Hề_Cân_Đạt_Hề Cân 369 448 hay Hề_Cân người quận Đại_tướng lãnh nhà Bắc_Nguỵ trong lịch_sử Trung_Quốc Đạt_Hề là một trong 10 họ của bộ_tộc Thác_Bạt dân_tộc Tiên_Ti_Trong những năm Thái_Hoà 477 499 Bắc_Nguỵ_Hiếu_Văn đế tiến_hành Hán hoá đổi gọi họ Đạt_Hề ra họ Hề sử cũ quen gọi ông là Hề_Cân_Thời_Đạo Vũ đế Hề_Cân tính khôn_khéo và sáng_suốt lại có hiểu_biết và độ_lượng Đầu những năm Đăng_Quốc 386 395 ông cùng bọn Trưởng Tôn_Phì cùng thống_lãnh Cấm_binh Về sau Nguỵ vương Thác_Bạt_Khuê lấy Cân làm thị_lang giữ ở bên cạnh Theo quân phá Mộ_Dung_Bảo ở Tham_Hợp_Pha_Đầu những năm Hoàng_Thuỷ 396 397 theo quân đánh Trung_Nguyên được dùng làm Chinh đông trưởng sử bái làm Việt kỵ hiệu_uý nắm Túc_vệ cấm lữ Xa_giá về kinh_sư dân các quận Bác Lăng_Bột_Hải_Chương Vũ nổi_dậy giết_hại quan_viên Bắc_Nguỵ_Cân cùng bọn Lược_Dương công Nguyên Tuân soái các cánh quân Sơn_Đông đi dẹp Theo quân đi đánh các bộ_lạc thuộc tộc Cao_Xa đại_phá bọn họ Tiếp đó phá được các bộ_lạc Khố_Địch_Hựu_Liên dời bọn họ đi Tái_Nam_Tiếp đó tiến đánh_bộ lạc Hầu_Mạc_Trần bắt được hơn 10 vạn gia_súc các loài đến Đại_Nga_Cốc đặt đồn_thú rồi về Được thăng làm Đô thuỷ sứ_giả_chức quan coi việc trị_thuỷ ra làm Tấn binh tướng_quân U Châu thứ_sử được ban tước Sơn_Dương hầu Thời_Minh_Nguyên đế Minh_Nguyên đế lên_ngôi lấy Cân làm Trịnh binh tướng_quân tuần_hành châu quận thăm_hỏi nhân_dân Dân Chương_Vũ là Lưu_Nha tụ đảng làm_loạn ông đánh dẹp được Có chiếu khen Cân đời_đời trung hiếu tặng cha là Đan tước Trường ninh tử Đế đi Vân_Trung để ông giữ kinh_sư Xương_Lê vương Mộ_Dung_Bá_Nhân cùng bọn Lý_Trầm 300 người mưu phản Cân nghe được triệu Bá_Nhân đến Đông vũ của điện Thiên_Văn tra_hỏi bằng được bắt hết đồng_đảng mà giết đi Có chiếu cho ông cùng bọn Nam_Bình công Trưởng Tôn_Tung đều ngồi ở triều_đường xét_xử tù_đồ Đế duyệt quân ở Đông_Giao lấy Cân coi việc Tả thừa_tướng duyệt quân ở núi Thạch_Hội_Xa giá đi về phía tây có chiếu lấy ông làm_tiền khu dẹp bộ_lạc Việt_Lặc ở núi Lộc_Na đại_phá bọn họ bắt được 5 vạn thớt ngựa 20 vạn bò cừu dời hơn 2 vạn nhà mà về Lại có chiếu cho ông cùng bọn Trưởng Tôn_Tung 8 người ngồi ở bên phải cửa Chỉ_Xa dừng xe xử_lý chánh sự Người Nhuyễn_Nhuyễn xâm_phạm lệnh cho bọn Cân đuổi đánh Được bái làm Thiên bộ đại_nhân tiến tước làm công mệnh cho ông ra vào triều được ngồi xe có người theo hầu Thác_Bạt_Đảo làm Thế_tử lâm triều nghe chính lấy ông làm Tả phụ Lưu_Tống_Thiếu đế Lưu_Nghĩa_Phù bị lật_đổ triều_đình muốn nhân đó giành lấy vùng Hà_Nam lấy ông làm Giả tiết Đô_đốc tiền_phong chư quân_sự Tư không công Tấn binh đại_tướng quân Hành_Dương_Châu thứ_sử soái bọn Ngô binh tướng_quân Công_Tôn_Biểu nam chinh Cân theo kế của Biểu đánh Hoạt_Đài không hạ được xin thêm quân Đế giận gởi thư trách_mắng Ông bèn tự đưa quân xuống phía nam nhắm đến Trung_Sơn_Đông_Quận thái_thú Vương_Cảnh_Độ nhà Lưu_Tống bỏ thành chạy trốn bọn Tư_Mã Sở Chi sai sứ xin hàng Cân từ Hoạt_Đài đi gấp Lạc_Dương Hổ_Lao thủ_tướng Mao_Đức_Tổ nhà Lưu_Tống sai bọn tư_mã Địch_Quảng tướng_quân Diêu_Dũng_Thác_Đậu Bá đưa 5000 quân giữ thổ lâu chống lại Cân tiến đánh_phá được bọn Quảng một ngựa chạy thoát quân Tống bị giết sạch Ông ruổi quân đến Hổ_Lao dừng lại ở bờ đông sông Tỷ không mang theo xe_cộ quân_nhu tự soái khinh_binh tiến xuống Hà_Nam Toánh_Xuyên Trần_Quận về phía nam trăm_họ không nơi nào không quy phụ Trần_Lưu thái_thú Nghiêm_Lăng