến ban Triều châu cùng Tứ_Đoàn_Long bổ quái Lại ngự ở cung Càn_Thanh cung_kính trả lại chức_vụ Tham_tán đại_thần Quan phòng đặt tiệc ở Cần_Chính điện tướng_sĩ tòng_chinh đại_thần văn_võ đều tham_dự Ông nhờ diệt được danh_tướng Thái_Bình là bọn Lâm_Phượng_Tường_Lý Khai_Phương mà uy_danh vang_dội cả nước Tham_gia chiến_tranh Nha_phiến lần thứ 2 Khi ấy người Anh gây_hấn tại đông bộ Quảng_Đông triều_đình mệnh Tây_Lăng_A đưa quân chi_viện Hồ Bắc còn Tăng_Cách_Lâm_Thấm ở lại Kinh_sư Năm thứ 6 1856 mẹ mất để_tang trăm ngày được điều làm Chính Hoàng kỳ Lĩnh thị_vệ Nội đại_thần Tháng 4 năm thứ 7 1857 thuyền chiến Anh đến hải_khấu Thiên_Tân_Tăng_Cách Lâm_Thấm được mệnh làm Khâm_sai đại_thần Đốc biện quân_vụ trú ở Thông_Châu_Thác_Minh A đóng đồn Dương_Thôn_Đốc tiền lộ Quân Thanh được gọi đến vội_vã chưa_thể tập_hợp quân Anh đã chiếm được pháo_đài của hải_khẩu nhanh_chóng tiến vào Nội_Hà_Triều đình bàn rằng một_mặt tháo nước Nam_Bắc_Vận_Hà để ngăn_trở đường_bộ một_mặt phái Đại_thần Quế_Lương_Hoa_Sa Nạp đi Thiên_Tân nghị_hoà Tháng 5 hoà_nghị tạm xong quân Anh lui Còn nhiều chỗ khúc_mắc nên bọn Quế_Lương phải đến Thượng_Hải bàn tiếp vì_thế triều_đình muốn tổ_chức phòng_vệ biển mệnh cho ông đi Thiên_Tân tra_xét việc xây pháo_đài Song Cảng Đại_Cô tăng_cường thuỷ_quân lấy Thuỵ_Lân làm Trực_Lệ_Tổng đốc cùng Tăng_Cách_Lâm_Thấm làm_việc Ông tâu xin lấy Đề_đốc mỗi năm vào tháng 2 và tháng 10 đến ở Đại_Cô từ Thiên_Tân đến hải_khẩu Sơn_Hải_Quan các pháo_đài_Bắc_Đường_Lô_Đài Giản_Hà_Khẩu_Bồ Hà_Khẩu_Tần_Hoàng Đảo Thạch_Hà Khẩu đều nhất_loạt tu_sửa Năm thứ 9 1859 bọn Quế_Lương tại Thượng_Hải nghị_hoà thất_bại Tháng 5 chiến_thuyền Anh Pháp xâm_phạm Thiên_Tân phá_huỷ công_cụ phòng_vệ hải_khẩu tiến đến Kê_Tâm_Than bắn phá pháo_đài đề_đốc Sử_Vinh_Xuân bị pháo bắn chết Quân Anh Pháp lên bờ Tăng_Cách_Lâm_Thấm đốc quân ra_sức chiến_đấu đánh lui được huỷ đi 13 cỗ chiến_thuyền tiến vào Nội_Hà_Mấy ngày sau quân Anh Pháp bỏ đi Tháng 6 hơn trăm cỗ chiến_thuyền 4 nước Anh Pháp Nga Mỹ lại đến xâm_phạm biết Đại_Cô phòng_ngự nghiêm_ngặt kiên_cố nên lên bờ ở Bắc_Đường quân Thanh không địch nổi Quân 4 nước chia vạn mã bộ đánh Tân_Hà_thành Quân_Lương tiến hạ được Đường Nhân_Cô_Tăng_Cách Lâm_Thấm chẹn giữ 2 bờ Đại_Cô ở hữu_ngạn nghênh_chiến thất_bại để mất pháo_đài Đề_đốc Nhạc_Thiện tử_trận Ông lui về giữ Thông_Châu bị tước đi Tam nhãn hoa linh và lột chức Lĩnh thị_vệ Nội đại_thần cùng Đô_thống Triều_đình thay đại_thần nghị_hoà vẫn không có kết_quả Quân 4 nước mỗi ngày mỗi tiến_quân Thanh đón đánh_bắt được Ba Hạ_Lễ_Sir_Harry Smith_Parkes 1828 1885 giải