Chiến_dịch tấn_công Lyuban_Chiến dịch tấn_công Lyuban là một trận đánh diễn ra giữa Hồng_quân Liên_Xô và quân_đội Đức Quốc xã xảy ra trong Chiến_tranh Xô_Đức thuộc Chiến_tranh thế_giới thứ hai kéo_dài từ ngày 7 tháng 1 năm 1942 đến ngày 30 tháng 4 năm 1942 Trong trận đánh này Phương_diện_quân Volkhov của quân_đội Liên_Xô đã mở một cuộc tấn_công quy_mô lớn nhằm đánh_bại Tập_đoàn_quân số 18 của quân Đức và phá giải vòng_vây của phía Đức đối_với thành_phố Leningrad_Tuy nhiên cuộc tấn_công này đã thất_bại và Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 chỉ_huy A A Vlasov của Liên_Xô đã bị quân Đức bao_vây và tiêu_diệt Địa_hình và thời_gian Địa_hình Chiến_sự diễn ra tại một khu_vực nhỏ_hẹp nằm ở tỉnh Leningrad nay là một phần của tỉnh Novgorod được bao_bọc bởi sông Volkhov_Từ_Volkhov ở cánh Nam trận_tuyến chạy qua làng Lyubtsy ở phía Tây của sông qua làng Glukhaya_Kerest_Pyatilapy_Volosovo và vòng lên phía Bắc băng qua Donets_Ostrov_Yeglino và đi qua phía Đông sang Voronina_Ostrova sau đó đi xuống phía Đông_Nam sang Apraksin_Bor_Krivino_Priyutino rồi vòng trở_lại gần Lyubtsam_Vì vậy diễn_biến chính của chiến_dịch chủ_yếu ở một cái túi phía Nam tại gần Myasnoy_Bor_Chiến tuyến phía Bắc chạy dọc theo sông Volkhov quân Đức chiếm_giữ một_số đầu cầu_vượt sông ở đây và chạy qua Kirishi một đầu cầu_vượt sông của quân Đức từ phía Đông chạy tới tuyến đường_sắt Kirishi_Mga nơi quân_đội Liên_Xô cũng chống_giữ tạu một chỗ lồi giữa Pogostye và Posadnikov_Ostrov_Binh lực và kế_hoạch Quân_đội Liên_Xô_Binh_lực BULLET Một phần Phương_diện_quân Leningrad tư_lệnh trung_tướng Mikhail_Semyonovich_Khosin tham_mưu_trưởng trung_tướng Dmitriy_Nikolayevich_Gusev_BULLET Tập_đoàn_quân số 54 tư_lệnh thiếu_tướng I I Fedyuninskiy tham_mưu_trưởng thiếu_tướng A V Sukhomlin từ ngày 2 tháng 2 là thiếu_tướng L S Berezinskiy bao_gồm sư_đoàn bộ_binh cận_vệ số 3 sư_đoàn bộ_binh số 80 115 128 198 281 285 286 294 311 lữ_đoàn sơn chiến số 1 lữ_đoàn hải_quân_đánh_bộ số 6 trung_đoàn bộ_binh trượt_tuyết số 2 tiểu_đoàn bộ_binh trượt_tuyết số 4 và 5 trung_đoàn pháo_binh số 82 883 trung_đoàn lựu_pháo độc_lập Cờ_đỏ tiểu_đoàn pháo phản_lực số 4 và 2 sư_đoàn xe_tăng số 20 lữ_đoàn xe_tăng số 16 122 đoàn tàu_hoả bọc thép số 60 18 бомбардировочный 46 563 истребительные полки 116 разведэскадрилья 5 109 135 136 262 инженерные 12 сапёрный BULLET Phương_diện_quân Volkhov tư_lệnh đại_tướng K A Meretskov tham_mưu_trưởng thiếu_tướng G D Stelmakh_BULLET_Tập đoàn quân xung_kích số 2 trung_tướng A A Vlasov bao_gồm sư_đoàn bộ_binh số 327 các lữ_đoàn bộ_binh số 22 23 24 25 53 57 58 59 các tiểu_đoàn trượt_tuyết số 39 40 41 42 43 44 trung_đoàn pháo_binh số 18 và 839 tiểu_đoàn xe_tăng số 160 và 162 trung_đoàn tiêm_kích số 522 trung_đoàn ném bom số 121 và 704 tiểu_đoàn công_binh số 1741 và 1746 BULLET Tập_đoàn_quân số 4 thiếu_tướng P A Ivanov đến ngày 3 tháng 2 năm 1942 là thiếu_tướng P I Lyapin bao_gồm sư_đoàn bộ_binh cận_vệ số 4 các