Thành cổ Tuyên_Quang Thành cổ Tuyên_Quang thường bị gọi sai là thành nhà Mạc là một di_tích lịch_sử văn_hoá ở phường Tân_Quang thành_phố Tuyên_Quang tỉnh Tuyên_Quang Việt_Nam Lịch_sử Thành nhà Mạc được xây_dựng ở vị_trí án_ngữ giao_thông đường_thuỷ và đường_bộ bên bờ sông Lô_Khu vực phát_triển về thương_nghiệp và các triều_đại phong_kiến Từ thời nhà Lý đã đóng quân tại đây với tên gọi đồn Tam_Kỳ hay Tam_Cờ_Tương truyền năm 1592 thời chiến_tranh Lê_Mạc quân Nam triều nhà Lê_trung_hưng do Trịnh_Tùng chỉ_huy tiến ra bắc đánh chiếm Thăng_Long_Vua nhà Mạc là Mạc_Mậu_Hợp bị bắt và bị xử_tử Các quý_tộc và quan_lại rút về Cao_Bằng Để ngăn_chặn quân nhà Lê_triều_đình nhà Mạc đã cho xây_dựng một toà thành ở bên bờ sông Lô_Theo tương_truyền toàn_bộ quá_trình xây thành chỉ mất một đêm Quân Mạc còn đắp trong thành một ngọn núi đất hơn 50m gọi là Thổ_Sơn núi Đất Toà thành còn là nơi giành_giật giữa quân_đội nhà Lê và nhà Mạc trong nhiều năm mỗi khi các vua Mạc mở cuộc tiến_công từ Cao_Bằng xuống Thăng_Long_Nhà báo Phí_Văn_Chiến thì phủ_nhận khả_năng thành nhà Mạc được xây vào thời_gian này Theo nhà_báo Phí_Văn_Chiến nhà Mạc thực_tế chưa từng chiếm được vùng Tuyên_Quang khi nơi đây thuộc quyền kiểm_soát của các chúa Bầu là lực_lượng cát_cứ địa_phương trung_thành với nhà Hậu_Lê_Các cuộc tấn_công của nhà Mạc lên Tuyên_Quang đều bị các chúa Bầu đánh_bại Không có sách sử nào ghi_chép việc nhà Mạc cho đắp hay xây thành ở khu_vực này Trong thời_gian này chưa có thành mà chỉ tồn_tại các chiến_luỹ bằng đất được đắp theo địa_hình chưa rõ có phải được đắp trong thời_gian này hay không Tuy_nhiên bài phản_biện của tác_giả Mạc_Ninh lại cho rằng thành có_thể được xây từ thời Mạc sau năm 1592 khi chúa Bầu theo Mạc chống Lê_đồng_thời đưa ra quan_điểm xã Thúc_Thuỷ mới là trị_sở của Tuyên_Quang chứ không phải xã Đại_Đồng dù cả hai xã đều thuộc xã An_Khang ngày_nay Năm 1832 thời vua Minh_Mạng_Tổng đốc Sơn_Hưng_Tuyên_Lê Đại_Cương bàn với Thự_Tuần phủ Sơn_Tây Nguyễn_Hữu_Khuê cho đắp thành dựa trên những luỹ cũ được vua đồng_ý Năm 1844 dưới thời vua Thiệu_Trị dưới sự đôn_đốc của Tổng_đốc Nguyễn_Đăng_Giai và Lãnh_binh Nguyễn_Trọng_Thao thành Tuyên_Quang được xây xong Chưa rõ từ khi nào mà Thành cổ Tuyên_Quyền được gọi là thành nhà Mạc_Năm 1884 thành Tuyên_Quang rơi vào tay thực_dân Pháp Nơi đây trở_thành chiến_trường giữa quân Pháp và quân Cờ_Đen_Thành cũng là trung_tâm của cuộc đấu_tranh chống Pháp của các dân_tộc Kinh_Tày_Dao_Cao_Lan_Tháng 8 năm 1945 Giải_phóng_quân tiến_công phát_xít Nhật tại thị_xã Tuyên_Quang bên cạnh thành cổ Chỉ trong vài ngày quân Nhật phải đầu_hàng bàn_giao thị_xã cho quân Giải_phóng Năm 1954 thành cổ là nơi đặt Tổng trạm tù_binh Pháp để trao_đổi sau Hội_nghị quân_sự Trung_Giã_Ngày 20 tháng 3 năm 1961 lần đầu_tiên kể từ khi Chính_phủ nước Việt_Nam Dân_chủ Cộng_hoà chuyển từ Thủ_đô Kháng_chiến Tân_Trào_Sơn_Dương_Tuyên Quang về Hà_Nội cán_bộ chiến_sĩ đồng_bào các dân_tộc tỉnh Tuyên_Quang đã được đón Chủ_tịch Hồ_Chí_Minh về thăm lại quê_hương cách_mạng Tuyên_Quang Chủ_tịch nước đã có buổi nói_chuyện với toàn_thể nhân_dân ở sân_vận_động phía