b"\n_START_ARTICLE_\nFrans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1\n_START_SECTION_\nErken Frans\xc4\xb1z Edebiyat\xc4\xb1\n_START_PARAGRAPH_\nEn erken yaz\xc4\xb1nlara M\xc3\x96. 800\xc2\xb4de rastlan\xc4\xb1r. \xc5\x9eiir, antik Frans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1nda bask\xc4\xb1nd\xc4\xb1r. Bir\xc3\xa7ok \xc5\x9fiir, e\xc4\x9fitimsiz insanlara gezgin jongleurlerce (jonkl\xc3\xb6r) s\xc3\xb6ylenmek ya da oynanmak i\xc3\xa7indi. Zaman i\xc3\xa7inde, iki ana \xc5\x9fiir tarz\xc4\xb1 ortaya \xc3\xa7\xc4\xb1km\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1: lirik ve \xc3\xb6yk\xc3\xbcsel.\n_START_SECTION_\nLirik \xc5\x9eiir\n_START_PARAGRAPH_\nLirik \xc5\x9fiir 1100\xc2\xb4lerden 1400\xc2\xb4lere kadar yayg\xc4\xb1nla\xc5\x9ft\xc4\xb1. Trobador denen \xc5\x9fair-m\xc3\xbczisyenler, Provens leh\xc3\xa7esiyle a\xc5\x9fk \xc5\x9fark\xc4\xb1lar\xc4\xb1 yazmaya g\xc3\xbcney Fransa\xc2\xb4da ba\xc5\x9flad\xc4\xb1. Bu \xc5\x9fiirlerin baz\xc4\xb1lar\xc4\xb1 kuzey Fransa\xc2\xb4ya da trov\xc3\xb6r denen \xc5\x9fairlerce ta\xc5\x9f\xc4\xb1nm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Hem trobadorlar hem de trov\xc3\xb6rler kad\xc4\xb1nlar\xc4\xb1 ve a\xc5\x9fk ideallerini anlatan lirik \xc5\x9fiirler bestelediler. Bu \xc5\x9fiirler kas\xc4\xb1tl\xc4\xb1 olarak tekralamalardan ibaretti. E\xc4\x9flenceden \xc3\xa7aresizli\xc4\x9fe ge\xc3\xa7i\xc5\x9fleri b\xc3\xbcy\xc3\xbck bir ustal\xc4\xb1kla, duygusal ko\xc5\x9fullara yo\xc4\x9funla\xc5\x9farak resmetmi\xc5\x9flerdi. _NEWLINE_Orta \xc3\x87a\xc4\x9f\xc2\xb4\xc4\xb1n en tan\xc4\xb1nan Frans\xc4\xb1z lirik \xc5\x9fairi Fran\xc3\xa7ois Villon\xc2\xb4d\xc3\xbcr. \xc3\x9c\xc3\xa7 e\xc5\x9fit stanzin ard\xc4\xb1ndan daha k\xc4\xb1sa bir bitiri\xc5\x9f stanzini i\xc3\xa7eren bir yaz\xc4\xb1n bi\xc3\xa7imi olan \xc3\xa7e\xc5\x9fitli balatlar besteledi. Ayn\xc4\xb1 zamanda a\xc5\x9fk, ba\xc5\x9far\xc4\xb1s\xc4\xb1zl\xc4\xb1k ve \xc3\xb6l\xc3\xbcm temalar\xc4\xb1yla ilgilenen uzun \xc5\x9fiirler de yazd\xc4\xb1. Villon\xc2\xb4un yaz\xc4\xb1n\xc4\xb1 geni\xc5\x9f bir ton aral\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1nda, kinayeli a\xc5\x9fa\xc4\x9f\xc4\xb1lama ve grotesk g\xc3\xb6rsellikten tutku gibi konulardaki daha nar\xc4\xb1n pasajlara uzanm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Ba\xc5\x9fyap\xc4\xb1t\xc4\xb1 2000 dizelik otobiyografik \xc5\x9fiiri Grand Testament\xc2\xb4tir (1461).