Trận_Thermopylae_Trận_Thermopylae là một trận đánh nổi_tiếng trong lịch_sử là một cuộc chạm_trán giữa các thành bang Hy_Lạp dưới sự dẫn_dắt của Leonidas I xứ Sparta và Đế_quốc Ba Tư_Cổ đại dưới sự chỉ_huy của Xerxes_Đại đế kéo_dài trong khoảng ba ngày Trận đánh diễn ra cùng một thời_điểm với trận hải_chiến Artemisium vào tháng 8 hoặc tháng 9 năm 480 TCN tại hẻm núi Thermopylae_Cổng lửa Cuộc xâm_lược Hy_Lạp lần thứ hai của Ba Tư là một hành_động đáp trả lại cuộc xâm_lược lần đầu_tiên đã thất_bại sau khi bị quân_đội Athens tan_tác trong Trận_Marathon mười năm về trước Để chuẩn_bị tái xâm_lược Hy_Lạp Xerxes đã tập_hợp được một đội quân và lực_lượng khổng_lồ Vị tướng người Athens_Themistocles là người đã đề_xuất đánh chặn bộ_binh và tàu_chiến của Ba Tư tại Thermopylae và Artemisium_Khoảng 7000 quân Hy_Lạp tiến_quân lên phía bắc để chặn đánh tại hẻm núi vào mùa hè năm 480 TCN Theo các nhà_sử_học thời cổ_đại số_lượng quân Ba Tư là nhiều hơn 1 triệu nhưng thống_kê ngày_nay nhỏ hơn nhiều có nhiều kết_quả trong phạm_vi 70 000 300 000 được đưa ra từ nhiều học_giả khác nhau Quân_đội Ba Tư đến đây vào_khoảng cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9 Có tới ba trận đánh lớn diễn ra trong bảy ngày giữa quân Hy_Lạp và Ba Tư trước khi tạo nên một cuộc tử_chiến tiêu_biểu nhất trong lịch_sử Trong vòng hai ngày một đạo quân nhỏ_bé dưới sự chỉ_huy của vua Leonidas I của Sparta đã chặn con đường duy_nhất mà quân Ba Tư có_thể vượt qua để tiến xuống phía Nam Sau ngày thứ hai một người tên là Ephialtes đã phản_bội lại quân Hy_Lạp bằng cách chỉ một lối khác tiến ra phía sau quân Hy_Lạp Sau khi biết mình bị đánh_úp Leonidas điều lại tất_cả các quân_đội Hy_Lạp và chỉ giữ lại 300 quân Sparta 700 quân Thespiae và 400 quân Thebes hoặc có_lẽ là vài trăm người nữa bên cạnh để chống lại cuộc tấn_công phần_lớn đều bị giết và chỉ có một số_ít chạy thoát được Sau sự_kiện này hải_quân Hy_Lạp dưới sử chỉ_huy của chính_trị_gia Themistocles đang chặn hải_quân Ba Tư ở Artemisium đã nhận được tin rằng quân_đội đã thất_thủ tại Thermopylae_Biết rằng phòng_tuyến Thermopylae_Artemisium đã vỡ người Hy_Lạp đã quyết_định rút_lui về Salamis_Quân_đội Ba Tư tràn vào Boeotia và cướp phá thành Athens tuy_nhiên cư_dân Athens đều đã được di_dời đi nơi khác Hạm_đội Hy_Lạp đã chuẩn_bị cho một chiến_thắng quyết_định trước hạm_đội Ba Tư và họ đã thực_hiện được điểu này trong trận Salamis diễn ra cùng tháng Sau thất_bại do sợ bị mắc_kẹt tại châu_Âu bị đe_doạ bởi thiếu lương_thực và bệnh tất Xerxes đã dẫn phần_lớn đại_quân quay trở_lại châu_Á chỉ để Mardonius cùng khoảng 300 000 quân theo Herodotus hoặc 70 000 120 000 thống_kê ngày_nay ở lại để chiếm nốt các vùng_đất còn lại của Hy_Lạp Tuy_nhiên một năm sau đó quân_đội Ba Tư đã bị đánh_bại trong trận Platea 479 TCN và bắt_buộc phải huỷ_bỏ cuộc xâm_lược này Cả văn_học cổ_đại và hiện_đại đều thường dùng trận Thermopylae làm ví_dụ cho sức_mạnh của một đội quân yêu nước chiến_đấu vì dân_tộc vì quốc_gia Việc thực_hiện cuộc phòng_thủ tại Thermopylae là cũng là một