về Kinh_sư Đôi bên giao_chiến ở cầu Bát_Lý_Thông_Châu quân Thanh thua chạy Thuỵ_Lân lại thua ở ngoài cửa An_Định liên_quân tiến vào Bắc_Kinh_Hàm_Phong Đế chạy ra Nhiệt_Hà vườn Viên Minh viên bị huỷ có chiếu lột hết chức_tước của Tăng_Cách_Lâm_Thấm vẫn giữ lại làm Khâm_sai đại_thần Tiễu bình khởi_nghĩa ở Giang_Bắc_Tiễu bình khởi_nghĩa Bạch_Liên_giáo Năm Hàm_Phong thứ 10 1860 Tống_Thiệu_Minh lĩnh đạo mấy ngàn giáo_đồ Bạch_Liên_giáo nổi_dậy ở huyện Trâu giết quan_lại ông lệnh cho Quốc_Thuỵ_Tây_Lăng A đi dẹp tan Năm thứ 11 1861 thủ_lĩnh Tống_Kế_Minh nổi_dậy ở núi Phượng_Hoàng thuộc Tây_Sung lệnh Quốc_Thuỵ_Đức_Lăng Ngạch đánh dẹp tại vùng_ven phá được đồn_trại của nghĩa_quân Kế_Minh trốn chạy rồi xin hàng Tháng 6 năm Đồng Trị nguyên_niên 1861 Tăng_Cách_Lâm_Thấm tiến đánh Kim_Lâu_Trại thuộc Thương Khâu_Thủ lĩnh Bạch_Liên_giáo là Hác_Diêu_Thị cùng Kim_Minh_Đình chiếm_cứ Kim_Lâu đã lâu bộ_hạ là bọn Vưu_Bổn_Lập_Thường Lập_Thân rất hung_hãn quan_quân nhiều lần tấn_công vẫn không dẹp được Ông trước_tiên dùng kế ly_gián khiến Thường_Lập_Thân giết Kim_Minh_Đình_Quan quân tiến đánh bọn du_kích Hứa_Đắc làm nội_ứng giết Hác_Diêu_Thị cùng hai con trai Thường_Lập_Thân_Vưu Bổn_Lập_Dương_Ngọc Thông chịu trói nghĩa_quân bị diệt sạch trại bị san bằng Quan_quân thừa_thế phá nghĩa_quân ở Hình_Gia_Vu_Ngô_Gia_Miếu_Doanh_Khuếch Tập tiền_quân tiến thẳng vào nội_địa Bạc_Châu_Tăng_Cách Lâm_Thấm đến trú ở Hạ_Ấp có chiếu mệnh làm_Thống hạt Sơn_Đông_Hà_Nam quân_vụ hợp với Trực_Lệ_Sơn_Tây là 4 tỉnh_Thống binh các cấp đốc_phủ đề trấn ở các tỉnh này đều chịu sự tiết_chế của ông Năm thứ 2 1863 Tăng_Cách_Lâm_Thấm dẹp xong Lưu_Đức_Bồi tiến đánh huyện Trâu thủ_lĩnh Tống_Kế_Minh khi hàng khi phản lúc này có hơn 2 vạn quân cậy hiểm kháng_cự Ông lệnh Tổng_binh Trần_Quốc_Thuỵ sau trận đánh ở núi Phượng_Hoàng_Quốc_Thuỵ xin về quê đổi lại họ Trần_Quách_Bảo_Xương đánh mạnh phá được sơn_trại của ông ta Tống_Kế_Minh chạy đến Hồng_Sơn tử_thủ một tháng hết lương muốn trốn Tăng_Cách_Lâm_Thấm lệnh bọn Thư Thông_Ngạch đặt mai_phục dưới chân núi Trần_Quốc_Thuỵ đánh lên phía bắc núi đốt trại nghĩa_quân giết được quá nửa Nghĩa_quân chạy xuống núi lọt vào ổ mai_phục quan_quân bắt được thủ_lĩnh Lý_Cửu thây Tống_Kế_Minh cùng gia_thuộc của ông ta Ông để Quốc_Thuỵ ở lại lùng bắt tàn_dư nghĩa_quân Tiễu bình các lực_lượng khác Năm Đồng Trị thứ 2 1863 sau khi giết được Đại thủ_lĩnh Trương_Lạc_Hành của quân Niệp_Tăng_Cách_Lâm Thấm rút quân về lệnh Hằng_Linh_Tô_Khắc Kim đi giao giới Trực_Lệ_Sơn_Đông hội tiễu các cánh quân Niệp ở phía bắc đang cấu_kết với giáo_hội các nơi