Zingiber gramineum Zingiber gramineum là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Carl_Ludwig_Blume miêu_tả khoa_học đầu_tiên năm 1827 theo danh_pháp do Francisco_Noroña đặt năm 1790 Tên gọi thông_thường trong tiếng Việt là gừng lúa hay ngải trặc Loài này có_thể cũng được trồng tại Java theo Gagnepain còn theo Valeton thì không được trồng dưới các tên gọi al e a padie lireh asse lampujang wandie theo Valeton thì tên gọi cuối_cùng này là dùng sai Mẫu định_danh Mẫu định_danh BULLET Zingiber gramineum thu_thập tại Java lưu_giữ tại Naturalis nguyên thuộc Đại_học Utrecht ở Leiden_Hà_Lan_U BULLET Zingiber gramineum var validior Blume_C_L v thu_thập tại tỉnh Banten cực tây đảo Java ở toạ_độ khoảng Mẫu holotype lưu_giữ tại Naturalis nguyên thuộc Đại_học Leiden_Leiden_Hà_Lan L Từ nguyên Tính từ định_danh gramineum giống đực gramineus giống cái graminea là tiếng Latinh nghĩa_là cỏ giống như cỏ Ở đây để nói tới phiến_lá thẳng hình mác hẹp như lá cỏ lá lúa của loài này Phân_bố Loài này có tại Campuchia dãy núi Krevanh trong tỉnh Battambang_Indonesia_Java_Sumatra miền nam Myanmar vùng Tenasserim_Thái_Lan các tỉnh Chanthaburi_Kanchanaburi_Prachinburi Việt Nam tỉnh Gia_Lai Môi_trường sống là rừng phổ_biến trong các rừng thường xanh ẩm rừng tếch rừng lá sớm rụng hỗn_hợp và các bụi tre ở cao_độ 150 800 m Phân_loại Schumann 1904 xếp Z gramineum trong tổ Lampugium_Zingiber và được xác_nhận trong Theerakulpisut et al 2012 Mô_tả Mô_tả dưới đây lấy theo Gagnepain 1908 Valeton 1918 Phạm_Hoàng_Hộ 1999 và Theilade 1999 Cây_thảo cao 60 cm tới 1 5 m đôi_khi tới 2 m thứ validior thân thanh_mảnh Thân rễ bò lan mọng Cuống lá từ không có tới có cuống ngắn với lông nhung mịn màu ánh vàng Các lá màu xanh lục sáng xếp chặt đặc_biệt tại đỉnh thẳng hẹp dạng lá cỏ hơi thuôn tròn ở đáy nhọn thon rất dài ở đỉnh như hình mỏ mặt trên nhẵn_nhụi mặt dưới thưa_thớt lông nhung về phía gân giữa dài 25 45 cm rộng 1 2 1 7 tới 3 8 cm lá dài và rộng hơn ở thứ validior các bẹ lá có lông nhung lưỡi bẹ khía răng_cưa cắt cụt tới 2 thuỳ có lông nhung mềm dài 1 5 mm Cụm hoa khi thì là đầu cành trên thân lá không cuống cụm hoa với ít lá_bắc khi thì có cuống cụm hoa dài và ở bên trên cán hoa có bẹ bao_bọc dễ thay_đổi hình_dạng theo tuổi cụm hoa non từ hình trứng tới hình trứng ngược hoặc hình_thoi hình trứng và được bao_bọc trong 2 lá_bắc rỗng lớn đè_nén đồng phát_triển và trở_thành hình trứng rộng hay gần hình_cầu tù dài 6 9 cm rộng 2 5 4 5 cm Cuống cụm hoa dài 35 50 cm hoặc hơn tới 1m có lông đặc_biệt tại phần đỉnh các bẹ dạng vảy bao_bọc thẳng hơi nhọn có lông_tơ đặc_biệt ở đỉnh và mép dài 6 11 cm không xếp lợp nhưng phần đỉnh của vảy dưới che_phủ phần đáy của vảy ngay phía trên Lá_bắc từ hình mác hình trứng tới hình elip hay hình elip hình mác rậm lông mỏng đặc_biệt trên mép và ở đỉnh với phần đỉnh hẹp hơn nhiều và cong có túm lông giống như cái bút vẽ làm cho cụm hoa có bề_ngoài xồm_xoàm lông dài 2 5 4 cm rộng 1 2 cm xếp lợp từ lỏng_lẻo với phần đỉnh hở rời tới rất chặt thứ validior xếp lợp chặt vào thời_gian nở hoa_màu xanh lục sau đó chuyển thành ánh đỏ tới đỏ da_cam lá_bắc con 2 8 1 cm hình_dáng tương_tự lá_bắc nhưng thu_hẹp lại và với đỉnh nhọn chứ không nhọn thon nhiều lông_tơ đỡ 1 hoa Hoa nhỏ màu trắng tới vàng nhạt dài 3 5 cm Đài_hoa dài 1 7 1 8 2 7 cm rộng 0 8 cm chẻ sâu tới đáy hình mác có lông mặt ngoài và thậm_chí là lông cứng lởm_chởm Tràng hoa_màu ánh trắng dài 5 4 cm Ống tràng dài 2 5 cm các thuỳ thường có ánh hồng thuỳ tràng lưng hình trứng nhọn 1 5 1 8 0 6 cm các thuỳ tràng bên thuôn dài và nhọn hợp sinh tại đáy hơi ngắn hơn thuỳ tràng lưng Cánh môi thuôn tròn 1 5 1 8 1 7 cm nguyên màu từ ánh vàng nhạt tới vàng ánh trắng gân đều_đặn thuỳ giữa tròn nguyên các thuỳ bên thuôn tròn dài 6 mm Nhị lép teo đi hoặc rất nhỏ hình elip màu trắng đối_diện cánh môi và hợp sinh với nó ở phần đáy Phấn hoa hình_cầu với vân mắt lưới Bầu nhuỵ có lông_tơ Quả nang được lá_bắc và lá_bắc con bao_bọc hình trứng dài 1 8 2 cm rộng 1 5 cm màu từ đỏ ánh nâu tới nâu sáng có lông_tơ áp ép màu hung đỏ các ngăn bên trong màu đỏ Hạt nhiều dài 5 mm hình trứng ngược màu nâu hạt_dẻ được bao_bọc trong áo_hạt nhiều màu_sắc Ra hoa và tạo quả trong tháng 5 Tại Việt_Nam Theo Gagnepain thì tại miền nam Việt_Nam loài này có mọc hoang_dã cũng như được trồng Theo Phạm_Hoàng_Hộ tại Việt_Nam nó được trồng ở khu_vực Biên_Hoà Châu_Đốc dùng để bó nơi trặc
Zingiber gramineum