Trận phòng_thủ vùng mỏ Adzhimushkay_Trận phòng_thủ vùng mỏ Adzhimushkay là một trận đánh diễn ra giữa Hồng_quân Liên_Xô và quân_đội Đức Quốc xã kéo_dài từ ngày 16 tháng 5 đến ngày 30 tháng 10 năm 1942 Sau khi Phương_diện_quân Krym của Liên_Xô bị thiệt_hại nặng_nề trong Chiến_dịch Săn đại_bàng của Quân_đội Đức Quốc xã tháng 5 năm 1942 và bị đánh_bật sang bán_đảo Taman khoảng 13 000 quân của các tập_đoàn_quân 47 51 thuộc Phương_diện_quân Krym do đại_tá Pavel_Maksimovich_Yagunov chỉ_huy và du_kích Liên_Xô đã bị quân Đức bao_vây tại mỏ đá Adzhimushkay_Trong 5 tháng sau đó quân Đức và Romania đã tiến_hành nhiều chiến_dịch tảo_thanh nhằm tiêu_diệt đạo quân đồn_trú cứng_đầu Vấp phải sức kháng_cự của một_số đông quân_chính quy và du_kích Liên_Xô phòng_thủ trong địa_hình phức_tạp có nhiều hầm_mỏ chằng_chịt kết_nối với nhau quân Đức và Romania đã chịu nhiều thiệt_hại Một_số đội du_kích hoạt_động ngầm của Liên_Xô ở Krym cũng nhập vào đội quân này Nhờ những chuyến tiếp_tế ít_ỏi được các xuồng đổ_bộ và máy_bay PO 2 mang đến bằng cách thả dù đội quân trú_phòng ở Adzhimushkay đã đứng vững và chiến_đấu hơn 5 tháng Cuối tháng 10 năm 1942 quân Đức phải dùng đến nhiều chất_nổ mạnh phá sập các căn hầm và bơm khí độc vào hầm mới tiêu_diệt được họ Bối_cảnh Adzhimushkay là một làng nhỏ thuộc địa_phận thành_phố Kerch và cách thành_phố này 5 km về phía Tây_Gần ngôi làng này là mỏ đá cùng tên vốn là khu hầm mộ được hình_thành từ thời cổ_đại Từ năm 1983 khu hầm mộ này được sử_dụng cho các hoạt_động khai_thác đá và để lại nhiều căn hầm nối với nhau thành một hệ_thống phức_tạp Ngay từ khi Quân_đội Đức Quốc xã chiếm được bán_đảo Kerch lần thứ nhất vào mùa thu năm 1941 đã có những đội du_kích Liên_Xô ở Krym dựa vào hệ_thống hầm ngầm ở Adzhimushkay để chiến_đấu chống quân xâm_lược Ngày 15 tháng 5 năm 1942 trong tiến_trình chiến_dịch Săn đại_bàng 2 trung_đoàn của Sư_đoàn bộ_binh 46 Đức và Sư_đoàn bộ_binh 19 Romania đã bao_vây một cụm quân lớn của Tập_đoàn_quân 47 và Tập_đoàn_quân 51 Liên_Xô tại khu mỏ đá Adzhimushkay làng Buklganak và làng Adzhimushkay_Quân_Đức huy_động hoả_lực của pháo_binh xe_tăng và không_quân để tiêu_diệt cụm quân này nhưng họ vẫn tiếp_tục chiến_đấu Sau khi quân_đội Liên_Xô bị thiệt_hại nặng và phải rút_lui khỏi bán_đảo Kerch hơn 13 000 sĩ_quan và binh_sĩ Xô_Viết có tài_liệu đưa ra_quân số 15 000 người cùng một_số nhóm du_kích đã bị kẹt lại tại mỏ đá này sau khi hoàn_thành nhiệm_vụ cản hậu cho Phương_diện_quân Krym rút_lui Và từ cuối tháng 5 năm 1942 đội quân đồn_trú Liên_Xô bị kẹt lại này bắt_đầu tổ_chức tấn_công quân_đội