Chiến_tranh La_Mã_Parthia_Năm 58 63 Chiến_tranh La_Mã_Parthia từ năm 58 tới năm 63 hay còn được gọi là Chiến_tranh Kế_vị Armenia là cuộc chiến_tranh xảy ra giữa Đế_quốc La_Mã và đế_chế Parthia nhằm tranh_giành quyền kiểm_soát đối_với Armenia một quốc_gia đệm quan_trọng giữa hai thế_lực Armenia đã là một nhà_nước chư_hầu của La_Mã từ thời Hoàng_đế Augustus nhưng trong năm 52 53 người Parthia đã thành_công trong việc đưa ứng_viên riêng của họ Tiridates ngồi lên ngai_vàng của Armenia Những sự_kiện này trùng_hợp với thời_điểm Nero lên_ngôi hoàng_đế ở Roma và vị hoàng_đế trẻ tuổi quyết_định phản_ứng lại một_cách mạnh_mẽ Cuộc chiến_tranh này là chiến_dịch lớn duy_nhất diễn ra ở bên ngoài đế_quốc dưới Triều_đại của ông bắt_đầu với thành_công nhanh_chóng cho quân_đội La_Mã dưới sự chỉ_huy của viên tướng tài_năng Gnaeus_Domitius_Corbulo_Họ đã chiến_thắng quân_đội trung_thành với Tiridates và đưa ứng_viên riêng của mình Tigranes_VI lên làm vua của vương_quốc Armenia Người La_Mã đã có được lợi_thế đó là vào lúc này vua Vologases I của Parthia đang phải đàn_áp của một loạt các cuộc nổi_dậy diễn ra trong vương_quốc của mình Tuy_nhiên ngay sau khi những cuộc nổi_dậy đã bị dập tắt người Parthia đã chuyển sự chú_ý của họ đến Armenia và sau một_vài năm giao_chiến mà không phân thắng_bại họ đã giánh cho người La_Mã một thất_bại nặng_nề trong trận Rhandeia_Cuộc chiến_tranh này kết_thúc ngay sau đó trong tình_thế thật_sự bế_tắc và một sự thoả_hiệp chính_thức một hoàng_tử Parthia thuộc dòng_dõi Arsaces từ nay về sau sẽ ngồi trên ngai_vàng Armenia nhưng ông ta phải được sự chấp_thuận của hoàng_đế La_Mã_Cuộc xung_đột này là lần đối_đầu trực_tiếp đầu_tiên giữa Parthia và người La_Mã kể từ cuộc viễn_chinh tai_hại của Crassus và chiến_dịch của Marcus_Antonius một thế_kỷ trước đó và cũng sẽ là cuộc chiến_tranh đầu_tiên của một chuỗi dài các cuộc chiến_tranh giữa Roma và các cường_quốc của người Iran trên khắp Armenia xem chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư Bối_cảnh Kể từ khi nước Cộng_hoà La_Mã và Đế_chế Parthia bắt_đầu giao_thiệp với nhau vào giữa thế_kỷ 1 trước Công_nguyên hai cường_quốc lớn đã luôn xảy ra va_chạm với nhau trong việc giành quyền kiểm_soát của các quốc_gia khác nhau nằm giữa chúng Lớn nhất và quan_trọng nhất trong số này đó là vương_quốc Armenia Trong năm 20 trước Công_nguyên Augustus đã thành_công trong việc thiết_lập một sự bảo_hộ của La_Mã trên toàn_quốc_gia này và khi đó Tigranes_III đã được đưa lên làm vua của Armenia Ảnh_hưởng của La_Mã được củng_cố thông_qua một loạt các vị vua được La_Mã đỡ_đầu cho đến năm 37 sau công_nguyên khi một ứng_viên thân Parthia_Orodes chiếm được ngay vàng Vị vua thân La_Mã_Mithridates sau đó đã phục_hồi được ngai_vàng của mình với sự trợ_giúp của Hoàng_đế Claudius vào năm 42 CN nhưng ông ta lại bị người cháu trai của mình là Rhadamistus của Iberia lật_đổ năm vào 51 CN Tuy_nhiên sự cai_trị của ông ta nhanh_chóng khiến cho dân_chúng trở_nên bất_mãn và điều này đã tạo điều_kiện cho vị vua mới đăng vị của Parthia_Vologases_I có cơ_hội để can_thiệp Quân_đội của ông ta nhanh_chóng chiếm được hai kinh_đô của Armenia Artaxata và Tigranocerta và đưa em_trai ông là Tiridates lên_ngôi Dẫu vậy một mùa đông khắc_nghiệt cùng với sự bùng_nổ của dịch_bệnh bắt_buộc người Parthia phải rút_lui và điều này cho_phép Rhadamistus có_thể giành lại ngai_vàng Sau khi quay trở về nắm quyền cách