Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức 573 3 8 621 là một thủ_lĩnh khởi_nghĩa nông_dân chống lại sự cai_trị của Tuỳ_Dạng_Đế_Ông thường được nhận_định là thủ_lĩnh khởi_nghĩa nông_dân lương_thiện và tài_giỏi nhất đương_thời Đậu_Kiến_Đức đã chiếm được khu_vực nay là tỉnh Hà_Bắc và ban_đầu tự_xưng là Trường Lạc_Vương sau đó đổi thành Hạ_Vương_Năm 621 khi tướng Đường Lý_Thế_Dân tấn_công nước Trịnh của Vương_Thế_Sung_Đậu Kiến_Đức đã đến cứu_viện Quân của Đậu_Kiến_Đức đã chiến_bại trong trận Hổ_Lao trước quân Đường bản_thân Đậu_Kiến_Đức cũng bị quân Đường bắt_giữ Đường_Cao Tổ cuối_cùng đã quyết_định xử_tử Đậu_Kiến_Đức_Cuộc đời ban_đầu Đậu_Kiến_Đức sinh năm 573 khi đó nơi ông sinh ra là Chương_Nam huyện 漳南縣 nay thuộc Hàm_Đan_Hà_Bắc đang nằm dưới quyền thống_trị của triều Bắc_Tề song sau đó huyện này lần_lượt thuộc về Bắc_Chu rồi triều Tuỳ Vào thời niên_thiếu do có tính lương_thiện và sẵn_sàng giúp_đỡ người khác nên ông đã trở_nên nổi_danh tại quê nhà Đặc_biệt khi một người do quá nghèo nên không_thể tự cử_hành tang_lễ cho thân_nhân Đậu_Kiến_Đức biết tin liền bỏ cày_bừa để đến giúp người này làm lễ an_táng sau đó ông được mọi người hết_sức ca_ngợi Đậu_Kiến_Đức giữ chức lý_trưởng trong một thời_gian song sau đó do bị buộc_tội phạm_pháp nên ông đã chạy trốn rồi trở về nhà sau một dịp đại_xá Khi phụ_thân ông qua_đời có hơn một nghìn người tống_táng Đậu_Kiến_Đức từ_chối tất_cả những thứ mà họ đưa tặng Năm 611 khi Tuỳ_Dạng_Đế cưỡng_bách đàn_ông kiêu_dũng tòng_quân để tiến đánh Cao_Câu_Ly_Đậu Kiến_Đức đã nhập_ngũ và được chọn làm chỉ_huy của 200 người Trong khoảng thời_gian này khu_vực phía đông của Thái_Hành_Sơn đã bị ảnh_hưởng bởi lũ_lụt nhiều người phải lưu_tán Một người cùng huyện với Đậu_Kiến_Đức là Tôn_An_Tổ_孫安祖 có nhà bị nước lụt phá_huỷ còn thê_tử đói mà chết song cũng bị mộ_quân Tôn_An_Tổ đã cố_gắng thuyết_phục để được miễn do nhà nghèo song Chương_Nam huyện_lệnh đã tức_giận và đánh roi Tôn_An_Tổ_Tôn_An_Tổ đâm chết huyện_lệnh rồi chạy trốn đến chỗ Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức đã che_giấu cho Tôn_Do khu_vực đang phải chịu nạn đói lớn Đậu_Kiến_Đức nói với Tôn_An_Tổ_Do đó Đậu_Kiến_Đức chiêu_dụ được vài trăm lính đào_ngũ và dân vô_sản giao cho Tôn_An_Tổ lãnh_đạo trở_thành nhóm đạo_tặc ở Cao_Kê_Bạc_高雞泊 lân_cận Tôn_An_Tổ tự_xưng là tướng_quân Trong khi đó trong quận Thanh_Hà 清河 nay gần tương_ứng với Hình_Đài_Hà_Bắc cũng có các nhóm đạo_tặc khác do Trương_Kim_Xưng và Cao_Sĩ_Đạt_高士達 Các nhóm đạo_tặc biết về danh_tiếng của Đậu_Kiến_Đức nên không cướp phá quê nhà của ông Huyện_lệnh của Chương_Nam và quan_lại các quận_huyện lân_cận do_đó nghi_ngờ Đậu_Kiến_Đức hiệp_lực với đạo_tặc và trong một