bắc Thổ_Sơn ngay trong thành cổ Năm 1991 thành Tuyên_Quang hay thành nhà Mạc được Nhà_nước công_nhận là di_tích lịch_sử văn_hoá Kiến_trúc Thành cấu_trúc theo kiểu hình_vuông theo kiến_trúc Vauban mỗi bề tường dài 275m cao 3 5m dày 0 8m diện_tích 75 625 m² Ở giữa mỗi mặt thành có một vành bán_nguyệt giữa vành bán_nguyệt đó là cửa trên cửa xây tháp mái ngói Trong tường có một con đường nhỏ xung_quanh dùng làm đường tiếp đạn lên thành Bao_bọc tường thành là một lớp hào sâu ngập nước Gạch xây thành là loại có kích_thước lớn hơn nhiều so với gạch_chỉ hiện_nay làm bằng thứ đất có nhiều quặng sắt rất rắn đặc_trưng của kiểu gạch thời Lê_Phần gạch thời nhà Nguyễn là loại gạch nhỏ Trong thành chếch hướng bắc là núi Thổ_Thổ_Sơn núi đất cao 50m dốc đứng phải qua 193 bậc đá mới lên tới đỉnh Tương_truyền Thổ_Sơn cũng chỉ đắp trong một đêm toàn_bộ Thổ_Sơn nằm gọn trong thành phạm_vi kiểm_soát của cao_điểm rất rộng Cửa đông khống_chế đường_bộ duy_nhất thời đó và sông Lô là tuyến đường_thuỷ quan_trọng khi chưa có phương_tiện cơ_giới trên bộ Trải qua nhiều biến_động của lịch_sử và sự phát_triển của đô_thị Thành nhà Mạc đã bị xuống_cấp nhiều Do quá_trình đô_thị_hoá xuất_hiện các tuyến đường cắt ngang khiến thành cổ bị chia_cắt Hiện_nay thành chỉ còn lại một phần dấu_vết khi xưa với hai cổng thành phía Tây và phía Nam đã đổ_nát và một đoạn tường thành dài chưa đến 100m Cổng_Tây thành nằm trên địa_phận tổ 8 phường Tân_Quang thành_phố Tuyên_Quang Đoạn tường thành còn lại duy_nhất nằm trên góc đường Bình_Thuận và Cổng_Lấp_Trùng tu Từ ngày 1 tháng 3 năm 1996 Phó Chủ_tịch Uỷ_ban_nhân_dân tỉnh Tuyên_Quang Vũ_Mạnh_Thắng đã có thông_báo về chủ_trương đầu_tư trùng_tu di_tích thành nhà Mạc 11 năm sau năm 2007 Uỷ_ban_nhân_dân tỉnh Tuyên_Quang đã có tờ_trình gửi thường_trực Tỉnh_uỷ Tháng 12 năm 2007 Uỷ_ban_Nhân_dân tỉnh Tuyên_Quang phê_duyệt dự_án tu_bổ chống xuống_cấp Thành nhà Mạc ở phường Tân_Quang thị_xã Tuyên_Quang với tổng vốn đầu_tư hơn 9 8 tỷ đồng Theo đó số vốn trên được lấy từ nguồn vốn Chương_trình mục_tiêu Quốc_gia về văn_hoá do Bộ Văn_hoá Thể_thao và Du_lịch cấp Dự_án do Sở Văn_hoá Thể_thao và Du_lịch tỉnh Tuyên_Quang làm chủ đầu_tư được thực_hiện trong 2 năm 2009 2010 Quy_trình tu_bổ theo dự_kiến là di_tích sẽ có các hạng_mục như tu_bổ chống xuống_cấp cổng thành phía Tây phía Nam và tường thành xây_dựng biển tên hàng_rào xác_định không_gian di_tích bảo_đảm mỹ_quan đèn chiếu sáng kết_hợp hài_hoà giữa lịch_sử và hiện_đại Vật_liệu xây_dựng phải giống như vật_liệu xây_dựng của di_tích gốc và việc tu_bổ chống xuống_cấp không được biến_dạng di_tích gốc Tuy_nhiên đến năm 2010 việc tôn_tạo hoàn_thành đã gây ra nhiều phản_ứng dữ_dội từ dư_luận khi các di_tích bị làm biến_dạng mất đi vẻ cổ_kính Hầu_như toàn_bộ cây_cổ_thụ các dấu_tích rêu_phong của hơn 400 năm lịch_sử in dấu trên các bức cổ thành đã bị gọt mất do phun hoá_chất diệt_trừ tận gốc cây dại khiến vẻ đẹp hoang_phế gợi bao phong_sương biến mất Thay vào đó là những kiến_trúc_đá ong mới_tinh khôi chít chát bằng gạch vữa trắng_toát Hình_dáng của cổng thành cũng thay_đổi thấp hơn so với trước do