Người Mã_Lai_Người_Mã Lai hay Người Malay chữ Jawi_ملايو là một dân_tộc Nam_Đảo nói Tiếng Mã_Lai chủ_yếu sinh_sống trên bán_đảo Mã_Lai cùng các khu_vực ven biển phía đông_đảo Sumatra các khu_vực cực nam của Thái_Lan bờ biển phía nam Myanma quốc_đảo Singapore các khu_vực ven biển của đảo Borneo bao_gồm cả Brunei Tây_Kalimantan vùng ven biển Sarawak và Sabah cùng các đảo nhỏ nằm giữa các khu_vực này tập_hợp lại thành Alam_Melayu_Các khu_vực cư_trú chủ_yếu của người Mã_Lai ngày_nay là một phần lãnh_thổ của nhiều quốc_gia khác nhau Malaysia miền Tây_Indonesia_Singapore_Brunei miền cực Nam_Myanma và miền Nam_Thái_Lan_Về mặt lịch_sử người Mã_Lai là hậu_duệ từ một_số nhóm người có liên_hệ về mặt di_truyền những nhóm người này phần_lớn theo thuyết vật linh Phật_giáo hoặc Ấn_Độ_giáo những người Nam_Đảo và người Môn_Khmer_Orang_Laut Orang_Asli người Chăm người Kedah cổ người Langkasuka người Tambralinga người Gangga_Negara người Kelantan cổ người Srivijaya người Brunei cổ các nhóm Batak người Dayak và các bộ_tộc khác nhau sinh_sống trong thế_giới Mã_Lai_Thời hoàng_kim của các vương_quốc Hồi_giáo Mã_Lai bắt_đầu từ thế_kỷ XV việc xây_dựng bản_sắc chung đã giúp liên_kết người Mã_Lai với nhau bản_sắc chung đó là ngôn_ngữ với các biến_thể và phương_ngữ Hồi_giáo và văn_hoá của họ Các cộng_đồng hải_ngoại hoạt_động thương_mại của các vương_quốc này đã đem đến nhiều vùng tại Đông_Nam_Á hải_đảo làn_sóng Hồi_giáo_hoá và Mã_Lai_hoá với quy_mô lớn Do tính_chất dễ thay_đổi và sự đồng_hoá của những người nhập_cư sau_này những người đến từ các phần khác nhau tại quần_đảo văn_hoá Mã_Lai đã hấp_thụ rất nhiều đặc_điểm văn_hoá của các dân_tộc khác chẳng_hạn như văn_hoá của người Minangkabau_Aceh và ở mức_độ nhất_định là từ người Java tuy_nhiên văn_hoá Mã_Lai có điểm khác_biệt vì nó có tính Hồi_giáo mạnh hơn văn_hoá Java một nền văn_hoá có tính_chất đa tôn_giáo hơn Từ nguyên Tên gọi Melayu được dùng để chỉ một dân_tộc riêng_biệt được cho là mở_rộng phạm_vi khi Vương_quốc Malacca trở_thành một cường_quốc trong khu_vực vào thế_kỷ XV Tên gọi này được sử_dụng để mô_tả đặc_tính văn_hoá của người Mã_Lai khác với các văn_hoá ngoại_quốc trong khu_vực đáng chú_ý là văn_hoá của người Java và người Thái Trước thế_kỷ XV có_thể nghe thấy các thuật_ngữ và các biến_thể khác trong các tư_liệu nước_ngoài và bản_địa để đề_cập đến các vương_quốc trong lịch_sử hay các bộ_phận địa_lý của quần_đảo Mã_Lai_BULLET_Malayadvipa xuất_hiện trong chương 48 Vayu_Purana_Nó có nghĩa là lục_địa đảo núi và được mô_tả là một trong các tỉnh của quần_đảo phía Đông thần_thoại đầy vàng và bạc Một_số học_giả coi thuật_ngữ này tương_đương với Sumatra song một_vài học_giả Ấn_Độ cho rằng thuật_ngữ này nói đến bán_đảo Mã_Lai đồi_núi hơn còn Sumatra có liên_hệ chính_xác hơn với Suvarnadvipa_BULLET_Maleu kolon xuất_hiện trong tác_phẩm Geographia của Ptolemaeus_Từ này được cho là có nguồn_gốc từ thuật_ngữ tiếng Phạn malayakolam hay malaikurram đề_cập đến một bộ_phận địa_lý của bán_đảo Mã_Lai_BULLET_Mạt La_Du_末羅遊_Nghĩa Tịnh đề_cập đến ông là người đã đến viếng_thăm quần_đảo Mã_Lai trong các năm 688 695 Vương_quốc Mạt_La_Du nằm cách 15 đi thuyền từ Cự_Cảng_巨港_Palembang kinh_đô của Thất_Lợi_Phật_Thệ 室利佛逝_Srivijaya_Cũng mất 15 ngày đi thuyền để đến Ka_Cha_Kedah từ Mạt_La_Du do_đó Mạt_La_Du có_thể nằm ở nửa đường trên quãng đưỡng đường giữa hai địa_điểm trên Một thuyết phổ_biến thì liên_hệ Mạt_La_Du với Jambi tại Sumatra tuy_nhiên vị_trí địa_lý của Jambi mâu_thuẫn với mô_tả của Nghĩa Tịnh về nửa đường đi thuyền giữa Kedah và Palembang_Đến thời Nhà Nguyên 1271 1368 và Nhà Minh 1368 1644 từ Mạt_La_Du được đề_cập đến thường_xuyên trong các văn_bản lịch_sử để đề_cập đến một quốc_gia ở gần Nam_Hải_Các thuật_ngữ khác được sử_dụng là Mộc_Lạt_Do_木剌由 Ma_Lý_Dữ_Nhi 麻里予兒_Vu_Lai_Do 巫来由 tồn_tại trong bản ghi_chép của nhà_sư Huyền_Trang và Vô_Lai_Do_無来由 BULLET Malaiur được ghi trên bức tường phía nam của đền Brihadeeswarar_Nó mô_tả về một vương_quốc có một ngọn núi vững_chắc phục_vụ cho sự phòng_vệ của nó tại bán_đảo Mã_Lai đã thất_thủ trước những kẻ xâm_lược Chola trong chiến_dịch của Rajendra_Chola_I vào thế_kỷ XI BULLET Bhūmi_Mālayu nghĩa_là Vùng_đất của Malayu một bản dịch của Slamet_Muljana từ câu khắc Padang_Roco có niên_đại từ năm 1286 Thuật_ngữ này có liên_hệ với vương_quốc Dharmasraya_BULLET_Ma_Lý Dữ_Nhi_麻里予兒 được ghi trong thư_tịch của Nhà Nguyên đề_cập đến một quốc_gia trên bán_đảo Mã_Lai phải đối_mặt với sự bành_trướng về phía nam của vương_quốc Sukhothai dưới thời_gian trị_vì của Ram_Khamhaeng_Thư_tịch viết tình_trạng thù_địch diễn ra giữa Xiêm_La và Ma_Lý_Dữ_Nhi bao_gồm việc hai bên giết_hại lẫn nhau Để đáp lại hành_động của Sukhothai một sứ_giả Trung_Quốc đã đến triều_đình của Ram_Khamhaeng vào năm 1295 và mang theo một chiếu_chỉ Giữ lấy lời hứa của nhà_ngươi và không làm điều sai_trái với Ma_Lý_Dữ_Nhi BULLET Malauir trong ghi_chép của Marco_Polo là một vương_quốc nằm trên bán_đảo Mã_Lai có_thể tương_tự như quốc_gia được đề_cập đến trong thư_tịch Nhà Nguyên BULLET Malayapura có nghĩa là thành_phố Malaya hay vương_quốc Malaya được ghi trong câu khắc Amoghapasa có niên_đại từ năm 1347 Thuật_ngữ được Adityawarman sử_dụng để đề_cập đến Dharmasraya_BULLET_Sungai_Melayu nghĩa_là sông Melayu được đề_cập trong Biên_niên_sử Mã_Lai khi nói đến một con sông tại Sumatra_Đến đây bây_giờ là câu_chuyện về một thành_phố được gọi là Palembang trong vùng_đất Andelas_Cai trị nó là Demang_Lebar_Daun một hậu_duệ của Raja_Shulan và nó có một con sông tên là Muara_Tatang_Trên vùng thượng_du của Muara_Tatang là một con sông gọi là Melayu và trên sông có một ngọn đồi gọi là Si_Guntang_Mahameru_Những giải_thích hợp_lý khác về nguồn_gốc của tên gọi đã được xác_định trong các ngôn_ngữ khác như từ malaiyur trong tiếng Tamil được sử_dụng để chỉ khu_vực đồi_núi nơi nền văn_minh Kadaram được xây_dựng nên tại Kedah ngày_nay hoặc từ mlayu chạy trong tiếng Java bắt_nguồn từ mlaku đi bộ hoặc đi_lại hoặc trong thuật_ngữ Mã_Lai melaju tăng_tốc đều_đặn để chỉ tính_chất lưu_động và di_trú cao của người_dân của nó tuy_nhiên các đề_xuất này vẫn là sự tin_tưởng địa_phương và không có bằng_chứng chứng_thực Trong thời_gian người châu_Âu thuộc địa_hoá khu_vực từ Malay được đưa vào tiếng Anh thông_qua tiếng Hà_Lan Malayo và bản_thân từ này lại có nguồn_gốc từ tiếng Bồ_Đào_Nha Malaio và có