lần khi Đậu_Kiến_Đức rời khỏi nhà họ đã cho quân_phục kích và giết chết người trong gia_quyến của ông Đậu_Kiến_Đức chỉ_huy 200 người chạy đến chỗ Cao_Sĩ_Đạt_Sĩ Đạt tự_xưng là Đông_Hải công cho Đậu_Kiến_Đức làm ti binh Tham_gia nổi_dậy Sau đó Trương_Kim_Xung giết chết Tôn_An_Tổ hàng nghìn binh_lính của Tôn_An_Tổ hầu đến đều đến quy_phục Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức trở_thành ngưởi chỉ_huy của trên một vạn lính Đậu_Kiến_Đức mở lòng với các ý_kiến khác_biệt chia_sẻ các chiến_lợi_phẩm và lao_động với binh_sĩ do_đó mọi người sẵn_sàng chiến_đấu hết_mình và thậm_chí chết vì Đậu_Kiến_Đức_Năm 616 Quách_Huyến_郭絢 thông thủ của Trác quận 涿郡 nay gần tương_ứng với Bắc_Kinh đã suất hơn một vạn binh đi đánh Cao_Sĩ_Đạt_Cao Sĩ_Đạt nhận ra trí lược của mình không bằng Đậu_Kiến_Đức vì_thế đã cho Đậu_Kiến_Đức làm quân tư_mã Đậu_Kiến_Đức thỉnh Cao_Sĩ_Đạt chú_trọng phòng_thủ căn_cứ và sau đó dẫn 7 000 lính đi giao_chiến với Quách_Huyến_Đậu_Kiến Đức giả_vờ rằng mình phản lại Cao_Sĩ_Đạt và đến thỉnh hàng thậm_chí bảo Cao_Sĩ_Đạt giết chết một phụ_nữ mà họ bắt được và tuyên_bố đó là thê_tử của Đậu_Kiến_Đức_Quách Huyến không nghi_ngờ Đậu_Kiến_Đức dẫn binh đến hợp với Đậu_Kiến_Đức để cùng đánh Cao_Sĩ_Đạt_Đậu Kiến_Đức đại_phá quân của Quách_Huyến thu được hơn nghìn con ngựa phái tướng đuổi theo giết chết Quách_Huyến_Do đó thế của Đậu_Kiến_Đức càng vang_dội Cũng trong năm đó triều Tuỳ sai thái bộc khanh Dương_Nghĩa_Thần suất binh đánh Trương_Kim_Xưng đồ sát tặc chúng những người còn sống_sót chạy đến chỗ Đậu_Kiến_Đức_Dương Nghĩa Thần thừa_thắng muốn tiến đến Cao_Kê_Bạc_Đậu Kiến_Đức khuyên Cao_Sĩ_Đạt không giao_chiến trực_tiếp với Dương_Nghĩa_Thần nói rằng Tuy_nhiên Cao_Sĩ_Đạt không nghe theo lời của Đậu_Kiến_Đức để Đậu_Kiến ở lại trấn_thủ tại căn_cứ tự suất tinh_binh giao_chiến với Dương_Nghĩa_Thần_Cao Sĩ_Đạt thoạt_đầu giành được thắng_lợi nhỏ lại bày tiệc_rượu ngay trên chiến_trường trong lòng xem nhẹ Dương_Nghĩa_Thần_Khi Đậu_Kiến_Đức hay tin ông sửng_sốt và nói Đông_Hải công chưa phá được tặc mà đã rất kiêu_ngạo hoạ ấy sẽ đến không còn lâu nữa Quân Tuỳ thừa_thắng tất sẽ đuổi đánh đến đây nhân_tâm kinh_hãi ta e rằng chúng_ta sẽ không được tha Đậu_Kiến_Đức vì_thế đã suất hơn một trăm binh_sĩ tinh_nhuệ đóng ở nơi hiểm_yếu để phòng khi Cao_Sĩ_Đạt bị đánh_bại Năm ngày sau đó Dương_Nghĩa_Thần quả_nhiên đại_phá quân của Cao_Sĩ_Đạt_Cao Sĩ_Đạt bị chém chết trong trận chiến Dương_Nghĩa_Thần thừa_thế tấn_công Đậu_Kiến_Đức_Quân của Đậu_Kiến_Đức vốn đã ít nay lại nghe tin Cao_Sĩ_Đạt chiến_bại vì_thế đã tan_vỡ Đậu_Kiến_Đước suất hơn 100 trăm người cưỡi ngựa chạy đến Nhiêu_Dương_Dương_Nghĩa Thần cho rằng Đậu_Kiến_Đức sẽ không làm được