Đức Quốc xã trong khi người Đức nghĩ rằng họ đã tảo_thanh toàn_bộ bán_đảo Kerch_Lực_lượng Quân_đội Đức Quốc xã Từ 15 tháng 5 đến 20 tháng 5 năm 1942 BULLET Sư_đoàn bộ_binh 28 BULLET Sư_đoàn bộ_binh 132 BULLET Sư_đoàn bộ_binh 170 Từ 21 tháng 5 đến 31 tháng 10 năm 1942 BULLET Sư_đoàn bộ_binh 46 Đức BULLET Sư_đoàn bộ_binh 19 Romania BULLET Tiểu_đoàn công_binh phá nổ BULLET Tiểu_đoàn công_binh hoá_học Chỉ_huy Trung_tướng Kurt_Himer đến 5 tháng 8 năm 1942 và Thiếu_tướng Ernst_Haccius_Quân_đội Liên_Xô_Tại khu_vực Adzhimushkay từ ngày 15 tháng 5 năm 1942 có các nhóm quân của các đơn_vị Liên_Xô bị lạc ngũ và bị vây BULLET Một phần Sư_đoàn kỵ_binh 72 BULLET Một phần Sư_đoàn bộ_binh 138 BULLET Một phần Sư_đoàn bộ_binh 157 BULLET Một phần Lữ_đoàn hải_quân_đánh_bộ 83 BULLET Một phần Trung_đoàn bộ_binh 276 NKVD BULLET Một phần Trung_đoàn biên_phòng 95 thuộc lực_lượng khu_vực biên_phòng Krym_BULLET_Trung đoàn quân dự_bị động_viên 1 thuộc Khu_vực phòng_thủ Krym_BULLET_Du kích Krym_Tổng quân_số khoảng 13 000 người có tài_liệu đưa ra_quân số 15 000 người Ngoài_ra tại khu mỏ này còn có hơn 7 000 dân_thường đến trú_ẩn lánh_nạn và được đưa ra hàng quân Đức sau trận tấn_công huỷ_diệt ngày 25 tháng 5 năm 1942 BULLET Chỉ_huy Đại_tá Pavel_Maksimovich_Yagunov_Sư đoàn_trưởng Sư_đoàn bộ_binh 138 BULLET Phó chỉ_huy Đại_tá Fyeodo_Alekseyevich_Verushkin nguyên tham_mưu_trưởng Sư_đoàn bộ_binh 320 đang bị L D Mekhlis giam_lỏng ở Kerch chờ ngày ra hầu toà Ông thay_thế P M Yagunov sau khi ông này tử_trận BULLET Chính_uỷ Chính_uỷ tiểu_đoàn bậc 1 Ivan_Pavlovich_Parakhin_BULLET Tham_mưu_trưởng Trung_tá Pavel_Efimovich_Sidorov_Diễn biến Cản hậu cho đại_quân rút_lui Ngày 13 tháng 5 năm 1942 trong cuộc rút_lui hỗn_loạn và vô_tổ_chức của Phương_diện_quân Krym khỏi bán_đảo Kerch trong thế vỡ trận Nguyên_soái S M Budyonny_Tổng tư_lệnh các mặt_trận hướng Tây_Nam đã yêu_cầu phải tổ_chức các trận đánh phản_kích tại khu_vực ngoại_ô phía Tây_Kerch để có_thể di_tản càng nhiều càng tốt quân_đội Liên_Xô khỏi Krym qua cảng Kerch và Mũi_Yenikale 4 trung_đoàn còn lại của Sư_đoàn bộ_binh 138 và Sư_đoàn kỵ_binh 72 được giao nhiệm_vụ trấn_giữ khu_vực mỏ đá Adzhimushkay và các làng làng Bulganak_Adzhimushkay_Sư đoàn bộ_binh 157 Trung_đoàn bộ_binh 276 NKVD Trung_đoàn biên_phòng 95 Trung_đoàn dự_bị động_viên 1 Krym chặn giữ đường ra mũi Yenikale_Ngày 14 tháng 5 quân Đức bắt_đầu tổ_chức các đợt tấn_công vào làng Adzhimushkay một mũi khác đánh vào làng Bulganak Trước cuộc tấn_công với quân_số áp_đảo của các sư_đoàn bộ_binh 132 170 Đức Sư_đoàn bộ_binh 138 Liên_Xô chỉ trụ lại