Thôi_Dận_Thôi_Dận 854 1 tháng 2 năm 904 tên_tự Thuỳ_Hưu_垂休 là một quan_lại triều Đường giữ chức Đồng bình chương sự trong triều_đại của Đường Chiêu_Tông_Ông cố_gắng tiêu_diệt các hoạn_quan trong triều và theo quan_điểm truyền_thống thì ông là người đã góp_phần khiến Đại_Đường diệt_vong Thân_thế Thôi_Dận sinh năm 854 dưới triều_đại của Đường Tuyên_Tông_Ông xuất_thân từ thị_tộc Thôi ở Thanh_Hà xưng là hậu_duệ của vương tộc nước Tề thời cổ và có các tổ_tiên làm quan dưới các triều_đại Tần_Hán_Tào_Nguỵ Tấn_Hậu_Triệu_Nam Yên_Lưu_Tống_Bắc Nguỵ_Bắc_Tề và Đường Cha của Thôi_Dận là Thôi_Thận_Do_崔慎由 từng giữ chức Đồng bình chương sự dưới triều_đại của Đường Tuyên_Tông_Thôi_Dận có ít_nhất một huynh là Thôi_Xương_Hà_崔昌遐 Theo liệt_truyện về hoạn_quan Cừu_Sĩ_Lương trong Tân_Đường thư Thôi_Dận phát_triển lòng căm_hận các hoạn_quan từ đầu đời khi Thôi_Thận_Do kể lại với ông về một sự_kiện diễn ra vào đầu triều_đại của Đường Văn_Tông khi Cừu_Sĩ_Lương cố_gắng lật_đổ Hoàng_đế Sự_nghiệp ban_đầu Sau khi thi đỗ Tiến_sĩ ông phụng_sự cho Hà_Trung tiết_độ_sứ Vương_Trọng_Vinh_Vương_Trọng_Vinh giữ chức Hà_Trung tiết_độ_sứ từ năm 881 đến khi qua_đời vào năm 887 Sau đó ông nhập triều lần_lượt đảm_nhiệm các chức_vụ Khảo công_viên ngoại lang rồi Lại bộ viên_ngoại lang Sau đó ông lần_lượt được thăng làm Lang trung Cấp sự trung và Trung thư xá nhân Trong những năm Đại_Thuận 890 891 thời Đường Chiêu_Tông_Thôi_Dận lần_lượt giữ chức Binh bộ thị_lang Lễ bộ thị_lang Theo ghi_chép thì việc ông liên_tục được thăng chức là do có một quan_hệ thân_cận với tể_tướng Thôi_Chiêu_Vĩ không phải là một người họ_hàng gần song xem ông là đồng_tộc Làm tể_tướng lần thứ nhất Nhờ có mối quan_hệ với Thôi_Chiêu_Vĩ_Thôi Dận trở_thành tể_tướng vào năm 893 với tên chức_vụ chính_thức là Đồng bình chương sự ngoài_ra còn nhậm_chức Hộ bộ thị_lang Là một tể_tướng ông được mô_tả là trong lòng thì xảo hiểm xong bề_ngoài thì tỏ ra khoan_dung thúc của ông là tướng Thôi_An_Tiềm nhận_xét Phụ_huynh của ta khắc_khổ để lập ra môn hộ song cuối_cùng Truy lang tức Thôi_Dận lại huỷ_hoại Năm 895 khi Vương_Trọng_Vinh qua_đời ở Hà_Đông đương_thời đổi tên thành Hộ_Quốc xảy ra tranh_chấp quyền kế_vị giữa con_nuôi cháu trai ruột Vương_Kha và con trai ruột là Vương_Củng của ông ta Đường Chiêu_Tông sau đó dàn xấp bằng việc bổ_nhiệm Thôi_Dận đi nhậm_chức Hộ_Quốc tiết_độ_sứ song vẫn được giữ chức Đồng bình chương sự như một chức_vụ danh_dự Vương_Đoàn thay_thế cương_vị tể_tướng của ông Làm tể_tướng