Hoàng quý_phi Hoàng quý_phi phồn thể 皇貴妃 giản thể 皇贵妃_Bính âm huángguìfēi là một cấp_bậc danh_phận của phi_tần trong hệ_thống hậu_cung của một Hoàng_đế tại vùng văn_hoá chữ Hán_Từ thời nhà Minh và nhà Thanh tước_vị này chỉ xếp sau tước_vị Hoàng_hậu và đứng đầu các phi_tần trong hậu_cung cùng một thời_điểm chỉ có một người là danh_vị đặc_biệt rất cao_quý đối_với phi_tần trong hậu_cung nhà Thanh_Vì chỉ ngay sau hoàng_hậu cộng thêm điểm đặc_trưng là chữ Hoàng ở đầu_tiên tước_vị này thường được coi là Phó hậu hay Thứ hậu tức một hoàng_hậu thứ hai thế nhưng thực_chất không đơn_giản như_vậy Lịch_sử Trước thời nhà Minh tước_vị Quý_phi là cao nhất dành cho các phi_tần những năm đầu thời nhà Minh cũng theo như_vậy Khi Minh_Tuyên_Tông_Chu Chiêm_Cơ chuyên sủng Quý_phi Tôn thị đã cho_phép Tôn thị nhận Bảo_寶 trong khi theo quy_chế chỉ có Hoàng_hậu mới được nhận điều này được nhìn_nhận là bước đệm lớn cho việc hình_thành nên tước_vị hoàng quý_phi của triều Minh về sau Năm Cảnh_Thái thứ 7 1457 tháng 8 Minh_Đại_Tông_Chu Kỳ_Ngọc sách phong sủng phi Đường thị làm Hoàng quý_phi nhưng sau khi Minh_Anh_Tông_Chu Kỳ_Trần làm binh_biến và đoạt lại ngôi thì thân_phận của Đường thị bị giáng truất và bị ép tuẫn_táng danh_vị của Đường thị theo đó cũng không được công_nhận Thời_kỳ Minh_Hiến_Tông_Chu Kiến_Thâm_Vạn_Quý phi đắc sủng trở_thành Hoàng quý_phi là vị hoàng quý_phi đầu_tiên được công_nhận trong lịch_sử Thực_tế triều Minh còn có trường_hợp đặc_biệt khi Hiến_Tông sử_dụng Hoàng quý_phi để gọi mẹ mình là Quý_phi Chu thị trong lúc chuẩn_bị tôn làm Hoàng_thái_hậu có_lẽ đây là một kính xưng vì sách Thực lục của triều Anh Tông không ghi_nhận việc gia_phong Chu thị làm hoàng quý_phi sang triều Minh_Thần_Tông_Chu Dực_Quân cũng y theo cách gọi đời Hiến_Tông_Từ đó nhà Minh đều lấy danh_vị hoàng quý_phi làm phong hiệu cao_quý nhất của các phi_tần Sau_này khi nhà Thanh nhập_quan triều_đình Ái_Tân_Giác_La tiếp_tục noi theo chế_độ của nhà Minh để lập ra tước_vị cho hậu_cung Trong hậu_cung nhà Thanh tước_vị hoàng quý_phi đứng đầu các phi_tần chỉ dưới hoàng_hậu và chỉ 1 người được phong tại_vị Sang thời_kỳ nhà Nguyễn ở Việt_Nam cùng nhà Triều_Tiên ở Hàn_Quốc do ảnh_hưởng văn_hoá đồng_văn nên cũng thiết_lập tước_vị hoàng quý_phi trong nội đình Địa_vị Trung_Quốc Vị phân cao nhất Trong hậu_cung triều Minh và sau là triều Thanh hoàng quý_phi là phi_tần địa_vị tôn quý nhất và gần với hoàng_hậu nhất Khác với quy_định của triều Thanh hoàng quý_phi của triều Minh không phải chỉ duy_nhất một người mà có_thể là đồng_vị như Đoan_Hoà_Hoàng quý_phi Vương thị và Trang_Thuận_Hoàng quý_phi Thẩm thị đồng_thời được tấn_phong dưới thời_kỳ Minh_Thế_Tông_Chu Hậu_Thông_Thời_Thuận