Zingiber barbatum Zingiber barbatum là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Nathaniel_Wallich miêu_tả khoa_học đầu_tiên năm 1830 Mẫu định_danh Z barbatum được Wallich 1830 mô_tả từ Prome dọc theo sông Irrawaddy_Ayeyawaddy gần Rangoon_Yangon ngày_nay Myanmar Mô_tả gốc trong Plantae_Asiaticae_Rariores kèm theo một hình minh_hoạ tab 55 là hình sử_dụng trong hộp thông_tin chung của bài này nhưng không có vật_liệu điển_hình nào được chỉ_định Hình minh_hoạ đó rõ_ràng được vẽ từ cây thu_thập ở Prome và là vật_liệu duy_nhất áp_dụng tên khoa_học này Do_đó hình minh_hoạ này là một lectotype theo Quy_tắc Quốc_tế về Danh_pháp Thực_vật 9 1 2012 và được Mu_Mu_Aung chỉ_định là một lectotype năm 2016 Từ nguyên Tính từ định_danh barbatum giống đực barbatus giống cái barbata là tiếng Latinh có nghĩa là râu có râu ở đây để nói tới chóp các lá_bắc ngoài dài giống như râu Xem mô_tả bằng tiếng Latinh của Wallich bracteis exterioribus lato ovatis gibboso subventricosis dorso villis copiosis longis barbatis Phân_bố Loài này có tại Myanmar vùng Bago và Thái_Lan Tên gọi trong tiếng Myanmar pwe au meik tha lin Môi_trường sống là rừng lá sớm rụng ẩm_ướt những nơi ẩm_thấp cao_độ khoảng 100 150 m Phân_loại Schumann 1904 đặt Z barbatum trong tổ Cryptanthium_Mô tả Cây_thảo lâu năm Thân rễ mập bò lan các nhánh nhỏ dày_đặc gần như có khớp nối vỏ màu nâu ruột màu từ nâu ánh trắng tới màu ánh vàng nhạt mùi thơm nhẹ các rễ con toả ra hình_trụ ngắn dày_đặc một_số kết_thúc bằng các củ nhỏ hình trứng ruột màu trắng sữa màu_nước gần như không vị và không mùi Thân giả mọc thẳng_đứng cao 1 5 tới 4 hoặc 5 ft 45 120 150 cm thuôn tròn đường_kính ở đáy khoảng 2 5 cm phía trên thon nhỏ dần và thanh_mảnh được bao_bọc hoàn_toàn trong bẹ áp ép nhiều vạch phần trên có lông nhung mép cả hai tù lưỡi bẹ 2 thuỳ dài 0 2 1 cm cắt cụt dạng màng nhẵn_nhụi hoặc có lông nhung Cuống lá rất ngắn hoặc gần như không cuống có lông nhung Lá 7 cặp xếp 2 dãy hở không cuống phiến_lá thuôn dài hình mác đỉnh thon nhỏ dần nhọn thon đáy nhọn thon hoặc hình nêm dài 10 25 cm rộng 3 5 cm mặt trên nhẵn_nhụi hoặc có lông màu xanh lục sẫm mặt dưới có lông áp ép mép nhăn hoặc hơi gợn sóng mặt dưới xanh lục nhạt hơn Cán hoa mọc từ thân rễ hoặc ở đáy thân giả mập và cứng dài 3 5 cm được bao_bọc trong các vảy hình trứng nhọn các vảy phía trên hình dùi nhọn thon có lông Cành hoa bông thóc thuôn dài hình trứng đỉnh nhọn dài 4 7 5 cm đáy hình nêm cán chỉ hơi thò lên phía trên mặt_đất với các