lần thứ hai Tuy_nhiên điều này không giúp chấm_dứt tranh_chấp và theo lời xúi_giục của Thôi_Chiêu_Vĩ ba tiết_độ_sứ ủng_hộ Vương_Củng_Lý_Mậu Trinh_Vương_Hành_Du và Hàn_Kiến cùng tiến_quân về Trường An giết chết Lý_Hề và Vi_Chiêu_Độ buộc Đường Chiêu_Tông phải chấp_thuận yêu_cầu của họ đáp lại nhạc_phụ của Vương_Kha là Lý_Khắc_Dụng suất quân tiến đánh Đường Chiêu_Tông lo_sợ bị Mậu_Trinh hay Hành_Du bắt nên chạy trốn đến Tần_Lĩnh_Thôi_Dận cùng tể_tướng Từ Ngạn_Nhược và Vương_Đoàn tháp_tùng Hoàng_đế Sau khi Lý_Khắc_Dụng đánh_bại Vương_Hành_Du_Đường Chiêu_Tông trở về Trường An_Thôi_Dận lại trở_thành Đồng bình chương sự ngoài_ra còn giữ chức Trung thư thị_lang tuy_nhiên đồng_minh Thôi_Chiêu_Vĩ của ông bị đày_ải rồi bị hành_quyết Năm 896 Lý_Mậu_Trinh lại tiến_công Trường An_Đường_Chiêu_Tông và các quan_lại triều_đình chạy đến Hoa châu nương_nhờ Hàn_Kiến_Tuy nhiên tại Hoa châu Hàn_Kiến khống_chế triều_đình Do Hàn_Kiến đề_xuất Hoàng_đế quyết_định cho Thôi_Dận đi giữ chức Vũ_An tiết_độ_sứ vẫn được giữ chức Đồng bình chương sự như một chức_vụ danh_dự thay_thế_chức tể_tướng của Thôi_Dận là Lục_Ỷ_Làm tể_tướng lần thứ ba Tuy_nhiên Thôi_Dận lại bí_mật cầu_viện Tuyên_Vũ tiết_độ_sứ Chu_Toàn Trung đề_xuất với quân_phiệt này rằng ông ta có_thể giành được vị_thế khi sửa_sang cung_điện ở đông đô Lạc_Dương và thỉnh_cầu Đường Chiêu_Tông dời đô về Lạc_Dương Chu làm theo ý của Thôi_Dận ngoài_ra cũng huy_động binh_sĩ Biểu do Chu_Toàn Trung dâng lên Đường Chiêu_Tông cũng nói rằng Thôi_Dận là một bầy_tôi trung_thành với Hoàng_đế vì_thế không nên bị cử đến phương trấn Hàn_Kiến lo_sợ sẽ bị Chu_Toàn Trung tiến đánh nên rút lại đề_xuất Đường Chiêu_Tông sau đó giữ Thôi_Dận ở lại trong triều và lại cho ông làm Đồng bình chương sự cùng Thôi_Viễn_Thôi_Dận không hài_lòng vì Lục_Ỷ từng thay_thế mình sau đó liền vu_cáo Lụ_Ỷ là một đồng_minh của Lý_Mậu_Trinh kết_quả là Lục_Ỷ bị phái đi làm Hạp châu thứ_sử đồng_nghĩa với bị đi lưu_đày Thôi_Dận tiếp_tục giữ chức tể_tướng cho đến năm 899 tức khi Đường Chiêu_Tông trở về Trường An Sau đó Thôi_Dận chuyển sang đảm_nhiệm_chức Trung thư thị_lang và Lại bộ thượng_thư Lục_Ỷ nay nhập triều và được thay_thế_chức tể_tướng của ông Trong nhiệm_kỳ làm tể_tướng 896 899 Thôi_Dận bí_mật lập_mưu cùng Hoàng_đế đồ sát các hoạn_quan Vương_Đoàn lo_sợ trước hậu_quả của hành_động này nên đã kêu_gọi tiết_chế Khi Thôi_Dận bị bãi_chức tể_tướng vào năm 899 ông cáo_buộc Vương_Đoàn đứng đằng sau hành_động bãi_chức này và từ đó kết