kiến_nghị là phải dỡ gạch hai bên tường của cổng thành thấp xuống mở_rộng tầm nhìn cho xe_cộ Những người thi_công còn tống các khối bê_tông hệ_thống cọc inox và hàng_rào xích sắt bao quanh cổng thành Điều này khiến người_dân cho rằng bên thi_công đã biến cổng thành cổ trở_thành một cái cổng của nhà trọc_phú vừa_mới khánh_thành Những người biết yêu di_sản đều bất_bình gọi đó là cái lò gạch mới Một_số nhà_báo đã gọi điều này là Biến di_tích 400 tuổi thành 1 ngày tuổi Tranh_cãi Sau khi nhận được phản_hồi Sở Văn_hoá Thể_thao và Du_lịch chỉ trả_lời Sở cũng thừa_nhận nhiều cái bất_cập trong quá_trình triển_khai dự_án trùng_tu tôn_tạo một di_tích quốc_gia như_vậy Nhà_nghiên_cứu văn_hoá Trần_Lâm_Biền cũng bảo_vệ ý_kiến của chủ đầu_tư về cơ_bản việc trùng_tu đã thành_công vì nó đã làm đúng quy_trình giữ được tối_đa những vật_liệu cũ Và nhiều khi dư_luận cứ nói quá lên Di_tích là cái thành chứ không phải là cái cây Cái cây là cái ăn_bám vào thành nên bắt_buộc phải bỏ đi nếu không thành sẽ đổ Búa_rìu của dư_luận chúng_tôi cũng làm Quy_trình làm đúng nhưng nhiều khi báo_chí và dư_luận cứ nói quá lên Mặt_khác nhiều nhà_sử_học nhà_văn_hoá đã đặt vấn_đề về vấn_đề trên Nhà_văn Phù_Ninh nguyên Chủ_tịch Hội Văn_học nghệ_thuật nguyên Giám_đốc Sở Văn_hoá Tuyên_Quang không tán_thành Trùng_tu kiểu gì thì cũng phải tôn_trọng nguyên_trạng của di_tích chứ Như hiện_nay là người ta đang làm mới di_sản thành nhà Mạc_Cục trưởng Cục Di_sản Văn_hoá Thế_Hùng cũng lấy_làm ngạc_nhiên khi biết tin Tổng_thư_ký Hội Khoa_học Lịch_sử Việt_Nam Dương_Trung_Quốc phải thốt lên Tôi nghe mà trong lòng thấy xót_xa và chua_chát lắm Tôi cho rằng đây là một điều rất đáng tiếc Đứng ở góc_độ là một nhà_nghiên_cứu tôi cảm_thấy chạnh_lòng về điều này thấy trách_nhiệm của mình cần phải làm gì đó vì sự trường_tồn của lịch_sử Tiếp đó ông còn nói Sự chắp_vá đắp mới của công_cuộc trùng_tu đã phá vỡ những giá_trị kiến_trúc nghệ_thuật vốn có của thành cổ Người ta đã cố_tình làm xấu làm biến_dạng và làm mất đi cái hồn của thành nhà Mạc_Quyết liệt nhất_là Phó Giáo_sư Tiến_sĩ Nguyễn_Hải_Kế người nhiều năm tâm_huyết với hệ_thống di_sản Việt_Nam Cái lò gạch hiện_nay không còn một_chút dấu_vết nào của di_tích thành nhà Mạc nữa thực_tế là người ta đã phá hẳn thành nhà Mạc đi Ông Kế đề_nghị phải đập cái lò gạch đó đi không tiếc_nuối dù việc xây nó vừa_qua tốn bao_nhiêu tỷ đồng đi_nữa Rất nhiều nhà_nghiên_cứu khác đã lên_tiếng chỉ_trích mạnh_mẽ việc trùng_tu nêu trên và đề_nghị xem_xét trách_nhiệm của các cơ_quan liên_quan Nhà_sử_học Dương_Trung_Quốc cho rằng nguyên_nhân nằm ở việc công_khai dự_án nguyên_nhân do chúng_ta chưa có sự công_khai khi tiến_hành trùng_tu di_tích Khoảng_cách giữa người_dân và những người làm trùng_tu quá lớn chưa có sự hiểu_biết cảm_thông và chia_sẻ lẫn nhau Ở nhiều nước mỗi công_trình được trùng_tu đều được công_khai chi_tiết phương_án để trưng_cầu_dân_ý nhưng ở Việt_Nam chúng_ta chưa làm được điều này Qua sự công_khai đó mới có sự chia_sẻ đóng_góp ý_kiến của công_chúng Xem thêm BULLET Thành Nà_Lữ_BULLET_Thành nhà Mạc_Lạng_Sơn_BULLET Thành nhà Bầu
Thành cổ Tuyên_Quang