lá_bắc xếp lợp từ mọi phía các lá_bắc ngoài hình trứng rộng dài 2 8 3 5 cm rộng 2 3 2 8 cm có bướu lồi gần phồng lên lưng nhiều lông có râu dài bên trong nhẵn_nhụi có sọc mép áp ép đỉnh kết_thúc bằng chóp nhọn dài thuôn tròn hở màu xanh lục tới xanh lục sẫm đáy màu ánh đỏ 1 hoa các lá_bắc trong dạng màng hình trứng nhọn nhiều lông xoắn lại không dài hơn đài_hoa Lá_bắc con dài 2 2 cm rộng 0 6 cm thư lông_tơ dọc theo mép về phía đỉnh Hoa lớn màu từ trắng tới trắng pha hồng Đài_hoa hình ống dài 1 2 cm rộng 0 35 cm màu trắng dạng màng nhẵn_nhụi hơi 2 răng ở đỉnh Ống tràng hình_trụ dài 2 2 5 cm màu trắng dạng màng mép thò ra nhẵn_nhụi 2 môi cánh ngoài 3 màu trắng hình mác nhọn thon dài 2 cm cánh lưng dài 2 cm rộng 7 mm mọc cao lên lõm có nắp hình mỏ nhọn thon đỉnh cuộn trong tạo thành môi trên các cánh bên dài 1 5 2 cm rộng 5 mm phẳng thuôn tròn ngắn song_song cánh môi dưới cùng nhau tạo thành môi dưới Cánh môi hay cánh trong hở 3 thuỳ màu trắng với ánh hồng ở đáy thuỳ giữa hình trứng đến hình trứng ngược rộng đầu_mặt trên rất lồi giống như vòm_miệng dài 1 2 1 4 cm rộng 1 5 cm đỉnh khía răng_cưa hơi khía chữ V mép nhăn các thuỳ bên các nhị lép bên nhỏ thuôn dài đỉnh thuôn tròn dài 8 mm rộng 2 5 mm Nhị hoa dài như thuỳ giữa cánh môi Bao_phấn lớn gần như không cuống màu trắng gồm cả rìa ngoài có nắp kết_thúc bằng mỏ hình_trụ hình dùi thò ra và nằm trên cánh môi cuốn trong dài 1 5 cm mô vỏ bao_phấn 7 mm hình_trụ uốn ngược Bầu nhuỵ màu trắng gần hình elipxoit nhẵn_nhụi 3 ngăn nhiều noãn đính trụ Vòi nhuỵ dài hình chỉ có vuốt đỉnh cuộn trong hơi thò ra Đầu nhuỵ lồi màu trắng có lông rung Tuyến trên bầu 2 thẳng dài 3 mm màu ánh trắng Quả nang hình trứng ngược mập nhẵn_nhụi kích_thước cỡ quả anh_đào chứa các hạt màu đen xỉn bóng áo_hạt lớn màu trắng nhìn thấy khi chưa chín Hoa nở vào chiều_tối và 3 hoa nở đồng_thời trên một cụm hoa Về hình_thái là gần với Z squarrosum loài có phổ_biến ở gần Rangoon nhưng khác ở chỗ các lá_bắc rộng hơn lồi và phồng lên kết_thúc bằng mũi_nhọn hình_trụ rất dài Tại Myanmar loài này mọc trên các sườn đồi gần bờ sông Irrawaddy gần Pome trên cả hai bờ của con sông này được quan_sát với quả chưa chín trong tháng 9 Các cây_trồng tại Calcutta nở hoa_tự do trong mùa mưa và mùa lạnh từ tháng 8 đến tháng 2 năm sau thơm nồng Các cành hoa bông thóc mọc ra từ các rễ bò lan gần thân hoặc từ đáy của thân hầu_như không cao quá trên mặt_đất chúng đôi_khi là phức_hợp nghĩa_là các bông con mọc ra từ 1 hoặc 2 lá_bắc thấp nhất