gì to_tát nên đã triệt_thoái Sau đó Đậu_Kiến_Đức quay trở_lại và thu_nạp bại_binh của Cao_Sĩ_Đạt phát_tang tam_quân đều mặc quần_áo tang Sau khi lực_lượng đã phục_hồi phần_nào Đậu_Kiến_Đức tự_xưng là tướng_quân và bắt_đầu chiếm các lãnh_thổ xung_quanh Các đội quân nổi_dậy ghét triều_đình đến_nỗi hễ thấy quan Tuỳ và sĩ_tử Sơn_Đông đông của Thái_Hành_Sơn thì họ đều giết chết Tuy_nhiên Đậu_Kiến_Đức không làm như_vậy ông đối_đãi tốt với sĩ nhân vì_thế nhiều quan Tuỳ thậm_chí đã dâng thành để đầu_hàng ông Đậu_Kiến_Đức nhanh_chóng thu_thập được trên mười vạn binh_sĩ Giao_chiến với Tiết_Thế_Hùng_Vào mùa xuân năm 617 Đậu_Kiến_Đức tự_xưng là Trường Lạc_Vương và cải nguyên_niên hiệu thành Đinh_Sửu song Đinh_Sửu cũng là năm 617 theo Can_Chi sắp_xếp quan thuộc đồng_nghĩa với việc chính_thức tuyệt_giao với triều_đình Tuỳ_Vào mùa thu năm 617 Tuỳ_Dạng_Đế sai Hữu_dực_vệ tướng_quân Tiết_Thế_Hùng_薛世雄 người đang trấn_thủ Trác quận suất ba vạn lính tiến về phương nam để thảo phạt Lý_Mật thủ_lĩnh nổi_dậy mạnh nhất Khi Tiết_Thế_Hùng đi qua Hà_Gian_河間 nay gần tương_ứng với Thương Châu_Hà_Bắc chỉ cách doanh_trại của Đậu_Kiến_Đức có 7 lý quân của Đậu_Kiến_Đức trở_nên hoảng_sợ và chạy trốn Tiết_Thế_Hùng vì_thế không tiếp_tục đề_phòng vì tin rằng Đậu_Kiến_Đức không còn là mối đe_doạ nữa Đậu_Kiến_Đức thấy vậy đã tự suất cảm_tử_sĩ tập_kích Tiết_Thế_Hùng_Ông thoả_thuận với họ rằng nếu đến doanh_trại của Tiết_Thế_Hùng vào ban_đêm thì sẽ tập_kích song nếu đó là ban_ngày thì họ sẽ đầu_hàng Tuy_nhiên khi Đậu_Kiến_Đức gần đến chỗ doanh_trại của Tiết_Thế_Hùng thì mặt_trời mọc Đậu_Kiến_Đức sợ rằng sẽ bị Tiết_Thế_Hùng tiêu_diệt nên thảo_luận với binh_sĩ về việc có nên đầu_hàng hay không Đột_nhiên một màn sương_mù dày_đặc xuất_hiện Đậu_Kiến_Đức phấn_khích nói Trời đang giúp ta sau đó tập_kích doanh_trại của Tiết_Thế_Hùng khiến quân của Tiết_Thế_Hùng hoảng_sợ và tan_vỡ Tiết_Thế_Hùng quay trở về Trác quận chỉ với dưới 100 binh_sĩ và qua_đời trong uất_hận tại đó Quy_phục Lý_Mật_Trong lúc này Đậu_Kiến_Đức tiếp_tục khuếch_trương thế_lực song vì biết rằng Lý_Mật đang chiếm trung_bộ và đông bộ Hà_Nam hiện_nay có quân_đội hùng_mạnh hơn Đậu_Kiến_Đức đã cử sứ_giả đến để xin quy_phục Lý_Mật trên danh_nghĩa Vào mùa xuân năm 618 sau khi Lý_Mật đại_thắng trước tướng Tuỳ_Vương_Thế_Sung Đậu_Kiến_Đức cùng với một_số thủ_lĩnh nổi_dậy khác đã gửi kiến_nghị cho Lý_Mật để thuyết_phục Lý_Mật xưng_đế song Lý_Mật đã từ_chối Một thuộc_cấp của Lý_Mật là Phòng Ngạn_Tào_房彥藻 viết thư mời Đậu_Kiến_Đức đến gặp Lý_Mật để tỏ lòng trung_thành Đậu_Kiến_Đức đã hồi_đáp với lời_lẽ khiêm_nhường và tao_nhã song khước_từ đề_nghị với lý_do rằng cần phòng_thủ chống lại một cuộc tiến_công từ La_Nghệ người đã đoạt lấy Trác quận ở phía bắc Cũng trong năm đó Vương_Thế_Sung đánh_bại Lý_Mật_Lý_Mật buộc phải chạy trốn về phía tây và đầu_hàng_Đường_Cao Tổ_Xây dựng chính_quyền Sau đó tin_tức về việc Vũ_Văn_Hoá_Cập tiến_hành binh_biến sát_hại Tuỳ_Dạng_Đế ở Giang_Đô đã truyền đến đông đô Lạc_Dương Quan triều Tuỳ là Vương_Tông_王琮 đã phát_tang Tuỳ_Dạng_Đế mặc_dù Vương_Tông đương_đầu với Đậu_Kiến_Đức tại Hà_Gian song Đậu_Kiến_Đức vẫn cử sứ_giả đến chỗ Vương_Tông để chia buồn Vương_Tông sau đó đã hàng_phục Đậu_Kiến_Đức_Do Vương_Tông trước_đây từng giành được một_vài thắng_lợi trước quân của Đậu_Kiến_Đức các binh_sĩ này muốn Vương_Tông bị xử_tử Tuy_nhiên Đậu_Kiến_Đức đã chỉ ra rằng nên tưởng_thưởng cho lòng trung_thành với Tuỳ của Vương_Tông cho Vương_Tông giữ chức Doanh châu thứ_sử Một_số quận_huyện khác của Tuỳ cũng hàng_phục Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức bắt_đầu hình_thành nên cơ_cấu chính_quyền định_đô tại Lạc_Thọ_樂壽 nay thuộc Thương Châu Vào mùa đông năm 618 sau khi có năm con chim lớn hạ xuống Lạc_Thọ cùng cả vạn con chim khác hạ xuống theo và sau đó lại rời đi Đậu_Kiến_Đức cho rằng chúng là phượng_hoàng nên đã cải niên_hiệu thành Ngũ_Phượng_五鳳_Theo đề_xuất của Tống_Chính_Bản_宋正本 và Khổng_Đức_Thiệu_孔德紹 ông cải xưng là Hạ vương Trong khoảng thời_gian này Đậu_Kiến_Đức đã tiến đánh và giết được một thủ_lĩnh nổi_dậy lớn là Nguỵ_Đao_Nhi_魏刀兒 đoạt lấy quân_đội của Nguỵ_Đao_Nhi_Đậu Kiến_Đức cũng cử sứ_giả đến chỗ La_Nghệ khuyến hàng Tuy_nhiên La_Nghệ cho rằng cả Đậu_Kiến_Đức và Cao_Khai_Đạo chỉ là những tên đạo_tặc vì_thế đã quy_phục triều Đường Đậu_Kiến_Đức đã dẫn quân tiến đánh La_Nghệ song không_thể chiếm được căn_cứ của La_Nghệ tại U châu 幽州 chuyển_đổi từ Trác quận và buộc phải triệt_thoái Giao_chiến với Vũ_Văn_Hoá_Cập Sau khi sát_hại Tuỳ_Dạng_Đế_Vũ Văn_Hoá Cập dẫn Kiêu_Quả quân tinh_nhuệ tiến về phương Bắc sau khi thua trận trước Lý_Mật và tướng Đường Lý_Thần_Thông_李神通 Vũ_Văn_Hoá_Cập tự_xưng là hoàng_đế của nước Hứa và an định tại Liêu_Thành_聊城 nay thuộc Liêu_Thành_Sơn_Đông Vào mùa xuân năm 619 Đậu_Kiến_Đức tuyên_bố Ta là bách_tính của Tuỳ đã cả chục năm nay hoàng_đế triều Tuỳ là quốc quân của ta Nay Hoá_Cập giết vua đại_nghịch vô dạo vì_thế ta căm_thù xin cùng mọi người thảo phạt hắn ta Đậu_Kiến_Đức đã đem quân tiến đến Liêu_Thành giao_chiến với Vũ_Văn_Hoá_Cập ở ngoài thành kết_quả là Đậu_Kiến_Đức liên_tục chiến_thắng buộc Vũ_Văn_Hoá_Cập phải rút vào trong thành cố_thủ Trong lúc Đậu_Kiến_Đức cho bao_vây Liêu_Thành_Vương_Bạc 王薄 đã mở cổng thành và nghênh đón quân Đậu_Kiến_Đức tiến vào Quy_phục Dương_Đồng_Đậu_Kiến Đức bắt_giữ Vũ_Văn_Hoá_Cập và yết_kiến Tiêu hoàng_hậu của Tuỳ_Dạng_Đế xưng thần Sau đó