Trị_Thanh_Thế_Tổ Thuận_Trị_Đế tiếp_tục lấy quy_chế này của nhà Minh sách lập sủng phi Đổng_Ngạc thị làm Hoàng quý_phi là vị hoàng quý_phi đầu_tiên của triều Thanh từ đó thành điển_lệ và được Thanh_Thánh_Tổ_Khang Hi_Đế sử_dụng để thiết_lập hệ_thống hậu_cung nhà Thanh hoàn_chỉnh về sau Hoàng quý_phi ở hàng thứ nhất sau đó là 2 vị Quý_phi 4 vị Phi 6 vị Tần dưới nữa là Quý_nhân Thường tại và Đáp_ứng là các tiểu thiếp không hạn_định số người ngoài ra còn có Quan nữ tử là các cung_nữ được lâm hạnh Từ triều_đại nhà Minh bởi_vì vị phân chỉ ngay dưới danh_hiệu hoàng_hậu cũng giống hoàng_hậu được nhận Bảo và với chữ Hoàng ngay đầu danh_xưng cuối_cùng là sự biệt_đãi mà Hoàng quý_phi Lý thị sinh mẫu của Minh_Thần_Tông được hưởng dưới thời_kỳ Long_Khánh nên hoàng quý_phi trong cung_đình nhà Minh đã sớm có danh_xưng Á vị Trung cung 亚位中宫_Về sau sự sủng_ái mà Minh_Thần_Tông dành cho sủng phi Trịnh_Quý phi nên dân_gian đời Minh đã có quan_niệm hoàng quý_phi rất sát với hoàng_hậu gọi là Lân vu Chính đích 邻于正嫡_Sang triều Thanh_danh vị này lại được Thuận_Trị_Đế tạo ra dùng để sách phong cho sủng thiếp Đổng_Ngạc phi dẫn đến nhiều danh_xưng như là Trung cung chi thứ 中宫之次_Thủ tương nội_trị 首襄内治 hay Phó hậu 副后 đại_khái như một hoàng_hậu thứ hai trong hậu_cung Thế nhưng trong thực_tế hoàng quý_phi vẫn chỉ là tước_vị dành cho một phi_tần mà thân_phận giữa hoàng_hậu và phi_tần có một khoảng_cách lớn giữa chủ_nhân và nô_bộc trong tư_duy của người_xưa đây là một ranh_giới không_thể vượt qua và được thể_hiện rất rõ trong các dịp lễ_nghi Theo quy_định trong Quốc triều cung sử thời Thanh tôn vị hoàng_hậu ở Trung cung nên là Chủ nội_trị 主內治 còn từ hoàng quý_phi đến tước tần có thân_phận như nhau đều có bổn_phận_Tá nội_trị 佐内治 từ quý_nhân trở xuống giữ đúng bổn_phận Cần tu nội chức 勤修內職_Những điều này đại_để có_thể thấy rõ thân_phận giữa hoàng_hậu và nhóm phi_tần đã có khoảng_cách lớn mà vị_trí hoàng quý_phi so với nhóm quý_phi phi và tần cũng không có sự ưu_việt đáng_kể Và mặc_dù Quốc triều cung sử có đề_cập chuyện hậu phi có vai_trò trong vấn_đề nội_trị thế nhưng trong thực_tế thì vai_trò của hậu phi lại thiên về tính_chất lễ_nghi tất_cả các việc nội sự_thực chất đều rơi vào Nội_vụ phủ sắp_xếp Khoảng_cách giữa các hậu phi thời Thanh cũng chỉ khác về lễ_nghi và đãi_ngộ từ bậc hậu trở xuống đều coi_trọng nguyên_tắc Đối bề_trên thì kính_trọng đối kẻ dưới thì dùng lễ do_vậy chuyện tuỳ_ý xử_phạt như trong phim_truyện hoàn_toàn không có khả_năng Bên cạnh đó Quốc triều cung sử cũng đề_cập nguyên_tắc rằng tất_cả người hầu của riêng mình thái_giám và cung_nữ đều tự_quản và không được có bên thứ ba tác_động nói cách khác kể_cả hoàng_hậu hoặc thái_hậu cũng không_thể sai_khiến