Chùa Đọi_Sơn_Chùa_Đọi Sơn là một ngôi chùa cổ tại Việt_Nam Chùa nằm trên đỉnh núi Đọi hiện_nay thuộc địa_phận xã Tiên_Sơn thị_xã Duy_Tiên tỉnh Hà_Nam cách Hà_Nội 50 km về phía nam cách thành_phố Phủ_Lý 10 km về phía đông bắc Khái_quát Nguyên tên_chữ của chùa là Sùng_Thiện_Diên_Linh Tự được xây_dựng từ đời vua Lý_Thánh_Tông nằm trên đỉnh núi Đọi với độ cao 79m so với mặt nước_biển Ban_đầu chùa chỉ được xây_dựng với quy_mô nhỏ Đến năm 1118 đời vua Lý_Nhân Tông chùa được xây_dựng bề_thế với tháp Sùng_Thiện_Diên_Linh đã được xây_dựng với ý_nghĩa cầu thiện Quần_thể di_tích Long_Đọi_Sơn có kiến_trúc khang_trang với khuôn_viên xây_dựng rộng tới 10 000m2 Tương_truyền dưới thời Lý chùa mang tên là Long_Đội_Sơn đến thời Hậu_Lê đổi tên là Đọi_Sơn_Cũng có rất nhiều cách lý_giải về cái tên Đọi_Sơn mà nhân_dân quanh vùng truyền nhau như do núi trông giống hình_dạng cái bát úp bát trong tiếng cổ có nghĩa là Đọi_Núi_Đọi nằm ở giữa xã cao chừng khoảng 400m chu_vi khoảng chừng 2500m Mặt_bằng chùa rất rộng lưng tựa vào núi Ðiệp với ba dòng sông uốn_khúc bao quanh Ngôi chùa hiện chùa còn giữ được nhiều di_vật quý như tượng Phật_Di_Lặc bằng đồng ở chính_điện 6 pho tượng Kim_Cương bằng đá cao 1 60m bia đá Diên_Linh dựng năm 1121 cao 2 88m rộng 1 40m và dày 0 29cm đặt trên đế đá chạm rồng hình chạm_khắc và hoa_văn trang_trí trên bia mang đậm phong_cách thời Lý 4 pho tượng_hình người có cánh cao 40cm bề ngang 30cm Quanh chân núi có 9 giếng nước tự_nhiên mà dân_gian gọi là chín mắt rồng Từ trên đỉnh núi phóng tầm_mắt ra bốn phía khung_cảnh khoáng_đạt nên_thơ có cánh đồng lúa bãi ngô ruộng khoai mượt_mà tươi xanh chân núi có dòng Châu_Giang quanh_co lượn khúc như dải lụa đào uốn quanh Chùa Đọi thời Lý xếp_hạng là Đại danh_lam kiêm hành_cung thời Pháp từng được liệt vào hạng các cổ_tích danh_thắng để bảo_vệ Nét đặc_biệt nhất của quần_thể di_tích chùa Đọi_Sơn phải kể đến là ngôi chùa và cây tháp Sùng_Thiện_Diên_Linh được vua Lý_Nhân Tông xây_dựng năm Hội Tường_Đại_Khánh thứ 9 1118 khởi_công vào tháng 5 đến mùa thu Thiên_Phù_Duệ_Vũ thứ 2 1121 thì được hoàn_thành Tháng 3 năm Nhâm_Dần 1122 nhà_vua mở hội khánh_thành chùa_tháp Toàn_bộ công_trình kiến_trúc quý_báu đó đã bị quân xâm_lược nhà Minh phá_huỷ May_mắn còn sót lại tấm bia Sùng_Thiện_Diên_Linh và 6 pho tượng Kim_Cương_tượng thần Kinaras_Ngôi chùa cũng đã từng_trải qua rất nhiều lần tu_bổ vào các triều Hậu_Lê_Mạc_Nguyễn Lần tu_bổ lớn nhất là vào thời Nguyễn_quy_mô chùa trên 100 gian lớn_nhỏ thiết_kế kiểu nội_công ngoại_quốc Ngôi chùa được xây_dựng trên đỉnh núi Ngay cổng chính trước toà tam_bảo là nhà bia để tấm bia Sùng_Thiện_Diên_Linh ấn tích Phật_giáo huy_hoàng thời Lý đã được công_nhận là Bảo_vật quốc_gia Bia do đích_thân vua Lý_Nhân Tông chỉ_đạo tạo_tác và sai Thượng_thư Bộ hình Nguyễn_Công_Bật soạn văn_bia viết chữ để khắc là Thượng_thư Bộ công Lý_Bảo_Cung_Bia được khắc chữ cả hai mặt Mặt trước khắc chữ Hán nội_dung ca_ngợi công_lao tài_trí