Toàn_bộ cây có mùi và vị thơm dễ_chịu rất nhẹ Zingiber pygmaea Mu_Mu_Aung và Nobuyuki_Tanaka 2016 còn tách dạng rất thấp thành loài riêng với danh_pháp Zingiber pygmaea nếu được công_nhận thì danh_pháp đúng chính_tả phải là Zingiber pygmaeum Mô_tả và các thông_tin khác về loài này được liệt_kê dưới đây Mẫu định_danh N Tanaka et al 0267 thu_thập ngày 1 tháng 6 năm 2001 ở toạ_độ khoảng Vườn_quốc_gia núi Popa thị_trấn Kyaukpadaung huyện Nyaung_U vùng Mandalay_Myanmar_Mẫu holotype lưu_giữ tại Vườn_Thực vật Makino ở Kochi_Nhật_Bản_MBK mẫu isotype lưu_giữ tại Chi_nhánh Vườn_Thực vật Tsukuba của Bảo_tàng Tự_nhiên và Khoa_học Quốc_gia Nhật_Bản ở Tsukuba_TNS_Cây thảo thân rễ lâu năm cao tới 30 cm Thân rễ rất ngắn vỏ màu trắng ánh nâu ruột màu trắng có mùi thơm rễ có củ củ gần hình_cầu dài 2 cm rộng 1 5 cm vỏ màu ánh nâu ruột màu trắng Thân lá có lông nhung màu xanh lục ánh đỏ Lá 7 cặp phiến_lá xếp dày_đặc với các lóng rất ngắn hình trứng đến thuôn dài màu xanh lục rậm lông cả hai mặt đỉnh nhọn đáy thuôn tròn dài 15 18 cm rộng 9 10 cm cuống lá có lông nhung dài 3 5 mm lưỡi bẹ chẻ đôi khó thấy dài 2 mm mép có lông_tơ bẹ màu xanh lục mép có lông dài màu trắng Cụm hoa hình trứng dài 3 5 4 cm rộng 2 5 3 cm cuống cụm hoa từ thân rễ rất ngắn Lá_bắc hình trứng tới nhọn đầu dài 2 3 cm rộng 1 7 cm màu nâu ánh đỏ ở đỉnh màu trắng về phía đáy rậm lông nhung ở đỉnh nhẵn_nhụi ở đáy mặt ngoài gần như nhẵn_nhụi ở mặt trong đỉnh nhọn ngắn đỡ 1 hoa Lá_bắc con thuôn dài cuộn lại dài 1 8 cm rộng 0 6 cm thưa lông_tơ ở mặt xa trục nhẵn_nhụi ở mặt gần trục Hoa_màu kem đến vàng nhạt nở vào chiều_tối mùi thơm nhẹ đài_hoa hình ống hơi có răng_cưa dài 1 cm rộng 3 5 mm nhẵn_nhụi ống hoa dài 2 5 cm tràng hoa 3 thuỳ màu trắng hình mác thuỳ tràng lưng dài 1 8 cm rộng 1 cm các thuỳ tràng bên dài 1 8 cm rộng 0 7 cm cánh môi 3 thuỳ màu trắng đến hơi màu kem uốn ngược thuỳ giữa hình trứng ngược dài 1 7 cm rộng 2 3 cm đỉnh khía răng_cưa mép nhăn các nhị lép bên hình trứng thuôn dài_dài 8 mm rộng 3 mm đỉnh thuôn tròn hoặc đôi_khi có răng Bao_phấn gần như không cuống màu kem dài 1 5 cm mô vỏ bao_phấn dài 8 mm uốn ngược Bầu nhuỵ hình trứng dài 3 5 4 mm rộng 2 5 mm nhẵn_nhụi 3 ngăn nhiều noãn đính trụ vòi nhuỵ dài hình chỉ đầu nhuỵ màu trắng có lông rung tuyến trên bầu 2 thẳng dài 3 mm màu kem Ra hoa tháng 7 9 hoa nở buổi chiều_tối và 1 3 hoa mỗi cụm hoa nở đồng_thời Môi_trường sống là nền rừng có bóng_râm trong rừng bán thường xanh cao_độ 800 1 000 m
Zingiber barbatum