Curcuma singularis Curcuma singularis là một loài thực_vật có hoa trong họ Gừng_Loài này được François_Gagnepain mô_tả khoa_học đầu_tiên năm 1907 Mẫu định_danh Thorel 3194 holotype lưu_giữ tại MNHN số MNHN P P00292626 Tên gọi trong tiếng Việt là cây khoẻ hay sâm đá Phân_bố Đây là loài bản_địa của Campuchia Lào Thái_Lan và Việt_Nam tỉnh Gia_Lai Môi_trường sống là rừng thứ_sinh ven rừng trên nương_rẫy ở cao_độ 400 1 000 m Mô_tả Cây_thảo nhỏ cao 30 50 cm Thân rễ nằm ngang hình_trụ có mùi thơm rễ_chùm thường đầu rễ phồng lên tạo thành củ hình trứng hoặc hình_thoi vỏ màu nâu ruột màu trắng vùi sâu xuống đất Lá 3 6 phiến_lá 10 22 5 7 9 cm hình trứng hoặc hình trái_xoan đỉnh nhọn thon gốc thuôn tròn hoặc hình nêm mặt gần trục màu xanh lục nhẵn_nhụi mặt xa trục màu xanh lục nhạt hơn có lông_tơ cuống lá dài 5 9 cm có rãnh lưỡi bẹ màu nâu nhạt khi non sau chuyển thành màu vàng nhạt mỏng dài 1 1 5 mm đầu lõm chia 2 thuỳ có lông rung ở đỉnh bẹ lá lúc non màu nâu tía nhạt khi non Cụm hoa bên Lá_bắc 5 8 màu xanh lục hình trứng tam_giác dài 3 4 cm rộng 2 5 3 cm đỉnh tù Xim hoa bọ_cạp xoắn_ốc với 4 hoa Lá_bắc con rất nhỏ Hoa dài 7 8 5 cm thò ra từ lá_bắc đài_hoa hình ống dài 2 2 5 cm mỏng màu trắng mặt ngoài có lông_tơ khía ngắn một bên xẻ thành 3 thuỳ tạo thành_hình tam_giác_đều về phía đỉnh Phần dưới của tràng hoa hình ống màu trắng dài 4 4 5 cm hơi loe về phía đỉnh phần trên chia 3 thuỳ 2 2 2 6 1 5 2 cm hình trứng hẹp lõm màu trắng thuỳ tràng lưng với mấu nhọn cánh môi hình trứng ngược lớn 2 2 2 5 1 8 2 1 cm đỉnh có khía răng_cưa xẻ dài 1 1 5 mm màu trắng với dải màu vàng chạy dọc theo gân giữa nhị lép bên 2 hình trứng ngược hẹp không đều dài 2 5 2 8 1 2 1 5 cm màu trắng với dải màu vàng dọc gân giữa đến 1 2 chiều dài của nó chỉ nhị dài 4 5 mm rộng 3 4 mm ở gốc và rộng 1 5 2 mm về phía trên màu trắng bao_phấn 2 thuỳ dài 9 11 mm gốc mỗi thuỳ thuôn dài thành cựa dẹt đều dài 3 4 mm cựa tạo góc_tù với bao_phấn Vòi nhuỵ hình chỉ dài 4 5 5 5 cm màu trắng đầu nhuỵ hình phễu nhuỵ lép 2 hình dùi thanh_mảnh dài 3 4 mm bầu nhuỵ 4 5 3 4 mm hình trái_xoan rậm lông_tơ màu trắng Quả nang 3 ngăn hình_cầu màu trắng_ngà đường_kính 10 11 mm hạt hình trứng hơi góc_cạnh dài 3 4 mm rộng 2 2 5 mm màu trắng áo_hạt màu trắng như thuỷ tinhh chia thành các thuỳ Cụm hoa xuất_hiện ngay trước lá ra hoa tháng 3 5 tạo quả tháng 6 7 không quá nhiều cây có quả Sử_dụng Người_dân địa_phương tại huyện Kbang tỉnh Gia_Lai sử_dụng thân rễ của C singularis để cải_thiện sức_khoẻ của họ bằng cách dùng đồ uống làm từ thân rễ đun sôi trong nước hoặc ngâm rượu phần phồng lên của rễ Người ta cũng sử_dụng rượu ngâm cây làm_thuốc xoa_bóp các vết bầm tím để giảm bớt và cải_thiện vết_thương Thành_phần hoá_học của tinh_dầu chiết_xuất từ thân rễ của C singularis bằng phương_pháp chưng_cất hơi_nước đã được phân_tích và tổng_cộng 68 thành_phần đã được phát_hiện trong đó 47 hợp_chất hoá_học chiếm 62 96 lượng tinh_dầu đã được xác_định Các hợp_chất chính là camphor 23 63 isoborneol 2 24 endo borneol 3 06 terpinen 4 ol 3 51 copaen 2 56 acoradien 2 89 và turmerol 2 65 Kết_quả phân_tích hoá_học cũng cho thấy thành_phần hoá_học của C singularis chứa 8 hợp_chất được phân_lập trong đó có 2 hợp_chất diarylheptanoid mới là Curcusin_A và Curcusin_B có tác_dụng ức_chế mạnh đối_với sEH Trong y_học chất ức_chế sEH là một trong những đối_tượng quan_trọng trong nghiên_cứu bệnh tim_mạch
Curcuma singularis