sư_đoàn bộ_binh số 44 65 92 191 310 377 sư_đoàn kỵ_binh số 27 và 80 1 lữ_đoàn bộ_binh ném lựu các tiểu_đoàn trượt_tuyết số 84 85 86 88 89 90 tiểu_đoàn pháo_binh số 881 sư_đoàn pháo phản_lực số 6 và 9 lữ_đoàn xe_tăng số 46 các tiểu_đoàn xe_tăng số 119 120 128 lữ_đoàn không_quân số 3 bao_gồm các trung_đoàn tiêm_kích số 160 185 239 trung_đoàn cường_kích số 218 trung_đoàn ném bom số 225 tiểu_đoàn công_binh số 159 và 248 BULLET Tập_đoàn_quân số 52 trung_tướng N K Klykov đến ngày 10 tháng 1 là trung_tướng V F Yakovlev bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 46 111 225 259 267 288 305 sư_đoàn kỵ_binh số 25 các trung_đoàn pháo_binh số 442 448 561 trung_đoàn pháo chống tăng số 884 tiểu_đoàn pháo phản_lực số 44 trung_đoàn không_quân cận_vệ số 2 trung_đoàn tiêm_kích số 513 trung_đoàn cường_kích số 313 trung_đoàn ném bom số 673 các tiểu_đoàn công_binh số 3 4 770 tiểu_đoàn công_binh đào hầm số 771 sappers tiểu_đoàn công_binh bắc_cầu số 55 BULLET Tập_đoàn_quân số 59 thiếu_tướng I V Galanin từ ngày 25 tháng 4 là trung_tướng I T Korovnikov bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 366 372 374 376 378 382 các tiểu_đoàn trượt_tuyết số 45 46 47 48 49 50 các tiểu_đoàn pháo phản_lực số 104 105 203 tiểu_đoàn xe_tăng số 163 và 166 Kế_hoạch Kế_hoạch về một đợt tấn_công lớn của quân_đội Liên_Xô ở phía Đông_Nam_Leningrad được Nguyên_soái B M Shaposhnikov công_bố vào ngày 12 tháng 12 năm 1941 Đến ngày 17 tháng 12 kế_hoạch này được đề_cập trong chỉ_thị số 005826 của Đại_bản_doanh đối_với Phương_diện_quân Volkhov mới thành_lập và số 005822 đối_với Phương_diện_quân Leningrad_Theo kế_hoạch Tập_đoàn_quân số 54 chỉ đóng vai_trò phụ_trợ trong đợt tấn_công này Theo dự_kiến nếu kế_hoạch tấn_công này thành_công quân_đội Liên_Xô sẽ phá vỡ vòng_vây đối_với Leningrad giải_phóng tỉnh Novgorod đánh sập trận_địa quân Đức ở mặt_trận Tây_Bắc ngoại_trừ khu_vực Karelia và các vùng lãnh_thổ cực Bắc_Khi mặt_trận ổn_định cánh phải quân_đội Liên_Xô tại khu_vực này có_thể sẽ tiến tới Vịnh Phần_Lan còn cánh trái sẽ tiến tới khu_vực Soltsy cùng với Phương_diện_quân Tây_Bắc_Về sau Phương_diện_quân Volkhov được tăng_cường thêm 2 tập_đoàn_quân Tập_đoàn_quân số 56 và Tập_đoàn_quân số 26 về sau trở_thành Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 từng chết đi sống lại nhiều lần tại mặt_trận Tây_Bắc_Thjeo thứ_tự từ Nam lên Bắc các Tập_đoàn_quân của phương_diện_quân Volkhov có nhiệm_vụ như sau BULLET Tập_đoàn_quân số 52 giải_phóng Novgorod và tiến tới Soltsy cắt đứt đường liên_lạc của quân địch ведущие к Волхову và hỗ_trợ cho hoạt_động quân_sự của Phương_diện_quân Tây_Bắc_BULLET_Tập đoàn quân xung_kích số 2 tiến tới ga Tsasha chia_cắt Nizovskiy và đánh mạnh vào Luga_BULLET_Tập đoàn quân_số 59 tấn_công Gruzino ga Siverskaya và Solosovo_BULLET_Tập đoàn quân_số 4 tấn_công Kirishi và Tosno bao_vây quân địch ở Mga sau đó tiến tới Krasnogvardeisk và Ropsha_BULLET_Tập đoàn quân_số 54 vốn là một phần