Phụng_Thánh phu_nhân Phụng_Thánh phu_nhân chữ Hán_奉聖夫人 1108 18 tháng 9 1171 là một phi_tần của hoàng_đế Lý_Thần_Tông em_gái của Linh_Chiếu hoàng_thái_hậu mẹ của Lý_Anh_Tông_Năm 1138 Thần_Tông hoàng_đế bệnh nặng Phu_nhân đã giúp Linh_Chiếu hoàng_thái_hậu tính kế cuối_cùng giúp được Anh Tông hoàng_đế kế_thừa hoàng vị công_lao hiển_hách Bà rất được Anh Tông kính_trọng thường cho dự triều_nghi cùng Hoàng_thái_hậu trong điện Tiểu_sử Phu_nhân có tên_huý là Lan_Xuân_蘭春 là con gái út của Phụ_Thiên đại_vương 輔天大王 mẹ là Thuỵ_Thánh công_chúa con gái của Dự_Tông_Chính hoàng Tổ_phụ của phu_nhân là Chân_Đăng bảo sở Quan_sát sứ họ Lê có trị_sở ở hương Tuế_Phong này là Hương_Nộn huyện Tam_Nông cháu của Ngự_Man đại_vương Lê_Long_Đinh như_vậy dòng_họ Thái_hậu là hậu_duệ xa của hoàng_đế Lê_Đại_Hành_Tổ mẫu là Ngọc_Kiều công_chúa con gái của Phụng_Càn vương Lý_Nhật_Trung được Lý_Thánh_Tông nhận làm con gái nuôi Năm 1134 Thần_Tông hoàng_đế lấy chị bà là Linh_Chiếu hoàng_thái_hậu sau thấy bà đoan_trang hiền_thục ưa_nhìn nên đón vào cung Khi bà mới vào trong cung đã hiểu rõ đạo_lý làm vợ lên trên tông thất thì giữ bền phong_độ nữ_lưu Ăn_mặc điểm_trang ắt đúng độ nói_năng cử_chỉ đúng phép Thần_Tông dần có thiện_cảm Năm 1136 bà được sắc_phong làm Phụng_Thánh phu_nhân 奉聖夫人 ngang_hàng với chị bà là Cảm_Thánh phu_nhân 感聖夫人_Bấy giờ phu_nhân giữ bền tâm hạnh sửa_mình theo giáo_hoá Nho_gia giữ trọn bổn_phận dâu hiền phụng_thờ tiên_tổ không thiếu_sót mà ân_huệ lẽ_mọn cũng thấm xuống tận gia_nhân Đạo_đức của phu_nhân sánh ngang Nga Hoàng_Nữ_Anh vợ của Thuấn dâng lời phò trí giúp mưu cũng giống như Thái_Nhâm_Thái_Khương giúp nhà Chu trước_hết nêu cao_đạo đế Tranh_đoạt Hoàng vị Thần_Tông hoàng_đế khi trước đã lập Lý_Thiên_Lộc_李天祿 làm Hoàng_thái_tử nhưng Linh_Chiếu hoàng_thái_hậu thấy Thiên_Lộc là con_người hầu địa_vị thấp_hèn trong khi Lý_Thiên_Tộ_李天祚 con của Thái_hậu sinh chỉ sau Thiên_Lộc mà địa_vị lại cao hơn nên Thái_hậu bèn cùng phu_nhân tìm cách mà xin Thần_Tông chuyện phế lập Năm 1138 tháng 9 Thần_Tông hoàng_đế bệnh nặng Thái_hậu cùng hai vị phu_nhân là Nhật_Phụng phu_nhân Phụng_Thánh phu_nhân đút_lót Tham_tri chính sự Từ_Văn_Thông và dặn rằng Nếu có vâng mệnh vua thảo di_chiếu thì chớ nên bỏ lời của ba phu_nhân Văn_Thông nhận_lời Khi Thần_Tông ốm năng sai soạn di_chiếu Văn_Thông chần_chừ không viết Ba phu_nhân vào khóc_lóc nói rằng Bọn thiếp nghe người_xưa lập con nối thì lập con đích chứ không lập con thứ Thiên_Lộc là con nàng_hầu yêu nếu cho nối_ngôi thì ả mẫu_thân lại sinh lòng ghen_ghét tất tiếm lấn làm hại mẹ_con thần thiếp Như_thế chúng thiếp làm thế_nào được Thần_Tông hoàng_đế cho là phải xuống chiếu rằng Hoàng_tử Thiên_Tộ tuy tuổi còn thơ_ấu nhưng là con đích thiên_hạ đều biết nên cho nối_nghiệp của trẫm còn Thái_tử Thiên_Lộc thì phong làm Minh_Đạo_Vương_Ngày 26 tháng 9 năm đó Thần_Tông hoàng_đế băng_hà Con trai là Thái_tử Thiên_Tộ kế_vị tức Lý_Anh_Tông_Cảm Thánh phu_nhân được tôn làm Hoàng_thái_hậu tôn hiệu là Hiến_Chí hoàng_thái_hậu 憲至皇太后 ở cung Quảng_Từ_Theo lệ như Linh_Nhân thái_hậu trước_đây buông rèm nhiếp_chính Cuối đời Sau khi Thần_Tông hoàng_đế băng_hà phu_nhân gào khóc theo đưa xe tang rồi nguyện ở lại trông_coi lăng_tẩm giữ lòng không trễ biếng mà đạo_đức của phu_nhân vẫn rõ_ràng chẳng cần tu đạo Thượng_thừa mà giáo_hoá của phu_nhân được hoàn_bị Phu_nhân dung_nhan đoan_chính tính_tình kín_đáo mừng giận không lộ ra nét mặt dùng người thì khiến họ vui mà ở lại chẳng cần