\n_START_SECTION_\n\xc3\x96yk\xc3\xbcsel \xc5\x9eiir\n_START_PARAGRAPH_\n\xc3\x96yk\xc3\xbcsel \xc5\x9fiirin d\xc3\xb6rt bi\xc3\xa7imi vard\xc4\xb1r: (1) epik \xc5\x9fiir, (2) romans, (3) ilahiler ve \xc3\xb6yk\xc3\xbcler, ve (4) fabliaux. Orta s\xc4\xb1n\xc4\xb1f i\xc3\xa7in yaz\xc4\xb1lan fabliaux d\xc4\xb1\xc5\x9f\xc4\xb1nda hepsi aristokrat izleyiciler i\xc3\xa7in yaz\xc4\xb1lm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Epik \xc5\x9fiirler genelde sava\xc5\x9f ve sava\xc5\x9f kahramanl\xc4\xb1klar\xc4\xb1 \xc3\xbczerinedir; \xc3\xa7hansons de geste (b\xc3\xbcy\xc3\xbck eylemlerin \xc5\x9fark\xc4\xb1lar\xc4\xb1) diye adland\xc4\xb1r\xc4\xb1l\xc4\xb1rlar. Jonkl\xc3\xb6rler chansonlar\xc4\xb1 m\xc3\xbczikle birle\xc5\x9ftirmi\xc5\x9flerdi. En \xc3\xbcnl\xc3\xbcleri Roland\xc2\xb4in \xc5\x9eark\xc4\xb1s\xc4\xb1\xc2\xb4d\xc4\xb1r (1100). \xc3\x9cnl\xc3\xbc komutan Charlemagne taraf\xc4\xb1ndan y\xc3\xb6netilen bir askeri talim s\xc4\xb1ras\xc4\xb1ndaki bir olay\xc4\xb1 anlat\xc4\xb1r._NEWLINE_Romanslarsa s\xc4\xb1kl\xc4\xb1kla fantastik maceralarla dolu uzun kurgusal \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmalard\xc4\xb1. Yedi tipi vard\xc4\xb1. Romans antiques (klasik romanslar) Troya Sava\xc5\x9f\xc4\xb1 gibi tarihi olaylar \xc3\xbczerine temellenmi\xc5\x9fti. Romans bretons (Breton romanslar\xc4\xb1) ise eski B\xc3\xbcy\xc3\xbck Britanya\xc2\xb4daki Yuvarlak Masa \xc5\x9e\xc3\xb6valyeleri ve Kral hakk\xc4\xb1nda hik\xc3\xa2yeler anlat\xc4\xb1rd\xc4\xb1._NEWLINE_Belki de en \xc3\xa7ok okunan ve en etkileyici Frans\xc4\xb1z romans\xc4\xb1 G\xc3\xbcl Romans\xc4\xb1dir. Guilla\xc3\xbcme de Lorris ilk k\xc4\xb1sm\xc4\xb1n\xc4\xb1 yazm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1 (1230) ve \xc5\x9fair Jean de Meung 1275\xc2\xb4te daha karamsar ve kinayeli bir ruh haliyle bitirmi\xc5\x9ftir. \xc5\x9eiir, a\xc5\x9fk\xc4\xb1n geli\xc5\x9fimini anlatmak i\xc3\xa7in karma\xc5\x9f\xc4\xb1k alegoriler (sembolik hik\xc3\xa2yeler, insanlar ve g\xc3\xb6r\xc3\xbcnt\xc3\xbcler) kullanm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1._NEWLINE_\xc4\xb0lahiler ve \xc3\xb6yk\xc3\xbcler a\xc5\x9fk, \xc5\x9f\xc3\xb6valyelik ve metafizikle ilgili k\xc4\xb1sa manzumelerdi. \xc4\xb0lahiler daha \xc3\xa7ok Celtic kaynaklar\xc4\xb1na dayan\xc4\xb1yordu. \xc3\x96yk\xc3\xbcler ise genelde Latin kaynakl\xc4\xb1yd\xc4\xb1. 100\xc2\xb4lerde \xc5\x9fair Marie de France bir\xc3\xa7ok \xc3\xb6nemli \xc3\xb6yk\xc3\xbc yazm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1r._NEWLINE_Fabliaux k\xc4\xb1sa, genellikle ta\xc5\x9flamalarla dolu mizah\xc4\xb1 \xc3\xb6yk\xc3\xbclerdi. En \xc3\xb6nemlisi, hayvan karakterlerin insani toplumunu ele\xc5\x9ftirdi\xc4\x9fi Renard Romans\xc4\xb1 (1175-1205) denen koleksiyonda bulunur._NEWLINE_Erken Yaz\xc4\xb1n manzume romanslardan sonra ortaya \xc3\xa7\xc4\xb1kan romanslardan