Zingiber griffithii Zingiber griffithii là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được John_Gilbert_Baker mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1892 Mẫu định_danh Mẫu định_danh BULLET Zingiber griffithii Griffith_W 5731 do William_Griffith 1810 1845 thu_thập ở toạ_độ khoảng tại Malacca_Malaysia_Mẫu lectotype được lưu_giữ tại Vườn_Thực vật Hoàng_gia tại Kew_K_BULLET_Zingiber citrinum Ridley_H_N 7797a thu_thập tháng 5 năm 1896 ở toạ_độ khoảng tại Dusun_Tua_Selangor_Malaysia Mẫu lectotype được lưu_giữ tại Vườn_Thực vật Hoàng_gia tại Kew_K mẫu isolectotype lưu_giữ tại Vườn_Thực vật Singapore SING Lịch_sử phân_loại Ridley 1899 thêm một thứ là Z griffithii var major đồng_thời mô_tả loài Z citrinum Holttum 1950 coi Z citrinum là đồng_nghĩa của Z griffithii nhưng coi Z griffithii var major là đồng_nghĩa của Z puberulum Hiện_nay Z griffithii var major được coi là đồng_nghĩa của Z fraseri var major Quan_điểm của Holttum về Z citrinum được IPNI WCSP POWO công_nhận nhưng Theilade 1998 cho rằng nó là loài độc_lập Schumann 1904 xếp Z griffithii và Z citrinum trong tổ Lampugium tổ Zingiber_Nó là một thành_viên của nhóm Z montanum bao_gồm Z corallinum Z griffithii Z idae Z montanum Z neesanum Z purpureum Z tenuiscapus Phân_bố Loài này có tại Malaysia cả ở miền nam phần bán_đảo lẫn phần trên đảo Borneo_Singapore_Theilade 1998 cho rằng ở phần Malaysia bán_đảo thì loài này có tại các bang Johor_Melaka_Negri_Sembilan Pahang_Selangor_Terengganu cũng như tại miền nam Thái_Lan và Singapore còn Z citrinum có tại Johor_Negri_Sembilan_Perak Selangor_Mô tả Các mô_tả dưới đây tách riêng Z griffithii nghĩa hẹp và Z citrinum Zingiber griffithii Thân lá cao 50 120 cm đường_kính 0 6 cm hơi có sọc dồn_nén Lá từ thuôn dài tới hình elip hình trứng hay hình mác rộng 15 20 25 5 8 cm đáy hình nêm từ hẹp tới rộng đỉnh có mấu nhọn mặt trên nhẵn_nhụi màu xanh lục sẫm mặt dưới từ nhẵn_nhụi tới có lông lụa màu xanh lục nhạt hơn gân giữa có lông lụa các gân bên nổi rõ khi khô các bẹ chẻ tới đáy có lông_tơ lông tăng về phía cuống lá lưỡi bẹ 2 thuỳ các thuỳ thuôn tròn rộng dài 3 mm có khía răng_cưa sâu có lông_tơ màu nâu mép khô xác lốm_đốm cuống lá mập dài 2 6 mm có lông_tơ Cán hoa mọc từ thân rễ thẳng_đứng nhiều hay ít dài 4 10 15 cm Cành hoa bông thóc hình_thoi khi non trở_thành rộng hơn và gần như hình_trụ khi tạo quả dài 10 15 cm đường_kính 1 5 3 5 cm bẹ dài tới 3 5 cm có lông mịn Lá_bắc hình từ trứng tới trứng rộng hay hình elip tù 2 5 4 5 1 5 2 5 cm mỏng màu từ hồng tới đỏ chuyển thành đỏ tươi khi già có lông mịn mọng mỏng không dai các lá_bắc phía dưới hình_tròn rộng 2 5 cm Không có lá_bắc con Hoa đơn_độc_màu trắng ánh vàng Đài_hoa rất mỏng dạng giấy dài 1 2 2 5 cm Tràng hoa dài 5 cm màu trắng tới kem ống tràng dài 2 5 cm các thuỳ từ tù tới hình mác