đối_đãi của ông ta với thần_dân của mình thậm_chí còn tồi_tệ hơn so với trước_đây và do_đó dân_chúng đã nổi_loạn chống lại ông ta Vì_vậy trong năm 54 CN Rhadamistus đã phải bỏ chạy tới triều_đình của cha mình ở Iberia và Tiridates quay trở_lại cai_trị Armenia Trong cùng năm đó tại Roma_Hoàng đế Claudius qua_đời và con trai riêng của vợ ông Nero lên kế_vị Sự xâm_phạm của Parthia vào một khu_vực được coi là nằm trong phạm_vi ảnh_hưởng của La_Mã được nhiều người coi là một thử_thách lớn nhằm kiểm_chứng năng_lực của vị tân_hoàng_đế Nero đã phản_ứng một_cách mạnh_mẽ ông bổ_nhiệm Gnaeus_Domitius_Corbulo một vị tướng đã chứng_tỏ được tài_năng của mình ở Đức và bây_giờ đang giữ chức thống_đốc của châu_Á nắm toàn_quyền chỉ_huy ở phía Đông_Ngoại giao và sự chuẩn_bị Corbulo đã được trao quyền kiểm_soát hai tỉnh Cappadocia và Galatia miền trung Thổ_Nhĩ_Kỳ ngày_nay với quyền pháp quan và về sau là quyền tổng_đốc hoặc quyền tuyệt_đối Mặc_dù Galatia được coi là một vùng_đất tốt cho việc tuyển binh và Cappadocia đã có một_vài đơn_vị quân trợ_chiến phần_lớn quân_đội của ông đến từ Syria trong đó một_nửa số đơn_vị đồn_trú ở Syria bao_gồm bốn quân_đoàn và một_số đơn_vị quân trợ_chiến đã được chuyển đến dưới sự chỉ_huy của ông Ban_đầu người La_Mã đã hy_vọng có_thể giải_quyết tình_hình bằng các biện_pháp ngoại_giao cả Corbulo và Ummidius_Quadratus thống_đốc của Syria đều phái sứ_thần tới chỗ Vologases đề_xuất rằng ông ta sẽ giao_nộp con_tin như là phong_tục trong quá_trình đàm_phán và để bảo_đảm sự tin_tưởng Bản_thân Vologases lúc này lại đang phải bận_tâm bởi cuộc nổi_loạn của Vardanes con trai ông mà đã buộc ông ta phải cho triệt_thoái quân_đội khỏi Armenia và sẵn_sàng tuân theo việc này Một giai_đoạn trì_hoãn đã xảy ra ngay sau đó trong khi vấn_đề Armenia vẫn đang trong tình_trạng lấp_lửng Corbulo đã sử_dụng giai_đoạn tạm lắng này để khôi_phục lại kỷ_luật và tình_trạng sẵn_sàng chiến_đấu của quân_đội vốn đã suy_giảm trong giai_đoạn thái_bình ở phương Đông_Theo_Tacitus_Corbulo đã cho thải_hồi tất_cả người lính đã già hoặc ốm_yếu và bắt toàn_bộ quân_đội ở trong lều suốt những mùa đông khắc_nghiệt của cao_nguyên Anatolia để họ thích_nghi những trận tuyết rơi ở Armenia cùng với đó là thi_hành kỷ_luật nghiêm_ngặt xử_tử bất_kì ai đào_ngũ Tuy_nhiên cũng vào lúc này ông cũng tỏ ra quan_tâm đến họ bằng cách thường_xuyên có_mặt giữa những người lính của mình và chia_sẻ những khó_khăn của họ Trong khi đó Tiridates được sự ủng_hộ từ người anh_trai của mình đã từ_chối đến Roma và thậm_chí tham_gia vào các cuộc hành_quân chống lại những người Armenia mà ông coi là trung_thành với Roma_Tình_trạng căng_thẳng ngày_càng gia_tăng và cuối_cùng vào đầu mùa xuân 58 chiến_tranh đã nổ ra La_Mã tấn_công Corbulo đã đặt một số_lượng lớn những đơn_vị quân trợ_chiến của mình trong một hệ_thống các pháo_đài gần biên_giới Armenia dưới quyền một cựu primus pilus Paccius_Orfitus_Bất tuân mệnh_lệnh của Corbulo ông ta sử_dụng một_số alae kỵ_binh trợ_chiến vừa_mới đến để phát_động cuộc tấn_công chống lại người Armenia vốn dường_như không chuẩn_bị Trong sự_kiện này cuộc tấn_công của ông ta đã thất_bại và thậm_chí đạo quân bại_trận còn gây nên sự hoảng_sợ giữa các đơn_vị đồn_trú trong những pháo_đài khác Đó là một điềm rủi khởi_đầu cho một chiến_dịch và Corbulo đã nghiêm_trị những người sống_sót cùng viên chỉ_huy của họ Bất_chấp điềm rủi này Corbulo lúc này đã sẵn_sàng Ông