Trương_Khiên_Trương_Khiên 164 114 TCN tự Tử_Văn người Thành Cố_Hán_Trung nhà lữ_hành nhà ngoại_giao nhà thám_hiểm kiệt_xuất đời Tây_Hán trong lịch_sử Trung_Quốc có đóng_góp to_lớn trong việc mở ra con đường Tơ_Lụa kết_nối giao_thông nhà Hán với các nước Tây_Vực_Đi sứ Tây_Vực lần 1 Năm Kiến_Nguyên đầu_tiên 140 TCN thời Hán_Vũ đế Trương_Khiên làm Lang Khi ấy có tù_binh Hung_Nô khai rằng Vương của nước Đại_Nguyệt_Chi bị Hung_Nô chém đầu dùng làm đồ đựng rượu Triều_đình tin lời ấy muốn sai sứ đến Đại_Nguyệt_Chi đề_nghị liên_kết chống Hung_Nô_Trương_Khiên đáp_ứng lời kêu_gọi nhận làm sứ_giả đi Tây_Vực_Năm_Kiến Nguyên thứ 2 139 TCN ông cùng hơn trăm tình_nguyện_viên được kẻ nô_bộc thuộc thị_tộc Đường Ấp dân_tộc Hung_Nô là Cam_Phụ còn gọi là Đường Ấp Phụ dẫn đường xuất_phát từ Lũng_Tây_Giữa đường Trương_Khiên bị Hung_Nô bắt được giải đến nơi ở của Thiền vu giam_lỏng hơn 10 năm đã lấy vợ sinh con nhưng vẫn không quên thân_phận và nhiệm_vụ của mình Trương_Khiên nhân lúc người Hung_Nô không đề_phòng mà trốn đi theo đường của nước Xa_Sư tiến vào nước Yên_Kỳ lại từ Yên_Kỳ vượt sông Tháp Lý_Mộc đi qua các nước Quy_Từ_Sơ_Lặc vượt qua Thông_Lĩnh đến được Đại_Uyển được người Đại_Uyển đưa đến Khang_Cư cuối_cùng đến được Đại_Nguyệt_Chi_Nhưng lúc này Đại_Nguyệt_Chi sau khi dời đến lưu_vực Amu_Darya chinh_phục được nước láng_giềng Đại_Hạ quyết_định an_cư_lạc_nghiệp không muốn báo_thù Hung_Nô lại cho rằng nhà Hán ở nơi xa_xôi không giúp_ích gì Trương_Khiên ở lại hơn 1 năm vào năm Nguyên Sóc đầu_tiên 128 TCN đành xin trở về Nhằm tránh gặp phải người Hung_Nô_Trương_Khiên đổi sang đường phía nam vượt qua Thông_Lĩnh men theo phía bắc chân núi Côn_Lôn mà đi qua các nơi Toa_Xa_Vu_Điền Thiện_Thiện tiến vào khu_vực của người Khương_Nhưng lúc này người Khương đang quy phụ người Hung_Nô nên ông lại bị người Hung_Nô bắt được giam_giữ hơn 1 năm Năm Nguyên Sóc thứ 3 126 TCN Hung_Nô có nội_loạn Trương_Khiên thừa_cơ đưa vợ_con và trợ_thủ Cam_Phụ trốn về nhà Hán_Dựa vào báo_cáo hết_sức chi_tiết của ông Hán_Vũ đế nắm được tình_hình Tây_Vực rất hài_lòng phong Trương_Khiên làm Thái trung_đại phu Cam_Phụ làm Phụng sứ_quân Khai_phá tây_nam Trong thời_gian ở Đại_Nguyệt_Chi_Trương Khiên từng vượt qua bờ nam sông Quy đến thành Lam_Thị trông thấy sản_vật của đất Thục_Tứ_Xuyên tìm_hiểu thì được biết là do thương_nhân của nước Quyên_Độc ở phía nam Đại_Hạ mang đến Từ đây ông cho rằng nước Quyên_Độc không hề cách xa nhà Hán đến được Quyên_Độc thì có_thể đến được Đại_Uyển_Khang_Cư Nguyệt_Chi và An_Tức Sau khi trở về Trương_Khiên kiến_nghị sai sứ từ đất Thục đi qua Dạ_Lang về phía tây_nam tìm đường đến Quyên_Độc_Hán_Vũ đế muốn mở_rộng tầm ảnh_hưởng chính_trị của mình nhằm cô_lập Hung_Nô nên lập_tức đồng_ý phái ông đến quận Kiền_Vi chủ_trì việc này Năm Nguyên Thú đầu_tiên 122 TCN Trương_Khiên phái 4 đội lữ_hành từ các địa_điểm nay là Thành_Đô và Nghi_Tân xuất_phát đích đến là Quyên_Độc_Cả bốn đội đi được 1000 2000 dặm đều vì gặp trở_ngại mà quay về Tuy ý_tưởng này không thành_công nhưng Trương_Khiên đã tiến một bước dài trong việc tìm_hiểu vùng_đất tây_nam đồng_thời phô_trương sự lớn_mạnh của nhà Hán với các nước Điền_Dạ_Lang hơn hẳn những người đi trước là Đường Mông_Tư_Mã_Tương Như