Chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư Chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư là một loạt các cuộc xung_đột vũ_trang giữa La_Mã_Byzantine và hai Đế_quốc Ba Tư kế_tiếp nhau Parthia và Sassanid_Các cuộc xung_đột giữa Đế_quốc Parthia và Cộng_hoà La_Mã khởi_đầu từ năm 54 trước Công_nguyên còn chiến_tranh bắt_đầu vào cuối thời Cộng_hoà và tiếp_tục kéo sang đến thời_kỳ Đế_quốc La_Mã và Sassanid_Cuộc chiến kết_thúc khi cuộc chinh_phạt của người Hồi_giáo Ả_Rập nổ ra chỉ vài năm sau khi hai nước giao_tranh với nhau lần cuối và chính cuộc tấn_công này mới khiến đế_quốc Sassanid phải cáo_chung và khiến cho Đông_La_Mã đánh mất phần_lớn lãnh_thổ của nó Mặc_dù cuộc_chiến giữa người La_Mã và đế_quốc Parthia và nhà Sassanid kéo_dài trong bảy thế_kỷ nhưng ranh_giới giữa hai nước vẫn khá ổn_định và không thay_đổi nhiều Tình_trạng giằng_co xảy ra sau đó các thành_thị thành_luỹ và các tỉnh ở biên_giới bị bao_vây chiếm_giữ phá_huỷ và thay_đổi chủ liên_tục Không bên nào có sức_mạnh nhân_lực hậu_cần để có_thể duy_trì các chiến_dịch quân_sự kéo_dài xa khỏi biên_giới và do_đó không phía nào dám hành_quân sâu vào lãnh_thổ đối_phương và kéo_dài biên_giới quá mỏng Cả hai bên đều đã tiến_hành các cuộc tấn_công ra ngoài biên_giới của họ nhưng sau thời_gian thế cân_bằng ban_đầu lại được phục_hồi Tình_trạng bế_tắc xảy ra trong thế_kỷ thứ 2 ở đường biên_giới chạy dọc theo phía Bắc sông Euphrates đường mới chạy về phía đông hoặc sau đó về phía đông bắc vượt qua Lưỡng_Hà đến phía Bắc sông Tigris_Cũng có một_số thay_đổi đáng_kể ở biên_giới phía bắc trong vùng lãnh_thổ của Armenia và dãy Kavkaz Chi_phí khổng_lồ cho cuộc chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư cuối_cùng đã chứng_tỏ rằng chúng chính là thảm_hoạ cho cả hai đế_quốc Cuộc chiến_tranh kéo_dài và leo_thang vào thế_kỷ thứ 6 và 7 đã khiến hai nước suy_kiệt và dễ bị tổn_thương khi phải đối_mặt với sự xuất_hiện và trỗi dậy đột_ngột của Khalifah_Ả_Rập chính lực_lượng này đã xua quân chinh_phạt cả hai đế_quốc chỉ một_vài năm sau khi cuộc chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư kết_thúc Hưởng lợi từ tình_trạng suy_yếu của các đối_thủ của mình quân_đội của người Hồi_giáo Ả_Rập nhanh_chóng chinh_phục toàn_bộ Đế_chế Sassanid và tước đi của Đế_quốc Đông_La_Mã các vùng lãnh_thổ ở Cận_Đông_Caucasus_Ai Cập và phần còn lại của Bắc_Phi_Trong những thế_kỷ sau hầu_hết các vùng lãnh_thổ của Đế_quốc Đông_La_Mã đều rơi vào tay người Hồi_giáo Bối_cảnh lịch_sử Theo James_Howard_Johnston_Từ thế_kỷ thứ 3 TCN đến đầu thế_kỷ thứ 7 CN những đối_thủ ở phía Đông là những chính_thể lớn đầy tham_vọng bá_quyền điều này đã giúp họ thiết_lập và bảo_đảm sự ổn_định trong vùng lãnh_thổ của mình Người La_Mã và Parthia đã chạm_trán qua các cuộc chinh_phục của họ vào các phần lãnh_thổ của Đế_quốc Seleuckos_Trong thế_kỷ thứ 3 trước Công_nguyên người Parthia di_cư từ thảo_nguyên Trung_Á tới miền Bắc_Iran_Mặc dù phải chịu khuất_phục trước các vua nhà Seleukos trong một thời_gian nhưng họ đã tách ra trong thế_kỷ thứ 2 TCN và thành_lập một vương_quốc độc_lập và vương_quốc này liên_tục mở_rộng lãnh_thổ bằng cái giá của những kẻ đã thống_trị họ trước_đây Trong tiến_trình từ thế_kỷ 3 đến 1 TCN người Parthia đã chinh_phục Ba Tư_Lưỡng_Hà và Armenia Dưới sự cai_trị của triều_đại Arsaces người Parthia dập tắt những nỗ_lực nhằm tái_chiếm lãnh_thổ đã mất của người Seleukos và mở_rộng quyền kiểm_soát của họ bằng cách bổ_nhiệm những thành_viên trong hoàng_tộc làm vua của các nước ở vùng Kavkaz cụ_thể là triều Arsaces của Armenia triều Arsaces của Iberia và triều Arsaces của Albania Trong khi đó người La_Mã đánh_đuổi vương_quốc Seleukos ra khỏi lãnh_thổ Anatolia của họ trong thế_kỷ thứ 2 trước Công_nguyên sau khi đánh_bại Antiochus_III_Đại đế tại các trận Thermopylae và Magnesia_Cuối cùng trong năm 64 TCN Pompey chinh_phục Syria vùng lãnh_thổ còn lại của người Seleukos tiêu_diệt hoàn_toàn vương_quốc của họ và mở_rộng biên_giới phía đông của La_Mã đến sông Euphrates nơi giáp liền với lãnh_thổ của người Parthia Chiến_tranh La_Mã_Parthia_Các cuộc_chiến giữa nền Cộng_hoà La_Mã với đế_quốc Parthia_Người_Parthia bắt_đầu Tây tiến dưới thời vua Mithridates I và lại được tiếp_tục dưới thời vua Mithridates II_Ông đã không thành_công trong việc đàm_phán về một liên_minh La_Mã_Parthia với Lucius_Cornelius_Sulla kh 105 TCN Khi tướng La_Mã_Lucullus xâm_chiếm miền Nam_Armenia và chỉ_huy một cuộc tấn_công chống lại Tigranes năm 69 TCN ông đã có thư_từ qua_lại với nhà_vua Phraates_III để ngăn_cản ông này can_thiệp Mặc_dù người Parthia vẫn giữ thái_độ trung_lập Lucullus đã lên kế_hoạch để tấn_công họ Trong những năm 66 65 TCN Pompey đã đạt được thoả_thuận với vua Phraates và người La_Mã liên_quân với Parthia để cùng xâm_lược xứ Armenia Tuy_nhiên tranh_chấp về đường ranh_giới ở Euphrates đã phát_sinh ngay sau đó Cuối_cùng vua Phraates đã khẳng_định quyền kiểm_soát vùng Lưỡng_Hà của mình ngoại_trừ các quận ở phía tây của Osroene vùng_đất vốn đã lệ_thuộc La_Mã_Vào năm 53 TCN Tướng La_Mã_Marcus_Licinius Crassus đã tiến_hành một cuộc xâm_lược vào vùng Lưỡng_Hà nhưng điều này đã đem đến một kết_quả thảm_khốc ông và con trai ông Publius đã vong_mạng tại Trận_Carrhae trước quân Parthia do tướng Surena chỉ_huy Đây là thất_bại tồi_tệ nhất của người La_Mã kể từ sau Trận_Cannae trước Hannibal_Người_Parthia đột_kích vào Syria ngay trong năm sau và huy_động một cuộc tấn_công lớn trong năm 51 TCN nhưng quân_đội của họ đã bị người La_Mã chặn lại và đẩy lui trong một cuộc phục_kích ở gần Antigonea_Người_Parthia chủ_yếu vẫn giữ sự trung_lập trong cuộc nội_chiến của Caesar cuộc_chiến giữa những lực_lượng ủng_hộ Julius_Caesar và các lực_lượng ủng_hộ Pompey và các phe_phái truyền_thống trong viện nguyên_lão La_Mã_Tuy nhiên họ vẫn duy_trì mối