Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo_Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo tiếng Anh North_Borneo_Chartered_Company hay Công_ty Bắc_Borneo thuộc Anh tiếng Anh British_North_Borneo_Company tiếng Mã_Lai_Syarikat_Borneo Utara_British là một công_ty đặc hứa chartered company được giao quản_lý lãnh_thổ bảo_hộ Bắc_Borneo của Đế_quốc Anh nay là bang Sabah của Malaysia vào tháng 8 năm 1881 Từ đó cho đến năm 1946 các công_việc đối_nội tại Bắc_Borneo là do công_ty này quản_lý Đây là lãnh_thổ cuối_cùng trên thế_giới chịu sự quản_lý của một công_ty đặc hứa Khẩu_hiệu chính của công_ty là Pergo et Perago tiếng Latinh nghĩa_là Tôi đảm_trách và tôi đạt được Lịch_sử Thành_lập Tháng 9 năm 1865 tổng_lãnh_sự Hoa_Kỳ ở Brunei là Claude_Lee_Moses bán lại phần nhượng_địa tương_đương một_nửa Bắc_Borneo thuê 10 năm từ 1865 đến 1875 cho hai thương_gia đồng_hương là Joseph_W_Torrey và Thomas_B_Harris cùng các bạn làm_ăn của họ Năm 1875 Torrey quay lại để gia_hạn thời_gian thuê đất tuy_nhiên vị lãnh_sự đế_quốc Áo Hung ở Hồng_Kông là Baron_Gustav von Overbeck đã giành mất cơ_hội của ông Lúc đầu Overbeck muốn môi_giới nhượng_địa này cho chính_phủ Áo nhưng chỉ nhận được sự hờ_hững từ phía họ Về sau ông xoay sang hợp_tác với thương_gia lãnh_đạo công_ty thương_mại của Anh ở Thượng_Hải và Luân_Đôn là Alfred_Dent và Edward_Dent_Họ tiến_hành gặp_gỡ các nhà cầm_quyền địa_phương ở Bắc_Borneo để lấy giấy_phép khai_thác vùng này Thống_đốc Anh ở Labuan một hòn đảo ngoài khơi thuộc địa Brunei cũng tham_gia cuộc đàm_phán Ngày 29 tháng 12 năm 1877 vua Brunei là Abdul_Mumin đồng_ý bán đất để đổi lấy 15 000 đô_la Straits_Tuy nhiên vì trước đó vua Brunei đã nhượng một_số lãnh_thổ cho vua Sulu nên cần_thiết phải tiến_hành thêm một_số cuộc đàm_phán nữa Nhờ có sự tham_gia của William_Clarke_Cowie nhà thám_hiểm người Scotland và là bạn của vua Sulu mà nhà_vua Sulu là Jamal ul Azam đã đồng_ý nhượng đất đổi lấy 5 000 đô_la Straits vào ngày 22 tháng 1 năm 1878 Như_vậy Overbeck và anh_em nhà Dent đã lấy được lãnh_thổ Bắc_Borneo có diện_tích lên đến 72 000 km² Tháng 9 năm 1880 Overbeck bán cổ_phần của mình cho Dent_Nhằm củng_cố quyền chiếm_hữu Dent vạch ra kế_hoạch thành_lập một công_ty được Hoàng_gia Anh cấp đặc_quyền qua Văn_bản đặc hứa Hoàng_gia Royal_Charter_Tuy nhiên do việc cấp phép bị trì_hoãn rất lâu nên một công_ty trách_nhiệm hữu_hạn gọi là Hiệp_hội Lâm_thời Bắc_Borneo thuộc Anh British_North_Borneo_Provisional Association_Limited đã thành_lập trước vào năm 1881 Công_ty này có số vốn 300 000 bảng Anh đứng đầu là các giám_đốc gồm Sir_Rutherford_Alcock_Alfred Dent_R_B_Martin Đô_đốc Mayne và W H Read Sau khi nhận được Văn_bản đặc hứa Hoàng_gia Công_ty Bắc_Borneo thuộc Anh chính_thức thành_lập vào ngày 1 tháng 11 năm 1881 đồng_thời