Chiến_dịch Sa_mạc Tây_Chiến dịch Sa_mạc Tây hay Chiến_tranh Sa_mạc diễn ra tại Sa_mạc Tây thuộc Ai_Cập và Libya là giai_đoạn đầu của Mặt_trận Bắc_Phi thuộc Chiến_tranh thế_giới thứ hai Chiến_dịch bắt_đầu vào tháng 9 năm 1940 khi quân_đội phát_xít Ý đóng tại Libya tiến_hành xâm_chiếm Ai_Cập nhằm vào các lực_lượng Anh và Khối_Thịnh vượng chung tại đây Cuộc tấn_công này đã bị chặn_đứng và đến tháng 12 năm đó người Anh phản_công Đòn phản_công ban_đầu chỉ là cuộc đột_kích trong 5 ngày đã phát_triển thành một chiến_dịch lớn mang tên Chiến_dịch Compass huỷ_diệt hoàn_toàn Tập_đoàn_quân số 10 Ý Benito_Mussolini phải tìm_kiếm sự giúp_đỡ của Adolf_Hitler và một lực_lượng nhỏ quân Đức đã được phái tới Tripoli theo Chỉ_thị số 22 ngày 11 tháng 1 đây là những đơn_vị đầu_tiên của Quân_đoàn châu_Phi do tướng Erwin_Rommel chỉ_huy Trên danh_nghĩa là quân Đức nằm dưới quyền chỉ_huy của người Ý nhưng thực_ra quân Ý lại bị phụ_thuộc và quân Đức Quốc xã trở_thành cấp trên của Ý Kết_quả thắng_bại trong quá_trình diễn_biến chiến_dịch này chủ_yếu được định_đoạt từ khả_năng tiếp_tế và vận_chuyển của các bên tham_chiến Việc quân Đồng_Minh sở_hữu căn_cứ trên đảo Malta nên có khả_năng chặn đánh các đoàn tàu hàng của phe Trục trên Địa_Trung_Hải đã đóng vai_trò quan_trọng đến diễn_biến chiến_sự giúp ngăn_cản nguồn nhiên_liệu và tiếp_viện mà tư_lệnh Đức Erwin_Rommel rất cần đến trong những thời_điểm hệ_trọng Đến đầu năm 1942 Không_lực Lục_quân Hoa_Kỳ bắt_đầu cho xây_dựng một lực_lượng máy_bay ném bom cuối năm đó bổ_sung thêm thành_phần tiêm_kích để hỗ_trợ cho chiến_dịch gọi là Chiến_dịch Ai_Cập Libya Ngay từ đầu Chiến_dịch Sa_mạc Tây đã là một cuộc_chiến bao_gồm những hoạt_động tiến và lùi diễn ra liên_tục Trong vòng 2 năm các lực_lượng phe Trục đã ba lần đẩy lui quân Đồng_Minh về Ai_Cập nhưng không giành được thắng_lợi mang tính quyết_định và cuối_cùng Đồng_Minh vẫn giành lại được những lãnh_thổ bị mất Trong cuộc tấn_công cuối_cùng của phe Trục quân Đồng_Minh đã giành chiến_thắng quyết_định trong Trận_El_Alamein thứ hai Từ đó về sau quân Trục không bao_giờ có_thể hồi_phục lại được và bị đánh_bật về phía tây ra khỏi Libya đến tận Tunisia Đến lúc đó thì Chiến_dịch Sa_mạc Tây cũng hoàn_toàn kết_thúc Tập_đoàn_quân số 8 Anh và quân của Rommel tiếp_tục tham_gia Chiến_dịch Tunisia vốn đã bắt_đầu từ trước đó vào tháng 11 năm 1942 tại đây phe Trục lại bại_trận một lần cuối_cùng nữa tại châu_Phi_Kể từ sau thất_bại của Anh trong Chiến_dịch Balkan chiến_dịch Sa_mạc Tây trở_nên quan_trọng trong chiến_lược của người Anh Còn đối_với Adolf_Hitler_Mặt trận Xô_Đức lấn_át hoàn_toàn cuộc_chiến tại sa_mạc nên nó chỉ giữ một_vài trò thứ_yếu Quân_đội phe Trục không bao_giờ được cung_cấp đủ nguồn_lực cũng như phương_tiện để đánh_bại người Anh khi mà đối_thủ của họ bỏ lỡ nhiều cơ_hội để dứt_điểm chiến_dịch khi chuyển bớt lực_lượng đến Hy_Lạp và Levant năm 1941 hay đến Viễn_Đông năm 1942 Bối_cảnh năm 1940 Libya Cyrenaica_Libya đã trở_thành thuộc địa của Ý kể từ khi Quân_đội Hoàng_gia Ý Regio_Esercito đánh_bại quân_đội của Đế_quốc Ottoman trong Chiến_tranh Ý Thổ_Nhĩ_Kỳ 1911 1912 Vùng_đất này tây giáp Tunisia thuộc Pháp đông giáp Ai_Cập nên người Ý đã chuẩn_bị phòng_ngự cả hai mặt_trận thông_qua Tổng_hành_dinh Tối_cao Bắc_Phi dưới quyền Toàn_quyền Libya Thống_chế không_quân Ý Italo_Balbo_Tổng hành_dinh Tối_cao có trong tay Tập_đoàn_quân số 5 của tướng Italo_Gariboldi đóng ở phía tây và Tập_đoàn_quân số 10 của tướng Mario_Berti đóng ở phía đông Đến giữa năm 1940 mỗi tập_đoàn_quân có 9 sư_đoàn chính_quốc với khoảng 13 000 người 3 sư_đoàn Dân_quân Tự_nguyện cho An_ninh Quốc_gia Áo đen và 2 Sư_đoàn Thuộc địa Libya mỗi sư_đoàn có 8 000 quân Vào cuối những năm 1930 các sư_đoàn lục_quân Ý đã được tái tổ_chức từ 3 trung_đoàn giảm xuống còn 2 và lính dự_bị được gọi tái_ngũ trong năm 1939 cùng với những đợt tuyển lính nghĩa_vụ thường_lệ Tinh_thần chiến_đấu của binh_sĩ được coi là cao và lục_quân đã có nhiều kinh_nghiệm hoạt_động quân_sự trong thời_gian gần đó Hải_quân Ý phát_triển mạnh dưới chế_độ Phát_xít họ đã trả tiền mua những con tàu tốc_độ nhanh cấu_trúc tốt và được trang_bị mạnh cùng với một hạm_đội tàu_ngầm lớn nhưng hải_quân lại thiếu kinh_nghiệm và ít được huấn_luyện Không_quân đã tiến_hành chuẩn_bị cho chiến_tranh từ năm 1936 nhưng bị ngưng_trệ và bị người Anh coi là không có khả_năng duy_trì tỷ_lệ hoạt_động cao Tập_đoàn_quân số 5 có 8 sư_đoàn đóng tại Tripolitania nửa phía tây của Libya đối_diện với Tunisia còn Tập_đoàn_quân số 10 với 6 sư_đoàn bộ_binh đóng giữ Cyrenaica ở phía đông Khi chiến_tranh bùng_nổ Tập_đoàn_quân số 10 triển_khai Sư_đoàn Libya số 1 Sibelle tại biên_giới từ Giarabub đến Sidi_Omar_Quân đoàn XXI từ Sidi_Omar tới bờ biển Bardia và Tobruk_Quân đoàn XXII di_chuyển đến tây_nam Tobruk để làm lực_lượng phản_công Ai_Cập Người Anh đã có quân đóng tại Ai_Cập kể từ năm 1882 nhưng từ sau khi hiệp_ước Anh Ai_Cập được ký_kết năm 1936 thì số quân này đã bị giảm đi rất nhiều Lực_lượng tương_đối khiêm_tốn của Anh và Khối_Thịnh vượng chung hiện có ở Ai_Cập chủ_yếu là ở ven Biển Đỏ và bảo_vệ kênh đào Suez con kênh có vai_trò vô_cùng quan_trọng đối_với mối liên_lạc giữa nước Anh và các thuộc địa của nó ở Viễn_Đông và Ấn_Độ Dương_Tháng 6 năm 1939 trung_tướng Henry_Maitland_Jumbo_Wilson đã đến Cairo để làm Đại_tướng Tư_lệnh GOC các đội quân Anh tại Ai_Cập và được giao chỉ_huy các lực_lượng Anh cùng Khối_Thịnh vượng chung phòng_thủ tại quốc_gia này Đến cuối tháng 7 trung_tướng Archibald_Wavell được bổ_nhiệm_chức đại_tướng địa_phương và phái đến Cairo làm Đại_tướng Tổng_Tư_lệnh GOC in C của Bộ_tư_lệnh Trung_Đông mới thành_lập chịu trách_nhiệm toàn_bộ vùng Chiến_trường Địa_Trung_Hải và Trung_Đông_Bộ tư_lệnh này có quyền kiểm_soát hoạt_động của toàn_bộ lực_lượng trên bộ ở Ai_Cập Sudan Palestine Transjordan và Síp Khi chiến_tranh leo_thang quyền_hạn của nó lan rộng ra cả các lực_lượng trên bộ do Anh chỉ_huy tại đông và bắc châu_Phi_Aden_Iraq và bờ biển vịnh Ba Tư và Hy_Lạp Cho đến khi Hiệp_định đình_chiến ngày 22 tháng năm 1940 giữa Pháp và phe Trục được ký các sư_đoàn Pháp tại Tunisia vẫn đối_diện với Tập_đoàn_quân số 5 Ý ở biên_giới tây Libya Các lực_lượng Anh bao_gồm Sư_đoàn Lưu_động Ai_Cập thiếu_tướng Percy_Hobart một trong hai đội_hình thiết_giáp huấn_luyện của Anh mà vào giữa năm 1939 được đặt tên lại là Sư_đoàn Thiết_giáp Ai_Cập ngày 16 tháng 2 năm 1940 nó trở_thành Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Biên_giới Ai_Cập Libya được phòng_ngự bởi Lực_lượng Tiên_phong Ai_Cập và đến tháng 6 năm 1940 tổng_hành_dinh của Sư_đoàn Bộ_binh số 6 thiếu_tướng Richard_O_Connor đã tiếp quyền chỉ_huy tại Sa_Mạc Tây với chỉ_thị là đẩy lui quân Ý ra khỏi các đồn_bốt tại biên_giới và chiếm_lĩnh vùng nội_địa khi cuộc_chiến bắt_đầu Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 thiếu Lữ_đoàn Thiết_giáp số 7 tập_trung tại Mersa_Matruh và điều Cụm Yểm_trợ số 7 tiến về phía biên_giới để làm lực_lượng đảm_bảo Không_quân Hoàng_gia Anh cũng điều phần_lớn máy_bay ném bom đến gần biên_giới hơn và đảo Malta được tăng_cường để uy_hiếp con đường tiếp_tế của Ý cho Libya Tổng_hành_dinh Sư_đoàn Bộ_binh số 6 thiếu các đơn_vị đầy_đủ và được huấn_luyện bài_bản đã được đổi tên thành Lực_lượng Sa_Mạc Tây ngày 17 tháng 6 khi đã tiến sát Libya O Connor cũng được thăng cấp trung_tướng vào tháng 10 khi bộ_chỉ_huy của ông được tăng_cường và mở_rộng Ở Tunisia Pháp có 8 sư_đoàn chỉ có khả_năng hoạt_động hạn_chế còn ở Syria có 3 sư_đoàn được trang_bị nghèo_nàn và đào_tạo kém với khoảng 40 000 quân và lính biên_phòng làm nhiệm_vụ chiếm_đóng đối_phó thường_dân Các lực_lượng Ý trên bộ và không_quân tại Libya áp_đảo mạnh quân Anh về số_lượng tại Ai_Cập nhưng tinh_thần chiến_đấu thấp và gặp bất_lợi do trang_bị kém hơn Tại Đông_Phi thuộc Ý có thêm 130 000 lính Ý và lính châu_Phi với 400 khẩu pháo 200 xe_tăng hạng nhẹ và 20 000 xe_tải Ý tuyên_chiến với Đồng_Minh vào ngày 11 tháng 6 năm 1940 Theo Thủ_tướng Anh Winston_Churchill_Lục quân Hoàng_gia Ý có khoảng 215 000 quân tại Libya đối_mặt với xấp_xỉ 36 000 quân Anh tại Ai_Cập cùng với thêm 27 500 người đang huấn_luyện tại Palestine Người Anh ước_tính về bộ_binh phía Ý có 6 sư_đoàn chính_quốc và 2 sư_đoàn dân_quân ở Tripolitania 2 sư_đoàn chính_quốc và 2 sư_đoàn dân_quân tại Cyrenaica và còn có 3 sư_đoàn biên_giới Để đối_phó với lực_lượng này phía Anh có Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 2 3 Sư_đoàn Bộ_binh Ấn_Độ số 4 1 3 Sư_đoàn New_Zealand sau trở_thành sư_đoàn New_Zealand số 2 14 tiểu_đoàn Anh và 2 trung_đoàn Pháo_binh Hoàng_gia Điều_kiện chiến_trường Địa_hình Chiến_sự diễn ra chủ_yếu trên Sa_mạc Tây chiều rộng khoảng 390 km bờ biển từ Mersa_Matruh_Ai_Cập đến Gazala_Libya dọc theo Litoranea_Balbo con đường_nhựa duy_nhất Địa_mạo Biến_Cát nằm sâu 240 km trong nội_địa đánh_dấu giới_hạn phía nam của sa_mạc tại nơi rộng nhất của nó là ở Giarabub và Siwa theo cách nói của người Anh thì Sa_mạc Tây trải rộng bao_gồm cả miền đông Cyrenaica của Libya Từ bờ biển mở_rộng vào trong nội_địa là một vùng đá sa_mạc bằng_phẳng cao khoảng 150 m trên mực nước_biển chạy sâu 200 300 km đến vùng Biển Cát_Khu vực này có bò_cạp rắn và ruồi và là nơi sinh_sống của một_số nhỏ dân du_mục Bedouin_Người_Bedouin đoàn_kết tốt và có khả_năng dễ_dàng đi theo địa_hình chuyển_hướng đi_lại qua_mặt trời những ngôi_sao la_bàn và cảm_giác sa_mạc họ nhận_thức tốt về môi_trường dựa vào kinh_nghiệm Khi quân Ý tiến vào Ai_Cập trong tháng 9 năm 1940 Cụm Maletti đã bị lạc khi rời Sidi_Omar mất_tích và phải dùng máy_bay mới tìm ra được họ Vào mùa xuân và mùa hè ngày rất nóng còn đêm rất lạnh Gió_Sirocco_Gibleh hay Ghibli là một loại gió sa_mạc nóng_bỏng thổi theo đám cát mịn làm giảm tầm nhìn đi còn vài dặm và phủ lên mắt phổi máy_móc thực_phẩm và trang_bị những xe có động_cơ và máy_bay cần bộ lọc dầu đặc_biệt mới chạy được và đất_đai khô_cằn đồng_nghĩa với việc đồ tiếp_tế thức_ăn phải được vận_chuyển từ bên ngoài đến Các động_cơ máy_móc của Đức thường bị quá_tải nhiệt và tuổi_thọ động_cơ xe_tăng giảm từ 2 300 2 600 km xuống còn 480 1 450 km và còn tệ hơn_nữa do tình_trạng thiếu những bộ_phận tiêu_chuẩn các loại của Đức và Ý Tiếp_tế Phe_Trục_Tuyến đường mà hàng tiếp_tế của Ý thường đi để tới Tripoli là vòng qua phía tây Sicily rồi tiếp_cận bờ biển và cập cảng kéo_dài khoảng 970 km để tránh máy_bay tàu_chiến và tàu_ngầm của Anh đóng tại Malta tiến_công Trên bộ hàng tiếp_tế được vận_chuyển qua một quãng đường rất dài trên đường_cái hoặc do tàu chở theo những lượng nhỏ Khoảng_cách từ Tripoli đến Benghazi là khoảng 1 050 km còn đến El_Alamein là 2 300 km 1 3 tàu buôn của Ý đã bị giam_giữ sau khi Ý tuyên_chiến và đến tháng 9 năm 1942 một_nửa số còn lại bị đánh chìm mặc_dù đã được thay_thế nhiều bằng cách đóng mới chuộc tàu và các tàu chuyển_giao của Đức Từ tháng 6 năm 1940 đến tháng 5 năm 1943 16 số hàng chở trên các tàu đã bị đánh chìm Tobruk được sử_dụng hết công_suất vào tháng 6 năm 1942 nhưng tuyến đường tiếp_cận dài và sự oanh_tạc của quân Đồng_Minh đã khiến cho cố_gắng này bị từ_bỏ trong tháng 8 Quân Đức cho rằng khoảng_cách tối_đa mà một đội quân_cơ giới có_thể hoạt_động từ căn_cứ của nó là 320 km nhưng trung_bình 1 3 các xe_tải của phe Trục không_thể hoạt_động và 35 50 số nhiên_liệu được cấp đã bị tiêu_thụ khi chuyên_chở số còn lại Tình_trạng thiếu dầu nhiên_liệu ở Ý quy_mô nhỏ của các hải_cảng tại Libya và vấn_đề đáp_ứng nhu_cầu dân_sự tất_cả dẫn đến việc huy_động không hiệu_quả một số_lượng lớn các tàu hàng cỡ nhỏ và khiến cho Bộ_tư_lệnh Tối_cao Lục_quân Đức OKH kết_luận rằng các lực_lượng Đức ở Libya không_thể được tiếp_tế một_cách hiệu_quả để đánh một đòn quyết_định trừ_phi các đạo quân Ý trở về nước mà về mặt chính_trị thì điều đó là không_thể Đồng_Minh Vị_trí địa_lý của nước Ý có_thể phong_toả Địa_Trung_Hải nếu chiến_tranh nổ ra và khiến cho Hạm_đội Địa_Trung_Hải đóng tại Ai_Cập phải phụ_thuộc vào kênh đào Suez_Năm 1939 Wavell đã bắt_đầu lên kế_hoạch cho một căn_cứ ở Trung_Đông để hỗ_trợ khoảng 15 sư_đoàn 300 000 người 6 ở Ai_Cập 3 ở Palestine và số còn lại ở xa ngoài_mặt trận Phần_lớn các nguyên_vật_liệu được nhập từ các thuộc địa và phần còn lại thu được ở địa_phương bằng cách khuyến_khích sản_xuất hàng thay_thế nhập_khẩu Kế_hoạch cho một lực_lượng đồn_trú 9 sư_đoàn ở Ai_Cập và Palestine đã được tăng lên thành 14 vào tháng 6 năm 1941 và đến tháng 3 năm 1942 đã thành 23 sư_đoàn Từ khi Ý tuyên_chiến cho đến năm 1943 các tàu buôn từ Anh đi về phía đông vòng qua Mũi_Hảo_Vọng nên khiến cho khoảng_cách tới Ai_Cập ngang_bằng với đi tới Úc và New_Zealand Trung_tâm Tiếp_tế Trung_Đông_MESC được thành_lập ở Ai_Cập Palestine và Syria để phối_hợp các hàng nhập_khẩu và các hàng thay_thế địa_phương thực_hiện chế_độ phân_phối dân_sự và thúc_đẩy cải_thiện nông_nghiệp Đến tháng 3 năm 1943 MESC đã thay_thế khoảng 100 tàu Liberty phân_phối có giá_trị nhập_khẩu tăng_cường khả_năng sản_xuất khoai_tây dầu ăn các sản_phẩm từ sữa và cá Gia_súc lưu_động từ Sudan không cần phải vận_chuyển hàng lạnh nữa Năm 1940 các lực_lượng quân_sự Anh đã có ga cuối của tuyến đường_sắt quốc_gia Ai_Cập đường_bộ và cảng Mersa_Matruh_Matruh cách Alexandria 320 km về phía tây làm căn_cứ Một đường_ống dẫn nước bắt_đầu dọc đường xe_lửa này và các nguồn nước đã được khảo_sát Nhiều giếng được đào nhưng phần_lớn đều đầy nước muối và năm 1939 nguồn nước_sạch chính là các cống nước La_Mã tại Mersa_Matruh và Maaten_Baggush_Các thuyền chở nước từ Alexandria và một nhà_máy chưng_cất tại Matruh đã nâng cao khả_năng tiếp_tế nhưng một cơ_cấu kinh_tế nghiêm_ngặt buộc phải được tiến_hành và rất nhiều nước đã phải vận_chuyển theo đường_bộ đến các khu_vực xa_xôi hẻo_lánh Số xe_cộ hiện có trong năm 1939 là không đủ và các xe_tải được chuyển cho Sư_đoàn Thiết_giáp với liên_kết hậu_phương tốt hơn chỉ có các xe phù_hợp với sa_mạc là có_thể mạo_hiểm cho những con đường phức_tạp khiến cho xe_tăng không_thể di_chuyển quá Matruh_Matruh cách biên_giới Libya 190 km về phía đông Từ biên_giới không có nước tại Sollum 80 km từ Sollum đến Sidi_Barrani chỉ có một con đường chất_lượng kém có nghĩa là quân xâm_lược phải tiến qua một vùng sa_mạc không có nước và không có đường đi để tiếp_cận quân chủ_lực Anh Tháng 9 năm 1940 Tiểu_đoàn Đường_sắt New_Zealand và công_nhân Ấn_Độ đã bắt_đầu làm_việc trên tuyến đường_sắt ven biển tới Sidi_Barrani vào tháng 10 năm 1941 và Tobruk vào tháng 12 năm 1942 cách El_Alamein 640 km về phía tây chuyên_chở 4 300 tấn mỗi ngày Diễn_biến Năm 1940 Những xung_đột ban_đầu Những lực_lượng yểm_hộ ban_đầu mà người Anh triển_khai dọc biên_giới Ai_Cập tuy nhỏ nhưng có khả_năng chiến_đấu hiệu_quả Nó bao_gồm xe_tăng hạng nhẹ thuộc Trung_đoàn Hussar số 7 xe thiết_giáp của Trung_đoàn Hussar số 11 2 tiểu_đoàn mô_tô thuộc Trung_đoàn Bộ_binh Súng_trường số 60 và Lữ_đoàn Súng_trường cùng 2 trung_đoàn Kỵ_Pháo_binh Hoàng_gia Anh được cơ_giới_hoá Ngày 11 tháng 6 năm 1940 một ngày sau khi Ý tuyên_chiến với phe Đồng_Minh tình_trạng đối_địch bắt_đầu và các lực_lượng Ý tại Libya là lực_lượng Anh cùng Khối_Thịnh vượng chung ở Ai_Cập đã mở một loạt những cuộc đột_kích vào nhau Đáng chú_ý có cuộc tấn_công của Trung_đoàn Hussar số 11 khi được lệnh chiếm_cứ biên_giới và cô_lập Giarabub họ vượt qua biên_giới tiến vào Libya trong đêm đó đọ súng với quân Ý tại Sidi_Omar bắt_giữ nhiều người Ý và phát_hiện ra rằng nhiều lính Ý còn chưa biết là chiến_tranh đã bắt_đầu Ngày 12 tháng 6 thêm 63 người Ý bị bắt làm tù_binh trong một cuộc đột_kích khác Ngày 14 tháng 6 các trung_đoàn Hussar số 11 và số 7 cùng với một đại_đội thuộc Trung_đoàn Bộ_binh Súng_trường số 60 đánh chiếm đồn Capuzzo và đồn Maddalena đồng_thời bắt thêm 