ví_dụ về cách sử_dụng nhân_lực hiệu_quả cách vận_dụng địa_hình hiểm làm chiến_trường và đã trở_thành một biểu_tượng của lòng dũng_cảm chống lại nghịch_cảnh Sử_liệu Phần_lớn các nguồn chủ_yếu về cuộc_chiến giữa Hy_Lạp và Ba Tư đều xuất_phát từ các tác_phẩm Herodotus_Tuy nhiên việc ông gọi người Ba Tư là rợ đã khiến tác_phẩm Xerxes của Dennis_Abrams xem ông thiên_vị quê_cha_đất_tổ Hy_Lạp của ông Nhà_sử_học Sicilia_Diodorus_Siculus cũng nhắc đến khá nhiều về cuộc_chiến này trong tác_phẩm Bibliotheca_Historica của ông trong thế_kỷ 1 TCN Tuy_nhiên ông cũng đã tham_khảo các tác_phẩm của Ephorus một sử_gia Hy_Lạp thời_kỳ trước Các phẩm này đều có nhiều điểm giống với những tác_phẩm của Herodotus_Cuộc chiến_tranh Hy_Lạp Ba Tư cũng được mô_tả ít chi_tiết hơn từ các tác_phẩm của một_số sử_gia khác thời cổ_đại bao_gồm Plutarch_Ctesias của Cnidus và được nhắc đến trong nhiều vở kịch khác nhau tiêu_biểu là Persai_Πέρσαι_Những người Ba Tư một vở kịch của nhà soạn kịch vĩ_đại Aeschylus_Nhiều bằng_chứng khảo_cổ chẳng_hạn như các cột Serpent nằm trong trường_đua Hippodrome_Istanbul_Thổ_Nhĩ Kỳ cũng đã xác_nhận nhiều chi_tiết cụ_thể mà Herodotus đã từng đưa ra trong các tác_phẩm của mình Bối_cảnh Vào năm 551 TCN vua xứ Ba Tư là Cyrus_Đại_Đế đánh_đổ thiên_triều của ông là Đế_quốc Media_Ông lên_ngôi Hoàng_đế của Ba Tư và Media khởi lập Đế_quốc Ba Tư_Với công_cuộc bành_trướng của mình ông chinh_phạt các Đế_quốc giàu_có và hùng_mạnh như Lydia và Babylon đưa Đế_quốc Ba Tư trở_thành đế_quốc rộng_lớn nhất thế_giới thời đó Sau khi kinh_đô Sardis của xứ Lydia thất_thủ vào năm 547 TCN các thành bang Hy_Lạp lân_cận cũng đầu_hàng vị Vua của các vị vua Vua của các vị vua Cambyses II lên nối_ngôi vào năm 530 TCN ông hoàn_tất công_cuộc bành_trướng của vua cha tiến_hành chinh_phạt xứ Ai_Cập Lúc vua Darius I lên_ngôi Vua của các vị vua vào năm 522 TCN ông thừa_hưởng một Đế_quốc vô_cùng rộng_lớn trong đó có toàn_bộ châu_Á Vua của các vị vua Darius I tích_cực củng_cố và xây_dựng đất_nước tiến_hành những cải_cách lớn_lao Ông cũng tiếp_tục công_cuộc mờ mang bờ_cõi và gặt_hái nhiều chiến_công hiển_hách dẹp tan các cuộc nổi_dậy ở xứ Media và xứ Babylon Sau những năm_tháng chinh_phạt của Đế_quốc Ba Tư đang trong thời_kỳ thái_bình thịnh_trị thì ông hay tin dữ Nhân_dân Ionia nổi_dậy chống lại sự thống_trị của ông lúc đó là cuối triều_đại lâu_dài và thành_công của ông Được sự hỗ_trợ của thành bang Athena tỉnh Lydia_Nhận biết được cuộc nổi_dậy này sẽ ảnh hướng đến đế_chế của mình Darius lên kế_hoạch trừng_phạt những người tham_gia hoặc có đóng_góp chút_ít vào_cuộc khởi_nghĩa này Darius cũng nhận thấy cơ_hội để bành_trướng đế_chế của mình vào thế_giới Hy_Lạp cổ_đại ngang_bướng Một chuyến thám_hiểm vào sâu đất Hy_Lạp dưới sự chỉ_huy của Mardonius năm 492 TCN để dò_la các ý_định của Hy_Lạp trong ý_đồ tái chinh_phục Thrace và buộc Macedonia để trở_thành một vương_quốc chư_hầu của Ba Tư_Darius đã cho gửi sứ_giả đến tất_cả các thành bang Hy_Lạp vào năm 491 TCN yêu_cầu họ dâng một món quà rất đặc_biệt đất và nước