quan_hệ với Pompey và sau khi Pompey thất_bại và chết một đội quân dưới sự chỉ_huy của Pacorus I đến tương cứu tướng Caecilius_Bassus phe Pompey người đang bị bởi lực_lượng của phe Caesar bao_vây tại Thung_lũng Apamea Sau khi cuộc nội_chiến kết_thúc Julius_Caesar đã chuẩn_bị một chiến_dịch nhằm chống lại người Parthia nhưng với việc ông bị ám_sát đã ngăn_chặn được cuộc_chiến xảy ra Người Parthia sau đó đã hỗ_trợ cho Brutus và Cassius trong suốt cuộc nội_chiến của những người Giải_phóng diễn ra tiếp_theo sau đó và đã phái một đội quân đến để chiến_đấu cùng với họ tại_trận Philippi năm 42 TCN Sau thất_bại của phe những người Giải_phóng người Parthia đã xâm_chiếm lãnh_thổ La_Mã trong năm 40 trước Công_nguyên cùng với một viên tướng La_Mã_Quintus_Labienus Một người ủng_hộ Brutus và Cassius_Họ nhanh_chóng tràn quân vào tỉnh Syria của La_Mã và tiến vào Judaea lật_đổ nhà_vua chư_hầu của La_Mã_Hyrcanus_II và đưa cháu trai của ông ta là Antigonus lên làm vua bù_nhìn Trong nháy_mắt toàn_bộ phía Đông_La_Mã dường_như đã mất hoặc sắp rơi vào tay người Parthia_Tuy nhiên sự kết_thúc của cuộc nội_chiến La_Mã lần thứ hai đã sớm khôi_phục lại sức_mạnh của La_Mã ở châu_Á Marcus_Antonius phái Ventidius tới đánh chặn Labienus người đã xâm_chiếm bán_đảo Tiểu_Á_Ngay lập_tức Labienus bị đẩy lui trở_lại Syria bởi quân La_Mã và mặc_dù đã được tiếp_viện bởi người Parthia_Labienus vẫn bị đánh_bại bị bắt làm tù_binh và bị hành_quyết sau đó Sau khi phải chịu thêm một thất_bại ở gần Hẽm_Syria người Parthia rút khỏi Syria Họ quay trở_lại trong năm 38 TCN nhưng đã bị đánh_bại bởi Ventidius và Pacorus tử_trận Ở vương_quốc Judaea vua Antigonus đã bị Herod lật_đổ với sự giúp_đỡ của La_Mã trong năm 37 TCN Sau khi người La_Mã phục_hồi lại quyền kiểm_soát đối_với Syria và Judaea_Marcus_Antonius địch thân dẫn 15 vạn quân tiến vào Atropatene_Azerbaijan ngày_nay Tuy_nhiên vũ_khí công thành và quân hộ_tống của ông ta đã bị cô_lập và bị tiêu_diệt trong khi người Armenia đồng_minh của ông thì bỏ chạy Thất_bại trong việc chiếm các cứ_điểm của người Parthia người La_Mã bắt_buộc phải rút_lui với tổn_thất nặng_nề Antonius lại một lần nữa quay lại Armenia vào năm 33 TCN để cùng với vua Media chống lại Octavianus và người Parthia_Những mối bận_tâm khác buộc ông ta phải rút_lui và toàn_bộ khu_vực này rơi vào kiểm_soát của người Parthia_Cuộc chiến của Đế_quốc La_Mã với người Parthia_Những căng_thẳng giữa hai cường_quốc đe_doạ nổ ra một cuộc chiến_tranh mới Octavianus và vua Phraataces_V cùng họp_mặt để ký hoà_ước trong thế_kỷ 1 CN Theo thoả_thuận người Parthia phải rút quân ra khỏi Armenia và công_nhận quyền bảo_hộ de facto của người La_Mã ở đó Tuy_nhiên người La_Mã và người Ba Tư liên_tục cạnh_tranh quyền kiểm_soát và ảnh_hưởng với nhau tại Armenia vài thập_kỷ sau đó Quyết_định đặt con trai của mình lên_ngôi vua Armenia đang bị bỏ trống của vua Parthia_Artabanus_II đã gây ra một cuộc_chiến với La_Mã trong năm 36 CN cuộc_chiến chỉ kết_thúc khi Artabanus tuyên_bố từ_bỏ ảnh_hưởng của người Parthia đối_với Armenia Chiến_tranh lại tiếp_tục nổ ra trong năm 58 CN sau khi vua Parthia_Vologases_I ra_sức ép để đặt người em_trai là Tiridates lên ngai_vàng Armenia Quân La_Mã đã lật_đổ Tiridates và thay_thế ông ta bằng một hoàng_tử người Cappadocia và tạo ra một cuộc_chiến bất_phân_thắng_bại Cuộc_chiến này chỉ kết_thúc trong năm 63 TCN sau khi người La_Mã đã đồng_ý cho_phép Tiridates và con_cháu của ông ta cai_trị Armenia với điều_kiện họ phải chấp_nhận đế quyền của hoàng_đế La_Mã_Một loạt các cuộc_chiến mới nổ ra vào thế_kỷ thứ 2 Trong các cuộc_chiến đó người La_Mã luôn giữ thế thượng_phong trước với người Parthia_Hoàng đế Traianus chinh_phạt Armenia và Lưỡng_Hà trong thời_gian từ năm 114 và 115 và sáp_nhập chúng như là các tỉnh của La_Mã_Ông chiếm Ctesiphon kinh_đô của người Parthia trước khi dong thuyền đến Vịnh Ba Tư_Tuy nhiên các cuộc khởi_nghĩa nổ ra ở những lãnh_thổ Parthia bị chiếm_đóng vào năm 115 CN trong khi một cuộc khởi_nghĩa lớn của người Do Thái đã nổ ra trong lãnh_thổ La_Mã đã kéo căng nguồn_lực quân_sự của La_Mã_Quân_đội Parthia còn tấn_công các vị_trí quan_trọng của người La_Mã và các đơn_vị La_Mã đồn_trú tại Seleucia_Nisibis và Edessa đều bị cư_dân địa_phương đuổi đánh Traianus đem quân thảo phạt phiến_quân ở Lưỡng_Hà đưa hoàng_tử Parthamaspates lên làm vua chư_hầu rồi rút quân và quay trở_lại Syria Traianus qua_đời vào năm 117 trước khi ông có_thể tổ_chức và củng_cố lại các tỉnh Parthia nằm dưới quyền kiểm_soát của La_Mã_Cuộc chiến Parthia của Traianus bắt_đầu một sự thay_đổi trong trọng_tâm chiến_lược lớn của đế_chế La_Mã_Tuy nhiên ngay sau khi lên nối_ngôi Hoàng_đế Hadrianus đã cho trao_trả lại vùng Lưỡng_Hà cho người Parthia vì ông cho rằng việc tái_thiết lập Euphrates làm ranh_giới là vì lợi_ích của La_Mã_Hadrianus cho trở_lại hiện_trạng status quo ante bellum và trao_trả các vùng lãnh_thổ ở Armenia Lưỡng_Hà và Adiabene cho những nhà cai_trị cùng với các vị vua chư_hầu ban_đầu của nó Chiến_tranh Armenia lại nổ ra vào năm 161 khi vua Vologases_IV đánh_bại người La_Mã ở đó rồi xua quân chiếm Edessa và tàn_phá Syria Năm 163 người La_Mã dưới sự chỉ_huy của Statius_Priscus đã phản_công và đánh_bại người Parthia ở Armenia và đưa một ứng_cử_viên mà họ ủng_hộ lên ngai_vàng của Armenia Năm sau Avidius_Cassius xâm_chiếm Lưỡng_Hà ông ta dành đại_thắng ở Dura_Europos cùng Seleucia và cướp phá thành_phố Ctesiphon vào năm 165 Một dịch_bệnh có_thể là bệnh đậu_mùa đã tràn vào Parthia vào thời_điểm đó và lây_lan sang cả quân_đội La_Mã và buộc họ phải rút quân về nước đây là nguồn_gốc của đại_dịch Antonine mà nó vẫn tiếp_diễn trong một thế_hệ tiếp_theo trên khắp đế_quốc La_Mã_Trong những năm 195 197 Hoàng_Đế Septimius_Severus phát_động một cuộc tấn_công dẫn đến việc tái_chiếm các vùng_đất của