Đàn_tỳ bà Đàn_tỳ bà chữ Hán_琵琶 bính âm pípá romaji biwa tiếng Hàn bipa là tên gọi một nhạc_cụ dây gảy của người phương Đông được phổ_biến nhất ở Trung_Quốc qua thời_gian dài sử_dụng nó đã được bản_địa_hoá khác nhau tuỳ theo từng vùng hoặc từng quốc_gia Á_Đông_Nguồn gốc lịch_sử Đàn_tỳ bà có từ thời Trung_Hoa cổ_đại theo một_số ghi_chép là khoảng hơn 2000 năm lịch_sử Truyền_thuyết Trung_Quốc cho rằng xưa kia có một Tán_Viên_lực ngoại dùng ngọc_thạch chôn hàng ngày năm mà luyện nên nhạc_khí không ngờ bị thất_bại nên vứt bỏ Lúc này có một Kiều_Nữ đi ngang qua lấy về sửa lại và gọi nó là tỳ_bà Đàn có âm_thanh xuyên thấu cực cao tiếng đàn lúc cao lúc thấp tiết_tấu lúc nhanh lúc chậm mềm_mại và đanh_thép Có vài vị tiên trên trời nhìn thấy thì phản chế lại rồi hoá_thân xuống mà lưu_truyền từ đó đàn có tên gọi như bây_giờ là đàn_tỳ bà Theo tác_phẩm Tây_Du_Ký của Ngô_Thừa_Ân và phim cùng tên có cảnh trên thiên_đình bầy tiên_nữ cầm đàn_tỳ bà múa cho những người_nhà trời xem nhất_là Ngọc hoàng Thượng_đế Điệu múa ấy có tên Vũ_khúc Thiên_đình 嫦娥天宫舞曲_Theo truyền_thuyết vào đời Tần có con dơi bỗng_dưng sà vào đậu trên đầu_đàn tỳ_bà trong lúc một nghệ_nhân đang gảy đàn mà đuổi đi đến 3 lần vẫn cứ bay trở_lại không chịu rời đi Từ đó mỗi đêm con dơi được nghe nghệ_nhân chơi đàn cho đến ngày chết khô Người nghệ_nhân xúc_động bèn cho làm một cây đàn_tỳ bà đầu chạm hình con dơi thay cho chữ Thọ trước đó Điều này mang ý_nghĩa tiếng tỳ_bà có_thể_hoá cảm một kẻ xấu thành người tốt một hạng tiểu_nhân thành bậc quân_tử một người từ trong tối thấy được ánh_sáng Nó được gọi là biên bức tỳ_bà 蝙蝠琵琶_Từ triều_đại Tần_Hán cho đến Tuỳ_Đường tất_cả nhạc_cụ gảy dây đều được gọi là Tỳ_bà 琵琶 bính âm pípá Latin hoá pipa do_đó có nhiều nhận_định khác nhau về thuật_ngữ này Theo quyển Thích danh 釋名 thời Đông_Hán tỳ_bà có_thể là từ tượng_thanh có nguồn_gốc từ âm_thanh của nhạc_cụ phát ra Trong những văn_bản cổ_xưa nhất cái từ tỳ_bà dù được viết khác nhau tỳ_bà 枇杷 hay phê bà 批把 nhưng chúng vẫn có nguồn_gốc từ người Hồ có nghĩa là người ngoại_quốc người man_di Một tài_liệu cuối thế_kỷ thứ 3 thời nhà Tấn cho biết thuật_ngữ tỳ_bà đã xuất_hiện trong triều_đại nhà Tần 221 206 TCN Ngày_nay một_số nhà_nghiên_cứu cho rằng cho rằng tỳ_bà có khả_năng xuất_phát từ chữ barbat trong ngôn_ngữ Ba Tư_nghĩa là đàn_tỳ bà Trung_Quốc có nguồn_gốc từ Ba Tư là đàn Qanbūs của Ả_Rập và đàn Barbat theo con đường tơ_lụa vào Trung_Quốc Tóm_lại dẫu thuật_ngữ tỳ_bà xuất_hiện đầu_tiên trong thời_kỳ nào nó là từ ngoại_nhập hay do người Trung_Quốc nghĩ ra thì_có một điều chắc_chắn rằng trong triều_đại nhà Tần có một loại đàn gọi là Tần tỳ_bà Người ta tin rằng loại đàn này mô_phỏng hình_thức thô_sơ của đàn không hầu 箜篌 tức đàn hạc Tàu và Huyền đào 弦鼗 loại nhạc_cụ có những dây đàn căng trên cái trống nhỏ gắn tay cầm được cho là do những người xây_dựng Vạn_Lý trường Thành chế_tạo vào cuối triều_đại nhà Tần_Tần tì_bà có cần đàn thẳng hộp cộng_hưởng tròn và 4 dây đàn theo chuẩn 12 nốt Kiểu này về sau phát_triển thành đàn nguyễn_nhạc_cụ được đặt tên từ họ của nhạc_sĩ Nguyễn_Hàm_阮咸 trong nhóm Trúc lâm thất hiền 竹林七賢_Tuy nhiên cần chú_ý Tần tỳ_bà có thân đàn tròn do_đó nó có_thể là loại đàn trùng tên chứ không phải là loại tỳ_bà mà chúng_ta biết ngày_nay loại có thân đàn hình quả lê_Từ thời nhà Tống thân đàn_tỳ bà bị uốn cong xuống Về tỳ_bà hình quả lê_có hai loại mà nhiều nhà_nghiên_cứu cho rằng chúng có khả_năng du_nhập từ Trung_Đông từ vương_quốc cổ Gandhāra tiếng Phạn_गन_ध_र hay Ấn_Độ vào miền bắc Trung_Quốc trong thế_kỷ thứ 4 Loại thứ nhất gọi là Quy từ tì_bà 龜茲琵琶_Bính âm Qiū cí pípá có cần đàn cong với 4 chốt chỉnh dây và 4 dây đàn Loại thứ hai gọi là Ngũ huyền tì_bà 五弦琵琶_Bính âm Wǔ xián pípá có cần đàn thẳng 5 chốt chỉnh và 5 dây Một_số bức vẽ ở hang Mạc_Cao ở tỉnh Đôn_Hoàng đều phác_hoạ hình_ảnh tiên_nữ quàng đàn_tỳ bà ngang qua vai ra sau lưng bằng hai tay 飞天琵琶 trong số những tiên_nữ khác thổi sáo thổi sanh khèn Trung_Quốc hay các pho tượng tạc vị Bồ_tát gảy tỳ_bà tại các ngôi chùa Trung_Quốc nhất là bức tượng Trì_Quốc_Thiên_Vương thân mình mặc giáp_trụ Tuy_nhiên thân_hình màu trắng_tay cầm đàn_tỳ bà biểu_thị sự vui_vẻ dùng âm_nhạc giáo_hoá chúng_sinh Minh_hoạ từ tác_phẩm Hàn_Quốc thế_kỷ 15 cho thấy đàn_tỳ bà theo phong_cách thời Đường sau đó vẫn được chơi ở Hàn_Quốc nhưng có thêm các phím đàn không được tìm thấy trong hình_dạng của tỳ_bà triều_đại nhà Đường và đàn_tỳ bà dân_gian thời Joseon mô_phỏng tỳ_bà thời Minh ở Trung_Quốc cổ và nhiều phím đàn Đường tỳ_bà đã được chơi với một que gảy nhưng tỳ_bà thời Minh được chơi bằng ngón tay Trong triều_đại nhà Hán có loại đàn gọi là Hán tỳ_bà Nhạc_cụ này có 4 dây đàn tượng_trưng cho 4 mùa còn chiều dài của đàn tượng_trưng cho Thiên_Địa Nhân và Ngũ_hành Đến triều_đại nhà Tống thì những nhạc_cụ gảy dây khác đã có tên_riêng thuật_ngữ tỳ_bà chỉ còn được sử_dụng độc_quyền cho nhạc_cụ hình quả lê_Loại_hình vừa hát vừa diễn_tấu tỳ_bà gọi là tỳ_bà đàn xướng 琵琶弹唱 mà không_chỉ áp_dụng vào tỳ_bà mà người Trung_Quốc còn áp_dụng vào các nhạc_cụ khác để vừa đàn vừa hát