được một ngày Sư_đoàn kỵ_binh 72 cũng phải rút về khu mỏ Bulganak nằm cạnh mỏ Adzhimushkay và dựa vào địa_hình núi đá để tổ_chức phòng_thủ cơ_động Sư_đoàn bộ_binh 157 giữ các điểm_cao 95 1 và 133 3 đã đánh lui cuộc tấn_công của xe_tăng Đức Họ dùng các chai xăng đốt cháy ba chiếc buộc quân Đức phải dừng cuộc tấn_công Quân Đức tiếp_tục tấn_công sang phía Đông_Ngày 18 tháng 5 Sư_đoàn bộ_binh 46 Đức đánh chiếm làng Zhukovka và ngọn hải_đăng ở Yanikale_Các trung_đoàn còn lại của Sư_đoàn 132 và một phần Sư_đoàn kỵ_binh 72 lúc này đã không còn một con ngựa sống_sót trấn_thủ khu_vực Adzhimushkay hoàn_toàn bị bao_vây trong khi những đơn_vị cuối_cùng của Phương_diện_quân Krym_Liên_Xô đã rút sang Taman theo ngả Mitridat phía nam vịnh Kerch_Dù trong tình_trạng bị phân_tán và mất hết các vũ_khí nặng nhưng đại_tá P M Yagunov vẫn tổ_chức phản_kích xuyên qua tuyến tấn_công giữa các sư_đoàn 46 Đức và 19 Romania để bắt liên_lạc với Sư_đoàn 157 lúc này đã cố giữ một dải đất hẹp ven bờ Yenikale_Ngày 20 tháng 5 khi Phương_diện_quân Krym đã rút hết sang Taman các sư_đoàn 132 và 157 vẫn nhận được mệnh_lệnh Giữ vị_trí cho đến khi có mệnh_lệnh tiếp_theo Ngày 21 rồi 22 trôi qua vẫn không có mệnh_lệnh nào được đưa đến Đại_tá P M Yagunov ra_lệnh cho các trung_đoàn của mình và Sư_đoàn 157 lúc này đã mất chỉ_huy quay trở_lại mỏ đá Adzhimushkay dựa vào địa_hình hiểm_trở để tiếp_tục chiến_đấu Ngày 23 tháng 5 các sư_đoàn 46 Đức và 19 Romania quay trở_lại bao_vây khu mỏ Adzhimushkay_Từ đây bắt_đầu cuộc phòng_thủ kéo_dài gần 170 ngày của đội quân trú_phòng Liên_Xô trước binh_lực áp_đảo của quân_đội Đức Quốc xã Chiến_dịch hơi_ngạt của quân_đội Đức và các trận phản_kích của quân_đội Liên_Xô_Quân_Đức không muốn tốn_kém thêm sinh_mạng để tiêu_diệt các nhóm quân Liên_Xô bị bao_vây tại Adzhimushkay_Ngày 23 tháng 5 một đơn_vị đặc_biệt của quân_đội Đức được di_chuyển bằng máy_bay từ Byelorussia đến Đó là Tiểu_đoàn công_binh đặc_biệt 88 chuyên về phá nổ và Tiểu_đoàn công_binh SS chuyên về hoá_chất thuộc Cụm tập_đoàn_quân Trung_tâm Chính các đơn_vị này đã tham_gia chiến_dịch tảo_thanh tại pháo_đài Brest từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7 năm 1941 Ngày 24 tháng 5 hai tiểu_đoàn này đã được chuyển bằng ô_tô đến khu_vực Adzhimushkay_Tướng_Kurt_Himer dùng loa phóng_thanh kêu_gọi nhóm binh_sĩ Liên_Xô hạ vũ_khí đầu_hàng sau khi cho họ biết rằng ngoài họ ra các đơn_vị Liên_Xô trên bán_đảo Kerch đã bị tiêu_diệt Đáp lại lời kêu_gọi của quân Đức là các loạt đạn súng bộ_binh từ tiểu_liên đến đại_liên bắn ra từ các khe núi đá các cửa hầm Tướng Kurt_Himer