Nho_giáo Việt_Nam Nho_giáo được xem là hệ_tư_tưởng có ảnh_hưởng sâu_rộng và lâu_dài đến xã_hội Việt_Nam là nền_tảng đạo_đức giáo_dục con_người đóng_góp to_lớn vào việc tổ_chức nhà_nước duy_trì trật_tự xã_hội phát_triển kinh_tế sáng_tác văn_học trong các triều_đại quân_chủ như Nhà Lý_Nhà Trần_Nhà Lê_Nhà_Nguyễn trong suốt chiều dài lịch_sử phù_hợp và dung_hoà với đời_sống người Việt hình_thành nền Nho_giáo bản_sắc Việt_Nam nôm_na gọi là Việt_Nho_Ảnh hưởng của Nho_giáo đối_với Việt_Nam sâu_sắc là nền_tảng của nền văn_minh tại Việt_Nam và xếp Việt_Nam vào các nước ảnh_hưởng nền Văn_minh Trung_Hoa gọi là Vùng văn_hoá Đông_Á_Nho_giáo từng bước định_hình lối sống sinh_hoạt đạo_đức đối_nhân_xử_thế trong xã_hội Việt_Nam Một_số tư_tưởng của Nho_giáo vẫn đóng vai_trò trong trật_tự xã_hội Việt_Nam tới ngày_nay Những khía_cạnh suồng_sã và tiêu_cực của chủ_nghĩa vật_chất và tư_tưởng hưởng_thụ được cho là xung_đột với Nho_giáo và làm xuống_cấp đạo_đức người Việt_Nam ngày_nay Lịch_sử Thời_Bắc_Thuộc_Đã có một_số bằng_chứng cho thấy Nho_giáo được truyền vào thế_kỷ 1 TCN khi ở Trung_Quốc nhà Tây_Hán đã đánh_bại tập_đoàn phong_kiến họ Triệu và giành lấy quyền thống_trị và cho lập 3 quận tại Bắc_Bộ tuy_nhiên tầm ảnh_hưởng Nho_giáo còn rất hạn_chế Việc phổ_biến Nho_giáo được nhà Tây_Hán xem là hành_động giáo_hoá khai minh cho các bộ_tộc man_rợ bị chinh_phục Nho_giáo được du_nhập vào Việt_Nam song_song với chữ Hán dần Hán hoá ngôn_ngữ của người Việt làm nền_tảng cho việc tiếp_thu những tri_thức về xã_hội và tự_nhiên văn_học_sử học triết_học thiên_văn_học và y_học từ người Trung_Hoa cổ_đại Các triều_đại quân_chủ đầu_tiên Đến thế_kỷ X sau chiến_thắng Bạch_Đằng của Ngô_Quyền khi người Việt bước sang kỷ_nguyên độc_lập tự_chủ và bắt_đầu xây_dựng nền văn_minh Đại_Việt trong khuôn_khổ của một nhà_nước quân_chủ tập_quyền thì xã_hội Việt_Nam lúc này mới đặt ra những yêu_cầu đối_với sự tồn_tại và phát_triển của Nho_giáo ở Việt_Nam đầu_tiên phải kể đến là muốn xây_dựng nhà_nước quân_chủ tập_quyền thì phải truyền_bá Nho_giáo đến người_dân nhằm củng_cố quyền_lực trung_ương duy_trì trật_tự xã_hội Tuy_nhiên ở các triều_đại quân_chủ đầu_tiên sau khi Việt_Nam giành độc_lập Nho_giáo vẫn chưa có vai_trò đáng_kể trong đời_sống chính_trị tinh_thần của xã_hội Việt_Nam Nhà Lý_Năm 1070 nhà Lý cho xây_dựng Văn_Miếu Năm 1075 mở khoa thi Nho_học đầu_tiên với tên gọi Thi minh kinh bác_học và Nho_học tam_trường chính_thức khai_sinh cho lịch_sử thi_cử Nho_giáo lâu_dài ở Việt_Nam Năm 1076 nhà Lý cho lập Quốc tử giám ngay giữa kinh_thành và chọn quan_viên văn chức người nào biết chữ cho vào Quốc tử giám Từ đây con_em quý_tộc họ Lý chính_thức được đào_tạo chủ_yếu theo Nho_giáo Cũng từ đây nền đại_học Việt_Nam được khai_sinh Năm 1156 nhà Lý cho lập