Mang_Mang là một cơ_quan hô_hấp tồn_tại trong nhiều động_vật sống dưới nước có chức_năng trích lọc ôxi trong nước cung_cấp cho cơ_thể và thải bỏ cacbonic rả khỏi cơ_thể sinh_vật Đại_cương Một_số loài động_vật sống trên cạn như ốc mượn hồn và cua đất cũng hô_hấp bằng mang nhưng mang của chúng đã tiến_hoá để có_thể duy_trì sự ẩm_ướt trong điều_kiện sống trên đất_liền Cấu_trúc vi_mô của mang cho thấy cơ_quan này có diện_tích bề_mặt tiếp_xúc với môi_trường ngoài cực_kì lớn Một_số động_vật kích_thước nhỏ hoặc ít hoạt_động có_thể hấp_thu ôxi trực_tiếp qua bề_mặt cơ_thể nhưng các động_vật lớn hơn phức_tạp hơn hoạt_động nhiều hơn thì có_thể cần sự hiện_diện của mang Mang thường bao_hàm một hay nhiều phiến mô phân nhánh có nhiều nếp gấp giúp tăng đáng_kể diện_tích bề_mặt tiếp_xúc với nước Diện_tích bề_mặt lớn này đóng vai_trò cực_kỳ quan_trọng đối_với con vật nếu chúng_ta xét đến hàm_lượng ôxi hoà_tan cực_kì nhỏ chứa trong nước nhất_là so với hàm_lượng ôxi trong không_khí Ví_dụ một mét_khối không_khí chứa 250 gam ôxi trong điều_kiện nhiệt_độ và áp_suất tiêu_chuẩn tương_đương nồng_độ 210 cm³ lít trong khi đó nồng_độ ôxi hoà_tan trong nước_ngọt là 8 cm³ lít Ngoài_ra tốc_độ khuếch_tán của ôxi trong nước chậm hơn 10 000 lần so với không_khí và độ nhớt tỉ_trọng của nước nhiều gấp 100 lần so với không_khí Như_vậy việc dùng một cơ_quan dạng túi giống như phổi để lấy ôxi tỏ ra kém hiệu_quả hơn rất nhiềy so với việc dùng hệ_thống mang với cơ_cấu bơm giúp nước chảy một_chiều từ đầu này qua đầu kia của mang Tỉ_trọng lớn của nước giúp giữ cho các phiến mang lơ_lửng trong nước và không đổ sập đè chồng lên nhau điều xảy ra khi con vật bị lôi lên khỏi mặt_nước Ngoại_trừ trường_hợp trong một_số côn_trùng mang bao_hàm các tơ mang và phiến mang_mang nhiều mạch_máu và mạch thể dịch và quá_trình trao_đổi khí diễn ra thông_qua lớp vách mỏng của các mạch này Sau đó mạch_máu sẽ vận_chuyển ôxi về các cơ_quan của cơ_thể còn cacbônic thấm qua thành vách mỏng đi ra môi_trường bẹn ngoài Mang và các cơ_quan tương_tự được tìm thấy ở trên nhiều vị_trí khác nhau của cơ_thể và ở nhiều nhóm động_vật ở nước khác nhau bao_hàm các loài thân_mềm giáp_xác côn_trùng cá và lưỡng_cư Loài có xương_sống Mang của các loài động_vật có xương_sống hình_thành và phát_triển trên vách của hầu_bao hàm một dãy khe mang mở thông ra ngoài Phần_lớn các loài động_vật này tận_dụng dòng_chảy đối_lưu để tăng tối_đa tốc_độ khuếch_tán không_khí thông_qua mang trong đó nước và dòng máu chảy ngược chiều nhau Mang bao_hàm các tơ mang dạng lược mang các phiến mang giúp tăng diện_tích bề_mặt tiếp_xúc Khi một con cá thở nó hút một lượng lớn nước vào miệng theo từng đợt đều nhau sau đó đẩy nước ra hai bên thành họng và tống ra ngoài theo đường mang Mang cá có_thể là tiền_thân của các cơ_quan như amiđan tuyến ức và vòi Eustach cũng như nhiều cấu_trúc khác phát_triển từ túi hầu Cá sụn Cá_mập và cá_đuối thường có 5 cặp khe mang mở trực_tiếp ra môi_trường nước bên ngoài một_số cá_mập nguyên_thuỷ có đến 6 hay 7 khe mang Các khe mang kế_tiếp nhau được ngăn_cách bởi cung mang dạng sụn từ cung mang này trổ ra các vách ngăn hình phiến chúng được chống_đỡ bằng những