Văn_học Đàng_Ngoài thời Lê_trung_hưng Văn_học Đàng_Ngoài thời Lê_trung_hưng là một bộ_phận của văn_học Việt_Nam phản_ánh các thành_tựu về văn_thơ của nước Đại_Việt dưới thời nhà Lê_trung_hưng từ năm 1593 đến năm 1789 trong vùng lãnh_thổ từ sông Gianh trở ra dưới quyền cai_quản của vua Lê chúa Trịnh_Đặc điểm Thế_kỷ 17 chứng_kiến 2 cuộc nội_chiến giữa họ Trịnh và tàn_dư họ Mạc đồng_thời giữa họ Trịnh và họ Nguyễn_Văn học chữ Hán vẫn mang dư_âm của văn_học thế_kỷ 16 sự trăn_trở của các sĩ_phu giữa con đường theo phe nào trong cuộc nội_chiến hoặc ẩn_dật an_nhàn Tác_gia điển_hình nhất trong thời_kỳ đầu là Phùng_Khắc_Khoan với Mai lĩnh sứ hoa thi_tập và Phùng công thi_tập Từ cuối thế_kỷ 17 sang thế_kỷ 18 hoà_bình lập lại đánh_dấu sự phát_triển thịnh_vượng nhất của nền văn_học cổ_điển Việt_Nam Nhiều tác_phẩm ra_đời thời_kỳ này đến nay vẫn còn là tác_phẩm có giá_trị Văn_học không hàm_chứa ý_thức_hệ phong_kiến mạnh như trước mà hàm_chứa nhiều nội_dung các giai_đoạn lịch_sử khác không có Nội_dung chính của văn_học thời_kỳ này là những đề_tài sau BULLET Tập_trung vào việc chống lại của chế_độ chính_trị đương_thời Các tác_phẩm văn_học ít_nhiều phản_ánh sự áp_bức bóc_lột của giai_cấp thống_trị và sự phẫn_nộ của nhân_dân như Chinh_phụ ngâm Cung oán ngâm_khúc Trạng_Quỳnh_Phạm_Tải Ngọc_Hoa_BULLET_Đề cao hạnh_phúc và vai_trò của con_người nhất là vai_trò phụ_nữ mà những thời_kỳ trước chưa đề_cập Phụ_nữ trong văn_học thời_kỳ này là những người tài_sắc có đức_hạnh không chịu sự ràng_buộc theo lễ_giáo phong_kiến không chấp_nhận cảnh vợ_chồng chia_ly vì chinh_chiến Họ nói lên tiếng_nói đấu_tranh để được hưởng những quyền_lợi tối_thiểu là tự_do yêu_đương và hạnh_phúc Ngoài_ra những người nghèo trong văn_học thời_kỳ này đều là những người có đức có tài đại_diện cho chính_nghĩa thắng phi_nghĩa trong các truyện_thơ nôm như Thạch_Sanh_Tống_Trân Phạm_Tải_Phạm_Công BULLET Phản_ánh đúng hiện thức xã_hội của tầng_lớp phong_kiến cai_trị Hầu_hết các tác_phẩm đề_cập quyền sống của con_người nêu cao khát_vọng của người lao_động muốn có cuộc_sống tốt_đẹp như Thạch_Sanh_Nhị độ mai Quan_Âm_Thị_Kính Hoàng_Trừu đều có những nhân_tố lãng_mạn nói lên ước_vọng táo_bạo của con_người Khi xã_hội phong_kiến bộc_lộ mâu_thuẫn là cơ_sở cho văn_học trào_phúng phát_triển mà điển_hình là các truyện tiếu_lâm như Trạng_Lợn_Trạng_Quỳnh Về hình_thức văn_học chữ Nôm chiếm ưu_thế hơn và ngày_càng có vai_trò quan_trọng trong nền văn_học_Thể thơ lục_bát và song_thất_lục_bát đã hoàn_chỉnh ngôn_ngữ phong_phú trong_sáng tế_nhị Văn_học chữ Nôm thời_kỳ này đạt tới đỉnh_cao Từ các truyện_Nôm khuyết_danh ngôn_ngữ tiếng Việt được kết_tinh và đạt tới tầm cao chưa từng có Văn_học phi chính_thống Văn_học_dân_gian Cùng với văn_học viết văn_học_dân_gian thời_kỳ này cũng có những bước phát_triển mạnh_mẽ Phong_trào đấu_tranh của quần_chúng đối_với nền thống_trị ngày_càng tăng ít_nhiều đã dội vào văn_học_dân_gian những nội_dung sáng_tạo đặc_biệt Những câu ca_dao phản_ánh sự