nguồn_gốc từ tiếng Mã_Lai_Melayu_Từ Mã_Lai trong tiếng Việt bắt_nguồn từ tiếng Trung do người Trung_Quốc phiên_âm tên nước Malaysia thành Mã_Lai_Tây_Á 马来西亚_Mǎláixīyà_Lịch sử Người Mã_Lai nguyên_thuỷ Cũng được biết đến với tên gọi Melayu asli người Mã_Lai thổ_dân hay Melayu purba người Mã_Lai cổ người Mã_Lai nguyên_thuỷ có nguồn_gốc Nam_Đảo và được cho là đã di_cư đến quần_đảo Mã_Lai trong các đợt nhập_cư kéo_dài từ năm 2500 đến 1500 TCN The_Encyclopedia of Malaysia Early_History đã chỉ ra tổng_cộng ba giả_thuyết về nguồn_gốc của người Mã_Lai_BULLET_Thuyết Vân_Nam di_cư theo sông Mê_Kông công_bố năm 1889 thuyết người Mã_Lai nguyên_thuỷ có nguồn_gốc từ Vân_Nam được R H Geldern_J_H_C Kern_J_R_Foster J R Logen_Slamet_Muljana và Asmah_Haji_Omar ủng_hộ Các bằng_chứng khác hỗ_trợ cho thuyết này bao_gồm các công_cụ bằng đá ở quần_đảo Mã_Lai tương_tự như các công_cụ tại Trung_Á nét tương_đồng giữa các phong_tục Mã_Lai và các phong_tục Assam và thực_tế là tiếng Mã_Lai tiếng Khmer là các ngôn_ngữ có quan_hệ họ_hàng do người Khmer có nguồn_gốc từ nguồn của sông Mê_Kông_BULLET_Thuyết New_Guinea công_bố năm 1965 những người Mã_Lai nguyên_thuỷ được cho là các thuỷ_thủ có kiến_thức về hải_dương_học và sở_hữu các kỹ_năng nông_nghiệp Họ di_chuyển xung_quanh từ đảo này sang đảo khác trong khoảng_cách rất xa giữa New_Zealand và Madagascar ngày_nay và họ phục_vụ trong vai_trò là hoa_tiêu thuỷ_thủ và lao_động chân_tay cho các thương_nhân Ấn_Độ Ả_Rập_Ba_Tư và Trung_Hoa trong gần 2000 năm Trong những năm đó họ đã định_cư tại nhiều địa_điểm khác nhau và tiếp_nhận các văn_hoá và tôn_giáo khác nhau BULLET Thuyết_Đài_Loan công_bố năm 1997 một nhóm người nào đó ở miền Nam Trung_Quốc đã di_cư vào 6 000 năm trước một_số di_chuyển đến Đài_Loan thổ_dân Đài_Loan hiện_nay là hậu_duệ của họ sau đó đến Philippines rồi Borneo khoảng 4 500 năm trước tức người Dayak và các nhóm khác ngày_nay Những người cổ này cũng phân_chia với một_số tiến về Sulawesi và những người khác tiến đến Java và Sumatra_Cuộc di_cư đến bán_đảo Mã_Lai là từ khoảng 3 000 năm trước Một phân nhóm từ Borneo đã di_chuyển đến Chăm_Pa ở miền trung Việt_Nam ngày_nay khoảng 4 500 năm trước Cũng có các vết_tích của việc những người thuộc văn_hoá Đông_Sơn và văn_hoá Hoà_Bình di_cư từ Việt_Nam và Campuchia Cũng có các cuộc di_cư của người Thái phương Nam từ Pattani ngày_nay Tất_cả các nhóm này đều có chung nguồn_gốc DNA và ngôn_ngữ từ hòn đảo Đài_Loan ngày_nay và các tổ_tiên của những người cổ này được truy_nguyên tới miền nam Trung_Quốc Tuy_nhiên trong năm 2009 Tổ_chức Bộ gen con_người Human_Genome_Organisation_HUGO đã tiến_hành một nghiên_cứu toàn_diện về tính đa_dạng và lịch_sử di_truyền của người_dân châu_Á nghiên_cứu có 2000 người tham_gia trên khắp châu_Á đã chỉ ra một thuyết các về mô_hình di_dân châu_Á HUGO tìm thấy điểm tương_đồng về di_truyền giữa dân_cư khắp châu_Á và sự gia_tăng tính di tuyền học từ phía bắc xuống phía nam Các phát_hiện này chỉ ra rằng nguồn_gốc của dân_cư châu_Á và ủng_hộ giải thuyết rằng con_người đã định_cư tại châu_lục này thông_qua một sự_kiện di_cư duy_nhất từ phương nam tiến vào Đông_Nam_Á trước_tiên Các nền văn_minh Đông_Nam_Á bao_gồm cả người Mã_Lai có_thể đã xuất_hiện sớm hơn nhiều so với các nền văn_minh Đông_Á_Người_Mã Lai thứ hai Các nhóm người Mã_Lai nguyên_thuỷ ban_đầu đã bị những người định_cư Mã_Lai thứ hai đẩy sâu vào nội_địa trong làn_sóng nhập_cư thứ nhì vào_khoảng năm 300 TCN Người Mã_Lai thứ hai là những người thuộc nền văn_minh thời_đại_đồ_sắt có nguồn_gốc một phần từ những người Chăm người Môn_Khmer ở Đông_Nam_Á lục_địa và tiếp_theo là những người Nam_Đảo đến_cùng với những kỹ_thuật canh_tác tiên_tiến hơn và có kiến_thức về kim_loại Họ có quan_hệ họ_hàng song mang tính chủng Á cao hơn và có dáng_vẻ khác_biệt lớn với người Mã_Lai nguyên_thuỷ những người có tầm_vóc lùn hơn da sẫm màu hơn tỉ_lệ tóc xoăn cao hơn có tỉ_lệ_phần_trăm hiện_tượng sọ dài cao hơn nhiều và có xác_suất nếp quạt ở mắt thấp hơn đáng_kể Những người định_cư Mã_Lai thứ hai không sống du_cư như những người đến trước họ thay vào đó họ định_cư và thiết_lập nên các kampung và chúng đóng vai_trò là các đơn_vị xã_hội chính của họ Các kampung này thường nằm ở ven bờ sông hoặc các khu_vực ven biển và nói_chung là có_thể tự_cung_tự_cấp được lương_thực và các nhu_yếu_phẩm khác Vào cuối thế_kỷ cuối_cùng TCN các kampung này bắt_đầu tham_gia vào một_số hoạt_động thương_mại với thế_giới bên ngoài Người Mã_Lai thứ hai được xem là tổ_tiên trực_tiếp của người Mã_Lai ngày_nay Các đợt di_cư của họ đã gián_tiếp buộc một_số nhóm người Mã_Lai nguyên_thuỷ và thổ_dân phải rút_lui vào khu_vực đồi_núi ở sâu trong thượng_nguồn các con sông tại nội_địa Các dân_tộc là hậu_duệ của người Mã_Lai nguyên_thuỷ đáng chú_ý ngày_nay là người Moken người Jakun người Orang_Kuala người Temuan và Orang_Kanaq_Ảnh hưởng của Ấn_Độ Không có bằng_chứng rõ_ràng về thời_điểm đầu_tiên diễn ra các cuộc du_hành của người Ấn_Độ qua vịnh Bengal song các ước_tính bảo_thủ cho rằng họ đã đặt_chân sớm nhất lên vùng bờ biển Mã_Lai từ ít_nhất 2 000 năm trước Việc phát_hiện ra các tàn_tích cầu_tàu các địa_điểm luyện sắt và một công_trình kỉ_niệm bằng gạch đất_sét có niên_đại từ năm 110 CN tại Thung_lũng Bujang đã cho thấy rằng một tuyến thương_mại hàng_hải với các vương_quốc Tamil ở miền Nam_Ấn_Độ đã sẵn được thành_lập từ thế_kỷ thứ II SCN Sự phát_triển thương_mại với Ấn_Độ đã khiến những người_dân ven biển ở phần_lớn Đông_Nam_Á hàng_hải có sự tiếp_xúc với Ấn_Độ_giáo và Phật_giáo Do_đó các tôn_giáo truyền_thống văn_hoá và tiếng Phạn từ Ấn_Độ đã bắt_đầu lan rộng ra khắp các vùng_đất Các đền thờ được xây_dựng theo phong_cách Ấn_Độ các vị vua địa_phương bắt_đầu tự gọi mình là Raja_Thời kỳ đầu Công_Nguyên đã chứng_kiến sự nổi lên của các nhà_nước Mã_Lai cổ ở các khu_vực ven biển trên bán_đảo Mã_Lai và đảo Sumatra như Xích_Thổ_Negara_Sri Dharmaraja_Gangga_Negara_Langkasuka Kedah_Malayu và Srivijaya_Trong khoảng từ thế_kỷ VII đến XIII nhiều nước trong số các tiểu quốc bán_đảo thịnh_vượng và thương_mại hàng_hải này đã trở_thành một bộ_phận của Mạn đà la Srivijaya một liên_bang rộng_lớn của các thành bang tập_trung tại Palembang_Kadaram_Chaiya và Ligor_Ảnh hưởng của Srivijaya trải rộng ra toàn_bộ các khu_vực ven biển trên đảo Sumatra và bán_đảo Mã_Lai phía tây đảo Java và phía tây đảo Borneo