Đã có một cuộc biểu_tình vào cuối năm trước phần_lớn các thành bang Hy_Lạp đều phải chấp_nhận theo yêu_cầu Tuy_nhiên tại Athena sứ_giả Ba Tư đã bị tra_khảo và sau đó bị xử_tử bằng cách ném vào một cái giếng ở Sparta_Điều này có nghĩa rằng Sparta cũng phải góp_phần trong cuộc chiến_tranh với Ba Tư_Phẫn nộ trước hành_động khiêu_khích này Darius ra_lệnh hai vị tướng Datis và Artaphernes mang theo một đội quân tấn_công Naxos trong năm 490 TCN trước khi nhận được thư đầu_hàng của Cycladic_Đại quân sau đó tiến về phía Eretria và bao_vây thành_phố Quân_đội Ba Tư đã cướp_bóc thành Eretria cách tàn_nhẫn Cuối_cùng đại_quân hương đến Athena hạ trại tại vịnh Marathon tại nơi nó quân Ba Tư phải đối_mặt với một đội quân người Athena đông hơn rất nhiều Trong trận đánh tại Marathon người_dân Athena đã giành một chiến_thắng quyết_định bắt_buộc quân Ba Tư phải rút_lui về châu_Á Sau đại_bại Darius bắt_đầu tập_hợp một đội quân mới mà ông dự_định dùng họ để chinh_phục hoàn_toàn đất Hy_Lạp Tuy_nhiên sự_việc diễn ra không được như mong_muốn năm 486 TCN nhân_dân Ai_Cập đứng lên phất cờ khởi_nghĩa điều này khiến Darius phải gạt ý_đồ tái xâm lước Hy_Lạp sang một bên Nhưng Darius đã đột_ngột qua_đời trong khi chuẩn_bị tiến vào Ai_Cập và ngai_vàng Ba Tư được truyền cho con trai của ông là Xerxes I_Xerxes nghiền nát cuộc nổi_dậy tại Ai_Cập và rất nhanh_chóng chuẩn_bị cho cuộc xâm_lược của Hy_Lạp lần thứ hai Và đây sẽ là một cuộc xâm_lược quy_mô đầy_đủ nó đòi_hỏi kế_hoạch lâu_dài và đi song_song là chế_độ cưỡng_bách tòng_quân Xerxes đã quyết_định rằng Hellespont sẽ là cầu_nối cho_phép quân_đội của mình tiến đến châu_Âu và một kênh đào được đào qua eo núi Athos một hạm_đội Ba Tư đã bị phá_huỷ tại đây năm 492 TCN Những điều này đều thể_hiện tham_vọng rất lớn của Xerxes I nó vượt quá bất_kỳ các quốc_gia đương_thời khác Đầu năm 480 TCN các chế_phẩm đã hoàn_tất và quân_đội Xerxes đã tập_trung tại Sardis để chuận bị cuộc hành_quân hướng tới châu_Âu bằng cách đi trên hai cầu_phao tại Hellespont_Dạo đầu Quân Ba Tư dường_như đã vượt qua Thrace và Macedonia Tin_tức về quân Ba Tư được một điệp_viên Hy_Lạp thông_báo trong tháng tám Ở thời_điểm này trong năm tại Sparta người lãnh_đạo de facto trên thực_tế của liên_minh đang tham_gia vào lễ_hội Carneia_Theo phong_tục Sparta trong lễ_hội Carneia không ai được phép xuất_quân Cũng vì luật này mà người Sparta đã không tham_gia vào trận đánh tại_trận Marathon 490 TCN vì đến muộn Và đây cũng là thời_điểm Đại_hội Olympic diễn ra và trong thời_gian này tất_cả các quốc_gia kể_cả đang giao_chiến với nhau cũng phải đình_chiến và nếu phạm_luật thì điều này có nghĩa là phạm thánh Mặc dụ chiến_sự cấp_bách nhưng phần_lớn các chính_trị_gia đều ngăn_cản không cho đức vua Leonidas I đem đại_quân đi Vì_thế Leonidas chỉ cùng 300 cận_vệ Hippeis tất_cả những gì ông được phép mang theo bên mình Cùng với đó là một số_lượng lớn hơn quân tiếp_viện bao_gồm 1 000 quân Phocea được lấy từ Lacedaemon bao_gồm khá nhiều heílotes Trong cuộc hành_quân này cố_gắng duy_nhất là thu_thập