b'\n_START_ARTICLE_\nSayisal hareket denetimi\n_START_PARAGRAPH_\nSayisal Hareket Denetimi (SHD) (Dijital Command Control - DCC) minyatur rayli tasimacilikta trenleri i\xc5\x9fletmek i\xc3\xa7in kullanilan yontemdir. SHD kullan\xc4\xb1lmas\xc4\xb1 ile ayn\xc4\xb1 raylar \xc3\xbczerinde hareket eden farkl\xc4\xb1 trenler birbirinden ba\xc4\x9f\xc4\xb1ms\xc4\xb1z olarak denetlenebilir._NEWLINE_SHD ile ilgili protokollar  National Model Railroad Association (NMRA) i\xc3\xa7inde yer alan Dijital Command Control \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fma grubu taraf\xc4\xb1ndan belirlenmisitir. NMRA "DCC" kisaltmas\xc4\xb1n\xc4\xb1 ticari marka olarak tescilledi\xc4\x9finden piyasada kullanilan  Digital Command Control  duzenekleri do\xc4\x9frudan NMRA DCC duzeneklerini tan\xc4\xb1mlamaktad\xc4\xb1r. Burada verilen bilgiler a\xc5\x9fa\xc4\x9f\xc4\xb1da verilen kaynaklardan ve Digital Command Controlsayfas\xc4\xb1ndan derlenmisitir.\n_START_SECTION_\nSHD nasil calisir\n_START_PARAGRAPH_\nSHD denetim merkezi raylardan trenlere iletilin gerilimi de\xc4\x9fi\xc5\x9ftirerek (modulation) trenlere say\xc4\xb1sal mesajlar g\xc3\xb6nderir. Uygulanan gerilim ile enerji ile birlikte say\xc4\xb1sal mesaj da trenlere iletmis olur. Raylardaki akim DA olmas\xc4\xb1na ragmen say\xc4\xb1sal kodlama sonucu AA a d\xc3\xb6n\xc3\xbc\xc5\x9fur.   Ancak ger\xc3\xa7ek AA oldu\xc4\x9fu gibi sinusoidal bicim ta\xc5\x9f\xc4\xb1maz. Ana denetim birimi DC akimida h\xc4\xb1zl\xc4\xb1 +/- uclarda de\xc4\x9fi\xc5\x9fimler yaparak darbecik (pulse) dalga seklinde kodlama yapar, her bir "+"  ve "-" isaretli gerilim uygulama suresi say\xc4\xb1sal kodlamayi sa\xc4\x9flar. say\xc4\xb1sal olarak "bir" kisa zaman aralig\xc4\xb1nda (yar\xc4\xb1m deviri (cycle) 58 \xc2\xb5s ile) tan\xc4\xb1mlan\xc4\xb1rken sifir daha uzun bir surede (yar\xc4\xb1m deviri  100 \xc2\xb5s ile) tan\xc4\xb1mlanir._NEWLINE_Her bir lokomotifte bir say\xc4\xb1sal sinyal cozucu (DCC Decoder) bulunur. Raylardan gelen gerilim dogrultucu yard\xc4\xb1m\xc4\xb1 ile duzeltildikten sonra trenin motoruna iletilir. Her say\xc4\xb1sal cozucunun ozgun bir numaras\xc4\xb1 (adresi) vard\xc4\xb1r. Bu sayede farkl\xc4\xb1 trenlere g\xc3\xb6nderilen mesajlardan kendisine g\xc3\xb6nderilen kismi ayirt etmesi sa\xc4\x9flanir ve trenler ayn\xc4\xb1 ray \xc3\xbczerinde, ek bir kabloya gerek duyulmadan, birbirinden ba\xc4\x9f\xc4\xb1ms\xc4\xb1z olarak denetlenebilir. sinyal cozuculer tren ic ve dis aydinlatma isiklar\xc4\xb1n\xc4\xb1, duman uretecini veya ses uretecinide ayn\xc4\xb1 yolla \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9ftirabilir. Tum bu islemler SHD ana birim ile uzaktan yap\xc4\xb1labilir. Tren duraklar\xc4\xb1 ve makaslar \xc3\xbczerinede sabit sinyal cozuculer (stationary decoder) yerlestirilir ve benzer yolla denetimleri sa\xc4\x9flanir._NEWLINE_SHD kullanilan raylarda sabit akim kullanan (analog) trenlerde kullanilabilir. Bu yontem sifir kayd\xc4\xb1rma (zero stretching) olarak bilinir. Sifir darbecigine ait olan yuksek (+) ya da d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbck (-) deger kaydirilir ve yalnizca "+" veya "-" ortalama gerilim degeri elde edilerek trenin one