Bách_Lý_Hề_Bách Lý_Hề hay Bá_Lý_Hề còn được gọi là Ngũ_Cổ đại_phu 五羖大夫 là một chính_trị_gia nổi_tiếng tướng_quốc tể_tướng của nước Tần thời Xuân_Thu trong lịch_sử Trung_Quốc Lưu_vong các nước Không rõ năm sinh và năm mất của Bách_Lý_Hề Một số tài_liệu cổ cho rằng gia_tộc Bách_Lý của ông xuất_phát từ vùng Đông bắc di_cư về Uyển ấp của nước Sở Một_số tài_liệu khác chép ông là người nước Ngu_Bách_Lý_Hề đã được sinh ra trong thời_kỳ Xuân_Thu thời_kỳ có sự hỗn_loạn nội_bộ lớn ở Trung_Quốc Mặc_dù tài_năng ông xuất_thân từ một gia_đình rất nghèo và không_thể thi_thố tiềm_năng của mình cho đến thời_gian ông ở độ tuổi 30 Sau nhiều lời động_viên từ người vợ của mình ông rời nhà để tìm_kiếm cơ_hội thuận_lợi hơn và hy_vọng thúc_đẩy tham_vọng sự_nghiệp của mình Theo sử_ký Tư_Mã Thiên quyển 5 Tần bản kỉ Bách_Lý_Hề có lúc ở nước Tề muốn theo Công_Tôn_Vô_Tri Lúc đó chính_quyền nước Tề tham_nhũng và ông không có tiền để hối_lộ các quan_chức Chẳng bao_lâu ông đã sử_dụng hết tất_cả tiền_bạc của mình và buộc phải ăn_xin trên đường_phố Ông quen người bạn mới là Kiển_Thúc_蹇叔_Bách Lý_Hề nghe theo lời can_ngăn của Kiển_Thúc và thoát nạn do sau_này Vô_Tri lại bị người nước Tề giết Sau đó ông sang nhà Chu định theo giúp Vương_Tử Đồi cũng bị Kiển_Thúc can_ngăn Bách_Lý_Hề cũng nghe theo Quả_nhiên sau_này Tử_Đồi làm_loạn và bị giết Bách_Lý_Hề do không theo Tử_Đồi nên thoát nạn Sau đó Bách_Lý_Hề sang nước Ngu định làm đại_phu Kiển_Thúc lại can_gián nhưng lần này ông không đồng_ý Sau đó năm 655 TCN Tấn_Hiến công đem quân diệt nước Ngu_Bách_Lý_Hề bị quân nước Tấn bắt đem về Tấn_Hiến công_sai ông làm người hầu con gái mình là Mục_Doanh_Về_Tần làm thượng khanh Cùng năm 655 TCN Tần_Mục công sang nước Tấn hỏi cưới Mục_Doanh làm phu_nhân Bách_Lý_Hề cũng theo Mục_Doanh về nước Tần_Giữa đường Bách_Lý_Hề bỏ trốn sang đất Uyển bị dân biên_giới nước Sở bắt được và giam_giữ Tần_Mục công nghe Bách_Lý_Hề là người hiền_tài bèn sai người sang chuộc về nước nhưng sợ người nước Sở biết ông là người giỏi mà không cho chuộc nên chỉ dùng năm tấm da dê để chuộc Người nước Sở bằng_lòng cho chuộc Bách_Lý_Hề được về nước Tần_Năm đó ông đã hơn 70 tuổi Tần_Mục công đích_thân ra đón Bách_Lý_Hề lập_tức phóng_thích ông và cùng bàn quốc_sự suốt ba ngày Sau đó vua Tần phong ông làm Thượng khanh cai_quản quốc chính gọi là Ngũ_Cổ đại_phu Ngũ_Cổ tức_là năm tấm da dê Bách_Lý_Hề lại tiến_cử Kiển_Thúc với Tần_Mục công tự nhận mình không sánh được với Kiển_Thúc_Tần_Mục công bèn đi nghênh_tiếp Kiển_Thúc về Tần phong làm Thượng đại_phu Tấn_Hiến công ép chết thế_tử Thân_Sinh và đuổi hai người con khác là Trùng_Nhĩ và Di_Ngô ra nước_ngoài lập con_nhỏ là Hề_Tề làm thế_tử Năm 651 TCN Tấn_Hiến công qua_đời nước Tấn lại sinh loạn Hề_Tề bị giết chết Di_Ngô ở nước Lương cầu_xin Tần_Mục công giúp mình hứa sau khi lên_ngôi sẽ dâng năm thành Hà_Tây cho Tần_Tần_Mục công bèn sai Bách_Lý_Hề đưa Di_Ngô về Tấn lập làm vua tức Tấn_Huệ công Tuy_nhiên sau khi Tấn_Huệ công