Nhìn_chung việc miêu_tả những loại tỳ_bà có hình quả lê_xuất_hiện khá nhiều từ giai_đoạn Nam_Bắc triều cho tới đời nhà Đường Trong triều_đại nhà Đường tì_bà phát_triển rực_rỡ trở_thành nhạc_cụ chính trong hoàng_cung Triều_đình triệu những nhạc_sĩ Ba Tư_Quy_Từ và các thầy dạy đàn đến kinh_đô Trường An để giảng_dạy biểu_diễn và chế_tạo tỳ_bà Trong thời_kỳ đó nhiều nghệ_nhân làm đàn_tỳ bà rất công_phu với những nét hoa_văn chạm_khắc tuyệt_hảo Mô_típ chạm_khắc thường có liên_quan đến Phật_giáo Loại tỳ_bà 4 và 5 dây đặc_biệt phổ_biến trong triều_đại nhà Đường chúng lan_toả sang Nhật_Bản Việt_Nam và Hàn_Quốc cũng trong triều_đại này Bên cạnh loại tỳ_bà thông_thường còn có một loại khác gọi là Nam âm tỳ_bà 南音琵琶_Bính âm Nányīn pípá viết gọn là nanpa hay Nam quản tỳ_bà 南管琵琶_Bính âm Nán guǎn pípá gọi dân_dã là tỳ_bà miền Nam hoặc tỳ_bà nằm ngang Nhạc_cụ này có nguồn_gốc ở khu_vực trung_tâm Trung_Quốc về sau được đưa tới tỉnh Phúc_Kiến rồi được dùng chủ_yếu ở tỉnh này Nam âm có thân đàn khá giống loại tỳ_bà thông_thường những khác_biệt chính nằm ở chỗ phím đàn trục đàn và mặt thân đàn sơn màu đen Cần và thân đàn được làm từ một khối gỗ duy_nhất thường là gỗ thông không nặng bằng tỳ_bà thông_thường tuy_nhiên có trường_hợp mặt thân đàn lại làm từ gỗ quý Phần đầu trục cong ngược ra phía sau phần này và chốt chỉnh được làm riêng Mỗi bên hông thân đàn có một lỗ thoát âm hình trăng_lưỡi_liềm Dưới ngựa đàn có một lỗ nhỏ hình_thoi Nam âm tỳ_bà chỉ có 4 phím đàn chính thay_vì 6 như tỳ_bà thông_thường không có phím trên cùng và phím dưới cùng làm từ những miếng gỗ hình_tam_giác phủ ngoài bằng vỏ rùa biển ngoài_ra còn 9 10 phím thấp và mỏng cũng làm từ một loại gỗ theo thang_âm diatonic Phần bàn_phím ở hai bên hông những phím tam_giác được khảm xà_cừ Nam âm tỳ_bà có 4 dây nilon chỉnh tone giống tỳ_bà thông_thường nhưng nhạc_cụ này được chơi ở tư_thế nằm ngang giống guitar chứ không dựng_đứng tựa trên đùi như tỳ_bà thông_thường Khi diễn_tấu người ta thường dùng miếng gảy hơn là sử_dụng ngón tay hoặc móng giả Trong khi đó Bắc quản tỳ_bà 北管琵琶_Bính âm Běiguǎn pípá có tất_cả 19 phím và phần cần đàn có tứ Thiên_Vương làm bằng ngà_voi dây sắt và khảm xà_cừ Để cho dễ phân_biệt với Nam quản tỳ_bà với đầu cần đàn hình lá đề thì bắc quản tỳ_bà có đầu_đàn hình dơi Phím thuỷ ba trên cần đàn trước_đây được dùng cho tỳ_bà thời nhà Minh được mô_tả như sau Sóng nhỏ theo âm Hán_Việt là ba thuỷ ba tức chỉ làn_sóng trên sông_nước Khi âm_nhạc phát ra tiếng dư_âm của nó để lại gọi là âm_ba 音波_Trong cổ nhạc Trung_Hoa âm_ba được xem như tài rung dây của người chơi tỳ_bà Ngày_nay người Trung_Quốc tuy đã cải_tiến phím thuỷ ba trên cần đàn để nới rộng âm_vực cho những nhạc_khúc Trung_Quốc mới Theo thích danh Đông_Hán_Trung_Quốc có câu Vị kỳ khí xuất ư Hồ trung mã_thượng sở cổ Thôi thủ tiền viết Tỳ_Dẫn thủ khước viết Bà quân Hồ cưỡi ngựa mà đàn Đưa tay tới gọi là Tỳ_Kéo tay lui gọi là Bà Tỳ_bà tứ huyền nhạc_khí nội hệ tế đồng điều vi đảm thập tam_phẩm do cầm chi huy vị Tỳ_Bà có 4 dây trong thân đàn có buộc một mãnh lá đồng cũng 13 huy của đàn cổ cầm Tỳ_bà có gắn phím thuỷ ba ở cầm đàn được du_nhập vào Vương_quốc Lưu_Cầu với đầu_đàn hình lá đề 4 dây và mặt đàn gắn 12 phím Một loại tỳ_bà khác có tên là Động tỳ_bà 侗琵琶_Bính âm Dòng pípá trông không giống lắm loại tỳ_bà thông_thường vì nó có thân đàn hình trái_tim chứ không phải quả lê Đồng tỳ_bà là đàn_tỳ bà của tộc_người_Động 侗族 nói tiếng Đồng Thuỷ_侗水語 cư_trú rải_rác ở tỉnh Quý_Châu_Hồ_Nam Hồ Bắc và khu_tự_trị Quảng_Tây thuộc miền nam Trung_Quốc Đồng tỳ_bà được làm từ một khối gỗ khoét rỗng có một lớp gỗ mỏng dán keo ở mặt trước thân đàn cần và trục đàn làm từ một khối gỗ khác_thường thì trông khá giống cần đàn Tam huyền 三弦_Bính âm Sānxián hay cần đàn Tam vị tuyến 三味線 nihongo shamisen Nhật_Bản Đồng tỳ_bà có 2 hoặc 3 phím đàn và 4 dây đàn chỉnh bằng 4 trục tròn dài Các dây này chạy căng trên một ngựa đàn gỗ nhỏ tới một chốt dây nhỏ ở cuối thân đàn Người ta thường sử_dụng Đồng tỳ_bà để đệm hát và khiêu_vũ bằng cách đánh chập strumming Loại khác nữa là nhị huyền tỳ_bà 二弦琵琶 với mặt đàn bọc bằng da trăn hoặc da kỳ_đà Ở phần gần giữa mặt đàn là ngựa đàn thùng đàn hình quả lê_bổ dọc và nhỏ cần đàn không có phím Đầu_đàn có hốc luồn dây và 2 trục dây 2 dây đều làm bằng thép mảnh và còn có tên gọi khác là hốt lôi 忽雷 hay hốt lôi cầm 忽雷琴 nó được tìm thấy trong các ghi_chép cổ thời Đường Vào thời nhà Đường hốt lôi được sử_dụng rộng_rãi có rất nhiều nghệ_sĩ biểu_diễn trong dân_gian và cung_đình theo thời_gian có_lẽ tuân theo quy_luật sinh_tồn của những người khoẻ_mạnh nhất trong tự_nhiên không có loại nhạc_cụ nào như_vậy ở thời hiện_đại Tất_nhiên sẽ không ai có_thể chơi lại loại nhạc_cụ này hai chiếc hốt lôi được trân_trọng trong Bảo_tàng Cố cung ở Bắc_Kinh chỉ có_thể nằm yên_lặng ở đó mang đến cho người ta sự tôn_kính về nền văn_hoá âm_nhạc hưng_thịnh của triều_đại nhà Đường Nhìn_chung đến triều_đại nhà Tống thì loại tỳ_bà hình quả lê_có 5 dây đã mai_một không còn được sử_dụng nữa Vào đầu thế_kỷ 21 người Trung_Quốc đã cố khôi_phục lại loại