La_Mã ở miền bắc Lưỡng_Hà tới tận các khu_vực xung_quanh Nisibis_Singara và cướp phá thành_phố Ctesiphon lần thứ 2 Một cuộc_chiến cuối_cùng chống lại người Parthia đã được Hoàng_đế Caracalla phát_động Ông ta đã chiếm_đóng thành_phố Arbela trong năm 216 Sau khi ông này bị ám_sát vị Hoàng_Đế tiếp_theo Macrinus đã bị đánh_bại bởi người Parthia ở gần Nisibis_Để đổi lấy một nền hoà_bình ông này phải chịu trách_nhiệm bồi_thường chiến_phí cho những thiệt_hại mà Hoàng_Đế Caracalla gây ra Xung_đột La_Mã_Sassanid_Những xung_đột thời_kỳ đầu Chiến_tranh tiếp_tục tiếp_diễn nhà Parthia diệt_vong và hoàng_đế Ardashir I khai lập nên đế_quốc Sassanid_Ardashir tiến_hành nhiều cuộc tấn_công vào Lưỡng_Hà và Syria trong năm 230 và yêu_cầu người La_Mã phải giao trả lại tất_cả các lãnh_thổ cũ của Đế_quốc Achaemenes Sau nhiều đàm_phán thất_bại hoàng Đế_Alexander_Severus dẫn quân đánh Ardashir trong năm 232 và cuối_cùng đã đẩy lui ông ta Trong năm 238 240 trong những năm cuối đời Ardashir khởi_binh đánh La_Mã một lần nữa và chiếm được một_số thành_phố ở Syria và Lưỡng_Hà bao_gồm cả Carrhae và Nisibis_Cuộc chiến được tiếp_diễn với mực độ ngày_càng dữ_dội dưới triều hoàng_đế Shapur I con trai của Ardashir_Tuy nhiên đại_quân xâm_lược Lưỡng_Hà của ông ta bị đánh_bại trong một trận chiến gần Resaena trong năm 243 và người La_Mã lấy lại được Carrhae và Nisibis Được kích_thích bằng những chiến_thắng này Hoàng_đế La_Mã_Gordianus_III đích_thân khởi_binh đông chinh ông tiến_quân dọc bờ sông Euphrates nhưng đã bị đẩy lui ở gần Ctesiphon trong trận Misiche trong năm 244 Sau đó Gordianus bị giết và vị hoàng_đế kế_nhiệm của ông là Philippus người Ả_Rập buộc phải xin cầu_hoà Nhận thấy La_Mã bị suy_yếu bởi những cuộc tấn_công của các bộ_lạc người Giéc manh và được cai_trị bởi một loạt hoàng_đế chỉ trong thời_gian một_vài năm Shapur I lại phát_động một cuộc_chiến chống lại người La_Mã_Trong những năm đầu của Thập_niên 250 hoàng_đế đã tham_gia vào một cuộc chiến_tranh để tranh_giành sự kiểm_soát vùng Armenia Ông xâm_lược và sát_hại vua Armenia và đánh_bại người La_Mã tại Trận_Barbalissos và cướp phá thành Antioch_Giữa những năm 258 và 260 Shapur đã bắt sống Hoàng_đế Valerianus I của La_Mã sau khi đánh_bại quân_đội của ông này tại_trận Edessa và tiến sâu vào Tiểu_Á_Tuy nhiên quân_đội nhà Sassanid phải nhận lấy thất_bại trước lực_lượng La_Mã ở đó và các cuộc tấn_công từ vua Odaenathus của Palmyra vào hậu_phương buộc người Ba Tư phải rút khỏi lãnh_thổ La_Mã_Hoàng đế Carus tiến_hành một cuộc xâm_lược thành_công vào Ba Tư trong năm 283 và chiếm thành_phố Ctesiphon lúc đó vốn là thủ_đô của vương_quốc Sassanid đây là lần thứ 3 thành_phố này bị chiếm Người La_Mã có_lẽ đã mở_rộng cuộc chinh_phục của mình nếu Carus đã không qua_đời trong tháng 12 năm đó Sau khoảng thời_gian hoà_bình ngắn_ngủi ở đầu triều_đại của Hoàng_Đế Diocletianus người Ba Tư lại phát_động chiến_sự khi họ xâm_chiếm Armenia và đánh_bại người La_Mã ở trận Carrhae trong năm 296 hoặc 297 Tuy_nhiên tướng Galerius lại nghiền nát quân Ba Tư trong Trận_Satala năm 298 và chiếm_giữ được kho_bạc và Hậu_cung nơi ở các bà vợ của nhà_vua Đây là một điều xỉ nhục với quốc_vương Ba Tư_Kết quả thắng_lợi giúp người La_Mã giành quyền kiểm_soát vùng_đất giữa Tigris và vùng Thượng_Zab_Đây là chiến_thắng quyết_định nhất của người La_Mã trong nhiều thập_kỷ Tất_cả các vùng lãnh_thổ đã từng bị mất tất_cả các vùng_đất gây tranh_chấp và quyền kiểm_soát Armenia đều quay về trong tay người La_Mã_Hoà bình lại kéo_dài từ năm 299 cho đến giữa những năm 330 khi Shapur II bắt_đầu một loạt các cuộc tấn_công chống lại người La_Mã_Mặc dù thu được một chuỗi thắng_lợi nhưng chiến_dịch của ông đạt được rất ít kết_quả lâu_dài ba cuộc bao_vây của người Ba Tư vào Nisibis bị đẩy_lùi và mặc_dù Shapur thành_công trong việc chiếm các thành_trì như Amida và Singara nhưng cả hai thành_phố đã nhanh_chóng bị tái_chiếm bởi người La_Mã Sau một thời_gian tạm lắng trong những năm 350 sau khi Shapur không còn bận tay chống_trả các cuộc tấn_công của người du_mục ở vùng biên_giới phía bắc của Ba Tư ông ta đã phát_động một chiến_dịch mới trong năm 359 và lại một lần nữa chiếm_đóng Amida_Sự kiện này đã kích_hoạt một cuộc tấn_công lớn do Hoàng_đế La_Mã_Julianus chỉ_huy vào năm 363 Đoàn quân tiến xuống phía Euphrates để chiếm thành_phố Ctesiphon_Hoàng đế Julianus giành chiến_thắng trong trận Ctesiphon nhưng không_thể chiếm được thủ_đô của Ba Tư và phải rút_lui dọc theo sông Tigris_Bị vây khốn bởi người Ba Tư_Hoàng đế Julianus đã bị giết trong một cuộc đụng_độ Với việc quân_đội La_Mã bị mắc_kẹt trên bờ phía đông của sông Euphrates_Hoàng đế Jovianus người thừa_kế của Julianus đã chấp_nhận lời cầu_hoà đồng_ý với những nhượng_bộ lớn để đổi lấy sự rút quân La_Mã an_toàn ra khỏi lãnh_thổ của người Sassanid_Người_La_Mã lại mất các vùng_đất sở_hữu cũ của họ ở phía đông của sông Tigris cũng như các thành_phố như Nisibis và Singara và Shapur đã sớm tái_chiếm Armenia Trong năm 384 hoặc 387 một hiệp_ước hoà_bình được ký_kết giữa Shapur_III và Theodosius I hiệp_ước này chia Armenia thành hai nước Vào lúc này các vùng lãnh_thổ phía bắc của Đế_chế La_Mã bị các bộ_tộc người Giéc manh Alani và Hung xâm_lược trong khi biên_giới phía Bắc của Ba Tư cũng bị đe_doạ bởi một_số tộc Hung lúc ban đâu và về sau là bởi người Hung trắng Bởi_vì cả hai nước đều phải bận rôn để chống_trả những mối đe_doạ của riêng mình nên giữa hai nước có một khoảng thời_gian hoà_bình kéo_dài và chỉ bị gián_đoạn bởi hai cuộc chiến_tranh ngắn lần thứ nhất trong những năm 421 422 và lần thứ hai trong năm 440 Chiến_tranh Đông_La_Mã_Ba Tư_Cuộc chiến của Anastasius_Cuộc chiến nổ ra khi vua Ba Tư_Kavadh_I cố_gắng giành được hỗ_trợ bằng tài_chính từ Hoàng_đế Đông_La_Mã là Anastasius I bằng vũ_lực Năm 502 ông đã nhanh_chóng chiếm được