Dinh_Trấn_Biên_Phú Yên_Dinh_Trấn_Biên là một đơn_vị hành_chính quân_sự tại Đàng_Trong từ năm 1629 đến khoảng năm 1688 Do trị_sở của dinh này đặt tại phủ Phú_Yên nên còn được gọi là Dinh_Trấn_Biên_Phú Yên để phân_biệt với một đơn_vị hành_chính quân_sự cũng có tên là Dinh_Trấn_Biên tồn_tại từ năm 1698 đến năm 1808 với trụ_sở đuợc đặt tại Biên_Hoà ngày_nay Hình_thành Năm 1471 Lê_Thánh_Tông đem đại_quân chinh_phạt Chiêm_Thành hạ được thành Đồ_Bàn và bắt được vua Chiêm_Trà_Toàn Sau khi toàn_thắng vua Lê chia Chiêm_Thành thành 3 tiểu quốc Nam_Bàn nay là vùng Tây_Nguyên_Hoa_Anh nay là tỉnh Khánh_Hoà Chiêm_Thành nay thuộc Ninh_Thuận Bình_Thuận lấy núi Đá_Bia làm mốc ranh_giới Đại_Việt với Chiêm_Thành_Phần đất chiếm được vua Lê_cho lập đạo Quảng_Nam gồm ba phủ Thăng_Hoa sau là tỉnh Quảng_Nam Tư_Nghĩa sau là tỉnh Quảng_Ngãi và Hoài_Nhơn sau là Quy_Nhơn còn phần đất từ đèo Cù_Mông xuống tới đèo Cả thì còn để cho lưu_dân tự_do chưa đặt hành_chính cai_trị Năm 1578 Trấn_thủ Thuận_Quảng Nguyễn_Hoàng bèn sai Lương_Văn_Chánh chiêu_tập dân Chiêm khai_khẩn đất hoang ở Cù_Mông_Bà_Đài Xuân_Đài cho dân di_cư đến đấy Lại mộ_dân khai_hoang ở trên_dưới sông Đà_Diễn chia lập thôn_ấp ngày dân đông_đúc đặt nền_móng khai_khẩn vùng_đất mới Năm 1611 quân Chiêm_Thành đánh_phá vùng_đất mới Chúa_Tiên Nguyễn_Hoàng sai chủ_sự Văn_Phong đem quân đi đánh dẹp cho lập thành phủ Phú_Yên thuộc trấn Quảng_Nam lập 2 huyện Đồng_Xuân Tuy_Hoà thuộc phủ Phú_Yên Tuy_nhiên đến năm 1629 Văn_Phong liên_minh với Chiêm_Thành âm_mưu cát_cứ ở Phú_Yên chúa Sãi Nguyễn_Phúc_Nguyên sai Phó tướng Nguyễn_Phúc_Vinh đi đánh dẹp Sau khi cuộc nổi_loạn bị dẹp tan chúa Sãi cho lập dinh Trấn_Biên và cho Quận mã Nguyễn_Phúc_Vinh làm Trấn_thủ dinh Trấn_Biên_Các tài_liệu lịch_sử chép sự_kiện này như sau Tiền_đồn Nam tiến Đàng_Trong thời chúa Sãi chia ra 7 dinh Chính Dinh_Phú_Xuân_Cựu Dinh_Ái_Tử_Quảng Trị_Quảng_Bình_Vũ Xá_Bố_Chính_Quảng Nam và Trấn_Biên_Phú_Yên Sau khi thành_lập dinh Trấn_Biên trở_thành một tiền_đồn cho công_cuộc Nam tiến khai_phá vùng_đất mới của người Việt_Năm 1653 vua Chiêm là Po_Nraop sử Việt chép là Bà Tấm đem quân xâm_lấn Phú_Yên chúa Hiền Nguyễn_Phúc_Tần sai Cai cơ Hùng_Lộc lãnh 3 000 quân vượt đèo Hổ_Dương núi Thạch_Bi đánh_đuổi Bà Tấm Trước áp_lực quân Đàng_Trong_Bà_Tấm xin hàng chúa Nguyễn để từ sông Phan_Rang trở vào cho vua Chiêm còn từ sông Phan_Rang trở ra lấy lập phủ Diên_Ninh sau đổi làm phủ Diên_Khánh nay thuộc Khánh_Hoà đồng_thời đặt dinh Thái_Khang để Hùng_Lộc làm Trấn_thủ Mùa thu năm 1692 vua Chiêm là Po_Saot sử Việt chép là Bà Tranh bỏ không tiến_cống họp quân cướp giết cư_dân ở phủ Diên_Ninh_Chúa_Minh Nguyễn_Phúc_Chu sai Cai cơ Nguyễn_Hữu_Cảnh đem quân đi đánh dẹp chiếm luôn phần đất còn lại của Chiêm_Thành_Chúa_Nguyễn đổi đất Chiêm_Thành làm Thuận_Phủ sau đổi thành trấn Thuận_Thành nay thuộc Bình_Thuận cho con_cháu Bà Tranh làm Khám lý để phủ_dụ dân Chiêm_Thành_Ngoại giao biên viễn Bên cạnh vai_trò giữ_gìn an_ninh biên_giới phía Nam đối_với Chiêm_Thành dinh Trấn_Biên còn được phủ chúa Nguyễn uỷ cho nhiệm_vụ nhận các cống_phẩm của vua Thuỷ_P taoEa và vua Lửa_P taoPui Đại_Nam thực lục tiền biên_chép Thuỷ_Xá và Hoả_Xá vào cống Buổi quốc sơ vì cớ họ giáp_giới với Phú_Yên cứ năm năm một lần sai người đến các nước ấy cho quà áo gấm mũ_nồi đồng chảo sắt và chén đĩa bằng sứ Vua hai nước ấy nhận được vật cho tức_thì sắm_sửa phẩm_vật địa_phương kỳ nam sáp_ong nhung hươu mật gấu voi đực để hiến Phủ biên tạp lục cũng ghi Năm năm một lần chúa Nguyễn sai cai đội Phú_Yên làm chánh phó sứ đem cho áo gấm mũ_nồi đồng chảo gang bát sứ các vật và thu thuế cống Vua nước ấy soạn ngay các thứ kỳ nam sáp_ong lộc_nhung tê_giác mật gấu voi đực giao cho sứ_giả đem về dâng chúa Năm Tân_Mão 1711 đời chúa Nguyễn_Phúc_Chu_Đôn vương và Nga vương ở hai rợ Nam_Bàn và Trà Lai sau gọi là Jarai giáp với Phú_Yên và Bình_Định sai sứ đến dâng vật_phẩm địa_phương chúa cho Ký thuộc là Kiêm_Đức đem thư đến hiểu_dụ những tù_trưởng cho họ áo sa áo đoạn và đồ đồng đồ sứ Lịch_sử Công_giáo tại Việt_Nam cũng ghi_nhận một nhà_nguyện công_cộng được xây_dựng tại dinh Trấn_Biên hình_thành xứ_đạo đầu_tiên của giáo_xứ Mằng_Lăng_Hai nhân_vật Công_giáo người Việt được ghi_nhận là Maria_Mađalêna_Ngọc_Liên là người sáng_lập ngôi nhà_thương đầu_tiên để săn_sóc cứu_chữa các bệnh_nhân và con đỡ_đầu của bà là Anrê_Phú_Yên về sau trở_thành một trong những thánh tử đạo Việt_Nam Biên_cương di_chuyển về phía Nam_Cái tên dinh Trấn_Biên thay bằng dinh Phú_Yên năm nào cũng không ai rõ Chỉ biết năm 1688 Phủ_Biên tạp lục ghi Chúa Nguyễn_Phúc_Trân sai phó tướng dinh Trấn_Biên là Vạn_Long hầu làm_Thống binh Thủ hợp Chính dinh là Văn_Vy làm Tham_mưu vào cửa_biển Mỹ_Tho đánh_phá luỹ của Hoàng_Tiến_Đại_Nam thực lục tiền biên_chép năm 1689 Chúa bèn sai Hữu_Hào làm_thống binh Nguyễn_Thắng_Sơn làm tiên_phong kén thêm quân ở Phú_Yên Thái_Khanh và Phan_Rí để tiến đánh Chân_Lạp_Như vậy đến năm 1688 Phú_Yên không còn làm nhiệm_vụ trấn biên nữa và đến năm 1698 khi Nguyễn_Hữu_Cảnh lấy đất Nông_Nại đặt làm Gia_Định phủ lập xứ Đồng_Nai làm huyện Phước_Long dựng dinh Trấn_Biên lấy đất Sài_Gòn làm huyện Tân_Bình dựng dinh Phiên_Trấn thì vai_trò trấn biên chuyển về cho dinh Trấn_Biên mới
Dinh_Trấn_Biên ( Phú_Yên )