miếu riêng thờ Khổng_Tử trước đó Văn_Miếu thờ chung cả Chu_Công và Khổng_Tử_Điều đó thể_hiện khuynh_hướng muốn dựng Nho_giáo thành một giáo_lý độc_tôn đem Khổng_Tử từ bậc tử thầy như các Chư_Tử lên bậc Thánh_Khổng vậy Với việc tổ_chức khoa_cử nhà Lý đã mở_đầu cho lịch_sử khoa_cử Việt_Nam kéo_dài hơn 800 năm qua đây tuyển_chọn những nhân_tài cho bộ_máy nhà_nước nêu cao vị_trí Nho_học thúc_đẩy việc truyền_bá và phát_triển Nho_học Tuy_vậy ở thời Lý việc học_tập và thi_cử chưa được tổ_chức thường_xuyên và chưa có quy_chế rõ_ràng Kể từ thời Lý trở đi sự phát_triển tri_thức khoa_học và sáng_tạo nghệ_thuật của người Việt đã có một bước_tiến rõ_rệt biểu_hiện trên các lĩnh_vực lý_luận chính_trị và pháp_quyền văn_học và sử_học Nho_giáo với tư_cách một học_thuyết chính_trị đạo_đức từng bước thâm_nhập vào lĩnh_vực tư_tưởng văn_hoá trong đời_sống xã_hội tạo ra những tiền_đề cần_thiết để tiếp_tục phát_triển mạnh_mẽ d ưới thời Trần và các thế_kỷ sau Các văn_bản còn lưu_giữ được từ thời này cho thấy các bậc vua_quan và nho_sĩ dưới thời Lý sử_dụng các điển_tích và khuôn_mẫu theo quan_niệm của Nho_giáo coi đó như là những bài_học kinh_nghiệm những mực_thước trong việc trị nước yên dân để xây_dựng một xã_hội thái_bình thịnh_trị Các phạm_trù đạo_đức của Nho_giáo như trung hiếu nhân_nghĩa đã được vận_dụng vào lĩnh_vực chính_trị và ngày_càng trở_thành chuẩn_mực đạo_đức cho hành_vi của con_người trong xã_hội Nhà Trần_Đến thời Trần do yêu_cầu cai_trị quốc_gia yêu_cầu tuyển_lựa nhân_tài để bổ_dụng cho bộ_máy nhà_nước giáo_dục Nho_học được đẩy_mạnh số người tiến_thân bằng con đường cử_nghiệp ngày_càng nhiều hơn giới Nho_sĩ đông_đảo hơn trước Từ giữa thế_kỷ XIII kết_cấu giai_cấp lãnh_đạo trong xã_hội đã có sự thay_đổi Nếu trước_đây tầng_lớp quản_lý_nhà_nước bao_gồm quý_tộc công_thần quan_liêu cao_tăng thì từ đây kết_cấu tầng_lớp quản_lý_nhà_nước bao_gồm hai bộ_phận rõ_rệt thành_phần quý_tộc nắm giữ những chức_vụ cao nhất trong triều và thành_phần Nho_sĩ đông_đảo không phải là quý_tộc đóng vai_trò thừa_hành trong bộ_máy quản_lý_nhà_nước Thời_Trần_Phật_giáo phát_triển khá thịnh được nhà_nước suy_tôn chọn làm quốc_giáo nhưng Phật_giáo không phải là học_thuyết chính_trị Dưới thời Trần_Phật_giáo mang tính nhập_thế tích_cực nhưng toàn_bộ hệ_thống giáo_lý của nó không có sự giải_đáp thích_đáng nào về các vấn_đề có liên_quan đến việc cai_trị quốc_gia và duy_trì trật_tự xã_hội Vì quyền_lực của nhà_nước lúc đó nằm trong tay nhà_vua nên chữ trung của Nho_giáo cần được tiếp_thu để củng_cố quyền_lực của nhà_vua Nho_giáo là một học_thuyết chính_trị đạo_đức chủ_trương xây_dựng mối quan_hệ hài_hoà giữa người cai_trị và dân_chúng Đồng_thời nó còn đưa ra những chuẩn_mực đạo_đức cho hành_vi ứng_xử của con_người những yêu_cầu đối_với các