quấy_nhiễu tự mình đi đánh Lưu_Đức_Bồi ở Truy_Xuyên thuộc Tứ_Xuyên_Tháng 6 ông hạ được Truy_Xuyên_Đức_Bồi trốn vào Đại_Bạch_Sơn bắt chém hắn ta Ngay hôm ấy lệnh Trần_Quốc_Thuỵ đi An_Huy tiễu Miêu_Bái_Lâm_Miêu Bái_Lâm nổi_dậy ở Hoài_Bắc quan_quân An_Huy không chế_ngự nổi Trần_Quốc_Thuỵ liên_tiếp chiến_thắng tháng 10 đại_quân tiến đến Bạc_Châu liên_tiếp hạ được Tương_Tập_Dương_Gia Trại Tăng_Cách_Lâm_Thấm cùng Trần_Quốc_Thuỵ hợp công cắt đứt nguồn tiếp_ứng lương_thực phá Thái_Gia_Vu luỹ của nghĩa_quân hai bên bờ sông Hoài đều không còn Bái_Lâm trong đêm vượt hào chạy trốn bị bộ_hạ giết chết tổng_binh Vương_Vạn_Thanh chém đầu dâng lên bọn thủ_lĩnh Miêu_Cảnh_Khai cũng bị làm_tội Ít_lâu sau quan_quân phá Tây_Dương_Tập bắt bọn thủ_lĩnh Cát_Xuân_Nguyên bình_định xong các đồn_trại ở Toánh_Châu_Bạc_Châu Thọ_Châu đồng_bằng sông Hoài dần được yên Tiễu bình_quân Niệp_Thời_Hàm_Phong Tháng 9 năm Hàm_Phong thứ 10 1860 nghị_hoà xong triều_đình mệnh cho Tăng_Cách_Lâm_Thấm rút tàn_quân gọi gấp đến Hành_tại chưa lên_đường gặp lúc dân đói ở Kỳ_Nam khởi_nghĩa quân Niệp ở Sơn_Đông hoành_hành nên khôi_phục Quận vương tước cho ông cùng Thuỵ_Lân đi tiễu Quân đến Hà_Gian những người nổi_dậy phần_nhiều đã giải_tán Có chiếu đòi ông đến Tế_Ninh_Duyện_Châu làm Đốc sư Tháng 11 đến Tế_Ninh quân Niệp phân_tán bỏ trốn Tăng_Cách_Lâm_Thấm dâng sớ trình_bày việc quân cho rằng quan_quân ở bắc quân Thái_Bình ở nam quân Niệp ở giữa quân Thái_Bình đã suy_yếu sau khi Bắc phạt thất_bại quân Niệp mới thua nên phân_tán khó diệt trọn đề_xuất tiễu quân Thái_Bình trước rồi mới đến quân Niệp_Ít lâu sau quân Niệp từ phía bắc Từ Châu xông ra ông đón đánh ở Dương_Sơn thuộc huyện Cự_Dã đích_thân soái Tây_Lăng_A_Quốc Thuỵ đảm_nhận Kỳ_Đông_Thuỵ_Lân cùng phó đô_thống Cách Banh_Ngạch đảm_nhận Kỳ_Tây giết nghĩa_quân rất nhiều nhưng Cách Banh_Ngạch tử_trận Thuỵ_Lân bị_thương lui chạy Tăng_Cách_Lâm_Thấm hặc lên bãi_chức ông ta tiến_cử Tây_Lăng_A_Quốc Thuỵ làm Bang_biện quân_vụ Lại hặc Đoàn_luyện đại_thần Đỗ_Kiều không_thể chống giặc trong việc cung_ứng thì nhũng_nhiễu dân lành bãi_nhiệm ông ta quân Đoàn_luyện quy về cho Tuần_phủ đốc biện Năm thứ 11 1861 quân Niệp lại nổi_dậy Tăng_Cách_Lâm_Thấm soái chư_tướng từ Kim_Hương đón tiễu Gặp nghĩa_quân ở Lý_Gia_Trang thuộc Hà_Trạch quan_quân thất_bại Sát_Cáp_Nhĩ tổng quản Y Thập_Vượng_Bố tử_trận ông lui về Đường Gia_Khẩu_Tháng 2 lệnh Tây_Lăng_A đi gấp Vấn_Thượng gặp lúc đô_thống Y Hưng_Ngạch tổng_binh Đằng_Gia_Thắng truy_kích nghĩa_quân đến Dương_Liễu Tập thua trận bị giết Tăng_Cách_Lâm_Thấm tự đến Vấn_Thượng lệnh Tây_Lăng_A