đàn này tạo ra loại tỳ_bà 5 dây hiện_đại mô_phỏng từ_loại đời nhà Đường ngoài_ra họ còn chế_tạo Tì_bà điện 电琵琶_Bính âm Diàn pípá Trên thực_tế đây là loại tỳ_bà thông_thường được gắn thêm những pickup nam_châm kiểu guitar điện để khuếch_đại âm_thanh thông_qua một amplifier hay PA system hệ_thống phân_bố và khuếch_đại âm_thanh điện_tử thông_qua microphone amplifier và loa Trên thị_trường còn có loại Tụ trân tỳ_bà 袖珍琵琶_Bính âm Xiùzhēn pípa nhạc_cụ đồ_chơi của Trung_Quốc Nó là phiên_bản nhỏ_xíu của đàn_tỳ bà thông_dụng có kích_cỡ khác nhau Tuỳ theo kiểu tụ trân tỳ_bà có từ 2 đến 5 dây thân đàn hình quả lê_cần và trục đàn dài ngắn khác nhau Kiểu nhỏ nhất nằm gọn trong lòng bàn_tay kiểu lớn nhất dài trên 40 cm Một loại đàn giống với tỳ_bà là liễu cầm hay còn gọi theo âm Hán_Việt là Thổ tỳ_bà nhỏ hơn đôi_khi loại Thổ tỳ_bà có vỏn_vẹn 3 dây tương_đương với 3 chốt Phạm_vi tần âm của nó cao hơn nhiều so với tỳ_bà và nó có vị_trí đặc_biệt của riêng mình trong âm_nhạc Trung_Quốc cho_dù là trong nhạc hoà_tấu hay trong các bản độc_tấu Đây là kết_quả của sự hiện_đại_hoá trong việc sử_dụng nó trong những năm gần đây dẫn đến tình_trạng liễu cầm tăng dần từ một nhạc_cụ đệm trong nhạc_kịch dân_gian Trung_Quốc đến một nhạc_cụ được đánh_giá cao về chất âm và âm độc_đáo Vị_trí của nhạc_cụ thấp hơn tỳ_bà được giữ theo đường_chéo như đàn nguyễn và đàn_nguyệt của Trung_Quốc Giống như đàn nguyễn_và không giống như tỳ_bà dây của nó được nâng lên bởi cầu đàn và bảng âm có hai lỗ âm_thanh nổi_bật Cuối_cùng nhạc_cụ được chơi với một lựa_chọn với kỹ_thuật tương_tự như cả đàn nguyễn và đàn_nguyệt trong khi tỳ_bà được chơi bằng ngón tay Do_đó liễu cầm thường được chơi độc_tấu và hoà_tấu bởi những người có kinh_nghiệm chơi đàn nguyễn và đàn_nguyệt Hiện_tại có cả đàn_tỳ bà đồ_chơi của Disney Trung_Quốc lấy cảm_hứng từ phim_hoạt_hình Hoa_Mộc_Lan_Thân đàn và cổ đàn màu hồng với 4 dây_thép mảnh kích_thước đàn tương_tự liễu cầm Cũng như tỳ_bà liễu cầm cũng có loại 5 dây gọi là Ngũ huyền liễu cầm 五弦柳琴_Cấu trúc cơ_bản Cần đàn và thùng đàn liền nhau có dáng như hình quả lê_bổ đôi Mặt đàn bằng gỗ nhẹ xốp để mộc thỉnh_thoảng chúng cũng được vẽ hoạ_tiết hoa_văn trang_trí Phía mặt cuối thân đàn có một bộ_phận để mắc dây gọi là ngựa đàn Đầu_đàn hoặc thủ đàn cong hoặc thẳng có chạm_khắc rất cầu_kỳ khi là hình chữ thọ khi là hình con dơi hoặc hình_tròn trắng mặt ngọc bên trong chạm_nổi bông hoa rồng phượng hay hình lá đề tuỳ từng loại Nơi đầu_đàn gắn bốn hoặc năm trục gỗ để lên_dây tuỳ từng loại tỳ_bà hay cả liễu cầm Tỳ_bà có nhiều loại song hầu_như tất_cả đều có thân đàn hình quả lê_mặt đàn thường làm từ gỗ bào đồng hay gỗ phượng_hoàng phần lưng thân đàn làm từ gỗ hồng_sắc gỗ gụ hoặc gỗ đàn_hương đỏ Cần đàn cong hoặc thẳng tuỳ theo loại Đầu cần chạm_khắc những biểu_tượng lạc_quan theo quan_điểm Trung_Quốc có_thể gắn thêm những hạt đá chất_lượng tốt Loại ở đây dài 94 2 cm thân đàn rộng 22 5 cm dầy 4 7 cm Ban_đầu tỳ_bà có cần đàn 4 phím gọi là tương 相 nhưng đến đầu nhà Minh nhạc_cụ này có thêm những phím bằng tre gọi là phẩm 品 trên miếng gỗ tăng_âm giúp mở_rộng âm_vực Số phím đàn tăng dần từ 10 14 hay 16 trong thời nhà Thanh sau đó tăng lên 19 24 29 và 30 trong thế_kỷ 20 Những phím đàn hình nêm trên cần đàn ban_đầu là 4 sau đó được nâng lên là 6 cũng trong thế_kỷ 20 Loại tì_bà 14 hoặc 26 phím đàn được bố_trí gần như tương_ứng với quãng một cung và nửa cung trong nhạc phương Tây_Tính từ chốt nâng dây nut trên cần đàn cao_độ sẽ là 1 cung 1 2 cung 1 2 cung 1 2 cung 1 2 cung 1 cung 1 2 cung 1 2 cung 1 2 cung 1 cung 1 cung 3 4 cung 3 4 cung 1 cung 1 cung 3 4 cung 3 4 cung vài phím có giọng 3 4 cung hoặc giọng không rõ_ràng Riêng người Nộ ở Trung_Quốc có loại tỳ_bà không có phím mặt đàn đục các lỗ thoát âm toả tròn cần đàn thẳng và 4 chốt chỉnh ngắn Toàn_bộ chiều dài của thân đàn có số_đo từ 94 100 cm Phần cần đàn có gắn 4 hoặc 5 miếng ngà_voi cong vòm lên gọi là Tứ_Thiên_Vương_Tám phím chính làm bằng tre hoặc gỗ gắn ở phần mặt đàn cho các cao_độ khác nhau Thuở xưa dây đàn se bằng tơ_tằm rồi đem vuốt sáp_ong cho mịn hoặc sử_dụng gân bò ngày_nay người ta thay dây tơ bằng dây nilon hoặc thép Loại tỳ_bà truyền_thống có 16 phím trở_nên kém phổ_biến dần mặc_dù nó vẫn được dùng trong vài loại nhạc địa_phương thí_dụ như_thể loại Nam_Quản_南管_Loại tỳ_bà hiện_đại dài khoảng 96 cm có 4 dây được gắn thêm 6 phím phụ kết_hợp với 18 24 25 hoặc 28 phím chuẩn bố_trí khoảng_cách 12 âm nửa cung 4 dây đàn chỉnh tone A D E A1 với âm_vực rộng từ A đến G3 Ngày_xưa dây đàn làm bằng tơ se Trong triều_đại nhà Đường nghệ_sĩ chơi đàn bằng các ngón của bàn_tay phải về sau mới thay bằng miếng gảy lớn Trong thập_niên 1950 dây thường được làm bằng thép bọc nilon hoặc dây kim_loại giúp giọng tỳ_bà tươi_sáng và sôi_nổi hơn có_vẻ tương_tự âm_thanh của đàn mandolin Tuy_nhiên dây kim_loại gây trở_ngại là khó gảy bằng móng tay hơn vì_thế người ta thường sử_dụng móng giả để chơi đàn Móng giả thường làm bằng làm bằng nhựa hoặc mai rùa Tỳ_bà có khả_năng diễn_tả đa_dạng cung_bậc cảm_xúc khác nhau thường được dùng trong