lên_ngôi lại không chịu dâng nộp Hà_Tây Đến năm 647 TCN nước Tấn bị mất_mùa phải sai sứ sang Tần xin bán thóc Bách_Lý_Hề lại khuyên Tần_Mục công giúp thóc vì vua Tần chỉ ghét vua Tấn nhưng dân nước Tấn không có lỗi Tần_Mục công nghe theo chuyển thóc từ đất Ung kinh_đô nước Tần đến Giáng đô bán cho nước Tấn_Năm 628 TCN Tấn_Văn công qua_đời Tần_Mục công_nhân vua Tấn mới mất bèn định đánh nước Trịnh là thuộc_quốc của Tấn vì có người muốn bán nước bèn sang nói với Tần_Mục công nên tập_kích nước Trịnh vì Trịnh đang sơ_hở phòng_bị Tần_Mục công hỏi ý Bách_Lý_Hề và Kiển_Thúc nhưng hai ông khuyên không nên Nhưng vua Tần không nghe lời sai Mạnh_Minh con Bách_Lý_Hề_Tây Khất_Thuật con trai Kiển_Thúc và em của Thuật là Kiển_Bính tự Bạch_Ất đi đánh nước Trịnh_Bách_Lý_Hề và Kiển_Thúc ứa nước_mắt khóc Tần_Mục công nổi_giận hỏi nguyên_do Bách_Lý_Hề và Kiển_Thúc nói rằng do mình không còn gặp được con nữa nên khóc Bách_Lý_Hề lại bảo con rằng lần này đi đánh Trịnh và Tấn sẽ thất_bại Quả_nhiên sau đó cả ba tướng bị quân nước Tấn bắt tuy_nhiên lại được tha về Bách_Lý_Hề cùng với Kiển_Thúc bộ đôi này đã đóng một vai_trò quan_trọng trong việc giúp Tần_Mục công đưa nước Tần từ vị_trí một chư_hầu xa_xôi hẻo_lánh ở phía Tây bắc Trung_Quốc vươn lên địa_vị bá_chủ thời Xuân_Thu trở_thành một trong Ngũ bá Sống khiêm_nhường tận_tuỵ khoan_dung với dân ông được người_đời sau ca_tụng Sau không rõ Bách_Lý_Hề mất năm nào và thọ bao_nhiêu tuổi Sử_sách xác_nhận ông hoạt_động từ thời Tề_Vô_Tri năm 686 TCN đến khoảng năm 628 TCN thời Tần_Mục công tất_cả gần 60 năm Đánh_giá Sử_ký Tư_Mã Thiên có chép lại những lời bình_luận của đời sau về Bách_Lý_Hề như sau BULLET Tần là nước nhỏ nhưng có chí lớn Tuy nó ở nơi hẻo_lánh nhưng chính_trị của nó đúng_đắn Tần_Mục công cùng Bách_Lý_Hề bàn chính sự suốt ba ngày rồi trao quyền chính cho ông ta Nếu làm như thế thì nghiệp bá vẫn còn nhỏ đấy lời nhận_xét của Khổng_Tử_BULLET_Ngũ Cổ_đại phu quê ở đất Kinh nghe tin Tần_Mục công là vua hiền muốn yết_kiến nhưng đi không có tiền phải bán mình cho người khách ở Tần mặc áo cộc chăn dê Được một năm Tần_Mục công biết đến cất_nhắc từ dưới miệng trâu mà đặt trên đầu trăm_họ nước Tần không ai dám oán_trách Làm tể_tướng sáu bảy năm phía đông đánh Trịnh ba lần lập vua nước Tấn một lần cứu hoạ nước Sở thi_hành giáo_hoá ở trong bờ_cõi làm cho người đất Ba đến nộp đồ cống đức ban ra các chư_hầu và các rợ Nhung đều theo phục Do Dư nghe vậy đến cửa thuyết xin yết_kiến Ngũ_Cổ đại_phu làm tướng nước Tần lúc mệt không ngồi xe lúc nắng không che lọng đi ở trong nước không có xe tuỳ_tùng không có người mang giáo_mác hộ_vệ công_lao ghi vào sử_sách đức_hạnh lưu lại đời sau Khi Ngũ_Cổ đại_phu chết trai_gái nước Tần chảy nước_mắt trẻ_con không ca_hát người giã gạo không hò đức của Ngũ_Cổ đại_phu là như_thế lời nhận_xét của Triệu_Lương khi so_sánh ông với Thương Ưởng_Xem thêm BULLET Tần_Mục công BULLET Ngu nước BULLET Kiển_Thúc_BULLET_Mạnh Minh_BULLET_Tấn_Huệ công
Bách_Lý_Hề