220 tù_binh Ý Hai ngày sau 16 tháng 6 một cuộc đột_kích chiều sâu vào trong lãnh_thổ Libya đã phá_huỷ 12 xe_tăng Ý ngoài_ra quân Anh còn chặn đánh một đoàn xe hộ_tống trên con đường_quốc_lộ nối giữa Tobruk_Bardia một phần của tuyến đường Quốc_lộ Duyên_hải Libya Via_Balbia tiêu_diệt 21 lính Ý và bắt được 88 tù_binh trong đó có tướng Romolo_Lastrucci_Kỹ sư_trưởng của Tập_đoàn_quân số 10 Ý Trong một cuộc đụng_độ gần tuyến biến giới tại Nezuet_Ghirba một lực_lượng 17 xe_tăng hạng nhẹ 4 khẩu pháo và 400 bộ_binh Ý đã bị một lực_lượng hỗn_hợp gồm xe_tăng pháo_binh và bộ_binh cơ_giới Anh đánh_bại Đến ngày 25 tháng 6 Pháp ký hiệp_định đình_chiến với Ý chính_thức đầu_hàng phe Trục Nhờ đó binh_lính và trang_bị của Tập_đoàn_quân số 5 Ý đóng tại Tripolitania đối_diện quân Pháp ở Tunisia được điều bớt sang tăng_cường cho Tập_đoàn_quân 10 Tập_đoàn_quân 5 chỉ còn lại 4 sư_đoàn trong khi Tập_đoàn_quân 10 được phát_triển lên đến 10 sư_đoàn Đến giữa tháng 7 quân Ý đã phát_triển lực_lượng tại biên_giới Ai_Cập trở_thành một đội quân gồm 2 sư_đoàn bộ_binh đầy_đủ và các thành_phần của hai sư_đoàn khác nữa Ngày 28 tháng 6 Thống_chế Balbo bị giết chết trong một tai_nạn nhầm_lẫn khi đang đổ_bộ tại Tobruk Máy_bay của ông đã bị hoả_lực phòng_không của quân Ý bắn nhầm do hạ_cánh ngay sau một cuộc không_kích của Anh Thay_thế chức_vụ tổng_tư_lệnh và toàn_quyền của Balbo là thống_chế Rodolfo_Graziani_Người_Anh tiến_hành tuần_tra khu_vực biên_giới về phía tây đến Tobruk thiết_lập ưu_thế so với Tập_đoàn_quân số 10 Ý Ngày 5 tháng 8 chiến_sự nổ ra tại khu_vực nằm giữa sân_bay Sidi_Azeiz và đồn Capuzzo tuy lớn nhưng bất_phân_thắng_bại 30 xe_tăng hạng trung M11 39 Ý đã chạm_trán với Trung_đoàn Hussar số 8 khi họ cố_gắng thiết_lập lại quyền kiểm_soát của Ý khu_vực này Tướng Wavell kết_luận rằng việc tiếp_tục các chiến_dịch là không thực_tế khi mà cuộc tấn_công của quân Ý đang manh_nha Tình_trạng hao_mòn và hỏng_hóc của các xe_cộ thiết_giáp thuộc Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Anh lúc này đang gia_tăng đến mức khủng_hoảng đòi_hỏi cần phải có những phân_xưởng sửa_chữa Cát làm các thiết_bị hao_mòn nhanh_chóng rút ngắn tuổi_thọ bánh xích xe_tăng làm cạn_kiệt phụ_tùng thay_thế và chỉ có một_nửa lực_lượng tăng có_thể tiếp_tục hoạt_động Đứng trước tình_hình này và nhận ra rằng một lực_lượng hữu_hiệu của mình đã kiệt_sức mà chẳng có mục_đích chiến_lược nào Wavell liền hạn_chế mở_rộng chiến_sự và bàn_giao việc phòng_thủ biên_giới cho Cụm Yểm_trợ số 7 của lữ_đoàn trưởng William_Gott và Trung_đoàn Hussar số 11 của trung_tá John_Combe_Các đơn_vị này sẽ trở_thành một tấm bình_phong làm từ nhiều tiền_đồn nhằm cảnh_báo bất_cứ nỗ_lực tiếp_cận nào của Ý Tính đến ngày 13 tháng 8 theo những diễn_biến trong giai_đoạn chiến_sự ban_đầu bảng thống_kê tương_quan nghiêng về phía có lợi cho phía Anh Họ kiểm_soát sa_mạc và áp_đảo được quân Ý Những thất_bại ban_đầu đã khiến cho người Ý mất tinh_thần và họ cảm_thấy như không có chỗ nào là an_toàn thậm_chí là cả ở những tuyến phòng_thủ nằm tĩnh sâu bên trong lãnh_thổ của Ý kiểm_soát Có_thể trừ ra một số_ít các đơn_vị như Đại_đội Ô_tô Sahara_Compagnie_Auto_Avio Sahariane thì quân Ý không hề được an_toàn trên sa_mạc trống_trải nơi mà nói_chung họ bị tách rời ra khỏi đơn_vị của mình Trong suốt thời_gian còn lại của tháng 8 và những ngày đầu tháng 9 sa_mạc trở_nên yên_tĩnh một_cách không hề thoái mái Sự yên_tĩnh này chỉ bị phá vỡ bởi những cuộc chạm_trán bất_ngờ của quân tuần_tra và những trận không_chiến lẻ_tẻ khi cả hai bên thăm_dò ý_định của bên kia Người Anh tuyên_bố trong vòng 2 tháng chiến_đấu trên sa_mạc 11 tháng 6 9 tháng 9 họ đã gây cho quân Ý thiệt_hại mất khoảng 3 500 người trong khi chịu tổn_thất là 150 Xa hơn_nữa cả hai bên đều thiết_lập những nhóm quân lùng tìm Đại_đội Ô_tô Sahara của Ý và Đại_đội Ô_tô Sahara_LRDG của Anh họ lùng khắp sa_mạc và quan_sát bố_trí quân đối_phương mà tiến_hành đột_kích Trong khi một mạng_lưới gián_điệp ghê_gớm tại Ai_Cập Servizio_Informazioni_Militare bảo_vệ bí_mật của phe Ý thì người Anh chọn những cách khác để có được thông_tin Đơn_vị lùng Cụm Sa_mạc Tầm xa dưới quyền chỉ_huy của thiếu_tá Ralph_A_Bagnold cũng đóng vai_trò một lực_lượng tình_báo và báo_cáo những cuộc chuyển quân của Ý ở xa phía sau phòng_tuyến về cho phía Anh qua đường radio Skywave_Người_Ý tấn_công Benito_Mussolini vốn không có kế_hoạch xâm_chiếm Ai_Cập và chỉ dự_định duy_trì phòng_ngự tại Libya nếu chiến_tranh nổ ra Sau khi nước Pháp bại_trận năm 1940 Tập_đoàn_quân số 5 Ý đã có_thể điều lực_lượng sang tăng_viện cho phía đông và vào ngày 7 tháng 8 Mussolini liền ra_lệnh tấn_công nhằm chiếm_đóng Ai_Cập và thiết_lập một vùng_đất nối_liền khu_vực Bắc_Phi thuộc Ý Africa_Settentrionale_Italiana với Đông_Phi thuộc Ý Africa_Orientale_Italiana và hy_vọng có_thể chiếm được kênh đào Suez cũng như những mỏ dầu Ả_Rập_Trong tháng 8 biên_giới trải qua một thời_kỳ yên_tĩnh phần_lớn các đơn_vị thiết_giáp Anh đã rút khỏi biên_giới về Mersa_Matruh để duy_trì khả_năng phòng giữ cảng này và Cụm Yểm_trợ số 7 đến tiếp_quản tiến_hành giám_sát các đồn_trại từ Sollum đến Đồn Maddalena nhằm sẵn_sàng ngăn_cản cuộc tấn_công của Ý lực_lượng Hussar thì do_thám sâu hơn vào trong lãnh_thổ Libya Các sư_đoàn Libya thiếu phương_tiện vận_tải cần_thiết để cùng hoạt_động với Cụm Maletti có 1 tiểu_đoàn xe_tăng hạng trung 2 tiểu_đoàn xe_tăng hỗn_hợp và 4 tiểu_đoàn xe_tăng hạng nhẹ trên đoạn công_sự dốc đứng nên được bố_trí lại ra con đường ven bờ biển Ngày 9 tháng 9 Cụm Maletti bị lạc trên đường tới Sidi_Omar và Graziani huỷ_bỏ cuộc hành_quân bọc sườn để tập_trung vào con đường ven biển với 5 sư_đoàn và Cụm Maletti_Sư đoàn Áo đen số 4 và Sư_đoàn Catanzaro số 64 ở lại làm dự_bị tại Tobruk_Phi đội số 5 5 Squadra 1 đơn_vị không_quân hỗn_hợp với khoảng 300 máy_bay các trang_bị sân_bay và vận_tải đóng vai_trò yểm_trợ cho cuộc tiến_quân và chiếm_giữ các sân_bay Ngày 9 tháng 9 các lực_lượng Ý dưới quyền tổng_chỉ_huy của thống_chế Rodolfo_Graziani đã xuất_phát từ căn_cứ tại Cyrenaica tấn_công Ai_Cập Cuộc xâm_chiếm này khởi_đầu như một hoạt_động chiến_thuật giới_hạn tiến về Mersa_Matruh hơn là nhằm các mục_tiêu chiến_lược được phác_hoạ tại Roma do tình_trạng thiếu_hụt thường_xuyên xe vận_tải nhiên_liệu và trang_thiết_bị không dây ngay cả với các đơn_vị chuyển_giao từ Tập_đoàn_quân số 5 Ngày 13 tháng 9 Musaid phải hứng_chịu một trận pháo_kích ngoạn_mục lúc hoàng_hôn và bị chiếm_đóng Sollum và sân_bay của nó bị Sư_đoàn Libya số 1 đánh chiếm và đến tối_ngày hôm đó Sư_đoàn Libya số 2 Sư_đoàn số 63 Cyrene và Cụm Maletti từ Musaid cùng Sư_đoàn số 62 Marmarica từ Sidi_Omar đã vượt qua các nhóm quấy_phá của Anh và tập_hợp tại đèo Halfaya_Quân_Anh rút_lui qua Buq_Buq trong ngày 14 tháng 9 và vừa tiếp_tục quấy_rối đà tiến của Ý vừa lùi về Alam_Hamid trong ngày hôm sau và đến Alam el Dab ngày 16 tháng 9 Cùng ngày 16 tháng 9 một lực_lượng Ý với 50 xe_tăng đã cố_gắng bọc sườn đội hậu_quân Anh đang nghỉ ở phía đông Sidi_Barrani thị_trấn này bị Sư_đoàn Áo đen số 1 chiếm_đóng trong ngày hôm ấy và sau đó Graziani đã cho ngừng tiến_quân với lý_do đưa ra là gặp vấn_đề về tiếp_tế Người Anh lại tiếp_tục theo_dõi và Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 liền chuẩn_bị sẵn_sàng đối_phó với một cuộc tấn_công vào Mersa_Matruh_Mặc dù Mussolini hối_thúc Graziani tiếp_tục tấn_công quân Ý vẫn đào hào lập trại quanh Sidi_Barrani và Sofafi cách các vị_trí phòng_thủ của Anh tại Mersa_Matruh 130 km về phía tây Các đoạn đường bị quân Anh phá_hoại được sửa lại các giếng nước được làm sạch và một đường_ống dẫn nước từ biên_giới được bắt_đầu xây_dựng nhằm tích_luỹ đồ tiếp_tế phục_vụ cho việc tiếp_tục tiến_quân dự_kiến sẽ bắt_đầu vào giữa tháng 12 Trước tình_hình này Ai_Cập chấm_dứt quan_hệ với Đức và Ý sau khi máy_bay Ý ném bom xuống Ma adi một khu ngoại_ô