lệnh cho các loại súng_cối đại_bác khai_hoả yểm_hộ cho các toán công_binh Đức xông đến các cửa hầm Hơn 20 khẩu súng_phun_lửa đã quét sạch những người còn sống_sót ở các cửa hầm và ba khẩu pháo bắn lựu_đạn hơi_ngạt Nebelverfer 41 được triển_khai mỗi khẩu có 6 nòng Cuộc tấn_công đầu_tiên bằng hơi_ngạt và lửa của quân Đức không mấy hiệu_quả Các binh_sĩ Liên_Xô rút sâu vào trong các căn hầm đá Đến tối các toán quân Liên_Xô lại từ dưới mỏ đá chui lên tập_kích vào các tốp lính Đức đi tuần lẻ_tẻ Ngày 25 tháng 5 tướng Kurt_Himer thay_đổi chiến_thuật Ông ta cho công_binh Đức khoan từ 10 đến 20 lỗ xuyên qua các tầng đá vào các căn hầm ngầm và luồn những ống_xả hơi_ngạt qua đó Tại các cửa hầm những khẩu súng_phun_lửa vẫn tiếp_tục phát_hoả thiêu_đốt những người từ trong hầm chạy ra Trên cuốn nhật_ký đã cháy sém của Trung_tá A I Trofimenko được khai_quật năm 1967 vẫn còn đọc được những đoạn viết Ngày 26 tháng 5 các chỉ_huy Liên_Xô yêu_cầu tạm ngừng_bắn để phụ_nữ trẻ_em và người già ra hàng Quân Đức chấp_nhận yêu_cầu đó Ngày 27 tháng 5 công_binh phá nổ của quân Đức được điều đến chiến_trường Họ đánh sập các cửa hầm lớn và tiếp_tục bơm hơi_ngạt vào trong các căn hầm Sau một ngày không thấy có dấu_hiệu kháng_cự tướng Kurt_Himer cho rằng đã tiêu_diệt được đội quân trú_phòng cứng_đầu và chỉ để lại quanh khu mỏ mấy đội trắc vệ của bộ_binh Đức và kỵ_binh Romania Tuy_nhiên bất_chấp hơi_ngạt lửa và hoả_lực của quân Đức đội quân trú_phòng vẫn tồn_tại Những cuộc tập_kích ban_đêm của họ vào các vị_trí đóng quân của các đội tuần_tra Đức thậm_chí cả vào ngoại_ô Kerch đã làm cho quân Đức ở đây không_thể yên_ổn Trong quá_trình chiến_đấu đội quân trú_phòng đã chiếm được nhiều vũ_khí của quân Đức kể_cả vũ_khí cộng_đồng Theo báo_cáo số 2011 và 2012 của Sư_đoàn bộ_binh 46 Đức đến đầu tháng 6 năm 1942 nhóm trung_tâm của đội quân Liên_Xô ở mỏ đá Adzhimushkay đã có trong tay khoảng 1 700 súng_trường 5 khẩu đại_liên Maksim 6 trung_liên 30 tiểu_liên và khoảng 80 000 viên đạn Nhóm thứ hai nhỏ hơn ở Bulganak có 4 đại_liên Maksim 6 súng_cối 8 trung_liên và 25 tiểu_liên Quân Đức ước đoán tổng quân_số còn lại của đội quân này khoảng 3 500 người Do không nắm được bản_đồ đường_hầm và cấu_trúc của khu mỏ đá nên tướng Kurt_Himer không_thể hiểu được vì sao với một lượng chất_nổ và hơi_ngạt lớn như_thế mà đội quân trú_phòng này vẫn tồn_tại Ông ta đã trang_bị cho lính của mình lựu_đạn hơi_ngạt và trong các chuyến tuần_tra thỉnh_thoảng lính Đức lại quăng một quả lựu_đạn hơi_ngạt vào một cửa hầm nào đó Nhưng rồi lựu_đạn hơi_ngạt cũng chẳng còn nó đang trong