cung_nữ và thái_giám của phi_tần Khi có bất_kì chuyện gì liên_quan đến vấn_đề của phi_tần hoàng_hậu sẽ trực_tiếp trình_báo lên cho hoàng_đế và hình_phạt cuối_cùng đều phải do hoàng_đế tiến_hành tra_khảo thông_qua Thận_Hình ty rồi định_đoạt mà hình_phạt chính dành cho phi_tần đều rơi vào cấm túc tại nơi mình sống hoặc nặng nhất là giáng vị Đây có_thể nói là một đặc_điểm của hậu_cung nhà Thanh có xu_hướng Tập_trung đại quyền vào tay hoàng_đế người chủ_nhân tối_cao của hoàng_cung Bên cạnh đó hậu_cung triều Thanh có quy_định khá nghiêm_ngặt về tác_phong hậu phi không_thể không kể đến đoàn tháp_tùng dùng các đồ_vật mang tính_chất lễ_nghi trong các dịp quan_trọng trong đó ba bậc hậu sử_dụng Nghi giá 儀駕 hai bậc quý_phi và hoàng quý_phi gọi là Nghi_trượng 儀仗 hai bậc Phi và Tần gọi là Thải trượng 采仗 còn từ Quý_nhân trở xuống không có Di phi Cung_tần triều trước cũng gọi Thái_phi vào hai đời Minh_Thanh có quy_định đãi_ngộ khác nhau triều Minh đa_phần gọi họ theo kiểu Hoàng phi cùng miếu_hiệu của hoàng_đế như Hoàng quý_phi Thẩm thị của Minh_Thế_Tông được gọi là Thế miếu Hoàng quý_phi 世廟皇貴妃 dưới thời Thần_Tông_Trong khi đó nhà Thanh lại thường gọi chung nhóm cung_tần triều trước là Thái_phi đồng_thời còn thường_xuyên_gia tặng danh_vị cho các thái_phi như một biện_pháp ân ban trong các dịp trọng_đại ví_dụ một vị Phi của triều trước vẫn có_thể được tôn lên Quý_phi rồi Hoàng quý_phi của triều sau Tuy trên điển_chế thường ghi_nhận rõ một đời hoàng_đế tại_vị chỉ có một hoàng quý_phi nhưng lại không đề_cập đến các thái_phi do_đó các triều_đại về sau vẫn thường tấn tôn các thái_phi lên vị_trí này xem như là một loại ân điển tạo ra tình_trạng có_thể cùng một lúc có nhiều thái_phi mang danh_vị hoàng quý_phi Và vì để phân_biệt giữa phi_tần cùng thái_phi trong trường_hợp cùng mang một danh_vị triều Thanh thường hay kèm tiền_tố Hoàng khảo 皇考 nếu là phi_tần của hoàng_đế triều trước có vai cha của hoàng_đế tại_vị và Hoàng tổ 皇祖 nếu là phi_tần của hoàng_đế triều trước có vai ông nội của hoàng_đế tại_vị Tuy được gọi là Thái_phi nhưng các vị phi_tần tiền triều này ở trong sách văn vẫn mang danh_vị sẵn có trong hệ_thống phi_tần ví_dụ Thái_phi Hoàng quý_phi hoặc Thái_phi Mật phi Nếu vị thái_phi có đức_hạnh cao thì các vị vua nhà Thanh cũng sẽ chính_thức ban làm Thái_phi trong danh_hiệu và các hoàng quý_phi nếu được ban thêm hai chữ này sẽ được ghi là Hoàng quý thái_phi 皇貴太妃_Vị hoàng quý_phi có thân_phận thái_phi đầu_tiên của triều Thanh là Khác_Huệ_Hoàng quý_phi Đông_Giai thị_phi tần của Khang_Hi_Đế và là em_gái Hiếu_Ý_Nhân_Hoàng hậu bà được Ung_Chính_Đế_gia tôn Hoàng khảo Hoàng quý_phi 皇考皇貴妃 sau được Càn_Long_Đế_gia tôn Hoàng tổ Thọ_Kỳ_Hoàng quý thái_phi 