của Phương_diện_quân Leningrad và đóng trú ở khu_vực Tây_Bắc sông Volkhov có nhiệm_vụ hoạt_động phối_hợp với Tập_đoàn_quân số 4 Trong kế_hoạch tác_chiến việc giải_phóng Lyuban thành_phố mà tên được dùng để gán cho chiến_dịch chỉ đơn_giản là một mục_tiêu trung_gian trong toàn_bộ cuộc tấn_công này Chỉ_thị về kế_hoạch tấn_công không ghi rõ thời_gian mục_tiêu Lyuban phải hoàn_thành nhưng theo một_số tư_liệu thì quân_đội Liên_Xô có nhiệm_vụ phải giải_phóng thành_phố này cùng với Novgorod muộn nhất_là ngày 12 tháng 2 năm 1942 Cuộc tấn_công của Phương_diện_quân Volkhov nằm trong chuỗi kế_hoạch tổng_phản_công đầu năm 1942 của quân_đội Liên_Xô tiến_hành vào cùng khoảng thời_gian với các đợt phản_công tại Moskva_Rostov và Tikhvin với mục_tiêu chung được ghi rõ trong Quyết_định ngày 5 tháng 1 năm 1942 của Bộ_Tổng_tư_lệnh Tối_cao Liên_Xô là đuổi quân Đức sang phía Tây và không cho chúng nghỉ_ngơi buộc chúng phải tiêu_hao hết lực_lượng dự_bị trước khi mùa xuân tới lúc đó chúng_ta sẽ có trong tay những lực_lượng dự_bị mới to_lớn còn bọn Đức thì không vì_vậy điều này sẽ đảm_bảo việc tiêu_diệt hoàn_toàn quân Đức trong năm 1942 Quân_đội Đức Quốc xã Binh_lực BULLET Cụm Tập_đoàn_quân Bắc tư_lệnh Thống_chế Wilhelm_Ritter von Leeb_BULLET_Tập đoàn quân_số 18 thượng_tướng Georg von Küchler đến ngày 12 tháng 1 là trung_tướng kỵ_binh Georg_Lindemann_BULLET_Quân đoàn số 1 trung_tướng bộ_binh Kuno_Hans von Both bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 11 21 215 254 291 đến tháng 2 3 năm 1942 được tăng_cường thêm các sư_đoàn bộ_binh số 61 212 225 BULLET Quân_đoàn số 28 trung_tướng pháo_binh Herbert_Loch bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 96 223 269 về sau được tăng_cường thêm một phần binh_lực của các sư_đoàn bộ_binh số 1 93 217 sư_đoàn sơn chiến số 5 và sư_đoàn thiết_giáp số 8 BULLET Quân_đoàn số 38 điều từ Tập_đoàn_quân số 16 từ tháng 2 năm 1942 bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 126 250 sư_đoàn cảnh_vệ SS số 4 sư_đoàn bộ_binh lựu_đạn tình_nguyện SS số 23 Nederland sư_đoàn tình_nguyện SS số 27 Langemarck đến tháng 2 3 năm 1942 được tăng_cường thêm sư_đoàn cơ_giới_hoá số 20 sư_đoàn bộ_binh số 58 sư_đoàn cảnh_vệ số 285 BULLET Tập_đoàn_quân số 16 Thống_chế Ernst_Busch_BULLET_Quân đoàn số 38 trung_tướng bộ_binh Friedrich_Wilhelm von Chappuis bao_gồm các sư_đoàn bộ_binh số 61 126 250 đến tháng 2 năm 1942 thì quân_đoàn này được giao hẳn cho Tập_đoàn_quân số 18 BULLET Tập_đoàn_quân không_quân số 1 BULLET Lực_lượng của Tổng_hành_dinh Tập_đoàn_quân BULLET Không đoàn số 1 Đối_mặt với quân_đội Liên_Xô là các Tập_đoàn_quân số 18 và Tập_đoàn_quân số 16 của quân Đức Việc hỗ_trợ về mặt không_quân do Tập_đoàn_quân không_quân số 1 đảm_nhiệm Ở phía Nam_Novgorod là các sư_đoàn bộ_binh số 250 126 215 61 và 254 và từ Kirishi tới Mga là các sư_đoàn bộ_binh số 21 11 và 291 Kế_hoạch Ngày 23 tháng 11 năm 1941 Bộ_Tư_lệnh tối_cao Đức Quốc xã thông_báo rằng nhiệm_vụ của Cụm Tập_đoàn_quân Bắc vào năm 1942 là phải nối_kết được với quân_đội Phần_Lan tại bờ sông Svir_Ngày 9 tháng 12 cùng năm Thống_chế Wilhelm von Leeb ra_lệnh tái tổ_chức lại hàng_ngũ của Cụm Tập_đoàn_quân Bắc trên thực_tế là quân_đội của ông đã phải rút về phía bên kia sông Volkhov tổ_chức phòng_thủ và bảo_vệ đầu cầu_vượt sông tại khúc cong của con sông này Sau đó theo kế_hoạch Cụm Tập_đoàn_quân Bắc sẽ dưỡng binh trong suốt mùa Đông và đến mùa xuân sẽ mở một đợt tấn_công mới nhằm đoạt lại Tikhvin và gặp quân Phần_Lan ở sông Svir_Tuy nhiên không lâu sau đó Cụm Tập_đoàn_quân Bắc đã phát_hiện các dấu_hiệu chuẩn_bị tấn_công của quân_đội Liên_Xô tại phía Bắc và phía Nam hồ Ilmen Trước tình_hình này von Leeb đã yêu_cầu được lui binh về phía vùng Ban Tích nhưng không được Hitler chấp_nhận Trái_lại vào_cuộc họp ngày 20 tháng 12 năm 1941 Hitler đã yêu_cầu Cụm Tập_đoàn_quân Bắc phải phòng_ngự cứng_rắn và phải tổ_chức một đợt tấn_công phủ_đầu vào 2 tuần sau cuộc họp này một nhiệm_vụ rõ_ràng là bất_khả_thi đối_với Cụm Tập_đoàn_quân Bắc cho_dù quân_đội Liên_Xô có tổ_chức phản_công hay không Dù gì trước tình_hình mới Cụm Tập_đoàn_quân Bắc đã gấp_rút chuẩn_bị các vị_trí phòng_thủ dự_bị dọc theo sông Volkhov để đón cuộc tấn_công của quân_đội Liên_Xô_Kết quả Cuộc tấn_công của Phương_diện_quân Volkhov đã có tác_dụng hỗ_trợ rất tích_cực đối_với lực_lượng phòng_thủ thành_phố Leningrad vốn trong thời_gian này chưa đủ mạnh để chống_đỡ cuộc tấn_công dự_kiến vào Leningrad_Hơn 15 sư_đoàn_Đức trong đó có 6 sư_đoàn và 1 lữ_đoàn được điều từ mặt_trận phía Tây sang đã bị trói_chân tại khu_vực của phương_diện_quân Volkhov và điều này đã giúp lực_lượng phòng_thủ gần Leningrad có cơ_hội nắm trong tay quyền chủ_động chiến_trường Ở đây cần phải chú_ý rằng trong đầu năm 1942 quân Đức chưa có bất_cứ kế_hoạch cụ_thể nào trong việc công_kích Leningrad theo cách nhìn_nhận này thì cuộc tấn_công của quân_đội Liên_Xô nên được hiểu là đã phá hỏng kế_hoạch tấn_công xuân hè vào Tikhvin nhằm hội quân với quân_đội Phần_Lan tại Svir_Tuy nhiên đó là tất_cả những gì mà quân_đội Liên_Xô có_thể làm được trong trận đánh này Chỉ_huy của tập_đoàn_quân số 18 Đức nhận_định rằng nếu mũi đột_phá này phối_hợp thành_công với đòn tấn_công vỗ mặt của phương_diện_quân Leningrad thì một phần_lớn binh_lực của Tập_đoàn_quân số 18 sẽ bị tiêu_diệt và phần còn lại sẽ bị đẩy_lùi về phía Tây_Tuy nhiên Phương_diện_quân Leningrad lúc này còn quá yếu để có_thể làm được gì Xét về mặt các mục_tiêu chiến_dịch chiến_dịch tấn_công Lyuban là một thất_bại toàn_tập Thành_quả chiến_thuật của chiến_dịch là quá khiêm_tốn một_vài đầu cầu trên sông Volkhov và những đột_phá_khẩu bé_nhỏ trong một khu đất nhà_thờ ở đồng_quê Не были выполнены ни минимальная задача в виде разгрома группировки немецких войск на Волхове ни деблокада Ленинграда ни тем более глобальная задача в виде разгрома Группы армий Север и выхода на фронт у Луги_Đánh giá Thảm_hoạ tại Lyuban