càng nhiều lính người Hy_Lạp khác trên đường đi càng tốt và điều lớn hơn_nữa là sự tham_gia của đại_quân Sparta_Leonidas dẫn theo 300 quân_đội chính_quy tinh_nhuệ để tầm nhìn của họ có_thể khuyến_khích quân_đội miền Nam giúp chúng dám đấu_tranh và ngăn chúng đầu_hàng Ngoài_ra lực_lượng tổng_cộng trong trận này của Đại_Hy_Lạp vào_khoảng 4 tới 5 ngàn quân_Đội quân này phải chiến_đấu với số_lượng khổng_lồ chiến_binh có vũ_trang của quân Ba Tư_Trong truyến thuyết về Thermopylae được Herodotus nhắc đến vào đầu năm những người đứng đầu Sparta đã đến gặp những nhà tiên_tri ở một ngôi đền tại Delphi_Những nhà tiên_tri đã đưa ra một lời sấm rằng Tự quyết_định số_phận mình tập_hợp người_dân Sparta ở khắp mọi nơi Hoặc thành_phố nổi_tiếng tuyệt với của các ngươi sẽ bị chôn vùi bởi những người con Perseus_Hoặc nếu có được không toàn_bộ đất Lacedaemon_Phải thương_tiếc cái chết của một vị vua của nhà Heracles_Mặc dù sức mạng của những con sư_tử hay bò cũng không giữ được chân ông Sức chống sức chỉ dành cho người có sức_mạnh của thần Zeus_Chẳng ai biết được một trong hai có sức_mạnh này Herodotus đã nhắc về Leoniadas khi nghe lời sấm ông đã tin rằng mình sẽ chết vì không đủ lực_lượng để giành được một chiến_thắng và ông đã quyết_định truyền ngôi cho con trai của mình Quân_đội Sparta được tăng_cường trên đường đi bởi các đội quân từ nhiều thành bang khác nhau gia_nhập và con_số này đạt đến 7000 xem phía dưới khi họ đặt_chân đến Thermopylae_Leonidas cho quân cắm trại và phòng_thủ tại nơi hẹp nhất của hẻm Thermopylae Trước đây những người_dân trong thành_phố Phocis đã cho xây_dựng một bức tường phòng_thủ tại nơi này Trong thời_gian ở đây Leonidas nhận được tin từ người_dân địa_phương rằng có một lối mòn trên núi dẫn đến phía sau và quân Ba Tư hoàn_toàn có_thể dùng con đường này để đành úp người Sparta với điều_kiện họ có biết đến nó hay không Leonidas đã cho 1 000 quân trú ở trên núi để đề_phòng bất_trắc Cuối_cùng giữa tháng tám người Ba Tư đã tiếp_cận đến vịnh Maliac_Việc quân Ba Tư đặt_chân đến Thermopylae khiến người Hy_Lạp phải tổ_chức một cuộc họp hội_đồng Nhiều người Peloponnesus ủng_hộ việc rút về eo_đất Corinth lối vào bán_đảo Peloponnesus và chặn_đứng quân Ba Tư tại đây Tuy_nhiên những người đến từ Phocis và Locris do ở gần khu_vực này đã bất_bình và ủng_hộ việc phòng_thủ tại Thermopylae khiến hai bên xảy ra ẩu đã Leonidas trấn_áp nỗi lo_ngại của mọi người bằng cách quyết_định phòng_thủ tại Thermopylae_Xerxes đã cho gửi sứ_giả đến để đàm phàn với Leonidas_Người_Hy_Lạp sẽ được sống tự_do với danh_hiệu Những người bạn của dân_chúng Ba Tư và hơn thế nữa họ sẽ được tái định_cư trên những vùng_đất mà tổ_tiên họ từng sở_hữu Khi những điều này bị Leonidas từ_chối sứ_giả Ba Tư tiếp_tục khuyên ông quỳ gối chịu hàng Và câu trả_lời nổi_tiếng trước sứ_giả Ba Tư là Hãy đến đây mà lấy μολὼν λαβέ Nhưng một câu nói nổi_tiếng hơn lại xuất_phát từ một vị tướng của ông Trước phản_ứng của Leonidas người Ba Tư đe_doạ Những mũi_tên của chúng_tao sẽ che_khuất ánh mặt_trời Một vị tướng của Leonidas