dàn_nhạc lớn của Trung_Quốc hay đệm cho nhạc_kịch Ngày_nay người ta còn sử_dụng loại đàn này trong cả nhạc pop và rock Đàn có 4 dây lên theo 2 quãng 4 mỗi quãng 4 cách nhau một quãng 2 Đô_Fa_Sol Đô1 hoặc Sol Đô1 Rê1 Sol1 Khi chơi đàn nghệ_nhân gẩy đàn bằng móng đồi_mồi đeo trên 5 ngón tay Theo cách tính và quan_niệm của người Trung_Quốc đàn_tỳ bà dài 36 thốn đơn_vị đo số 3 tượng_trưng cho Thiên_Địa Nhân_số 5 tượng_trưng cho Ngũ_Hành 4 dây tượng_trưng cho 4 mùa Loại tỳ_bà mà phần đầu_đàn có chạm_khắc hình con dơi gọi là Cổ đổng tỳ_bà 古董琵琶 còn loại tỳ_bà có đầu_đàn hình lá đề hay hình_tròn trắng chạm_khắc hoa gọi là Tử đàn_tỳ bà 紫檀琵琶_Ngày nay với sự phát_triển và kế_thừa tinh_hoa nhạc cổ tỳ_bà Trung_Quốc có những mẫu thiết_kế mới sinh_động và phong_phú hơn lấy cảm_hứng từ bức vẽ đàn_tỳ bà ở hang Mạc_Cao ở Đôn_Hoàng bao_gồm duyên trường khúc cảnh tỳ_bà 延长曲颈琵琶 đại viên khúc cảnh tỳ_bà 大圆曲颈琵琶 đoản cảnh khúc hạng tứ huyền tỳ_bà 短颈曲项四弦琵琶 khúc hạng đại tỳ_bà 曲项大琵琶 khúc hạng tứ huyền tỳ_bà 曲项四弦琵琶 khúc hạng tứ huyền tiểu tỳ_bà 曲项四弦小琵琶 khúc hạng tỳ_bà 曲项琵琶 trường cảnh tứ huyền tỳ_bà 长颈四弦琵琶 phương đầu trị cảnh tỳ_bà 方头直颈琵琶 và khúc hạng bổng trạng tứ huyền tỳ_bà 曲项棒状四弦琵琶_Ý tưởng với tỳ_bà 5 dây Ngũ huyền tỳ_bà 五弦琵琶 cải_tiến ngày_nay không_chỉ đơn_giản là tái_tạo từ tỳ_bà nguyên_bản xưa từ thời Đường mà là tạo ra một nhạc_cụ biểu_diễn độc_đáo cho bối_cảnh âm_nhạc của thế_kỷ 21 Nó đã được thiết_kế để khai_thác các tiềm_năng cho sức_mạnh biểu_cảm và các âm_sắc và âm_thanh được thực_hiện bởi kiến_thức hiện_đại và phát_triển kỹ_thuật Do tỳ_bà 4 dây nổi_tiếng với âm_thanh trầm đục đanh sắc và độc_đáo nên tỳ_bà 5 dây nên cộng_hưởng hơn có nhiều âm trầm hơn và khả_năng tạo ra các hợp_âm của nhiều âm_sắc hơn trong khi vẫn giữ được độ sáng của tỳ_bà 4 dây Trình_Ngọc là người phát_minh ra tỳ_bà cải_tiến 5 dây vào năm 2004 5 dây của tỳ_bà loại cải_tiến này ứng với ngũ_âm Cung_Thương Giốc_Chuỷ và Vũ_Tỳ bà 5 dây lên theo 2 quãng 5 mỗi quãng 5 cách nhau một quãng 2 E2 Mi A2 La D3 Rê E3 Mi1 A3 La1 Ngày_nay ngoài tỳ_bà được làm từ gỗ thì người Trung_Quốc cũng sản_xuất tỳ_bà với nguyên_liệu từ nhựa PVC nhưng âm_thanh của nó không hề thay_đổi nổi_bật nhất là thuỷ_tinh tỳ_bà 水晶琵琶 loại đàn_tỳ bà chế_tác hoàn_toàn từ nhựa trong suốt như pha_lê Năm 1936 hai loại tỳ_bà gồm lục huyền tỳ_bà 六弦琵琶 tỳ_bà 6 dây và bát huyền tỳ_bà 八弦琵琶 tỳ_bà 8 dây được chế_tác bởi Vệ_Trọng_Nha_卫仲乐 Tỳ_bà điện_tử có nhiều hình_dạng và cấu_tạo khá khác nhau nhưng nói_chung gồm các bộ_phận được cải_tiến từ tỳ_bà mộc làm từ gỗ Bao_gồm BULLET 1 Thủ đàn headstock có 2 dạng Dạng thứ nhất theo phong_cách truyền_thống dạng thứ 2 ảnh_hưởng từ guitar điện có chứa thêm trục lõi truss rod BULLET 2 Lược đàn nut BULLET 3 Chốt chỉnh dây pegs BULLET 4 Phím tương ledge hoặc thay bằng miếng đánh_dấu inlays trên cần đàn neck BULLET 5 Phím phẩm frets BULLET 6 Điểm nối cần và thân đàn neckjoint BULLET 7 Thùng đàn belly luôn là dạng quả lê_bổ dọc BULLET 8 Ngựa đàn tailpiece BULLET 9 Bộ pickup 4 chiếc BULLET 10 Núm điều_chỉnh volume 2 chiếc BULLET 11 Dây đàn của tỳ_bà điện bắt_buộc phải làm bằng kim_loại có khả_năng nhiễm từ So_sánh giữa tỳ_bà Trung_Quốc và tỳ_bà Việt_Nam Thang_âm của tỳ_bà Trung_Quốc thuộc hệ Cromatic 12 âm_âm giai nửa cung đáp_ứng phù_hợp với tình_cảm mềm_mại sâu_lắng đau_khổ có đủ cả phù_hợp với tâm_tư tình_cảm cũng như gu thẩm_mỹ nghe nhạc của người Trung_Quốc vì dây bằng sắt Còn Tỳ_bà Triều_Châu du_nhập vào Việt_Nam nó được sử_dụng với thang_âm Diatonic 7 nốt và sử_dụng dây nylon Khi chơi tỳ_bà Trung_Quốc bạn phải đeo tất_cả năm móng giả với 1 bàn_tay trong khi tỳ_bà Việt_Nam chỉ cần gảy với 1 miếng gảy nhựa nhỏ Tỳ_bà Việt_Nam dễ_dàng nhấn được quãng 3 và 4 do phím sâu còn tỳ_bà Trung_Quốc là phím nông và nhỏ Chất_liệu gỗ cũng khác nhau Vì tỳ_bà Trung_Quốc làm từ gỗ nguyên khối bản dày nên khá nặng tầm từ 7 8kg trong khi tỳ_bà Vệt_Nam rơi vào_khoảng 2kg Du_nhập vào Việt_Nam Tỳ_bà lần đầu_tiên được nêu danh trong lịch_sử Việt_Nam khi Lê_Tắc ghi trong An_Nam chí lược tên dàn tiểu nhạc dùng ngoài cung_đình nhà Trần_Đàn tỳ_bà của Việt_Nam là dạng rất cổ_xưa của đàn_tỳ bà Trung_Quốc vốn từ Ba Tư dưới dạng đàn Qanbūs của Ả_Rập và đàn Barbat theo con đường tơ_lụa vào Trung_Quốc Tỳ_bà đã du_nhập sang nước Việt từ rất sớm là phiên_bản làm lại của Bắc quản tỳ_bà Trung_Quốc và thay dây sắt bằng dây nylon Bằng_chứng là hình chạm các nhạc_công trên tảng đá vuông dùng làm chân cột chùa Phật_Tích_Bắc_Ninh có chạm hình tỳ_bà giữa hai nhạc_công dùng sanh một loại khèn cổ hoặc sáo có nhiều ống nứa ráp lại gọi là bài tiêu và ống tiêu thổi dọc Trong khi những bức phù_điêu khắc_hoạ những nhạc_công tay_phải dùng miếng gảy gọi là phết tương_đương tỳ_bà Nhật_Bản bây_giờ hay tỳ_bà 4 dây thời Đường đứng giữa hai nhạc_công thổi sanh và ống sáo ngang Suốt thời nhà Trần tỳ_bà chỉ góp_mặt trong dàn Tiểu nhạc dùng trong dân_gian Đời nhà Hậu_Lê khi Lương_Đăng quy_định nhạc cung_đình theo mẫu nhà Minh tỳ_bà có_mặt trong dàn Đường Hạ chi nhạc Nhưng quy_định của Lương_Đăng không được ai tán_thành cả Nguyễn_Trãi đã dâng biểu