của Cairo nơi có nhiều người châu_Âu sinh_sống vào ngày 19 tháng 10 Hải_quân và không_quân Anh tiếp_tục quấy_phá quân_đội Ý và gây ra những thiệt_hại mà theo tù_nhân khai lại là đã khiến tinh_thần chiến_đấu sa_sút Các đội tuần_tra thiết_giáp chế_ngự những vùng_đất không có người ở nhưng việc để mất các điểm hạ_cánh cao_cấp đã làm giảm hiệu_quả của không_quân Anh còn Malta thì nằm ngoài tầm bay Chiến_dịch Compass một cuộc phản_công để phá hỏng cuộc tiến_quân của Ý vào Matruh đã được người Anh lên kế_hoạch nhằm huỷ_diệt lực_lượng Ý và phần_lớn Lực_lượng Sa_mạc Tây đã được điều đến cảng này Một đại_đội xe thiết_giáp phụ tham_gia vào các hoạt_động trinh_sát ở xa phía sau trận_tuyến Lực_lượng Sa_mạc Tây được tăng_viện bằng một trung_đoàn xe_tăng mới trang_bị loại tăng Matilda II và một tháng sau quân Anh đã bắt_đầu chuẩn_bị đột_kích vào cụm trại quân trung_tâm của Ý và sau đó là vào Sofafi trong thời_gian 4 5 ngày chứ không đợi người Ý tấn_công trước nữa Người Anh phản_công Tháng 12 năm 1940 Tập_đoàn_quân số 10 Ý tại Ai_Cập được tăng_viện các sư_đoàn Libya số 1 số 2 và Sư_đoàn Áo đen số 4 đóng tại các trại công_sự từ Sidi_Barrani đến Tummars và Maktila_Cụm_Maletti đóng quân ở Nibeiwa_Sư đoàn số 63 Cyrene đóng tại Rabia và Sofafi_Sư đoàn số 62 Marmarica đóng trên đoạn công_sự dốc đứng từ Sofafi đến Đèo Halfaya còn Sư_đoàn số 64 Catanzaro đóng ở phía đông Buq_Buq sau khe hở Nibeiwa_Rabia được yểm_trợ bởi khoảng 500 máy_bay thuộc Phi_đội số 5 của tướng Felip_Porro_Ngày 7 tháng 12 Không_quân Hoàng_gia Anh đã tấn_công các sân_bay và phá_huỷ 39 máy_bay trên mặt_đất Và đến sáng ngày 9 tháng 12 một cuộc đột_kích của Anh mà người Ý hoàn_toàn không phòng_bị Chiến_dịch Compass_Trận_Marmarica_Trận chiến Doanh_trại đã bắt_đầu khi Lực_lượng Selby tiến từ Matruh tới nhằm cô_lập Maktila_Sư đoàn Bộ_binh số 4 Ấn_Độ và Trung_đoàn Xe_tăng Hoàng_gia số 7 7th RTR đã tiến đánh Nibeiwa lúc bình_minh và tràn_ngập trại này sau đó tiến vào Tummar_West vị_trí này thất_thủ vào buổi chiều Một cuộc phản_công của Ý từ Tummar_East đã bị đẩy lui và hôm sau đến lượt chính trại này cũng bị chiếm Trận_Sidi_Barrani_Sư đoàn Thiết_giáp số 7 Anh phòng_thủ ở phía tây ngăn không cho quân tiếp_viện Ý tới Sidi_Barrani và đến ngày 10 tháng 12 quân Anh đã cắt đứt con đường ven biển rồi Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 tiến_hành càn_quét quanh khu_vực Buq_Buq bắt sống nhiều tù_binh Ngày 11 tháng 12 quân Ý bị đánh_bại tại Sidi_Barrani phải bỏ Rabia và Sofafi_Sư đoàn Thiết_giáp số 7 liền truy_kích dọc bờ biển và đoạn công_sự dốc đứng Tối_ngày 14 tháng 12 Trung_đoàn Hussar số 11 cắt đứt đường Via_Balbia nối giữa Tobruk và Bardia chiếm Sidi_Omar trong ngày 16 và đánh_bật quân Ý ra khỏi Sollum và Đồn Capuzzo rút về Bardia bỏ_rơi lực_lượng đồn_trú tại ốc_đảo Siwa và Giarabub ở phía nam Từ ngày 9 đến 11 tháng 12 quân Anh đã bắt được 38 300 tù bình 237 pháo 73 xe_tăng và khoảng 1 000 xe_cộ đổi lấy 624 thương_vong Trận_Bardia_Wavell đã khiến O Connor phải bất_ngờ khi chuyển Sư_đoàn Bộ_binh số 4 nhiều kinh_nghiệm trận_mạc của Ấn_Độ sang Mặt_trận Trung_Đông và thay_thế nó bằng Sư_đoàn số 6 Úc mới đến Quân Úc sau đó dồn_dập tấn_công Bardia và Tobruk_Bardia thất_thủ trong khoảng thời_gian từ 14 tháng 12 đến 5 tháng 1 quân Anh tổn_thất 456 bộ_binh Úc và 17 trong số 23 xe_tăng đổi lại là 40 000 quân Ý bị_thương vong và bị bắt hơn 400 khẩu pháo 130 xe_tăng và hàng trăm xe_tải Rạng sáng ngày 21 tháng 1 bộ_binh Úc đột_phá vào Tobruk và thiết_lập một đường tiến cho 18 xe_tăng Anh_Quân Úc xông đến và đến xẩm tối đã bắt sống nửa số quân phòng_thủ Tobruk_Đồng_Minh bắt được 25 000 tù bình 208 khẩu pháo và 87 xe_tăng mà chỉ mất 355 quân Úc và 45 quân Anh Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 tiến 160 km về phía Derna và tấn_công Lữ_đoàn Thiết_giáp Đặc_biệt Ý BCS Brigata_Corazzata_Speciale do tướng Valentino_Babini với khoảng 300 xe_tăng ở Mechili_Lữ đoàn này của Ý bỏ chạy và ngày 26 28 tháng 1 xe_tăng Anh sa_lầy trong mưa lớn hôm sau đến lượt Derna bị rút bỏ Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Anh phái Lực_lượng Combe tới Beda_Fomm để cắt đường Tập_đoàn_quân số 10 Ý Trận_Beda_Fomm_Cuối tháng 1 năm 1941 người Anh biết rằng quân Ý đang sơ_tán khỏi Cyrenaica dọc theo đường Via_Balbia từ Benghazi_Sư đoàn Thiết_giáp số 7 của thiết tướng Sir_Michael_O_Moore Creagh được cử đi chặn đánh tàn_quân Tập_đoàn_quân số 10 Ý bằng cách tiến qua sa_mạc ở phía nam Jebel_Akhdar qua Msus và Antelat trong khi Sư_đoàn số 6 Úc truy_kích quân địch dọc theo con đường ven biển ở phía bắc Jebel_Akhdar_Địa hình khu_vực này khó đi đối_với xe_tăng Anh nên Lực_lượng Combe của trung_tướng J F B Combe đã được phái đi để phối_hợp Cuối ngày 5 tháng 2 Lực_lượng Combe đã tới Via_Balbia ở phía nam Benghazi và thiết_lập chặn đường gần Sidi_Saleh các Ajedabia 32 km về phía bắc và Antelat 48 km về phía tây_nam Nửa tiếng sau các đơn_vị tiên_phong của Tập_đoàn_quân số 10 Ý tới nơi và phát_hiện đường Via_Balbia đã bị chặn Hôm sau quân Ý tấn_công để phá đoạn đường bị chặn và tiếp_tục tiến đánh vào ngày 7 tháng 2 Khi quân tiếp_viện Anh tới nơi và quân Úc tràn xuống con đường này từ phía Benghazi_Tập đoàn quân_số 10 phải đầu_hàng Tại Benghazi_Agedabia quân Anh bắt sống 25 000 tù_binh chiếm 107 xe_tăng và 93 khẩu pháo trong tổng_số 133 298 người 420 xe_tăng và 845 khẩu pháo bắt được trong toàn Chiến_dịch Compass_Trong chiến_dịch mau_lẹ này phía Anh bắt được 130 000 quân Ý mà chỉ chịu thương_vong có 2 000 người Suốt giai_đoạn đó người Ý_tưởng rằng mình bị áp_đảo mạnh về quân_số trong khi thực_tế là ngược_lại Bộ_trưởng ngoại_giao Anh Anthony_Eden đã nói đùa rằng Chưa bao_giờ có rất nhiều người đầu_hàng rất nhiều trước rất ít người như_thế Never has so much been surrendered by so many to so few nhại theo câu nói nổi_tiếng so much owed by so many to so few của Winston_Churchill_Các lực_lượng Ý còn lại rút chạy về El_Agheila vào ngày 9 tháng 2 năm 1941 Trong giai_đoạn này của cuộc_chiến Lực_lượng Sa_mạc Tây đã được đổi tên thành Quân_đoàn XIII của Anh Ngày 9 tháng 2 Churchill ra_lệnh ngừng tiến_quân và điều quân tới Hy_Lạp để tham_gia vào_cuộc Chiến_tranh Hy_Lạp Ý cũng như cuộc tấn_công qua Macedonia của Đức Chiến_dịch Marita được cho là sắp xảy ra Dù_sao thì quân Anh cũng không_thể_nào tiến quá El_Agheila vì tình_trạng xe_cộ hỏng_hóc quân_lính mệt_mỏi và ảnh_hưởng của việc tuyến đường vận_tải tiếp_tế từ căn_cứ ở Ai_Cập bị kéo ra quá dài Chỉ vài ngàn người thuộc Tập_đoàn_quân số 10 Ý đã thoát khỏi thảm_hoạ tại Cyrenaica nhưng Tập_đoàn_quân số 5 tại Tripolitania vẫn còn có 4 sư_đoàn Các đồn_luỹ tại Sirte_Tmed_Hassan và Buerat đã được tăng_viện từ Ý nâng tổng_số quân của 2 tập_đoàn_quân Ý lên khoảng 150 000 người Quân tiếp_viện Đức cũng được phái đến Libya để lập một phân_đội chặn Sperrverband theo Chỉ_thị 22 của Hitler ngày 11 tháng 1 đây là những đơn_vị đầu_tiên của Quân_đoàn châu_Phi do tướng Erwin_Rommel chỉ_huy Năm 1941 Sau thắng_lợi quyết_định của Anh và Khối_Thịnh vượng chung tại Cyrenaica hệ_thống bố_trí quân_sự của họ đã sớm bị đảo_lộn Một tuần sau khi quân Ý ở Beda_Fomm đầu_hàng Uỷ_ban Quốc_phòng ở London đã ra mệnh_lệnh tới Cyrenaica là chỉ giữ lại lực_lượng tối_thiểu và chuyển số quân còn lại đến Hy_Lạp trong Chiến_dịch Lustre_Lực_lượng Sa_mạc Tây giờ là Quân_đoàn XIII Sư_đoàn Úc số 6 được trang_bị đầy_đủ và không có nhiều tổn_thất đến thay_thế Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 đã hoạt_động được 8 tháng các trang_thiết_bị máy_móc đã bị hao_mòn và được rút về để sửa_chữa trang_bị lại 2 trung_đoàn thuộc Sư_đoàn Thiết_giáp số 2 cùng với Lực_lượng Sa_mạc Tây cũng bị hao_mòn sư_đoàn này chỉ còn lại 4 trung_đoàn xe_tăng Sư_đoàn Úc số 6 tới Hy_Lạp trong tháng 3 với một cụm lữ_đoàn thiết_giáp của Sư_đoàn Thiết_giáp số 2 phần còn lại của sư_đoàn này