Bia_Thiết_Cảng_Bia Thiết_Cảng là một bia đá cổ nằm giữa cột cây_số 27 28 Hà_Nội Vinh bên trục đường Quốc_lộ 1 đoạn thuộc địa_phận xã Diễn_An huyện Diễn_Châu tỉnh Nghệ_An Bia được viết bằng chữ Hán được dựng lên từ giữa thế_kỷ XIX Tấm bia mang tên Thiết_Cảng_Kênh_Sắt do hoàng_đế Thiệu_Trị ngự chế Hoàn_cảnh ra_đời Cuối năm 1842 sau khi hoàn_thành lễ thụ_phong tại Hà_Nội vua Thiệu_Trị cùng quần_thần trở về kinh_đô Huế_Khi đi qua con kênh Sắt thuộc địa_phận xã Diễn_An huyện Diễn_Châu tỉnh Nghệ_An ngày_nay nhà_vua nhớ lại huyền_tích năm nào liền ngự chế bài thơ Thiết cảng ca_ngợi phong_cảnh cũng như nhắc lại sự_tích kì_bí cho khắc lên bia đá đặt tại bờ Đông con kênh Sắt tại xã Tập Phúc huyện Đông_Thành nay là xã Diễn_An huyện Diễn_Châu tỉnh Nghệ_An Đặc_điểm văn_bia Tấm bia có khổ 63x106 cm trán bia hình bán_nguyệt điêu_khắc hình đầu rồng xung_quanh là hình các đám mây vân_vũ Xung_quanh viền bia chạm hoa_lá trông rất uyển_chuyển và thanh_thoát Đế bia hình_chữ_nhật bằng_phẳng Tất_cả đều mang dấu_ấn đậm_nét của văn_bia thời Nguyễn_sơ Lòng bia Thiết cảng khắc một bài thơ thất_ngôn_bát_cú Đường luật xen_lẫn với lời chú_thích về các sự_kiện có liên_quan Phần thơ được khắc cỡ chữ to còn phần chú khắc chữ nhỏ Phần đầu gồm 2 cầu đề và 2 câu thực tiếp_theo sau là lời chú_thích về sự_tích hình_thành cũng như nguồn_gốc tên gọi con kênh Sắt_Phần 2 là 2 câu luận và lời chú về hiện_trạng con kênh Phần 3 là 2 câu_kết và câu cuối của phần chú_thích Phần cuối_cùng ghi thời_gian lập văn_bia vào ngày tốt tháng_chạp niên_hiệu Thiệu_Trị thứ 2 Thiệu_Trị nhị niên thập nhị nguyệt cát nhật và câu chú cho biết văn_bia do chính tay vua Thiệu_Trị soạn ngự chế thi nhất thủ Tất_cả văn_bia gồm 14 dòng 286 chữ Nội_dung văn_bia Nguyên_văn chữ Hán_鐵港_縈回小澗萬峰中_聞道前人藉化公 鐵穴山腰留爛石_天威港口淺流通_史記_唐時高駢為安南都護 駢使林諷嶺眾疏鑿此港以便漕運_至興元縣_山岡亂石_人工推折殆 欲中止_時_五月_忽當晝 雷震數百聲打碎其亂石_尚遺一巨石_眾工_亦力不能施悉成港道 六月_聞雷復大震將巨石一時碎裂_港道乃成_時人稱為 天威港_港之西是鐵穴山_故有名鐵港_玄微莫狀神機異 平坦尤徵世道_隆_相傳此港道因有江河引流通之嶺岫隨勢鑿之_自河內可通乂安以南 今則_相來田疇涵蓄貲農_若於山下縈紆則浮沙日壅以成平地_似乎天意 漕運有方_設險有所_居中禦外不可通達如初_玄妙機緘亦為可知 玆因_事以理_論之怪異_之事 耳食之言_隴蜀崤函無二此_搬耡趙楚妙何窮_未足信也 紹治二年十二月吉日_恭鑴_禦製詩一首_Phiên âm Thiết_Cảng_Oanh hồi tiểu giản vạn phong trung Văn đáo tiền_nhân tạ hoá_công Thiết_Huyệt sơn yêu lưu lạn thạch Thiên_Uy cảng khẩu thiển lưu_thông Sử_ký Đường thời Cao_Biền vi An_Nam đô_hộ Biền sử Lâm_Phúng lĩnh chúng sơ tạc thử cảng dĩ tiện tào vận Chí_Hưng_Nguyên huyện sơn cương loạn thạch nhân_công thôi chiết đãi dục trung chỉ Thời ngũ nguyệt hốt đương trú lôi chấn số bách_thanh đả toái kỳ loạn thạch Thượng di nhất cự thạch Chúng công diệc lực bất năng thi tất thành cảng đạo Lục nguyệt văn lôi phục đại chấn tương cự thạch nhất_thời toái liệt cảng đạo nãi thành Thời nhân xưng vi Thiên_Uy cảng Cảng chi tây thị Thiết_Huyệt sơn Cố_hữu danh Thiết_Cảng_Huyền vi mạc trạng thần cơ dị Bình_thản vưu trưng thế_đạo long Tương_truyền thử cảng đạo nhân hữu giang_hà dẫn_lưu thông chi Lĩnh_Tụ tuỳ thế tạc chi tự Hà_Nội khả thông Nghệ_An dĩ nam Kim tắc tương_lai điền trù hàm_súc ti nông Nhược ư sơn hạ oanh hu tắc phù_sa nhật ủng dĩ thành bình_địa Tự_hồ thiên ý tào vận hữu phương thiết hiểm hữu sở cư trung ngự ngoại bất_khả thông_đạt như sơ Huyền_diệu cơ giam diệc vi khả tri Tư_nhân sự dĩ lý_luận chi quái_dị chi sự Nhĩ thực_chi ngôn Lũng_Thục hào hàm vô nhị thử Ban sừ triệu sở diệu hà cùng Vị túc tín dã Thiệu_Trị nhị niên thập nhị nguyệt cát nhật Cung huề Ngự chế thi nhất thủ Dịch nghĩa Tiểu_dẫn Sử chép Thời_Nhà_Đường_Cao Biền làm Đô_hộ sứ nước ta Biền sai Lâm_Phúng bắt dân ta đào con kênh này tạo luồng vận_chuyển đường_thuỷ Khi đào tới phần đất thuộc huyện Hưng_Nguyên sườn núi loạn đá công_nhân bị đẩy tới đó đều chết_yểu muốn dừng lại giữa_chừng thì tháng 5 năm ấy vào ban_ngày bỗng nghe hàng trăm tiếng sấm đánh nổ tan những tảng đá ấy Nhưng hãy còn một tảng đá lớn bọn công_nhân không đủ sức thi_công hoàn_tất tạo thành dòng kênh Sang tháng 6 lại một tiếng nổ lớn tức_thì tảng đá nổ tung mới thành cảng đạo dòng kênh Thời ấy người xưng là Cảng Thiên_Uy Phía Tây cảng là Mỏ_Sắt nên còn có tên là Kênh Sắt_Tương truyền Dòng kênh này là theo những lạch sông_ngòi có sẵn dựa vào thế_chân núi mà đào từ Hà_Nội đến Nghệ_An rồi vào Nam_Nay thì ruộng lúa của nông_dân bao quanh chân núi hàng ngày phù_sa bồi tắc đã thành bình_địa Tựa_hồ ý trời vận_chuyển trên sông_nước có phương nguy_hiểm có chỗ chiếm trong che ngoài không_thể thông_suốt như trước nữa Những điều máy_móc của lẽ huyền_vi cũng có_thể biết nay nhân_sự lấy lẽ luận cái điều quái_dị của sự những điều nghe_lỏm không đủ để tin vậy Thiệu_Trị_Năm thứ 2 1842 tháng 12 ngày tốt Cung_kính khắc Một bài thơ ngự chế Liên_kết ngoài BULLET Tìm phương_án bảo_vệ tấm bia quý gần 200 năm_tuổi BULLET Thiết cảng bài thơ ngự chế khắc lên bia BULLET Phục_dựng tấm bia cổ gần 200 năm_tuổi tại dãy núi Mộ_Dạ
Bia_Thiết_Cảng