để tâu với Hoàng_đế vì sao ông đã từ_chức không ở trong Ban lo việc quy_định Nhạc_Triều_Đình nêu những cái sai của Lương_Đăng_Nhưng cuối_cùng Lê_Thái_Tông cho thi_hành theo quy_chế mới của Lương_Đăng_Đến đời Hồng_Đức 1470 1497 ba vị đại_thần là Lương_Thế_Vinh_Thân Nhân_Trung Đỗ_Nhuận kê cứu âm_nhạc Trung_Hoa hiệp vào quốc_âm chế ra hai đội Đồng_Văn và Nhã_Nhạc để đàn và hát trong cung_đình Đàn_tỳ bà và đàn Tranh đều có trong hai đội ấy Nhưng các Vị_Đại thần không muốn giữ tên tranh hay tỳ_bà là tên Trung_Quốc nên đặt cho tỳ_bà tên Tứ huyền cầm đàn 4 dây còn đàn Tranh lúc ấy có 15 dây mang tên là Thập ngũ huyền cầm Sau đó có một sự thay_đổi rất lớn từ đời Quang_Hưng 1578 hai đội Đồng_Văn Nhã_nhạc chỉ còn được dùng trong các lễ lớn như Tế_Giao_Tế_Miếu Đại_triều Trong các dịp khác lần_lần Đồng_Văn Nhã_Nhạc bị đội Giáo_phường trong dân_gian thay_thế Tỳ_bà bị bỏ quên trong khi đàn_tranh được sung vào Đội Giáo_phường góp_mặt với đàn_đáy có trống yêu cổ có loại địch quản mà tên gọi thông_thường là Quyển_Thuý_Có đào_nương vừa ca vừa gõ phách có cả sênh_tiền Khi đàn trong cung_điện gọi là đi hát cửa_quyền tiền_thân của ca_trù thì đội Giáo_phường có rất nhiều nhạc_công đàn Cầm tức_là loại đàn dây trong đó có đàn Tranh 15 dây Và còn nhiều trống to trống nhỏ ống địch hải loa Cuối đời nhà Lê_có một thay_đổi lớn đàn Tranh không còn có_mặt trong dàn_nhạc triều_đình mà thay bằng tỳ_bà góp_mặt với đàn_nguyệt lúc đó tên là đàn song vận đàn_tam đàn nhị có hai cái sáo một trống_bản một tam âm la và một sênh_tiền Sau chiến_thắng Kỷ_Dậu_Quang_Trung gửi một phái_đoàn hữu_nghị sang chầu Càn_Long_Thanh_Đế phong cho Quang_Trung tước An_Nam quốc_vương người Trung_Quốc gọi dàn_nhạc đi theo là An_Nam quốc nhạc Khâm định Đại_Thanh_Hội_điển sự lệ ghi lại nhiều chi_tiết về chín loại nhạc nước_ngoài có_mặt tại triều_đình nhà Thanh gọi là Cửu tấu Nguyễn_Ánh lên_ngôi lấy niên_hiệu là Gia_Long từ năm 1802 người Trung_Quốc đổi tên lại là Việt_Nam quốc nhạc Nhà Nguyễn chấn_chỉnh nhạc cung_đình Lập dàn Đại_Nhạc gồm Kèn_trống là chính Và dàn Nhã_nhạc cũng gọi là Tiểu nhạc hay Ti_trúc_tế nhạc vì dàn_nhạc gồm những nhạc_khí mắc dây tơ và cây sáo trúc Tỳ_bà có_mặt trong dàn_nhạc cung_đình còn đàn Tranh lại được trọng_dụng trong dân_gian và trở_thành một nhạc_khí quan_trọng của nhạc_thính_phòng Đàn_Tranh đàn_nguyệt đàn nhị đàn_tam và đàn_tỳ bà trở_thành ban Ngũ tuyệt của ca_nhạc thính_phòng Huế tiền_thân của ca Huế_Màu âm tầm âm Màu âm đàn_tỳ bà trong_sáng vui_tươi thể_hiện tính_chất tươi_sáng và trữ_tình Màu âm tỳ_bà Trung_Quốc đanh sắc và trong khi tỳ_bà Việt_Nam khô hơn không khác gì đàn_nguyệt nhất là ở những khoảng_âm cao Tầm âm của đàn_tỳ bà là 3 quãng tám từ Ðô lên Ðô3 c lên c3 trong khi tầm âm của liễu cầm là 6 quãng tám từ Ðô3 lên Ðô6 c3 lên c6 Kỹ_thuật diễn_tấu BULLET Kỹ_thuật diễn_tấu của đàn_tỳ bà có nhiều kỹ_thuật giống như đàn_nguyệt ngồi thẳng trên ghế đàn được đặt gần như thẳng_đứng Ít khi tỳ_bà chơi trong tư_thế đứng để chơi Xưa kia người Trung_Quốc đặt đàn_tỳ bà ở phương nằm ngang khi chơi Riêng với nam âm tỳ_bà nam quản tỳ_bà người chơi chỉ cần đeo hai móng gảy ở ngón_cái và ngón_trỏ có_thể dễ_dàng dùng kỹ_thuật vê dây luân chỉ BULLET Kỹ_thuật tay_phải Tay_phải gảy đàn cách sử_dụng móng tay để đàn có nhiều kỹ_thuật phức_tạp nhưng sinh_động Đơn_giản nhất là nên chơi tỳ_bà với một miếng gẩy đàn hình_tam_giác lớn chỉ có ở biwa Nhật_BULLET_Kỹ thuật tay_trái Kỹ_thuật tay_trái của đàn_tỳ bà có các kỹ_thuật nhấn vuốt dây ngũ trảo bấm hợp_âm đặc_biệt đàn_tỳ bà có lối đánh song thanh 2 đồng_âm ở hai dây khác nhau Móng gẩy của đàn_tỳ bà Trung_Quốc không khác gì đàn_tranh Việt_Nam và cổ tranh Trung_Quốc Có hai kỹ_thuật rất phổ_biến thứ nhất là tỳ 琵 đẩy những ngón tay của bàn_tay phải từ phải sang trái có_thể sử_dụng một hoặc vài ngón tay theo cách đó để đánh cùng lúc tạo đa_âm ngón bật thứ hai là bà 琶 kéo ngón_cái của bàn_tay phải từ trái qua phải theo chiều ngược_lại Kỹ_thuật búng dây gọi là đàn khiêu 彈挑 sử_dụng ngón_trỏ và ngón_cái Đàn_彈 là búng dây bằng ngón_trỏ còn khiêu 挑 là búng dây bằng ngón_cái Thông_thường cách búng dây trên đàn_tỳ bà ngược_lại với cách gảy đàn guitar Người ta búng những ngón tay kể_cả ngón_cái hướng ra ngoài trong khi đó khi chơi guitar thì những ngón tay lại gảy vào trong hướng về lòng bàn_tay Đối_với tỳ_bà cách gảy ngược vị_trí so với đàn và khiêu gọi theo thứ_tự là mạt 抹 và câu 勾_Khi gảy hai dây cùng lúc bằng ngón_trỏ và cái hai ngón hoạt_động riêng_lẻ gọi là phân 分 chuyển_động ngược_lại gọi là chích 摭_Đánh chập nhanh bằng bốn ngón tay gọi là tảo 掃 đánh chập nhanh ở vị_trí ngược_lại gọi là phất 拂_Tạo âm_thanh đặc_biệt bằng kỹ_thuật vê tremolo thì gọi là luân chỉ 輪指_Kỹ thuật này thường được sử_dụng cả năm ngón của bàn_tay phải tuy_nhiên có_thể sử_dụng chỉ bằng một hoặc vài ngón tay Kỹ_thuật tay_trái rất quan_trọng đối_với sự biểu_cảm của nhạc tì_bà giúp tạo ra âm rung luyến ngắt vuốt bật âm_bội và những hoà_âm giả artificial harmonics giống như kỹ_thuật sử_dụng trên đàn violin và guitar Kỹ_thuật nhấn dây string bending cũng có_thể