mối quan_hệ vua_tôi cha_con chồng_vợ đối_với việc tu_thân có tác_dụng to_lớn trong việc giúp các triều_đại củng_cố nền cai_trị tập_trung quyền_lực vào chính_quyền trung_ương ổn_định trật_tự xã_hội mà Phật_giáo và Đạo_giáo không_thể sánh kịp Về cơ_bản nhà Trần vẫn tôn chuộng đạo Phật nhưng để duy_trì quyền_lực tổ_chức quản_lý xã_hội các triều_đại này đã lựa_chọn Nho_giáo Khuynh_hướng dung_hoà tam_giáo mà trước_hết là sự kết_hợp giữa Phật và Nho đã được biểu_hiện khá rõ nét trong văn_học Phật_giáo thời Trần_Chẳng hạn trong bài tựa sách Thiền_tông chỉ_nam Trần_Thái_Tông đã trình_bày rõ mục_đích của Phật và Thánh_Đạo_Phật không chia Nam_Bắc đều có_thể tu mà tìm tính người có trí ngu cũng nhờ giác_ngộ mà thành_đạt Vì_vậy phương_tiện dẫn_dụ đám người mê_muội con đường tắt sáng_tỏ lẽ tử_sinh ấy là đại giáo của đức Phật_Đặt mực_thước cho hậu_thế làm khuôn_mẫu cho tương_lai ấy là trách_nhiệm của Tiên_Thánh vậy Chính vì_thế dưới thời Trần nhà cầm_quyền tuy theo Phật_giáo nhưng Nho_giáo cũng ngày_càng được trọng_dụng và có điều_kiện để mở_rộng tầm ảnh_hưởng Càng về sau Phật_giáo mất dần ảnh_hưởng còn Nho_giáo với ưu_thế trong việc củng_cố nhà_nước quân_chủ tập_quyền và trật_tự của xã_hội phong_kiến đã dần vươn lên phát_triển khá mạnh_mẽ Sự phát_triển đó tuy chậm_chạp nhưng chắc_chắn vì cùng với yêu_cầu về tổ_chức quản_lý xã_hội và tổ_chức bộ_máy hành_chính nhà_nước sự phát_triển của Nho_giáo còn gắn liền với nhu_cầu phát_triển văn_hoá giáo_dục Một năm sau khi nắm chính_quyền tức năm 1227 nhà Trần mở khoa thi Tam_giáo Từ đó các khoa thi được tổ_chức đều_đặn và thường_xuyên hơn Năm 1232 nhà Trần mở khoa thi Thái_học_sinh sau đổi thành Tiến_sĩ Từ năm 1246 về sau tổ_chức thi_cử quy_củ cứ 7 năm một kỳ Năm 1304 thi kẻ_sĩ trong nước có tất_cả 44 người đỗ Thái_học_sinh và lần đầu_tiên triều_đình tôn_vinh cả về mặt học_vấn lẫn danh_dự cho những thí_sinh trúng_tuyển bằng việc cho dẫn ba người đỗ đầu_ra cửa Long_Môn của Phư ợng Thành đi du_ngoạn đường_phố ba ngày Hệ_thống giáo_dục cũng phát_triển ngoài các trường do nhà_nước quản_lý như Quốc tử viện Quốc_học viện Thái học Nhất toát trai Tư thiện đường còn có các trường dân_lập như trường của Trần_Ích_Tắc trường của Chu_Văn_An_Các loại trường này ngày_càng mở_rộng và thu_hút được nhiều đối_tượng từ các nơi đến học Năm 1236 nhà Trần đặt chức Thượng_thư tri Quốc tử viện đưa con_em văn thần và tụng thần chức quan tư_pháp vào học Đến 1397 việc nhà_vua xuống chiếu đặt học_quan tổ_chức việc học_tập ở cấp châu huyện để hàng năm tiến_cử những người ưu_tú cho triều_đình cho thấy sự phát_triển về quy_mô đào_tạo của nền giáo_dục Nho_học thời Trần_Tuy vào đầu Trần ảnh_hưởng của Phật_giáo vẫn chi_phối mọi mặt sinh_hoạt của xã_hội trong đó có giáo_dục thi_cử nhưng càng về cuối