giai_đoạn thử_nghiệm với số_lượng sản_xuất hạn_chế Tướng Kurt_Himer dùng chiến_thuật vây lỏng và khống_chế các nguồn nước với hy_vọng đội quân trú_phòng sẽ chết khát Đây là một chiến_thuật đỡ tốn_kém và hiệu_quả Lính bắn tỉa Đức nấp sau các tảng đá khống_chế các dòng suối các vũng nước tiêu_diệt bất_kỳ ai mon_men đến gần thứ chất_lỏng quý_hiếm đó Mỗi lần đi lấy nước quân trú_phòng tổ_chức rút thăm cho công_bằng và cử các toán quân đi yểm_hộ cho người lấy nước Và thường thì mỗi_một xô nước phải đổi bằng một xô máu Sau hơn 1 tháng quần nhau với quân Đức đạn được và lương_thực vơi cạn nước uống ngày_càng khan_hiếm Ngày 8 tháng 7 đại_tá P M Yagunov đánh bức_điện sau đây về đất_liền thông_qua máy liên_lạc vô_tuyến Hỡi mọi người Hỡi tất_cả các dân_tộc Xô_Viết Chúng_tôi là những chiến_sĩ phòng_thủ ở Kerch_Chúng tôi đang chết ngạt bởi khí độc đang chết dần chết mòn trong điều_kiện giam_hãm Nhưng chúng_tôi sẽ không lên đầu_hàng Đêm 8 rạng ngày 9 tháng 7 đội quân trú_phòng thu_thập tất_cả những người còn chiến_đấu được dù chỉ đủ sức để ném một quả lựu_đạn Lợi_dụng đêm_tối họ lên khỏi các căn hầm và tấn_công quân Đức mong đánh_đổi mạng sống của mình lấy càng nhiều sinh_lực đối_phương càng tốt Trong trận đánh đó đại_tá P M Yagunov đã tử_trận Thay_thế ông là phó chỉ_huy đội quân đại_tá F A Verushkin_Cùng ngày 9 tháng 7 quân_đội Đức Quốc xã chiếm_đóng Sevastopol_Trung tuần tháng 7 quân Đức quyết nhổ bằng được cái dằm Adzhimushkay trên ngón chân cái Kerch của bàn_chân Krym_Tuy nhiên đội quân trú_phòng đã liên_lạc được với những đội du_kích Liên_Xô hoạt_động ở Krym_Những đội du_kích này thường mở các trận tập_kích ngắn qua vòng_vây của quân Đức để chuyển thức_ăn nước uống đến cho toán quân trú_phòng và trở_thành đường_dây liên_lạc duy_nhất với bên ngoài của họ khi chiếc điện_đài cuối_cùng bị phá_huỷ Trong các trận chiến_đấu thương_vong của đội quân trú_phòng liên_tục tăng lên từ vài chục người đến hàng trăm người mỗi tuần Nhiều người bị_thương đã chết vì nhiễm_trùng trong điều_kiện hầu_như không có thuốc_men còn bông_băng thì được làm từ những áo_quần rách Sau khi P M Yagunov tử_trận quân Đức loan tin đã tiêu_diệt hết đội quân trú_phòng Nhưng sau ngày 9 tháng 7 đến đầu tháng 8 quân Đức vẫn tiếp_tục chịu thương_vong trong các trận phục_kích Du_kích Krym đã làm mọi cách để tiếp_tế cho đội quân trú_phòng họ mua thuốc từ thành_phố Kerch để tiếp_tế lên Adzhimushkay dù là ít_ỏi Ban_đêm những du_kích liều_mạng bò qua tuyến bao_vây của quân Đức để chuyển lương_thực đến Adzhimushkay_Tập đoàn quân 47 Liên_Xô tại Taman dù không_thể cứu được