được dùng để tạo ra âm vuốt và luyến ngắt Xin lưu ý phím của tất_cả các loại tỳ_bà Trung_Quốc đều cao do_đó những ngón tay thường không chạm vào phím Đây là điểm khác_biệt so với những nhạc_cụ có phím của phương Tây_Điều này giúp xử_lý tốt hơn trong việc tạo ra giọng và âm_sắc Thêm vào đó có một_số kỹ_thuật tạo âm_thanh đặc_biệt thí_dụ như gõ vào bề_mặt thân đàn để tạo âm gõ hoặc xoắn những sợi dây vào nhau trong khi chơi để tạo hiệu_ứng tiếng chũm_choẹ Đôi_khi tỳ_bà cũng được kéo bằng cung vĩ như_chơi đàn nhị hay vĩ_cầm Một_số loại tỳ_bà khác Bipa_Hàn_Quốc_Bipa Hangul_비파_Hán_Việt tỳ_bà là nhạc_cụ truyền_thống của Hàn_Quốc Nó là loại đàn lute có hình quả lê_liên_quan với loại tỳ_bà Trung_Quốc Việt_Nam và biwa Nhật_Bản Trong quá_khứ có hai loại bipa hyang bipa Hangul_향비파_Hương tỳ_bà và Dang bipa Hangul_당비파_Đường tỳ_bà Cả 2 loại Dang_Bipa và Hyang_Bipa truyền_thống có từ 8 phím tới 13 phím tre già nguyên khối có loại 19 phím riêng Hyang_Bipa được vẽ hoạ_tiết hoa_lá trên mặt đàn Loại_Hyang_Bipa hiện_đại nhiều phím hầu_hết ảnh_hưởng từ tỳ_bà Trung_Quốc Trước_đây cả 2 loại tỳ_bà này sử_dụng dây tơ nhưng ngày_nay ít khi được sử_dụng mà thay vào đó là dây được làm từ tơ_hoá_học hay polyester Hyang_Bipa_Hyang_Bipa là loại tỳ_bà 5 dây chơi bằng một miếng gảy loại chuẩn từ triều_đại Cao_Câu_Ly_고구려 37 668 đến triều Tân_La_신라 935 Nó là một trong ba loại đàn dây trong triều Tân_La bên cạnh đàn_tranh geomungo 거문고 và đàn_tranh gayageum 가야금_Loại này có cần đàn thẳng 5 dây đàn bên trái trục đàn có 3 chốt chỉnh dây bên phải hai chốt mặt trước làm từ gỗ bào đồng mặt sau làm từ gỗ cây hạt_dẻ Ban_đầu nhạc_cụ này có 5 phím đàn vốn từ_loại tỳ_bà 5 dây thời Đường từ Trung_Quốc truyền sang nhưng đến thời nhà_nước Triều_Tiên 조선 1392 1897 thì tăng lên 10 phím riêng những phiên_bản hiện_đại có_thể lên tới 12 phím đàn âm_vực gần 3 quãng tám Theo ký_tự_Trung_Quốc thì hyang 鄕_Bính âm xiāng Hán_Việt_Hương có nghĩa là quê_quán quê nhà nhằm nói rằng loại đàn này có nguồn_gốc ở Hàn_Quốc Khi diễn_tấu người ta thường ngồi đặt đàn trên đùi theo tư_thế dựng_đứng hơi nghiêng về bên trái bàn tay_trái giữ cần hoặc thân đàn và bấm dây bàn_tay phải sử_dụng 5 móng gảy Gajogak_Hangul_가조각_Hanja 假爪角_Hán_Việt giả trảo giác để gảy dây đàn Trước_đây người ta gảy đàn bằng que Suldae ảnh_hưởng từ đàn_tranh geomungo nhưng ngày_nay người bảo_lưu cách chơi Hyang bipa là nữ nhạc_công Go_Boseok_고보석 người có_thể chơi cả đàn_tỳ bà Hyang bipa đàn_nguyệt Wolgeum và đàn_tranh Geomungo 6 dây Ngày_nay hầu_hết những người chơi hyang bipa đều sử_dụng hyang bipa cải_tiến từ tỳ_bà Trung_Quốc và đa_phần họ đều sử_dụng kỹ_thuật từ cách chơi tỳ_bà Trung_Quốc nhất là trong những tác_phẩm nhạc mới Cả 2 loại tỳ_bà này trước_đây sử_dụng dây tơ ngày_nay dây của chúng hầu_hết được làm từ sợi tơ tổng_hợp Dang_Bipa_Dang_Bipa là loại tỳ_bà 4 dây có đầu cần cong ngược ra phía sau với 12 phím đàn trên cần đàn phiên_bản hiện_đại có âm_vực rộng hơn 3 quãng tám Theo ký_tự_Trung_Quốc Dang_唐_Hangul táng Hán_Việt_Đường là từ nói về triều_đại nhà Đường ý nói loại đàn này có nguồn_gốc từ Trung_Quốc du_nhập vào Hàn_Quốc từ thời nhà Đường Trong thời_kỳ Cao_Ly_Hangul_고려 918 1392 nó được sử_dụng trong nhạc Dangak nhã_nhạc Hàn_Quốc Cái tên Dangak có nghĩa là Đường nhạc một loại nhạc mô_phỏng từ nhã_nhạc nhà Đường Trung_Quốc Tuy_nhiên kể từ thời Triều_Tiên nó còn được dùng trong nhạc hyangak Cái tên hyangak có nghĩa là nhạc làng village music một hình_thức nhạc cung_đình truyền_thống của Hàn_Quốc có nguồn_gốc trong thời_kỳ Tam quốc 삼국시대 Trước đây người ta đã cố phục_hồi bảo_lưu cách chơi Dang bipa nhưng có_vẻ thất_bại vì không còn nhạc_sĩ chuyên_nghiệp về loại đàn này Hiện_tại đàn_tỳ bà Dang_Bipa được phục_dựng cả về hình_dáng và cách chơi Nó được gảy bằng miếng gảy Mokbal_Hangul_목발_Hanja 木撥_Hán_Việt mộc phạt hoặc đeo móng giả Gajogak_Thủ đàn của nó có hình búp hoa 3 cánh nhọn gần giống hoa tulip hoặc hình lá đề Biwa_Nhật_Bản_Biwa du_nhập vào Nhật_Bản trong thời Nại_Lương_奈良時代 710 794 Nhìn_chung các biwa của Nhật thì cây nào cũng gồm 5 phím đàn gắn cố_định trên dọc đàn cần đàn chứ không có quá nhiều phím đàn như tỳ_bà Trung_Quốc Việt_Nam và Triều_Tiên Phía trên cần đàn uốn cong ngược ra phía sau Vào thời đó có hai loại biwa thứ nhất là gaku biwa hay bagaku biwa sử_dụng trong nhạc cung_đình Gagaku_Nhã nhạc và đệm múa Bugaku phổ_biến trên quần_đảo Ryukyu_Lưu_Cầu loại thứ hai là loại kojin biwa hay moso biwa do những thầy_tu mù moso thuộc dòng Phật_giáo Tendai sử_dụng Về sau kojin biwa phát_triển thành hai dòng riêng loại của thầy_tu mù ở Chikuzen và loại của thầy_tu mù ở Satsuma_Chikuzen và Satsuma là hai tỉnh cũ thuộc đảo Kyushu_Loại của thầy_tu mù ở Chikuzen có 4 dây và 5 phím còn loại của thầy_tu mù ở Satsuma có 3 dây và 6 phím Đến thế_kỷ 14 những người hát_rong biwa hoshi thường_xuyên chơi biwa Họ vừa đàn vừa hát những bài anh_hùng_ca thời_chiến gunki monoratari đặc_biệt là Heike monogatari Từ đó xuất_hiện loại đàn Heike biwa 5 dây dần_dần phổ_biến trong tầng_lớp samurai vào thời Thất_Đinh_室町時代 1337 1573 và thời