tấm sụn gọi là tia mang Các phiến mang nằm trên cả hai mặt của vách cung mang Cung mang cũng có_thể là nơi nương_tựa của lược mang một cơ_quan chuyên_dùng để lọc các hạt thức_ăn li_ti trong nước Cá sụn có một lỗ thở nằm ngay phía lưng của khe mang thứ nhất bao_hàm một mang phụ giả nhìn giống như mang thật nhưng chỉ nhận máu chứa sẵn nhiều ôxi chảy từ mang thật tới Mang giả này được cho là cùng nguồn_gốc với lỗ tai trong các động_vật có xương_sống cấp cao hơn Phần_lớn các loài cá_mập không có khả_năng tự bơm nước vào mang mà hô_hấp bằng cách tông vào nước cụ_thể hơn khi cá bơi về phía trước thì dòng nước sẽ di_chuyển tương_đối về phía sau so với cá và vì_vậy nếu lấy cá làm hệ quy chiếu thì dòng nước sẽ di_chuyển tương_đối từ miệng vào mang cá để cá hô_hấp Cá bơi càng nhanh thì dòng nước chảy vào mang càng nhanh Đối_với các loài cá sụn bơi chậm như cá_đuối khi tốc_độ bơi không đủ nhanh để hô_hấp kiểu tông vào nước lỗ thở của chúng có độ rộng_lớn hơn và các loài cá nay có khả_năng chủ_động hút nước để bơm vào mang Các loài cá sụn thuộc bộ Chimaeriformes không có cả lỗ thở lẫn khe mang thứ năm các khe mang còn lại được che bởi một nắp mang bằng sụn phát_triển từ vách ngăn của cung mang nằm phía trước khe mang thứ nhất Cá mút đá và cá bà_già không có dạng khe mang giống như cá_mập cá_đuối mà mang của chúng nằm trong các túi hình_cầu có lỗ tròn thông_qua môi_trường ngoài Giống như khe mang của các loài cá cấp cao hơn mỗi túi mang bao_hàm hai mang Trong một_số trường_hợp các lỗ thông hoà_nhập vào nhau và hình_thành nên một cấu_trúc giống như nắp mang Cá mút đá có 7 cặp túi mang trong khi cá bà_già có_thể từ 6 14 cặp tuỳ theo loài Ở cá bà_già túi mang nối thông với hầu trong khi ở cá mút đá trưởng_thành hệ_thống hô_hấp bao_hàm một đường_ống thở nằm ở dưới hầu ngăn_cách dòng thức_ăn và dòng nước dùng trong hô_hấp trộn lẫn với nhau bằng một van van này sẽ đóng lại ở đầu trước của ống khi cá hô_hấp Cá xương Đối_với các loài cá xương mang cá nằm ờ một khoang sau đầu che_phủ bởi một nắp mang bằng xương Phần_lớn các loài cá xương có 5 cặp mang mặc_dù một_vài loài có ít hơn do sự tiêu giảm trong quá_trình tiến_hoá Nắp mang của cá có vai_trò quan trông trong việc điều_chỉnh áp_suất nước trong hầu và nhờ đó giúp cho cá có_thể chủ_động hút và bơm nước vào mang chứ không phải di_chuyển liên_tục để hô_hấp như nhiều loài cá sụn Cá xương cũng có những van nằm trong miệng để ngăn nước thất thoátvra ngoài Cung mang của cá xương không có vách ngăn và mang cá gắn trực_tiếp lên xương cung mang được chống_đỡ bằng các tia mang đơn_lẻ Một_số loài cá xương còn giữ lại các lược mang Phần_lớn các loài cá xương ngoại_trừ một_số loài nguyên_thuỷ không có lỗ thở nhưng mang phụ giả vẫn còn tồn_tại và nằm ở gốc nắp mang Tuy_nhiên cơ_quan này đã bị tiêu giảm đáng_kể và chỉ còn tồn_tại dưới dạng một dúm tế_bào có hình_thù không rõ_ràng Các loài thuộc Phân thứ lớp Cá xương thật Teleostei sống ở biển cũng sử_dụng mang để bài_tiết chất điện giải Diện_tích bề_mặt quá lớn của mang khiến cá gặp nhiều khó_khăn trong việc điều_tiết nồng_độ thẩm_thấu của thể dịch vốn thấp hơn nhiều so với nồng_độ thẩm_thấu của nước_biển và khiến cá