đáp trả Vậy chúng_tôi sẽ chiến_đấu trong bóng_tối Lúc mà vị sứ_giả quay về cũng là lúc cuộc_chiến bắt_đầu Xerxes cố đợi bốn ngày để làm nản_lòng quân Hy_Lạp trước khi đem quân đánh họ Lực_lượng hai bên Ba Tư_Số quân mà Xerxes tập_hợp để chuẩn_bị cho cuộc xâm_lược thứ hai vào Hy_Lạp là một chủ_đề tranh_chấp bất_tận bởi_vì những con_số được đưa ra trong tài_liệu cổ thực_sự quá lớn Herodotus ghi_chép trong các tác_phẩm của mình là đã có 2 600 000 quân_lính tham_gia vào_cuộc chiến kèm theo số_lượng dân phu lao_dịch đã tham_gia cũng nhiều không kém Nhà_thơ đương_thời Simonides nói rằng có ít_nhất 4 000 000 người đã tham_chiến theo nhà_sử_học Ctesias 80 vạn là tổng_số của binh_lính mà Xerxes_Đại đế đã mang theo trong cuộc hành_quân sang Hy_Lạp Học_giả hiện_đại có xu_hướng tẩy_chay những con_số được đưa ra bởi Herodotus và các tài_liệu cổ khác vì cho nó là không thực_tế và điều này có_thể là một kết_quả của việc tính_toán sai_lầm hay thiên_vị kẻ chiến_thắng Theo ước_tính hiện_đại quân_đội của Xerxes có khoảng 70 000 300 000 người Những ước_tính này thường đến từ nghiên_cứu các khả_năng hậu_cần của người Ba Tư trong thời_kỳ đó Mặc_dù dân_số toàn đế_quốc Ba Tư thời_kỳ đó là 50 000 000 người chiếm 44 toàn_thể dân_số thế_giới thời_kỳ đó nhưng việc huy_động được một đội quân như_thế không phải là điều dễ_dàng Dù Xerxes lo_lắng để đảm_bảo một cuộc viễn_chinh thành_công bằng cách dồn một ưu_thế áp_đảo về quân_số trên cả đường_bộ và đường_biển thì chưa chắc toàn_bộ binh_lực Ba Tư chuẩn_bị cho cuộc_chiến đã có_mặt tại Thermopylae_Điều này chưa rõ_ràng vì Xerxes cần gì phải đem một đội quân lớn đến thế để đánh vào Hy_Lạp khi ông đã có quân_đội đồn_trú Hy_Lạp ghi_chú BULLET Số_lượng người Peloponnesia_Diodorus cho rằng có 1 000 người Lacedemonia và 3 000 người Peloponnesia khác với tổng_số là 4 000 Herodotus đồng_ý với con_số này trong một đoạn văn trích_dẫn một câu_thơ của Simonides nói rằng đã có 4 000 người Peloponnesia_Tuy nhiên ở những nơi khác trong đoạn văn tóm_tắt trong bảng trên Herodotus đã kể_ra 3 100 người Peloponnesia tại Thermopylae trước khi trận chiến bắt_đầu Tham_khảo Tham_khảo BULLET The article can be viewed at BULLET Green_Peter_Greek_History 480 431 B C the Alternative_Version_University of Texas_Press 2006 p 59 ISBN 0 292 71277 4 BULLET Lazenby_JF_The_Defence of Greece 490 479 BC Aris_Phillips_Ltd 1993 ISBN 0 85668 591 7 Đọc thêm BULLET Fehling_D_Herodotus and His_Sources_Citation_Invention and Narrative_Art_Translated by J G Howie_Arca_Classical and Medieval_Texts_Papers and Monographs 21 Leeds_Francis_Cairns 1989 BULLET Ιστορία του Ελληνικού_Έθνους_History of the Greek nation volume Β Athens 1971 Liên_kết ngoài BULLET EDSITEment_Lesson_Plan 300 Spartans at the Battle of Thermopylae_Herodotus_Real_History from the National_Endowment for the Humanities_BULLET_The_Five Great_Battles of Antiquity by David_L_Smith_Symposion Lectures ngày 30 tháng 6 năm 2006 BULLET Modern monument at siu edu BULLET Spartan burial mound at coloradocollege edu
Trận_Thermopylae