Zingiber panduratum Zingiber panduratum là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được William_Roxburgh đề_cập lần đầu_tiên năm 1814 nhưng miêu_tả khoa_học chỉ được công_bố năm 1820 sau khi ông mất và in lại năm 1832 không kèm chú_giải của Nathaniel_Wallich_Từ nguyên Tính từ định_danh panduratum giống đực panduratus giống cái pandurata là tiếng Latinh muộn bắt_nguồn từ pandura tới lượt nó bắt_nguồn từ tiếng Hy_Lạp πανδοῦρα pandoûra là một loại đàn luýt ba dây hình_dạng giống như mandolin hay banjo trong thực_vật_học được gọi là hình_dạng lá bưởi là hình trứng ngược với một đôi vết lõm lượng sóng gần đáy Ở đây để nói tới cánh môi dạng lá bưởi panduriform của loài này Phân_bố Loài này là bản_địa Myanmar POWO cũng cho rằng nó có ở Thái_Lan dựa theo Larsen 1996 nhưng Theilade 1999 và Triboun et al 2014 không liệt_kê loài này trong danh_sách loài Zingiber tại Thái_Lan Môi_trường sống là rừng lá sớm rụng ẩm_ướt những nơi ẩm_ướt ở cao_độ 65 m Phân_loại Có quan_hệ gần với Z roseum Z ligulatum và được xếp trong tổ Cryptanthium_Mô tả Cây_thảo thân rễ cao 0 6 1 m Thân rễ ít vị và không mùi rễ nhiều dài mọng dạng sợi một_số phình to thành củ hình mác nhưng không có củ chân_vịt như ở Curcuma_Thân lá thẳng_đứng nhẵn_nhụi Lá xếp thành 2 dãy Phiến_lá hình mác rộng tới thuôn dài hình mác 15 30 cm 7 10 cm 2 mặt nhẵn_nhụi đỉnh nhọn tới nhọn thon lưỡi bẹ rất lớn và dài tù nhẵn_nhụi dạng màng khô xác cuống lá rất ngắn trên bẹ lá nhẵn_nhụi Cụm hoa từ xếp lợp lỏng_lẻo tới rất kết đặc mọc từ thân rễ nửa dưới chìm trong lòng đất cành hoa bông thóc thuôn dài kết đặc hình elipxoit dài 5 10 cm đỉnh nhọn cuống cụm hoa rất ngắn Lá_bắc màu đỏ lõm đỡ 1 hoa các lá_bắc bên ngoài hình trứng các lá_bắc bên trong hình mác dài 3 5 3 8 cm đỉnh không có móc Lá_bắc con màu trắng ánh hồng dài 2 cm Hoa_màu đỏ ánh trắng đài_hoa hình ống dài 2 cm màu trắng dạng màng đỉnh 3 răng ống tràng màu trắng ánh đỏ dài 3 5 3 8 cm các thuỳ tràng màu từ đỏ nhạt tới đỏ tươi hình mác đỉnh nhọn thon thuỳ tràng lưng dài 2 5 cm các thuỳ tràng bên gần dài bằng 2 3 cm cánh môi 3 thuỳ màu từ vàng rất nhạt tới trắng ánh vàng không đốm hay sọc hình lá bưởi hình trứng ngược với một đôi vết lõm lượng sóng gần đáy thuỳ giữa dài 2 cm hình trứng ngược rộng đầu đỉnh cắt cụt hoặc khía răng_cưa các nhị lép bên thuỳ bên của cánh môi nhỏ thuôn tròn Nhị dài 2 3 cm chỉ nhị rất ngắn nhưng rộng bao_phấn màu vàng nhạt dài 1 5 cm mào bao_phấn dạng mỏ dài 1 5 cm hình_trụ uốn ngược Bầu nhuỵ 3 ngăn nhiều noãn đính trụ vòi nhuỵ dài hình chỉ đầu nhuỵ hình phễu Quả nang hình trứng tam_giác nhọn với các bên dẹp nhẵn bóng nhạt màu rộng đầu tại đáy được nhiều lá_bắc khô quắt bao quanh to cỡ quả óc chó Các mảnh vỏ dày và mọng 3 góc mặt trong gợn sóng bóng màu đỏ tươi vỏ như da_thịt dạng xốp nhợt_nhạt màu vách ngăn thuôn dài phồng lên hình_tam_giác màu đỏ tươi khi quả nang nổ thì dính vào góc trong của một trong các mảnh vỏ Hạt hình trứng ngược nằm ngang mỗi ngăn khoảng 12 đính bằng các thực giá_noãn nhỏ mọng màu trắng vào các bên của vách ngăn mùi thơm nhẹ Áo_hạt màu trắng sữa như da lỏng_lẻo bao quanh hạt đục lỗ ở đỉnh với lỗ nhỏ có răng_cưa Vỏ hạt một lớp màu tía sẫm nhẵn bóng bên trong xốp và chứa đầy dịch màu tím tiến vào đáy hình rốn của hạt và đỡ phần đỉnh của rễ mầm nội nhũ màu trắng dạng hạt hạnh phù_hợp với hạt và chiếm chủ_yếu nửa dưới của nó và gần như không có ở nửa trên Ngoại nhũ màu trắng và mọng hìn con_quay chiếm gần như hoàn_toàn nửa trên của hạt kết_thúc phía dưới thành bẹ rất mỏng che_phủ phôi mầm Phôi mầm hình_trụ hơi phồng dài như hạt thẳng_đứng Lá_mầm gần hình_trụ gần như trần_trụi Rễ mầm dày hơi phình tại đỉnh hướng_tâm Ra hoa từ tháng 7 quả chín tháng 11 12 Ten gọi bản_địa tại Myanmar là taw thalin phu hpa la pha lar toukta
Zingiber panduratum