An_Thổ_Đào_Sơn 安土桃山時代 khoảng 1573 đến 1603 đặc_biệt là trong thị_tộc Shimazu ở đảo Kyushu_Phần lớn biwa được các ca nương hay nam nhạc_công dùng để hát kể Khoảng đầu thời Đức Xuyên_徳川時代 1603 1868 một dòng biwa khác tiến_hoá tách khỏi loại biwa của thầy_tu mù ở Satsuma dòng đó gọi là Satsuma biwa Khoảng giữa thời Minh_Trị_明治時代 1868 1912 thêm một dòng biwa nữa phát_triển tách khỏi loại biwa của thầy_tu mù ở Chikuzen dòng đó gọi là Chikuzen biwa Theo thời_gian nhiều dòng biwa khác ra_đời Cho đến ngày_nay căn_cứ vào số dây âm_thanh loại miếng gảy và cách sử_dụng người ta chia biwa thành tám loại phổ_biến đó là Gagaku biwa Gogen biwa Moso_Biwa_Heike biwa Satsuma biwa Chikuzen biwa Nishiki biwa và Tsuruta biwa Nhìn_chung đàn_tỳ bà Nhật_Bản có âm_sắc vô_cùng trầm khác hẳn với âm_thanh của đàn shamisen Dây đàn_tỳ bà Biwa ngoài sử_dụng chất_liệu tơ_tằm bện ngày_nay người Nhật đều dùng dây dù làm dây cho Biwa_Nhìn chung biwa có thân đàn hình quả lê_được làm từ một khối gỗ cứng hoặc từ vài miếng gỗ ghép lại_mặt đàn là một lớp gỗ mềm_mỏng thường có hai lỗ thoát âm hình bán_nguyệt cần đàn ngắn có 3 đến 6 ngăn phím cao cần đàn phần trên vuông cong về phía sau một góc 90 độ với phần đầu trục uốn ngược lên Biwa có từ 3 đến 5 dây đàn làm bằng tơ hiện_nay chỉ còn loại 4 và 5 dây chỉnh tone bằng những chốt gỗ tròn và dài nằm ở hai bên cần đàn Miếng gảy bachi sử_dụng cho biwa có hình_tam_giác khá lớn không_chỉ dùng để gảy dây mà_còn gõ vào mặt đàn Thông_thường có một mảnh da_thuộc hay giấy dán hồ nằm vắt ngang nửa phần dưới mặt đàn Loại ở đây làm bằng gỗ và da_thuộc dài 105 cm rộng 40 3 cm dày 7 cm có 4 dây đàn Cách chơi và âm_thanh của biwa không giống như đàn Tỳ_bà Trung_Quốc Việt_Nam hay Hàn_Quốc Biwa là loại đàn dùng để độc_tấu hoà_tấu chủ_yếu là đệm hát làm nền cho những câu_chuyện kể bằng những giai_điệu chậm Đến thời Minh_Trị do nhạc phương Tây và nhiều nhạc_cụ khác phổ_biến hơn nên việc chơi đàn biwa đã trở_nên mai_một dần Tuy_nhiên đến nửa cuối thế_kỷ 20 biwa hồi_sinh qua tài_năng của nữ nghệ_sĩ Nhật_Tsuruta_Kinshi_Tuy ít được sử_dụng trong nhạc pop song biwa đã từng xuất_hiện trong ban nhạc progressive rock của Nhật nhóm Paikappu trong thập_niên 1980 và từ năm 2003 ca_sĩ Nagasu_Tomoka_長須与佳 của nhóm Rin một ban nhạc pop Nhật đã chơi nhạc_cụ này Về âm_sắc biwa có âm_thanh từ sự kết_hợp của đàn sitar Ấn_Độ và shamisen Chikuzen biwa Chikuzen biwa nihongo 筑前琵琶_Trúc tiền tỳ_bà là loại biwa hiện_đại dài 70 cm có 4 5 dây đàn với 4 5 ngăn phím Phần_lớn nghệ_sĩ chơi nhạc đương_đại đều sử_dụng loại 5 dây Miếng gảy của Chikuzen biwa rộng khoảng 13 cm nhỏ hơn nhiều so với loại Satsuma biwa thường làm bằng gỗ hồng_sắc với phần đầu là gỗ hoàng dương hoặc ngà Kích_cỡ hình_dáng và trọng_lượng của loại đàn này còn tuỳ_thuộc vào giới_tính và tuổi_tác của người chơi Loại do nam_giới sử_dụng rộng hơn và hoặc dài hơn một_chút so với loại dành cho phụ_nữ và trẻ_em Loại 4 dây được chỉnh giọng B e f b còn loại 5 dây chỉnh C G C d g hoặc E B e f b Xét về lịch_sử Chikuzen biwa xuất_hiện khoảng cuối thời Nại_Lương_奈良時代 khởi_đầu thời Bình_An 平安 794 1185 Vào thời đó thầy_tu mù Gensei sáng_lập ngôi đền Seishukuin nơi tu_hành của những thầy_tu mù vùng Chikuzen_Gensei và những thầy_tu mù đã chế_tạo nhiều loại đàn biwa khác nhau Dần_dần loại biwa có 4 dây và 5 phím trở_thành chuẩn_mực được sử_dụng rộng khắp ở miền bắc đảo Kyushu được đặt tên là Chikuzen biwa Đến giữa thời Minh_Trị_Meiji_Tachibana Satosada đã phổ_biến loại đàn này khắp nước Nhật_Chikuzen biwa thường được dùng để chơi nhạc không lời Trong lúc diễn_tấu người ta không bao_giờ gõ miếng gảy vào thân đàn Đối_với loại 5 dây họ giữ đàn thẳng_đứng còn loại 4 dây thì cầm ngang Ngày_nay có loại tỳ_bà Chikuzen được gắn thêm những pickup nam_châm kiểu guitar điện để khuếch_đại âm_thanh gọi là Elec biwa エレキ琵琶_Ereki biwa và nghệ_sĩ là người chơi nhạc thành_công với loại biwa này Gagaku_Biwa_Gagaku biwa Nihongo_雅楽琵琶_Nhã nhạc tỳ_bà là loại biwa cổ_điển phần bụng của thân đàn làm từ gỗ hồng_sắc dâu_tằm hay gỗ mộc qua Trung_Quốc đôi_khi còn sử_dụng gỗ anh_đào và gỗ sồi Trung_Quốc phần mặt của thân đàn làm từ gỗ hạt_dẻ Nếu phần bụng của thân đàn làm từ một miếng gỗ thì gọi là hita ko còn làm từ hai đến ba miếng gỗ gọi là hagi ko Hita ko được công_nhận là loại giá_trị nhất Phần dưới mặt đàn lót một miếng da_thuộc đi ngang qua miếng này rộng khoảng 10 12 cm Đây là chỗ người ta gõ miếng gảy vào khi đánh đàn Trên miếng da_thuộc thường vẽ những bức tranh đẹp ngoài_ra những cây biwa nổi_tiếng còn có tên_riêng cái tên này liên_quan với việc thiết_kế những bức tranh Phần trên của thân đàn gọi là shishi kubi cổ gầy nó được làm từ gỗ cứng nhập_khẩu hoặc gỗ dâu_tằm Đỉnh của phần trên gọi là kairobi đuôi tôm được làm từ gỗ hoàng dương hoặc gỗ đàn_hương Những chốt chỉnh dây ngắn và nhỏ dễ phân_biệt với loại biwa hiện_đại hơn như Satsuma biwa và Chikuzen biwa Miếng gảy của Gagaku biwa mỏng và nhỏ dài khoảng 20 cm làm từ vật_liệu cứng như ngà hay gỗ hoàng dương Nhìn_chung loại đàn này lớn và nặng có 4 dây tơ và 4 phím đàn chuyên_dùng cho thể_loại