thù_oán với Vương_Đoàn ông cũng cáo_buộc Vương_Đoàn liên_kết với các xu mật sứ Chu_Đạo_Bật_朱道弼 và Cảnh_Vụ_Tu_景務脩 Làm tể_tướng lần thứ tư Phục_chức Năm 900 Thôi_Dận được cử đi nhậm_chức Thanh_Hải tiết_độ_sứ mang chức_vụ danh_dự Đồng bình chương sự Thôi_Dận cho rằng Vương_Đoàn muốn cố_gắng loại_bỏ mình nên đã viết thư cho Chu_Toàn Trung xin giúp_đỡ Đáp lại Chu_Toàn Trung nhiều lần dâng biểu buộc_tội Vương_Đoàn cấu_kết với Chu_Đạo_Bật và Cảnh_Vụ_Tu thúc_giục Hoàng_đế giữ Thôi_Dận ở lại triều làm tể_tướng Do_vậy Thôi_Dận được triệu về Trường An khi đang trên đường đến Thanh_Hải_Khi về đến Trường An ông lại trở_thành tể_tướng đồng_thời cũng giữ chức Tư không Môn_hạ thị_lang Thoạt_đầu Vương_Đoàn bị giáng chức còn Chu_Đạo_Bật và Cảnh_Vụ_Tu bị đưa đi làm giám quân ở phương trấn sau đó cả ba đều nhận được lệnh phải tự_sát Sau sự_việc này quyền_lực thực_tế trong triều_đình của Thôi_Dận càng tăng thêm và các hoạn_quan trở_nên căm_ghét ông Theo ghi_chép do ông ghen_tị với quan tước của Từ Ngạn_Nhược_Từ_Ngạn Nhược đã phải xin đi nhậm_chức ở Thanh_Hải quân Xung_đột với hoạn_quan Các chỉ_huy của Thần_Sách quân là Tả quân trung_uý Lưu_Quý_Thuật và Hữu cung trung_uý Vương_Trọng_Tiên_王仲先 cùng các xu mật sứ mới là Vương_Ngạn_Phạm_王彥範 và Tiết_Tề_Ách_薛齊偓 lo_sợ trước các hành_động tiếp_theo của Thôi_Dận và Đường Chiêu_Tông và họ bắt_đầu kế_hoạch phế_truất Chiêu_Tông và đưa thái_tử Lý_Dụ lên_ngôi Vào mùa đông năm 900 các hoạn_quan hành_động họ huy_động binh_sĩ của Thần_Sách quân và buộc các quan_lại triều_đình bao_gồm Thôi_Dận phải ký vào một kiến_nghị thỉnh_cầu Đường Chiêu_Tông truyền ngôi cho Thái_tử Đường Chiêu_Tông buộc phải chấp_thuận Lưu_Quý_Thuật sát_hại một_số quan_lại hoạn_quan thị_nữ và một_số người khác được Đường Chiêu_Tông cảm_mến song lại do_dự trong việc giết chết Thôi_Dận vì sợ rằng Chu_Toàn Trung sẽ có phản_ứng quyết_liệt Thay vào đó các hoạn_quan chỉ bãi_chức Diêm thiết chuyển_vận sứ của ông Trong khi đó Thôi_Dận viết thư cho Chu_Toàn Trung để thúc_giục quân_phiệt này huy_động binh_sĩ phục vị cho Đường Chiêu_Tông_Do đó Chu_Toàn Trung đã giam_giữ các sứ_giả của Lưu_Quý_Thuật phái thuộc_hạ là Lý_Chấn đến Trường An để trực_tiếp trao_đổi với Thôi_Dận về các hành_động tiếp_theo Thôi_Dận cũng khiển phán quan Thạch_Tiển_石戩 đi thuyết_phục Tả_Thần_Sách chỉ_huy sứ Tôn_Đức_Chiêu_孫德昭 lên kế_hoạch tiến_hành phản binh_biến Sau đó Tôn_Đức_Chiêu thuyết_phục các đồng_sự là Đổng_Ngạn_Bật_董彥弼 và Chu_Thừa_Hối_周承誨 cùng tham_gia phản