đã có ba_quân đoàn mà ông có_thể tuỳ_ý sử_dụng III Gallica cùng VI Ferrata từ Syria và IV Scythica ngoài_ra còn có thêm một số_lượng lớn quân trợ_chiến và quân đồng_minh từ các quốc_gia chư_hầu phía Đông như vua Aristobulus của Tiểu_Armenia và Polemon II của Pontos_Tình hình lúc này lại có nhiều thuận_lợi hơn_nữa cho người La_Mã_Vologases phải đối_mặt với một cuộc khởi_nghĩa nghiêm_trọng của người Hyrcania ở khu_vực biển Caspian cũng như những cuộc xâm_nhập của người Dahae và Sacae những bộ_lạc du_mục đến từ Trung_Á và vì_vậy ông ta không_thể hỗ_trợ cho người em_trai mình Cho tới lúc này chiến_tranh chủ_yếu là cuộc chạm_trán nhỏ dọc theo biên_giới La_Mã_Armenia_Corbulo đã cố_gắng bảo_vệ cho các khu định_cư của những người Armenia thân La_Mã khỏi bị tấn_công và đồng_thời trả_thù những người ủng_hộ Parthia_Cho rằng Tiridates tránh những trận chiến lớn Corbulo liền chia nhỏ lực_lượng của mình để họ có_thể tấn_công nhiều nơi cùng một lúc và chỉ_thị cho các đồng_minh của mình vua Antiochus_IV của Commagene và Pharasmanes I của Iberia tấn_công Armenia từ lãnh_thổ của họ Ngoài_ra ông cũng thiết_lập một liên_minh với người Moschoi một bộ_lạc sống ở tây bắc Armenia Tiridates đã phản_ứng bằng cách phái sứ_thần tới hỏi rằng tại_sao ông ta bị tấn_công khi mà con_tin đã được giao_nộp Về điều này Corbulo nói lại rằng ông ta phải có được sự thừa_nhận của Nero cho ngôi vua của mình Cuối_cùng cả hai bên đã nhất_trí về một cuộc gặp_mặt Tiridates tuyên_bố rằng ông sẽ đem theo 1 000 người đến cuộc gặp_mặt và ngụ_ý rằng Corbulo nên đem theo số người tương_đương như_vậy trong trang_phục hoà_bình không có giáp_trụ và mũ sắt Tacitus cho rằng Tiridates dự_định sẽ áp_đảo người La_Mã vì kỵ_binh Parthia sẽ luôn vượt_trội hơn bộ_binh La_Mã với quân_số tương_đương trong mọi trường_hợp Nhằm phô_trương lực_lượng Corbulo quyết_định đem theo phần_lớn quân_đội của mình không_chỉ VI Ferrata mà_còn 3 000 lính từ III Gallica cộng với cả quân trợ_chiến Tiridates cũng đã xuất_hiện tại địa_điểm theo thoả_thuận nhưng khi nhìn thấy những người La_Mã trong trang_phục chiến_đấu chỉnh_tề ông đã dần trở_nên ngờ_vực ý_định của họ ông cũng đã không đến gần hơn và rút_lui ngay trong đêm Tiridates sau đó dùng đến đến một chiến_thuật vốn đã được sử_dụng hiệu_quả một thế_kỷ trước với Marcus_Antonius ông đã phái quân_đội tấn_công các tuyến đường tiếp_tế của quân_đội La_Mã mà kéo_dài qua các ngọn núi ngược trở_lại Trapezus ở trên bờ biển Đen_Tuy nhiên họ đã thất_bại khi mà người La_Mã đã chú_tâm vào việc bảo_vệ các tuyến đường núi bằng một loạt các pháo_đài Sự thất_thủ của Artaxata_Lúc này Corbulo quyết_định trực_tiếp tấn_công vào những thành_trì kiên_cố của Tiridates Không chỉ vì chúng là công_cụ giúp cho việc kiểm_soát các vùng_đất xung_quanh cùng với nguồn thu cho ngân_khố và binh_lính mà_còn là một mối đe_doạ mà họ có_thể sử_dụng để buộc Tiridates phải mạo_hiểm giao_chiến vì theo lời của nhà_sử_học A Goldsworthy một vị vua mà không bảo_vệ thần_dân trung_thành với mình thì sẽ đánh mất thanh_thế Corbulo và cấp dưới của ông đã tấn_công thành_công ba trong số các pháo_đài bao_gồm cả Volandum có_thể ngày_nay là Iğdir pháo_đài kiên_cố nhất đất_nước theo Tacitus chỉ trong vòng một ngày với số thương_vong tối_thiểu và họ đã tàn_sát đơn_vị đồn_trú của nó Sợ_hãi bởi những gì mà người La_Mã có_thể làm một_số thành_phố và làng_mạc đã đầu_hàng và tiếp sau đó người La_Mã liền