về giữ Tế_Ninh_Nghĩa quân từ Sa_Câu vượt Vận_Hà chiếm_cứ chung_quanh Đông_Bình_Vấn_Thượng Đức Lăng_Ngạch đuổi đánh ở bờ bắc Tiểu_Vận_Hà phá được nghĩa_quân theo đường_thuỷ chạy về phía đông Tháng 4 lệnh Thư Thông_Ngạch tiến tiễu giải_vây huyện Đằng_Đức_Lăng_Ngạch hạ được Sa_Câu_Doanh_Lâm Thành Dịch nghĩa_quân chia 2 đường bỏ chạy Quân Niệp tiến vào nội_địa Tào_Châu cấu_kết với Trương_Thương hội quấy_nhiễu Vận_Thành_Cự_Dã ông lệnh tri_phủ Triệu_Khang_Hầu tập_hợp Hương đoàn các huyện chống lại Tháng 6 Tăng_Cách_Lâm_Thấm tự đến Tào_Châu tiễu Trương_Thương hội liên_tiếp phá được An_Lăng_Tập thuộc huyện Tào_Điền_Đàm thuộc Bộc_Châu bắt bọn thủ_lĩnh Lý_Xán_Tường Trần_Hoài_Ngũ_Tháng 8 quận Niệp vượt Vận_Hà xâm_phạm Thái_An_Tế_Nam Ông soái đại_quân đuổi nà đánh_bại họ ở Tôn_Gia_Trấn nghĩa_quân chạy đi Thanh_Châu_Tháng 9 Tăng_Cách_Lâm_Thấm tập_kích nghĩa_quân ở phía nam huyện Lâm_Cù men các thành đến Nghi_Thuỷ quân Niệp ngăn sông chống lại ông chia quân ra đánh_đuổi kịp ở Lan_Khế_Trấn thuộc Lan_Sơn mà diệt sạch Nghe tin báo_tiệp triều_đình cho Tăng_Cách_Lâm_Thấm phục_chức Ngự_tiền đại_thần thưởng lại dây cương vàng thụ Chánh_Hồng kỳ Hán quân đô_thống quản_lý Phụng_Thần uyển Đồng Trị đế lên_ngôi đặc chiếu khen_ngợi ông cần_lao phục tước Bác Đa_Lặc_Cát_Đài thân_vương Mùa đông năm ấy quan_quân hội_họp cùng dẹp Tào_Quận phá được nghĩa_quân ở Hồng_Xuyên_Khẩu thuộc Bộc_Châu lùng giết không tha Tăng_Cách_Lâm_Thấm phá_huỷ Lưu_Gia_Kiều_Quách Gia_Đường để tránh nghĩa_quân dùng làm sào_huyệt lại phá chùa Đại_Trương thuộc Định_Đào rồi quay về huyện Phạm_Bọn_Tây_Lăng A đánh_bại quân trong nội_địa Cự_Dã nghĩa_quân ở Định_Đào nghe tin bỏ trốn Thủ_lĩnh Quách_Bỉnh_Quân từ Hà_Tây đến xâm_phạm quan_quân liên_tiếp đánh_bại nghĩa_quân từ Thôi_Gia_Bá đến bờ nam Hoàng_Hà dẹp yên Tào_Quận Thời_Đồng Trị_Tháng giêng năm Đồng Trị đầu_tiên 1862 hơn 2 vạn quân Niệp từ huyện Phong thuộc Giang_Bắc xâm_phạm Kim_Hương_Ngư_Đài Tăng_Cách_Lâm_Thấm lệnh cho Tô_Khắc_Kim đánh_đuổi được Tháng 2 thủ_lĩnh Trương_Lạc_Hành hợp với Trường Thương hội đi về phía tây thế rất mạnh Ông soái kỵ_binh đuổi đến Hứa_Cương thuộc huyện Kỷ_Hà_Nam nghĩa_quân bày trận dàn ngang hơn 10 dặm bọn Tô_Khắc_Kim hăng_hái chiến_đấu giết được hơn 2000 nghĩa_quân Quân Niệp từ phía tây đến giúp quan_quân Hà_Nam cũng đến hội tiễu Quan_quân Hà_Nam đóng chặt cửa thành mà giữ liên_tiếp mấy ngày nghĩa_quân đánh thành dữ_dội Tăng_Cách_Lâm_Thấm cho kỵ_binh nép ở bên hào chờ đối_phương trễ_nải trong thành bất_ngờ thả kỵ_binh mạnh xông vào trận_địa của nghĩa_quân ông cũng cho quân giáp kích phá_huỷ doanh_trại nghĩa_quân chém hơn ngàn thủ_cấp Qua hôm sau Dư_Tế_Xương đưa quân đến_cùng Tô_Khắc_Kim hợp kích xẻ nghĩa_quân làm hai Quan_quân nhắm vào một cánh mà đánh nghĩa_quân mấy lần đến cứu đều bị đẩy lui nên nhân đêm_tối bỏ trốn Ba lộ quan_quân hợp tiễu giết hơn vạn nghĩa_quân Được tin thắng trận triều_đình ban đặc chiếu khen_ngợi Tăng_Cách_Lâm_Thấm đốc soái chư_tướng đuổi theo phá được nghĩa_quân ở phía đông Úy_Thị_Nghĩa quân chiếm_cứ trại dân cố_thủ quan_quân vây đánh thả_lỏng mặt đông để dụ nghĩa_quân chạy ra đến Phàn_Gia_Lâu thì diệt sạch Tháng 5 ông được bổ làm Chánh_Hoàng kỳ lĩnh thị_vệ nội đại_thần Người hội Trường Thương là Đổng_Trí_Tín chạy đến Đông_Minh_Tô_Khắc Kim đuổi tiễu nhận hàng Doanh tổng Phú_Hoà phá được sào_huyệt của quân Niệp ở Thản_Đầu_Tập chiêu_dụ vài mươi trại Hằng_Linh phá Tiêu_Quế_Xương ở Tào_Châu_Quế_Xương xin hàng nhưng vẫn bị làm_tội Tháng 8 Tăng_Cách_Lâm_Thấm lệnh bọn Hằng_Linh_Trác_Minh A đuổi đánh quân Niệp của Khương_Đài_Lăng đến Bác Vọng_Dịch thuộc Dụ_Châu đại_phá nghĩa_quân tàn_dư trốn vào trong núi Còn bọn Cổ_Lý_Thành_Triệu Hạo_Nhiên nhân lúc quan_quân đi về phía tây họp quân quấy_nhiễu Vĩnh_Thành rồi từ phía bắc Nãng_Sơn mà đi Phó đô_thống Sắc_Nhĩ_Đồ_Hỷ đuổi theo đến đồn La_Gia thuộc Ngư_Đài thì thua trận Ông vội gọi bọn Hằng_Linh về giúp đích_thân đốc quân giao_chiến ở động Mãn_Gia thuộc Cự_Dã_Tăng_Cách Lâm_Thấm lệnh cho kỵ_binh dụ nghĩa_quân vào sâu rồi quay lại đánh Hằng_Linh_Quốc_Thuỵ chia nhau giáp kích giết mấy ngàn nghĩa_quân Tiếp đó quan_quân lại thắng trận ở Tử_Sơn_Tập nghĩa_quân chạy về phía đông nam Tháng 9 ông đánh Lư_Miếu lệnh Hằng_Linh_Quốc_Thuỵ đánh Hình_Đại_Trang cùng Trương_Đại_Trang_Thủ lĩnh Lý_Đình_Ngạn thấy thế gấp xin hàng bị dụ ra mà làm_tội Các thủ_lĩnh nghĩa_quân nối nhau ra hàng chỉ có Tôn_Thái_Lan ở Tôn_Lão_Trang là không chịu Tăng_Cách_Lâm_Thấm dùng hàng quân làm hướng_đạo bắt chém Thái_Lan các trại khác đều hạ được Thủ_lĩnh Tống_Hỷ_Nguyên ở đông bộ Bạc_Châu cùng Tô_Thiên_Bách giết_hại lẫn nhau các trại Vương_Đại_Trang_Lưu Đại_Trang ra hàng quan_quân Bạc_Bắc được yên Tháng_giêng năm thứ 2 1863 Tăng_Cách_Lâm_Thấm tiễu bình các nơi Mã_Lâm_Kiều_Đường Gia_Trại_Trương_Gia Ngoã_Phòng_Mạnh_Gia Lâu_Đồng_Câu_Tập các thủ_lĩnh Nguỵ_Hỷ_Nguyên_Tô Thiên_Tài Triệu_Hạo_Nhiên_Lý Đại_Cá_Tử_Điền Hiện Lý_Thành hoặc hàng hoặc trốn Bọn Tôn_Sửu_Lưu_Đại Lưu_Nhị_Dương_Nhị từ phía tây Lộc_Ấp ông lệnh bọn Thư Thông_Ngạch_Tô_Khắc Kim đuổi theo giao_chiến ở Nguỵ_Kiều giết được rất nhiều Đại thủ_lĩnh Trương_Lạc_Hành muốn từ Túc_Châu đi Từ Châu bị tri_châu Anh Hàn ngăn_trở lại nghe tin quân Niệp ở phía tây thất_bại bèn lui về sào_huyệt cũ là Trĩ_Hà_Tập_Doãn_Gia_Câu_Bạch_Long Miếu cùng Trĩ_Hà_Tập tạo thành thế ỷ giốc tháng 2 lệnh bọn Thư Thông_Ngạch tiến đánh Doãn_Gia_Câu đánh tan nghĩa_quân ở đây rồi tấn_công Trĩ_Hà_Tập_Lạc Hành chạy trốn trong đêm quan_quân đuổi đến bờ bắc sông Phì thì kịp giết hơn ngàn nghĩa_quân bắt chém bọn thủ_lĩnh Hàn_Tứ_Vạn_Do quân Niệp thường trốn_tránh ở các trang_trại Tăng_Cách_Lâm_Thấm chia quân đóng giữ Thủ_lĩnh Lý_Cần_Bang ở Tây_Dương_Trại đầu_hàng dụ bắt Lạc_Hành cùng con trai là Trương_Hí dâng lên ông cho phanh_thây bọn họ Trương_Lạc_Hành nổi_dậy đã được 10 năm đến nay bị hại triều_đình ban chiếu khen_ngợi Tăng_Cách_Lâm_Thấm mưu dũng kiêm bị gia_ân lại được thế_tập Thân_vương võng thế được mặc Chương phục như trước Sau khi bình_định Miêu_Bái_Lâm ở Hoài_Bắc ông lệnh Tô_Khắc_Kim soái kỵ_binh đi Hà_Nam hội tiễu cháu của Trương_Lạc_Hành là Trương_Tông_Vũ_Mùa xuân năm thứ 3 1864 quân Thái_Bình và quân Niệp liên_kết cùng Trương_Tông_Vũ mưu_tính tiến xuống phía nam giúp nghĩa_quân đang vây Giang_Ninh_Tăng_Cách Lâm_Thấm bèn đốc quân đi Hứa_Châu tiến đến Nam_Dương cùng quan_quân ở Hà_Nam Hồ Bắc hội tiễu chặn phá nghĩa_quân ở khoảng Tín_Dương_Ứng_Sơn Vân_Dương_Tháng 6 quan_quân giành lại Giang_Ninh khao_thưởng quân_đội các nơi có chiếu gia cho con trai của ông là Bá_Ngạn_Nột_Mô Hỗ thụ_phong Bối lặc khen_ngợi kỵ_binh Mông_Cổ đắc_lực mệnh chọn người tiến_cử lên triều_đình ban cho binh đinh 1 vạn lượng bạc Tháng 7 quân Thái_Bình và quân Niệp tụ_họp ở Ma_Thành_Tăng_Cách Lâm_Thấm lệnh bọn Tô_Khắc_Kim_Trương_Diệu_Anh_Hàn chia đường tiến đánh_phá được vài mươi luỹ của nghĩa_quân Thủ_lĩnh quân Niệp là Trần_Đắc_Tài đưa vạn quân đến đánh giao_chiến ở Hồng_Thạch_Yển_Tô_Khắc_Kim ra_sức chiến_đấu giết nghĩa_quân rất nhiều nhưng trúng nắng mà chết nên lấy Thành Bảo thay_thế Nghĩa_quân chạy đến Mẫn_Gia_Tập về phía nam trong nội_địa Ma_Thành kết luỹ cố_thủ Thành Bảo đánh_phá được Tổng_binh Quách_Bảo_Xương hạ được Thái_Gia_Phán nghĩa_quân chạy đi Quang_Sơn_La_Sơn thuộc Hà_Nam Ông tự đốc kỵ_binh đuổi theo giao_chiến ở Tiêu_Gia_Hà_Nghĩa quân được tăng viên lại thêm đường_sá chật_hẹp kỵ_binh Mông_Cổ gặp bất_lợi quan_quân thất_bại bọn tướng_lĩnh Thư Thông_Ngạch 12 người tử_trận Tháng 8 giao_chiến ở Liễu_Lâm_Trại thuộc Quang_Sơn quan_quân rơi vào ổ mai_phục lui theo đường_thuỷ tổng_binh Ba Dương_A tử_trận Tháng 9 Trương_Tông_Vũ đi về phía đông cùng nghĩa_quân ở Thượng_Ba_Hà_Kỳ Châu liên_kết chiếm_cứ Phong_Hoả_Sơn_Tăng Cách Lâm_Thấm cùng quan_quân Hồ Bắc tiến tiễu liên_tiếp