Hiệp_hội Lâm_thời Bắc_Borneo thuộc Anh cũng giải_thể Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo đi vào hoạt_động từ tháng 5 năm 1882 với vốn_điều_lệ là 2 triệu bảng Anh Năm 1882 Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo thiết_lập một khu định_cư trên đảo Gaya_Tuy nhiên khu định_cư này bị Mat_Salleh một thủ_lĩnh bộ_tộc bản_xứ cướp_bóc và thiêu rụi vào năm 1897 Công_ty này bị người_dân địa_phương chỉ_trích vì hoạt_động thu thuế của họ Giải_thể Không nơi nào trong Khối thịnh_vượng Anh lại bị chiến_tranh tàn_phá nặng_nề như Bắc_Borneo_Đến cuối cuộc_chiến người ta đã tiên_liệu rằng Công_ty sẽ không_tài_nào chi_trả nổi cho việc tái_thiết Vì_vậy công_ty từ_bỏ Văn_bản Đặc hứa Hoàng_gia và tuyên_bố trao Bắc_Borneo cho Văn_phòng Thuộc địa Anh Lịch_sử Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo chấm_dứt qua một thoả_thuận ký ngày 26 tháng 6 năm 1946 và kể từ ngày 15 tháng 7 năm 1946 đến ngày Liên_bang Malaysia thành_lập năm 1963 Bắc_Borneo là một thuộc địa của Hoàng_gia Anh Thoả_thuận với chính_phủ Anh cũng bao_hàm một khoản tiền bồi_thường cấp ngay có trị_giá 860 000 bảng cho_phép công_ty thanh_toán tất_cả các nghĩa_vụ nợ Trước đó công_ty này từng từ_chối lời đề_nghị của chính_phủ Anh về việc mua lại tài_sản của Công_ty với mức giá 2 2 triệu bảng tương_ứng với 13 shilling 4 xu cổ_phiếu Để giải_quyết vấn_đề phía Công_ty và phía Văn_phòng Thuộc địa đồng_tình chọn Lord_Uthwatt làm trọng_tài độc_lập Tháng 3 năm 1949 Uthwatt công_bố quyết_định của ông trả cho Công_ty 1 4 triệu bảng tiền bồi_thường chuyển_giao tài_sản cho Hoàng_gia nhưng không bao_gồm các khoản tiền bồi_thường tổn_thất chiến_tranh mà công_ty này đòi_hỏi Tin_tức trên khiến các cổ_đông thất_vọng tràn_trề chỉ sau một đêm giá cổ_phiếu của Công_ty sụt từ 17 shilling cổ_phiếu còn 9 shilling 6 xu cổ_phiếu Ngày 22 tháng 10 năm 1962 đánh_dấu sự thanh_lý hoàn_toàn Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo_Từ_Luân Đôn những người chịu trách_nhiệm thanh_lý thảo lá thư chính_thức cuối_cùng đề địa_chỉ là chủ_tịch Uỷ_ban Phúc_lợi Xã_hội Bắc_Borneo_North_Borneo Social_Welfare_Committee và đính kèm 320 đô_la Straits tiền lời từ một khoản đầu_tư trước_đây của Công_ty Trong thư có đoạn Tôi hi_vọng rằng ông sẽ chấp_nhận món quà nhỏ này kèm với lời chúc tốt_lành nhất cho tương_lai của Bắc_Borneo_Khu vực quản_lý William_Hood_Treacher vị thống_đốc đầu_tiên của Bắc_Borneo từng có công lớn trong công_cuộc mở_rộng khu_vực quản_lý của Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo_Trong các cuộc đàm_phán cam_go với Charles_Brooke thống_đốc Sarawak nhiều khu_vực không nằm cho giấy_phép thuê đất ban_đầu đã sáp_nhập vào Bắc_Borneo bao_gồm Pengalat 1883 bán_đảo Klias 1884 Mantanani 1885 Padas_Damit 1889 và khu_vực Sipitang_Bongawan đến Tuaran 