chuẩn_bị tiến đánh kinh_đô phía bắc của Armenia Artaxata_Điều này buộc Tiridates phải đối_đầu với những người La_Mã cùng với quân_đội của mình khi họ tiến đến Artaxata_Quân_đội La_Mã sau khi được tăng_cường bởi một vexillatio của X Fretensis đã hành_quân theo đội_hình hình_vuông rỗng với kị_binh trợ_chiến và lính bộ cung trợ_giúp cho các quân_đoàn lê_dương Những người lính La_Mã hành_quân dưới mệnh_lệnh nghiêm_ngặt đó là không được phá vỡ đội_hình bất_kể liên_tục bị các kị cung Parthia tấn_công thăm_dò và giả_vờ rút_lui hết lần này tới lần khác họ đã gắn_kết với nhau cho đến khi màn đêm buông xuống Trong đêm Tiridates triệt_thoái khỏi kinh_thành cùng với quân_đội của mình Cư_dân của Artaxata nhanh_chóng đầu_hàng và họ được phép rời khỏi thành_phố mà không bị cản_trở nhưng bản_thân thành_phố đã bị thiêu trụi vì lúc đó người La_Mã không_thể có đủ quân để đồn_trú nó Sự thất_thủ của Tigranocerta Vào năm 59 người La_Mã đã hành_quân về phía nam hướng tới Tigranocerta kinh_đô thứ hai của Armenia Trên đường đi binh_lính của Corbulo đã trừng_phạt những người chống_cự hoặc trốn_tránh họ trong khi lại tỏ ra khoan_dung đối_với những người đầu_hàng Dưới khí_hậu khắc_nghiệt và địa_hình khô_cằn của miền bắc Lưỡng_Hà quân_đội La_Mã đã bị thiếu lương_thực đặc_biệt là nước cho đến khi họ có_thể tới được các vùng_đất màu_mỡ hơn gần Tigranocerta_Trong thời_gian đó một âm_mưu ám_sát Corbulo đã được phát_hiện và bị dập tắt Một_số quý_tộc Armenia vốn đang có_mặt tại doanh_trại La_Mã đã dính_líu tới âm_mưu này và bị hành_quyết Theo một câu_chuyện được Frontinus cung_cấp khi quân_đội La_Mã đến Tigranocerta họ phóng cái đầu bị chặt đứt của một trong những người chủ_mưu vào thành_phố Tình_cờ nó đã rơi xuống đúng nơi mà hội_đồng thành_phố đang nhóm_họp họ ngay_lập_tức quyết_định giao_nộp thành_phố vì_thế mà thành_phố đã được tha_thứ Ngay sau đó một nỗ_lực của quân_đội Parthia dưới sự chỉ_huy của vua Vologases nhằm tiến vào Armenia đã bị chặn lại bởi tay Verulanus_Severus_viên tướng chỉ_huy của lực_lượng quân trợ_chiến Lúc này người La_Mã đang nắm quyền kiểm_soát Armenia và họ nhanh_chóng đưa một vị vua mới lên ngai_vàng của nó Tigranes_VI hậu_duệ cuối_cùng của hoàng_gia Cappadocia Một số vùng_đất ở xa phía tây của Armenia cũng đã được nhượng lại cho các chư_hầu của La_Mã_Corbulo đã để lại 1 000 lính lê_dương cùng với ba cohort quân trợ_chiến và hai alae kỵ_binh khoảng 3 4 000 người để hỗ_trợ cho vị vua mới và sau đó ông rút quân về Syria cùng với phần còn lại của quân_đội lúc này ông được trao cho chức Thống_đốc của Syria trong năm 60 CN như là một phần_thưởng cho chiến_thắng của ông Parthia phản_công Người La_Mã cũng nhận_thức được rằng chiến_thắng của họ vẫn còn mong_manh và ngay sau khi vua Parthia dập tắt được cuộc khởi_nghĩa của người Hyrcania ông ta sẽ chuyển sự chú_ý của mình tới Armenia Mặc_dù bản_thân Vologases không muốn mạo_hiểm tiến_hành một cuộc chiến_tranh toàn_diện với Roma nhưng cuối_cùng ông cũng bị buộc phải hành_động khi Tigranes đột_kích tỉnh Adiabene của người Parthia vào năm 61 Những lời kháng_nghị một_cách vô_cùng giận_dữ của Monobazus và cùng với lời cầu_xin sự bảo_vệ từ nhà_vua đã khiến cho Vologases không_thể bỏ_qua bởi lẽ uy_tín và quyền_lực hoàng_gia của ông lúc này đang bị đe_doạ Do_đó Vologases vội_vàng ký_kết một hiệp_ước với người Hyrcania để ông ta có_thể tự_do tiến_hành chiến_dịch chống lại Roma và đồng_thời ông