Plukenetia volubilis Plukenetia volubilis tiếng Quechua nơi cây mọc tự_nhiên là sacha inchi Sacha có nghĩa cây rừng dại còn inchi là lạc tức đậu_phộng Các ngôn_ngữ cũng dựa theo đó gọi là lạc sacha lạc núi lạc Inca_Báo chí tiếng Việt thì dùng tên sachi Đây là một loài thực_vật có hoa trong họ Đại kích Euphorbiaceae_Loài này được Carl_Linnaeus miêu_tả khoa_học đầu_tiên năm 1753 Miêu_tả Đây là một loài dây_leo đa niên lá có lông_tơ Cây xuất_phát từ vùng nhiệt_đới châu Nam_Mỹ có_mặt ở các nước Suriname Venezuela Bolivia Colombia Ecuador Peru và tây bắc Brasil P volubilis cũng có_mặt trên chuỗi hải_đảo Hứng_Gió tiếng Anh Windward_Islands thuộc biển Caribe_Ngày nay P volubilis được canh_tác quy_mô ở nhiều nơi như Đông_Nam_Á nhất là Thái_Lan Tại Việt_Nam sachi đã được trồng trên Tây_Nguyên 2015 và Hoà_Bình 2017 đến năm 2018 thì đạt 1500 hecta kể_cả Bình_Thuận Điện_Biên Trong vùng bản_địa nhiệt_đới rừng mưa Amazon đất trũng dân địa_phương đã canh_tác cây này mấy thế_kỷ qua Ở trên cao_độ 1 700 m 5 500 ft thì cây vẫn mọc được miễn_là vũ lượng đủ và đất dễ thoát nước Cây quen với thổ_nhưỡng đất chua và đất bồi ven sông Cây giỏi chịu hạn Dây_P volubilis có_thể mọc vươn cao tới 2 mét 6 6 lá hình tim rìa có răng_cưa mọc so_le Lá dài 10 12 cm 4 4 7 rộng 8 10 cm 3 1 3 9 cuống khoảng 2 6 cm 0 8 2 3 Khi mới nảy mầm hai_lá_mầm mọc hở tương_tự như cây hạnh Bao_bọc lá_mầm lớp màng màu trắng nhạt Cây mọc nhanh nếu không muốn bò thì đóng giàn để dây_leo chỉ năm 5 tháng tuổi thì trổ hoa tám 8 tháng thì thành hột Hoa đực nhỏ li_ti màu trắng mọc thành chùm dài Hoa_cái mọc ở cuống chùm Vùng nhiệt_đới P volubilis ra hoa quanh_năm Trái là dạng quả nang đường_kính 3 5 cm phân thành 4 tới 7 múi gọi là thuỳ Mỗi thuỳ có hột hình_bầu_dục màu nâu sẫm đường_kính 1 5 2 cm nặng 45 100 gram Khi non màu xanh lục đến khi chín thì ngả màu nâu rồi đen khi già Trái có thịt mềm và nhão màu đen trông không hấp_dẫn mà cũng không ăn được Muốn thu_hoạch thay_vì hái khi chín người ta nguyên trái trên cây cho khô hẳn mới hái về Khi hai năm_tuổi thì năng_suất lên đến hàng trăm trái cung_cấp 400 500 hột mỗi năm mấy kỳ Hột tươi không ăn được nhưng bóc vỏ rồi đem rang lên thì ăn ngon Thành_phần hạt Hạt inchi chứa nhiều protein 27 và dầu 35 60 Dầu chứa nhiều các axit béo thiết_yếu như axit omega 3 linolenic 45 53 tổng hàm_lượng chất_béo và axit omega 6 linoleic 34 39 tổng hàm_lượng chất_béo cũng như axit omega 9 không thiết_yếu 6 10 tổng hàm_lượng chất_béo hạt sachi cũng có chứa nhiều vitamin E A các khoáng_chất như kali magnesi calci chất xơ cùng nhiều chất chống oxi hoá khác nó còn cung_cấp 1 lương calo tương_đối đáp_ứng nhu_cầu hoạt_động tập_luyện 28g hạt này sẽ bổ siung cho bạn khoảng 170 calo Sử_dụng ngày_nay Dầu sacha inchi có hương_vị phảng_phất với vị hạt_dẻ và có_thể thích_hợp với một loạt các món ăn_mặc dù nếu dùng hàng ngày trong một tuần thì một_số người trong thử_nghiệm có biểu_hiện chấp_nhận thấp loại dầu ăn này Chứa nhiều axit alpha linolenic loại dầu ăn này đã được đánh_giá trong một nghiên_cứu về tiêu_hoá kéo_dài 4 tháng 10 15 ml ngày đối_với người_lớn chỉ ra rằng nó là an_toàn và có xu_hướng gia_tăng nồng_độ cholesterol HDL trong máu Tại Peru trong năm 2009 nhóm nhân_đạo Oxfam đã hỗ_trợ kỹ_thuật trồng sacha inchi như một loại cây_trồng thu hoa_lợi cho các nhóm sắc_tộc bản_xứ như người Ashaninka_Sacha_Inchi có hàm_lượng cao tryptophan một loại hormone và chất dẫn_truyền thần_kinh giúp não giải_phóng căng_thẳng và cảm_thấy tốt hơn làm giảm cholesterol xấu LDL và tăng cholesterol TỐT HDL tăng_cường Omega 3 giúp cơ_thể hấp_thụ calci giúp cải_thiện mật_độ và sức_khoẻ của xương
Plukenetia volubilis