Trần_Nho_giáo càng nâng cao vị_thế của mình thông_qua con đường học_tập khoa_cử Nhà Trần còn cho lập Quốc_học viện đắp tượng Khổng_Tử_Chu_Công và Mạnh_Tử vẽ tranh 72 người hiền để thờ và còn xuống chiếu vời nho_sĩ trong nước đến Quốc tử viện giảng tứ th ư lục kinh năm 1253 hay việc vua Trần_Thánh_Tông xuống chiếu tìm người tài_giỏi đạo_đức thông_hiểu kinh sách làm t ư nghiệp Quốc tử giám tìm người có_thể giảng bàn ý_nghĩa của Tứ_thư ngũ_kinh sung vào hầu nơi vua đọc sách vào năm 1272 Đặc_biệt vào năm 1304 nhà Trần còn quy_định nội_dung thi Thái_học_sinh Về phép thi trước thi ám_tả thiên Y quốc và truyện Mục thiên_tử để loại bớt Thứ đến kinh nghi kinh_nghĩa đề thơ tức thể cổ_thi ngũ_ngôn trường_thiên hỏi về vương độ khoan mãnh theo luật tài nan xạ trĩ về phú thì dùng thể 8 vần đế đức hiếu_sinh hiệp vụ dân_tâm Kỳ thứ ba thi chế chiếu biểu Kỳ thứ t ư thi đối_sách Cuối_Trần khi Hồ_Quý_Ly lên nắm quyền_bính đã chú_trọng phát_triển giáo_dục Nho_học Ông đã sửa_đổi về thi_cử cho phù_hợp yêu_cầu thực_tế như đư a môn tính và viết vào thi Hư ơng khuyến_khích việc dùng chữ_Nôm cho dịch kinh Thư ra chữ_Nôm để dễ học_tập Có_thể thấy đến thời Trần_Nho học đã thực_sự phát_triển chi_phối giáo_dục khoa_cử tạo nên đội_ngũ trí_thức Nho_sĩ đông_đảo thúc_đẩy sự phát_triển của học_vấn nước_nhà tạo ra nền văn_hoá mang dấu_ấn Nho_giáo Cuối thế_kỷ XIV Nho_giáo phát_triển mạnh chiếm ưu_thế trong cung_đình và đi_sâu vào sinh_hoạt tinh_thần của Đại_Việt trên nhiều mặt Giáo_dục Nho_học giữ vị_trí chủ_đạo trong nền giáo_dục đất_nước Tầng_lớp Nho_sĩ trở_nên đông_đảo và tích_cực tham_gia các công_việc chính_trị của đất_nước phấn_đấu cho lý_tưởng của Nho_giáo phát_triển những quan_điểm về các mặt chính_trị xã_hội đạo_đức làm cho sinh_hoạt tư_tưởng và văn_hoá nước_nhà khá náo_nhiệt Bên cạnh đó vào cuối đời Trần xã_hội Việt_Nam bước vào khủng_hoảng sự phát_triển quá mức của đạo Phật đã gây ra những hậu_quả xã_hội nặng_nề như tầng_lớp quý_tộc lợi_dụng danh_nghĩa tôn_giáo ra_sức xây chùa đúc tượng nhà_chùa chiếm_hữu nhiều ruộng_đất tiêu_phí nhiều tiền của tăng_ni ngày_một đông đến mức chiếm quá nửa dân_số Khi đó đã xuất_hiện khuynh_hướng công_kích Phật_giáo từ phía các Nho_sĩ và ngày_một trở_nên mạnh_mẽ rầm_rộ phản_ánh những mâu_thuẫn vốn có trong xã_hội giữa một bên là giới quý_tộc thân_tộc của nhà_vua có thế_lực có sản_nghiệp có khuynh_hướng ủng_hộ Phật_giáo với một bên là ngoại_tộc đi lên bằng tài_năng trí_tuệ Lê_Văn_Hưu đã đứng trên lập_trường của nhà Nho để lên_án việc tiêu_phí tiền của sức_lực của nhân_dân vào việc xây_dựng chùa_chiền tháp và cho đó là khơi vét máu mỡ của dân Trương_Hán_Siêu thì tố_cáo các nhà_sư chiếm_đoạt ruộng_vườn nhà_cửa ham_mê cảnh đẹp coi sự phát_triển quá mức của đạo Phật là nguyên_nhân đã gây ra tác_hại