thành_phố vốn chưa sẵn_sàng chuẩn_bị cho chiến_đấu Theodosiopolis và bao_vây thành Amida_Cuộc bao_vây pháo_đài đã chứng_minh là khó hơn rất nhiều so với Kavadh nghĩ quân thủ_thành đã có_thể cầm_cự được ba tháng ba tháng trước khi họ bị đánh tan Năm 503 người La_Mã cũng đã cố_gắng tiến_hành một cuộc bao_vây cuối_cùng không thành_công vào Amida lúc này do người Ba Tư đánh_bại Trong khi đó Kavadh xua quân đánh Osroene và bao_vây Edessa nhưng cũng chỉ thu được kết_quả tương_tự Cuối_cùng 504 người La_Mã đã chiếm được ưu_thế qua việc tái bao_vây Amida khiến thành_phố thất_thủ Năm đó một hiệp_ước đình_chiến được ký do kết_quả từ một cuộc xâm_lược của người Hung từ Kavkaz vào Armenia Mặc_dù cả hai Đế_chế đã ngồi vào bàn đàm_phán phải đến tháng 11 năm 506 hiệp_ước này mới được ký_kết Năm 505 Hoàng_đế Anastasius hạ_lệnh thi_công một pháo_đài lớn ở Dara_Đồng thời các công_sự đổ_nát cũng phải được nâng_cấp tại các thành_phố Edessa_Batnae và Amida_Mặc dù không có những cuộc xung_đột với quy_mô lớn hơn_nữa trong suốt triều_đại Anastasius căng_thẳng giữa hai vẫn tiếp_diễn đặc_biệt là khi công_việc xây_dựng được tiến_hành tại Dara_Sự căng_thẳng này bùng_phát là bởi_vì việc xây_dựng các công_sự mới tại khu_vực biên_giới đã bị cấm bởi một hiệp_ước được ký_kết ở vài thập_kỷ trước đó Hoàng_đế Anastasius theo_đuổi các kế_hoạch của mình bất_chấp sự phản_đối của người Ba Tư_Những toà thành được xây_dựng xong trong những năm 507 508 Chiến_tranh Iberia_Trong 524 525 Kavadh xin cầu_hoà với Justin I thông_qua con trai ông ta là Khosrau nhưng các cuộc đàm_phán đã sớm bị phá vỡ Căng_thẳng giữa hai cường_quốc đã biến thành các chiến_tranh khi những người Iberia ở vùng Kavkaz dưới sự chỉ_huy của Gourgen đào_tẩu đến La_Mã vào năm 524 525 Những cuộc_chiến công_khai giữa La_Mã_Ba_Tư đã nổ ra trong khu_vực Nam_Kavkaz và thượng Mesopotamia vào các năm 526 527 Những năm đầu của cuộc_chiến người Ba Tư chiếm ưu_thế bởi vào năm 527 các cuộc nổi_dậy ở Iberia bị nghiền nát một cuộc tấn_công vào các thành_phố Nisibis và Thebetha của người La_Mã trong năm đó cũng đã không thành_công và những nỗ_lực để cứu_viện Thannuris và Melabasa bị ngăn_cản bởi các cuộc tấn_công từ Ba Tư_Tân hoàng_đế của La_Mã_Justinianus_I tiến_hành tổ_chức lại quân_đội Đông_La_Mã nhằm cố_gắng để khắc_phục các sai_lầm đã lộ ra sau những thành_công của người Ba Tư Vào năm 530 một cuộc tấn_công lớn của người Ba Tư ở vùng Lưỡng_Hà đã bị đánh_bại bởi quân La_Mã dưới sự chỉ_huy của danh_tướng Belisarius tại Dara trong khi một đội quân Ba Tư thứ hai ở vùng Kavkaz đã bị đánh_bại bởi Sittas tại Satala_Belisarius đã đánh_bại quân Ba Tư và Lakhmid người Hindu tại_trận Callinicum trong năm 531 Trong cùng năm người La_Mã đã chiếm được một_số pháo_đài ở Armenia trong khi người Ba Tư lại chiếm được hai pháo_đài ở phía đông Lazica_Ngay sau thảm_bại tại_trận Callinicum người Ba Tư đã có các cuộc đàm_phán không thành_công với người La_Mã_Hai bên mở lại các cuộc đàm_phán vào mùa xuân năm 532 và cuối_cùng ký_kết hiệp_ước hoà_bình vĩnh_cửu trong tháng 9 năm 532 hoà_ước này kéo_dài được ít hơn tám năm Cả hai cường_quốc đều đồng_ý trả lại tất_cả các lãnh_thổ bị chiếm_đóng và người La_Mã đồng_ý trả một lần một khoản tiền 110 centenaria 11 000 vàng Vùng Iberia vẫn nằm trong tay người Ba Tư và những người Iberia tị_nạn có sự lựa_chọn là ở lại trong lãnh_thổ La_Mã hoặc trở về quê_hương của họ Justinianus đại_chiến Khosrau I_Người_Ba Tư đã phá vỡ Hiệp_ước hoà_bình vĩnh_cửu vào năm 540 có_lẽ để trả_lời cuộc tái_chiếm lại lãnh_thổ phía tây đã bị mất trước_đây của người La_Mã_Cuộc chiến này có_thể diễn ra là nhờ sự chấm_dứt của cuộc_chiến ở phía Đông_Khosrau_I xâm_chiếm và tàn_phá Syria bắt các thành_phố của Syria và Lưỡng_Hà phải trả một_số tiền lớn và cướp_bóc có hệ_thống các thành_phố khác bao_gồm cả Antiochia_Belisarius bị buộc phải chấm_dứt các chiến_dịch ở phía Tây để đối_phó với các mối đe_doạ từ người Ba Tư_Ông tiến_hành một chiến_dịch không thu được kết_quả rõ_ràng tại Nisibis năm 541 Vua_Ba_Tư_Khosrau cũng đem quân tiến vào Lưỡng_Hà trong năm 542 khi ông này cố_gắng chiếm Sergiopolis_Ông phải sớm rút_lui khi đối_mặt với quân_đội của tướng Belisarius nhưng vẫn cố tấn_công thành_phố Callinicum trên đường rút quân Các cuộc tấn_công vào một_số thành_phố của La_Mã đã bị đẩy_lùi và quân Ba Tư bị đánh_bại tại Dara_Năm 543 người La_Mã lại phát_động một cuộc tấn_công vào Dvin nhưng bị đánh_bại bởi một đội quân Ba Tư nhỏ ở Anglon_Cuộc vây_hãm Edessa của Khosrau ở năm 544 đã không thành_công mặc_dù ông ta thậm_chí đã tìm cách mua_chuộc quân thủ_thành Sau khi người Ba Tư rút về nước người La_Mã phái sứ_giả đến xin cầu_hoà ở Ctesiphon_Một thoả_thuận ngừng chiến 5 năm đã được ký_kết vào năm 545 được bảo_đảm bằng các khoản tiền cống_nạp của người La_Mã_Đầu năm 548 trước sự áp_bức của người Ba Tư vua Gubazes của Lazica đã kêu_gọi Hoàng_đế Justinianus khôi_phục lại quyền bảo_hộ La_Mã_Vị_Hoàng đế liền nắm lấy cơ_hội này và trong năm 548 549 liên_quân La_Mã và Lazica giành được một loạt thắng_lợi trước quân_đội của Ba Tư mặc_dù họ đã không thành_công để tiêu_diệt những đơn_vị đồn_trú chính tại Petra Thành_phố này cuối_cùng cũng bị chinh_phục vào năm 551 nhưng trong cùng năm đó một cuộc tấn_công của người Ba Tư do tướng Mihr_Mihroe chỉ_huy đã chiếm được miền đông Lazica_Thoả thuận ngừng chiến đã được thiết_lập vào năm 545 và ra hạn ngừng chiến thêm 5 năm nữa với điều_kiện là người La_Mã phải trả 2 000 cân vàng mỗi năm Tại Lazica cuộc_chiến bất_phân_thắng_bại kéo_dài nhiều năm và không bên nào có_thể chiếm được ưu_thế một_cách hoàn_toàn Khosrau người giờ_đây phải đối_phó với Người Hung trắng đã gia_hạn ngưng chiến vào năm 557 và lần ngưng chiến này đã không còn loại_trừ vùng Lazica các cuộc đàm_phán vẫn tiếp_tục nhằm đạt được một hiệp_ước hoà_bình