Đậu_Kiến_Đức phát_tang Tuỳ_Dạng_Đế uý_lạo các quan văn_võ của Tuỳ bị buộc phải theo Vũ_Văn_Hoá_Cập Sau đó Đậu_Kiến_Đức xử_tử Vũ_Văn_Hoá_Cập và một_số thuộc_hạ chủ_chốt của người này Đậu_Kiến_Đức giải_tán đội thị_nữ hùng_hậu của Tuỳ_Dạng_Đế mà Vũ_Văn_Hoá_Cập mang theo cũng cho giải_tán Kiêu_Quả quân Đường thư mặc_dù viết sử theo quan_điểm của triều Đường cũng ca_ngợi Đậu_Kiến_Đức về cách xử_sự sau trận chiến Sau chiến_thắng này Đậu_Kiến_Đức thiết_lập hoà_bình với Vương_Thế_Sung và quy_phục Dương_Đồng trên danh_nghĩa Dương_Đồng phong cho Đậu_Kiến_Đức tước_hiệu Hạ_Vương_Trong khi đó Đậu_Kiến_Đức thu_nạp nhiều quan_lại chủ_chốt của triều Tuỳ và chính_quyền của mình đặc_biệt là ông còn giao_phó cho Bùi_Củ_裴矩 tái tổ_chức chính_quyền theo mô_hình giống với một triều_đình Trị_vì độc_lập Vào mùa hè năm 619 Vương_Thế_Sung buộc Dương_Đồng phải thiện nhượng cho mình kết_thúc triều Tuỳ và lập ra nước Trịnh_Do vậy Đậu_Kiến_Đức cắt đứt quan_hệ với Vương_Thế_Sung tự_tôn là Thiên_tử trong các chiếu_chỉ và lễ_nghi mặc_dù vẫn dùng tước_hiệu Hạ_Vương_Đậu_Kiến Đức truy thuỵ cho Tuỳ_Dạng_Đế là Mẫn_Đế phong Tề vương_tử Dương_Chính_Đạo_楊政道 là Vân công Đậu_Kiến_Đức liên_minh với Thuỷ_Tất khả hãn A Sử_Na_Đốt_Cát Thế của Đông_Đột_Quyết_Nghĩa Thành_công chúa trước_đây được triều Tuỳ gả cho A Sử_Na_Đốt_Cát Thế_Đậu_Kiến_Đức cho đưa Tiêu hoàng_hậu và Dương_Chính_Đạo cũng như thủ_cấp của Vũ_Văn_Hoá_Cập dâng cho công_chúa Trong khi đó trước tình_thế một_số quận phía bắc Hoàng_Hà đã quy_phục Đường hoặc Trịnh_Đậu_Kiến_Đức đã tiến_hành một_số chiến_dịch để chiếm_cứ các quận này trong các tháng sau đó phần_lớn giành được thắng_lợi Vào mùa thu năm 619 Lý_Thần_Thông đã buộc phải đem quân Đường triệt_thoái đến Lê_Dương 黎陽 nay thuộc Hạc_Bích_Hà_Nam để hội quân với tướng Lý_Thế_Tích_Vào mùa đông năm 619 trong khi tiến_quân đến Vệ châu 衛州 nay gần tương_ứng với Tân_Hương_Hà_Nam_Đậu Kiến_Đức đã bị Lý_Thế_Tích phục_kích do tức_giận nên ông đã đem quân tiến_công Lê_Dương chiếm được thành và cũng bắt được Lý_Thần_Thông phụ_thân Lý_Cái_李蓋 của Lý_Thế_Tích_Nguỵ Trưng và Đồng An trưởng công_chúa tỉ muội đồng mẫu với Đường_Cao Tổ_Lý_Thế_Tích chạy thoát song vài ngày sau đã trở_lại và đầu_hàng Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức phong chức quan cho Nguỵ_Trưng để Lý_Thế_Tích cai_quản Lê_Dương song giữ Lý_Cái làm con_tin Đậu_Kiến_Đức cho quản_thúc Đồng An trưởng công_chúa và Lý_Thần_Thông tại biệt quán song đối_đãi theo khách lễ Đậu_Kiến_Đức rời đô từ Lạc_Thọ đến Minh châu 洺州 nay gần tương_ứng với Hàm_Đan_Hà_Bắc Thời_điểm này lãnh_thổ ở phía bắc Hoàng_Hà và ở phía đông Thái_Hành_Sơn phần_lớn nằm trong tay Đậu_Kiến_Đức các khu_vực còn lại nằm dưới quyền