triệu_tập một hội_đồng các quý_tộc trong vương_quốc của mình Tại đó ông_công_khai khẳng_định địa_vị của Tiridates là vua của Armenia bằng trao một chiếc vương_miện cho ông ta Để đưa em_trai của mình quay trở_lại ngai_vàng Armenia vua Parthia đã tập_hợp một đạo quân kỵ_binh tinh_nhuệ dưới sự chỉ_huy của Monaeses ngoài_ra còn được bổ_sung thêm bộ_binh đến từ Adiabene_Đáp lại Corbulo phái các quân_đoàn IV Scythica và XII Fulminata đến Armenia trong khi ông cắt_cử ba_quân đoàn khác nằm dưới quyền chỉ_huy của mình III Gallica_VI_Ferrata và XV Apollinaris vào việc củng_cố phòng_tuyến sông Euphrates vì ông sợ rằng người Parthia có_thể xâm_lược Syria Đồng_thời ông thỉnh_cầu hoàng_đế Nero chỉ_định một legate riêng_rẽ cho Cappadocia cùng với trách_nhiệm tiến_hành cuộc chiến_tranh ở Armenia Người Parthia vây_hãm Tigranocerta_Trong khi đó Monaeses tiến_quân vào Armenia và đến tận chân_thành Tigranocerta_Ở bên trong thành_phố Tigranes đã quan_tâm đến việc thu_thập vật_tư từ trước đó thành_phố này còn được củng_cố và phòng_thủ bởi cả người La_Mã và người Armenia Cuộc vây_hãm của người Parthia phần_lớn được binh_lính người Adiabene thực_hiện bời vì người Parthia vốn là những lính kỵ_binh thì lại không có những kĩ_năng như_vậy và bản_thân họ cũng không muốn tham_gia vào việc vây_hãm Cuộc tấn_công của người Parthia đã thất_bại và họ bị đẩy_lùi bởi một cuộc phá_vây thành_công của người La_Mã_Ở thời_điểm này Corbulo phái một sứ_thần tới chỗ Vologases lúc này đang đóng trại cùng với triều_đình của ông ta tại Nisibis gần Tigranocerta và biên_giới La_Mã_Parthia_Cuộc bao_vây thất_bại và việc thiếu cỏ khô cho kỵ_binh đã buộc Vologases phải đồng_ý rút Monaeses khỏi Armenia Tuy_nhiên người La_Mã cũng đồng_thời rút khỏi Armenia và theo Tacitus điều này đã làm tăng nghi_ngờ về động_cơ của Corbulo đã có một_số lời bàn_tán rằng ông đã đạt được thoả_thuận cùng rút quân với người Parthia và rằng ông không muốn mạo_hiểm danh_tiếng của mình bằng cách tiếp_tục một cuộc chiến_tranh chống lại họ Ở một mức nào một thoả_thuận đình_chiến đã được dàn_xếp và một sứ_thần Parthia cũng đã được phái đến Roma_Tuy nhiên các cuộc đàm_phán đã không đi đến một hiệp_ước nào cả và chiến_tranh lại tiếp_tục vào mùa xuân năm 62 Trong khi đó Lucius_Caesennius_Paetus cựu chấp_chính quan của năm 61 CN đã được phái đến làm legate của Cappadocia_Quân_đội đã được phân_chia giữa ông ta và Corbulo trong đó các quân_đoàn như IV Scythica_XII_Fulminata quân_đoàn V Macedonica mới đến và các đội quân trợ_chiến từ Pontos_Galatia và Cappadocia sẽ nằm dưới quyền Paetus trong khi Corbulo giữ lại III Gallica_VI_Ferrata và X Fretensis_Và cũng vì cả hai đều muốn giành lấy vinh_quang cho bản_thân mình thế nên mối quan_hệ giữa hai viên chỉ_huy La_Mã đã trở_nên căng_thẳng từ đầu Đáng chú_ý là Corbulo đã giữ lại cho bản_thân mình các quân_đoàn vốn đã cùng ông tham_gia vào các chiến_dịch vài năm trước đó và giao lại cho vị tướng đồng_nghiệp của ông những đơn_vị có ít kinh_nghiệm hơn Người La_Mã đã đưa ra chiến_trường một lực_lượng đáng_kể chỉ riêng sáu quân_đoàn đã là khoảng 30 000 người Con_số chính_xác và cách bố_trí của các đơn_vị quân trợ_chiến thì lại không rõ_ràng nhưng cũng đã có bảy alae kị_binh và bảy cohort bộ_binh chỉ riêng tại Syria vào_khoảng từ 7 9 000 quân Trận_Rhandeia_Dù sao Paetus dường_như cũng đã tin_tưởng vào chiến_thắng và sau khi người Parthia tuyên_bố chiến_tranh cùng với