Trường Hương_Gia_Định_Trường Hương_Gia_Định là nơi diễn ra các cuộc thi Hương dành cho các sĩ_tử từ Bình_Thuận trở vào Nam được triều_đình nhà Nguyễn cho lập ở Sài_Gòn vào năm 1813 Một_số thông_tin mở_đầu Vào thế_kỷ 18 ở Nam_Kỳ nói_chung và ở Sài_Gòn nói_riêng trường_học do Nhà_nước lập nếu có chỉ rất ít có phần_lớn đều là các trường tư_thục và một_số thầy_đồ dạy tư_gia để cho con_em biết được đôi ba chữ thánh_hiền GS Nguyễn_Khắc_Thuần nhận_xét có một thời_gian tương_đối dài người Việt ở đây theo học chỉ là để học phép đối_nhân_xử_thế học làm người chứ không phải học làm quan Mặc_dù vậy mỗi khi triều_đình cần vẫn không thiếu người có tài học ra giúp nước Sử nhà Nguyễn chép Ở một đoạn khác sử nhà Nguyễn lại chép Xem tiểu_sử của một_số người ấy thấy họ như Trịnh_Hoài_Đức_Lê_Quang_Định_Ngô_Tùng Châu đều xuất_thân từ các trường tư mà nổi_bật nhất là trường_học của nhà_giáo Võ_Trường_Toản ở Hoà_Hưng nay thuộc Quận 10 Thành_phố Hồ_Chí_Minh Phải đến đầu thế_kỷ 19 ở Nam_Kỳ mới có thêm một_số trường_học do Nhà_nước lập Liên_quan đến vấn_đề này trong Gia_Định thành thông chí mục Phong_tục toàn thành của Trịnh_Hoài_Đức có đoạn chép Đất vùng Gia_Định thuộc Dương_Châu gần với mặt_trời thiên khí phấn phát ngay_thẳng văn_vẻ nên con_người hay chuộng tiết_nghĩa họ học Ngũ_kinh Tứ_thư Thông giám tinh_thông nghĩa_lý lúc mới Trung_hưng đã đặt chức Đốc_học ban_bố quy_chế học_tập mở khoa thi lối học khoa_cử thạnh hành từ đó lý học và văn_chương đều cùng tốt_đẹp nên văn_phong mới phấn_chấn Ở phần Thành_trì chí mục Thành Gia_Định ông lại chép Về sau riêng ở tỉnh Gia_Định trong sách Đại_Nam_nhất_thống chí quyển 31 có liệt_kê lại số trường_học lúc bấy_giờ như sau Trường Hương_Gia_Định_Mặc dù coi_trọng việc học và thi_cử nhưng mãi đến tháng 7 âm_lịch năm Quý_Dậu 1813 trường Hương_Gia_Định mới được vua Gia_Long sắc cho thành_lập và đây là trường duy_nhất để_dành cho các sĩ_tử từ Bình_Thuận trở vào Nam_Kỳ_Sách_Đại Nam_nhất_thống chí phần Tỉnh Gia_Định mô_tả trường_thi này như sau Trường có chu_vi 193 trượng 6 thước khoảng 850 m tường cao 4 thước 5 tấc gần 2 m ở địa_phận thôn Nghĩa Hoà phía tây tỉnh_thành dựng từ năm Tự Đức thứ nhất 1848 xây gạch tức tương_ứng với khu_vực của Nhà_Văn_Hoá Thanh_Niên số 4 đường Phạm_Ngọc_Thạch phường Bến_Nghé_Quận 1 Thành_phố Hồ_Chí_Minh ngày_nay Trong Cổ_Gia_Định phong_cảnh vịnh cũng có 4 câu nói về thí trường này như sau Từ năm 1813 đến năm 1864 trường Hương_Gia_Định đã tổ_chức được tất_cả 20 khoa thi và lấy đỗ Hương_cống triều Minh_Mạng đổi gọi là Cử_nhân tổng_cộng là 269 người xem liệt_kê bên dưới Trong 20 khoa thi đó khoa cuối_cùng 1864 được tổ_chức tại An_Giang bởi_vì từ năm 1859 quân Pháp bắt_đầu tấn_công vào Gia_Định và từ năm 1862 thì đất_đai ba tỉnh miền Đông gồm Biên_Hoà Gia_Định_Định_Tường của Nam_Kỳ đã bị quân Pháp đánh chiếm Như_vậy trường_thi này chỉ hoạt_động từ giữa thời Gia_Long đến đầu đời Tự Đức mà thôi Chiết tính ra như sau BULLET Thời_Gia_Long số khoa thi 2 số đỗ_đạt 20 BULLET Thời_Minh_Mạng số khoa thi 7 số đỗ_đạt 83 BULLET Thời_Thiệu_Trị số khoa thi 5 số đỗ_đạt 84 BULLET Thời_Tự_Đức số khoa thi 6 số đỗ_đạt 82 Số đỗ_đạt này không kể những người đỗ Sinh_đồ triều Minh_Mạng đổi gọi là Tú_tài Sau khi thi đỗ ở đây muốn đỗ cao hơn_nữa Cống_sĩ phải lai kinh ứng_thí tức ra thi ở trường Hương_Thừa_Thiên nhưng số đỗ_đạt đại_khoa không nhiều GS Nguyễn_Khắc_Thuần cho biết Đất Gia_Định xưa có tất_cả năm người đỗ từ Phó bảng đến Tiến_sĩ nhưng chỉ có Phan_Thanh_Giản là người duy_nhất đỗ Tiến_sĩ sau khi thi đỗ tại trường Hương_Gia_Định_Số còn lại đều đã thi đỗ ở trường Hương_Thừa_Thiên_Tuy số đỗ cao không nhiều nhưng trong số 269 Cống_sĩ Cử_nhân ấy đã có tới 94 người từng giữ các chức_vụ lớn chiết tính ra như sau Thượng_thư và tương_đương 4 Thị_lang 4 Tổng_đốc 4 Tham_tri 4 Ngự_sử 8 Thiêm sự 1 Bố_Chánh 14 An phủ sứ 2 Án_sát 19 Tuần_phủ 8 Phủ_doãn 1 Phủ_thừa 4 Tri_phủ 21 Số còn lại được trao cho các chức_vụ thấp hơn như Biện_lý Hộ đốc Tri_huyện Huấn_đạo Giáo_thụ Sau khoa thi năm Giáp_Tý 1864 tổ_chức tại An_Giang trường Hương_Gia_Định đóng_cửa vĩnh_viễn chấm_dứt việc cử_tử sớm nhất ở nước Việt_Thủ khoa và Á khoa Tất_cả có 20 người là Thủ_khoa TK và 20 người lá Á khoa AK mà trong số ấy còn lưu_danh được một_ít người
Trường Hương_Gia_Định