cuối_cùng Cuối_cùng vào năm 561 các phái_viên của Justinianus và Khosrau đã nhất_trí về một nền hoà_bình 50 năm Người Ba Tư đồng_ý rút khỏi Lazica và nhận được khoản cống_nộp là 30 000 nomismata solidi hàng năm Cả hai bên cùng đồng_ý không xây_dựng thêm các công_sự mới ở gần biên_giới và giảm bớt các hạn_chế về ngoại_giao và thương_mại Chiến_tranh vì Kavkaz Chiến_tranh nổ ra một lần nữa khi các vùng Armenia và Iberia nổi_dậy chống lại sự thống_trị của người Sassanid trong năm 571 sau khi cuộc đụng_độ có liên_quan đến La_Mã và Ba Tư ở Yemen và sa_mạc Syria và việc La_Mã đã đàm_phán liên_minh với người Đột_Quyết để chống lại người Ba Tư_Justinus_II đưa Armenia dưới sự bảo_hộ của mình trong khi quân_đội La_Mã dưới sự chỉ_huy của Marcianus cháu trai của Justinus đánh Arzanene và tiến vào vùng Lưỡng_Hà thuộc Ba Tư nơi họ đánh_bại các lực_lượng địa_phương Việc Marcianus bất_ngờ bị cách_chức và sự xuất_hiện của quân_đội Ba Tư dưới sự thống_lĩnh của vua Khosrau đã dẫn đến việc vùng Syria nặng_nề Thất_bại của người La_Mã trong cuộc bao vâyNisibis và thành_phố Dara thất_thủ Với một khoản tiền cống_nộp lên tới 45 000 solidi một thoả_thuận ngừng chiến kéo_dài một năm ở vùng Lưỡng_Hà cuối_cùng kéo_dài đến năm năm đã được ký_kết nhưng cuộc_chiến vẫn tiếp_tục ở vùng Caucasus và trên vùng biên_giới sa_mạc Năm 575 Khosrau I đã cố_gắng kết_hợp cuộc xâm_lược ở Armenia vào_cuộc thảo_luận về một nền hoà_bình vĩnh_viễn Ông đã tiến_hành xâm_lược vùng Anatolia và chiếm thành_phố Sebasteia nhưng sau một trận chiến ở gần Melitene quân_đội Ba Tư đã bị hứng_chịu tổn_thất nặng_nề trong khi phải rút_lui qua vùng Euphrates dưới những cuộc tấn_công du_kích của quân La_Mã_Người_La Mã khai_thác tình_trạng lộn_xộn của ngươì Ba Tư và tướng Justinianus xâm_chiếm sâu vào lãnh_thổ Ba Tư và tập_kích vào thành_phố Atropatene_Vua_Khosrau tìm_kiếm hoà_bình nhưng ý_tưởng này bị loại_bỏ sau khi Tamkhusro giành được một chiến_thắng ở Armenia nơi mà các chiến_dịch của La_Mã bị xa_lánh bởi cư_dân địa_phương Mùa xuân năm 578 cuộc chiến_tranh ở Lưỡng_Hà lại tiếp_tục với các cuộc tấn_công của người Ba Tư vào lãnh_thổ của La_Mã_Tướng_La Mã_Mauricius trả_đũa bằng cách đột_kích vào vùng Lưỡng_Hà của Ba Tư chiếm thành_luỹ Aphumon và bao_vây Singara_Khosrau lại một lần nữa phải mở các cuộc đàm_phán hoà_bình nhưng ông qua_đời vào đầu năm 579 và người kế_nhiệm ông Hormizd_IV lại muốn tiếp_tục chiến_tranh Trong 580 Hormizd_IV cho bãi_bỏ chế_độ_quân_chủ ở Iberia_Caucasus và biến Iberia thành một tỉnh Ba Tư được cai_trị bởi một marzpan thống_đốc Trong những năm 580 cuộc_chiến vẫn tiếp_tục bất_phân_thắng_bại với chiến_thắng ở cả hai phía Năm 582 Mauricius thắng một trận chiến ở Constantia trước Adarmahan và Tamkhusro những người đã bị giết chết trong trận đánh nhưng vị tướng La_Mã đã không khuếch_trương chiến_thắng của mình mà ông vội_vã quay về Constantinopolis để theo_đuổi tham_vọng lên_ngôi báu của mình Cũng vậy một chiến_thắng nữa của La_Mã tại Solachon năm 586 đã không thành_công trong việc phá vỡ bế_tắc Người Ba Tư chiếm được Martyropolis nhờ có tay_trong vào năm 589 nhưng năm đó lại là năm bế_tắc bị phá vỡ khi viên tướng Ba Tư_Bahram_Chobin đã phát_động một cuộc nổi_loạn vì bị sa_thải và làm_nhục bởi vua Hormizd_IV_Hormizd bị lật_đổ trong một cuộc đảo_chính cung_đình vào năm 590 và được thay_thế bởi con trai ông Khosrau II nhưng Bahram vẫn tiến_quân và đánh_bại Khosrau_II buộc ông này phải chạy trốn sang lãnh_thổ La_Mã trong khi Bahram lên_ngôi như là Bahram_VI_Với sự hỗ_trợ từ Mauricius_Khosrau đã tạo nên một cuộc_chiến chống lại Bahram và trong 591 kết_hợp của các lực_lượng ủng_hộ ông này với người La_Mã đã phục_hồi ngai vị cho Khosrau II_Để đổi lấy sự giúp_đỡ của người La_Mã_Khosrau không_chỉ trả lại Dara và Martyropolis mà cũng đồng_ý nhượng lại nửa phía tây của Iberia và hơn một_nửa vùng Armenia dưới sự kiểm_soát của Ba Tư cho người La_Mã_Điểm cực đỉnh Năm 602 quân_đội La_Mã trong các chiến_dịch tại vùng Balkan nằm dưới sự chỉ_huy của Phocas người đã soán ngôi thành_công và sau đó giết chết Hoàng_đế Mauricius cùng gia_đình của ông ta Khosrau_II sử_dụng cái chết của ân_nhân của mình như là một cái cớ để gây_chiến Trong những năm đầu của cuộc_chiến người Ba Tư giành được các thành_công áp_đảo chưa từng thấy Họ đã được hỗ_trợ bằng cách sử_dụng hình_ảnh của Khosrau như là con rể của Mauricius và cuộc nổi_dậy chống lại tướng Narses của Phocas_Năm 603 Khosrau đánh_bại và giết chết tướng La_Mã_Germanus ở vùng Lưỡng_Hà và bao_vây Dara Thành_phố Dara thất_thủ sau 9 tháng bị bao_vây Trong những năm sau đó người Ba Tư dần_dần vượt qua các thành_phố pháo_đài ở Lưỡng_Hà bằng các cuộc vây_hãm Đồng_thời họ đã giành một loạt chiến_thắng tại Armenia trước sự thờ_ơ của hệ_thống các đơn_vị đồn_trú La_Mã ở vùng Kavkaz_Phocas bị lật_đổ vào năm 610 bởi Heraclius người đi thuyền đến Constantinopolis từ Carthage_Khoảng thời_gian đó người Ba Tư đã hoàn_thành cuộc chinh_phục của họ ở vùng Lưỡng_Hà và vùng Kavkaz và trong năm 611 họ đã tràn vào Syria và Tiểu_Á chiếm Caesarea_Trục xuất được người Ba Tư khỏi Tiểu_Á năm 612 Heraclius lại tiếp_tục phát_động một cuộc tấn_công lớn vào Syria trong năm 613 Ông lạị bị đánh_bại bên ngoài Antiochia bởi Shahrbaraz và Shahin và các vị_trí của La_Mã lại sụp_đổ Trong thập_kỷ sau người Ba Tư đã có_thể chinh_phục Palestine và Ai_Cập và tàn_phá Anatolia_Trong khi đó người Avar và Slav đã lợi_dụng tình_hình này để tràn_ngập vùng Balkan đưa đế_chế La_Mã đến bờ vực của sự huỷ_diệt Trong những năm này Heraclius ra_sức xây_dựng lại quân_đội của mình cắt_giảm những chi_phí phi quân_sự in thêm tiền tìm_kiếm sự tài_trợ của Giáo_hội cùng với sự ủng_hộ của Thượng phụ Sergius để tạo được các nguồn kinh_phí cần_thiết để tiếp_tục chiến_tranh Năm 622 Heraclius rời thành_phố Constantinopolis sau