thắng trận Nghĩa_quân tiến vào nội_địa An_Huy chia nhau đi Tiềm_Sơn_Thái_Hồ Anh_Sơn Tháng 10 ông liên_tiếp phá được nghĩa_quân ở Thổ_Mạc_Hà_Nhạc Nhân_Lĩnh_Đào_Gia Hà_Thủ lĩnh Hoàng_Trung_Dung đưa ngàn người đến hàng Tăng_Cách_Lâm_Thấm đuổi theo đến Hắc_Thạch_Độ lệnh Hoàng_Trung_Dung làm_tiền phong tập_kích doanh_trại của nghĩa_quân Đại_quân kéo đến cắt_nghĩa quân làm 2 đoạn bọn thủ_lĩnh Ôn_Kỳ_Ngọc soái hơn 9000 người ném khí_giới xin hàng Ông dò biết nghĩa_quân chạy theo 3 đường nên chia quân đi tiễu thủ_lĩnh quân Niệp là Mã_Dung_Hoà đưa 7 vạn người về hàng nguyện làm_tiền phong Cam_Hoài_Đức dụ bắt Đoan vương Lam_Thành_Xuân của quân Thái_Bình dâng lên ông phanh_thây Lam_Thành_Xuân trước cửa quân Tàn_dư nghĩa_quân là bọn Uông_Truyện_Đệ_Ngô_Thanh_Tuyền_Ngô_Thanh Thái_Phạm_Lập_Xuyên xin hàng trước_sau thu_nhận mời mấy vạn người Trần_Đắc_Tài cùng_đường tự_vẫn chỉ có Trương_Tông_Vũ_Trần Đại_Hí chạy về phía tây đi vào nội_địa Hà_Nam Hồ Bắc tiếp_tục chiến_đấu Tháng 11 Tăng_Cách_Lâm_Thấm đốc quân truy tiễu đánh_bại nghĩa_quân trong nội Quang_Sơn tiến đến Tảo_Dương_Bọn thủ_lĩnh quân Thái_Bình là Lại_Văn_Quang_Khâu Nguyên Tài bọn thủ_lĩnh quân Niệp là Ngưu_Lạc_Hồng_Nhiệm Trụ_Lý_Doãn chiếm_cứ Hoàng_Sơn_Đãng_Dục Sơn quan_quân tiến đánh thất_bại còn Trương_Tông_Vũ_Trần Đại_Hí trong lúc này xâm_phạm Phàn_Thành_Đại quân đuổi theo đến Đường Pha thuộc Đặng_Châu rơi vào ổ mai_phục thương_vong rất nhiều ông lui về Nam_Dương_Tháng 12 nghĩa_quân từ Nam_Triệu_Lỗ_Sơn đi chiếm_cứ Trương_Bát_Kiều thuộc Bảo_Phong_Đại quân tiến đến Tăng_Cách_Lâm_Thấm lệnh Quách_Bảo_Xương_Hà Kiến_Ngao chia 2 lộ nam bắc Hằng_Linh_Thành_Bảo đưa kỵ_binh tiếp_ứng Quân bắc lộ lập doanh_trại nghĩa_quân đến đánh Thành Bảo tập_kích phía sau rồi thừa_thắng ép đến gò núi Quân nam lộ dụ nghĩa_quân vào sâu từ bên sườn thay nhau tiến đánh Hai lộ quân đắc_thắng hợp lại tiến thẳng đến Trương_Bát_Kiều_Nghĩa quân trong đêm trốn vào núi chạy về phía bắc đi Hà_Lạc_Ông đốc quân từ Lạc_Dương giữ lấy đường đi Nghi_Dương đóng ở trấn Hàn_Thành_Tháng giêng năm thứ 4 1865 nghĩa_quân rẽ sang phía nam xâm_phạm Lỗ_Sơn đại_quân đuổi kịp giao_chiến dưới thành Quan_quân rơi vào ổ mai_phục Hằng_Linh tử_trận Thư Luân_Bảo_Thường_Thuận đưa kỵ_binh đến tiếp_ứng Trần_Quốc_Thuỵ chẹn ngang cầu nên toàn quân mới lui được nhưng Thư Luân_Bảo_Thường_Thuận cũng bị_thương mà mất Nghĩa_quân đi huyện Diệp_Tương_Thành Trần_Quốc_Thuỵ nhân đêm tuyết tập_kích thả lửa đốt địch Nghĩa_quân đi Tân_Trịnh_Úy_Thị ở phía đông bắc quan_quân đuổi kịp ở Song Khê_Hà bọn Nặc_Lâm_Phi_Lặc đánh_đuổi nghĩa_quân Nghĩa_quân