La_Nghệ nay mang họ Lý của hoàng_tộc Đường và Cao_Khai_Đạo_Vào mùa đông năm 619 Lý_Thế_Tích dự_tính chạy trốn sang lãnh_thổ Đường song lại sợ Đậu_Kiến_Đức sẽ xử_tử phụ_thân mình do_đó Lý_Thế_Tích đã tiến đánh nước Trịnh của Vương_Thế_Sung để được Đậu_Kiến_Đức tin_tưởng Tại một trong số các trận chiến chống Trịnh_Lý_Thế_Tích đã bắt được một quan võ của Trịnh là Lưu_Hắc_Thát_Đậu Kiến_Đức có ấn_tượng và phong cho Lưu_Hắc_Thát tước Hán_Đông quận công Lưu_Hắc_Thát trở_thành một tướng_lĩnh tin_cẩn của Đậu_Kiến_Đức và thường_xuyên được giao nhiệm_vụ tập_kích và sứ_mệnh giám_sát Khoảng tết năm 620 Lý_Thế_Tích tiếp_tục đề_xuất với Đậu_Kiến_Đức rằng nên tấn_công Tào châu và Đái châu nay thuộc Hà_Trạch_Sơn_Đông do thủ_lĩnh khởi_nghĩa nông_dân Mạnh_Hải_Công_孟海公 kiểm_soát và quy_phục Trịnh trên danh_nghĩa Lý_Thế_Tích đã lên kế_hoạch phục_kích Đậu_Kiến_Đức ngay sau khi ông băng qua Hoàng_Hà song vì Tào hoàng_hậu sinh_nở nên Đậu_Kiến_Đức đã trì_hoãn việc hành_quân Đồng_minh của Lý_Thế_Tích là Lý_Thương_Hồ_李商胡 không_thể chờ_đợi nên đã phục_kích đại_ca Tào_Đán_曹旦 của Tào hoàng_hậu song đã không_thể giết được Tào_Đán_Lý_Thế Tích hay tin đã chạy trốn sang lãnh_thổ của Đường Tuy_nhiên khi các quan của Hạ thỉnh_cầu xử_tử Lý_Cái_Đậu_Kiến Đức đã nói Tích vốn là bầy_tôi của Đường song bị ta bắt được hắn ta không quên chủ của mình trốn về bản triều đó là trung_thần phụ_thân của hắn đâu có tội gì và tha cho Lý_Cái Sau đó Đậu_Kiến_Đức đánh_bại và giết chết Lý_Thương_Hồ_Trong thời_gian này Đậu_Kiến_Đức đã khuyến_khích thần_dân canh_tác đế_chế của ông thái_bình không có cướp_bóc và các thương_nhân cùng khách lữ_hành có_thể yên_tâm ngủ qua đêm ở nơi hoang_vu Vào mùa hè năm 620 Đậu_Kiến_Đức lại suất quân tiến đánh Lý_Nghệ song một lần nữa vẫn không chiếm được U châu Trong khi đó một trong các tướng tài_giỏi nhất của ông là Vương_Phục_Bảo_王伏寶 bị các tướng khác đố_kị tài_năng Do_đó họ đã vu_cáo Vương_Phục_Bảo làm_phản khiến người này bị Đậu_Kiến_Đức xử_tử Sau đó Đậu_Kiến_Đức bắt_đầu phải chịu nhiều thất_bại Vào mùa thu năm 620 Đường_Cao Tổ cầu_hoà với Hạ_Đậu_Kiến_Đức chấp_thuận đề_xuất và cho đưa Đồng An trưởng công_chúa trở về Đường song vẫn giữ Lý_Thần_Thông lại Đến mùa đông năm 620 Đậu_Kiến_Đức lại tiến_công Lý_Nghệ song vẫn không_thể chiếm được U châu Cũng trong khoảng thời_gian này Xử_La khả hãn người kế_nhiệm Thuỷ_Tất khả hãn của Đông_Đột_Quyết đã lập kế_hoạch tấn_công Đường vị khả hãn này thỉnh_cầu Đậu_Kiến_Đức vượt Thái_Hành_Sơn đến gặp mình tại Tấn châu 晉州 nay gần tương_ứng với Lâm_Phần Sơn_Tây và Giáng châu 絳州 nay gần tương_ứng với Vận_Thành_Sơn_Tây song Xử_La khả hãn đã qua_đời sớm và không tiến_hành được chiến_dịch Cũng trong thời_gian đó