và Sư_đoàn Úc số 9 mới đến trừ 2 lữ_đoàn và hầu_hết lực_lượng vận_tải đã phái đến Hy_Lạp được thay_thế bởi 2 lữ_đoàn trang_bị kém thuộc Sư_đoàn Úc số 7 Sư_đoàn này tiếp_quản Cyrenaica với giả_định rằng quân Ý sẽ không_thể bắt_đầu phản_công cho đến tháng 5 cho_dù có được Đức tiếp_viện đi_nữa Cuộc tấn_công thứ nhất của Rommel_Trong khi Wavell giảm bớt lực_lượng của mình tại Bắc_Phi thì nhà độc_tài Đức Adolf_Hitler trước thảm_hoạ của nước Ý đồng_minh đã ra_lệnh mở Chiến_dịch Sonnenblume_Hoa hướng_dương triển_khai Quân_đoàn châu_Phi_Deutsches_Afrikakorps_DAK mới thành_lập làm lực_lượng tăng_viện cho quân Ý để cứu họ khỏi sụp_đổ hoàn_toàn Quân_đoàn này của Đức bao_gồm những đội quân đầy sức_sống với nhiều xe_tăng trang_bị và yểm_trợ không_quân tốt hơn và một viên tư_lệnh đầy uy_tín tướng Erwin_Rommel_Khi Rommel đến Bắc_Phi ông ra_lệnh giả_vờ giữ thế phòng_ngự và giữ vững trận_tuyến Nhận thấy rằng lực_lượng phòng_thủ của Anh đang mỏng ông liền tấn_công nhanh_chóng đánh_bại lực_lượng Đồng_Minh tại El_Agheila vào ngày 24 tháng 3 và tại Mersa el Brega ngày 31 tháng 3 Khuếch_trương chiến_quả đến 15 tháng 4 Rommel đã đẩy được quân Anh lùi về biên_giới tại Sollum chiếm lại toàn_bộ lãnh_thổ Libya ngoại_trừ Tobruk Thành_phố này dưới quyền chỉ_huy của tướng Úc Leslie_Morshead sau đó đã bị bao_vây và phong_toả Trong cuộc tiến_quân này lần_lượt ba người trung_tướng Philip_Neame tư_lệnh chiến_trường mới của Tổng_hành_dinh Bộ_chỉ_huy Cyrenaica tên mới đổi của Quân_đoàn XIII Richard_O_Connor mới được triệu về để hỗ_trợ và thiếu_tướng Michael_Gambier_Parry tư_lệnh Sư_đoàn Thiết_giáp số 2 Anh đã bị Đức bắt sống Không có Neame và O Connor các lực_lượng Anh và Khối_Thịnh vượng chung một lần nữa được sắp_xếp dưới quyền Tổng_hành_dinh Lực_lượng Sa_mạc Tây_Quyền tư_lệnh thuộc về trung_tướng Noel_Beresford_Peirse người được triệu về Cairo khi đang chỉ_huy Sư_đoàn Bộ_binh số 4 Ấn_Độ tại Đông_Phi_Chiến dịch tấn_công đầu_tiên của Rommel về cơ_bản là thành_công Ngoài một cụm lữ_đoàn thiết_giáp thuộc Sư_đoàn Thiết_giáp số 2 Anh bị rút ra để tham_gia chiến_dịch tại Hy_Lạp thì phần còn lại của sư_đoàn này đã bị quân Đức tiêu_diệt Tuy_nhiên nhiều nỗ_lực của Đức nhằm đánh chiếm vị_trí cô_lập tại Tobruk đã thất_bại và trận_tuyến được ổn_định lại trên biên_giới Ai_Cập Cuộc vây_hãm Tobruk_Quân_Đức và Ý đã vây_hãm các lực_lượng Anh và Khối_Thịnh vượng chung tại Tobruk trong một cuộc đối_đầu dai_dẳng kéo_dài 240 ngày_đêm Tobruk được bảo_vệ bởi một lực_lượng khoảng 25 000 quân thuộc Tập_đoàn_quân số 8 Anh với nhiều hàng tiếp_tế dự_trữ và được Hải_quân Hoàng_gia Anh đảm_bảo liên_lạc với hậu_phương Ai_Cập Quân đồn_trú có trang_bị xe thiết_giáp và xe_tăng chiến_lợi_phẩm của Ý cho_phép họ đột_kích vào các đoàn xe tiếp_tế của phe Trục đi ngang Tobruk để tiến ra biên_giới khiến cho quân Trục không_thể tiến_hành xâm_chiếm Ai_Cập Rommel lập_tức cố_gắng đánh chiếm cảng này nhưng Sư_đoàn số 9 Úc của tướng Leslie_Morshead đã phòng phủ đến_cùng Quân Ý không kịp cung_cấp bản thiết_kế các công_sự trong cảng và nhiều cuộc tấn_công bị đẩy_lùi Sau 3 tuần_lễ Rommel đình_chỉ tấn_công và tiếp_tục bao_vây Các sư_đoàn bộ_binh Ý chiếm_giữ những vị_trí gần pháo_đài trong khi phần_lớn Quân_đoàn châu_Phi duy_trì một vị_trí lưu_động ở phía nam và phía đông của cảng Bộ_chỉ_huy chiến_trường chung của Đồng_Minh bây_giờ là Tập_đoàn_quân số 8 Anh được tạo thành từ những đơn_vị của nhiều quốc_gia khác nhau bao_gồm Sư_đoàn số 9 và Lữ_đoàn số 18 của Lục_quân Úc và Lục_quân Ấn_Độ ngoài_ra còn có các sư_đoàn của Nam_Phi New_Zealand 1 lữ_đoàn Lực_lượng Pháp tự_do của tướng Marie_Pierre_Koenig và Lữ_đoàn Súng_trường Độc_lập Carpath_Ba_Lan_Chiến dịch Brevity_Chiến dịch Brevity 15 16 tháng 5 là một cuộc tấn_công hạn_chế nhằm làm tiêu_hao các lực_lượng phe Trục và chiếm_giữ các vị_trí để phục_vụ cho cuộc tổng_công_kích vào Tobruk_Quân_Anh đã tấn_công với một lực_lượng xe_tăng bộ_binh nhỏ chia thành 3 đội_hình Sa_Mạc Trung_tâm và Ven_Biển_Đội_Sa Mạc có trang_bị xe_tăng hành_trình sẽ tiến trong nội_địa và tiêu_diệt bất_cứ xe_tăng nào đụng_độ trên đường đến Sidi_Azeiz_Đội_Trung tâm sẽ đánh chiếm đèo Halfaya_Bir_Wair và Musaid rồi tràn tới Đồn Capuzzo_Đội_Ven_Biển sẽ chiếm Sollum và khu chân đèo Halfaya_Sollum đèo Halfaya và Đồn Capuzzo đều đã bị chiếm nhưng sau đó đồn này đã bị đối_phương phản_công lấy lại Quân Đức phản_kích ngày 16 tháng 5 đe_doạ lực_lượng Anh trên đỉnh đèo và mệnh_lệnh rút_lui được ban ra với Đội Sa_Mạc bọc_hậu Người Đức giành lại Musaid và quân Anh bắt_đầu tổng rút_lui từ Sidi_Omar về Sidi_Suleiman và Sollum chỉ còn lại Đèo Halfaya trong tay người Anh Chiến_dịch Brevity không đạt được hầu_hết mục_tiêu của nó chỉ giữ được Đèo Halfaya trong thời_gian ngắn Phía Anh chịu 206 thương_vong 5 xe_tăng bị phá_huỷ và 13 bị hư_hỏng Thiệt_hại của Đức là 258 người 3 xe_tăng bị phá_huỷ và một_số chiếc bị hư_hỏng Quân Ý mất 395 người trong đó có 347 bị bắt Ngày 12 tháng 5 đoàn tàu vận_tải Tiger mất một chiếc tàu và tới được Alexandria với 238 xe_tăng để tái trang_bị cho Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Anh và 43 máy_bay ngày 28 tháng 5 phía Anh bắt_đầu lên kế_hoạch cho Chiến_dịch Battleaxe_Chiến dịch Skorpion_Tối ngày 26 tháng 5 Cụm tác_chiến von Herff_Kampfgruppe von Herff của đại_tá Maximilian von Herff với 3 tiểu_đoàn Panzer đã tập_hợp trên bờ biển dưới chân đèo Halfaya và đến sáng hôm sau thì tấn_công với ý_định lừa cho quân Anh phải rút_lui Con đèo này được phòng_thủ bởi Trung_đoàn Bảo_vệ Coldstream số 3 trung_tá Moubray và các đơn_vị hỗ_trợ nhưng đòn tấn_công giả đã thành_thật và chiếm được vị_trí chỉ_huy khiến quân Anh đứng trước nguy_cơ bị bao_vây Gott cho_phép rút_lui và Moubray đưa cả tiểu_đoàn chạy thoát Do gần đó không có quân tiếp_viện nên Gott ra_lệnh rút khỏi con đèo nơi này sau đó đã bị quân Trục chiếm lại Các vị_trí của Đức Ý tại biên_giới được củng_cố bằng dây_thép_gai và các bãi mìn với yểm_hộ của súng chống tăng 50 ly và 88 ly Phía sau tuyến phòng_thủ mới phe Trục bắt_đầu tích_trữ đồ tiếp_tế và tiếp_nhận Sư_đoàn Panzer số 15 bắt_đầu đến_nơi ngày 20 tháng 5 Chiến_dịch Battleaxe_Chiến dịch Battleaxe 15 17 tháng 6 năm 1941 được mở với dự_định giải_vây cho Tobruk và chiếm lại miền đông Cyrenaica_Cuộc tấn_công sẽ do Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Anh và một lực_lượng bộ_binh hỗn_hợp với 2 lữ_đoàn đóng tại tổng_hành_dinh Sư_đoàn số 4 Ấn_Độ thực_hiện Bộ_binh sẽ tiến đánh khu_vực Bardia_Sollum_Halfaya và Capuzzo với xe_tăng bảo_vệ sườn phía nam Lần đầu_tiên trong cuộc_chiến có một lực_lượng lớn quân Đức chiến_đấu ở thế phòng_ngự Cuộc tấn_công đèo Halfaya thất_bại Điểm 206 bị chiếm và duy có cuộc tiến_công vào Hafid_Ridge là thu được thành_công Đến cuối ngày 15 tháng 6 chỉ có 48 xe_tăng Anh còn hoạt_động được Ngày 16 tháng 6 quân Đức phản_công đánh_bật đối_phương trên cánh phía tây nhưng ở trung_tâm thì bị đẩy_lùi đến lúc này lực_lượng xe_tăng Anh giảm xuống còn 21 xe_tăng hành_trình và 17 xe_tăng bộ_binh hoạt_động được Ngày 17 tháng 6 người Anh suýt_soát tránh được bị 2 trung_đoàn Panzer_Đức bao_vây và kết_thúc chiến_dịch Mặc_dù quân Anh đã dàn quân ra quá rộng nhưng phía Đức vẫn không_thể chuyển một thắng_lợi phòng_ngự thành một chiến thằng có tính huỷ_diệt Phía tình_báo đã cung_cấp chi_tiết về di_chuyển của quân Anh nhưng Không_quân Hoàng_gia Anh đã phát_hiện các động_thái của Đức và làm chậm bước họ đủ lâu để cho các lực_lượng trên bộ trốn thoát Quân Anh chịu thương_vong 969 người 27 xe_tăng hành_trình và 64 xe_tăng I bị hạ hoặc hỏng_hóc không_thể phục_hồi còn không_quân mất 36 máy_bay Phía Đức mất 678 người thiệt_hại của Ý không được rõ 12 xe_tăng và 10 máy_bay Thất_bại này của quân Anh đã dẫn đến việc sa_thải Wavell tư_lệnh Quân_đoàn XIII trung_tướng Noel_Beresford_Peirse và thiếu_tướng Michael_O_Moore_Creagh