皇祖壽祺皇貴太妃_Thông thường cách thêm một đời thì các vị hoàng quý_phi tiền triều sẽ được gia tôn làm thái_phi nhưng dù_sao thân_phận và tước_vị là hai khái_niệm độc_lập điều này dẫn đến có những biệt_lệ Vào thời Hàm_Phong nhà_vua có cùng lúc hai vị Hoàng quý thái_phi nhưng khác đời lúc này tiền_tố càng giúp phân_định rõ BULLET Cung_Thuận_Hoàng quý_phi Nữu_Hỗ_Lộc thị là phi_tần của Gia_Khánh_Đế được Hàm_Phong_Đế tôn phong Hoàng tổ Như Hoàng quý thái_phi 皇祖如皇貴太妃_BULLET_Hiếu_Tĩnh Thành_Hoàng hậu Nữu_Hỗ_Lộc thị là phi_tần của Đạo_Quang_Đế vì có công nuôi_dưỡng nên được nhà_vua phá lệ các triều trước tôn phong làm Hoàng khảo Khang_Từ_Hoàng quý thái_phi 皇考康慈皇貴太妃_Thời kì Đồng Trị và Quang_Tự noi theo như trên cũng có thái_phi của tiên_đế đã được gia tôn làm Hoàng quý thái_phi như Trang_Tĩnh_Hoàng quý_phi Vào thời Tuyên_Thống và đến tận khi Phổ_Nghi chính_thức thoái_vị triều_đình nhà Thanh tồn_tại 4 vị thái_phi lần_lượt là Đoan_Khang_Hoàng quý_phi Tha_Tha_Lạp thị của Quang_Tự_Đế cùng Kính_Ý_Hoàng quý_phi Hách_Xá_Lý thị Trang_Hoà_Hoàng quý_phi A Lỗ_Đặc thị và Vinh_Huệ_Hoàng quý_phi Tây_Lâm_Giác_La thị của Đồng Trị_Đế_Nhiếp lục cung sự Cũng như các phi_tần khác hoàng quý_phi không có quyền hành gì trong cung_đình triều Thanh ngoài lễ ngộ cao nhất thậm_chí đến lễ gia_phong cũng đều không được nhận chúc_mừng chính_thức từ phi_tần ngoại_trừ những thị thiếp có chút thân_phận như hạng quý_nhân xem phần Lễ sách phong bên dưới Thời_Thuận_Trị_Đế nhà Thanh lần đầu bàn_định việc sách phong Hoàng quý_phi và nhà_vua đã vì Đổng_Ngạc thị mà chiếu cáo kèm đại_xá thiên_hạ vốn là đại_lễ lập Hậu của nhà Thanh_Bên cạnh đó Thuận_Trị_Đế còn dùng cụm_từ Sách lập 册立 vốn chỉ dành cho hoàng_hậu để tiến_hành tấn_phong cho Đổng_Ngạc phi Đó là lần đầu_tiên triều Thanh có hoàng quý_phi và cũng là lần đầu_tiên vị_trí hoàng quý_phi phá_rào cản và bước_đầu có_thể ngang với hoàng_hậu Sang thời Càn_Long sau khi Hiếu_Hiền_Thuần_Hoàng hậu băng thệ Càn_Long_Đế vì muốn chọn Nhàn_Quý phi Na_Lạp thị làm hoàng_hậu kế_nhiệm nên đã tạo ra một danh_vị độc_nhất_vô_nhị là Nhiếp lục cung sự Hoàng quý_phi 攝六宮事皇貴妃 hay Hoàng quý_phi Nhiếp lục cung sự và đây mới chính là trường_hợp hiếm_hoi mà một hoàng quý_phi có_thể được xem là hoàng_hậu bán chính_thức Khái_niệm Nhiếp lục cung sự có từ thời Minh_Thái_Tổ_Chu Nguyên Chương sau khi Hiếu_Từ_Cao_Hoàng hậu qua_đời nhà_vua vì muốn một hoàng phi tiếp_tục vai_trò của hoàng_hậu nhưng lại không muốn lập một người mới do_đó đã sách phong một cung_tần là Lý thị làm Thục phi và được Nhiếp lục cung sự sau khi Lý_Thục phi qua_đời thì Quách_Ninh phi tiếp_tục Khi định chọn lễ tấn lập cho Na_Lạp thị Càn_Long_Đế đã tra lại điển_tích của Minh_Thái_Tổ và lễ sách phong