Đậu_Kiến_Đức xử_tử Tống_Chính_Bản sau một cáo_buộc sai trai Do Tống_Chính_Bản cũng là người thường chỉ_trích Đậu_Kiến_Đức một_cách thẳng_thắn và hợp_lý nên sau đó đã không còn ai dám tiếp_tục chỉ_trích Đậu_Kiến_Đức nền cai_trị của Đậu_Kiến_Đức vì_thế mà trở_nên xấu đi Vào mùa xuân năm 621 Đậu_Kiến_Đức đãnh bại và bắt_giữ Mạnh_Hải_Công song dùng người này làm tướng Bị đánh_bại Trong khi đó tướng Đường Lý_Thế_Dân đã xuất_quân tiến_công kinh_đô Lạc_Dương của Trịnh_Vương_Thế_Sung thấy bản_thân không_thể kháng_cự nổi nên sai người đến cầu_viện Đậu_Kiến_Đức bất_chấp việc hai bên khi trước có quan_hệ tồi_tệ Trung thư thị_lang Lưu_Bân_劉彬 đã kiến_nghị Đậu_Kiến_Đức cứu_viện nước Trịnh biện_luận rằng nếu để Đường diệt Trịnh thì sau đó Hạ sẽ bị Đường đe_doạ và nếu_như Đậu_Kiến_Đức thắng_lợi thì sau đó còn có_thể tính đến chuyện đoạt lấy lãnh_thổ của Trịnh_Đậu_Kiến_Đức chấp_thuận và khiển sứ_giả đến chỗ Vương_Thế_Sung để cam_kết trợ_giúp trong khi đó phái Lý_Đại_Sư_李大師 đến chỗ Lý_Thế_Dân để yêu_cầu chấm_dứt chiến_dịch đánh Lạc_Dương Tuy_nhiên Lý_Thế_Dân đã từ_chối bắt_giữ Lý_Đại_Sư và không hồi_đáp Sau đó Đậu_Kiến_Đức hợp_nhất quân của Mạnh_Hải_Công và Từ Viên Lãng người cũng bị Đậu đánh_bại trước đó và tiến từ căn_cứ của Mạnh ở Tào châu 曹州 nay thuộc Hà_Trạch tiến đến Lạc_Dương tổng_cộng có 30 vạn binh_mã hội quân với tướng Trịnh_Quách_Sĩ_Hành 郭士衡 và đánh hạ một_số thành do Đường chiếm_giữ Đậu_Kiến_Đức cho người báo với Vương_Thế_Sung rằng quân Hạ đang trên đường đến cứu_viện cũng viết thư cho Lý_Thế_Dân để tái đề_nghị Lý_Thế_Dân triệt_thoái về Quan_Trung và trao_trả đất_đai đã chiếm cho Trịnh_Khi Lý_Thế Dân thảo_luận việc này với các tướng_lĩnh của mình hầu_hết đều cho rằng quân Đường nên tránh đối_đầu với Đậu_Kiến_Đức song Quách_Hiếu_Khác_郭孝恪 không đồng_ý và cho rằng đây là một cơ_hội tốt để tiêu_diệt cả Vương_Thế_Sung lẫn Đậu_Kiến_Đức_Quách Hiếu_Khác đề_xuất Lý_Thế_Dân tiến đến Hổ_Lao quan_quân Đường gọi là Vũ_Lao do kị huý tổ_phụ của Đường_Cao Tổ ở phía đông của Lạc_Dương bố_trí phòng_thủ chống Đậu_Kiến_Đức_Lý_Thế_Dân chấp_thuận Lý_Thế_Dân để Lý_Nguyên_Cát và tướng Khuất_Đột_Thông_屈突通 tiếp_tục bao_vây Lạc_Dương còn bản_thân thì tiến đến Hổ_Lao quan Vương_Thế_Sung thấy quân của Lý_Thế_Dân di_chuyển song vì không rõ về ý_định của quân Đường nên đã không có hành_động nào Quân của Lý_Thế_Dân nhanh_chóng giao_chiến với một_số đội tiền_quân của Đậu_Kiến_Đức quân Đường thoạt_đầu chiếm ưu_thế Sau đó Lý_Thế_Dân viết thư cho Đậu_Kiến_Đức cố thuyết_phục Đậu_Kiến_Đức chấm_dứt cứu_viện Vương thế Sung song Đậu_Kiến_Đức tiếp_tục tiến về Hổ_Lao quan bị quân Đường chặn_đứng Chiến_lược_gia Lăng_Kính 凌敬 đề_xuất rằng thay_vì tiến đến kinh_đô