Hậu phi Việt_Nam Khái_quát về thứ_bậc trong cung Đại_Việt thông_sử do Lê_Quý_Đôn biên_soạn có đoạn viết Quốc_thống nước ta nếu vẫn noi gương người_xưa phong_tục cũ chưa đổi có Đinh_Tiên_Hoàng lập năm Hoàng_hậu một là Đan_Gia_丹嘉 hai là Trinh_Minh_貞明 ba là Kiểu_Quốc_矯國 bốn là Cồ_Quốc ᚝國 năm là Ca_Ông_歌翁_Lê Đại_Hành lập Hoàng_thái_hậu nhà Đinh là Dương thị làm Đại_Thắng Minh_Hoàng hậu 大勝明 cùng với Phụng_Càn_Chí_Lý 奉乾至理_Thuận_Thánh_Minh Đạo_順聖明道_Trịnh_Quốc 鄭國_Phạm_Hoàng hậu là năm Hoàng_hậu Lý_Thái_Tổ lập sáu Hoàng_hậu duy có đích phu_nhân gọi là Lập Giáo_hoàng hậu 立教 quy_chế xe kiệu và y_phục khác hẳn với các cung khác sau lại lập thêm ba Hoàng_hậu nữa Lý_Thái_Tông lập bảy Hoàng_hậu có Mai_Hoàng hậu Đinh_Hoàng hậu Vương_Hoàng hậu lại có nàng_hầu được lập làm Thiên_Cảm_Hoàng hậu 天感_Lý_Nhân_Tông lập hai_Hoàng_hậu là Thánh_Cực_聖極_Chiêu Thánh_昭聖 sau lại lập thêm ba Hoàng_hậu là Lan_Anh_蘭英_Khâm Thiên_欽天_Chấn_Bảo 震寶_Triều đại nhà Lý_Thái_Tông ban chỉ_dụ về thứ_bậc chốn nội cung Hoàng_hậu và phi_tần mười_ba người Ngự nữ mười_tám người Nhạc kỹ hơn trăm người Ghi_chú của chính_sử không phân_định về tôn ty danh_phận nhưng dựa theo sử_liệu qua các đời Thánh_Tông_Thần_Tông Anh Tông nội cung_phi tần trừ Nguyên_phi 元妃 kế dưới Hoàng_hậu có danh_phận cao nhất còn có các tước_vị Thần phi 宸妃_Quý phi 貴妃_Đức phi 德妃_Thục phi 淑妃_Hiền phi 賢妃_Thứ phi 庶妃_Phu nhân 夫人_Bậc_Phu nhân lệ được ban hai mỹ từ làm huy_hiệu như Thánh_Tông có Ỷ Lan_倚蘭_Nhân_Tông có Thần_Anh_宸英_Thần Tông có Minh_Bảo_明寶_Cảm Thánh_感聖_Phụng_Thánh 奉聖_Huệ_Tông có Thuận_Trinh_順貞_Chế độ nội cung nhà Trần ban_đầu xếp_đặt thứ_bậc theo cách gọi của nhà Lý_Thời_Minh_Tông có Sung viên 充媛_Lê thị nhiều khả_năng nhà Vua dựa theo lễ_giáo cung_đình phương Bắc mà dùng các tước_vị trong Cửu tần 九嬪 ban phong cho nội cung Triều_đại Lê sơ Thánh_Tông đặt ra chế_độ nội cung BULLET Tam phi 三妃_Quý phi 貴妃_Minh phi 明妃_Kính phi 敬妃_BULLET_Cửu tần 九嬪_BULLET_Tam chiêu 三昭_Chiêu nghi 昭儀_Chiêu dung 昭容_Chiêu_viên 昭媛_BULLET_Tam tu 三修_Tu nghi 修儀_Tu dung 修容_Tu_viên 修媛_BULLET_Tam sung 三充_Sung nghi 充儀_Sung dung 充容_Sung_viên 充媛_BULLET_Lục_chức 六職_Tiệp dư 婕妤_Dung hoa 容華_Tuyên vinh 宣榮_Tài nhân 才人_Lương nhân 良人_Mỹ nhân 美人_Các_Hoàng đế Lê_sơ thường không lập Hoàng_hậu chỉ lấy bậc Quý_phi đứng đầu