thời Thuận_Trị cuối_cùng ra một biết lệ khiến cho danh_vị Hoàng quý_phi Nhiếp lục cung sự ra_đời Lúc này hoàng quý_phi lần đầu_tiên được ngang_hàng hoàng_hậu với việc gia_phong không_chỉ dùng chữ Sách lập tiến_hành_tế cáo Thiên_địa trời và đất nhà Thái_miếu và Phụng_Tiên điện mà_còn tuyên_cáo thiên_hạ về việc_làm lễ ban danh_hiệu Thậm_chí Càn_Long_Đế noi theo việc Thuận_Trị_Đế vì sách phong Đổng_Ngạc thị mà dâng thêm huy_hiệu cho Chiêu_Thánh_Hoàng thái_hậu ông cũng dùng cớ lễ sách lập cho Na_Lạp thị để gia tôn thêm huy_hiệu cho Sùng_Khánh_Hoàng thái_hậu Một chuỗi hành_vi này của Càn_Long_Đế được đánh_giá là rất khoa_trương bởi_vì việc tuyên_cáo trời_đất nhà tông_miếu và thiên_hạ là một đại_lễ chỉ dùng khi tuyên_bố lập trữ quân hoặc tôn thêm tôn hiệu cho các hoàng_thái_hậu mà lễ gia tôn huy_hiệu cho hoàng_thái_hậu gọi là Thượng tôn hiệu 上尊號 lại là một loại lễ được xem là đại điển vào thời Thanh lý_do của việc này thường là đại_sự có tính may_mắn và chúc_thọ trong đó đại_sự bao_gồm lễ lập thái_tử và lập hoàng_hậu Trong lịch_sử nhà Thanh việc lấy lễ gia_phong phi_tần để thêm huy_hiệu cho thái_hậu chỉ có lễ cho Đổng_Ngạc phi và cho Na_Lạp thị mà thôi Theo đó Na_Lạp thị tuy ở vị_trí hoàng quý_phi nhưng đã có quyền thay hoàng_hậu nhiếp_chính việc của hậu_cung nói cách khác thì Na_Lạp thị sẽ dùng thân_phận hoàng_hậu để tham_gia các nghi_lễ trong thời_gian này Một vai_trò cụ_thể nhất chính là Na_Lạp thị được Dẫn_率 suất các phi_tần đi chúc_mừng Sùng_Khánh_Thái hậu trong lễ gia tôn huy_hiệu văn_bản triều Thanh dùng suất có hai trường_hợp chỉ đến cá_nhân đứng đầu vai chủ dẫn nhóm người nào đó hoặc là nhóm người nào đó đi đầu dẫn nhóm người đi sau Việc Na_Lạp thị được suất nhóm phi_tần y_hệt thông_lệ của Hiếu_Hiền_Thuần_Hoàng hậu cho thấy rõ vai_trò hoàng_hậu của một nhiếp lục cung sự hoàng quý_phi lễ mừng sinh_nhật của Na_Lạp thị Thiên_Thu tiết 千秋節 cũng được án theo quy_chế hoàng_hậu Trong khi đó cũng từng là hoàng quý_phi khi không có hoàng_hậu Hiếu_Ý_Nhân_Hoàng hậu Đông_Giai thị lại không có đãi_ngộ này trong văn_bản chỉ gọi việc bà tham_gia chúc_tụng là Hoàng quý_phi dĩ hạ 皇貴妃以下 hoặc Hoàng quý_phi đẳng 皇貴妃等 có nghĩa Nhóm phi_tần đứng đầu bởi Hoàng quý_phi hoàn_toàn không có tư_cách hoàng_hậu Ví_dụ cho chuyện này là lễ gia tôn huy_hiệu cho Chiêu_Thánh_Thái hoàng_thái_hậu và Nhân_Hiến_Hoàng thái_hậu vào năm Khang_Hi thứ 20 1681 nghi chú ghi rõ Đường_quan của bộ Lễ truyền nội_giám thỉnh nhóm Hoàng quý_phi đến cung của Thái hoàng_thái_hậu hành_lễ Thái hoàng_thái_hậu bận lễ_phục nội_giám thỉnh ngài ngự trong nội điện nhóm Hoàng quý_phi đến trước mặt diện_kiến lấy Hoàng quý_phi Hiếu_Ý_Nhân_Hoàng hậu đứng bên tả Quý_phi Ôn_Hi_Quý phi đứng bên