binh_biến Đến mùa xuân năm 901 họ giết chết Lưu_Quý_Thuật_Vương Ngạn_Phạm_Vương_Trọng Tiên_Tiết_Tề_Ách tự_sát Sau khi được phục vị Đường Chiêu_Tông càng tin_tưởng Thôi_Dận hơn Sau khi Đường Chiêu_Tông phục vị Thôi_Dận thúc_giục Hoàng_đế tước quyền kiểm_soát Thần_Sách quân của các hoạn_quan và giao quyền này lại cho Thôi_Dận và Lục_Ỷ biện_luận rằng thay_đổi này không_chỉ giúp chấm_dứt quyền_lực của các hoạn_quan mà_còn giúp đối_phó với các quân_phiệt Tuy_nhiên hành_động này bị cả Lý_Mậu_Trinh khi đó đang ở Trường An và ba sĩ_quan của Thần_Sách quân từng giúp Hoàng_đế phuc vị phản_đối Đường Chiêu_Tông do_đó trao quyền chỉ_huy Thần_Sách quân cho các hoạn_quan Hàn_Toàn_Hối và Trương_Ngạn_Hoằng_張彥弘 Thôi_Dận lo_sợ trước cảnh Thần_Sách quân lại về tay các hoạn_quan vì_thế bí_mật yêu_cầu Lý_Mậu_Trinh để lại 3 000 lính Phượng_Tường tại kinh_sư cho dưỡng_tử là Lý_Kế_Quân_李繼筠 chỉ_huy mục_đích là để làm đối_trọng bất_chấp ý của học_sĩ Hàn_Ác_韓偓 rằng điều này chỉ làm phức_tạp tình_hình Cũng trong khoảng thời_gian này theo tiến_cử Thôi_Dận thuộc_hạ cũ của ông là Vương_Bạc cũng được bổ_nhiệm làm tể_tướng cùng với Bùi_Xu Sau đó Thôi_Dận cũng cố_gắng giảm bớt số tiền cấp cho Thần_Sách quân bằng cách chấm_dứt độc_quyền mua_bán men của quân_đội Lý_Mậu_Trinh lo_ngại rằng binh_lính Phượng_Tường sẽ bị ảnh_hưởng nên quyết_định phản_đối và đích_thân đến Trường An để trình_bày với Hoàng_đế Khi Lý_Mậu_Trinh ở tại Trường An_Hàn_Toàn_Hối nhân cơ_hội này đã thiết_lập mối liên_kết với Lý_Mậu_Trinh_Thôi Dận biết về sự_việc sau đó ông tăng_cường mối quan_hệ của mình với Chu_Toàn Trung đối_lập với Lý_Mậu_Trinh_Vào mùa hè năm 901 Thôi_Dận và Đường Chiêu_Tông lại thảo_luận về việc đồ sát các hoạn_quan họ liên_lạc bí_mật với nhau song các hoạn_quan lại để một_vài thị_nữ biết đọc chữ trong cung làm gian_tế vì_thế các hoan quan cũng biết được các kế_hoạch của hai người Khi Thôi_Dận biết chuyện ông lo_sợ rằng các hoạn_quan sẽ ra_tay với mình trước do_đó ông đã viết thư cho Chu_Toàn Trung để xin quân_phiệt này huy_động binh_lính tiến về Trường An chống lại các hoạn_quan Vào mùa đông năm 901 các hoạn_quan quan đứng đầu là Hàn_Toàn_Hối buộc Đường Chiêu_Tông phải chạy đến Phượng_Tường_Thôi_Dận và Lý_Kế_Chiêu tức Tôn_Đức_Chiêu vẫn ở lại Trường An và đợi Chu_Toàn Trung tiến đến sau đó cùng hợp binh Chu_Toàn Trung cho di_tản Thôi_Dận cùng các quan_lại triều_đình khác cũng như các cư_dân còn lại ở Trường An đến Hoa châu nay thuộc về Chu_Toàn Trung Sau đó