nhọn dài 1 9 2 cm các thuỳ dưới hợp sinh khoảng 1 2 chiều dài của chúng thuỳ tràng lưng 2 1 cm Cánh môi hơi ngắ hơn màu từ trắng ánh vàng tới kem 3 thuỳ thuỳ giữa hình_tam_giác hay hình mác nhọn 1 7 0 6 cm đỉnh từ gần nhọn tới nhọn hoặc đôi_khi có khe chẻ các thuỳ bên hình trứng 0 8 0 4 cm đỉnh thuôn tròn Bao_phấn thuôn dài 1 1 cm màu nâu mỏ cong màu vàng dài 9 mm Bầu nhuỵ rậm lông Đầu nhuỵ nằm ngang có lông viền xung_quanh Quả nang dài 2 2 cm nhẵn_nhụi với lá_bắc bền trên đỉnh quả Hạt màu nâu hạt_dẻ Phấn hoa hình_cầu có vân giống bề_mặt não Có quan_hệ họ_hàng gần với Z puberulum và Z gracile nhưng lá rộng hơn cụm hoa hình_trụ nhiều hơn và lá_bắc cũng ít dai hơn so với cả hai loài này Môi_trường sống là rừng thường xanh vùng_đất thấp hay rừng thứ_sinh tại những khu_vực ẩm_thấp nhiều bóng_râm trên đất nhiều mùn Phổ_biến trong rừng vùng_đất thấp ở miền nam Malaysia bán_đảo Có tại Singapor và Malaysia các bang Johor_Malacca_Perak_Pahang Negri_Sembilan_Selangor_Terengganu trên bán_đảo và Sarawak_Sabah trên đảo Borneo_Các tên gọi thông_thường tại Malaysia tepus merah gừng đỏ tepus kechil gừng nhỏ tepus huma gừng rừng thưa miền núi Có_thể sử_dụng làm_thuốc đắp Zingiber citrinum Thân mập cao 30 60 cm tràn_ngập màu tía Các bẹ lá thường nhẵn_nhụi mép khô xác Lưỡi bẹ rất ngắn nguyên thuôn tròn dài 2 4 mm nhẵn_nhụi Lá màu xanh lục sẫm thưa lông lụa mặt dưới hình mác rộng tới hình trứng đáy hình nêm đỉnh từ nhọn thon tới gần nhọn các gân chính rõ nét 20 30 8 10 cm cuống lá không có hoặc ngắn dài tới 2 mm thưa lông Cán hoa mọc từ thân rễ mập màu xanh lục dài 7 7 5 cm Cành hoa bông thóc hình_trụ thuôn dài tù 10 15 4 5 cm đỉnh nhọn Lá_bắc xếp lợp chặt hình từ elip tới hình trứng thuôn tròn rộng 3 5 4 2 3 4 cm màu vàng chanh tươi trở_thành màu hồng xỉn tới đỏ khi tạo quả nhẵn_nhụi hoặc thưa lông mép khô xác đỉnh nhọn Không có lá_bắc con Đài_hoa nở ra màu từ trắng trong suốt tới vàng trong mờ đỉnh hơi nhọn chẻ đôi dài 1 9 2 5 cm Tràng dài 5 4 5 6 cm màu từ trắng tới vàng ống tràng thanh_mảnh dài 3 cm thuỳ tràng lưng hình mác gần nhọn đỉnh cuốn trong màu từ trắng tới kem hay ánh vàng 1 8 2 4 0 8 1 cm các thuỳ tràng bên hợp sinh với nhau và với cánh môi trong khoảng 2 3 chiều dài của chúng dài 1 9 cm Cánh môi dài 5 4 cm màu từ trắng tới vàng lớn thuôn dài thuôn tròn thuỳ giữa hình từ elip tới mác tù 1 0 6 cm màu vàng đỉnh chẻ đôi Nhị lép bên 0 5 0 4 cm Nhị dài mỏ nhọn các ngăn bao_phấn màu xám phấn hoa_màu thịt Ra hoa tháng 5 6 Z citrinum có quan_hệ họ_hàng rất gần với Z griffithii nghĩa hẹp nhưng khác ở chỗ các lá to hơn cụm hoa rộng hơn và các lá_bắc màu vàng chanh Môi_trường sống là trên đất màu_mỡ ở cao_độ 120 180 m Tại Malaysia bán_đảo có tại Selangor_Perak_Johor_Negri Sembilan_Tên gọi thông_thường tại Malaysia tepus tenok gừng heo_vòi
Zingiber griffithii