hữu các phi khác phân ra tả_hữu theo thứ_tự đi sau là nhóm công_chúa vương_phi cùng mệnh_phụ đến hành_lễ với Thái hoàng_thái_hậu sau đó là lặp lại chuyện này đối_với Hoàng_thái_hậu Có_thể thấy vai_trò của hoàng quý_phi thông_thường vẫn không vượt qua phạm_vi phi_tần dẫu cho hoàng_hậu không tại_vị họ bị chia_sẻ địa_vị với các quý_phi hoặc phi việc họ đứng bên tả theo quan_niệm Tả tôn Hữu ti 左尊右卑 chỉ đơn_giản là vì hoàng quý_phi có vị phân cao nhất nhưng cũng không có nghĩa hoàng quý_phi làm chủ các nhóm phi_tần khác do_đó tư_cách chủ_nhân của hoàng quý_phi không tồn_tại trong các dịp lễ tương_tự Ngược_lại nhiếp lục cung sự hoàng quý_phi lại có tư_cách của hoàng_hậu khi có_thể dẫn_xuất nhóm phi_tần với tư_cách chủ_nhân Theo điển_chế nhà Thanh_Na_Lạp thị là vị hoàng quý_phi đầu_tiên được dùng màu Minh hoàng sắc 明黄色 loại màu vàng tươi_sáng mà trước đó chỉ được dùng bởi bậc Đế_Hậu trong khi các năm trước chỉ đến màu vàng sậm gọi là Kim hoàng sắc 金黄色_Vốn vào thời_kỳ Khang_Hi và Ung_Chính hai tước_vị Hoàng quý_phi cùng Quý_phi vẫn tương_đương như nhau không có phân_biệt nhưng từ triều Càn_Long sách lập Na_Lạp thị thì quy_chế của Hoàng quý_phi từ đó được quy_định một_số chi_tiết tương_tự Đế_Hậu khoảng_cách giữa hai tước_vị này được hình_thành cụ_thể hơn Cũng từ thời Càn_Long đã hình_thành nên một Lệ bất_thành_văn của triều_đình nhà Thanh khi hoàng_hậu qua_đời vị phi_tần tiếp_theo có khả_năng làm hoàng_hậu thì sẽ phong làm hoàng quý_phi trước_sau khi mãn tang hoàng_hậu thì sẽ trở_thành hoàng_hậu tiếp_theo Ngoại_trừ Na_Lạp thị triều Thanh chỉ có hai người theo lệ này là Hiếu_Hoà Duệ_Hoàng hậu Nữu_Hỗ_Lộc thị của Gia_Khánh_Đế cùng Hiếu_Toàn_Thành_Hoàng hậu Nữu_Hỗ_Lộc thị của Đạo_Quang_Đế_Sự ưu_việt của Nhiếp lục cung sự Hoàng quý_phi được người_đời Thanh về sau xem là một biệt_lệ khó có được tuy_nhiên có nhiều hiểu lầm tồn_tại trong dân_gian đã dẫn đến việc không phân_biệt được giữa một nhiếp lục cung sự hoàng quý_phi và một hoàng quý_phi thông_thường Sách Thanh cung từ được sáng_tác thời_kỳ cuối nhà Thanh đề_cập một khái_niệm Phó hậu tuy người hiện_đại đem khái_niệm này gán lên hoàng quý_phi nói_chung nhưng nguyên_bản ý_nghĩa mà tác_giả sử_dụng trong sách này lại chính là đang nói các nhiếp lục cung sự hoàng quý_phi nguyên_văn rằng Chế_độ nhà Thanh dưới Hậu có Hoàng quý_phi là tôn quý nhất có_thể Tổng nhiếp lục cung sự tức_là Phó hậu vậy Như_vậy có_thể thấy rằng Phó hậu là vị hoàng quý_phi có_thể Nhiếp lục cung sự mà không phải Cứ là hoàng quý_phi tức_là Phó hậu như nhiều người lầm tưởng Các nước đồng_văn Thời_kì nhà Nguyễn ngay từ thời Minh_Mạng thì nội đình đã đặt ra vị_trí hoàng quý_phi với danh_nghĩa trợ_giúp Hoàng_hậu như_vậy thì