Zingiber parishii Zingiber parishii là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Joseph_Dalton_Hooker miêu_tả khoa_học đầu_tiên năm 1873 Tên gọi thông_thường tại Sakon_Nakhon là ข_งภ_พาน khing phu phan tại Louangphabang là ຂງ_ປາ khing pa nghĩa_là gừng dại Mẫu định_danh Mẫu định_danh BULLET Z parishii subsp parishii nguyên chủng cây_trồng tại Vườn_Thực vật Hoàng_gia tại Kew do giáo_sĩ Charles_Samuel_Pollock_Parish 1822 1897 thu_thập ở toạ_độ khoảng Moulmein nay là Mawlamyine thủ_phủ bang Mon ở đông nam Myanmar khoảng năm 1861 cây_trồng nở hoa năm 1862 và 1872 Holotype là hình_vẽ tại tab 6019 minh_hoạ trong hộp thông_tin bài này BULLET Z parishii subsp phuphanense Triboun_P_Kantachote_C 3323 thu_thập ngày 11 tháng 6 năm 2002 toạ_độ Vườn_quốc_gia Phu_Phan tỉnh Sakon_Nakhon ở đông bắc Thái_Lan Mẫu holotype lưu_giữ tại Văn_phòng Bảo_tồn Các chủng Thực_vật ở Băng Cốc_BK các isotype lưu_giữ tại Đại_học Aarhus_AAU và Đại_học Khon_Kaen_KKU_Từ nguyên Tính từ định_danh parishii là để vinh_danh Charles_Samuel_Pollock_Parish người đầu_tiên phát_hiện ra loài này và gửi thân rễ về cho Joseph_Dalton_Hooker để trồng tại Kew Phân loại Baker 1892 và Schumann 1904 xếp Z parishii trong tổ Lampugium_Lampuzium tổ Zingiber_Năm 2014 Pramote và Kai_Larsen mô_tả bổ_sung phân loài Zingiber parishii subsp phuphanense từ_mẫu thu_thập tại Vườn_quốc_gia Phu_Phan tỉnh Sakon_Nakhon ở đông bắc Thái_Lan Phân loài này phổ_biến ở Lào Phân_bố Loài này có tại Myanmar Thái_Lan và Lào Phân_bố theo từng phân loài như sau BULLET Z parishii subsp parishii Myanmar Thái_Lan BULLET Z parishii subsp phuphanense Myanmar Thái_Lan Lào Mọc trong rừng lá sớm rụng hỗn_hợp chân đồi đá_vôi rừng khộp xen tre nứa các khu_vực thưa cây ven bìa rừng trên đất_sét pha đất_đá granit ở cao_độ 150 820 m Mô_tả Rễ mọc thành chùm trên thân rễ bò lan Gần như hoàn_toàn nhẵn_nhụi Thân lá thanh_mảnh cao 90 cm mập cỡ lông thiên_nga gần hình_trụ Bẹ lá thon búp măng nhẵn_nhụi ngắn màu xanh lục các tai tù Lưỡi bẹ dạng màng 2 thuỳ dài 8 mm Phiến_lá 10 17 2 5 3 8 cm hình elip thuôn dài tới hình mác nhọn mặt trên xanh lục sẫm mặt dưới nhạt màu hơn và thưa lông_tơ áp ép đỉnh nhọn hoặc nhọn thon đáy thuôn tròn và có tai rất ngắn thu nhỏ thành cuống lá ngắn và hẹp Cán hoa mập cao 7 5 10 cm có bẹ bao bẹ bao màu xanh lục thuôn dài tù có sọc có gờ tù Cành hoa bông thóc 9 15 3 5 cm hình_trụ gần hình chuỳ rộng đầu Lá_bắc tới 20 thẳng_đứng hở xếp lợp chặt hình trứng ngược rộng tới gần hình_tròn 2 2 5 cm dạng nắp tù hoặc rộng đầu hoặc cắt cụt hoặc nhọn đột_ngột tù màu xanh lục tới xanh lục ánh vàng mép rộng màu đỏ tươi cuộn trong Hoa dài 2 5 cm màu vàng rơm nhạt Bao_hoa ngoài đài_hoa hình