trông_nom công_việc nội cung Triều nhà Nguyễn thường không lập Hoàng_hậu trừ trường_hợp Thừa_Thiên_Cao_Hoàng hậu người vợ tào_khang theo phò Gia_Long từ thuở hàn_vi Khiêm_Hoàng hậu được em chồng là Hiệp_Hoà tôn phong và Nam_Phương_Hoàng hậu Hoàng_hậu cuối_cùng của chế_độ_phong_kiến Việt_Nam được Bảo_Đại vị Hoàng_đế chịu ảnh_hưởng của văn_hoá phương Tây sách lập Tất_cả vợ chính của các Hoàng_đế từ Minh_Mạng đến Khải_Định đều chỉ là Hoàng quý_phi hoặc Nhất giai phi Theo quy_định nhà Nguyễn_Hoàng quý_phi ở trên bậc nhất giai giúp Hoàng_thái_hậu cất đặt và chỉnh_tề công_việc nội cung là danh_hiệu tôn quý nhất nội cung nhà Nguyễn_Theo_Nội các triều Nguyễn_Khâm định Đại_Nam hội_điển sự lệ vào đầu thời Nguyễn_thứ_bậc nội cung được quy_định Lúc quốc sơ định_lệ cung giai Tam phi là Quý_phi Minh phi Kính phi Tam tu là Tu nghi Tu dung Tu viên Cửu tần là Quý tần Hiền tần Trang tần Đức tần Thục tần Huệ tần Lệ tần An tần Hoà tần Tam chiêu là Chiêu nghi Chiêu dung Chiêu viên Tam sung là Sung nghi Sung dung Sung viên Lục chức là Tiệp dư Dung hoa Nghi nhân Tài nhân Linh nhân Lương nhân Đến năm_Minh_Mạng thứ 17 1836 Minh_Mạng có chỉ_dụ định lại thứ_bậc của nội cung Nay theo gương cổ_nhân đặt chín bậc phi_tần ở nội cung khiến cho chốn khuê môn trật_tự phân_minh phong_hoá tôn_nghiêm tuân theo mãi_mãi BULLET Hoàng quý_phi 皇貴妃_BULLET_Quý phi 貴妃_Hiền phi 賢妃_Thần phi 宸妃 làm bậc nhất hay Nhất giai phi 一階妃_BULLET_Đức phi 德妃_Thục phi 淑妃_Huệ phi 惠妃 làm bậc nhì hay Nhị giai phi 二階妃_BULLET_Quý tần 貴嬪_Hiền tần 賢嬪_Trang tần 莊嬪 làm bậc ba hay Tam giai tần 三階嬪_BULLET_Đức tần 德嬪_Thục tần 淑嬪_Huệ tần 惠嬪 làm bậc bốn hay Tứ giai tần 四階嬪_BULLET_Lệ tần 麗嬪_An tần 安嬪_Hoà tần 和嬪 làm bậc năm hay Ngũ giai tần 五階嬪_BULLET_Tiệp dư 婕妤 làm bậc sáu hay Lục giai Tiệp dư 六階婕妤_BULLET_Quý nhân 貴人 làm bậc bảy hay Thất giai Quý_nhân 七階貴人_BULLET_Mỹ nhân 美人 làm bậc tám hay Bát giai Mỹ_nhân 八階美人_BULLET_Tài nhân 才人 làm bậc chín hay Cửu giai Tài nhân 九階才人_BULLET_Tài nhân_vị nhập giai 才人未入階 còn gọi là Tài nhân_vị nhập lưu 才人未入流_BULLET_Cung nga 宮娥_Thể nữ 婇女 gọi chung là Cung_nhân 宮人_Lại xuống dụ Trước đã chuẩn định nội cung chín bậc trong đó có Đức phi nay đổi làm Gia phi 嘉妃_Các danh_hiệu không cố_định mà thay_đổi qua các triều Hoàng_đế hoặc ngay trong cùng một