tư_lệnh Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Đại_tướng Claude_Auchinleck lên nắm quyền tổng_tư_lệnh Bộ_tư_lệnh Trung_Đông_Chiến dịch Crusader_Tập đoàn quân_số 8 Anh dưới quyền chỉ_huy của trung_tướng Alan_Cunningham đã mở_màn Chiến_dịch Crusader vào ngày 18 tháng 11 năm 1941 một lần nữa nhằm mục_tiêu giải_vây Tobruk và chiếm lại miền đông Cyrenaica_Tập đoàn quân_số 8 lên kế_hoạch tiêu_diệt lực_lượng thiết_giáp của phe Trục trước khi cho bộ_binh vào trận nhưng đã bị đẩy lui nhiều lần mà đỉnh_cao là thất_bại của Sư_đoàn Thiết_giáp sô 7 Anh trước Quân_đoàn châu_Phi tại Sidi_Rezegh_Rommel ra_lệnh cho các sư_đoàn panzer đi cứu các vị_trí trên biên_giới Ai_Cập nhưng không tìm được chủ_lực bộ_binh Đồng_Minh vốn đã bỏ_qua các pháo_đài mà tiến thẳng về Tobruk_Rommel rút quân thiết_giáp của mình từ biên_giới về Tobruk và thu được nhiều thắng_lợi chiến_thuật gây nên bất_đồng giữa một_số tướng_lĩnh tư_lệnh lục_quân Anh và dẫn đến việc Auchinleck thay_thế Cunningham bằng thiếu_tướng Neil Ritchie_Nhưng cuối_cùng các lực_lượng Trục vẫn buộc phải rút khỏi tây Tobruk về tuyến Gazala và sau đó lui về El_Agheila quân đồn_trú phe Trục ở Bardia và Sollum thì đầu_hàng Một lần nữa trận_tuyến lại được đặt tại El_Agheila toàn_bộ lãnh_thổ mà Rommel chiếm được trong hai tháng 3 và 4 đã lại bị mất Phía Anh thiệt_hại 17 700 người đổi lấy thương_vong 37 400 phía phe Trục và nhiều người bị bắt tại Halfaya và Bardia_Nhưng quan_trọng nhất là vòng_vây xung_quanh Tobruk của phe Trục đã bị phá vỡ Cyrenaica đã được lấy lại và các sân_bay chiếm được đã có_thể giúp yểm_trợ những đoàn tàu tiếp_tế cho Malta Năm 1942 Cuộc tấn_công thứ hai của Rommel_Khi Tập đoàn quân_số 8 tiến 800 km tới El_Agheila gánh nặng về tuyến đường tiếp_tế kéo quá dài lại chuyển sang cho phía Anh Sau sự_kiện Hải_quân Đế_quốc Nhật_Bản tấn_công Trân_Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941 các lực_lượng Úc đã rút khỏi Sa_mạc Tây để chuyển đến mặt_trận Thái_Bình_Dương còn Lữ_đoàn Thiết_giáp số 7 của Anh cũng được chuyển đến Miến_Điện Sư_đoàn Thiết_giáp số 1 Anh còn tương_đối thiếu kinh_nghiệm đã trở_thành lực_lượng phòng_thủ chính đóng quanh El_Agheila_Lực_lượng thiết_giáp của nó cũng bị dàn_trải giống như các đơn_vị nhiều kinh_nghiệm khác hoạt_động từ đầu chiến_dịch Đến tháng 1 năm 1942 người Anh đã rút lực_lượng khỏi mặt_trận để giảm nhẹ_gánh nặng tiếp_tế chuẩn_bị cho Chiến_dịch Acrobat một kế_hoạch từ năm 1941 nhằm tiến về phía tây vào Tripolitania khi mà chính_quyền Vichy bị gây áp_lực phải để cho quân Anh sau đó là liên_quân Anh Mỹ tiến vào Bắc_Phi thuộc Pháp sau tháng 12 năm 1941 với khả_năng đánh chiếm Sicily_Người_Anh đã đánh_giá quá cao những thiệt_hại mà họ gây ra cho phía Đức trong Chiến_dịch Crusader và giả_định rằng mình chỉ đối_mặt với 35 000 địch_quân chứ không phải 80 000 như trong thực_tế và cũng đã đánh_giá sai tốc_độ tăng_viện từ châu_Âu của phe Trục Tập_đoàn_quân số 8 dự_kiến đến tháng 2 sẽ sẵn_sàng trước khi đối_phương tấn_công Sư_đoàn Thiết_giáp số 1 mới của Anh đóng tại khu_vực quanh El_Agheila và từ ngày 28 29 tháng 12 đã giao_chiến gần Agedabia mất từ 61 đến 90 xe_tăng mà chỉ hạ được có 8 xe_tăng Đức Tập_đoàn Panzer châu_Phi_Panzerarmee_Afrika bắt_đầu Chiến_dịch Theseus vào ngày 21 tháng 1 tấn_công các đơn_vị phân_tán thuộc Sư_đoàn Thiết_giáp số 1 Anh và đánh_bại từng bộ_phận Lữ_đoàn Thiết_giáp số 2 Đến 23 tháng 1 lữ_đoàn này chỉ còn 75 trong số 150 xe_tăng trong khi phía Đức thiệt_hại có 29 trong tổng_số 100 chiếc Benghazi thất_thủ ngày 28 tháng 1 và ngày 3 tháng 2 thì đến lượt Timimi_Tới ngày 6 tháng 2 quân Anh bị đẩy lui về tuyến Gazala cách Tobruk vài dặm về phía tây nơi mà 7 tuần_lễ trước đó Tập_đoàn Panzer_Đức đã rút đi Phía Anh chịu 1 309 thương_vong từ ngày 21 tháng 1 mất 42 xe_tăng bị hạ 30 chiếc khác bị_thương hoặc hỏng_hóc và thiệt 40 khẩu pháo dã_chiến Trung_tướng Alfred_Reade_Godwin_Austen tư_lệnh Quân_đoàn XIII Anh do những bất_đồng với Ritchie tư_lệnh Tập_đoàn_quân số 8 nên đã từ_chức Trận_Gazala_Đến tháng 2 trận_tuyến đã nằm ở tuyến Gazala ngay gần phía tây Tobruk và trong mùa xuân cả hai bên đều chuẩn_bị cho một trận đánh tiếp_theo Người Anh lên kế_hoạch bắt_đầu Chiến_dịch Buckshot vào tháng 6 để tấn_công tiêu_diệt Tập_đoàn Panzer và chiếm lấy Cyrenaica một lần nữa Đầu tháng 5 các biện_pháp phòng_thủ tại biên_giới Ai_Cập được ưu_tiên khi một cuộc tiến_công của phe Trục đã sắp xảy ra Chiến_dịch Venezia_Unternehmen_Venezia mở_màn trận Gazala bắt_đầu khi xe_tăng của Quân_đoàn châu_Phi và các xe_tăng Ý tràn xuống phía nam vòng qua sườn bên tuyến Gazala và bị cô_lập bởi Lực_lượng Pháp Tự_do cùng các đội quân Đồng_Minh khác quanh Bir_Hakeim ngăn_chặn đoàn xe tiếp_tế của phe Trục Rommel rút quân về một vị_trí tiếp_giáp với bãi mìn của Anh và Ritchie liền ra_lệnh phản_công với Chiến_dịch Aberdeen ngày 5 tháng 6 Ở phía bắc Lữ_đoàn Xe_tăng 32 mất 50 trong tổng_số 70 xe_tăng Các sư_đoàn Thiết_giáp số 7 và Ấn_Độ số 5 ở cánh phía đông đã tấn_công lúc 2h50 sáng và gặp phải thảm_hoạ khi hoả_lực pháo_binh Anh ụp xuống phía đông tuyến phòng_ngự chống tăng của Đức Lữ_đoàn Thiêt giáp số 22 sau khi mất 60 trên 156 xe_tăng đã quay đầu bỏ mặc Lữ_đoàn Ấn_Độ số 9 đang bị mắc_kẹt Một cuộc phản_kích vào chiều hôm đó do Sư_đoàn Ariete và Sư_đoàn Panzer 21 tiến_hành cùng với cuộc tấn_công của Sư_đoàn Panzer 15 tại Hộp_Knightsbridge đã tràn_ngập tổng_hành_dinh chiến_thuật của 2 sư_đoàn quân Anh cùng Lữ_đoàn Bộ_binh Ấn_Độ số 9 Lữ_đoàn Bộ_binh Ấn_Độ số 10 và các đơn_vị nhỏ hơn đã bị tan_tác và hệ_thống chỉ_huy bị phá vỡ Lữ_đoàn Bộ_binh Ấn_Độ số 9 1 trung_đoàn trinh_sát và 4 trung_đoàn pháo_binh bị tiêu_diệt và đến ngày 13 tháng 6 quân Anh rút chạy khỏi tuyến Gazala khi chỉ còn lại 70 xe_tăng Tobruk thất_thủ Trung_tướng William_Gott tư_lệnh Quân_đoàn XIII Anh đã chỉ_định thiếu_tướng Hendrik_Klopper tư_lệnh Sư_đoàn Bộ_binh Nam_Phi số 2 làm chỉ_huy quân đồn_trú tại Tobruk_Ngoài 2 lữ_đoàn Nam_Phi còn có Lữ_đoàn Mô_tô Bảo_vệ 201 Lữ_đoàn Bộ_binh Ấn_Độ số 11 Lữ_đoàn Xe_tăng Lục_quân 32 và Lữ_đoàn Phòng_không số 4 Tobruk từng chịu_đựng qua cuộc vây_hãm 9 tháng trong năm 1941 nhưng lần này thì Hải_quân Hoàng_gia Anh không_thể đảm_bảo tiếp_tế cho quân đồn_trú Quan_điểm của Auchinleck là có_thể bỏ Tobruk nhưng hy_vọng nó sẽ cầm_cự được 2 tháng Ngày 21 tháng 6 khi tình_hình vẫn còn chưa rõ_ràng 35 000 quân thuộc Tập_đoàn_quân số 8 đã đầu_hàng trung_tướng Enea_Navarrini tư_lệnh Quân_đoàn XXI Ý Auchinleck liền sa_thải Ritchie để tự mình cầm_quyền chỉ_huy Tập_đoàn_quân số 8 Anh và sau đó chặn được đà tiến của Rommel tại tuyến Alamein chỉ còn cách Alexandria 110 km trong trận El_Alamein thứ nhất nhưng sau trận này đến lượt chính Auchinleck cũng bị sa_thải Trong thời_gian này phe Trục có dự_định mở một chiến_dịch không vận mang tên Herkules nhằm đánh chiếm đảo Malta sau khi bỏ lỡ mất cơ_hội giành được đảo này vào năm 1941 do những thiệt_hại về lính_dù và máy_bay vận_tải trong Trận_Crete cũng như việc các đơn_vị không_quân Đức Luftwaffe bị điều phục_vụ chiến_dịch Barbarossa và đến tháng 6 năm 1941 thì lực_lượng phòng_không của đảo đã được phục_hồi Mùa xuân năm 1942 các đơn_vị Luftwaffe trở_lại Địa_Trung_Hải và vô_hiệu_hoá khả_năng tấn_công của quân đồn_trú trên đảo Rommel lúc đó đang rất mong_đợi được tấn_công đã chấn_chỉnh lại lực_lượng tại Libya để đón_đầu một cuộc tấn_công của Tập_đoàn_quân số 8 Anh và được Hitler và Mussolini đồng_ý với điều_kiện là cuộc tiến_quân của ông sẽ dừng lại tại Tobruk để sẵn_sàng tiến đánh Malta trong tháng 8 Thế nhưng với thắng_lợi của Chiến_dịch Venezia cùng với việc đà tiến của Tập_đoàn Panzer vẫn tiếp_tục sau khi Tobruk thất_thủ thì việc truy_đuổi một đối_thủ đã bị đánh_bại liền trở_nên hấp_dẫn hơn là chiến_dịch mạo_hiểm tại Malta Chiến_dịch Herkules bị hoãn để ưu_tiên cho Chiến_dịch Aïda tấn_công Ai_Cập nhằm đánh