tạo điều_kiện thuận_lợi cho nhà Hán thiết_lập châu quận những năm sau đó Chinh thảo Hung_Nô_Tháng 2 và tháng 4 năm Nguyên Sóc thứ 6 123 TCN Đại_tướng quân Vệ_Thanh 2 lần tiến đánh Hung_Nô_Trương_Khiên làm Hiệu_uý tòng_quân chinh_chiến ở Mạc_Bắc_Ông phát_huy những hiểu_biết về đặc_điểm của quân_đội Hung_Nô và địa_hình sa_mạc góp_phần to_lớn vào thắng_lợi nhờ công được phong Bác Vọng hầu Năm Nguyên Thú thứ 2 121 TCN Trương_Khiên theo Lý_Quảng ra Hữu_Bắc_Bình tiến đánh Hung_Nô_Lý_Quảng soái 4000 kỵ_binh đi trước ông soái 1 vạn kỵ_binh theo sau Quảng liều_lĩnh tiến_quân rơi vào vòng_vây của Hung_Nô khi ông đến thì quân Hung_Nô bèn giải_vây mà đi Trận này tuy Quảng tác_chiến dũng_mãnh nhưng bộ_đội của ông ta tổn_thương gần sạch luận_tội Trương_Khiên đáng phải chết nhưng dùng hầu_tước để chuộc cuối_cùng bị biếm làm thứ_dân Đi sứ Tây vực lần 2 Năm Nguyên Thú thứ 4 119 TCN Trương_Khiên được mệnh làm Trung lang tướng đi sứ Ô Tôn hòng thuyết_phục nước này quay về phía đông ở khu_vực Hà_Tây cùng nhà Hán hợp kích Hung_Nô_Ông đưa theo 300 tuỳ_tùng hàng vạn bò cừu hơn vạn các thứ vật_phẩm quý_giá bằng tơ_lụa ngọc đồng Lần này không bị Hung_Nô ngăn_trở đoàn sứ_giả đến Ô Tôn một_cách thuận_lợi Tuy được Ô Tôn vương Côn_Mạc chào_đón và tiếp_nhận lễ_vật nhưng người Ô Tôn lấy cớ Hán xa Hung gần lại không rõ nhà Hán mạnh yếu_thế_nào nên từ_chối quay về phía đông khiến cho mục_đích đi sứ không thành Sau đó Trương_Khiên phái các phó sứ cầm cờ tiết đi đến các nước láng_giềng của Ô Tôn là Đại_Uyển_Khang_Cư Đại_Nguyệt_Chi_Đại Hạ_An_Tức_Quyên Độc_Vu_Điền tiến_hành hoạt_động ngoại_giao Năm Nguyên Đỉnh thứ 2 115 TCN Trương_Khiên quay về mang theo vài mươi sứ_giả Ô Tôn đi theo tìm đường đến nhà Hán và vài mươi thớt ngựa tốt của Ô Tôn_Ông được phong làm đại hành vị liệt vào cửu khanh Năm sau 114 TCN Trương_Khiên qua_đời Hán_Vũ đế vì muốn kỷ_niệm ông những sứ_giả đi sứ Tây_Vực về sau đều được gọi là Bác Vọng hầu Đánh_giá Trương_Khiên 2 lần đi sứ Tây_Vực vượt muôn_trùng hiểm_nguy ở lần đầu_tiên hơn trăm người đi chỉ còn 2 người trở về Dựa vào con đường mà ông tìm ra chính là con đương Tơ_Lụa nổi_tiếng các thương_nhân Đông_Tây đi_lại buôn_bán nên người Trung_Quốc mới biết đến ngựa Hãn_Huyết bồ_đào mục túc thạch_lựu hồ đào hồ ma Công_lao của ông được Sử_ký ca_ngợi là tạc không nghĩa_là mở_mang đường_lối cho thông_suốt Việc_làm của Trương_Khiên đã mở ra một kỷ_nguyên mới trong lịch_sử giao_lưu với các dân_tộc khác của người Trung_Quốc xé toang truyền_thống xã_hội phong_bế tự bảo Ông gặp nguy khó không đánh mất khí_tiết không rời bỏ nhiệm_vụ được Lương_Khải_Siêu ca_ngợi kiên_nhẫn lỗi_lạc kì nam_tử thế_giới sử khai_mạc đệ nhất nhân Tham_khảo BULLET Sử_ký BULLET Hán thư Liên_kết ngoài BULLET Hulsewé_A_F_P and Loewe_M_A_N 1979 China in Central_Asia_The_Early Stage 125 BC AD 23 an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former_Han_Dynasty_Leiden E J Brill_BULLET_Watson 1993 Records of the Grand_Historian by Sima_Qian_Han_Dynasty II Revised_Edition_Translated by Burton_Watson_Columbia_University Press_ISBN 0 231 08167 7 BULLET Yap_Joseph_P_Wars With the Xiongnu_A_Translation from Zizhi tongjian Chapters 4 5 AuthorHouse 2009 ISBN 978 1 4490 0604 4
Trương_Khiên