nhạc cung_đình gagaku Nhã_nhạc Nhật_Bản Gagaku biwa không được dùng để đệm hát Giống như cách chơi Heike biwa khi diễn_tấu người ta thường ngồi gập chân giữ loại đàn này nằm ngang như guitar Trong Nhã_nhạc Nhật_Bản Gagaku biwa được gọi là Gakubiwa_Nhạc tì_bà Gogen_Biwa_Gogen biwa nihongo 五絃琵琶_Ngũ huyền tỳ_bà là loại biwa cổ_điển biến_thể của tỳ_bà Trung_Quốc trong thời nhà Đường Nó được làm bằng gỗ nhiều chỗ khắc hoa_văn và cẩn xà_cừ Gogen biwa có 5 dây đàn không nên nhầm_lẫn chúng với loại biến thể_hiện_đại cũng có 5 dây đó là Chikuzen biwa Gogen biwa thường được dùng trong Nhã_nhạc Nhật_Bản Heike biwa Heike biwa nihongo 平家琵琶_Bình_gia tỳ_bà là loại biwa xuất_hiện trong thời Edo 1603 1868 Nó có 4 dây và 5 ngăn phím chỉnh giọng A c e a hoặc A c e a thường dùng để chơi trong chuyện kể Bình_gia vật ngữ Heike_Monogatari một bản sử_thi về cuộc_chiến giành quyền kiểm_soát Nhật_Bản giữa dòng_dõi samurai Taira với gia_tộc quyền_quý Minamoto trong cuối thế_kỷ 12 Miếng gảy của loại đàn này lớn hơn một_chút so với loại gagaku biwa nhưng ngoại_hình thì nhỏ hơn nhiều có_thể so_sánh với kích_cỡ của chikuzen biwa Ngày_xưa loại đàn này do những người hát_rong sử_dụng Ngoài_ra do có kích_cỡ nhỏ nên người ta có_thể chơi chúng trong nhà Moso biwa Moso biwa nihongo 盲僧琵琶_Manh tăng tỳ_bà là loại biwa cổ_điển có 4 dây được dùng trong ca_khúc và câu chú Phật_giáo Ngày_xưa loại đàn này do các thầy_tu moso thuộc dòng Phật_giáo Tendai sử_dụng Nó có ngoại_hình tương_tự chikuzen biwa nhưng thân đàn hẹp hơn nhiều Miếng gảy của nó khác nhau về kích_cỡ và chất_liệu Loại có 4 ngăn phím chỉnh dây E B E A loại có 5 ngăn phím chỉnh B e f và f còn loại 6 ngăn phím chỉnh Bb_Eb_Bb và bb Nishiki biwa Nishiki biwa nihongo 錦琵琶_Cẩm tỳ_bà là loại biwa hiện_đại Nó có 5 dây và 5 ngăn phím do Suitō_Kinjō phổ_biến Miếng gảy của nó giống như loại dùng cho Satsuma biwa Cách dây đàn được chỉnh tone C G c g g Satsuma biwa Satsuma biwa nihongo 薩摩琵琶_Tát ma tỳ_bà là loại biwa chế_tạo ở miền nam Nhật_Bản vào thế_kỷ 16 rất phổ_biến ở đảo Kyushu Vào thời ấy ông hoàng Shimazu_Tadayoshi ngự_trị Tát ma quốc vùng Satsuma thành_phố Kagoshima ngày_nay Ông muốn có một nhạc_cụ đệm các ca_khúc do ông sáng_tác nhằm khích_lệ tinh_thần dũng_sĩ samurai và thần_dân Tadayoshi_Shimazu ra_lệnh cho Fuchiwaki_Ryoko cải_tiến loại nhạc_cụ do những thầy_tu mù sử_dụng ở Satsuma thành loại Satsuma biwa ngày_nay Theo truyền_thống Satsuma biwa được làm từ gỗ dâu_tằm mặc_dù những loại gỗ cứng khác như gỗ sồi Nhật đôi_khi cũng được dùng trong cấu_trúc của chúng Người ta thường chọn cây dâu_tằm có ít_nhất 120 tuổi phơi khô 10 năm trước khi làm loại đàn Satsuma biwa Chúng dài khoảng 90 cm Loại truyền_thống có 3 ngăn phím 3 dây tơ sau_này là 4 ngăn phím và 4 dây tơ thường chỉnh giọng A E A B theo giọng của người chơi trong khi đó loại hiện_đại có 5 ngăn phím trở lên ngoài_ra nó có 5 dây dây 4 và 5 cùng cao_độ được chỉnh theo âm_vực tone của người chơi Vài cây lại có 4 nguồn dây đôi chỉnh tone G G c g hay G G d g và thường được dùng trong nhạc đương_đại Nhìn_chung còn nhiều cách chỉnh dây khác cho cả loại truyền_thống lẫn hiện_đại Ngăn phím của Satsuma biwa truyền_thống có_thể nâng cao 4 cm cho_phép nốt lượn lên những bậc cao hơn Miếng gảy của chúng làm từ gỗ hoàng dương rộng hơn nhiều so với miếng gảy của những loại biwa khác_thường rộng từ 25 cm trở lên Satsuma biwa là loại đàn dùng trong hát_nói người kể chuyện chỉ đàn khi họ nghỉ hát để lấy hơi Kỹ_thuật chơi loại đàn này kết_hợp giữa cách chơi Moso biwa và Heike biwa Khi diễn_tấu những ngón tay_trái của người chơi bấm mở các dây đàn trong khi đó bàn tay_trái gảy dây bằng một miếng gảy lớn Tsuruta biwa Trong thế_kỷ 20 Tsuruta_Kinshi một nghệ_sĩ Nhật đã chế_tác phiên_bản Satsuma biwa đời_mới để biểu_diễn ông gọi cây đàn này là Tsuruta biwa 鶴田琵琶_Loại biwa này có cấu_trúc đầu cần khác Satsuma biwa một_chút Nó có 5 dây đôi_khi dây thứ tư lại là dây đôi và 5 phím đàn cho_phép có nhiều nốt hơn để biểu_diễn những tác_phẩm phương Tây và hiệu đại Khi chơi loại đàn này ông Tsuruta_Kinshi ngồi xếp chân theo kiểu Nhật đặt thân đàn tựa lên hai đùi bàn tay_trái giữ cần đàn còn những ngón trái bấm phím trong lúc bàn_tay phải cầm một miếng gảy khá lớn gảy một cạnh vào dây đàn Sử_dụng Ở Việt_Nam đàn_tỳ bà có_mặt trong các dàn_nhạc Nhã_nhạc cung_đình Huế_Lễ nhạc Phật_giáo Lễ nhạc Cao_Đài nhạc_tài_tử phường_bát_âm cải_lương và dàn_nhạc dân_tộc tổng_hợp Riêng Trung_Quốc tỳ_bà thường dùng nhiều trong nhã_nhạc cung_đình kinh_kịch và diễn_tấu C pop Đàn_tỳ bà biwa Nhật_Bản chuyên_dùng cho hát kể và còn dùng cho nhạc Pop nhóm Rin đã từng biểu_diễn còn đối_với tỳ_bà Triều_Tiên bipa thường dùng trong diễn_tấu nhã_nhạc cung_đình Mặc_dù đàn_tỳ bà có xuất_xứ từ các nước khác nhưng qua thời_gian dài sử_dụng nó đã được bản_địa_hoá và trở_thành cây đàn của mỗi quốc_gia châu_Á thể_hiện sâu_sắc đậm_đà những bản_nhạc mang phong_cách của các dân_tộc châu_Á trong lĩnh_vực khí_nhạc Ngày_nay số người biết sử_dụng tỳ_bà theo phong_cách truyền_thống Việt_Nam chỉ đếm được trên đầu ngón tay
Đàn_tỳ bà