ống dài 1 8 1 9 cm tù 3 thuỳ ngắn thuôn tròn khoảng 2 lần ngắn hơn bao_hoa trong tràng hoa Ống tràng thanh_mảnh màu trắng dài 3 3 7 cm các thuỳ màu trắng hơi ngắn hơn ống tràng thuỳ tràng lưng thẳng thuôn dài từ tù tới gần nhọn cong hình cung dạng nắp thuỳ bên ngoài dài hơn thẳng thuôn dài gần nhọn uốn ngược thuỳ bên trong ngắn hơn thuôn dài rộng tù thuôn tròn hay cắt cụt ở đỉnh Cánh môi hình trứng ngược 2 cm tù màu vàng khảm vuông hình mắt lưới là các gân nhạt màu tía sẫm tới tía nâu các nhị lép bên thẳng tù dài không quá 2 mm Nhị màu vàng nhạt dài gần bằng cánh môi chúi xuống Bao_phấn từ thẳng thuôn dài tới hình mác mỏ hình dùi thẳng_đứng nhọn thon các ngăn dài bằng nhau Bầu nhuỵ ngắn Đầu nhuỵ 2 thuỳ nhỏ có lông rung Phân loài phuphanense Thân lá cao 0 9 1 1 m với 17 21 lá 3 5 bẹ lá các bẹ phía dưới màu đỏ ánh xanh lục sẫm phiến_lá tiêu giảm các bẹ phía trên màu xah lục và có lông gần lưỡi bẹ Phiến la thẳng 20 32 1 8 2 6 3 cm đỉnh nhọn thon dài mặt trên nhẵn_nhụi mặt dưới có lông_tơ Cuống lá dài 5 mm màu xanh lục sáng Lưỡi bẹ 2 thuỳ các thuỳ thuôn tròn 4 5 mm màu xanh lục sáng trong mờ mép đỉnh có lông rung Cụm hoa 1 2 thẳng_đứng từ gốc chồi lá Cuống cụm hoa dài 6 9 15 cm với 4 6 9 bẹ đỉnh thuôn tròn Cành hoa bông thóc hình trứng ngược 4 9 2 5 4 cm đỉnh tù Lá_bắc hình trứng ngược tới gần tròn 3 5 4 2 9 3 7 cm đỉnh tù uốn ngược chóp có lông rung màu xanh lục ánh vàng có lông_tơ ở mặt trên nhẵn_nhụi gần đáy dạng màng dọc theo mép Lá_bắc con 2 8 3 0 1 7 1 8 cm có lông_tơ cả hai mặt Đài_hoa dài 1 3 1 5 cm ống đài ngắn các thuỳ 8 9 7 mm đỉnh 3 răng chóp có lông rung đáy có lông_tơ Tràng hoa_màu kem dài 6 cm ống tràng dài 3 0 3 2 cm thuỳ tràng lưng 2 7 3 2 1 1 3 cm các thuỳ tràng bên 2 5 2 7 3 0 6 cm Cánh môi màu kem tới vàng nhạt thuỳ giữa hình trứng tới thuôn dài 1 5 1 7 1 2 1 5 cm đỉnh tù với các mảng màu hay sọc màu từ tía sẫm tới lam ánh tía nhỏ và thưa_thớt ở đáy các thuỳ bên bằng nhau hoặc hơi không bằng nhau 7 10 6 8 mm Bao_phấn 1 2 1 3 0 4 cm chỉ nhị dài 5 mm phần_phụ dài 1 9 cm màu kem Bầu nhuỵ 5 5 mm có lông nhung Noãn 18 25 mỗi ngăn Quả không rõ Ra hoa tháng 6 9 Hoa nở buổi chiều Nó được phân_biệt với nguyên chủng ở chỗ cánh môi màu từ kem tới vàng nhạt chỉ với các mảng màu sọc màu từ tía sẫm tới lam ánh tía nhỏ và thưa_thớt ở đáy so với các đốm lốm_đốm phủ khắp mặt cánh môi ở nguyên chủng Sử_dụng Tại Lào lá non và cụm hoa non được người_dân địa_phương ưa_chuộng vì mùi dễ_chịu và được dùng làm rau Lá non nấu với măng chua và cá sông Mê_Kông_Các cụm hoa non được luộc hoặc rán và ăn với salad thịt băm trộn gia_vị Nó thỉnh_thoảng được trồng trong vườn Thân rễ được sử_dụng để chữa bệnh dạ_dày
Zingiber parishii