chiếm kênh đào Suez và sau đó đã bị huỷ_bỏ vĩnh_viễn Chiến_dịch Aïda Sau thắng_lợi tại Gazala_Tập đoàn Panzer châu_Phi tiến vào Ai_Cập trong Chiến_dịch Aïda nhằm tiêu diêt tàn_quân Tập_đoàn_quân số 8 Anh_Quân Anh đánh cầm_chân đối_phương trong trận Mersa_Matruh và suýt_nữa bị đánh tan Tuy đà tiến của Tập_đoàn Panzer bị chậm lại nhưng do thiếu thông_tin liên_lạc kém và tốc_độ cơ_động của những xe_tăng còn lại của Đức nên đường Via_Balbia phía sau Quân_đoàn X đã bị cắt đứt Quân_đoàn này đột_phá trong đêm về phía nam và đi vòng qua các vị_trí Đức nhiều lần đụng_độ với các lực_lượng phe Trục và để bị bắt hơn 6 000 người 40 xe_tăng và rất nhiều đồ tiếp_tế Auchinleck ra_lệnh rút_lui 160 về El_Alamein còn cách Alexandria 100 km Cuộc rút_lui này giúp cho Tập_đoàn_quân số 8 đến gần căn_cứ hơn với đường tiếp_tế hiệu_quả hơn nhiều với trở_ngại địa_lý là vùng Đất trũng Qattara cách đó 64 km về phía nam khiến cho việc bọc đánh trở_nên khó_khăn hơn rất nhiều Đến ngày 25 tháng 6 Quân_đoàn châu_Phi chỉ còn lại 50 xe_tăng Quân_đoàn XX Ý còn 14 chiếc Tập_đoàn Panzer tới El_Alamein ngày 30 tháng 6 nhưng chỉ còn có những đồ tiếp_tế bắt được tại Tobruk và sau đó trở_nên lệ_thuộc vào nguồn tiếp_tế chuyển từ Tripoli tới cách xa mặt_trận 2 300 km Trận_El_Alamein thứ nhất Một nỗ_lực nhằm dồn_ép Tập_đoàn_quân số 8 Anh ngoài vị_trí Alamein đã được quân Đức tiến_hành trong trận El_Alamein thứ nhất 1 27 tháng 7 Sau 4 ngày Rommel huỷ_bỏ cuộc tấn_công do sức phòng_ngự của quân Anh tình_trạng cạn_kiệt đồ tiếp_tế và mỗi sư_đoàn_Đức chỉ còn lại 1 200 1 500 người Đến ngày 5 tháng 7 số xe_tăng Đức còn hoạt_động được tụt xuống chỉ còn khoảng 30 chiếc Sau một thời_gian tạm lắng Tập_đoàn Panzer lên kế_hoạch tấn_công trở_lại với 50 xe_tăng và khoảng 2 100 bộ_binh Đức cùng với 54 xe_tăng và 1 600 bộ_binh Ý Thế nhưng người Anh đã ra_tay trước tại Tel el Eisa 10 14 tháng 7 khiến cả hai bên đều kiệt_sức Quân Anh bắt_đầu tiến đánh các đơn_vị Ý được định_vị bằng thông_tin thu được qua mã Ultra tại Ruweisat_Ridge 14 17 và 21 23 tháng 7 tại Tel_El_Eisa lần thứ 2 này 22 tháng 7 và tại Miteirya_Ridge 22 và 26 tháng 7 sau đó lại là một khoảng thời_gian tạm lắng khác Thiệt_hại của Đức vào_khoảng 10 000 người của Ý là không rõ nhưng có 7 000 quân Trục bị bắt làm tù_binh so với tổn_thất 13 250 người của Tập_đoàn_quân số 8 Anh Bất_chấp hoàn_cảnh Churchill vẫn trở_nên thất_vọng về Auchinleck_Ông ta liền bị thay_thế đại_tướng Harold_Alexander lên làm Tổng_tư_lệnh Bộ_tư_lệnh Trung_Đông còn trung_tướng Bernard_Montgomery trở_thành tư_lệnh của Tập_đoàn_quân số 8 Như_vậy_viên tư_lệnh tập_đoàn_quân mới sẽ được miễn_trách nhiệm về khu_vực kéo_dài từ Síp đến Sudan và về phía đông tới Syria Alexander cũng là một tấm đệm hiệu_quả để chống lại những can_thiệp chính_trị từ London_Trận_Alam el Halfa_Trận_Alam el Halfa người Đức gọi là Chiến_dịch Brandung_Unternehmen_Brandung diễn ra từ 30 tháng 8 đến 5 tháng 9 ở phía nam El_Alamein_Tập đoàn Panzer châu_Phi đã cố_gắng bao vậy Tập_đoàn_quân số 8 Anh lúc này do trung_tướng Bernard_Montgomery làm tư_lệnh nhằm đánh_bại nó và tiến tới Cairo trước khi quân tăng_viện của Đồng_Minh tới nơi trong tháng 9 khi đó thì thắng_lợi của phe Trục tại châu_Phi sẽ trở_thành điều không_tưởng Tình_trạng sức_khoẻ của nhiều binh_lính Đức đã suy_sụp 19 000 quân đã đến châu_Phi từ tháng 3 năm 1941 đang không chịu nổi khí_hậu và kiệt_sức do chiến_đấu Quân tiếp_viện đã tăng lực_lượng cho 4 sư_đoàn_Đức lên 90 000 người và 12 600 xe_cộ nhưng trong đó chỉ có 34 000 người là quân chiến_đấu Tập_đoàn Panzer tập_hợp được khoảng 200 xe_tăng Đức và 243 xe_tăng Ý chống lại 700 xe_tăng Anh Người Anh đã được cảnh_báo trước nhờ chặn và giải được mật_mã Ultra không dây và đã cố_tình để lộ một khoảng trống ở phía nam Phần_lớn các đơn_vị xe_tăng và pháo_binh của Tập_đoàn_quân số 8 được tập_trung quanh Alam el Halfa_Ridge phía sau mặt_trận 32 km Các xe_tăng sẽ ở lại trên cao_điểm này để làm những súng chống tăng cố_định thay_vì tham_gia một trận chiến cơ_động Ngày 2 tháng 9 Rommel ra_lệnh rút_lui sau khi cuộc tấn_công lên cao_điểm thất_bại và hàng tiếp_tế không đến_nơi được từ 30 tháng 8 đến 4 tháng 9 Tập_đoàn Panzer đã bị ném bom liên_tục và tuy mất không nhiều xe_tăng nhưng bị ghìm lại và không còn lợi_thế cơ_động nhanh cũng như tập_trung nữa Cuối ngày 3 tháng 9 Chiến_dịch Beresford một đòn phản_kích với 1 lữ_đoàn New_Zealand và 1 lữ_đoàn Anh nhằm cắt đứt đường lui của Tập_đoàn Panzer bị thất_bại với tổn_thất nặng_nề và đến ngày 5 tháng 9 cuộc rút_lui của quân Trục hoàn_tất Tập_đoàn_quân số 8 tổn_thất 1 750 người và 68 xe_tăng phe Trục chịu thương_vong 2 900 người 49 xe_tăng 36 máy_bay 60 pháo và 400 xe_tải Trận_El_Alamein thứ hai Sau thắng_lợi phòng_ngự toàn_diện trong Trận_Alam el Halfa_Montgomery đã cho xây_dựng các lực_lượng Đồng_Minh trước khi tiếp_tục chiến_dịch tấn_công trong Trận_El_Alamein thứ hai trong tháng 10 và 11 Điều đáng chú_ý là ông có những nguồn_lực vượt xa về số_lượng và chất_lượng so với những người tiền_nhiệm của mình Khi cuộc tấn_công của Tập_đoàn_quân số 8 Anh bắt_đầu ngày 23 tháng 11 Tập_đoàn Panzer có 104 000 quân trong đó có 50 000 người Đức mà chỉ 24 173 là lính ngoài_mặt trận Có 496 xe_tăng 290 trong số đó là của Ý 500 khẩu pháo và 850 súng chống tăng Tập_đoàn_quân số 8 có trong tay 195 000 quân 1 029 xe_tăng và 1 000 chiếc khác đang ở trong các xưởng 908 khẩu pháo và 1 451 súng chống tăng Quân Đồng_Minh được trang_bị và chăm_sóc rất tốt trong khi lực_lượng phía phe Trục bị suy_dinh_dưỡng rất nhiều và dễ bị ốm Tập_đoàn Panzer chỉ còn lại lượng nhiên_liệu đủ để mỗi xe di_chuyển được 290 km Đến 27 tháng 10 lực_lượng thiết_giáp của Tập_đoàn Panzer giảm xuống còn 114 xe_tăng Đức và đến 2 tháng 11 thì hết sạch đạn_dược và chỉ còn lại 32 xe_tăng Đức cùng 120 xe_tăng Ý Không cho_phép rút_lui Hitler lệnh cho Rommel và Tập_đoàn Panzer phải chống_cự đến_cùng và ngày 4 tháng 11 Tập_đoàn_quân số 8 chọc thủng trận_tuyến Rommel phải ra_lệnh bắt_đầu rút quân Rommel đã hy_sinh các đơn_vị phi_cơ giới nhất_là các đội_hình Ý tại mặt_trận trung_tâm và phía nam Tập_đoàn Panzer châu_Phi chịu thương_vong 37 000 người chiến 30 lực_lượng mất 450 xe_tăng và 1 000 khẩu pháo Tập_đoàn_quân số 8 Anh thiệt_hại 13 500 người với một tỷ_lệ nhỏ hơn rất nhiều và 500 xe_tăng chỉ có 150 chiếc là bị phá_huỷ hẳn cùng khoảng 110 khẩu pháo chủ_yếu là súng chống tăng Tập_đoàn Panzer chỉ còn lại 5 000 quân 20 xe_tăng 20 súng chống tăng và 50 khẩu pháo dã_chiến Nỗ_lực bao_vây các lực_lượng phe Trục tại Marsa_Matruh đã bị mưa phá hỏng và phần còn lại của Quân_đoàn châu_Phi trốn thoát trong ngày 7 tháng 11 Lực_lượng Trục rút dọc theo bờ biển và cắt đứt con đường này nhưng do thiếu xe_tăng và nhiên_liệu không_thể phòng_thủ cơ_động sườn phía nam trống trái nên việc đóng lại tại Đèo Halfaya hay bất_cứ vị_trí khác đều không_thể thực_hiện được Đèo Halfaya dễ_dàng bị chiếm và Ai_Cập hoàn_toàn sạch_bóng quân Trục Tobruk bị tái_chiếm ngày 13 tháng 11 quân của Rommel một lần nữa lại chạy thoát và đến ngày 20 tháng 11 đến lượt Benghazi_Các cảng này đã nhanh_chóng được Đồng_Minh sửa_chữa để tiếp_tế cho cuộc tiến_quân của người Anh Cơ_hội để đánh bọc sườn Rommel tại Ajdabiya đã được huỷ_bỏ một_cách thận_trọng đề_phòng trường_hợp bị phản_công Trận_El_Alamein thứ hai đã trở_thành chiến_thắng quyết_định Bất_chấp hoạt_động chặn_hậu xuất_sắc của Rommel quân Đồng_Minh vẫn chiếm lại được Ai_Cập và sau đó tiến_quân qua Cyrenaica và Tripolitania đánh chiếm Tripoli vào tháng 2 năm 1943 rồi tiến vào Tunisia trong tháng 3 Trận_El_Agheila_Tập đoàn Panzer châu_Phi lui về phòng_tuyến được chuẩn_bị trước tại El_Agheila tuyến Mersa_Brega nhưng lúc này thì hàng tiếp_tế và quân tăng_viện của phe Trục đã phải ưu_tiên cho việc chống lại Tập_đoàn_quân số 1 Anh ở Tunisia trong Chiến_dịch Torch khiến cho