veya arkaya dogfru hareketi sa\xc4\x9flanir. Ancak bu islem sonunda daki AA dan DA \xc3\xa7evirim tam olmayaca\xc4\x9f\xc4\xb1ndan DA motorlarda asiri isinama gorulecektir. Baz\xc4\xb1 motor turleri (\xc3\xb6zellile cekirdeksiz motorlar) SHD sinyalinden zarar g\xc3\xb6rebilir,\n_START_SECTION_\nTarihce ve Protokol\n_START_PARAGRAPH_\nSHD ilk olarak ( Lenz Elektronik GmbH ,Almanya firmas\xc4\xb1n\xc4\xb1n projesi i\xc3\xa7in ) iki Alman demiryolu uretici frimas\xc4\xb1 i M\xc3\xa4rklin ve Arnold (models)ttaraf\xc4\xb1ndan 1980s lerde uretilmisitir. 1989 dan itibaren de Lenz taraf\xc4\xb1ndan uretilen ayg\xc4\xb1tlar pazarda yerlerini alamaya ba\xc5\x9flam\xc4\xb1\xc5\x9fitir._NEWLINE_Sayisal sinyal ile kontrol i\xc3\xa7in kullanilan protokol raylardaki sinyalin seviyesini ve zamanlamas\xc4\xb1n\xc4\xb1 tan\xc4\xb1mlar. denetleme yap\xc4\xb1lacak birimler aras\xc4\xb1 iletisimin i\xc3\xa7erigini tan\xc4\xb1mlamadig\xc4\xb1ndan farkl\xc4\xb1 firmalar\xc4\xb1n uretti\xc4\x9fi SHD ayg\xc4\xb1tlar\xc4\xb1 birbirleri ile uyumlu \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmayabilir.\n_START_SECTION_\nUstunlukleri\n_START_PARAGRAPH_\nSHD nin en b\xc3\xbcy\xc3\xbck \xc3\xbcst\xc3\xbcnlugu ayn\xc4\xb1 raylara \xc3\xbczerinde hareket eden tren veya yer alan birimlerin tek bir denetim ayg\xc4\xb1t araciligi ile denetlenmesidir.  Analog modellerde bu ancak demiryolunu ba\xc4\x9f\xc4\xb1ms\xc4\xb1z par\xc3\xa7alara bolup her birine   ayri bir kablo cekilmesi ile olanakli olurdu. SHD ile trenlerin yavaslamas\xc4\xb1 hizlanmas\xc4\xb1 ve birbirlerine g\xc3\xb6re hiz de\xc4\x9fi\xc5\x9ftirmeleri ger\xc3\xa7ek kosullara benzer olarak yap\xc4\xb1labilmektedir.\n_START_SECTION_\nRaydan iletisim (Railcom)\n_START_PARAGRAPH_\n2006 y\xc4\xb1l\xc4\xb1nda Lenz, K\xc3\xbchn, Zimo ve Tams  SHD nin uzantisi \xc3\xbczerinde \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmaya ba\xc5\x9flad\xc4\xb1lar. ama\xc3\xa7 trenlerden denetim merkezine geribildirim g\xc3\xb6nderilmesini sa\xc4\x9flamakti. Geribildirim kanallar\xc4\xb1 trenin kaplad\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 kesim  ve hizi denetim masasina iletiliyor bu \xc5\x9fekilde farkl\xc4\xb1 trenlerin birbirlerine g\xc3\xb6re konumlar\xc4\xb1 ve hizlar\xc4\xb1 duzenlenebiliyordu. bu iletisim yolu railcome olarak tan\xc4\xb1mlanm\xc4\xb1\xc5\x9f ve 2007 de standart hale gelmisitir.\n_START_SECTION_\nPatent Haklari\n_START_PARAGRAPH_\nAvrupada   Selectrix NM sticinde kullanima acilmiaitir fakat M\xc3\xa4rklin Dijital ayg\xc4\xb1ti patent ile korunmaktad\xc4\xb1r. bir\xc3\xa7ok b\xc3\xbcy\xc3\xbck uretici  (M\xc3\xa4rklin, Roco, Hornby ve Bachmann), SHD pazarian girmis ve di\xc4\x9fer ureticiler ile (Lenz, d\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1trax, ESU, ZIMO, K\xc3\xbchn, Tams, North Coast Engineering (NCE), and CVP Products\' EasyDCC, Sound Traxx, Lok Sound, and Train Control Systems) yar\xc4\xb1smaktad\xc4\xb1r . \xc3\xa7o\xc4\x9fu  Selectrix merkezi birimi \xc3\xa7oklu protokolu ya tam ya da kismen desteklemektedir (orn. Rautenhaus, St\xc3\xa4rz ve MTTM). \xc4\xb0ngilterede uretilen ilk SHD  Zero 1 dir ve  Hornby taraf\xc4\xb1ndan 1980 de uretilmisitir.'