đi về phía nam từ Lâm_Toánh_Yển_Thành quấy_nhiễu Tây_Bình cướp_bóc đan chúng rồi xâm_phạm Nhữ_Ninh_Tháng 2 Tăng_Cách_Lâm_Thấm tiến đến Nhữ_Ninh nghĩa_quân từ huyện Tức_La_Sơn đi Tín_Dương_Đại quân đến Tín_Dương nghĩa_quân lại đi về phía bắc đuổi đến Xác_Sơn bộ_binh của bọn Trần_Quốc_Thuỵ cũng đến ông lệnh cho họ cùng Toàn Thuận_Hà_Kiến_Ngao Thường_Tinh_A_Thành Bảo mấy lộ hợp kích Quách_Bảo_Xương đặt mai_phục ở cửa núi Tăng_Cách_Lâm_Thấm lên núi đốc_chiến các lộ nghĩa_quân cũng hợp lại liều chết phản_kháng Trần_Quốc_Thuỵ hăng_hái chiến_đấu Quách_Bảo_Xương nổi phục_binh xông vào nghĩa_quân đại_bại từ Toại_Bình_Tây_Bình Yển_Thành_Hứa_Châu Phù_Câu chạy thẳng đến Tuy Châu_Quan quân đuổi theo nghĩa_quân lại chạy vào nội_địa Sơn_Đông vượt Vận_Hà đến Ninh_Dương rẽ sang Khúc_Phụ_Quan quân rong_ruổi suốt một tháng trời ngày đi trăm dặm cả_thảy hơn 3000 dặm người ngựa mệt_mỏi Từ khi bọn Tô_Khắc_Kim_Thư Thông_Ngạch_Hằng_Linh mất đi chiến_tướng đắc_lực hiếm_hoi Triều_đình đã điều binh tướng Hoài quân nhưng họ không chịu đến mà Tăng_Cách_Lâm_Thấm cũng không muốn dùng Đến nay hành_tung của nghĩa_quân thoát ẩn thoắt hiện đi_lại trong khoảng Duyện_Nghi_Tào_Tế Bởi Vấn_Thượng cách Vận_Thành chỉ một con khúc sông nghĩa_quân trốn lánh ở đấy lên đến mấy vạn Ông đốc quân tiến đánh nghĩa_quân vừa thua vừa chạy đến Bắc_Cao_Trang còn gọi là Cao_Lâu Trại thuộc Tào_Châu nghĩa_quân quay lại đánh trả Ba lộ quan_quân đều thua lui về một toà trang viện bỏ_hoang Quan_quân bị vây không có lương_thực vào nửa_đêm hỗn_chiến đột vây Trời tối không rõ đường chạy đến Ngô_Gia_Điếm thì chỉ còn một_nửa số kỵ_binh Ông rút đao chiến_đấu ngã ngựa bị giết Đó là ngày 24 tháng 4 Nội_các Học_sĩ Toàn Thuận_Tổng_binh Hà_Kiến_Ngao cũng mất trong trận này Hậu_sự Nghe tin hai cung chấn_động thương_tiếc có chiếu khen ông trung_dũng thành tính xem việc nước như việc nhà cho tổ_chức tang_sự theo điển lễ dành cho Thân_vương được hưởng tử_tuất Mệnh_Thị_vệ chạy trạm đón linh_cữu về Kinh_Hoàng đế phụng Hoàng_thái_hậu hai cung lên điện ban vàng liệu tang bái tế ở Trung từ ở các địa_phương đã lập_công cho xây_dựng Chuyên từ đưa vào thờ trong Thái_miếu đặt thuỵ là Trung vẽ hình treo trên gác Tử_Quang_Năm thứ 7 1868 bình xong Niệp cho lập một đàn tế Năm Quang_Tự thứ 15 1889 Từ Hy thái_hậu trở_lại nắm quyền chính ban sắc cho xây Chuyên từ ở cửa An_Định tại Kinh_sư từ đặt tên là Hiển_Trung_Con là Bá_Ngạn_Nột_Mô Hỗ tập tước Thân_vương cháu nội Na_Nhĩ_Tô tập phong Bối lặc cháu nội thứ Ôn Đô_Tô phong Phụ quốc_công Tham_khảo BULLET Thanh sử cảo quyển 404
Tăng_Cách_Lâm_Thấm