Phù_Đăng_Phù_Đăng 343 394 là một hoàng_đế của nước Tiền_Tần trong lịch_sử Trung_Quốc Ông lên_ngôi hoàng_đế vào năm 386 sau cái chết của Phù_Kiên và Phù_Phi mặc_dù ông chỉ là một người họ_hàng xa của họ Khi Phù_Đăng đăng cơ lãnh_thổ của Tiền_Tần đã bị thu_hẹp và trong thời_gian ông trị_vì việc này vẫn tiếp_tục diễn ra Ông đã tiến_hành giao_chiến với hoàng_đế Diêu_Trường của Hậu_Tần trong nhiều năm song cả hai đều không_thể chiếm ưu_thế Đến năm 394 nhân lúc Diêu_Trường qua_đời ông đã cho mở một cuộc tấn_công lớn chống Hậu_Tần song lại đánh_giá thấp con trai Diêu_Trường là hoàng_đế Diêu_Hưng_Diêu_Hưng đã bắt được Phù_Đăng rồi xử_tử Cuối năm đó con trai ông là Phù_Sùng sau khi kế_vị làm hoàng_đế Tiền_Tần cũng đã chết trận Tiền_Tần diệt_vong Sự_nghiệp đầu đời Phù_Đăng sinh năm 343 là con của Phù_Xưởng_苻敞 một cháu trai đằng xa của vị hoàng_đế khai_quốc Tiền_Tần là Phù_Kiện song khi đó Phù_Xưởng vẫn nằm dưới quyền cai_trị của Hậu_Triệu Sau khi Phù_Kiện lập nước Tiền_Tần năm 351 Phù_Xưởng trở_thành một vị tướng và thái_thú một quận Dưới thời cai_trị ác_độc và kỳ_quái của con trai Phù_Kiện tức Phù_Sinh Phù_Xưởng đã bị xử_tử song ông ta đã được truy_phong thuỵ hiệu sau khi Phù_Sinh bị Phù_Kiên lật_đổ Phù_Kiên đã rất ấn_tượng với tài_năng của Phù_Đăng và khi Phù_Đăng lớn lên ông đã được cử làm quan tại Trường An_Tuy nhiên sau đó Phù_Đăng phạm lỗi và bị giáng chức làm quan ở Địch_Đạo_狄道 nay thuộc Định_Tây_Cam_Túc Sau khi Tiền_Tần bắt_đầu sụp_đổ vào năm 384 và Phù_Kiên bị tướng cũ Diêu_Trường sát_hại vào năm 385 Phù_Đăng trở_thành thuộc_hạ của tướng Mao_Hưng_毛興_Mao Hưng là người muốn kiểm_soát tất_cả các châu ở phía tây trên danh_nghĩa vẫn thuộc Tiền_Tần song quân_lính dưới quyền đã trở_nên mệt_mỏi với các trận đánh và ám_sát ông ta vào năm 386 thay_thế Mao_Hưng là Vệ_Bình_衛平 một lão_tướng đứng đầu một thị_tộc Tuy_nhiên những binh_sĩ này nhanh_chóng nhận thấy Vệ_Bình đã quá già và họ lại tiếp_tục lật_đổ Vệ_Bình và đưa Phù_Đăng làm chủ tướng Phù_Đăng đã trình thư nói về các sự_kiện này cho con trai của Phù_Kiện là Phù_Phi tức tân_hoàng_đế và Phù_Phi phong cho Phù_Đăng làm thứ_sử một châu và ban tước_hiệu Nam_An vương cho ông Sau đó cũng trong năm 386 Phù_Phi chết trong khi giao_chiến với nhà Tấn và lãnh_thổ do ông ta kiểm_soát trực_tiếp nay là Sơn_Tây cũng như các triều_thần đều nằm trong tay hoàng_đế Mộ_Dung_Vĩ của Tây_Yên_Viên quan Khấu_Khiển_寇遣 đã hộ_tống hai người con trai của Phù_Phi là Bột_Hải vương Phù_Ý_苻懿 và Tế_Bắc vương Phù_Sưởng_苻昶 đến chỗ Phù_Đăng_Phù_Đăng sau khi để_tang Phù_Phi đã đề_xuất Phù_Ý trở_thành hoàng_đế song các thuộc_hạ của Phù_Đăng đều muốn ông là người cai_trị Tiền_Tần lúc này không lớn hơn lãnh_địa của Phù_Đăng_Phù_Đăng do_vậy đã lên_ngôi và lập Phù_Ý làm thái_tử Trị_vì Trước trận Đại_Giới_Ngay cả trước khi trở_thành hoàng_đế Phù_Đăng đã liên_tục giao_chiến với Diêu_Trường và sau khi Phù_Đăng đăng cơ thì chiến_tranh càng trở_nên ác_liệt Phù_Đăng cho lập một điện thờ Phù_Kiên và bất_cứ khi nào ông thực_hiện một quyết_định quan_trọng ông đều đến báo_cáo Phù_Kiên_Ông cũng được mô_tả là một bậc thầy về các đội_hình hình_vuông và hình_tròn mặc_dù không rõ về cơ_chế chính_xác và đã bước_đầu giành được chiến_thắng trong một_số trận với Hậu_Tần_Diêu_Trường sợ_hãi đến_nỗi cũng cho lập một điện thờ Phù_Kiên tạ_lỗi về việc đã giết chết Phù_Kiên và mong tha_thứ Tuy_nhiên sau khi vẫn không giành được chiến_thắng Diêu_Trường đã cắt đầu