cho sản_xuất rằng những nơi u_nhã thanh kỳ trong nước chùa_chiền đã chiếm mất một_nửa Bọn áo thâm_áo vàng đang tụ_tập ở đấy không cày mà ăn không dệt mà mặc những người thất_phu thất phụ thường bỏ cửa nhà bỏ làng_xóm lũ lư ợt quy theo Không_chỉ phê_phán những tệ_nạn và những hậu_quả tiêu_cực do sự phát_triển rầm_rộ của Phật_giáo một_số nhà Nho còn công_kích cả giáo_lý của nhà Phật_Trong bài văn_bia Chùa Thiện_Phúc_Lê_Quát đã lên_án nhà_chùa lấy điều hoạ phúc để mê_hoặc lòng người làm cho người ta tin theo Trong bài ký Tháp Linh tế Trương_Hán_Siêu đã mạt_sát tín_đồ đạo Phật là yêu_ma gian_tà cho giáo_lý Phật_giáo chỉ mê_hoặc chúng_sinh Trong khi công_kích bài_xích Phật_giáo các Nho_sĩ nhà Trần cũng đề_cao Nho_giáo Tr ương Hán_Siêu cho rằng ngày_nay thánh_hiền muốn mở_mang giáo_hoá để sửa_đổi phong_tục đồi_bại Dị_đoan đáng phải truất bỏ chính_đạo phải được phục h ưng Đã là kẻ_sĩ đại_phu không phải đạo Nghiêu_Thuấn không bày_tỏ trước vua không phải đạo Khổng_Mạnh không trước_thuật Đặc_biệt trong khi phê_phán Phật_giáo Lê_Văn_Hưu còn đề_cao Nho_giáo như là cơ_sở lý_luận cho mọi hoạt_động chính_trị của triều_đình Vào cuối Trần_giới Nho_sĩ ngày_càng có vị_trí đáng_kể trong xã_hội và ngày_càng có đủ uy_lực để dám công_khai phản_đối một_số đặc_quyền_đặc_lợi của quý_tộc mà_còn công_khai phản_đối Phật_giáo lúc Phật_giáo còn là tôn_giáo của nhà_vua Cuộc đấu_tranh công_kích Phật_giáo vừa nhằm khẳng_định địa_vị cho Nho_giáo trong đời_sống văn_hoá tư_tưởng vừa được coi là cuộc đấu_tranh triệt_để để chuẩn_bị về mặt lực l ượng xã_hội và tư_tưởng cho tầng_lớp Nho_sĩ bước lên vũ_đài chính_trị đồng_thời báo_hiệu sự sa_sút của Phật_giáo không_chỉ trong thực_tế mà_còn trong lĩnh_vực tư_tưởng Từ đây Phật_giáo không còn giữ vị_trí quan_trọng trong lĩnh_vực chính_trị tư_tưởng như trước nữa mà Nho_giáo dần tiến đến nắm giữ vị_trí chủ_đạo trong sinh_hoạt tư_tưởng tại Việt_Nam Nhà Nguyễn_Thời kỳ chế_độ_phong_kiến lâm vào khủng_hoảng Nho_giáo không ngừng củng_cố và phát_triển cho đến vào giữa thế_kỷ 19 Nho_giáo mất dần ảnh_hưởng bị lãng_quên thậm_chí bị đả_kích khi Việt_Nam tiếp_xúc với văn_minh phương Tây dưới sự bảo_hộ của Pháp và nhất_là khi chế_độ khoa_cử lấy Nho_giáo làm trọng_tâm bị bãi_bỏ Nho_giáo bị loại ra khỏi chương_trình giáo_dục Tuy_nhiên Nho_giáo vẫn có ảnh_hưởng lớn đối_với những nhà cách_mạng như Phan_Bội_Châu_Phan Châu_Trinh Nguyễn_Thái Học hay Hồ_Chí_Minh Từ năm 1945 trở về sau Đề_cương văn_hoá Việt_Nam năm 1943 của Đảng Cộng_sản Đông_Dương do Trường_Chinh khởi_thảo chủ_trương đập_tan những quan_niệm cũ_kỹ của Nho_giáo gây ảnh_hưởng tai_hại ở Việt_Nam làm cho thuyết duy_vật biện_chứng và duy_vật lịch_sử thắng Cách_mạng_Tháng_Tám năm 1945 đã làm cho Nho_giáo ở Việt_Nam suy_sụp hoàn_toàn cùng với sự