đội quân trú_phòng nhưng vẫn thông_qua du_kích Krym gửi đến cho họ một_ít vũ_khí đạn_dược và những nhu_yếu_phẩm cần_thiết Đổi lại đội quân trú_phòng cung_cấp cho du_kích chất_nổ thứ này luôn có sẵn trong các hầm_mỏ để họ thực_hiện các hoạt_động phá_hoại đối_với quân Đức Du_kích Krym cũng dẫn đường cho các chiến_binh mỏ đá vào thành_phố Kerch để mở các trận đánh bộc_phá vào các nhà_máy Đêm 5 tháng 8 năm 1942 trinh_sát của Tập_đoàn_quân 47 hoạt_động tại Krym báo_cáo về một vụ nổ lớn đã xảy ra tại nhà_máy Voykov_Cảnh sát và cơ_quan Gestapo_Đức mở cuộc truy_lùng những phần_tử Bolshevik ở Kerch_Nhiều du_kích đã bị bắt và bị quân Đức xử_giảo Thế nhưng những hoạt_động phá_hoại các cơ_sở kỹ_thuật hậu_cần của quân Đức tại Kerch vẫn không dừng lại Những người phòng_thủ cuối_cùng Tháng 9 năm 1942 do tình_thế bắt_buộc khi Tập_đoàn_quân xe_tăng 1 Đức tràn vào Bắc_Kavkaz_Tập đoàn quân 47 Liên_Xô buộc phải rút khỏi bán_đảo Taman_Đội quân trú_phòng Liên_Xô ở Adzhimushkay và cả các nhóm du_kích Liên_Xô hoạt_động ở Kerch mất nguồn cung_cấp vũ_khí và lương_thực thực_phẩm Kiệt_sức trong chiến_đấu dài ngày đội quân trú_phòng không còn hy_vọng vào một cuộc đổ_bộ nhanh_chóng của quân_đội Liên_Xô lên bán_đảo Họ quyết_định rời mỏ đá để lên mặt_đất cùng hoạt_động với các nhóm du_kích Krym_Nhưng họ không kịp thực_hiện ý_đồ đó Đúng thời_điểm này Hitler ra_lệnh cho tướng Erwin_Jaenecke bằng mọi cách phải làm sạch Krym để bảo_đảm an_toàn cho các tướng_lĩnh và quan_chức cao_cấp Đức Quốc xã đến đó nghỉ_dưỡng Cuối tháng 9 quân Đức dùng một khối_lượng lớn bộc_phá đánh sập nhiều cửa hầm chôn sống hàng trăm sĩ_quan binh_sĩ Liên_Xô đang trú_ẩn trong hầm Trong cả tháng 10 quân Đức tiếp_tục thực_hiện các vụ nổ chia_cắt các đường_hầm thành những căn hầm biệt_lập không liên_lạc được với nhau và tiêu_diệt đội quân trú_phòng Liên_Xô từng nhóm một Đêm 29 rạng ngày 30 tháng 10 trong một cố_gắng cuối_cùng để thoát khỏi vòng_vây nhóm chiến_đấu cuối_cùng do trung_tá G M Burmin chỉ_huy gồm 52 người đã bị quân Đức vây bắt Các chính_uỷ tiểu_đoàn I P Parakhin_F_I_Khramov và hai sĩ_quan NKVD bị quân Đức xử bắn ngay tại_chỗ Các báo_cáo của Sư_đoàn 46 Đức xác_nhận trong trận chiến_đấu cuối_cùng này 2 sĩ_quan Đức và 8 lính Romania đã thiệt_mạng Sau gần 170 ngày_đêm trú_ẩn dưới lòng đất và đơn_độc chiến_đấu với quân Đức đội quân trú_phòng Adzhimushkay đã đi vào cõi bất_tử Kết_quả và ảnh_hưởng Kết_quả Theo báo_cáo của Sư_đoàn bộ_binh 46 Đức có khoảng hơn 10 000 quân trú_phòng Liên_Xô đã bỏ_mạng trong các chiến_dịch tảo_thanh tại khu_vực mỏ đá Adzhimushkay_Bulganak hơn 2 