danh_vị hoàng quý_phi thời Minh_Mạng chưa thực_sự xem là danh_vị dành cho chính_thất thay_thế hoàng_hậu Về sau danh_vị này mới dần được xem như vị_trí chính_thất Tuy đặt ra từ thời Minh_Mạng nhưng bản_thân các vị vua nhà Nguyễn rất ít khi sách phong hoàng quý_phi thật_sự Trong lịch_sử nội đình triều Nguyễn chỉ có ba người từng là hoàng quý_phi bao_gồm Lệ_Thiên_Anh_Hoàng hậu Vũ thị của Vua_Tự_Đức_Phụ Thiên_Thuần_Hoàng hậu Nguyễn_Hữu thị của Vua_Đồng_Khánh và bà Nguyễn_Gia_Thị_Anh của Vua_Thành_Thái_Địa vị hoàng quý_phi trong nội đình thời Nguyễn_rất cao ở trên cả bậc Nhất giai Bắt_đầu từ thời Tự Đức đã cho chế ra quy_định vái_lạy và hành_lễ hoàng quý_phi được nhận mọi hành_lễ của phi_tần trong nội đình từ vái đến lạy địa_vị gần như thay_thế hoàng_hậu chứ không bị hạn_chế như thời nhà Thanh_Căn_cứ trường_hợp của Phụ_Thiên_Thuần_Hoàng hậu và bà Nguyễn_Gia_Thị_Anh khi sách phong hoàng quý_phi thì có nghĩa người ấy đã trở_thành vợ_cả hợp_pháp của các vị vua triều Nguyễn_Riêng trường_hợp Trương_Như_Thị_Tịnh bà được cho là được Khải_Định_Đế giữ ngôi_vị hoàng quý_phi nhưng trong tư_liệu trong Đại_Nam thực lục và những chỉ_dụ sách phong nội đình thì không hề đề_cập chuyện này mà chỉ nhắc đến bà với tư_cách là nguyên phối vợ đầu của ông Triều_Tiên là một vương_quốc vì các vị Vua của Triều_Tiên chỉ xưng Vương_Năm 1897 Triều_Tiên Cao_Tông_Lý_Hi chính_thức xưng Hoàng_đế chính_thất của nhà_vua từ Vương_phi trở_thành Hoàng_hậu Chính nhất_phẩm Tần thành Hoàng quý_phi 황귀비_Triều đại này chỉ có duy_nhất một vị hoàng quý_phi là Thuần_Hiến_Hoàng quý_phi Lễ sách phong Trung_Quốc Ở Việt_Nam cứ là chiếu_chỉ nhà_vua ban phong thì có thói_quen dùng Sắc_phong nhưng thực_tế thì chữ này có nghĩa là Dùng sắc để phong tước trong khi đó bậc phi_tần thuộc phương_diện dùng Sách để phong tước do_đó phải gọi là Sách phong 冊封_Triều đại nhà Minh tương_đối rộng_rãi việc phong phi_tần cũng dùng Sách lập 冊立 như của hoàng_hậu nghi_thức đại_khái rất khoa_trương Căn_cứ theo Minh sử biên_soạn việc phong tước cho phi_tần bất_kể là hoàng quý_phi hay hoàng phi đều có một quy_trình chung Quy_định dành cho sách phong hoàng phi triều Minh có sự khác_biệt lớn giữa ba giai_đoạn Hồng_Vũ_Vĩnh_Lạc và Gia_Tĩnh_Thời kỳ Hồng_Vũ các hoàng phi kể_cả Quý_phi Tôn thị hay thấp nhất Thuận phi Hồ thị thì đều đội Cửu địch Tứ phượng quan 九翚四鳳冠 mặc Địch y Cửu đẳng 翟衣九等 khi thụ lễ nhận sách và ấn sách dùng sách bạc mạ vàng còn ấn bằng vàng có khắc 4 chữ Hoàng phi chi ấn 皇妃之印_Sang thời Vĩnh_Lạc hoàng phi chính_thức không còn được dùng Địch y mà là Đại sam Hà bí 大衫霞帔_Thời kỳ Gia_Tĩnh sách phong hoàng quý_phi được định khác_biệt ở chỗ sẽ nhận sách bằng vàng_ròng và bảo bằng vàng các hoàng phi và hoàng