cũng như phần còn lại của quần_đảo Mã_Lai_Có được cả sự bảo_trợ từ Ấn_Độ và Trung_Quốc sự giàu_có của vương_quốc này chủ_yếu đến từ thương_mại Vào lúc đỉnh_cao tiếng Mã_Lai cổ đã được sử_dụng làm ngôn_ngữ chính_thức của Srivijaya và trở_thành ngôn_ngữ chung của khu_vực thay_thế tiếng Phạn ngôn_ngữ của Ấn_Độ_giáo và Phật_giáo Thời_kỳ Srivijaya được xem là thời hoàng_kim của văn_hoá Mã_Lai_Tuy nhiên sự huy_hoàng của Srivijaya đã bắt_đầu suy_yếu sau một loạt các cuộc tấn_công từ Đế_quốc Chola ở Ấn_Độ trong thế_kỷ XI Đến cuối thế_kỷ XIII những tàn_dư cuối_cùng của đế_quốc Mã_Lai trên đảo Sumatra này đã bị những kẻ xâm_lược người Java phá_huỷ trong cuộc viễn_chinh Pamalayu_Pamalayu nghĩa_là chiến_tranh chống lại Malayu_Việc_Srivijaya bị tiêu_diệt đã khiến các quần_thần của đế_quốc phải lưu_vong và đã có một_vài nỗ_lực của các hoàng_tử Mã_Lai đang chạy trốn nhằm phục_quốc Năm 1324 với sự hỗ_trợ từ các bầy_tôi trung_thành với đế_quốc là người Orang laut một hoàng_tử Mã_Lai có nguồn_gốc Srivijaya là Sang Nila_Utama đã thiết_lập nên vương_quốc Singapura tại Temasek_Triều đại của ông đã cai_trị hòn đảo cho đến cuối thế_kỷ XIV khi chính_thể Mã_Lai này phải đối_mặt với sự tức_giận của những kẻ xâm_lược người Java_Năm 1401 người chắt nội của ông là Paduka_Sri_Maharaja_Parameswara đã tiến về phía bắc và lập nên Vương_quốc Malacca_Vương quốc Malacca đã kế_thừa Srivijaya và thừa_hưởng nhiều truyền_thống vương_giả và văn_hoá bao_gồm hầu_hết lãnh_thổ của các tiền quốc của nó Thêm một vương_quốc Mã_Lai hùng_mạnh trong giai_đoạn này là Tambralinga từng là một nước phụ_thuộc của Srivijaya vương_quốc này bắt_đầu phát_triển sau sự thoái_trào của đế_quốc Srivijaya vào thế_kỷ XII Từ thế_kỷ XIII đến đầu thế_kỷ XIV vương_quốc đã chinh_phục được hầu_hết bán_đảo Mã_Lai_Sự phát_triển của vương_quốc được tăng_cường thêm trong thời_gian trị_vì của Chandrabhanu_Sridhamaraja 1230 1263 ông đã thành_công trong việc chiếm được vương_quốc Jaffna trên đảo Sri_Lanka từ năm 1247 đến năm 1258 Cuộc xâm_lược đã đánh_dấu một điều hiếm thấy trong lịch_sử Đông_Nam_Á khi một thế_lực trong khu_vực tiến_hành các cuộc viễn_chinh bằng đường_biển vượt ra khỏi ranh_giới khu_vực Công_việc trồng_trọt của hệ_thống chính_thể Mã_Lai cũng lan rộng ra ngoài ranh_giới Sumatra_Bán đảo Mã_Lai trong thời_kỳ này Các cuộc viễn_chinh và di_cư của người Mã_Lai đã giúp thiết_lập nên các vương_quốc nằm ngoài địa_hạt của Srivijaya_Một vài minh_hoạ là việc một hoàng_tử của Tambralinga đã đăng cơ làm vua của vương_quốc Lavo tại khu_vực nay là Bangkok việc thành_lập vương_quốc Cebu tại Visayas và việc thành_lập vương_quốc Tanjungpura trên đảo Borneo_Sự bành_trướng này cũng được quan_tâm nhiều vì nó đã định_hình cho sự phát_triển dân_tộc văn_hoá của những người Aceh và người Banjar có liên_hệ và tiếp_tục truyền_bá sâu hơn đặc_tính Mã_Lai chịu ảnh_hưởng của Ấn_Độ trong phạm_vi khu_vực Hồi_giáo_hoá Hồi_giáo đã được đưa đến khu_vực trong thời_kỳ từ thế_kỷ XII đến XV ngoài_ra trong thời_gian này cũng chứng_kiến thành_phố cảng Malacca nổi lên ở bờ biển tây_nam của bán_đảo Mã_Lai hai tiến_trình phát_triển này đã làm thay_đổi lịch_sử của người Mã_Lai_Từ thế_kỷ XII đức_tin Hồi_giáo đã tiến đến những khu_vực gần bờ biển của khu_vực mà nay là các bang Kedah_Perak_Kelantan và Terengganu_Bằng chứng khảo_cổ sớm nhất về Hồi_giáo tại bán_đảo Mã_Lai là Đá khắc Terengganu có niên_đại từ thế_kỷ thứ XII được tìm thấy tại bang Terengganu ở Malaysia Đến thế_kỷ XV thế_lực có quyền bá_chủ trên nhiều phần ở phía tây quần_đảo Mã_Lai là vương_quốc Malacca đã trở_thành trung_tâm của tiến_trình Hồi_giáo_hoá ở phương Đông_Với vị_thế là quốc_giáo của Malacca_Hồi_giáo đã mang lại nhiều biến_đổi lớn_lao trong xã_hội và văn_hoá Melaka và nó trở_thành công_cụ chính cho việc phát_triển một bản_sắc chung Mã_Lai_Theo thời_gian bản_sắc chung Mã_Lai này trở_thành đặc_điểm của nhiều phần trên quần_đảo Mã_Lai thông_qua quá_trình Mã_Lai_hoá Việc Malacca mở_rộng phạm_vi ảnh_hưởng thông_qua thương_mại và truyền_đạo đã dẫn đến kết_quả là phổ_biến được tiếng Mã_Lai cổ đức_tin Hồi_giáo và văn_hoá Hồi_giáo Mã_Lai ba giá_trị cốt_lõi của Kemelayuan người Mã_Lai_Năm 1511 kinh_đô của Malacca rơi vào tay những kẻ thực_dân Bồ_Đào_Nha Tuy_nhiên Melaka vẫn duy_trì thể_chế nguyên_bản một kiểu nghệ_thuật lãnh_đạo và một nét văn_hoá để cho các nhà_nước kế_thừa tham_khảo như Vương_quốc Johor 1528 nay Vương_quốc Perak 1528 nay và Vương_quốc Pahang 1470 nay Trên khắp Biển Đông trong thế_kỷ XIV một vương_quốc Mã_Lai khác là Brunei đã nổi lên để trở_thành một chính_thể hùng_mạnh nhất trên đảo Borneo_Đến giữa thế_kỷ XV Brunei đã thiết_lập một mối quan_hệ chặt_chẽ với vương_quốc Melaka_Quốc vương của Brunei đã kết_hôn với một công_chúa của Malacca tiếp_nhận Hồi_giáo làm tôn_giáo của triều_đình và phỏng theo mô_hình chính_quyền hiệu_quả của Malacca_Brunei được hưởng lợi từ thương_mại với Malacca song đã có được sự thịnh_vượng thậm_chí còn lớn hơn sau khi kinh_đô Malacca một thương_cảng Mã_Lai to_lớn bị người Bồ_Đào_Nha chinh_phục Brunei đạt đến thời_kỳ hoàng_kim vào giữa thế_kỷ XVI khi đó vương_quốc này kiểm_soát một lãnh_thổ xa về phía nam đến Kuching tại Sarawak ngày_nay phía bắc mở_rộng ra quần_đảo Philippines Vương_quốc Brunei đã mở_rộng phạm_vi ảnh_hưởng đến tận đảo Luzon bằng cách lập liên_minh với vương_quốc Tondo và thành_lập một quốc_gia vệ_tinh là Seludong ở khu_vực Manila ngày_nay Triều_đình Brunei cũng tiến_hành quá_trình Mã_Lai_hoá trên hòn đảo Borneo_Các yếu_tố văn_hoá Hồi_giáo Mã_Lai bao_gồm ngôn_ngữ trang_phục và nhà ở của các hộ gia_đình được các thổ_dân tiếp_nhận đặc_biệt là người Dayak dân_tộc này cũng được dung_hợp vào vương_quốc Các tù_trưởng Dayak được hợp_nhất vào hệ_thống thứ_bậc Mã_Lai được mang các tước_hiệu chính_thức như Datuk_Temenggong và Orang_Kaya_Tại_Tây Kalimantan sự phát_triển của các vương_quốc như Sambas_Sukadana và Landak cũng diễn ra tương_tự khi họ tuyển_mộ người Dayak_Các vương_quốc Mã_Lai quan_trọng khác là vương_quốc Kedah 1136 nay và vương_quốc Pattani 1516 1771 hai nước này đã thống_trị phần phía bắc của bán_đảo Mã_Lai_Trong khi vương_quốc Jambi 1460 1907 vương_quốc Palembang 1550 1823 và vương_quốc Siak_Sri_Indrapura 1725 1946 kiểm_soát phần_lớn vùng bờ biển đông nam của đảo Sumatra_Bị thực_dân_hoá Từ năm 1511 đến 1984 nhiều vương_quốc Mã_Lai đã bị thực_dân_hoá hoặc nằm dưới quyền bảo_hộ của các thế_lực ngoại_quốc khác nhau từ các thế_lực thực_dân châu_Âu như Bồ_Đào_Nha Hà_Lan và Anh Quốc cho đến các thế_lực trong khu_vực như Aceh_Xiêm và Nhật_Bản Năm 1511 đế_quốc Bồ_Đào_Nha đã chiếm được kinh_thành của vương_quốc Malacca_Mặc dù chiến_thắng song người Bồ_Đào_Nha đã không_thể mở_rộng tầm ảnh_hưởng chính_trị của họ ra ngoài pháo_đài pháo_đài Malacca_Quốc vương Malacca duy_trì quyền bá_chủ đối_với các vùng_đất bên ngoài kinh_thành cũ và thành_lập nên vương_quốc Johor vào năm 1528 để kế_tục Malacca_Malacca thuộc Bồ_Đào_Nha đã phải đối_mặt với một_số cuộc tấn_công trả_thù song không thành_công từ Johor cho đến năm 1614 khi liên_quân Johor và đế_quốc Hà_Lan đã trục_xuất người Bồ_Đào_Nha ra khỏi bán_đảo Theo thoả_thuận với Johor vào năm 1606 người Hà_Lan sau đó được nắm quyền kiểm_soát Malacca_Trong lịch_sử các quốc_gia Mã_Lai trên bán_đảo có một mối quan_hệ thù_địch với người Xiêm_Vương quốc Malacca đã có hai cuộc chiến_tranh với người Xiêm trong khi các quốc_gia Mã_Lai ở phía bắc đã nằm dưới quyền thống_trị không liên_tục của các triều_đại Xiêm trong nhiều thế_kỷ Năm 1771 Xiêm đã thủ_tiêu vương_quốc Pattani và sau đó thôn_tính một phần lãnh_thổ lớn của vương_quốc Kedah_Trước đó vương_triều Ayutthaya của Xiêm đã sáp_nhập Tambralinga và cho quân tràn_ngập vương_quốc Singgora vào đầu thế_kỷ XVII Đến đầu thế_kỷ XIX Xiêm đã áp_đặt một cấu_trúc hành_chính mới và lập ra các vương_quốc Mã_Lai bán độc_lập như Patani_Saiburi_Nongchik_Yaring Yala_Reman và Rangae từ Đại_Pattani và lập ra Satun_Perlis_Kubang_Pasu từ vương_quốc Kedah_Năm 1786 vương_quốc Kedah đã cho Công_ty Đông_Ấn của Anh thuê hòn đảo Penang để đổi lấy viện_trợ quân_sự nhằm chống lại Xiêm_Năm 1819 công_ty này cũng thu được Singapore từ vương_quốc Johor lấy được Malacca vào năm 1824 từ tay người Hà_Lan và sau đó là Dindings từ Perak vào năm 1874 Tất_cả các trạm giao_thương này được gọi chính_thức là Các thuộc địa Eo_biển vào năm 1826 và trở_thành thuộc địa hoàng_gia của đế_quốc Anh vào năm 1867 Sự can_thiệp của người Anh vào công_việc của các quốc_gia Mã_Lai được chính_thức_hoá và năm 1895 khi những người thống_trị Mã_Lai chấp_thuận sự quản_lý của các Thống_sứ Anh và Liên_bang các quốc_gia Mã_Lai được thành_lập Năm 1909 Kedah_Kelantan_Terengganu và Perlis được người Anh lấy lại từ tay người Xiêm_Các nhà_nước này cùng với Johor sau đó trở_thành Các nhà_nước Mã_Lai phi liên_hiệp Trong Chiến_tranh thế_giới thứ hai tất_cả các thuộc địa và vùng bảo_hộ này của Anh được gọi là Mã_Lai thuộc Anh đã bị đế_quốc Nhật_Bản chiếm_đóng Thời_kỳ thoái_trào của đế_quốc Brunei rộng_lớn bắt_đầu sau Chiến_tranh Castille chống lại những kẻ xâm_lược Tây_Ban_Nha kết_quả là vương_quốc này phải chấm_dứt quyền thống_trị đối_với quần_đảo Philippines ngày_nay Sự suy_sụp này lên đến đỉnh_điểm trong thế_kỷ XIX khi vương_quốc mất hầu_hết các lãnh_thổ tại Borneo cho các Rajah_Trắng của vương_quốc Sarawak và Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo_North_Borneo Chartered_Company_Brunei trở_thành một nước nằm dưới quyền bảo_hộ của Anh từ năm 1888 cho đến năm 1984 Sau Hiệp_ước Anh Hà_Lan năm 1824 theo đó phân_chia quần_đảo Mã_Lai thành vùng thuộc Anh ở phía bắc và một vùng thuộc Hà_Lan ở phía nam tất_cả các vương_quốc Mã_Lai trên đảo Sumatra và Nam_Borneo trở_thành một phần của Công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan Mặc_dù một_số quốc_vương Mã_Lai vẫn được duy_trì quyền_lực của họ dưới sự kiểm_soát của Hà_Lan song một_số vương_quốc đã bị chính_quyền Hà_Lan bãi_bỏ như trường_hợp của vương_quốc Riau vào năm 1911 Chủ_nghĩa dân_tộc Mã_Lai_Mặc dù người Mã_Lai phân_bổ rộng khắp trên quần_đảo Mã_Lai song cuộc vận_động cho chủ_nghĩa dân_tộc Mã_Lai hiện_đại mới chỉ có quy_mô đáng_kể từ đầu thế_kỷ XX trên bán_đảo Mã_Lai_Tại quần_đảo Indonesia cuộc đấu_tranh chống thực_dân mang nét đặc_trưng là chủ_nghĩa_quốc_gia xuyên dân_tộc trong khi tại Brunei mặc_dù đã có một_số nỗ_lực được tiến_hành để khơi dậy ý_thức chính_trị Mã_Lai từ năm 1942 đến 1945 song đã không có sự_kiện lịch_sử đáng_kể nào dựa trên tinh_thần dân_tộc Tuy_nhiên tại Thái_Lan phong_trào ly_khai Pattani chống lại sự cai_quản của người Thái đã được một_số sử_gia xem là một phần của phong_trào dân_tộc Mã_Lai bán_đảo có tầm ảnh_hưởng lớn hơn Tuy_thế chủ_nghĩa dân_tộc Mã_Lai bán_đảo đã dẫn đến sự hình_thành của Malaysia Các công_cụ sớm nhất và có ảnh_hưởng nhất trong cuộc vận_động nhằm thức_tỉnh ý_thức dân_tộc Mã_Lai là các ấn_phẩm xuất_bản định_kỳ chúng đã chính_trị_hoá vị_thế của người Mã_Lai trong cuộc đấu_tranh chống lại chủ_nghĩa_thực_dân và những người nhập_cư phi Mã_Lai_Bất chấp việc bị chính_quyền thực_dân Anh đàn_áp đã có không dưới 147 tạp_chí và báo xuất_bản tại Mã_Lai thuộc Anh từ năm 1876 đến năm 1941 Trong số này nổi_bật nhất là Al_Imam 1906 Pengasuh 1920 Majlis 1935 và Utusan_Melayu 1939 Sự nổi lên của chủ_nghĩa dân_tộc Mã_Lai phần_lớn là nhờ vận_động của ba thế_lực dân_tộc chủ_nghĩa những người cấp_tiến cánh tả Mã_Lai nhóm Hồi_giáo và cả hai đều phản_đối tầng_lớp trên bảo_thủ Đại_diện cho những người cánh tả Mã_Lai là Kesatuan_Melayu_Muda tổ_chức này được thành_lập vào năm 1938 bởi một nhóm trí_thức Mã_Lai chủ_yếu được đào_tạo tại Cao_đẳng Đào_tạo Sultan_Idris_Sultan_Idris Training_College với một ý_tưởng về Đại_Indonesia_Năm 1945 họ tái tổ_chức thành một chính_đảng được gọi là Partai_Kebangsaan_Melayu_Malaya PKMM Đại_diện ban_đầu cho những người theo đường_lối Hồi_giáo là Kaum_Muda tổ_chức này bao_gồm các học_giả được đào_tạo tại Trung_Đông và có quan_điểm liên Hồi_giáo Chính_đảng Hồi_giáo đầu_tiên là Partai_Orang_Muslimin_Malaya Hizbul_Muslimin đã được thành_lập vào tháng 3 năm 1948 đảng Hồi_giáo liên Mã_Lai đã kế_thừa nó vào năm 1951 Nhóm thứ ba là phe bảo_thủ bao_gồm giới tinh_hoa Âu_hoá họ là các quan_chức và thành_viên của các gia_đình vương_giả và cùng thừa_hưởng một nền giáo_dục Anh Quốc hầu_hết là tại Cao_đẳng Mã_Lai_Kuala_Kangsar Malay_College_Kuala_Kangsar giành riêng cho họ Họ đã thành_lập các tổ_chức tự_nguyện được gọi là các Hiệp_hội Mã_Lai ở những nơi khác nhau trong nước và mục_tiêu chính của họ là thúc_đẩy quyền_lợi của người Mã_Lai và yêu_cầu sự bảo_hộ của người Anh đối_với vị_thế của người Mã_Lai_Tháng 3 năm 1946 41 trong số các hiệp_hội Mã_Lai này đã thành_lập Tổ_chức Dân_tộc Mã_Lai_Thống