phân_biệt giai_cấp và sự phản_kháng của quần_chúng bị áp_bức Hoặc những câu phản_ánh đời_sống trong phủ chúa cùng sự tranh_chấp quyền_lực trong bộ_máy chính_quyền Ngoài ca_dao dân_gian còn có những bài vè điển_hình nhất là truyện Quận He để tưởng_nhớ thủ_lĩnh khởi_nghĩa nông_dân Nguyễn_Hữu_Cầu_Về văn_xuôi Trạng_Quỳnh là truyện chống_đối chế_độ_phong_kiến một_cách có hệ_thống có ý_thức và triệt_để nhất Trạng_Quỳnh chống cả vua Lê_chúa Trịnh và các quan_lại hống_hách giễu_cợt các nho_sĩ bất_tài Cùng với Trạng_Quỳnh_Trạng_Lợn cũng là tác_phẩm có tính phê_phán sâu_sắc nói về sự may_mắn ngẫu_nhiên của một chàng con nhà buôn thịt lợn học dốt nhưng đã lần_lượt được thăng_quan_tiến_chức Điều đó phản_ánh đúng thực_trạng của xã_hội mua quan bán tước thời đó Truyện_thơ Nôm_Đây là một hiện_tượng nổi_bật trong văn_học thời_kỳ này với rất nhiều truyện_Nôm khuyết_danh những tiểu_thuyết kể bằng văn_vần Từ thế_kỷ 17 đã ra_đời những tác_phẩm thể_loại này như Trinh thử Trê cóc Vương_Tường_Bạch_viên Tôn các sang thế_kỷ 18 có thêm Thạch_Sanh_Phạm_Tải Ngọc_Hoa_Tống_Trân Cúc_Hoa Phạm_Công_Cúc_Hoa Hoàng_Trừu_Phương_Hoa Nhị độ mai Lý_Công_Phan_Trần Quan_Âm_Thị_Kính với quy_mô dài hơn Sự phát_triển nối_tiếp của truyện_thơ Nôm phản_ánh sự đòi_hỏi cấp_thiết của xã_hội về nội_dung và hình_thức văn_học để diễn_tả tâm_tư tình_cảm con_người Xã_hội miêu_tả trong các truyện_thơ Nôm là xã_hội ngột_ngạt nhiều bất_công Ngôn_ngữ thể_hiện trong các tác_phẩm khá mộc_mạc và còn thiếu chọn_lọc nhưng xét về giá_trị nghệ_thuật thì nhiều chất trữ_tình hiện_thực và phản_phong khá rõ nét Trong nền văn_học Việt_Nam truyện_thơ Nôm có vị_trí khá quan_trọng thể_hiện quá_trình trưởng_thành của ý_thức dân_tộc và của nền văn_học quốc_âm Việt_Nam Văn_học chính_thống Các tác_gia của mảng văn_học này là những nhà Nho thuộc tầng_lớp cai_trị Do hoàn_cảnh lịch_sử dòng văn_học này phát_triển theo những hướng khác nhau biểu_hiện trên 2 mặt tiêu_cực và tích_cực BULLET Khuynh_hướng tích_cực gồm tác_phẩm của những tác_giả trong chính_quyền thống_trị nhưng thể_hiện sự cảm_thông với cuộc_sống xã_hội khi đó khi chứng_kiến cảnh người_dân bị bóc_lột và tang_tóc vì chiến_tranh Họ đi vào phản_ánh hiện_thực xã_hội BULLET Khuynh_hướng tiêu_cực là biểu_hiện của những nhà_nho chán_nản với thời_cuộc khi chứng_kiến sự khủng_hoảng của chế_độ thống_trị đương_thời trước sự đấu_tranh của nông_dân lúc đó cùng sự sa_sút của ý_thức_hệ phong_kiến Văn_học chữ Nôm_Văn học chữ_Nôm thuộc phần văn_học phát_triển phồn_thịnh nhất của dòng văn_học chính_thống đánh_dấu sự phát_triển đỉnh_cao của nội_dung tư_tưởng và trình_độ nghệ_thuật Tác_phẩm nổi_tiếng nhất đầu_tiên là Chinh_phụ ngâm của Đặng_Trần_Côn vốn viết theo thể chữ Hán và được nữ_sĩ Đoàn_Thị_Điểm chuyển sang thơ_Nôm song_thất_lục_bát Tác_phẩm ra_đời trong hoàn_cảnh giữa thế_kỷ 18 khi chiến_tranh ở Đàng_Ngoài diễn ra liên_miên lên_án chiến_tranh chia_cắt hạnh_phúc phù_hợp với tâm_tư của nhiều người_dân được hoan_nghênh ngay khi mới