500 người bị bắt trong các trận đánh và phần_lớn trong số này đã chết tại các bệnh_viện gần 1 000 người bị đày đi các trại_tập_trung Holocaust_Ảnh hưởng Trong một thời_gian dài lịch_sử Liên_Xô không hề đề_cập đến các trận chiến_đấu của một đội quân tương_đương một sư_đoàn Liên_Xô chiến_đấu trong vòng_vây của quân Đức tại Adzhimushkay_Giống như đội quân trú_phòng Liên_Xô ở pháo_đài Brest nó gần như bị lịch_sử lãng_quên trong một thời_gian dài Mãi đến thập_niên 1960 các tài_liệu tác_phẩm văn_học nghệ_thuật nói về nó mới dần_dần xuất_hiện Vào năm 1966 trong những hầm ngầm của mỏ đá này một bảo_tàng về trận đánh được khai_trương Năm 1967 lần đầu_tiên một Lễ kỷ_niệm đội quân trú_phòng Adzhimushkay được tổ_chức tại Kerch_Năm 1975 Nhà_xuất_bản Thanh_niên Cận_vệ Молодая гвардия đã cho ấn_hành một tác_phẩm của V Kondratyeva tên là Những anh_hùng ở Adzhimushkay_Câu chuyện về sự dũng_cảm của những người đồn_trú dưới hầm Герои_Аджимушкая_Рассказы о мужестве подземного гарнизона Đến năm 1982 khu phức_hợp tưởng_niệm Mỏ đá Adzhimushkay đã được hoàn_thành Hiện_nay những nhà_nghiên_cứu vẫn tiếp_tục công_tác khai_quật ở Adzhimushkay nhằm tìm_kiếm những liệt_sĩ còn nằm lại trong đó và hoàn_tất những chỗ khuyết trong bức tranh bi_tráng về gần 13 nghìn binh_sĩ Liên_Xô đã ngã xuống tại đây Và đến nay vẫn còn những điều đáng buồn cho số_phận của cuộc phòng_thủ bi_tráng này Năm 2007 tròn 65 năm kỷ_niệm cuộc phòng_thủ Adzhimushkay tổng_thống Ukraina Viktor_Andriyovych_Yushchenko nay đã là cựu tổng_thống khi đến thăm Krym đã không đặt dù chỉ một bông hoa lên mộ những chiến_sĩ cảm_tử ở Adzhimushkay_Giới sử_học Nga gần đây đã coi cuộc phòng_thủ của quân_đội Liên_Xô tại Adzhimushkay là một Brest ở Kerch_Hiện nay Hội những cựu_chiến_binh Adzhimushkay của tỉnh Krym_Ukraina đã bắt liên_lạc được với hơn 120 cựu_chiến_binh Xô_Viết đã chiến_đấu tại Adzhimushkay hoặc gia_đình họ ở khắp các nước cộng_hoà thuộc SNG Phần_lớn họ đều bị quân Đức bắt trong tháng 5 tháng 6 năm 1942 và đến nay chỉ hơn 40 người còn sống khi đã ở tuổi xấp_xỉ 90 Chiến_binh nhỏ_tuổi nhất ở khu phòng_thủ Adzhimushkay cậu bé Mikhail_Pavlovich_Radchenko đã ra đi ở tuổi 15 hồi tháng 7 năm 1942 vì đói và rét Vũ_khí_hoá_học hai thành_phần được quân_đội Đức Quốc xã thử_nghiệm tại Adzhimushkay_Theo mô_tả của hạ_sĩ SS M G Rankel thuộc Tiểu_đoàn công_binh đặc_nhiệm 88 có sự xác_nhận của trung_uý SS Herman_Freylikh đội_trưởng đội công_binh đặc_nhiệm SS cả hai đều bị quân_đội Liên_Xô bắt năm 1945 thì những quả đạn hơi_ngạt mà quân_đội Đức Quốc xã sử_dụng ở Adzhimushkay là một trong những