Chu_Toàn Trung bao_vây quân thành của Phượng_Tường trong khi tiến_công và đoạt lấy các lãnh_địa của Lý_Mậu_Trinh ở Quan_Trung_Trong khi bị bao_vây các hoạn_quan buộc Đường Chiêu_Tông phải hạ chỉ bãi_chức tể_tướng của Thôi_Dận và Bùi_Xu song không có hiệu_quả trên thực_tế Do Bình_Lô tiết_độ_sứ Vương_Sư_Phạm_王師範 về phe các hoạn_quan thuộc_cấp của ông ta là Trương_Cư_Hậu_張居厚 tiến_công Hoa châu giết chết tri_châu sự Lâu_Kính_Tư_婁敬思 song Thôi_Dận sau đó đã đem quân tiến_công và đánh_bại Trương_Cư_Hậu_Trương Cư_Hậu chạy trốn song bị bắt Lý_Mậu_Trinh sau đó đã giết chết các hoạn_quan bày_tỏ ý_định đầu_hàng yêu_cầu Đường Chiêu_Tông triệu Thôi_Dận đến Phượng_Tường và phục_hồi toàn_bộ các quan tước của Thôi_Dận_Lý_Mậu Trinh cũng đích_thân viết thư cho Thôi_Dận với lời_lẽ khiêm_tốn Thoạt_đầu Thôi_Dận lo_sợ đây là cái bẫy của Lý_Mậu_Trinh nên từ_chối song do Chu_Toàn Trung yêu_cầu ông làm trung_gian hoà_giải và thuyết_phục ông đến Phượng_Tường Sau đó Lý_Mậu_Trinh đưa Hoàng_đế đến cho Chu_Toàn Trung_Chu_Toàn_Trung và Thôi_Dận hộ_tống Hoàng_đế quay trở về Trường An_Theo đề_xuất của Thôi_Dận và Chu_Toàn Trung_Đường_Chiêu_Tông ban chiếu_chỉ đồ sát các hoạn_quan kết_thúc một thời_kỳ lâu_dài mà các hoạn_quan trong triều có quyền_lực to_lớn Thôi_Dận kiêm Lục_quân thập nhị vệ sự Cũng theo đề_xuất của Thôi_Dận các tể_tướng Tô_Kiểm và Lô_Quang_Khải bị buộc phải tự_sát do là đồng_minh với Lý_Mậu_Trinh còn Vương_Bạc bị bãi_chức tể_tướng Mâu_thuẫn với Chu_Toàn Trung Sau đó Chu_Toàn Trung rời khỏi Trường An song để một đội quân Tuyên_Vũ ở lại cho cháu là Chu_Hữu_Luân_朱友倫 thống_lĩnh Mặc_dù Thôi_Dận và Chu_Toàn Trung là đồng_minh lâu năm song Thôi_Dận bắt_đầu trở_nên lo_ngại rằng Chu_Toàn Trung muốn khống_chế triều_đình rồi soán vị Do_đó Thôi_Dận đề_nghị Đường Chiêu_Tông cho mình tái_lập cấm_binh Vào mùa đông năm 903 Chu_Hữu_Luân qua_đời trong một tai_nạn song Chu_Toàn Trung thì tin rằng Thôi_Dận đứng đằng sau việc này Chu_Toàn Trung phái Chu_Hữu_Lượng_朱友諒 đi thay_thế Chu_Hữu_Luân và còn khiển các binh_sĩ Tuyên_Vũ thâm_nhập vào cấm_quân do Thôi_Dận tái_thiết Vào mùa xuân năm 904 Chu_Toàn Trung dâng biểu cho Đường Chiêu_Tông buộc_tội Thôi_Dận và Kinh_Triệu doãn Trịnh_Nguyên_Quy_鄭元規 và Uy viễn quân sứ Trần_Ban_陳班 mưu phản Đường Chiêu_Tông do_đó đã hạ chỉ giáng Thôi_Dận làm Thái_tử thiếu phó nhậm_chức ở Lạc_Dương Không lâu sau các binh_sĩ của Chu_Toàn Trung bao_vây phủ của Thôi_Dận và giết chết ông cùng với Trịnh_Nguyên_Quy và Trần_Ban
Thôi_Dận