1889 Mặc_dù người Hà_Lan đã sớm lập thương trạm tại Borneo sau khi Công_ty Đông_Ấn_Hà_Lan thành_lập nhưng họ lại không có hoạt_động nào đáng_kể tại miền Bờ_Đông đảo Borneo này Tình_hình thay_đổi vào năm 1846 khi Hà_Lan ký_kết một hiệp_ước với vua Bolongan theo đó Hà_Lan được phép kiểm_soát vùng này Năm 1867 con trai vua Bolongan kết_hôn với con gái vua Tarakan có lãnh_thổ nằm trong Đông_Ấn_Hà_Lan và từ đó phạm_vi ảnh_hưởng của Hà_Lan đã vươn đến khu_vực quanh Tawau_Tuy nhiên do phía bắc khu_vực của Hà_Lan lại chồng_lấn lên vùng_đất mà vua Sulu tuyên_bố chủ_quyền nên đã xảy ra xung_đột không_thể tránh khỏi với người Anh Để giải_quyết tranh_chấp Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo và Hà_Lan tiến_hành đàm_phán trong thập_niên 1880 nhằm xác_định ranh_giới giữa vùng_đất của vua Sulu và vùng_đất mà Hà_Lan đòi_hỏi dựa trên hiệp_ước ký với vua Bolongan_Ngày 20 tháng 1 năm 1891 đôi bên cuối_cùng cũng đạt được một thoả_thuận chọn một đường_thẳng dọc theo vĩ_tuyến 4 10 Bắc làm biên_giới Ngày 11 tháng 1 năm 1905 Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo trao lãnh_thổ Lawas cho Sarawak để đổi lại một_số mỏ than ở vịnh Brunei Nhiệm_vụ Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo có hai sứ_mệnh Thứ nhất công_ty phát_triển kinh_tế thông_qua khai_thác tài_nguyên thiên_nhiên trong vùng Công_ty được quyền sử_dụng đất_đai cho nông_nghiệp thúc_đẩy nhập_cư khai mỏ và khai_thác gỗ Thứ hai căn_cứ theo văn_bản Đặc hứa Hoàng_gia năm 1881 thì công_ty này có trách_nhiệm tôn_trọng các quyền và phong_tục của dân bản_xứ Tuy_nhiên trong thực_tế những chính_sách và quy_định nhằm tạo lợi_tức của công_ty thường giới_hạn quyền của dân bản_địa đặc_biệt là liên_quan đến vấn_đề đất_đai William_Hood_Treacher đặc_biệt chú_trọng vấn_đề bãi bõ chế_độ nô_lệ Tuy_nhiên luật đất_đai do ông này ban_hành lại chẳng hề tôn_trọng quyền đất_đai truyền_thống của cư_dân bản_xứ Năm 1889 vị thống_đốc thứ hai là Charles_V_Creagh ban_hành luật mới xem trọng quyền của dân địa_phương hơn Bên cạnh các nhiệm_vụ trên Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo còn phát_triển thương_mại thiết_lập các đồn_điền mở_mang hệ_thống chính_quyền tuyển_mộ cảnh_sát_viên theo đạo Sikh từ Bắc_Ấn_Độ_Công_ty này cũng xây_dựng tuyến đường_sắt từ Kota_Kinabalu đến Weston và Melalap_Chủ_tịch công_ty Người đứng đầu Công_ty là chủ_tịch ban giám_đốc Chức_danh này chính_thức được gọi là chủ_tịch president kể từ năm 1910 Xem thêm BULLET Công_ty đặc hứa chartered company BULLET Bắc_Borneo_BULLET_Thống đốc Bắc_Borneo_Tham khảo Thư_mục BULLET Xem nội_dung BULLET Xem nội_dung BULLET Xem nội_dung BULLET Xem nội_dung Liên_kết ngoài BULLET Văn_bản Đặc hứa Hoàng_gia trao đặc_quyền cho Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo
Công_ty Đặc hứa Bắc_Borneo