của vua Lý_Nhân Tông và Thái_uý Lý_Thường_Kiệt trong việc xây_dựng kiến_thiết và đánh giặc giữ nước phản_ánh triết_lý duyên khởi của Phật_giáo tình_hình Phật_giáo thời Lý_Mặt sau bia ghi việc tu_sửa chùa vào thời vua thứ 5 nhà Mạc việc Thái_hậu Ỷ Lan cúng vào chùa 72 mẫu ruộng làm_ruộng đèn nhang và khắc bài thơ Đường luật của vua Lê_Thánh_Tông làm vào năm Quang_Thuận thứ 8 1467 nhân_dịp nhà_vua đi bái_yết sơn lăng lên thăm chùa Sau nhà bia là toà Tam_bảo rồi đến chùa chính gồm 6 gian Chùa hiện còn bảo_lưu nhiều di_vật quý mang đậm giá_trị văn_hoá truyền_thống như tượng Di_Lặc bằng đồng 6 pho tượng kim_cương_tượng đầu người mình chim Kinari nhiều mảng chạm trang_trí bằng đất_nung gạch_hoa văn thời Lý đặc_biệt là tấm bia Sùng_Thiện_Diên_Linh Hàng năm chùa tổ_chức lễ_hội vào các ngày 17 21 tháng 3 ÂM_LỊCH Đây là một trong những lễ_hội truyền_thống lớn nhất trong phạm_vi tỉnh Hà_Nam Văn_bia Sùng_Thiện_Diên_Linh Đây là tấm bia của tháp Sùng_Thiện_Diên_Linh thời Lý được tạo_tác năm 1121 Bia là hiện_vật độc_bản có kích_thước lớn nhất_thời Lý_Bia_Tháp_Sùng Thiện_Diên_Linh còn khá nguyên_vẹn về hình_dạng chạm_khắc Tuy_nhiên một_số đoạn chữ khắc bị mờ mất song vẫn xác_định được nội_dung ghi_chép Bốn đầu rồng ở bệ bia đã bị vỡ Hình_thức bia độc_đáo bởi toàn hai phần trang_trí BULLET Thứ nhất trán bia diềm bia sườn bia đều thống_nhất chạm hình rồng thời Lý theo bố_cục đối_xứng chầu lá đề uốn_lượn theo dáng hình lá đề lượn tròn trong hình_thoi ở dưới chân bia chạm hình sóng nước BULLET Thứ hai đế bia chạm hai đôi rồng cuộn xoắn vào nhau Bệ bia kiểu này thì chỉ có ở tháp Chương_Sơn thời Lý nhưng bia Chương_Sơn đã bị mất còn đế bia thì không rõ còn hay không Do_vậy hình_thức đế bia như thế_này chỉ thấy duy_nhất ở bia Sùng_Thiện_Diên_Linh Bia tháp Sùng_Thiện_Diên_Linh có nhiều giá_trị lớn cho việc nghiên_cứu lịch_sử văn_hoá thời Lý_Toàn bộ bia là một tác_phẩm nghệ_thuật điêu_khắc hoàn_hảo phản_ánh mỹ_thuật và kỹ_thuật thời Lý đạt đến đỉnh_cao rực_rỡ Bài minh trên bia phản_ánh văn_chương thời Lý với lối văn biền_ngẫu cầu_kỳ phức_tạp mang đặc_trưng của văn_chương thời Lý_Nội dung minh văn phản_ánh các đức_tính cao_cả tốt_đẹp của vua Lý_Nhân Tông phản_ánh tinh_thần sùng Phật của Đại_Việt thời Lý phản_ánh một nghi_lễ và lễ_hội đặc_sắc của thời Lý_Đây cũng là văn_bản gốc duy_nhất còn lại của thời Lý trong đó có nói đôi_chút về Kinh_đô Thăng_Long như Đoan_Môn_Cấm_Thành chùa Diên_Hựu chùa Một Cột_Minh văn_bia còn trực_tiếp miêu_tả tháp Sùng_Thiện_Diên_Linh thời Lý với nhiều chi_tiết đặc_sắc mà ngày_nay ta không còn thấy được Điều này giúp_ích rất nhiều cho việc nghiên_cứu tháp Lý_Phật_giáo Lý_Xem thêm BULLET Lễ_hội Tịch_điền Đọi_Sơn_Liên kết ngoài BULLET Chùa Long_Đọi_Sơn_Hà_Nam_Linh thiêng cổ_tự BULLET Long_Đọi_Sơn_Di sản văn_hoá tiêu_biểu thời Lý_BULLET_Thăm ngôi chùa cổ hơn 900 năm_tuổi BULLET Hà_Nam Chùa Long_Đọi với lễ_hội Tịch_điền BULLET Nô_nức lễ_hội chùa Long_Đọi_Sơn
Chùa Đọi_Sơn