nhất UMNO để khẳng_định sự địa_vị của người Mã_Lai đối_với Mã_Lai thuộc Anh Người Mã_Lai đã đặt một nền_tảng cơ_bản cho ý_thức_hệ Mã_Lai và chủ_nghĩa dân_tộc Mã_Lai tại Malaysia Tất_cả ba phe_phái dân_tộc Mã_Lai đều tin vào ý_tưởng về một Quốc_gia Mã_Lai_Bangsa_Melayu và vị_thế của tiếng Mã_Lai song không đồng_thuận về vai trị của Hồi_giáo và những người trị_vì Mã_Lai_Những người bảo_thủ ủng_hộ tiếng Mã_Lai_Hồi_giáo và nền quân_chủ Mã_Lai và xem chúng cấu_tạo nên các trụ_cột chính của người Mã_Lai song là trong một nhà_nước thế_tục và Hồi_giáo chỉ có vai_trò chính_trị hạn_chế Những người cánh tả đồng_tình với nhà_nước thế_tục song muốn chấm_dứt chế_độ_phong_kiến trong khi phe Hồi_giáo thì ủng_hộ chấm_dứt các vương_triều song lại tìm cách để Hồi_giáo có một vai_trò lớn hơn Sau khi Cộng_hoà Indonesia được thành_lập với mô_hình nhà_nước đơn_nhất tất_cả các chế_độ_quân_chủ Mã_Lai tại Indonesia đều bị bãi_bỏ và vị_thế các quốc_vương tại Indonesia nay chỉ còn là người lãnh_đạo trên danh_nghĩa hoặc người thỉnh_cầu vương vị Sự sụp_đổ của các vương_quốc Mã_Lai gồm Deli_Langkat_Serdang và Asahan tại Đông_Sumatra trong cách_mạng Xã_hội vào năm 1946 đã có tác_động mạnh_mẽ đến những người cùng chí_hướng Mã_Lai của họ và đẩy các chiến_hữu Mã_Lai quay sang chống lại ý_tưởng về Đại_Indonesia và ảo_tưởng về Cộng_hoà Hồi_giáo Tháng 3 năm 1946 Tổ_chức Dân_tộc Mã_Lai_Thống nhất đã nổi lên với sự ủng_hộ hoàn_toàn của các quốc_vương Mã_Lai từ Hội_nghị những người thống_trị Phong_trào mới đã tiến đến một liên_kết chính_trị chặt_chẽ giữa người_người thống_trị và thần_dân một điều chưa từng có trước_đây Phong_trào này nói_chung đã thúc_đẩy quan_điểm của công_chúng người Mã_Lai cùng với đó là sợ thờ_ơ chính_trị đáng ngạc_nhiên của những người phi Mã_Lai như người gốc Hoa và gốc Ấn đã dẫn đến việc người Anh từ_bỏ kế_hoạch Liên_bang Mã_Lai 1946 1948 cấp_tiến Đến tháng 7 Tổ_chức Dân_tộc Mã_Lai_Thống nhất đã thành_công trong việc đạt được một thoả_thuận với người Anh để bắt_đầu các cuộc đàm_phán cho một hiến_pháp mới Các cuộc đàm_phán tiếp_tục từ tháng 8 đến tháng 11 giữa một bên là các quan_chức người Anh và một bên là những đại_diện của các quốc_vương cùng Tổ_chức Dân_tộc Mã_Lai_Thống nhất và các lực_lượng khác Hai năm sau Liên_bang Mã_Lai bán độc_lập được thành_lập điều này đã phản_ánh một chiến_thắng rõ_ràng của các lợi_ích Mã_Lai_Hiến pháp mới phần_lớn đã đưa các nhà_nước quay trở_lại mô_hình cơ_bản thời tiền thuộc địa và thiết_lập uy_quyền của các nhà_nước Mã_Lai riêng_lẻ Quyền_lợi và đặc_quyền của người Mã_Lai đã được bảo_đảm Những người thống_trị Mã_Lai do_đó vẫn giữ lại đặc_quyền của họ trong khi những hậu_duệ được tiếp_nhận môi_trường giáo_dục Anh của họ nắm giữa các vị_trí trong chính_quyền trung_ương dần_dần phi_thực_dân_hoá Tháng 8 năm 1957 Liên_bang Mã_Lai lãnh_thổ phụ_thuộc lớn cuối_cùng của phương Tây trong khu_vực Đông_Nam_Á đã giành được độc_lập thông_qua một cuộc chuyển_giao quyền_lực hoà_bình Liên_bang được cải_tổ thành Malaysia với việc hợp_nhất Singapore vào năm 1963 tách ra năm 1965 Sabah và Sarawak_Văn_hoá Ngôn_ngữ Tiếng Mã_Lai là một trong các ngôn_ngữ chính trên thế_giới và của Ngữ_hệ Nam_Đảo_Các biến_thể và phương_ngữ của tiếng Mã_Lai là ngôn_ngữ chính_thức tại Brunei Malaysia Indonesia và Singapore Ngôn_ngữ này cũng được nói tại Thái_Lan quần_đảo_Cocos đảo Christmas_Sri_Lanka_Tiếng Mã_Lai là ngôn_ngữ bản_địa của xấp_xỉ 33 triệu người trên khắp quần_đảo Mã_Lai và được xấp_xỉ 220 triệu người sử_dụng như ngôn_ngữ thứ hai Việc khám_phá ra câu khắc Kedukan_Bukit đã chứng_thực hình_thái Srivijaya của tiếng Mã_Lai cổ được viết bằng chữ Pallava và chịu ảnh_hưởng mạnh của tiếng Phạn_Sự nổi lên của vương_quốc Malacca đã khởi_sự cho cuộc cách_mạng phát_triển tiếng Mã_Lai cổ thành tiếng Mã_Lai cổ_điển Thời_kỳ Malacca đánh_dấu việc tiếng Mã_Lai biến_đổi thành một ngôn_ngữ Hồi_giáo kiểu_cách tương_đồng với tiếng Ả_Rập tiếng Ba Tư tiếng Urdu và tiếng Swahili_Một kiểu chữ_viết phỏng theo chữ_cái Ả_Rập gọi là Jawi đã được sử_dụng và thay_thế kiểu chữ Ấn_Độ các thuật_ngữ tôn_giáo và văn_hoá Hồi_giáo được đồng_hoá nhiều cùng với đó là thải_hồi nhiều từ Ấn_Độ_giáo Phật_giáo và tiếng Mã_Lai trở_thành ngôn_ngữ trung_gian trong việc truyền dạy và phổ_biến Hồi_giáo ra khắp Đông_Nam_Á_Vào đỉnh_cao của vương_quốc Malacca trong thế_kỷ XV tiếng Mã_Lai cổ_điển đã vượt quá phạm_vi của thế_giới nói tiếng Mã_Lai truyền_thống và kết_quả là một ngôn_ngữ chung được gọi là Bahasa_Melayu pasar tiếng Mã_Lai ở chợ hoặc Bahasa_Melayu rendah tiếng Mã_Lai thấp được phát_triển và đối_nghịch với Bahasa_Melayu tinggi tiếng Mã_Lai cao của Malacca_Người ta cho rằng tiếng Mã_Lai ở chợ là một thứ tiếng bồi và thậm_chí nó đã tạo ra các ngôn_ngữ mới như tiếng Mã_Lai_Ambon tiếng Mã_Lai_Manado và tiếng Betawi_Các nhà_văn châu_Âu trong thế_kỷ XVII và XVIII như Tavernier_Thomassin và Werndly đã mô_tả tiếng Mã_Lai là ngôn_ngữ được học trên khắp Đông_Ấn giống như tiếng Latinh tại châu_Âu_Ngôn ngữ này được sử_dụng rộng_rãi nhất khi người Anh và Hà_Lan thuộc địa_hoá quần_đảo Mã_Lai_Phương ngữ của vương_quốc Johor quốc_gia kế_thừa của Malacca trở_thành cách nói tiêu_chuẩn đối_với người Mã_Lai tại Singapore và Malaysia và nó là cơ_sở ban_đầu để chuẩn_hoá tiếng Indonesian_Ngoài tiếng Mã_Lai chuẩn được phát_triển trong phạm_vi Malacca_Johor nhiều phương_ngữ Mã_Lai bản_địa cũng tồn_tại Ví_dụ tiếng Bangka tiếng Mã_Lai_Brunei tiếng Jambi tiếng Kelantan tiếng Kedah_Negeri_Sembilan_Palembang tiếng Pattani tiếng Sarawak tiếng Terengganu và nhiều phương_ngữ khác Trong lịch_sử tiếng Mã_Lai từng được viết bằng các loại chữ Pallava_Kawi và Rencong Sau khi Hồi_giáo du_nhập chữ_cái Jawi dựa trên cơ_sở chữ Ả_Rập được chấp_thuận và vẫn còn được sử_dụng đến ngày_nay với vị_thế là một trong hai kiểu chữ chính_thức tại Brunei và một loại chữ thay_thế tại Malaysia Bắt_đầu từ thế_kỷ XVII do kết_quả của quá_trình thuộc địa_hoá chữ Jawi dần bị chữ Latinh thay_thế và cuối_cùng trở_thành kiểu chữ chính_thức hiện_nay của tiếng Mã_Lai tại Malaysia Singapore và Indonesia và là kiểu chữ đồng chính_thức của Brunei Văn_học Nền văn_học_truyền_miệng và văn_học cổ_điển của người Mã_Lai có sự phong_phú bao_gồm một lượng rất lớn các hình_tượng về con_người từ đầy_tớ cho đến tể_tướng từ những người phân sử cho đến các Raja từ thời cổ cho đến thời_gian gần đây