đến từ nhiều nguyên_nhân cả khách_quan lẫn chủ_quan Về nguyên_nhân khách_quan trước_hết đó là ưu_thế đáng_kể về mặt binh_lực trang_bị cơ_sở vật_chất và hậu_cần của quân_đội Đức cũng như những sai_lầm trong cơ_cấu và tổ_chức của quân_đội Liên_Xô tại các cấp Nguyên_soái không_quân A P Sliantyev đã miêu_tả về yếu_tố này trong trận chiến ở Myasnogo_Bora như sau Theo nhà_sử_học B I Gavrilov số_phận thê_thảm của Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 có nguyên_do chủ_yếu là các tính_toán sai_lầm trong việc lập kế_hoạch tác_chiến trong mùa đông năm 1942 của các chỉ_huy quân_đội Liên_Xô và của cả cá_nhân I V Stalin đề ra thời_hạn không thực_tế cho các chiến di5cg lớn và không chuẩn_bị đầy_đủ nhân_lực cũng như vật_lực cho lực_lượng dự_bị chiến_lược vốn được bố_trí trải đều trên nhiều hướng và nhiều phương_diện_quân khác nhau Việc này đã dẫn tới các thảm_hoạ tại Vyazma_Krym gần Kharkov ở Myasnogo_Bora và kết_thúc bằng việc quân Đức đã đột_phá đến gần Stalingrad_Cụ_thể ông giải_thích Một nguyên_nhân khác vừa mang tính khách_quan lẫn chủ_quan đó là sự thiếu kinh_nghiệm và thiếu huấn_luyện của các sĩ_quan cao_cấp và trung_cấp trong quân_đội Liên_Xô lúc bấy_giờ nó đã góp_phần vào thảm_hoạ ở Lyuban cũng như ở nhiều khu_vực khác trên mặt_trận Xô_Đức năm 1942 Nguyên_nhân chủ_quan của thất_bại ở Lyuban còn nằm ở những lỗi_lầm nghiêm_trọng của các đại_diện Đại_bản_doanh tại Phương điện quân Volkhov cụ_thể là L Z Mekhlis_K_Ye_Voroshilov và G M Malenkov_Đáng ra vai_trò của họ phải là điều_phối các hoạt_động của hai Phương_diện_quân Leningrad và Volkhov tuy_nhiên những gì họ làm chỉ là ép_buộc các chỉ_huy Phương_diện_quân và Tập_đoàn_quân phải hoàn_thành các chỉ_tiêu của I V Stalin bằng mọi giá Điều này đã gây ra những thương_vong vô_ích và không đáng có cho quân_đội Liên_Xô_Nhà sử_học N B Olyeinik đã liệt_kê các nguyên_nhân dẫn đến thất_bại ở Lyuban như sau việc đánh_giá sai_lầm về tình_hình của mặt_trận Xô_Đức nói_chung việc tái tổ_chức Phương_diện_quân Volkhov sự thiếu chuẩn_bị về mặt nhân_sự cũng như của các chỉ_huy khả_năng sản_xuất của đất_nước chưa phục_hồi đầy_đủ để đáp_ứng cho nhu_cầu của các chiến_dịch quá tham_vọng thời_gian chuẩn_bị quá ngắn việc phối_hợp giữa các phương_diện_quân không tốt việc chỉ_huy còn mắc nhiều nhược_điểm lớn thiếu chú_trọng đến huấn_luyện binh_sĩ cũng như các hoạt_động phản_công của quân Đức và hệ_thống đường_sá yếu_kém đã ảnh_hưởng nghiêm_trọng tới chiến_dịch Thương_vong Quân_đội Liên_Xô_Theo nghiên_cứu thống_kê Thương_vong của quân_đội Nga và Liên_Xô trong các cuộc chiến_tranh thế_kỷ 20 thì thương_vong của Phương_diện_quân Volkhov và Tập_đoàn_quân số 54 thuộc Phương_diện_quân Leningrad trong chiến_dịch tấn_công Lyuban từ ngày 7 tháng 1 đến 30 tháng 4 là 95 064 chết mất_tích bị bắt và 213 303 bị_thương và bị ốm tổng thương_vong là 308 367 người lên đến 94 67 lực_lượng tham_gia chiến_dịch Số_liệu này bị một_số người nghi_ngờ và họ cho rằng