Lạc_Dương của Trịnh_Đậu_Kiến_Đức nên tiến_công Phần châu 汾州 nay gần tương_ứng với Lữ_Lương_Sơn_Tây và Tấn châu 晉州 nay gần tương_ứng với Lâm_Phần Sơn_Tây và sẵn sáng tiến đánh kinh_đô Trường An của Đường khi đó vừa đoạt được lãnh_thổ của Đường lại vừa buộc được quân Lý_Thế_Dân phải bỏ bao_vây Lạc_Dương Tuy_nhiên các sứ_giả của Vương_Thế_Sung là Vương_Uyển_王琬 và Trưởng Tôn_An_Thế_長孫安世 lại thuyết_phục Đậu_Kiến_Đức rằng Lạc_Dương sắp thất_thủ và cần cứu_viện ngay vì_thế Đậu_Kiến_Đức vẫn tiến đến Lạc_Dương Khi Tào hoàng_hậu hay tin bà đã cố thuyết_phục Đậu_Kiến_Đức chấp_thuận làm theo kế_hoạch của Lăng_Kinh_Tuy nhiên Đậu_Kiến_Đức đáp lại Vào một ngày_mùa hạ năm 621 Đậu_Kiến_Đức tiến_công toàn_diện vào Hổ_Lao quan Lý_Thế_Dân nhìn thế_trận thì nhận_định rằng do Đậu_Kiến_Đức chưa gặp phải đối_thủ mạnh nào nên bố_trí thế_trận thể_hiện rõ tính kiêu_căng khinh địch vì_thế từ_chối giao_chiến chờ đến khi quân Hạ mệt_mỏi mới xuất_kích Cuối ngày hôm đó sau khi quân Hạ trở_nên mệt_mỏi Lý_Thế_Dân cho quân vượt Dĩ_Thuỷ tiến_công doanh_trại của Đậu_Kiến_Đức_Đậu Kiến_Đức khi ấy đang hội bàn với tướng_lĩnh trong đại doanh thấy quân Đường tấn_công thì vội_vàng chỉ_huy kị_binh ứng_chiến Lý_Thế_Dân cho người lẻn vào sâu trong doanh_trại quân Hạ cắm cờ quân Hạ tưởng đại doanh đã bị chiếm thì càng hoảng_sợ và tan_vỡ Đậu_Kiến_Đức bị_thương song vẫn cố chạy trốn nhưng khi đến Hoàng_Hà và định vượt sông ông đột_nhiên ngã xuống ngựa Các tướng Đường Bạch_Sĩ_Nhượng_白士讓 và Dương_Vũ_Uy_楊武威 đuổi theo và bắt được Đậu_Kiến_Đức giải ông đến chỗ Lý_Thế_Dân_Lý_Thế_Dân quở_trách ông Ta chỉ tiến đánh Vương_Thế_Sung_Ta đã làm gì hại đến nhà_ngươi để nhà_ngươi rời khỏi lãnh_địa và đến cản_trở ta Đậu_Kiến_Đức đáp lại một_cách mỉa_mai Nếu ta không đến ta sẽ yêu_cầu nhà_ngươi mở_rộng chiến_dịch Tào hoàng_hậu và tả bộc xạ Tề_Thiện_Hành_齊善行 cùng vài trăm kị_binh chạy về Minh châu Bị giết Lý_Thế_Dân bắt Đậu_Kiến_Đức_Vương Uyển và Trưởng Tôn_An_Thế đến Lạc_Dương cho Vương_Thế_Sung chứng_kiến Vương_Thế_Sung thấy không_thể làm được gì khác nên đã đầu_hàng Lý_Thế_Dân_Các thành của hai nước Trịnh và Hạ phần_lớn đều hàng_phục triều Đường Lý_Thế_Dân đưa Đậu_Kiến_Đức và Vương_Thế_Sung về kinh_thành Trường An để trình Đường_Cao Tổ_Đường_Cao_Tổ tha chết cho Vương_Thế_Sung song cho xử_trảm Đậu_Kiến_Đức_Các tướng của Đậu_Kiến_Đức trước đó đã đầu_hàng hoặc sống ẩn_dật nay nghe tin Đậu_Kiến_Đức bị giết thì đã nổi_dậy dưới sự lãnh_đạo của Lưu_Hắc_Thát_Đánh giá Lưu_Hu chủ_biên của Cựu_Đường thư mặc_dù viết tác_phẩm này dưới thời Hậu_Tấn và theo quan_điểm của triều Đường song vẫn nhận_xét Tham_khảo BULLET Cựu_Đường thư BULLET Tân_Đường thư BULLET Tư trị thông giám các quyển
Đậu_Kiến_Đức