chúng tạo thành bản_sắc vô_định hình của người Mã_Lai_Xét trên sự mềm_dẻo và dịu_dàng của tiếng Mã_Lai nó dễ_dàng tuân theo luật về vần và âm_điệu có_thể đánh_giá tính độc_đáo và cái hay trong văn_học Mã_Lai thông_qua các yếu_tố đầy thi_vị của nó Các thể_loại thi_ca trong văn_học Mã_Lai có_thể kể tới Pantun_Syair và Gurindam_Hình_thức đầu_tiên của văn_học Mã_Lai là văn_học_truyền_miệng và các đối_tượng trung_tâm của nó là những tập_quán dân_gian truyền_thống có liên_hệ với tự_nhiên động_vật và con_người Văn_hoá dân_gian được con_người ghi_nhớ và được truyền từ thế kệ này sang thế_hệ khác thông_qua những người kể chuyện Nhiều trong số các truyện kể này cũng được penglipur lara những người kể chuyện ghi lại ví_dụ như Hikayat_Malim_Dewa_Hikayat Malim_Deman_Hikayat_Raja Donan_Hikayat_Anggun_Cik Tunggal và Hikayat_Awang_Sulung_Merah Muda_Khi quần_đảo Mã_Lai tiếp_nhận ảnh_hưởng của văn_hoá Ấn_Độ vào_khoảng 2000 năm trước văn_học Mã_Lai bắt_đầu dung_hợp các yếu_tố Ấn_Độ Văn_học trong thời_gian này hầu_hết là dịch_thuật từ văn_học tiếng Phạn hoặc ít_nhất là lấy cảm_hứng từ chúng và hoàn_toàn ám_chỉ đến những thần_thoại Hindu_Có_thể hiểu về văn_học thời_kỳ này thông_qua một_số tác_phẩm như Hikayat_Seri_Rama một bản dịch thoát ý của Ramayana_Hikayat_Bayan_Budiman phỏng theo Śukasaptati và Hikayat_Panca_Tanderan phỏng theo Hitopadesha_Thời kỳ của văn_học cổ_điển Mã_Lai bắt_đầu sau khi Hồi_giáo được truyền đến_cùng với đó là phát_minh ra chữ Jawi dựa trên chữ Ả_Rập_Từ đó các đức_tin và khái_niệm Hồi_giáo bắt_đầu ghi dấu_ấn của mình trong văn_học Mã_Lai_Đá khắc chữ Terengganu có niên_đại từ năm 1303 là những chữ_viết sớm nhất được biết đến của văn kể chuyện Mã_Lai_Khối đá được khắc lên một bản văn nói về lịch_sử luật_pháp và ái_tình bằng chữ Jawi Vào lúc đỉnh_cao vương_quốc Malacca không_chỉ là trung_tâm của quá_trình Hồi_giáo_hoá trong khu_vực mà_còn là trung_tâm của văn_hoá Mã_Lai bao_gồm cả văn_học Trong thời_kỳ này các tác_phẩm văn_học Trung_Đông nổi_tiếng đã được dịch và các sách tôn_giáo được viết bằng tiếng Mã_Lai_Trong số các tác_phẩm nổi_tiếng nhất có Hikayat_Muhammad_Hanafiah và Hikayat_Amir_Hamzah_Bộ_phận quan_trọng nhất của văn_học Mã_Lai có_lẽ là Biên_niên_sử Mã_Lai hay Sulalatus_Salatin lừng_danh Nó được một trong số những học_giả nổi_tiếng nhất trên lĩnh_vực Mã_Lai học Ngài_Richard_O_Winstedt gọi là nổi_tiếng nhất đặc_biệt nhất và tốt nhất trong tất_cả các tác_phẩm văn_học Mã_Lai_Niên đại chính_xác về thời_điểm sáng_tác và tác_giả gốc của tác_phẩm này vẫn chưa chắc_chắn song theo một chiếu_chỉ của Quốc_vương Alauddin_Riaayat_Shah_III của Johor vào năm 1612 Tun_Sri_Lanang giám_thị quá_trình biên_soạn của Biên_niên_sử Mã_Lai_Trong thế_kỷ XIX văn_học Mã_Lai đã thu được một_số thành tự đáng chú_ý thông_qua các tác_phẩm của Abdullah bin Abdul_Kadir một munshi nổi_tiếng tại Singapore và sinh ra ở Malacca_Abdullah được xem như người Mã_Lai có học thức nhất trong số những người từng viết văn một_số những nhà cải_cách vĩ_đại nhất của nền văn_chương Mã_Lai và là cha_đẻ của văn_học Mã_Lai hiện_đại Các tác_phẩm quan_trọng nhất của ông là Hikayat_Abdullah tự_truyện Kisah_Pelayaran_Abdullah ke Kelantan miêu_tả về chuyến đi của ông tới Kelantan và Kisah_Pelayaran_Abdullah ke Mekah thường thuật về chuyến hành_hương của ông đến Mecca vào năm 1854 Tác_phẩm của ông là một nguồn cảm_hứng cho các thế_hệ nhà_văn tương_lai và đánh_dấu một giai_đoạn đầu trong quá_trình chuyển_đổi từ văn_học Mã_Lai cổ_điển sang văn_học Mã_Lai hiện_đại Tôn_giáo Các cộng_đồng Mã_Lai đầu_tiên phần_lớn theo thuyết vật linh tin_tưởng rằng semangat linh_hồn tồn_tại trong mọi thứ Khoảng đầu Công_Nguyên Ấn_Độ_giáo và Phật_giáo đã được các thương_nhân Ấn_Độ đưa đến quần_đảo Mã_Lai hai tôn_giáo này phát_triển mạnh_mẽ tại khu_vực cho đến thế_kỷ XIII ngay trước khi Hồi_giáo xuất_hiện nhờ các thương_nhân Ả_Rập cùng thương_nhân Ấn_Độ và Trung_Hoa theo Hồi_giáo Trong thế_kỷ XV Hồi_giáo Sunni phát_triển mạnh_mẽ trong thế_giới Mã_Lai thuộc vương_quốc Malacca_Tương phản với Ấn_Độ_giáo khi chỉ biến_đổi xã_hội Mã_Lai ban_đầu về bề_ngoài Hồi_giáo đã thực_sự bắt_rễ vào sâu trong tâm tâm_trí của người Mã_Lai_Từ thời_kỳ này người Mã_Lai có truyền_thống gắn_bó chặt_chẽ với Hồi_giáo và họ không thay_đổi tôn_giáo của mình từ đó Bản_sắc này rất mạnh đến_nỗi để trở_thành người Hồi_giáo thì phải là masuk Melayu_Tuy thế niềm tin trước đó đã bám rễ sâu hơn người Mã_Lai đã giữ cho mình chống lại các lời nguyền của Hồi_giáo và thực vậy Sufism hay huyền_học của Hồi_giáo Shia đã quyện vào nhau đối_với người Mã_Lai cùng với các linh_hồn của thế_giới duy_linh trước đó và một_số yếu_tố Ấn_Độ_giáo Sau thập_niên 1970 Hồi_giáo phục_hưng còn gọi là tái Hồi_giáo_hoá trên khắp thế_giới Hồi_giáo nhiều truyền_thống trái với giáo_lý của Hồi_giáo và có chứa các yếu_tố shirk đã bị người Mã_Lai từ_bỏ Trong số các truyền_thống này có lễ_hội mandi safar tắm Safar một lễ_hội tắm_rửa để đạt được sự tinh_khiết trong tâm_hồn có_thể có các đặc_tính tương_tự như Durga_Puja của Ấn_Độ Tuyệt_đại_đa_số người Mã_Lai hiện_nay là những tín_đồ Hồi_giáo Sunni và các lễ_hội quan_trọng nhất đối_với người Mã_Lai đều có nguồn_gốc Hồi_giáo Hari_Raya_Aidilfitri_Hari Raya_Aidiladha_Awal_Muharram và Maulidur_Rasul_Với hầu_hết người Mã_Lai việc cải đạo khỏi Hồi_giáo bị xem là bội giáo Chỉ có một thiểu_số rất nhỏ người Mã_Lai sinh_sống ở Singapore là Kitô hữu Kiến_trúc Ảnh_hưởng của nhiều nền văn_hoá khác nhau đặc_biệt là văn_hoá Trung_Quốc Ấn_Độ và châu_Âu đã giữ vai_trò chính trong việc hình_thành nên kiến_trúc Mã_Lai_Cho đến gần đây gỗ là vật_liệu chính tại rất cả các toà nhà truyền_thống Mã_Lai_Tuy nhiên cũng có nhiều cấu_trúc bằng đá đã được phát_hiện chủ_yếu là các khu phức_hợp tôn_giáo từ thời Srivijaya và các vương_quốc Mã_Lai eo_đất cổ Candi_Muara_Takus và Candi_Muaro_Jambi tại Sumatra là những điển_hình cho mối liên_hệ với các yếu_tố kiến_trúc của đế_chế Srivijaya_Tuy nhiên hầu_hết các kiến_trúc Srivijaya có_thể tìm thấy đại_diện tại Chaiya nay thuộc Thái_Lan trên bán_đảo Mã_Lai đây là một trung_tâm rất quan_trọng trong thời_kì Srivijaya_Cấu trúc bao_gồm một buồng nhỏ để làm nơi đặt hình_tượng Phật và đỉnh của cấu_trúc được xây thẳng_đứng theo kiểu tháp với các mái bằng kế_tiếp và chồng lên nhau với điển_hình là Wat_Pra_Borom_That ở Chaiya_Cũng có bằng_chứng về những