sụp_đổ của chế_độ_quân_chủ Từ đây Nho_giáo không còn là hệ_tư_tưởng chính_thống của tầng_lớp lãnh_đạo xã_hội Nho_giáo không còn tồn_tại nữa nhưng nó vẫn ảnh_hưởng lâu_dài trong các mối quan_hệ xã_hội trong ứng_xử giữa người và người trong phong_tục tập_quán và cả trong những nghi_thức thờ_cúng tín_ngưỡng cổ_truyền của người Việt_Từ cuối thế_kỷ 20 việc Việt_Nam chuyển_đổi sang kinh_tế_thị_trường và hội_nhập thế_giới đã làm nảy_sinh những nguy_cơ lớn đối_với Văn_hoá Việt_Nam Nguy_cơ bên trong là sự xói_mòn và băng_hoại giá_trị văn_hoá truyền_thống Nguy_cơ bên ngoài là việc văn_hoá lối sống phương Tây xâm_lấn văn_hoá bản_địa tạo ra sự tiêu_diệt bản_sắc văn_hoá dân_tộc Nếu dân_tộc Việt_Nam bị hoà_tan bởi văn_hoá ngoại_lai đó sẽ là một thảm_hoạ lớn và cũng là một loại diệt_vong ghê_gớm không kém gì hoạ mất nước Trước nguy_cơ đó nhiều người Việt_Nam tìm cách hướng về bảo_lưu các giá_trị truyền_thống tạo ra những cơ_hội cho Nho_giáo tái_sinh Nho_giáo là thành_phần quan_trọng hàng_đầu đã kiến_tạo nên bản_sắc văn_hoá Việt_Nam do_đó bảo_vệ truyền_thống văn_hoá Việt_Nam sẽ là điều không_thể thực_hiện được nếu gạt bỏ những gì thuộc về Nho_giáo Theo nhận_định của Hồ_Sĩ_Quý_Viện_Thông tin KHXH Việt_Nam thời_gian gần đây ở Việt_Nam trong xu_hướng chung của việc thực_hiện tư_tưởng giữ_gìn bản_sắc văn_hoá truyền_thống nhiều yếu_tố văn_hoá Nho_giáo đã được khôi_phục và đề_cao thậm_chí trong các trường_học khẩu_hiệu_Tiên học lễ hậu học văn đã được coi như một phương_châm ứng_xử nền_tảng của giáo_dục Mặc_dù thực_hiện thì chưa được bao_nhiêu nhưng trong tư_tưởng cả xã_hội đều thấy các giá_trị văn_hoá truyền_thống mà trong đó những nét tích_cực của văn_hoá Nho_giáo là một bộ_phận đang cần phải được tôn_vinh và khôi_phục như là một trong các phương_thức để ứng_xử với các dạng văn_hoá ngoại_sinh ngoại_lai đang du_nhập từ làn_sóng toàn_cầu_hoá Những giá_trị mà Phan_Ngọc khái_quát trên những nét lớn là phù_hợp với tâm_lý chung của cả cộng_đồng trên con đường tiến tới mục_tiêu dân giàu nước mạnh xã_hội công_bằng dân_chủ văn_minh Khoa_bảng Nhà_nước quân_chủ Việt_Nam cũng thường tổ_chức những kỳ thi để chọn người tài ra làm quan hoặc đảm_nhiệm những chức_vụ trong chính_quyền trung_ương và địa_phương Các kỳ thi Nho_học ở Việt_Nam bắt_đầu có từ năm 1075 dưới triều Lý_Nhân Tông và chấm_dứt vào năm 1919 đời vua Khải_Định_Trong 845 năm đó đã có nhiều loại khoa thi khác nhau ở mỗi triều_đại lại có những đặc_điểm khác nhau song trong các đời Lý_Trần_Hồ có một đặc_điểm chung là các khoa thi đều do triều_đình đứng ra tổ_chức chỉ_đạo thi Hệ_thống thi_cử tuyển người làm quan này gọi là khoa_cử chữ Nho_科舉_Từ thời Hậu_Lê việc thi_cử được tiến_hành đều_đặn và quy_củ Các kỳ thi theo thứ_tự là Thi_Hương Thi_Hội Thi_Đình Người đỗ đầu cả ba