đó là đánh chiếm Tigranocerta ông ta đã tự mình xâm_lược Armenia trong khi Corbulo vẫn ở Syria tăng_cường củng_cố hơn_nữa hệ_thống công_sự ở biên_giới Euphrates_Paetus chỉ có hai quân_đoàn đi cùng với mình IV Scythica và XII Fulminata và tiến về Tigranocerta_Ông ta đã đánh chiếm được một_vài pháo_đài nhỏ nhưng do thiếu quân_nhu nên sau đó đã buộc phải rút quân về phía tây để trú qua mùa đông Người Parthia ban_đầu dự_định xâm_lược Syria nhưng khi mà Corbulo làm ra_vẻ đang phô_trương sức_mạnh quân_sự xây_dựng một hạm_đội tàu_chiến nhỏ hùng_mạnh được trang_bị máy bắn đá và một cây cầu bắc qua sông Euphrates cho_phép ông thiết_lập một chỗ_đứng phía bên kia bờ của người Parthia_Người_Parthia đã từ_bỏ kế_hoạch Syria của họ và chuyển sự chú_ý của họ tới Armenia Trong khi đó Paetus lại đã phân_tán lực_lượng của ông ta và cho_phép các sĩ_quan của mình nghỉ_phép dài hơn vì_vậy mà ông ta đã không hề hay_biết rằng người Parthia đang tiến đến Ngay khi biết được điều đó ban_đầu ông ta đem quân chặn đánh Vologases nhưng sau khi một đội trinh_sát bị đánh_bại ông ta đã hoảng_sợ và vội_vã rút_lui Paetus đã gửi vợ và con trai của mình tới Arsamosata và đã cố_gắng để ngăn_chặn đà tiến_quân của người Parthia bằng cách chiếm_đóng các đường đèo của dãy núi Taurus với các phân_đội từ quân_đội của ông Tuy_nhiên trong khi làm như_vậy ông ta lại tiếp_tục phân_tán lực_lượng của mình mà sau đó đã bị người Parthia đánh_bại một_cách tường_tận Tinh_thần của người La_Mã đã bị sụt_giảm và sự hoảng_loạn đã xuất_hiện trong toàn quân và lúc này họ cũng lại đang bị người Parthia bao_vây trong một loạt các doanh_trại được dựng lên một_cách vội_vã ở gần Rhandeia_Paetus dường_như đã rơi vào tình_cảnh vô_cùng tuyệt_vọng và đã phải gửi thư báo khẩn_cấp tới chỗ Corbulo để cho ông ta tới giải_cứu mình Corbulo trong khi đó đã nhận_thức được sự nguy_hiểm mà người đồng_nghiệp của ông đã phải đối_mặt và ông đã đặt một phần quân_đội của mình trong tình_trạng sẵn_sàng nhưng ông đã không đến hội quân với Paetus và đã có một_số cáo_buộc rằng ông cố_tình trì_hoãn để gặt_hái được nhiều vinh_quang hơn từ việc giải_cứu ông ta Tuy_nhiên khi mà những lời cầu_cứu đến_nơi ông đã hưởng_ứng nó một_cách nhanh_chóng và hành_quân cùng với một_nửa của đạo quân Syria mang theo nhiều quân_lương dự_trữ được chất đầy trên những con lạc_đà Ông cũng đã sớm tiếp_nhận những người lính bị phân_tán trong quân_đội của Paetus và tìm cách để tập_hợp họ quanh đội quân của mình Nhưng trước khi ông có_thể đến giải_cứu Paetus đã đầu_hàng Người Parthia đã nhận_thức được rằng đạo quân cứu_viện đang đến gần và vì_thế họ ngày_càng quấy_nhiễu người La_Mã cho đến khi Paetus đã buộc phải gửi một bức thư cho Vologases để tìm_kiếm các thoả_thuận Hiệp_ước tiếp_theo ngay sau đó là một sự nhục_nhã người La_Mã không_những phải rút khỏi Armenia mà_còn phải giao_nộp tất_cả các pháo_đài họ mà họ chiếm_giữ họ cũng còn phải đồng_ý xây_dựng một cây cầu bắc qua con sông Arsanias gần đó để cho Vologases có_thể băng qua nó trên một con voi và trong niềm hân_hoan Ngoài_ra quân_đội La_Mã còn bị người Armenia cướp_bóc một_cách tự_do họ đã lấy đi cả vũ_khí và quần_áo của người La_Mã mà không phải đối_mặt với bất_kỳ sự phản_kháng nào Còn tồi_tệ hơn theo những tin_đồn do Tacitus đưa ra người La_Mã còn bị bắt phải chui dưới ách bò một hành_động cực_kỳ nhục_nhã trong mắt người La_Mã_Hại đội quân La_Mã sau đó đã gặp nhau ở gần