Curcuma codonantha Curcuma codonantha là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được Jana_Škorničková_Mamiyil_Sabu và M G Prasanthkumar mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 2003 Tên trong tiếng Bengal là shodhi tương_tự như các tên gọi sat hi sotee hay shuthee của C zerumbet Từ nguyên Tính từ định_danh codonantha bắt_nguồn từ tiếng Hy_Lạp κώδων kódon codon nghĩa_là chuông và ᾰ νθος ánthos anthos nghĩa_là hoa ám_chỉ hoa hình chuông kỳ_dị thò ra từ các lá_bắc sinh_sản đặc_trưng nổi_bật nhất của loài này Phân_bố Loài này có tại đảo Havelock phía nam quần_đảo Andaman_Ấn_Độ_Vì phần_lớn các loài Curcuma trên quần_đảo Andaman và Nicobar là du_nhập gần đây theo người_dân di_cư từ Ấn_Độ đại_lục ra nên rất có_thể loài này không là bản_địa mà có_thể sẽ được tìm thấy ở Ấn_Độ đại_lục trong tương_lai Mô_tả Thực_vật thân thảo có thân rễ cao tới 1 5 m Thân rễ 3 5 6 3 6 cm các củ không cuống 5 13 1 5 2 cm đôi_khi nằm gần như trên mặt_đất vỏ nâu nhạt nhẵn_nhụi ruột màu kem ánh vàng thơm mùi long_não vị đắng vảy hình_tam_giác dạng giấy màu nâu nhẵn_nhụi có trên thân rễ và củ không cuống trong đất nhanh mủn và để lại sẹo các củ rễ 3 5 1 5 2 cm hình elip ruột trắng trên các rễ dày 2 3 mm dài khoảng 5 20 cm từ thân rễ chính Chồi lá cao tới 1 5 m lá 3 6 thân giả 20 45 cm có bẹ bởi 2 4 lá_bắc màu xanh lục ánh đỏ chỉ rõ vào đầu mùa vào cuối mùa thì khô và mủn bẹ trong cùng nhất dài như thân giả các bẹ ngoài dần_dần nhỏ hơn rộng 3 4 cm lưỡi bẹ 3 mm như thuỷ_tinh trong mờ ánh lục 2 thuỳ lông dài 0 5 mm dọc theo mép cuống lá dài 10 30 cm có cánh và dần thon nhỏ thành phiến_lá phiến_lá hình mác hay thuôn dài hình mác 35 75 8 14 cm xanh lục mặt dưới nhạt hơn mép trắng trong mờ như thuỷ_tinh rộng 0 5 mm mặt trên chủ_yếu nhẵn_nhụi nhưng hơi có lông ở phần đỉnh đặc_biệt trên gân và gần mép lông dài 0 3 mm mặt dưới nhẵn_nhụi đỉnh nhọn 1 1 5 cm có lông đáy lệch thu nhỏ dần thành các cánh rộng 1 5 2 mm dọc theo cuống lá Cụm hoa bên Cuống cụm hoa 14 23 cm đường_kính 0 7 1 5 cm che_phủ bằng 4 6 bẹ màu xanh lục ánh đỏ nhẵn_nhụi bẹ trong cùng nhất dài nhất cấu_trúc tương_tự như các lá_bắc hữu_sinh phía trên các bẹ ngoài dần nhỏ hơn rộng 3 4 cm Cụm hoa bông thóc 12 20 6 8 cm tạo thành từ 30 35 lá_bắc bao_gồm cả mào Mào tạo thành 1 3 1 4 chiều dài cụm hoa_lá bắc mào 7 9 5 6 2 5 3 cm màu hồng tươi với vệt màu tím ánh nâu sẫm hơn trên đỉnh mặt dưới gần như nhẵn_nhụi mặt trên có lông ngắn lông dài 0 2 mm các lá_bắc mào phía dưới hữu_sinh 3 4 lá_bắc trên vô_sinh Lá_bắc hữu_sinh 3 5 4 4 5 cm xanh lục chóp đôi_khi ánh đỏ mặt trên có lông rất ngắn mặt dưới nhẵn_nhụi Xim hoa bọ_cạp xoắn_ốc với 4 6 hoa Lá_bắc con 1 7 2 5 0 6 1 4 cm như thuỷ_tinh trắng mờ nhẵn_nhụi Hoa dài 6 cm màu vàng dài hơn lá_bắc thò ra 1 5 2 cm từ lá_bắc Đài_hoa dài 8 mm trắng mờ 3 răng chẻ một bên khoảng 3 mm có lông dài 0 4 mm Ống tràng hoa_màu hồng nhẵn_nhụi thuỳ lưng 2 1 3 cm có mấu nhọn dài 4 5 mm nhạt màu hơn hồng ánh trắng có lông dài 0 3 mm các thuỳ bên 1 5 0 9 cm màu hồng nhẵn_nhụi Cánh môi 2 1 8 cm có khía răng_cưa màu vàng_vàng sẫm ở tâm với các vạch trắng ở mép ngoài dải màu vàng kim ở giữa thuỳ giữa có khía răng_cưa sâu 3 mm Nhị lép bên 12 9 mm màu vàng nhạt với các lông tuyến ngắn trên mặt trong Bao_phấn có cựa dài 8 mm mô vỏ bao_phấn màu ánh trắng dài 4 5 mm chỉ nhị màu vàng nhạt dài 4 mm thắt lại 5 mm tại đáy 2 mm ở phần trên Cựa bao_phấn dài 3 mm màu vàng ánh trắng toả ra nhưng hơi cong vào Bầu nhuỵ 3 ngăn 3 4 x 3 mm rậm lông nhẵn_nhụi tại đáy lông dài 0 3 0 4 mm noãn nhiều Đầu nhuỵ thò ra 1 1 5 mm từ giữa các mô vỏ bao_phấn màu trắng có lông rung 1 4 1 4 mm Tuyến trên bầu 2 màu lục ánh vàng dài 5 mm đường_kính 0 5 mm Không thấy quả Ra hoa tháng 5 6 cùng với 2 3 lá đầu_tiên Về mặt hình_thái rất giống với C aeruginosa Các khác_biệt rõ nét nhất giữa hai loài này là ở chỗ BULLET C codonantha có hoa hình chuông thò ra rõ nét từ các lá_bắc hữu_sinh trong khi C aeruginosa có hoa với kích_thước tương_tự như lá_bắc và không thò ra BULLET C codonantha có ruột thân rễ màu kem ánh vàng còn C aeruginosa có ruột thân rễ màu lục ánh lam màu ten rỉ đồng BULLET Lá_C codonantha màu xanh lục hoàn_toàn nhẵn_nhụi trừ khu_vực các gân và mép lá ở phần xa mặt trên có lông thưa trong khi lá của C aeruginosa nhẵn_nhụi với vết mờ màu tía sẫm chạy dọc theo cả hai mặt của gân giữa đặc_biệt rõ nét ở nửa xa của phiến_lá BULLET Lá_bắc mào của C codonantha có vệt màu tím ánh nâu hoặc đỏ ánh nâu tại các chóp trong khi ở C aeruginosa thì chúng có màu hồng hay hồng nhạt nhưng không có vệt rõ nét Sử_dụng Người Bengal tại khu_vực này lấy thân rễ để nghiền ra và lọc lấy tinh_bột gọi chung là bột dong Đông_Ấn như tinh_bột thu được nhiều loài Curcuma khác trong khu_vực này
Curcuma codonantha