triều Như hai năm sau khi ban_hành chế_độ trên năm_Minh_Mạng thứ 19 1838 Minh_Mạng lại có chỉ_dụ thay_đổi trong bậc ngũ giai như sau Nguyên trước định_lệ cung giai Lệ tần An tần Hoà tần cùng là bậc ngũ giai nay đổi làm An tần Hoà tần Lệ tần Cũng trong năm này danh_xưng của các phi_tần trong chín bậc lại có sự thay_đổi như sau BULLET Hoàng quý_phi 皇貴妃_BULLET_Quý phi 貴妃_Đoan phi 端妃_Lệnh phi 令妃 làm bậc nhất hay Nhất giai phi 一階妃_BULLET_Thành phi 誠妃_Trinh phi 貞妃_Thục phi 淑妃 làm bậc nhì hay Nhị giai phi 二階妃_BULLET_Quý tần 貴嬪_Lương tần 良嬪_Đức tần 德嬪 làm bậc ba hay Tam giai tần 三階嬪_BULLET_Huy tần 徽嬪_Ý tần 懿嬪_Nhu tần 柔嬪 làm bậc bốn hay Tứ giai tần 四階嬪_BULLET_Nhân tần 仁嬪_Nhã tần 雅嬪_Thuận tần 順嬪 làm bậc năm hay Ngũ giai tần 五階嬪_BULLET_Từ_Lục giai Tiệp dư 六階婕妤 xuống đến Thất giai Quý_nhân 七階貴人_Bát giai Mỹ_nhân 八階美人_Cửu giai Tài nhân 九階才人_Tài nhân_vị nhập giai 才人未入階 và Cung_nga 宮娥_Thể nữ 婇女 không thay_đổi Năm Thiệu_Trị thứ 3 1843 Thiệu_Trị lại cho đổi gọi Đoan phi làm Lương phi vì chữ Lương_良 đã được đưa lên tấn_phong cho bậc nhất giai nên Lương tần ở tam giai được đổi thành Thuỵ tần 瑞嬪_Quốc_Sử quán ghi lại trong Đại_Nam thực lục vào tháng 5 năm Tự Đức thứ 3 1850 Tự Đức xuống dụ Định rõ thứ_bậc ở nội cung Theo tờ dụ này Về Hoàng quý_phi trở lên đã có lệ sẵn còn từ phi_tần trở xuống thì chia làm các bậc với các danh_xưng và mỹ từ như sau BULLET Thuận phi 順妃_Thiện phi 善妃_Nhã phi 雅妃 làm bậc nhất hay Nhất giai phi 一階妃_BULLET_Cung phi 恭妃_Cần phi 勤妃_Chiêu phi 昭妃 làm bậc nhì hay Nhị giai phi 二階妃_BULLET_Khiêm tần 謙嬪_Thận tần 慎嬪_Nhân tần 仁嬪_Thái tần 泰嬪 làm bậc ba hay Tam giai tần 三階嬪_BULLET_Khoan tần 寬嬪_Giai tần 佳嬪_Tuệ tần 慧嬪_Giản tần 簡嬪 làm bậc bốn hay Tứ giai tần 四階嬪_BULLET_Tĩnh tần 靜嬪_Cẩn tần 勤嬪_Tín tần 信嬪_Uyển tần 婉嬪 làm bậc năm hay Ngũ giai tần 五階嬪_BULLET_Tiệp dư 婕妤 làm bậc sáu hay Lục giai Tiệp dư 六階婕妤_BULLET_Quý nhân 貴人 làm bậc bảy hay Thất giai Quý_nhân 七階貴人_BULLET_Mỹ nhân 美人 làm bậc tám hay Bát giai Mỹ_nhân 八階美人_BULLET_Tài nhân 才人 làm bậc chín hay Cửu giai Tài nhân 九階才人_BULLET_Tài nhân_vị nhập giai 才人未入階 còn gọi là Tài nhân_vị nhập lưu 才人未入流_BULLET_Cung nga 宮娥_Thể nữ 婇女 gọi chung là Cung_nhân 宮人_Riêng hàng phi trong chín bậc ấy đến tháng 12 năm Tự Đức thứ 14 1862 Cần phi được đổi thành Đôn phi 敦妃 và sau đó