khi uỷ_thác thành_phố cho Sergius và tướng Bonus người cũng là quan nhiếp_chính của con trai ông ta Ông tập_hợp lực_lượng của mình ở Tiểu_Á và sau khi tiến_hành hàng_loạt các hoạt_động để làm sống lại tinh_thần của binh_sĩ ông đã phát_động một cuộc tấn_công mới mang tính_chất của một cuộc thánh chiến Tại Kavkaz ông giáng đòn và đánh_bại một đội quân Ả_Rập đồng_minh của người Ba Tư và sau đó giành được một chiến_thắng trước người Ba Tư dưới sự chỉ_huy của Shahrbaraz Sau một thời_gian tạm lắng tới năm 623 trong khi Heraclius đàm_phán thoả_thuận ngừng chiến với người Avar ông lại tiếp_tục chiến_dịch của mình ở phía Đông vào năm 624 và đánh_bại một đội quân dẫn_đầu bởi Khosrau tại Ganzak ở vùng Atropatene_Năm 625 ông đánh_bại các tướng Ba Tư là Shahrbaraz_Shahin và Shahraplakan ở Armenia và trong một cuộc tấn_công bất_ngờ cũng mùa đông đó ông đã đột_kích vào sở_chỉ_huy của Shahrbaraz và tấn_công vào quân_đội của ông này tại nơi trú đông của họ Được hỗ_trợ bởi một đội quân Ba Tư dưới sự chỉ_huy của Shahrbaraz người Avar và Slav tiến_hành bao_vây Constantinople nhưng không thành_công trong năm 626 trong khi lần thứ hai quân_đội Ba Tư dưới sự chỉ_huy của tướng Shahin lại phải chịu một thất_bại tan_nát trước quân_đội của Theodore anh_trai của Heraclius_Trong khi đó Heraclius thành_lập một liên_minh với người Turk những người đã lợi_dụng sự suy_giảm sức_mạnh của người Ba Tư để tàn_phá lãnh_thổ của họ ở vùng Kavkaz_Cuối năm 627 Heraclius đã phát_động một cuộc tấn_công trong mùa đông vào Lưỡng_Hà tại đây bất_chấp việc quân Thổ_Nhĩ_Kỳ đi theo ông đào_ngũ cả loạt ông đánh_bại người Ba Tư tại Trận_Nineveh_Tiếp tục tiến về phía nam dọc theo sông Tigris ông đánh chiếm một cung_điện lớn của vua Khosrau tại Dastagird và ông chỉ bị cản_trở không tấn_công được thành_phố Ctesiphon bởi các cầu trên con kênh Nahrawan bị phá_huỷ Mất uy_tín bởi hàng_loạt những thất_bại của mình Khosrau bị lật_đổ và giết chết trong một cuộc đảo_chính do chính con trai của ông Kavadh II tiến_hành người cùng một lúc chấp_nhận các điều_kiện hoà_bình và đồng_ý rút ra khỏi tất_cả các vùng lãnh_thổ chiếm_đóng Heraclius đã phục_hồi cây thánh gia linh_thiêng ở Jerusalem trong một buổi lễ hoành_tráng vào năm 629 Đến đây thì cuộc chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư kéo_dài hơn 700 năm về cơ_bản đã kết_thúc Hậu_quả Các tác_động từ những tàn_phá của cuộc chiến_tranh cuối_cùng này cộng thêm những hiệu_ứng từ cả thế_kỷ chiến_tranh không nghỉ đã khiến cả hai đế_quốc tê_liệt Sau khi Kavadh II qua_đời sau khi lên_ngôi chỉ được vài tháng Ba Tư đã rơi vào cảnh huynh_đệ_tương_tàn nội_chiến liên_tục Nhà Sassanid lại tiếp_tục suy_yếu do khủng_hoảng_kinh_tế việc thuế nặng để có_thể cung_ứng cho các chiến_dịch của Khosrau II xung_đột tôn_giáo và sự trỗi dậy của các chủ đất địa_phương Đế_quốc La_Mã cũng bị ảnh_hưởng nặng_nề khi quốc khố gần như cạn_kiệt bởi chiến_tranh và vùng Balkan nay gần như đã nằm trong tay người Slav_Ngoài ra vùng Anatolia đã bị tàn_phá nặng_nề bởi những cuộc xâm_lược lặp_đi_lặp_lại của Ba Tư_Đế quốc cai_quản các vùng lãnh_thổ mới tái_chiếm lại được như vùng Caucasus_Syria_Lưỡng_Hà Palestine và Ai_Cập vốn đã bị người Ba Tư chiếm_đóng nhiều năm Cả hai đế_quốc không còn có cơ_hội để phục_hưng Chỉ một_vài năm sau họ đã phải hứng_chịu cuộc tấn_công của người Ả_Rập mới được thống_nhất bởi đạo Hồi những người mà theo Howard_Johnston có_thể được ví_như một cơn sóng_thần người Theo George_Liska là cuộc xung_đột kéo_dài không cần_thiết giữa Đông_La_Mã_Ba Tư đã vô_tình mở_đường cho Hồi_giáo Đế_quốc Sassanid nhanh_chóng bị khuất_phục trước những cuộc tấn_công và đã hoàn_toàn bị phá_huỷ Trong những cuộc chiến_tranh Đông_La_Mã_Arab Đế_quốc La_Mã vốn đã suy_kiệt lại để mất các tỉnh vừa_mới chiếm lại được ở phía đông và phía nam như Syria Armenia Ai_Cập và sau đó Bắc_Phi cũng đã bị mất khiến cương_thổ của Đế_quốc sút_giảm chỉ còn bao_gồm vùng Anatolia mấy hòn đảo nằm rải_rác trên Địa_Trung_Hải và một_vài chỗ lẻ_tẻ ở khu_vực Balkan và Ý Những vùng_đất còn lại đã nghèo lại còn nghèo thêm trước những cuộc tấn_công thường_xuyên đánh_dấu cho sự chuyển_đổi từ nền văn_minh đô_thị cổ_điển đến một xã_hội nông_thôn trung_cổ Tuy_nhiên không giống như Ba Tư_Đế quốc La_Mã cuối_cùng vẫn tồn_tại sau những cuộc tấn_công của người Ả_Rập giữ được vùng lãnh_thổ còn lại của nó và dứt_khoát đẩy lui hai cuộc bao_vây của người Arab tại kinh_đô Constantinopolis những năm 674 678 và 717 718 Trong những cuộc_chiến sau đó đế_quốc La_Mã đã đánh mất vào tay người Ả_Rập những lãnh_thổ ở Crete và miền nam Italia những vùng_đất mà rồi về sau họ cũng đã có_thể lấy lại được Chiến_thuật và chiến_lược_quân_sự Khi mà La_Mã và Đế_quốc Parthia chạm_trán nhau lần đầu_tiên ở thế_kỷ thứ 1 TCN nó cho thấy Parthia có đủ khả_năng để dời biên_giới của họ đến biển Aegea và Địa_Trung_Hải_Tuy nhiên những người La_Mã đã đẩy_lùi cuộc xâm_lược Syria và Anatolia của Pacorus và Labienus và dần_dần có_thể tận_dụng những điểm yếu trong hệ_thống quân_đội Parthia mà theo George_Rawlinson thì quân_đội Parthia thích_hợp cho phòng_thủ hơn chứ công thì khó Người La_Mã mặt_khác đã liên_tục thay_đổi và phát_triển những sách_lược của họ kể từ thời Traianus trở đi và đã đến thời_điểm Pacorus thể để có những cuộc tấn_công chống lại người Parthia_Giống như nhà Sassanid vào cuối thế_kỷ thứ 3 và thứ 4 người Parthia thường tránh phòng_thủ lầu dài trước người La_Mã ở Lưỡng_Hà_Tuy nhiên khu_vực cao_nguyên Iran chưa một lần bị thất_thủ bởi_vì các quân_đội viễn_chinh La_Mã thường đã mỏi_mệt khi họ đến được Hạ_Lưỡng_Hà và hệ_thống thông_tin đã giúp họ thực_hiện các cuộc nổi_dậy và phản_công Từ thế_kỷ thứ 4 trở đi càn_khôn dịch_chuyển nhà Sassanid_Ba_Tư trỗi dậy mạnh_mẽ và giờ_đây họ đã đảm_nhận vị_trí của kẻ chiếm thế thượng_phong Họ coi nhiều mảnh