được gọi là Tam_Nguyên như Tam_Nguyên Nguyễn_Khuyến_Thi_Hương được tổ_chức mỗi 3 năm vào các năm Tý_Ngọ_Mão_Dậu Thi_Hội sau thi Hương 1 năm vào năm Sửu_Mùi_Thìn_Tuất Đặc_điểm Về nội_dung học_tập Nho_giáo chỉ nói đến trí_dục và đức_dục mà không xét đến mặt thể_dục là mặt cũng rất cần cho sự phát_triển toàn_diện con_người Những kiến_thức về giới tự_nhiên và về sản_xuất vật_chất không được Nho_giáo đề_cập bởi ở thời của Khổng_Tử khoa_học_kỹ_thuật và nền sản_xuất chưa phát_triển Do_vậy người học tuy thấm_nhuần tư_tưởng Nho_học về đạo_đức tinh_thông cổ_văn nhưng kiến_thức về khoa_học_tự_nhiên sản_xuất thực_tiễn thì lại không phát_triển Cả hai mặt tiến_bộ và hạn_chế của Nho_giáo đều để lại dấu_ấn trên Nho_sĩ Khi tiếp_xúc với nền văn_minh phương Tây mạnh về khoa_học_kỹ_thuật nếu người xuất_thân Nho_học biết tiếp_thu những kiến_thức khoa_học và sản_xuất thì sẽ khắc_phục được mặt hạn_chế trở_nên Vừa có tài vừa có đức ngược_lại nếu tiếp_thu không có chọn_lọc thì không_những không khắc_phục được hạn_chế mà những giá_trị đạo_đức của nền Nho_học cũng bị đánh mất Nhược_điểm nghiêm_trọng hơn_nữa là Nho_giáo Việt_Nam thiếu sự xuất_hiện các trường_phái học_thuật nên vận_động trong sự đơn_điệu và một_chiều chứ không được phong_phú và đa_dạng như Nho_giáo Trung_Quốc Nho_giáo Việt_Nam thiếu sự vận_động bên trong thiếu sự phản_tỉnh nên trì_trệ Đa_số nhà Nho Việt_Nam chỉ đặt cho mình mục_đích học là để đi thi thi đỗ thì ra làm quan để được giàu_sang sung_sướng Đạt được mục_đích đó thì xem như việc học_tập đã kết_thúc Ít người có chí cao_xa như học để tham_gia tranh_luận những vấn_đề mang tầm khu_vực học để kinh_bang_tế_thế hoặc để phát_triển văn_hoá đạt đến những tầm cao tư_tưởng Cũng có một_số Nho_sĩ_quan_tâm đến học_thuật nhưng thường là các vấn_đề chính_trị và đạo_đức ít bàn đến vấn_đề siêu_hình một lĩnh_vực thuần_tuý triết_học làm nền_tảng cho khả_năng nhận_thức sâu_sắc thế_giới và hành_động sáng_tạo Thậm_chí họ còn biến những vấn_đề siêu_hình thành cái thực_tế thực_dụng Vì học_tập và tư_duy như_thế nên họ ít có cống_hiến to_lớn trong lĩnh_vực học_thuật có_thể so_sánh với các nước khác cũng chịu ảnh_hưởng của Nho_giáo Nền giáo_dục Nho_giáo Việt_Nam chỉ sản_sinh ra được một tầng_lớp quan_lại có nền_tảng Nho_học còn các loại_hình trí_thức then_chốt của một tầng_lớp trí_thức thực_thụ thì xuất_hiện thưa_thớt mờ_nhạt hoặc hoàn_toàn vắng bóng trong một_số lĩnh_vực như triết_học Một_số nhà Nho uyên_thâm của Việt_Nam khi đứng trước kho_tàng đồ_sộ và uyên_bác của Nho_giáo Trung_Quốc thường tóm_lược lấy những điều cốt_yếu biên_soạn lại thành những tài_liệu đơn_giản và ngắn_gọn để dạy_học trò Có_thể liệt_kê các sách Nho_học như Tứ_thư tập chú của Chu_Hy_Tứ thư đại toàn của Tống_Nguyên_Minh_Thanh Nho sang Việt_Nam chỉ còn