dâng quận đầu_hàng Ông tiếp_tục bình_định các quận thuộc Duyện_Dự rồi quay lại vây Hổ_Lao_Đức_Tổ cố_thủ chưa hạ được ngay Khi thành vỡ Cân đặt quan_viên để phủ_dụ Từ khi Bắc_Nguỵ mở nước_đại tướng cầm_quân chỉ có Trưởng Tôn_Tung từng chống lại Lưu_Dụ nay ông đánh Hà_Nam riêng cấp Lậu khắc đồng_hồ nước cùng 12 cây Nha kỳ cờ ngà_voi Minh_Nguyên đế băng ông bèn ban sư trở về kinh Thời_Thái_Vũ đế Thái_Vũ đế lên_ngôi Cân được tiến tước Nghi_Thành vương vẫn làm Tư không Bắc_Nguỵ_Thái_Vũ đế đánh nước Hạ sai ông soái bọn Nghĩa_binh tướng_quân Phong_Lễ đốc 45000 tập_kích Bồ_Phản Thủ_tướng Hách_Liên_Ất_Thăng nghe tin sai sứ báo với Hạ vương Hách_Liên_Xương_Sứ giả đến Thống_Vạn thấy đại_quân Nguỵ đã vây thành về nói với Ất_Thăng_Xương đã thua rồi Ất_Thăng sợ bỏ Bồ_Phản chạy về phía tây Cân đuổi theo đánh_bại hắn ta Ất_Thăng bèn đi Trường An_Ông vào Bồ_Phản thu hết tài_sản của hắn ta phủ_dụ trăm_họ an_tâm làm_ăn Em Xương là Trợ_Hưng trước giữ Trường An_Ất_Thăng đến lại cùng Trợ_Hưng bỏ thành chạy đi An_Định ở phía tây Cân chiếm được Trường An_Vì thế các dân_tộc Đê_Khương ở vùng Tần_Ung đều xin quy phụ Ông cùng Hách_Liên_Định giằng_co Định nghe tin Xương thua bèn chạy đi Thượng_Khuê_Cân đuổi theo đến đất Ung không kịp mà về Có chiếu ban sư_ông nhất_định không đồng_ý mấy lần dâng biểu xin đánh Đế cho cấp vạn người sai tướng_quân Lưu_Bạt đưa đến 3000 thớt ngựa Ông tiến đánh An_Định_Xương lui về Bình_Lương_Cân đóng đồn ở An_Định lấy cớ lương cạn ngựa chết đặt luỹ cố_thủ Giám quân thị ngự_sử An_Hiệt tiến đánh_bắt được Xương_Người_Hạ lập Định làm chủ giữ Bình_Lương_Cân cho rằng mình là nguyên_soái mà không bắt được Xương rất hổ_thẹn Bèn bỏ lại quân_nhu mang theo 3 ngày lương đuổi đánh Định ở Bình_Lương_Nga_Thanh muốn theo đường_thuỷ mà đi ông không nghe từ Bắc đạo đón đường chạy của quân Hạ_Quân_Hạ chưa đến gặp lúc một viên tiểu tướng có tội trốn đi thông_báo nội_tình của quân Nguỵ_Định biết quân của Cân thiếu lương bèn đón đánh trước_sau Quân Nguỵ tan_vỡ ông cùng Nga Thanh_Lưu_Bạt bị bắt tướng_sĩ chết đến 6 7 ngàn người Về sau Đế hạ được Bình_Lương bọn Cân mới thoát ra Bị miễn chức phải làm_việc bếp núp sai vác rượu thịt theo xa_giá về kinh_sư mà chịu nhục Ít_lâu sau được bái làm An đông tướng_quân giáng tước làm công Xa_giá sắp đi dẹp Phùng_Văn_Thông có chiếu cho Cân gọi dân U Châu cùng tộc Đinh_Linh ở Mật_Vân được vạn người vận_chuyển công_cụ ra Nam đạo Đầu những năm Thái_Duyên 435 440 làm Vệ_uý đổi làm Hoằng_Nông vương_gia hiệu Chinh nam đại_tướng quân Sau làm Vạn kỵ đại_tướng quân Vua_Nguỵ triệu_tập quần_thần ở Tây_Đường bàn việc đánh Bắc_Lương_Bọn_Hề Cân hơn 30 người bàn rằng Hà_Tây vương Thư Cừ_Mục_Kiền vẫn cống_nạp đầy_đủ vả quân_đội năm trước mới viễn_chinh người ngựa mỏi_mệt lại thêm Lương_Châu khô_hạn khó_lòng giao_chiến lâu_dài Đế không nghe Bắc_Lương dẹp xong nhờ công được ban 70 hộ nô_bộc Bởi Cân là nguyên_lão được ban An xa cho phán_xử hình ngục tra_xét triều chánh Hề_Cân tranh_biện mạnh_mẽ rất hay đàm_luận Ông kể những chuyện xưa tuy không phải luôn đúng nhưng cũng có chỗ hay người nghe đều thán_phục Mỗi lần nghị chánh phần_nhiều ý_kiến của Cân được dùng triều_đình tín_nhiệm Năm Thái_Bình Chân_Quân thứ 9 448 hoăng Hưởng_thọ 80 tuổi Đế đích_thân đến khóc đặt thuỵ là Chiêu vương Hề_Cân có mấy chục vợ hơn 20 con trai Tham_khảo BULLET Nguỵ thư BULLET Bắc_sử
Hề_Cân