đền thờ Ân_Độ_giáo hay Candi quanh khu_vực phía nam Kedah giữa núi Jerai và thung_lũng sông Muda một khu_vực được gọi là Thung_lũng Bujang_Trong một diện_tích khoảng 350 km² 87 di_chỉ tôn_giáo được xác_nhận là từ thời lịch_sử ban_đầu và có 12 candi nằm trên các đỉnh núi một đặc_điểm khiến người ta phải nghĩ đến việc chúng bắt_nguồn từ đức_tin Mã_Lai thời tiền_sử về tính linh_thiêng của những nơi có độ cao Có_thể tham_khảo về kiến_trúc Mã_Lai thời_kỳ đầu trong một_vài thư_tịch Trung_Quốc Một tài_liệu của Trung_Quốc từ thế_kỷ thứ VII đã thuật lại về những người hành_hương Phật_giáo đến thăm Langkasuka và nói rằng thành_phố có một bức tường_bao quanh và trên đó có xây các toà tháp và lối vào có các cửa đôi Một tài_liệu Trung_Quốc khác từ thế_kỷ thứ VII kể về một sứ_thần Nhà Đường đến nước Xích_Thổ ở bán_đảo Mã_Lai nó ghi lại rằng kinh_đô có ba cửa cách nhau hàng trăm bước được trang_trí bằng các bức tranh về chủ_đề Phật_giáo và linh_hồn phụ_nữ Mô_tả chi_tiết đầu_tiên về kiến_trúc Mã_Lai là đại cung_điện bằng gỗ của Quốc_vương Mansur_Shah trị_vì 1458 1477 của vương_quốc Malacca_Theo_Biên niên sử Mã_Lai công_trình có kết_cấu bảy gian được nâng lên trên các cột_trụ bằng gỗ với một mái nhà có bảy lớp bằng các ván lợp có màu đồng và được trang_trí với các ngọn tháp mạ vàng và gương thuỷ_tinh Trung_Hoa_Những ngôi nhà Mã_Lai truyền_thống được xây_dựng chỉ bằng cấu_trúc khung gỗ đơn_giản Chúng có mái dốc hiên ở phía trước trần nhà cao có nhiều khe hở trên các bức tường để thông gió và thường được trang_trí bằng các mộc điêu công_phu Vẻ đẹp và chất_lượng của mộc điêu Mã_Lai sẽ là hình_ảnh thể_hiện địa_vị xã_hội và tình_trạng của những người sở_hữu chúng Trong nhiều thập_niên kiến_trúc Mã_Lai truyền_thống đã bị ảnh_hưởng từ kiến_trúc Bugis và Java từ phía nam kiến_trúc Xiêm_La_Anh_Ả_Rập và Ấn_Độ từ phía bắc kiến_trúc Bồ_Đào_Nha Hà_Lan Aceh và Minangkabau từ phía tây cùng kiến_trúc Hoa_Nam_Ẩm thực Các khu_vực Mã_Lai khác nhau đều có một ăn độc_nhất của riêng mình Pattani_Terengganu và Kelantan với món Nasi dagang Nasi kerabu và Keropok lekor Negeri_Sembilan với các món ăn có nhiều chất_béo Pahang với gulai tempoyak Kedah với phong_cách phương bắc Asam laksa Malacca với gia_vị Asam_Pedas_Perlis và Satun với Bunga kuda Sarawak và Sambas với Bubur pedas Riau với các món ikan patin cá_tra Gulai ikan patin và Asam_Pedas ikan patin Melayu_Deli của Medan_Bắc_Sumatra với Nasi goreng teri Medan cơm_chiên cá_trổng Medan và Gulai_Ketam cua gulai Jambi với Panggang_Ikan_Mas_Palembang với Mie celor và Pempek và Brunei với món Ambuyat độc_nhất Đặc_điểm chính của ẩm_thực truyền_thống Mã_Lai là việc sử_dụng rộng_rãi các loại gia_vị Nước_cốt dừa cũng là một nguyên_liệu quan_trọng trong các món ăn Mã_Lai với vị ngậy kem Một nguyên_liệu khác là belacan mắm ruốc được sử_dụng làm một nguyên_liệu của sambal một loại nước_chấm hay gia_vị làm từ belacan ớt hành và tỏi Cách nấu_nướng Mã_Lai cũng sử_dụng nhiều sả và riềng Gần như mọi bữa ăn của người Mã_Lai đều có cơm thực_phẩm thiết_yếu trong nhiều nền văn_hoá Đông_Á và Nam_Á_Mặc dù trong một bữa ăn của người Mã_Lai có rất nhiều loại món ăn song chúng đều được bày ra cùng một lúc thay_vì lần_lượt Người Mã_Lai ăn một_cách tế_nhị họ dùng các ngón tay của bàn_tay phải và không bao_giờ dùng bàn tay_trái vì bàn_tay này dùng để tắm_rửa và người Mã_Lai hiếm khi sử_dụng các dụng_cụ trong bữa ăn Do tuyệt_đại_đa_số người Mã_Lai theo Hồi_giáo nền ẩm_thực Mã_Lai tuân theo luật về chế_độ ăn_uống nghiêm_ngặt của Hồi_giáo halal Lượng_Protein chủ_yếu là từ thịt bò trâu dê và cừu ngoài_ra còn có thịt gia_cầm và cá Thịt lợn và các loại thịt trái với halal cũng như rượu bị cấm và vắng_mặt trong chế_độ ăn_uống thường_nhật của người Mã_Lai_Nasi lemak một loại cơm nấu bằng nước_cốt dừa ngậy béo có_lẽ là món ăn phổ_biến nhất ở khắp các đô_thị và làng_mạc Mã_Lai_Nasi lemak được xem là quốc thực của Malaysia Nghệ_thuật biểu_diễn Người Mã_Lai sở_hữu một tập_hợp gồm nhiều thể_loại ca_vũ hợp_nhất từ nhiều ảnh_hưởng văn_hoá khác nhau Các thể_loại tiêu_biểu bao_gồm các vũ_kịch dân_gian truyền_thống Mã_Lai như Mak yong đến các vũ_điệu chịu ảnh_hưởng của Ả_Rập như Zapin_Các phong_trào sáng_tác cùng dàn_dựng cũng thay_đổi từ các bước nhảy và giai_điệu đơn_giản trong Dikir barat đến các chuyển_động phức_tạp như Joget_Gamelan_Âm nhạc Mã_Lai truyền_thống về cơ_bản là các điệu gõ Các loại cồng_chiêng khác nhau tạo nhịp cho nhiều vũ_điệu Ngoài_ra còn có trống với các kích_cỡ khác nhau từ_loại lớn rebana ubi dùng cho các sự_kiện quan_trọng đến loại nhỏ như jingled rebana trống khung dùng làm một nhạc đệm cho các xướng_âm trì tụng trong các nghi_lễ tôn_giáo Âm_nhạc Nobat là một phần của các biểu_trưng vương_giả trong các triều_đình Mã_Lai kể từ khi Hồi_giáo du_nhập trong thế_kỷ XII và chỉ được tiến_hành trong các nghi_lễ triều_đình quan_trọng Dàn_nhạc của nó gồm có nhạc_cụ linh_thiêng và được tôn_sùng như nehara Trống định âm gendang trống hai đầu nafiri trumpet serunai ô boa và đôi_khi có một cái chiêng gắn núm và một đôi chũm_choẹ Ảnh_hưởng của Ấn_Độ thể_hiện mạnh_mẽ trong múa_rối bóng truyền_thống được gọi là Wayang_Kulit các câu truyện biểu_diễn bắt_nguồn từ sử_thi Hindu các tiết_mục chính bắt_nguồn từ Ramayana_Mahabharata_Có bốn thể_loại múa_rối bóng đặc_biệt có_thể tìm thấy trên bán_đảo Mã_Lai_Wayang_Gedek Wayang_Purwa_Wayang_Melayu và Wayang_Siam_Các loại_hình nghệ_thuật biểu_diễn Mã_Lai nổi_tiếng khác là kịch Bangsawan tình_ca Dondang_Sayang và vũ_điệu Mak_Inang từ vương_quốc Melaka kịch Jikey và Mek_Mulung từ Kedah vũ_điệu Asyik và vũ_kịch Menora từ Patani và Kelantan vũ_điệu Ulek mayang và Rodat đến từ Terengganu kịch Boria từ Penang vũ_điệu Canggung từ Perlis kể chuyện thơ Mukun từ Brunei và Sarawak cùng vũ_điệu Serampang_Dua_Belas từ Serdang_Trang phục truyền_thống Trong văn_hoá Mã_Lai quần_áo và vải dệt được tôn_sùng như là các hạng_mục thể_hiện vẻ đẹp quyền_lực và thân_phận Nhiều mô_tả trong các Hikayat_Mã_Lai đã nhấn_mạnh vị_trí đặc_biệt của vải dệt Kỹ_nghệ khung_cửi Mã_Lai có_thể truy_nguyên nguồn_gốc từ thế_kỷ thứ XIII khi tuyến thương_mại phía Đông phát_triển mạnh dưới thời Nhà Tống_Các tư_liệu Trung_Hoa và Ả_Rập đã đề_cập đến hàng vải dệt được sản_xuất tại địa_phương cũng như ưu_thế của ngành dệt trên bán_đảo Mã_Lai_Trong số các loại vải dệt nổi_tiếng của người Mã_Lai có_thể