đất đã bị sáp_nhập vào Đế_chế La_Mã trong thời_kỳ Parthia và sơ_kỳ Sassanid là hoàn_toàn nằm trong phạm_vi kiểm_soát của Ba Tư_Everett_Wheeler nêu ý_kiến rằng Nhà Sassanid có một tổ_chức hành_chính tập_trung ở trung_ương hơn so với người Parthia họ có hệ_thống bảo_vệ lãnh_thổ chính_thức mặc_dù họ không có một quân_đội_thường_trực cho đến tận đời Khosrau I_Nói chung người La_Mã coi người Sassanid như là một mối đe_doạ nghiêm_trọng hơn nhiều so với người Parthia trong khi người Sassanid coi Đế_chế La_Mã như một đối_thủ xuất_sắc Về mặt quân_sự nhà Sassanid tiếp_tục nối_tiếp truyền_thống của Parthia khi phụ_thuộc vào sự kết_hợp giữa xạ_thủ bắng cung và thiết kỵ Cataphract một đội quân kỵ_binh hạng nặng bao_gồm con_em các nhà quý_tộc Ngoài_ra họ cọn sở_hữu một đội_ngũ voi chiến thu được từ thung_lũng Indus nhưng chất_lượng bộ_binh của họ thì còn kém xa so với những người La_Mã_Quân_thiết kỵ Ba Tư đã gieo_rắc nhiều thất_bại cho bộ_binh La_Mã bao_gồm cả những đội quận được chỉ_huy bởi Crassus năm 53 TCN bởi Marcus_Antonius năm 36 TCN và bởi Valerianus trong 260 TCN Sự cần_thiết để đối_phó với mối đe_doạ này đã dẫn đến sự ra_đời của đơn_vị cataphractarii trong quân_đội La_Mã kết_quả là kỵ_binh được trang_bị giáp nặng đã trở_thành thành_phần quan_trọng cả quân_đội La_Mã lẫn quân_đội Ba Tư kể từ thế_kỷ thứ 3 và cho đến khi cuộc chiến_tranh kết_thúc Người La_Mã đã đạt được và duy_trì được sự tinh_tế cao trong khâu công và phá thành và đã phát_triển một loạt loại máy_móc công thành Mặt_khác người Parthia là khá yếu trong khâu công thành lực_lượng kỵ_binh của họ phụ hợp hơn với chiến_thuật vừa đánh vừa chạy chiến_thuật đã giúp họ đã bại đại quận vây thành của Antonius năm 36 TCN Mọi chuyện thay_đổi cùng với sự trỗi dậy của nhà Sassanid khi mà đế_quốc La_Mã gặp phải một đối_thủ không kém lành_nghề trong nghệ_thuật đánh thành những người đã học cách sử_dụng các sử_dụng các loại vũ_khí công thành như máy lăng đá máy công thành cũng như tháp vây thành mà họ chiếm được từ người La_Mã_Đến cuối thế_kỷ thứ 1 La_Mã đã tổ_chức việc bảo_vệ biên_giới phía đông của mình bằng một hệ_thống thành_trì được gọi là limes một hệ_thống sau khi cải_tiến bởi Diocletianus đã tồn_tại đến tận cuộc chinh_phạt của người Hồi_giáo thế_kỷ thứ 7 Giống như những người La_Mã nhà Sassanid cho xây_dựng các thành_trì phòng_thủ ở phía đối_diện với lãnh_thổ của đối_phương Theo R N Frye dưới triều Hoàng_đế Shapur_II hệ_thống thành_trì phòng_thủ của Ba Tư đã được mở_rộng và rất có_thể là họ đã bắt_chước cách_thức xây_dựng limes của Diocletianus ở biên_giới Syria và Lưỡng_Hà của Đế_quốc La_Mã_Các đơn_vị biên_giới của La_Mã được biết đến với tên gọi limitanei và họ phải thường_xuyên đối_mặt với người Lakhmid một bộ_tộc thường_xuyên hỗ_trợ người Ba Tư trong những cuộc xung_đột với người La_Mã_Shapur đã gây_dựng nên một đội quân thường_trực nhằm chống lại những bộ_tộc Ả_Rập khác ở sa_mạc đặc_biệt là với những đồng_minh với La_Mã_Shapur cũng đã cho xây_dựng một hệ_thống thành_trì dựa trên mô_hình của hệ_thống limes của người La_Mã mà người Sassanid rất hâm_mộ Vào thời_điểm nhà Sassanid khai_quốc một_số nước đệm tồn_tại giữa hai đế_quốc Các nước này đều bị sáp_nhập vào đại quốc theo thời_gian và vào thế_kỷ thứ 7 nước đệm cuối_cùng là vương_quốc của người Lakhmid_Ả_Rập của Al_Hirah cũng đã được sáp_nhập vào đế_chế Sassanid_Frye nhấn_mạnh rằng vào thế_kỷ thứ 3 các quốc_gia này đóng một vai_trò quan_trọng trong quan_hệ ngoại_giao giữa La_Mã và Sassanid nhưng cả hai đế_quốc đã dần_dần thay_thế chúng bằng một hệ_thống phòng_thủ có tổ_chức được điều_hành trực_tiếp từ chính_quyền trung_ương và dựa trên hệ_thống limes cũng như các thành_trì biên_giới kiên_cố như Dara_Những nghiên_cứu và đánh_giá so_sánh Sassanid và Parthia gần đây đã khẳng_định tính ưu_việt của nhà Sassanid trong khâu xây_dựng vũ_khí công thành kỹ_thuật và tổ_chức quân_đội cũng như khả_năng trong việc xây_dựng các công_trình phòng_thủ kiên_cố Đã có những bằng_chứng khảo_cổ_học về một dạng sơ_kỳ của vũ_khí_hoá_học được phát_hiện trong một địa_đạo được sử_dụng trong trận Dura_Europos năm 256 Người Ba Tư dường_như không muốn sử_dụng đến hải_quân Chỉ có một_vài trận đánh nhỏ_lẻ tẻ có sự tham_gia của hải_quân Sassanid trong những năm 620 23 và trận đánh lớn nhất có sự tham_gia của hải_quân Đông_La_Mã là cuộc bao_vây thành Constantinopolis năm 626 của liên_quân người Avar_Slav_Đánh giá Những cuộc chiến_tranh giữa La_Mã và Ba Tư đã được mô_tả như là một sự vô_ích và rằng nó quá thất_vọng và tẻ_nhạt để thưởng_ngoạn Như một lời tiên_tri Cassius_Dio nhắc về một chu_kỳ không bao_giờ kết_thúc của những cuộc đối_đầu vũ_trang và nhận_xét rằng nó cho chúng_ta tự thấy rằng những chinh_phạt của Severus là nguyên_nhân chính của cuộc_chiến kéo_dài liên_tục và khiển chúng_tôi phải trả một cái giá rất đắt_đỏ Những khoản thu về thì ít mà_lại tiêu tốn khoản tiền lớn và bây_giờ mà chúng_tôi đã tìm đến các dân_tộc vốn ở gần người Mê đi và người Parthia hơn là gần chúng_tôi chúng_tôi luôn phải tham_gia những trận chiến của những dân_tộc này Trong chuỗi dài chiến_tranh giữa hai siêu_cường biên_giới ở vùng Thượng_Lưỡng_Hà thay_đổi liên_tục Các sử_gia đã chỉ ra rằng sự ổn_định ở vùng biên_giới trong nhiều thế_kỷ là một điều đáng chú_ý mặc_dù Nisibis_Singara_Dara và nhiều thành_phố khác ở Lưỡng_Hà đổi chủ liên_tục theo và việc chiếm_hữu của các thành_phố ở biên_giới giúp đế_quốc đó có_thể chiếm được ưu_thế trong thương_mại trước đối_thủ của mình R N Frye nói Cả hai bên đều cố_gắng để biện_minh cho các mục_tiêu quân_sự của mình bằng cả hai cách chủ_động và phản_ứng Ước_vọng thống_trị thế_giới của người La_Mã đã đi kèm với một ý_thức trách_nhiệm và tự_hào về nền văn_minh phương Tây và tham_vọng trở_thành một người canh_giữ hoà_bình và trật_tự Các tài_liệu La_Mã tiết_lộ những định_kiến lâu_đời liên_quan đến phong_tục tập_quán kiến_trúc tôn_giáo ngôn_ngữ và thể_chế chính_trị của các cường_quốc Đông_John_F_Haldon nhấn_mạnh rằng mặc_dù những cuộc xung_đột giữa Ba Tư và Đông_La_Mã thường xoay quanh vấn_đề ai kiểm_soát các vùng chiến_lược xung_quanh biên_giới phía đông nhưng luôn_luôn có là một yếu_tố tôn_giáo tồn_tại phía sau Kể từ thời_điểm hoàng_đế Constantinus lên_ngôi các vị hoàng_đế La_Mã đời sau đều tự_xưng là người bảo_vệ cho các Kitô hữu ở Ba Tư_Động thái này tạo ra sự nghi_ngờ dữ_dội về lòng trung_thành của các Kitô hữu đang sống ở Ba Tư và thường dẫn đến những căng_thẳng giữa La_Mã_Ba_Tư hay thậm_chí là những đối_đầu quân_sự Một đặc_điểm của giai_đoạn cuối_cùng của cuộc_chiến khi mà nó bắt_đầu năm 611 612 một cuộc đột_kích đã sớm biến thành một cuộc chiến_tranh xâm_lược sự ưu_việt của cây Thánh_Giá là biểu_tượng cho sự chiến_thắng đế_quốc và các yếu_tố tôn_giáo mạnh_mẽ đã góp công lớn trong công_tác tuyên_truyền của đế_quốc La_Mã bản_thân Heraclius gọi Khosrau là kẻ_thù của Thiên_Chúa và các tác_giả thế_kỷ thứ 6 và thứ 7 đều rất căm_hận Ba Tư_Sử liệu Các sử_liệu về lịch_sử Parthia và những cuộc chiến_tranh với La_Mã là vừa đủ và phân_tán Parthia nối theo truyền_thống Achaemenes năm_xưa ủng_hộ cách kể chuyện truyền miềng điều này đã khiến việc có nhiều gian_lận khi nói về những thất_bại của họ là điều không_thể tránh khỏi Các sử_liệu chính của giai_đoạn này đều phần_nhiều là các tài_liệu La_Mã_Tacitus_Marius Maximus và Justin hoặc của các sử_gia Hy_Lạp Herodian_Cassius_Dio và Plutarch_Cuốn sách thứ 13 của Oracula_Sibyllina kể lại những ảnh_hưởng của những cuộc giao_tranh giữa La_Mã_Ba_Tư tại Syria trong triều_đại của Gordianus_III cho đến khi tỉnh Syria được thống_trị bởi Odaenathus của Palmyra_Cùng với sự kết_thúc của bản ghi_chép của Herodianus tất_cả các tài_liệu đương_thời về lịch_sử La_Mã đã bị mất cho đến các ký thuật của Lactantius và Eusebius vào đầu thế_kỷ thứ 4 nhưng cả hai đều kể dựa trên góc nhìn của Kitô giáo Các tài_liệu chính về sơ_kỳ Sassanid đều xuất_hiện muộn Các tác_phẩm quan_trọng nhất là những tác_phẩm của các sử_gia Hy_Lạp Agathias và Malalas của sử_gia Ba Tư_Tabari và Ferdowsi của sử_gia Armenia Agathangelos và cuốn biên_niên_sử Edessa và Arbela bằng tiếng Syriac hầu_hết trong số đó đều phụ_thuộc vào tài_liệu nhiều tài_liệu thời hậu kỳ Sassanid đặc_biệt là cuốn Khwaday_Namag_Cuốn_Historia Augusta không_những không xuất_hiện cùng thời lẫn không đáng tin_cậy nhưng nó là lại là tài_liệu chính viết về Severus và Carus_Một trong những nguồn chính là tấm bia của Shapur được khắc bằng ba ngôn_ngữ tiếng Hy_Lạp Parthia và Ba Tư trung_đại Tấm bia bị cô_lập và không bị tài_liệu chép tay nào tiếp_cận và vào cuối thế_kỷ thứ 4 nghệ_thuật bia cũng như khắc chữ đã bị người Sassanid bỏ quên Đối_với giai_đoạn giữa những năm 353 và 378 một trong những tài_liệu quý_giá đó là cuốn Res_Gestae của Ammianus_Marcellinus ông đã ghi_chép những sự_kiện chính trên biên_giới phía đông mà ông đã mắt_thấy_tai nghe Đối_với các sự_kiện nằm trong khoảng thời_gian giữa thế_kỷ 4 và 6 các tác_phẩm của Sozomenus_Zosimus_Priscus và Zonaras đặc_biệt có giá_trị Tài_liệu quan_trọng nhất đối_với cuộc chiến_tranh Ba Tư của Justinian những năm 553 là của Procopius_Những hậu nhân của ông như Agathias và Menander_Protector cũng cung_cấp nhiều chi_tiết hữu_ích và quan_trọng khác Theophylact_Simocatta là tài_liệu chính viết về triều_đại của Mauricius trong khi Theophanes_Chronicon_Paschale và những bài thơ của George của Pisidia là tài_liệu hữu_ích về cuộc chiến_tranh La_Mã_Ba_Tư cuối_cùng Ngoài các tài_liệu của Đông_La_Mã hai nhà sử_gia người Armenia Sebeos và Movses đã góp_phần vào việc thuật lại cuộc_chiến của Heraclius và được sử_gia Howard_Johnston coi là tài_liệu phi Hồi_giáo quan_trọng nhất còn tồn_tại Xem thêm BULLET Acacius xứ Amida_BULLET_Quan hệ của người La_Mã với người Parthia và Sassanid_Tham khảo Nguồn sơ_cấp BULLET Agathias_Histories_Quyển 4 BULLET Aurelius_Victor_Liber de Caesaribus_Xem văn_bản gốc trong Thư_viện Latinh_BULLET_Cassius_Dio Roman_History_Sách_LXXX Dịch bởi Earnest_Cary_BULLET_Chronicon Paschale_See the original text in Google books BULLET Corippus_Johannis_Book_I BULLET Eutropius_Abridgment of Roman_History_Sách_IX Dịch bởi the Rev_John_Selby_Watson BULLET Herodian_History of the Roman_Empire_Sách_VI Dịch bởi Edward_C_Echols_BULLET John of Epiphania_History_BULLET_Joshua the Stylite_Chronicle_Dịch bởi William_Wright_BULLET_Justin Historiarum_Philippicarum_Sách_XLI Xem văn_bản gốc trong Thư_viện Latinh_BULLET_Lactantius_De Mortibus_Persecutorum_Xem văn_bản gốc trong Thư_viện Latinh_BULLET_Plutarch_Dịch bởi John_Dryden_BULLET_Plutarch Dịch bởi John_Dryden_BULLET_Plutarch Dịch bởi John_Dryden_BULLET_Procopius History of the Wars_Quyển_II_Dịch bởi H B Dewing_BULLET_Sibylline_Oracles Sách XIII Dịch bởi Milton_S_Terry_BULLET Sozomen_Ecclesiastical_History_Quyển II Dịch bởi Chester_D_Hartranft_Philip Schaff_Henry_Wace_BULLET Tacitus_Translation based on Alfred_John_Church_William Jackson_Brodribb_BULLET_Theophanes the Confessor_Chronicle_Xem văn_bản gốc tại Documenta_Catholica_Omnia_PDF BULLET Theophylact_Simocatta_History_Quyển I V Dịch bởi Michael_Mary_Whitby_PDF BULLET Vegetius_Epitoma_Rei_Militaris Sách III Xem văn_bản gốc trong Thư_viện Latinh_BULLET_Zacharias_Rhetor Historia_Ecclesiastica_BULLET_Chú thích Nguồn thứ cấp BULLET Börm_Henning 2016 A Threat or a Blessing_The_Sasanians and the Roman_Empire_In_Binder Carsten_Börm_Henning_Luther Andreas eds Diwan_Studies in the History and Culture of the Ancient_Near_East and the Eastern_Mediterranean_Wellem 615 646 Liên_kết ngoài BULLET Thiết kỵ và máy công thành Cách_thức tổ_chức quân_đội của người La_Mã_Parthia và Sasanid
Chiến_tranh La Mã-Ba Tư