liên_quân Đức Ý không còn khả_năng phản_công và thiếu nhiên_liệu trầm_trọng Hitler đã ra_lệnh là tuyến El_Agheila phải đứng vững bằng mọi giá trong khi quan_điểm của Rommel là phải vừa đánh vừa rút về Tunisia và thiếp lập hệ_thống phòng_ngự mạnh tại Khe_Gabès như_vậy sẽ làm tăng khoảng_cách đường tiếp_tế của Tập_đoàn_quân số 8 Anh thêm 2 400 km Ngày 24 tháng 11 Ugo_Cavallero tham_mưu_trưởng quân_đội Ý tán_thành việc rút_lui 320 km về phía tây tới Buerat cách Sirte 80 km về phía đông nếu_như Tập_đoàn Panzer bị tấn_công bởi một lực_lượng áp_đảo Tập_đoàn_quân số 8 Anh tới El_Agheila ngày 15 tháng 12 và Sư_đoàn New_Zealand được phái đi bọc đánh tuyến Mersa_Brega trong các ngày 14 16 tháng 12 trong khi Sư_đoàn Highland số 51 tấn_công trực_diện còn Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 tiến đánh Bir el Auera trong nội_địa Đòn bọc sườn bị thất_bại Rommel đã dùng thẩm_quyền của mình để cho rút_lui và tuyến đường rút của ông ta được bảo_vệ đấy đủ Tập_đoàn Panzer rút_lui sau khi mất 18 xe_tăng để lại phía sau một dải chướng_ngại_vật với những bãi mìn dày_đặc và nhiều bẫy mìn làm cuộc truy_kích bị chậm lại Năm 1943 Buerat_Áp_lực tấn_công của Đồng_Minh lại tiếp_tục khi quân Trục về đến Buerat_Rommel đã lên kế_hoạch phòng_thủ Khe_Gabes tại Tunisia nắm ở phía đông phòng_tuyến Mareth hồi trước chiến_tranh của Pháp bằng cách giữ lấy bến cảng trong khi Cụm Tập_đoàn_quân châu_Phi của tướng Hans_Jürgen von Arnim ở Tunisia đối_đầu với Tập_đoàn_quân số 1 của Đồng_Minh Trong giai_đoạn này mặt_trận kéo_dài 640 km tính từ bến cảng khả_dụng gần nhất ở Tobruk và những khó_khăn trong tiếp_tế cho Tập_đoàn_quân số 8 đã cản_trở không cho Montgomery triển_khai toàn_bộ lực_lượng của mình Mặc_dù Buerat không được bảo_vệ mạnh và đã được tình_báo cho_hay về tình_trạng của lực_lượng phe Trục Montgomery vẫn ngừng lại cho đến ngày 16 tháng 1 năm 1943 khi mà Tập_đoàn_quân số 8 đã có được ưu_thế 4 1 về bộ_binh và 7 5 1 về xe_tăng Cuộc oanh_tạc bắt_đầu ngày 12 tháng 1 và Quân_đoàn XXX tấn_công ngày 15 tháng 1 theo con đường dọc bờ biển băng qua các bãi mìn và bẫy mìn Sư_đoàn New_Zealand số 2 và Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 trong nội_địa tràn qua Tarhuna với việc tiếp_tế bị lệ_thuộc vào Quân_đoàn Phục_vụ Lục_quân Hoàng_gia Anh RASC và Quân_đoàn Vận_tải Hoàng_gia New_Zealand Tập_đoàn_quân số 8 cần phải nhanh_chóng chiếm lấy cảng để tránh bị thiếu tiếp_tế Rommel rút khỏi Buerat ngày 15 tháng 1 Tripoli_Đòn tấn_công chính của Anh được tiến_hành dọc theo con đường ven biển do Sư_đoàn Highland số 51 và 1 lữ_đoàn thiết_giáp thực_hiện trong khi Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 tiến tới Tarhuna_Castel_Benito và Tripoli_Sư đoàn Khinh_binh số 90 Đức đánh cầm_chân địch dọc theo con đường này làm trầm_trọng thêm tình_trạng thiếu nhiên_liệu của quân tấn_công Từ 20 21 tháng 1 Sư_đoàn Khinh_binh 90 đóng lại Corradini tạo nên 109 hố bom trên đường nối giữa Buerat và Khoms_Đội tiên_phong của Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 tới lân_cận Aziza ngày 21 tháng 1 và hôm sau Sư_đoàn Highland 51 đến Castel_Verde_Một cuộc đua diễn ra và quân Đức rút khỏi Tripoli trong đêm 22 23 tháng 1 sau khi phá_huỷ bến cảng và sau đó tiến_hành đánh cầm_chân địch và rút về Tunisia bất_chấp người Ý không đồng_tình Các đơn_vị cuối_cùng của Tập_đoàn Panzer về đến phòng_tuyến Mareth cách đó thêm 320 km về phía tây vào ngày 15 tháng 2 trong khi các đội tuần_tra Cụm Sa_mạc Tầm xa của Anh nghiên_cứu hệ_thống phòng_thủ tại đây Trung_đoàn Hussar số 11 thuộc Sư_đoàn Thiết_giáp số 7 Anh là đơn_vị đầu_tiên tiến vào Tripoli sáng 23 tháng 1 cách Benghazi 1 086 km về phía tây 5 tiếng đồng_hồ sau một Đội Cơ_sở Hải_quân đã đến và khảo_sát đống đổ_nát trong cảng Ngày 26 tháng 1 5 chiếc tàu đã neo ngoài cảng và bắt_đầu tháo_dỡ bằng sà_lan Đến 30 tháng 1 3 000 tấn hàng đã được đổ_bộ Trong tháng 3 Tập_đoàn_quân số 8 tiến vào tham_gia Chiến_dịch Tunisia Khi chiến_sự ở Tunisia còn đang tiếp_diễn ngày 9 tháng 3 Rommel quay trở_lại Đức để báo_cáo cho Hitler thực_tế tình_hình chiến_sự tại Bắc_Phi_Rommel đã không_thể thuyết_phục Hitler cho_phép quân Trục rút_lui và không được phép trở_lại châu_Phi với lấy lý_do là tình_hình sức_khoẻ kém Kết_cục Quân_đội phe Trục bị đẩy lui ra khỏi Libya về Tunisia và ngay sau đó họ đã bị đánh kẹp lại từ hai phía các lực_lượng Anh Mỹ mới đổ_bộ lên Bắc_Phi trong Chiến_dịch Torch tiến đến từ phía tây và Tập_đoàn_quân số 8 của Anh đang truy_kích từ phía đông Đánh_giá Ảnh_hưởng của khả_năng tiếp_tế Năm 1977 nhà_sử_học Martin van Creveld viết rằng Rommel và nhiều người khác đã than_phiền nếu những hàng tiếp_tế và trang_bị được gửi đến Tunisia vào cuối năm 1942 đầu năm 1943 tới sớm hơn thì phe Trục sẽ giành chiến_thắng trong Chiến_tranh Sa_Mạc Creveld không đồng_ý nhận_định này vì trong năm 1941 miền nam nước Pháp chưa bị Đức chiếm_đóng nên các tàu buôn Pháp cùng cảng Toulon đều chưa_thể sử_dụng để gửi hàng cũng như cảng Bizerta ở Tunisia chưa_thể dùng để tiếp_nhận hàng_hoá Khoảng_cách từ Bizerta đến biên_giới Ai_Cập cũng phủ_định lợi_ích của việc sử_dụng cảng lớn này Hàng tiếp_tế của phe Trục luôn bị hạn_chế vì quy_mô nhỏ của các cảng tại Libya một hạn_chế không_thể khắc_phục và những cuộc tấn_công vào tàu vận_tải_biển phe Trục càng làm gia_tăng sự khó_khăn kinh_niên của việc tiếp_tế Với việc lục_quân Đức bị sa_lầy tại Liên_Xô_Quân đoàn châu_Phi và Tập_đoàn Panzer không bao_giờ có được sự vận_tải đường_bộ hiệu_quả cho_dù mặt_trận này có một lực_lượng vận_tải tương_đối rộng_rãi so với các nơi khác Việc huỷ_bỏ cuộc tấn_công đảo Malta vào mùa hè năm 1942 không gây ảnh_hưởng nhiều đến diễn_biến chiến_sự bằng quy_mô nhỏ của cảng Tobruk và sự sơ_hở của cảng này trước những đòn không_kích của đối_phương Chỉ có cách xây_dựng một con đường xe_lửa tương_tự như người Anh đã làm mới có_thể giảm bớt khó_khăn trong tiếp_tế của phe Trục nhưng tình_trạng thiếu nguồn_lực và thời_gian đã khiến cho việc xây_dựng là bất_khả_thi Ảnh_hưởng của những tổn_thất về tàu_bè của phe Trục đối_với thất_bại của Tập_đoàn Panzer cuối năm 1942 đã bị phóng_đại vì tình_trạng thiếu nhiên_liệu chủ_yếu là do những khó_khăn liên_tục trong việc vận_chuyển hàng_hoá bằng đường_bộ gây ra chứ không phải vì thiếu cung_cấp từ châu_Âu_Trong trận El_Alamein thứ hai 1 3 nhiên_liệu của Tập_đoàn Panzer đã bị kẹt tại Benghazi_Rommel cũng đã viết rằng tương_quan giữa những khó_khăn trong tiếp_tế của phe Trục so với khó_khăn tương_tự của người Anh đã định_đoạt các giai_đoạn của chiến_dịch và là một hạn_chế không_thể giải_quyết được Tướng_lĩnh Montgomery đã bị chỉ_trích vì không nắm_bắt được tình_hình để giăng bẫy các đội quân phe Trục nhằm đánh một trận quyết_định và tiêu_diệt họ ngay tại Libya Chiến_thuật của ông bị xem là quá thận_trọng và chậm_trễ vì ông đã biết sự yếu_kém của Tập_đoàn Panzer cùng ý_định của Rommel qua các nguồn tin tình_báo và tín_hiệu giải_mã Tuy_nhiên những lập_luận bênh_vực ông đã khẳng_định rằng khả_năng phòng_thủ của Quân_đoàn châu_Phi và nhất_là sự e_sợ của người Anh về một thất_bại và một cuộc rút khác đã hạn_chế sự tự_do hành_động của bất_cứ_viên tư_lệnh nào và rằng Montgomery cần phải tránh để không lặp lại một cuộc_chiến theo kiểu bập_bênh giống như trước đó ở mặt_trận Bắc_Phi nữa Chiến_trường vùng sa_mạc được mô_tả như một cơn ác_mộng của sĩ_quan hậu_cần do điều_kiện của chiến_tranh trên sa_mạc và những khó_khăn trong việc tiếp_tế Montgomery nổi_danh vì đã tiến_hành những chiến_dịch cân_nhắc và tiết_kiệm nguồn_lực của mình ông chú_trọng đến sự cân_bằng và không tấn_công chừng nào quân_đội còn chưa được chuẩn_bị và tiếp_tế hợp_lý Dưới sự chỉ_huy của ông sĩ_khí của Tập_đoàn_quân số 8 được cải_thiện đáng_kể Thư_mục BULLET in BULLET in BULLET in Liên_kết ngoài BULLET AFRIKAKORPS org AANA Research_Group
Chiến_dịch Sa_mạc Tây