roi_vọt bức_bách Bấy_giờ phu_nhân thường vào cung hầu chị mình đương là Hiến_Chí hoàng_thái_hậu đang làm nhiếp_chính Thường_ngày rằm mồng một phu_nhân đều đến dự chầu Anh Tông với phu_nhân một_lòng kính_mến chuyện_trò rất_mực ân_cần mà không điều gì lầm_lỗi Mỗi khi phu_nhân dự_tính việc gì đều yết_kiến riêng đế và Hoàng_thái_hậu Anh Tông hoàng_đế và Hoàng_thái_hậu khi rảnh_rỗi thường xa_giá đến chỗ bà để thăm thấy nơi ở đơn_giản nhưng nề_nếp bèn khen phẩm_cách của bà và than rằng Đúng là bậc phu_nhân thời thịnh_trị ngày_trước Bia mộ_chí ghi lại rằng Năm 1171 tháng 9 phu_nhân lâm_bệnh nặng Anh Tông hoàng_đế chạy_chữa mọi cách cũng không khỏi sang ngày 18 tháng 9 bà qua_đời ở độ 63 tuổi Lý_Anh_Tông rất xót_thương nghỉ thiết_triều giảm bữa ăn để tỏ lòng lại sắc ban lễ phúng gấp_bội lệ thường rồi sai làm lễ táng theo nghi_thức của hoàng_hậu tại núi Phác_Sơn phía Tây chùa Diên_Linh_Phúc_Thánh Bài thơ trên bia mộ Sau khi Phụng_Thánh phu_nhân mất Anh Tông sai quốc_sử thuật đạo_đức tốt_đẹp của phu_nhân ghi vào bia mộ Bài minh ghi rằng Dịch thơ Phát_triển nghề Hát xuân Hát xuân là một nghệ_thuật ca_hát có từ đời Hùng_Vương ban_đầu được hình_thành từ các Mỵ nương ở tầng_lớp trên của xã_hội Văn_Lang sau dần phổ_biến trong dân_gian Theo lời truyền_tụng của người dân_làng An_Thái_Phong_Châu Phú_Thọ có lần đi du_xuân qua đất Phù_Ninh tình_cờ Phụng_Thánh phu_nhân thấy những người đang làm_ruộng đánh_cá hái củi và cả lũ trẻ mục_đồng đang nô_đùa vừa chơi vừa hát Nghe những điệu hát vừa lạ vừa hay bèn cho gọi mọi người lại hỏi chuyện về nguồn_gốc của điệu hát và sai hầu_cận ghi_chép lại Không_chỉ có vậy sau đó phu_nhân còn tổ_chức cho sưu_tầm các câu hát truyền_miệng ghi vào sách_vở được tất_cả gần 2 000 câu tập_hợp những người am_hiểu trong các phường chia ra từng tiết_mục rành_mạch gồm có năm đoạn lề_lối 14 đoạn quả cách chín giọng vặt là tạo sự bài_bản cho nghệ_thuật hát Xuân cho phục_dựng thành điệu hát lễ ở một_số đình đền thờ vua Hùng tạo điều_kiện cho các phường hát đến những nơi này trình_diễn Chính Phụng_Thánh phu_nhân đã giúp cho môn nghệ_thuật này được phổ_biến rộng Nhớ công_ơn trong việc bảo_tồn và phát_triển hát Xuân các phường hát đã kiêng tên bà nên gọi chệch đi là hát Xoan_Có_thể nói Phụng_Thánh phu_nhân là người mở_đầu cho việc từng bước hoàn_thiện hát Xoan sau bà nhiều trí_thức Nho_sĩ_quan_lại mà nổi_tiếng nhất là tiến_sĩ Đỗ_Nhuận phó soái hội Tao_Đàn đời Lê_Thánh_Tông họ đã thu_thập văn_bản sửa_chữa câu từ biến hát Xoan tuy_phong phú về lời điệu nhưng còn mộc_mạc thô_sơ chưa có nề_nếp rõ_ràng trở_thành những câu hát điệu múa thanh_thoát đẹp_đẽ bóng_bẩy hơn có bài_bản được cố_định thành quy_cách nghiêm_ngặt mặt du_nhập thêm vào nội_dung Xoan những chi_tiết không phải của thời Hùng_Vương_Phu nhân lúc còn ở kinh_đô danh_vọng và thế_lực sánh với bậc đế_vương thường vinh_hiển thì không quên tiên_tổ cội_nguồn_nguyện được mở thắng duyên để đền_đáp ơn quyến ngộ của tiên thánh Lại mong khi từ_giã cõi_đời được gần_gũi mẹ cha Cho_nên vào năm 1145 sau 8 năm_hương_khói chăm_sóc lăng_mộ Lý_Thần_Tông bà xin về hương Tuế_Phong là nơi đất đẹp có núi_đồi thanh_tú vây quanh sông_hồ xanh_biếc bao_bọc ở thế rồng ấp hổ chầu để chọn đất dựng chùa tu_hành vua Lý_Anh_Tông đã ra sắc_chỉ đặc_ân cấp cho nhân_công cho gỗ ngói để dựng chùa đó chính là chùa Diên_Linh_Phúc_Thánh Tham_khảo BULLET Đại_Việt sử_ký toàn thư BULLET Bà hoàng phi triều Lý và nghệ_thuật hát Xoan
Phụng_Thánh phu_nhân