Melitene trên bờ sông Euphrates và đều trong cảnh đau_buồn trong khi Corbulo than_thở vì những thành_tựu của ông đã bị huỷ_hoại Paetus đã cố_gắng thuyết_phục ông hãy cố_gắng đảo_ngược tình_hình bằng cách xâm_lược Armenia Tuy_nhiên Corbulo từ_chối ông tuyên_bố rằng mình không có quyền để làm như_vậy và rằng một trong hai cách quân_đội đã kiệt_sức và khó có_thể tiến_hành chiến_dịch có hiệu_quả Cuối_cùng Paetus rút về Cappadocia còn Corbulo quay về Syria tại đây ông đã tiếp_đón các sứ_thần của Vologases người đã yêu_cầu ông dỡ bỏ cây cầu bắc qua sông Euphrates của mình Đổi lại Corbulo yêu_cầu người Parthia rút khỏi Armenia Vologases đã đồng_ý điều này và cả hai bên đều rút hết quân của họ một lần nữa để mặc cho Armenia trong tình_trạng vô_chủ nhưng trên thực_tế nó lại nằm dưới sự kiểm_soát của Parthia cho đến khi một đoàn sứ_thần Parthia có_thể du_hành đến Roma_Sự trở_lại của Corbulo và hiệp_ước hoà_bình Trong khi đó phần_lớn thành Roma dường_như đã không nhận_thức được tình_hình thực_tế tại Armenia Tacitus ghi lại một_cách gay_gắt rằng những vật kỷ_niệm chiến_công cho cuộc chiến_tranh với người Parthia và các khải_hoàn_môn đã được dựng lên ở trung_tâm của ngọn đồi Capitoline theo sắc_lệnh của viện nguyên_lão ngay cả lúc cuộc chiến_tranh vẫn chưa đi đến thời_điểm quyết_định Dù ảo_tưởng của giới lãnh_đạo La_Mã có như_thế_nào đi_chăng_nữa chúng đã tan_vỡ vào lúc phái_đoàn của Parthia đặt_chân đến Roma vào mùa xuân năm 63 Những yêu_cầu của họ cùng với việc chất_vấn các đội_trưởng đi theo họ ngay sau đó đã tiết_lộ cho Nero và viện nguyên_lão biết được quy_mô thực_sự của thảm_hoạ mà đã bị Paetus che_giấu trong những bản thông_báo của mình Tuy_nhiên theo lời của Tacitus người La_Mã đã quyết_định chấp_nhận một cuộc chiến_tranh nguy_hiểm hơn là một nền hoà_bình đáng hổ_thẹn Paetus đã bị triệu_hồi và Corbulo một lần nữa được giao cho phụ_trách chiến_dịch tiến_quân vào Armenia đặc_biệt là cùng với quyền tuyệt_đối mà trao cho ông_địa vị cao hơn tất_cả các thống_đốc khác và các vị vua chư_hầu ở phía đông Chức_vụ thống_đốc Syria của Corbulo sau đó được giao_phó cho Gaius_Cestius_Gallus_Corbulo đã sắp_xếp lại lực_lượng của mình ông cho rút hai quân_đoàn bại_trận và phải chịu sự nhục_nhã là IV Scythica cùng XII Fulminata về Syria để lại quân_đoàn X Fretensis bảo_vệ Cappadocia và đưa những cựu_binh của hai quân_đoàn III Gallica và VI Ferrata tới Melitene tại đây đội quân xâm_lược đã được tập_hợp Ông còn bổ_sung thêm quân_đoàn V Macedonica mà vẫn còn ở Pontus suốt năm trước và không bị ảnh_hưởng bởi thất_bại và cả quân_đoàn XV Apollinaris mới đến ngoài_ra còn có một số_lượng lớn quân trợ_chiến cùng với các đạo quân của những vị vua chư_hầu Sau khi quân_đội của ông vượt qua sông Euphrates và theo một con đường được Lucullus mở ra hơn một trăm_năm trước ông đã tiếp_đón các sứ_thần của cả Tiridates và Vologases_Với việc một lực_lượng lớn như_vậy đang tiến đến và nhận_thức được tài_năng cầm_quân của Corbulo cả hai vị vua nhà Arsaces đều đã phải lo_lắng đến việc đàm_phán Corbulo sau đó đã nhắc lại các điều_kiện cũ của La_Mã_Nếu_Tiridates chấp_nhận việc được trao vương_miện ở Roma thì sau đó chiến_tranh mới có_thể được ngăn_chặn Tiridates sẵn_sàng đồng_ý đàm_phán và Rhandeia địa_điểm diễn ra thất_bại của người La_Mã vào năm trước đó đã được thoả_thuận là một nơi gặp_gỡ Đối_với người Armenia nơi này được dự_định như một lời nhắc_nhở về sức_mạnh