kể đến Songket và Batik_Trang phục Mã_Lai cổ_điển dùng chung cho nam_giới bao_gồm một baju áo sơ_mi hay tekua một loại áo sơ_mi ống tay dài baju rompi áo gi_lê kancing cúc áo một celana quần ống nhỏ một sarong quấn quanh eo capal dép và một tanjak hay tengkolok mũ quý_tộc còn vận thêm baju sikap hay baju layang một loại áo_choàng ngoài và pending khoá thắt_lưng trang_trí Một chiến_binh Mã_Lai cũng thường có một Kris dao lăm nhét vào phía trước của sarong Các loại trang_phục truyền_thống Mã_Lai có sự khác_biệt theo vùng song trang_phục truyền_thống phổ_biến nhất hiện_nay là Baju_Kurung cho đàn_bà và Baju_Melayu cho đàn_ông cả hai đều được công_nhận là quốc_phục của Malaysia và Brunei và cũng được cộng_đồng Mã_Lai tại Indonesia Singapore và Thái_Lan mặc Baju_Melayu hiện_nay chỉ còn được đàn_ông Mã_Lai mặc trong các buổi lễ còn Baju_Kurung thì được phần_lớn phụ_nữ Mã_Lai mặc quanh_năm Võ_thuật Người ta có_thể thấy Pencak_Silat và các biến_thể của nó xuất_hiện ở khắp_nơi trong thế_giới Mã_Lai bán_đảo Mã_Lai_Singapore_Quần đảo Riau_Sumatra và các khu_vực ven biển của Borneo_Các bằng_chứng khảo_cổ cho thấy rằng vào thế_kỷ thứ VI nghệ_thuật chiến_đấu đã được nghi_thức_hoá và được tập_luyện trên bán_đảo Mã_Lai và Sumatra_Các thể_thức sớm nhất của Pencak_Silat được cho là đã được phát_triển và được sử_dụng trong lực_lượng quân_đội của các vương_quốc Mã_Lai cổ như Langkasuka thế_kỷ II và Srivijaya thế_kỷ VII Tầm ảnh_hưởng của các vương_quốc Hồi_giáo Mã_Lai như Malacca_Johor_Pattani và Brunei đã góp_phần vào việc truyền_bá loại võ_thuật này tại quần_đảo Mã_Lai_Thông qua một mê_cung phức_tạp các eo_biển và sông đã tạo điều_kiện trao_đổi thương_mại trên khắp khu_vực Pencak_Silat đã theo đó đi tận vào các khu_vực rừng rậm và lên các vùng đồi_núi Đô_đốc Hang_Tuah huyền_thoại của Malacca là một pesilat người tập Pencak_Silat nổi_tiếng nhất trong lịch_sử và thậm_chí được một_số người xem là cha_đẻ của silat Mã_Lai_Từ thời cổ_điển Silat_Mã_Lai trải qua quá_trình đa_dạng_hoá to_lớn và tạo thành thứ truyền_thống mà ngày_nay được công_nhận là nguồn_gốc của Pencak_Silat_Indonesia và các dạng khác của Pencak_Silat tại Đông_Nam_Á_Bên cạnh Silat những người Mã_Lai chủ_yếu sống ở các địa_bàn miền bắc bán_đảo Mã_Lai cũng luyện_tập Tomoi_Đây là một dạng biến_thể Đông_Dương của môn kickboxing được cho là đã truyền_bá tại Đông_Nam_Á lục_địa từ thời Phù_Nam 68 SCN Trò_chơi truyền_thống Các trò_chơi Mã_Lai truyền_thống thường đòi_hỏi các kĩ_năng thủ_công tinh_xảo và khéo_tay và có_thể truy_nguyên nguồn_gốc từ thời vương_quốc Malacca_Cầu mây và diều nằm trong số các trò_chơi truyền_thống được nói tới trong Biên_niên_sử Mã_Lai theo đó chúng là trò_chơi của giới quý_tộc và các thành_viên vương_giả của vương_quốc Mã_Lai_Sepak_Raga là một trong số các trò_chơi Mã_Lai phổ_biến nhất và đã được chơi trong nhiều thế_kỉ Theo truyền_thống Sepak raga được chơi trong vòng_tròn bằng cách đá và người chơi giữ quả cầu mâu ở trên cao_bằng bất_kì bộ_phận nào trên cơ_thể họ ngoại_trừ tay Trò_chơi này hiện_nay được công_nhận là môn thể_thao quốc_gia của Malaysia và từng được chơi trong các sự_kiện thể_thao quốc_tế như Á vận_hội và SEA_Games_Trò chơi phổ_biến khác là con_quay Gasing thường được chơi sau mùa gặt Người thợ_thủ_công cần phải có một kĩ_năng tuyệt_vời để sản_xuất ra Gasing con_quay tranh_đua nhất một_số con_quay có_thể quay tới hai giờ liên_tục Có_lẽ trò_chơi Mã_Lai phổ_biến nhất là Wau một loại diều độc_nhất đến từ bờ biển phía đông của bán_đảo Mã_Lai_Trong cuộc thi thả diều Wau ban giám_khảo trao thưởng sẽ chấm điểm về độ khéo_léo Wau là các vật_thể đẹp và đầy màu_sắc được gắn trên khung tre âm_thanh tất_cả diều Mã_Lai đều được thiết_kế để tạo ra một âm_thanh đặc_trưng khi nó bay trong gió và độ cao Người Mã_Lai cũng tạo ra một biến_thể của trò_chơi trên bàn Mancala gọi là Congkak_Trò chơi được tiến_hành bằng cách di_chuyển các hòn đá hạt hoặc vỏ cây quanh một tấm ván bằng gỗ có 12 lỗ hoặc nhiều hơn Mancala được công_nhận là trò_chơi cổ_xưa nhất trên thế_giới và có_thể truy_nguyên nguồn_gốc từ thời Ai_Cập cổ_đại Khi du_nhập ra toàn_cầu mỗi nền văn_hoá lại phát_minh ra biến_thể riêng của mình trong đó có người Mã_Lai_Tên gọi và tước_hiệu Tên_riêng của người Mã_Lai có sự phức_tạp phản_ánh thứ_bậc của xã_hội và tước_hiệu được coi_trọng Tên người Mã_Lai nói_chung đã trải qua những biến_đổi to_lớn tiến_triển theo thời_gian và phản_ánh các ảnh_hưởng khác nhau mà người Mã_Lai tiếp_nhận Mặc_dù một_số tên gọi Mã_Lai vẫn duy_trì một phần ảnh_hưởng của tiếng Mã_Lai bản_địa và tiếng Phạn song vì là người Hồi_giáo nên người Mã_Lai từ lâu đã chuộng sử_dụng tên Ả_Rập như là dấu_hiệu thể_hiện tôn_giáo của họ Tên người Mã_Lai theo kiểu phụ danh và có_thể được xem là bao_gồm bốn bộ_phận một tước_hiệu một tên_riêng họ tên cha và một mô_tả về quan_hệ cha_con Một_số tên_riêng của người Mã_Lai có_thể bao_gồm cả tên đôi của cha người đó do_đó tạo thành một tên dài hơn Ví_dụ một cầu_thủ Malaysia có tên gọi đầy_đủ là Mohd_Aidil_Zafuan_Abdul Radzak trong đó Mohd_Aidil_Zafuan là tên_riêng và Abdul_Radzak là tên đôi của cha người này Ngoài hệ_thống tên gọi trong tiếng Mã_Lai cũng có một hệ_thống phức_tạp các tước_hiệu và kính ngữ đến nay vẫn còn được sử_dụng rộng_rãi tại Malaysia và Brunei Với việc đặt các tước_hiệu Mã_Lai này vào một tên gọi Mã_Lai thông_thường sẽ tạo nên một tên gọi phức_tạp hơn Ví_dụ Thủ_tướng Malaysia có tên đầy_đủ là Dato_Seri_Mohd_Najib bin Tun_Haji_Abdul_Razak trong đó Dato_Seri là một tước_hiệu Mã_Lai vinh_dự Mohd_Najib là tên_riêng bin có nguồn_gốc từ Ibnu trong tiếng Ả_Rập và có nghĩa là con trai của nếu là nữ thì thay bằng binti bắt_nguồn từ bintun trong tiếng Ả_Rập có nghĩa là con gái của Tun là một vinh_dự cao hơn Haji biểu_thị chuyến hành_hương của cha_ông đến Mecca và Abdul_Razak là tên_riêng của cha_ông Tuy_nhiên các nhân_vật vương_giả Mã_Lai còn có tổ_hợp tên gọi phức_tạp hơn Ví_dụ như Yang di Pertuan_Agong của Malaysia có tôn hiệu đầy_đủ là Duli_Yang_Maha_Mulia Almu tasimu Billahi_Muhibbuddin_Tuanku_AlHaj Abdul_Halim_Mu adzam Shah_Ibni_AlMarhum_Sultan Badlishah trong khi Quốc_vương Brunei có tên gọi chính_thức là Kebawah_Duli_Yang_Maha Mulia_Paduka_Seri_Baginda Sultan_Haji_Hassanal_Bolkiah Mu izzaddin Waddaulah ibni Al_Marhum_Sultan_Haji Omar_Ali_Saifuddien_Sa adul Khairi_Waddien
Người Mã_Lai