số binh_sĩ Liên_Xô tử_thương tính luôn cả thương_vong do Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 bị bao_vây tiêu_diệt là 156 000 đến 158 000 người Quân_đội Đức Quốc xã Thương_vong của phía Đức thấp hơn nhiều nhưng chưa được thống_kê chính_xác Sư_đoàn bộ_binh số 215 lực_lượng tham_gia bao_vây Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 từ giai_đoạn 23 tháng 11 năm 1941 tham_chiến chống lại Tập_đoàn_quân số 52 tại các trận đánh ở Malaya_Vishyera đến 18 tháng 7 năm 1942 tham_chiến trong các chiến_dịch tiêu_diệt tàn_quân của Tập_đoàn_quân xung_kích số 2 tổn_thất 961 người chết trong đó có 20 sĩ_quan 3119 bị_thương 64 sĩ_quan 180 mất_tích Tham_khảo Hồi_ký BULLET Трагедия_Мясного_Бора_Сборник воспоминаний участников и очевидцев Любанской операции Сост_Иванова_И_А СПб 2005 463 с ISBN 5 7325 0849 X BULLET Василевский_А_М_Дело всей жизни М Политиздат 1978 552 с BULLET Гальдер_Ф_От_Бреста до Сталинграда_Военный дневник Ежедневные записи начальника генерального штаба сухопутных войск 1941 1942 годов Смоленск_Русич 2001 656 с Мир в войнах ISBN 5 313 00026 8 BULLET Стахов_Х_Г_Трагедия на Неве_Шокирующая правда о блокаде Ленинграда 1941 1944 Пер_Ю_Лебедева_М Центрполиграф 2008 416 с За линией фронта Мемуары_ISBN 978 5 9524 3660 2 BULLET Хаупт_В_Группа армий Север_Бои за Ленинград 1941 1944 Пер_Е_Захарова_М Центрполиграф 2005 384 с За линией фронта Мемуары_ISBN 5 9524 1672 1 Tài_liệu nghiên_cứu lịch_sử BULLET Бешанов_В_В_Ленинградская оборона М АСТ 2005 480 с ISBN 5 17 013603 X BULLET Гаврилов_Б_И_Долина смерти Трагедия и подвиг 2 й ударной армии М ИРИ РАН 1999 304 с ISBN 5 8055 0057 4 BULLET Гаврилов_Б_И_Через Долину смерти подвиг и трагедия воинов Волховского фронта январь июнь 1942 года М ИРИ РАН 2002 Т 1 Воспоминания и материалы 298 с BULLET Исаев_А_В_Краткий курс истории ВОВ Наступление маршала Шапошникова_М_Эксмо 2005 384 с ISBN 5 699 10769 Х BULLET Кривошеев_Г_Ф_Россия и СССР в войнах XX века Потери вооруженных сил Статистическое исследование М Олма_Пресс 2001 320 с ISBN 5 17 024092 9 BULLET Шигин_Г_А_Битва за Ленинград крупные операции белые пятна потери Под ред Н Л Волковского_СПб_Полигон 2004 320 с ISBN 5 17 024092 9 Khác_BULLET_Гагарин_С С Мясной_Бор_СПб_Воениздат 1991 607 с ISBN 5 203 00936 8 Ảnh tư_liệu BULLET Георг_Гундлах_Волховская битва Документы ужаса 1941 1942 год Фотоальбом 1942 Liên_kết ngoài BULLET Любанская наступательная операция 7 января 30 апреля 1942 г BULLET Любанская операция BULLET Любанская наступательная операция 7 января 30 апреля 1942 г Россия и СССР в войнах XX века Потери вооруженных сил М ОЛМА ПРЕСС 2001 BULLET Воспоминания_Н_И_Орлова о Долине смерти 1980 е годы BULLET Вальтер_Шельм_Ханс_Мэрле Мемуары о боях 215 й Вюртемберг_Баденской пехотной дивизии ERINNERUGSBUCH DER 215 I D Штутгарт_Союз ветеранов 215 й дивизии Перевод_В_Н_Папешин Phim BULLET Документально публицистический фильм А Пивоварова 2011
Chiến_dịch tấn_công Lyuban