bị đe_doạ mất nước do thẩm_thấu Đối_với cá nước_ngọt nồng_độ của thể dịch lại cao hơn và vì_vậy cá có_thể hấp_thu nước một_cách tự_nhiên từ môi_trường ngoài qua mang Loài khác Nòng_nọc của các loài lưỡng_cư có 2 5 khe mang bao_hàm những cơ_quan hô_hấp tựa như mang nhưng chưa phải là mang thật_sự Thông_thường lỗ thở và nắp mang không tồn_tại dù một_số loài có_thể có những cơ_quan tương_tự như nắp mang Và thay_vì có mang nằm trong cơ_thể nòng_nọc phát_triển một cấu_trúc mang nằm ngoài cơ_thể mọc từ bề_mặt ngoài của các cung mang Những mang ngoài này sẽ tiêu giảm khi nòng_nọc biến_thái nhưng một_số loài thì mang ngoài vẫn tồn_tại Cá phổi cũng có mang ngoài và các loài thuộc chi Cá nhiều vây Polypterus cũng có mang ngoài nhưng cấu_trúc của nó thì khác so với lưỡng_cư Loài không xương_sống Quá_trình hô_hấp của các động_vật da_gai bao_gồm sao biển và nhím biển được thực_hiện thông_qua một dạng mang rất nguyên_thuỷ gọi là nốt nhú papula số_nhiều papulae nổi lên ở bề_mặt da của chúng Các nốt nhú này bao_hàm các túi thừa nằm trong hệ_thống mạch dẫn nước của con vật Các loài giáp_xác thân_mềm và một_số loài côn_trùng có các mang dạng búi hoặc dạng phiến mọc ra ngoài cơ_thể Mang của các loài côn_trùng khác thuộc dạng khí_quản và bao_hàm các cấu_trúc hình búi và hình phiến Trong trường_hợp của thiếu trùng chuồn_chuồn vách của phần cuối ống tiêu_hoá có rất nhiều khí_quản hoạt_động như các mang Nước được bơm vào và ra khỏi ống tiêu_hoá sẽ cung_cấp khí ôxi cho hệ_thống khí_quản kín bao_hàm các túi khí Khí ôxi sẽ thường_xuyên được nạp vào các túi này thay cho khí_cacbonic sinh ra sau quá_trình hô_hấp Mang vật_lý Đây là kết_quả của quá_trình thích_nghi với việc sống dưới nước của một_số côn_trùng Loại mang này sẽ tích chứa ôxi trong không_khí ở một khoang nhất_định hàm_chứa những lỗ thở nhỏ Cấu_trúc này thường được gọi là yếm thường bao_hàm nhiều lông cứng mọc dày_đặc giúp ngăn_cản nước chảy vào các lỗ thở nhờ đó trong lỗ thở tồn_tại một môi_trường chứa không_khí giúp con vật có_thể thực_hiện việc hô_hấp giống như trên cạn Khí_cacbonic do con vật thải ra nhanh_chóng hoà_tan vào nước do độ tan tương_đối cao trong khi đó ôxi khuếch_tán vào các bong_bóng nước vì nồng_độ trong các bong_bóng nước đã giảm đi sau khi hô_hấp khí nitơ cũng khuếch_tán ra ngoài vì sức căng của bóng đã tăng lên Ở đây khí ôxi đi vào bóng_nước nhiều hơn so với khí nitơ đi ra ngoài nhưng lượng ôxi trong phần nước bao quanh côn_trùng có_thể bị giảm mạnh nếu_như nước không bị khuấy_động vì_vậy các côn_trùng này thường phải chủ_động khuấy nước lên để thu ôxi Sự tồn_tại của mang vật_lý giúp côn_trùng có_thể thường_xuyên ngụp_lặn dưới nước sâu mà không cần ngoi lên để thở Những ví_dụ về các loài côn_trùng sử_dụng mang vật_lý có_thể kể đến như các loài bọ nước thuộc họ Elmidae những loài mọt ngũ_cốc sống dưới nước và các loài thuộc họ Aphelocheiridae trong bộ Cánh_nửa Xem thêm BULLET Hô_hấp dưới nước BULLET Phổi sách BULLET Mang cá BULLET Lược mang BULLET Khe mang BULLET Phổi_BULLET_Mang nhân_tạo Liên_kết ngoài BULLET Fish_Dissection_Gills exposed Australian_Museum_Updated ngày 11 tháng 6 năm 2010 Truy_cập ngày 16 tháng 1 năm 2012
Mang