của hình_nộm Phù_Kiên và đưa cho Phù_Đăng_Song các chiến_thắng của Phù_Đặng trước Diêu_Trường đã không_thể kéo_dài và chiến_tranh giữa Tiền_Tần và Hậu_Tần đã trở_nên bế_tắc Trong khi đó các thiếu_sót của Phù_Đăng được phô_bày khi ông không có khả_năng hành_động một_cách quyết_định để giáng cho Hậu_Tần các thất_bại lớn Diêu_Trường đã lợi_dụng khuynh_hướng thiếu quyết_đoán của ông để dần_dần tiêu_diệt các tướng Tiền_Tần ở vùng Quan_Trung và củng_cố sức_mạnh của mình Năm 387 Phù_Đăng phong người cai_trị Tây_Tần là Khất_Phục_Quốc_Nhân tước_hiệu Uyển_Xuyên vương và Khất_Phục_Quốc_Nhân đã chấp_thuận cũng có nghĩa đã chịu khuất_phục Phù_Đăng ít_nhất là trên danh_nghĩa Sau khi Khất_Phục_Quốc_Nhân qua_đời năm 388 và Khất_Phục_Càn_Quy lên kế_vị mối quan_hệ này vẫn tiếp_tục Vào mùa hè năm 388 Thái_tử Phù_Ý qua_đời Phù_Đăng lập con trai mình là Phù_Sùng làm thái_tử Vào mùa hè năm 389 một trận chiến đã gây cho Phù_Đăng nhiều thiệt_hại Ông cho lập căn_cứ tại Đại_Giới_大界 nay thuộc Hàm_Dương_Thiểm_Tây và để cho Mao_Hoàng hậu canh_giữ trong khi bản_thân đi đánh chiếm thành Bình_Lương của Hậu_Tần_Tuy nhiên Diêu_Trường lúc này đã tiến_hành tấn_công bất_ngờ vào Đại_Giới bắt và giết chết Mao_Hoàng hậu và hai con trai Phù_Biện và Phù_Thượng của Phù_Đăng_Khoảng 50 000 thần_dân của Phù_Đăng bị bắt_giữ Sau trận Đại_Giới Sau trận Đại_Giới_Phù_Đăng không còn có_thể tiếp_tục tiến_hành các chiến_dịch lớn để chống lại Hậu_Tần mặc_dù hai nước vẫn liên_tục giao_chiến và Diêu_Trường đã thấy khó mà tiêu_diệt được Phù_Đăng_Tuy nhiên Diêu_Trường tiếp_tục củng_cố sức_mạnh với việc tiêu_diệt các tướng bán độc_lập khác Hậu_Tần ngày_càng trở_nên lớn_mạnh Năm 392 Phù_Đăng lập một người thiếp làm hoàng_hậu tức Lý_Hoàng hậu Cũng trong năm 392 Diêu_Trường lâm_bệnh và khi Phù_Đăng biết được tin này ông đã mở một chiến_dịch lớn nhằm tiến đánh thành An_Định_安定 nay thuộc Bình_Lương_Cam_Túc của Hậu_Tần song Diêu_Trường mặc_dù đang bệnh_tật vẫn đối_mặt với Phù_Đăng buộc Phù_Đăng phải rút_lui Qua_đời Diêu_Trường mất vào_khoảng tết năm 394 và kế_vị ngai_vàng Hậu_Tần là Diêu_Hưng_Mặc dù Diêu_Hưng đã cố giữ bí_mật về cái chết của Diêu_Trường song Phù_Đăng vẫn biết tin Phù_Đăng rất vui_mừng khi nghe tin Diêu_Trường chết và cho chuẩn_bị để mở một cuộc tấn_công lớn nhắm vào Hậu_Tần_Phù_Đăng lệnh cho huynh_đệ là Phù_Quảng_苻廣 phòng_thủ Ung_Thành_雍城 nay thuộc Bảo_Kê Thiểm_Tây và Phù_Sùng phòng_thủ Hồ Không bảo 胡空堡 nay thuộc Hàm_Dương_Thiểm_Tây song ông không_thể bảo_đảm được quân_lính của mình có đủ nguồn cung_cấp nước Diêu_Hưng cho quân đến Mã_Ngôi_馬嵬 nay thuộc Hàm_Dương_Thiểm_Tây để ngăn quân Tiền_Tần đến con sông gần đó quân Tiền_Tần đã sụp_đổ vì khát Khi hay tin thất_trận Phù_Quảng và Phù_Sùng đã bỏ hai thành mà họ giữ Phù_Đặng chạy trốn đến Bình_Lăng và sau đó đến các vùng đồi_núi Ông cử con trai là Nhữ_Âm vương Phù_Tông đến chỗ Khất_Phục_Càn_Quy và gả em_gái là Đông_Bình công_chúa cho Khất_Phục_Càn_Quy làm vương hậu nhằm tìm_kiếm sự trợ_giúp của Tây_Tần_Khất_Phục Càn_Quy đã cử tướng Khất_Phục_Ích_Châu 乞伏益州 đem quân đến trợ_giúp cho Phù_Đăng song khi Phù_Đăng ra khỏi vùng đồi_núi để đến chỗ quân của Khất_Phục_Ích_Châu Diêu_Hưng đã phục_kích và bắt_giữ ông sau đó xử_tử Diêu_Hưng giải_tán quân_đội của Phù_Đăng và gả Lý_Hoàng hậu của Phù_Đăng cho tướng Diêu_Hoảng_姚晃 của mình Tham_khảo BULLET Tấn thư Phù_Đăng truyện BULLET Tư trị thông giám các quyển 107 107 108 BULLET Nguỵ thư quyển 95
Phù_Đăng