một tháng Chiêu phi được đổi thành Mẫn phi 敏妃_Đến năm Tự Đức thứ 23 1870 Lượng tần 諒嬪 Nguyễn_Văn thị được tấn_phong làm Khiêm phi 謙妃 sau đổi làm Học phi 學妃_Tháng 8 năm Đồng_Khánh nguyên_niên 1885 Đồng_Khánh ban dụ Căn_cứ theo tấu trình của Cơ_Mật viện và Lễ bộ nói rằng nội chức cũng cần có người nên xin xem_xét ban phong để sáng_tỏ quốc điển vì_vậy đành phải chuẩn_y cho_phép thi_hành Nay xét những cung_tần gồm năm người hầu_hạ trong cung đã lâu ngày nghiêm_chỉnh tuân_thủ phép_tắc truyền chuẩn_y tấn_phong cho Trần_Đăng thị làm Quan phi 觀妃_Phan_Văn thị làm Giai phi 佳妃_Hồ_Văn thị làm Chính tần 正嬪 Nguyễn_Văn thị làm Nghi tần 宜嬪_Trần_Văn thị làm Dự tần 豫嬪_Hậu_Lê_Mạc Chúa_Trịnh_Chúa_Nguyễn Trừ Uy_Mục Trần_Hoàng hậu và Tương_Dực_Khâm_Đức Hoàng_hậu tất_cả các Hoàng_hậu từ Lê_Thái_Tông trở đi đều có danh_phận cao nhất là Quý_phi sau khi mất mới có thuỵ hiệu là Hoàng_hậu Chúa_Trịnh chữ Nôm_主鄭 chữ Hán_鄭王_Trịnh_Vương là dòng_dõi một vọng_tộc phong_kiến kiểm_soát quyền_lực nhà_nước Đại_Việt thời Lê_Trung hưng của nhà Hậu_Lê khi nhà_vua tuy không có thực_quyền vẫn được duy_trì ngôi_vị Các Chúa_Trịnh xưng Vương nên các Chính phi của các chúa đều là Vương_phi Chúa_Nguyễn là cách gọi chung trong sử_sách và dân_gian về một_số nhà cai_trị các vùng_đất từ Thuận_Hoá phía nam đèo Ngang hiện_nay vào miền nam của Việt_Nam bắt_đầu vào đầu giai_đoạn Lê_Trung_Hưng của nhà Hậu_Lê hay giữa thế_kỷ 16 cho đến khi bị nhà Tây_Sơn tiêu_diệt năm 1777 Họ là tiền_thân của nhà Nguyễn triều_đại cuối_cùng của Việt_Nam Nhà Tây_Sơn Nhà Nguyễn_Trừ_Thừa_Thiên Cao_Hoàng hậu và Nam_Phương_Hoàng hậu các Hoàng_hậu khác của nhà Nguyễn đều được truy_phong sau khi mất Kể từ đời Thiệu_Trị_chức cao nhất trong hậu_cung nhà Nguyễn là Hoàng quý_phi Xem thêm BULLET Vua Việt_Nam_BULLET Danh_sách các vị chúa trong lịch_sử Việt_Nam BULLET Tể_tướng BULLET Danh_sách vua Việt_Nam BULLET Hoàng_hậu BULLET Phi_tần BULLET Danh_sách Hoàng_hậu Trung_Quốc Tham_khảo BULLET Đại_Việt sử lược Nguyễn_Gia_Tường dịch Nhà_xuất_bản TP Hồ_Chí_Minh 1993 BULLET Đại_Việt sử_ký toàn thư BULLET Lê_Quý_Đôn 1978 Đại_Việt thông_sử Nhà_xuất_bản Khoa_học_xã_hội BULLET Khâm định Việt sử thông giám cương mục BULLET Trần_Xuân_Sinh 2006 Thuyết_Trần_Nhà xuất_bản Hải_Phòng
Hậu phi Việt_Nam