loại vũ_khí_hoá_học hai thành_phần đầu_tiên xuất_hiện trên thế_giới Ngoài lượng thuốc cháy để khai_hoả hỗn_hợp nó gồm hai thành_phần chính là bột Oxit_Kẽm và muối Chloride_Hydro_Carbon_Trong điều_kiện bình_thường đây là hai chất_rắn không phát_huy độc_tố Nhưng khi hai chất này bị trộn lẫn với nhau và đốt cháy nó sinh ra một lượng khí Clo rất lớn và phát_huy độc_tố trong không_khí gây tổn_hại nghiêm_trọng cho các phế_nang ở phổi gây xuất_huyết đường hô_hấp và thường làm những người hít phải nó chết ngay trong vòng vài phút Nhật_ký của Tổng_tham_mưu_trưởng quân_đội Đức Quốc xã Franz_Halder ngày 13 tháng 6 năm 1942 ghi_nhận bản báo_cáo của tướng Okshner về sự tham_gia của lực_lượng hoá_học trong các chiến_dịch tảo_thanh tại Kerch_Tuy nhiên do phía Liên_Xô khi đó mới chỉ có nhân chứng mà chưa_thể tiến_hành các xét_nghiệm hoá_học để chứng_minh có sự tồn_tại của các chất này trên khu_vực mỏ đá Adzhimushkay cũng như trên thi_thể các nạn_nhân được khai_quật nên Toà_án xét_xử tội_phạm_chiến_tranh ở Nuremberg năm 1947 đã bỏ_qua sự_kiện này Các cuộc xét_nghiệm tỷ_mỷ được tiến_hành năm 1971 của các nhà_khoa_học Liên_Xô_V_Istratov I I Demidenko_G_N_Knyazev G N Aleksandrov đối_với các mảnh lựu_đạn Đức còn sót lại tại khu_vực Adzhimushkay đã chứng_minh được sự tồn_tại của các hợp_chất độc_hại này Một quả lựu_đạn hơi_ngạt của Đức từng sử_dụng tại đây cũng đã được cựu hạ_sĩ D Bolfik của Tiểu_đoàn Pirkgauzr_Đơn vị hoá_chất đặc_nhiệm SS cung_cấp cho Bảo_tàng Adzhimushkay và các xét_nghiệm quả lựu_đạn này cũng chứng_minh có các hợp_chất Oxit_Kẽm và Chloride_Hydro_Carbon_Tham khảo BULLET Đại_Bách khoa toàn thư Xô_Viết BULLET V Abramov_The_Crimean_Catastrophe 1942 Eksmo 2006 ISBN 5 699 15686 0 BULLET http info crimea portal gov ua BULLET http travel kyiv org crimea BULLET Axis_History_Forum_Index WW2 in Eastern_Europe_Heroic_Defense of the Adzhimushkai_Quarry in 1942 BULLET Архив подземного гарнизона Из цикла программы Искатели_Первый канал 2006 Liên_kết ngoài BULLET Giới_thiệu bộ phim_tài_liệu truyền_hình về trận phòng_thủ Adzhimushkay_BULLET Giới_thiệu bộ tranh Adzhimushkay 1942 của hoạ_sĩ Nikolai_Yakovlevich_Buth_BULLET Hình_ảnh diễn lại cuộc_chiến tại Adzhimushkay với chủ_đề Cái giếng và sự sống tại Lễ kỷ_niệm 70 năm cuộc phòng_thủ Adzhimushkay 1942 2012 BULLET Triển_lãm Hồi_tưởng về Phương_diện_quân Krym được mở tại khu tưởng_niệm Adzhimushkay_BULLET_Loạt bài về cuộc phòng_thủ mỏ đá Adzhimushkay trên trang_web Những thành_phố anh_hùng của Biển Đen_BULLET_Phim tư_liệu về cuộc phòng_thủ Adzhimushkay
Trận phòng_thủ vùng mỏ Adzhimushkay