ra_đời Sau Chinh_phụ ngâm Cung oán ngâm_khúc của Nguyễn_Gia_Thiều phản_ánh nỗi cô_đơn phẫn_uất của những người cung_nữ cũng được người_đời truyền_tụng Trong thời_kỳ những cuộc nổi_dậy chống triều_đình giữa thế_kỷ 18 có nhiều thủ_lĩnh là các sĩ_phu Tác_phẩm điển_hình của thể_loại này là Hịch_Lê_Duy_Mật nhằm tập_hợp nhân_dân chống lại họ Trịnh tạo_dựng lại cơ_nghiệp nhà Lê_bài thơ Chim trong lồng của Nguyễn_Hữu_Cầu chỉ có 13 câu nhưng rất hàm_súc nêu ý_chí hiên_ngang và lòng tin vào tự_do Văn_học chữ Hán_Thể loại văn_học chữ Hán gồm có tiểu_thuyết ký_sự tuỳ_bút thơ_phú và tạp_văn Tiểu_thuyết ký_sự tuỳ_bút Trong những thời_kỳ trước văn_học đã có những tác_phẩm văn mới nhưng chưa có những truyện_dài Tiểu_thuyết dài theo bố_cục chương_hồi kiểu Trung_Quốc bắt_đầu phát_triển thời_kỳ này điển_hình là Hoàng_Lê nhất_thống chí Những tác_phẩm như_vậy chưa nhiều Trong thể_loại ký_sự bằng thơ tác_phẩm tiêu_biểu là Chúc ông phụng sứ của Đặng_Đình_Tướng_Nguyễn Trạng_nguyên phụng sứ tập của Nguyễn_Đăng_Đạo_Tinh sà thi_tập của Nguyễn_Công_Hãng Kính trai sứ tập của Phạm_Khiêm_Ích_Sứ hoa trùng vịnh của Nguyễn_Tông_Quai_Tập tuần ký trình của Trịnh_Sâm_Thể loại ký_sự bằng văn_xuôi bắt_đầu xuất_hiện như Thượng kinh ký_sự của Lê_Hữu_Trác và Tang_thương ngẫu lục của Phạm_Đình_Hổ và Nguyễn_Áng_Tuỳ bút gần giống như_thể ký_sự và khác với thể_loại tuỳ_bút hiện_nay Tuỳ_bút thời_kỳ này có nghị_luận nhưng trên cơ_sở những sự_kiện xảy ra như Vũ trung tuỳ_bút ghi_chép lại thực_tế tập_quán phong_tục thi_cử và kinh_tế của xã_hội đương_thời Văn_học chữ Hán tuy có xuất_hiện thể_loại và đánh_dấu bước_tiến mới nhưng vẫn nặng về biên_soạn không có những khám_phá và chưa mạnh_dạn diễn_tả hiện_thực bằng văn_nghệ Thơ_phú và tạp_văn Thơ_Đường luật vẫn là thể thơ chiếm đa_số rải_rác có một_số tác_phẩm viết theo thể trường_đoản_cú hay cổ_phong Về phú không có những bước phát_triển mới tản_văn chỉ có văn_bia và một_số tác_phẩm mang tính ngụ_ngôn Thơ_phú mang tính trữ_tình thời_kỳ này có cá c tác_gia lớn như BULLET Ngô_Thì Ức với Tuyết_Trai thi_tập và Nam trình liên vịnh BULLET Đặng_Trần_Côn với Chinh_phụ ngâm BULLET Hồng_Liệt_Bá với Chinh_phụ ngâm_khúc BULLET Ngô_Thì Sĩ với Hải_Dương chí lược Ngọ phong văn tạp Anh ngôn thi_tập Quan lan thập vịnh Nhị_Thanh_động tập Sách chế khải tập Khoa sớ tập lục Thơ_văn của ông có bút_pháp riêng với các nhà_văn đương_thời BULLET Phạm Nguyễn_Du với Nam hành ký đắc tập Thạch động thi văn sao Dưỡng_Hiên vịnh sử_thi Đoạn tràng lục BULLET Lê_Quý_Đôn với Quế_Đường thi_tập Quế_Đường văn_tập Bắc sứ thông lục Kiến_văn tiểu lục Vân_Đài loại ngữ Toàn Việt thi lục Hoàng_Việt văn hải Thơ_Lê_Quý_Đôn thể_hiện sự lạc_quan yêu_đời yêu non_sông đất_nước với phong_cảnh nhẹ_nhàng thanh_thoát Xem thêm BULLET Văn_học Việt_Nam thời Lê_trung_hưng BULLET Văn_học Đàng_Trong thời Lê_trung_hưng Tham_khảo BULLET Viện sử_học 2007 Lịch_sử Việt_Nam tập 4 Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội
Văn_học Đàng_Ngoài thời Lê_trung_hưng