của họ trong khi Corbulo đồng_ý vì ông hy_vọng có_thể xoá đi ô_nhục trước đó bằng cách hoà_bình hoặc chiến_tranh Khi đó Corbulo giao cho con trai của Paetus vốn đang giữ chức_vụ là một legate dưới quyền ông phụ_trách một toán quân đi thu_thập hài_cốt của những người lính la Mã và đảm_bảo họ được chôn_cất Vào ngày thích_hợp cả Tiridates và Corbulo mỗi người mang theo 20 kỵ_binh đã tiến_hành cuộc gặp_mặt giữa hai bên Tiridates đã đồng_ý đến Roma để tìm_kiếm sự chấp_thuận của Nero cho ngôi vua của mình Vài ngày sau Tiridates đến trại La_Mã và như là để chứng_minh cho sự thần_phục của mình Tiridates đã đặt vương_miện của mình dưới chân của một bức tượng Nero đặt ở đó Kết_quả Năm 66 Tiridates đã đến Rôma để nhận vương_miện và đã được hoàng_đế Nero tiếp_đón một_cách xa_hoa Nero muốn nhân_dịp này chiếm được sự yêu_mến của quần_chúng Nero đã cho đóng_cửa đền Janus một điều chỉ có_thể được thực_hiện trong giai_đoạn hoà_bình trên khắp Đế_quốc La_Mã_Nero ăn_mừng hoà_bình này như là một thành_tựu lớn Ông được dân_chúng gọi imperator và đã tổ_chức một lễ khải_hoàn dù không chiếm được miếng đất nào và hoà_bình có được thức chất phản_ánh một sự thoả_hiệp hơn là một chiến_thắng thực_sự Vì mặc_dù La_Mã có_thể chiếm ưu_thế về mặt quân_sự ở Armenia nhưng về mặt chính_trị có_thể nói là họ đã thất_bại Họ không có lựa_chọn nào khác cho ngai vị Armenia ngoài một thành_viên của gia_tộc Arsaces hoàng_tộc Parthia_Do đó Armenia sẽ được cai_trị bởi triều_đại gốc Iran Và mặc_dù trên danh_nghĩa Armenia vẫn phục_tùng Rôma nhưng sự ảnh_hưởng của Parthia lại ngày_càng tăng Thế_hệ đời sau đã nhận_xét là Nero đã để mất Armenia Và mặc_dù Hoà_ước tại Rhandeia đã mở ra một thời_kỳ tương_đối yên_ổn trong suốt 50 năm tiếp đó Armenia vẫn tiếp_tục là một chủ_đề tranh_cãi giữa người La_Mã và người Parthia cũng như người Sassanid kế_nhiệm họ Tuy_nhiên trong ngắn_hạn cả hai phía vẫn giữ được hoà_bình mà Nero đã đạt được ngay cả khi phần_đông quân_đội phương Đông của La_Mã phải tham_gia vào việc dập tắt cuộc khởi_nghĩa Do Thái_Đối với Corbulo ông được Nero vinh_danh là người đã mang lại thành_công này Tuy_nhiên sự nổi_tiếng và ảnh_hưởng của ông trong quân_đội đã biến ông trở_thành đối_thủ tiềm_ẩn của Nero_Cùng với sự có_mặt của con rể ông là Lucius_Annius_Vinicianus trong một âm_mưu tạo phản Nero năm 66 Corbulo trở_thành nghi phạm trong mắt hoàng_đế Năm ông 67 tuổi trong khi đi đang đi nghỉ ở Hy_Lạp Nero ra_lệnh cho người bắt và hành_quyết ông khi nhận được tin này Corbulo đã tự_sát Cuộc_chiến không kết_quả này cũng đã chứng_minh cho người La_Mã rằng hệ_thống phòng_thủ ở phương Đông mà Augustus đã tạo nên đã không còn thích_hợp nữa Do_đó trong những năm tiếp_theo La_Mã đã bắt_đầu mở một cuộc tái tổ_chức lớn ở phía đông các vương_quốc chư_hầu Pontus và Colchis năm 64 sau Công_nguyên Cilicia_Commagene và Tiểu_Armenia năm 72 sau Công_nguyên đã được sáp_nhập vào là La_Mã số_lượng quân_đoàn trong khu_vực tăng lên và sự hiện_diện của La_Mã ở các nước chư_hầu Iberia và Albania đã được củng_cố với mục_tiêu bao_vây chiến_lược Armenia Sự kiểm_soát trực_tiếp của La_Mã đã được mở_rộng ra dọc toàn_bộ sông Euphrates đặt nền_móng cho limes phương đông vốn sẽ tồn_tại cho đến cuộc chinh_phục của người Hồi_giáo vào thế_kỷ thứ 7 Nguồn Nguồn chính BULLET Tacitus_Annales_BULLET_Cassius Dio_Historia_Romana_Loeb Classical_Library edition 1925
Chiến_tranh La Mã-Parthia ( Năm 58-63 )