là Thuyết ước tóm_lược học_thuyết và Ước giải giải_thích tóm_tắt hoặc như cuốn Tính lý đại toàn của Hồ Quảng thời Minh sang Việt_Nam chỉ còn Tiết yếu Đây là hiện_tượng chung của nhiều triều_đại quân_chủ Việt_Nam Nếu ở triều Trần có Tứ_thư thuyết ước của Chu_Văn_An thì ở triều Lê_Trịnh có Tứ_thư ước giải của Lê_Quý_Đôn triều Nguyễn có Tứ_thư trích giảng của Nguyễn_Văn_Siêu nếu ở triều Lê_Trịnh có cuốn Tính lý tiết yếu của Bùi_Huy_Bích thì ở triều Nguyễn cuốn đó vẫn còn được xem là cuốn sách_giáo_khoa mẫu_mực Chính điều này đã lược bớt rất nhiều điều làm mất rất nhiều điểm có khả_năng gợi_mở giản_đơn_hoá nội_dung phong_phú và súc_tích của học_thuyết khiến người học không lĩnh_hội được chiều sâu của Nho_giáo Người được truyền_đạt cũng hài_lòng với cách làm đó thì mọi lối tư_duy mọi đường sáng_tạo đều bị thu_hẹp lại Bên cạnh đó Nho_giáo Việt_Nam đã pha_trộn với tư_tưởng của Phật_giáo Đạo_giáo và các tín_ngưỡng dân_gian khác Nhưng hạn_chế lớn nhất là tập_quán sùng_bái thánh_hiền giáo_điều và máy_móc của giới Nho_sĩ Việt_Nam Trong khi đó bên cạnh Nho_giáo còn có nhiều trường_phái tư_tưởng khác như Đạo gia Mặc gia Pháp gia Giữa các trường_phái này luôn có sự tranh_luận phản_bác nhau Điều này khiến sự phát_triển của Nho_giáo Việt_Nam hạn_chế Nó chỉ đạt đến mức_độ tiếp_thu một_số tín_điều từ Nho_giáo Trung_Hoa chưa tạo được lý_luận riêng chưa xuất_hiện các học_phái khác nhau Phương_pháp tư_duy của nó thiên về bảo_thủ giáo_điều Ảnh_hưởng Ảnh_hưởng đến nhân_sinh Tại Việt_Nam Nho_giáo đã bản_địa_hoá nên thành nền Việt nho cung_cấp các giá_trị làm nền_tảng cho nền văn_hoá Việt_Nam để tạo nên một truyền_thống tốt_đẹp về tư_tưởng đạo_đức và nếp sống Đó là ý_thức trách_nhiệm nghĩa_vụ và tình_cảm đạo_đức của mỗi người đối_với cộng_đồng là sự hiếu_học coi_trọng nhân_tài coi_trọng người có học_vấn và tôn_sư_trọng_đạo là sự_tích cực nhập_thế tích_cực dấn_thân vào các hoạt_động xã_hội là việc coi_trọng gia_đình trọng tình_nghĩa Câu châm_ngôn Tiên_Học_Lễ_Hậu Học_Văn phổ_biến ở các trường_học tại Việt_Nam hiện_nay chính là quan_niệm giáo_dục Ảnh_hưởng đến văn_học Nho_giáo được xem là có sức lan_toả và ảnh_hưởng đến Văn_học Việt_Nam điển_hình như hai bản tuyên_ngôn độc_lập như Nam_Quốc_Sơn_Hà của Lý_Thường_Kiệt và Bình_Ngô Đại_Cáo của Nguyễn_Trãi đề_cao tính dân_tộc nguyện_vọng dành độc_lập của Nhân_dân Việt_Nam trong đó ở tác_phẩm Nam_Quốc_Sơn_Hà có kể đến câu Sông_núi nước Nam vua Nam ở rành_rành định phận tại sách Trời đã nhắc đến nước Nam đã có chủ_quyền và luôn chống lại sự uy_hiếp từ phía phương Bắc chủ_quyền đó đã được Trời cao công_nhận và do_đó xâm_chiếm nước Nam là hành_động chống lại mệnh Trời Ý_tưởng này chịu ảnh_hưởng từ tư_tưởng mệnh_trời của Hán_Nho_Xem thêm BULLET Khoa_bảng Việt_Nam
Nho_giáo Việt_Nam