tần khác chỉ có sách bạc mạ vàng riêng quý_phi tuy cũng nhận nhận sách vàng nhưng cũng chỉ thêm ấn vàng Việc chỉ có hoàng quý_phi nhận Bảo cũng biểu_thị địa_vị khác_biệt trong hậu_cung và thời Gia_Tĩnh cũng chính_thức đem bậc Hoàng quý_phi ra khỏi hàng phi_tần hoặc là được ghi đại_biểu hàng phi tầng như Hoàng quý_phi đẳng phi 皇貴妃等妃_Buổi lễ sách phong của hoàng quý_phi triều Thanh theo Quốc triều cung sử 国朝宫史 do Đại_học_sĩ Ngạc_Nhĩ_Thái và Trương_Đình_Ngọc soạn_thảo Còn lễ sách phong của Kế_Hoàng hậu Na_Lạp thị bà được sách phong với tư_cách hoàng_hậu nên đều khác với lễ tấn_phong hoàng quý_phi bình_thường Theo đó bà được nhận nghi_thức Khánh_hạ 慶賀 một loại lễ mà đối_tượng thụ lễ sẽ nhận chúc_mừng công_khai từ quan_viên là nghi_thức chỉ được dùng cho dịp Tam_đại tiết Nguyên Đán_Đông chí Vạn_thọ khi hoàng_đế làm lễ Đăng cực Thượng tôn hiệu cho hoàng_thái_hậu và lễ Sách lập Trung cung cho hoàng_hậu Trong ngày làm lễ Na_Lạp thị tại Giao Thái điện đã được hưởng Lục túc tam quỵ tam bái lễ từ công_chúa vương_phi cùng mệnh_phụ Điều này cho thấy vị_trí Hoàng quý_phi Nhiếp lục cung sự không giống hoàng quý_phi bình_thường như Thanh sử cảo đã chép Năm Càn_Long thứ 13 định Hoàng phi Nhiếp lục cung sự_thể_chế lễ_nghi cùng tế cáo đều y_như lễ sách lập Trung cung Việc hoàng_đế tại_vị gia_phong tước_hiệu cho các thái_phi được gọi là Tôn phong 尊封_Quy trình tôn phong lẫn sách và bảo mà các thái_phi sẽ nhận trong lễ đều y_hệt như khi gia_phong phi_tần bình_thường nhưng các thái_phi được bỏ_qua các lễ cần bái_yết hoàng_đế điều này là do các thái_phi có thân_phận trưởng bối vì là phi_tần của tiên hoàng_đế Ngoài_ra sách bảo các thái_phi bất_kể tước_vị đều dùng ngọc thay_vì vàng như các phi_tần Quốc_gia đồng_văn Tuy các vua triều Nguyễn xem vị_trí hoàng quý_phi ở bậc hơn các phi_tần thậm_chí thời Đồng_Khánh và Thành Thái còn xem đây là vị hiệu của chính thê nhưng lễ sách phong hoàng quý_phi triều Nguyễn vẫn dựa theo quy_chuẩn phong phi_tần bình_thường không được nhận Bảo hay thậm_chí là Ấn riêng sách được dùng bằng vàng_ròng không như Nhất giai và Nhị giai chỉ là bạc mạ vàng Quá_trình sách phong cung giai nói_chung của triều Nguyễn được ghi lại trong Khâm định Đại_Nam hội_điển sự lệ như sau Nhà Triều_Tiên chỉ đặt lễ phong hoàng quý_phi ở triều Cao_Tông và theo ghi_nhận thì Nghiêm thị nhận sách vàng và ấn vàng không dùng Bảo ngoài_ra được hưởng hành_lễ trong nội điện Dẫu vậy hoàng quý_phi cũng chỉ là một danh_hiệu phi_tần khi được liệt_kê đều ở sau hoàng_thái_tử Xem thêm BULLET Thứ_bậc hậu phi nhà Thanh_BULLET_Hoàng hậu BULLET Hoàng_đế BULLET Phi_tần BULLET Nhà Nguyễn_BULLET_Phi hậu_cung BULLET Tần hậu_cung Tham_khảo BULLET Nguồn tham_khảo
Hoàng quý_phi