olu\xc5\x9fur ve genelde ayn\xc4\xb1 hik\xc3\xa2yeleri anlat\xc4\xb1r. Tarihi belgeler bu tip yaz\xc4\xb1n\xc4\xb1n ana unsurudur. En bilinen tarihi yazarlar Philippe de Commines, Jean Froissant, Jean de Joinville ve Geoffroy de Villehardouin\xc2\xb4dir._NEWLINE_Erken Drama \xc3\xb6ncelikle manzume \xc5\x9feklinde yaz\xc4\xb1lm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1 ve dini temalarla ilgileniyordu. Dini dramlar \xc3\xbc\xc3\xa7e ayr\xc4\xb1l\xc4\xb1yordu: Gizem Oyunlar\xc4\xb1 Skripturlar\xc4\xb1ndan (\xc4\xb0ncil ayetleri) b\xc3\xb6l\xc3\xbcmler sahneledi. Mucize oyunlar\xc4\xb1 Meryem Ana ve incilden portreler sunuyordu. Ahlaki oyunlar e\xc4\x9fitim ama\xc3\xa7l\xc4\xb1 sembolik dramlard\xc4\xb1. Sek\xc3\xbcler (dinsel olmayan) komediler - farslar \xe2\x80\x93 dini dramlar\xc4\xb1n sahnelenmesi s\xc4\xb1ras\xc4\xb1ndaki giri\xc5\x9flerdi. 1200\xc2\xb4lerde dramatist Adam de la Halle realizmin \xc3\xa7arp\xc4\xb1c\xc4\xb1 etkilerini ve y\xc3\xbcksek psikolojik derinlik seviyesini yakalayan sek\xc3\xbcler oyunlar yazd\xc4\xb1.\n_START_SECTION_\nR\xc3\xb6nesans\n_START_PARAGRAPH_\nFrans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1nda R\xc3\xb6nesans 1500\xc2\xb4lerin ba\xc5\x9f\xc4\xb1ndan 1600\xc2\xb4lara kadar uzanm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Frans\xc4\xb1z r\xc3\xb6nesans\xc4\xb1 \xc4\xb0talyan sanat ve edebiyat\xc4\xb1ndaki geli\xc5\x9fmeler ve eski Yunan ve Latin modellerinden etkilenen edebiyat\xc4\xb1n ve \xc3\xb6\xc4\x9frenimin \xc3\xa7i\xc3\xa7ek a\xc3\xa7mas\xc4\xb1 olarak nitelenebilir. Yazarlar ve bilgeler \xe2\x80\x93 H\xc3\xbcmanistler \xe2\x80\x93 R\xc3\xb6nesans\xc2\xb4ta \xc3\xb6nemli rol oynam\xc4\xb1\xc5\x9flard\xc4\xb1. H\xc3\xbcmanistler \xc3\xb6\xc4\x9frenmenin temelini dini temalardan \xc3\xa7ok d\xc3\xbcnyevi konulara \xc3\xa7ekmi\xc5\x9flerdi._NEWLINE_1494\xc2\xb4ten 1525\xc2\xb4e kadar Frans\xc4\xb1z ordusu \xc4\xb0talya\xc2\xb4yi i\xc5\x9fgal alt\xc4\xb1nda tuttu. Bu istilalar \xc4\xb0talyan edebiyat\xc4\xb1 ve sanat\xc4\xb1yla temas\xc4\xb1 da beraberinde getirmi\xc5\x9fti. Bu ili\xc5\x9fki sayesinde Frans\xc4\xb1z r\xc3\xb6nesans\xc4\xb1 h\xc4\xb1z kazand\xc4\xb1. 1500\xc2\xb4lerin ba\xc5\x9f\xc4\xb1nda Kral I. Francis ve k\xc4\xb1z karde\xc5\x9fi Marguerita de Navarre h\xc3\xbcmanistlerin ve tebalar\xc4\xb1ndaki di\xc4\x9fer yazarlar\xc4\xb1n taslaklar\xc4\xb1yd\xc4\xb1. Marguerite kendisi de bir yazard\xc4\xb1. Kendi hik\xc3\xa2ye koleksiyonu Heptameronu (1558) \xc4\xb0talyan R\xc3\xb6nesans yazar\xc4\xb1 Giovanni Boccaccio\xc2\xb4nun 1300\xc2\xb4lerde yazd\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 Decam_NEWLINE_Fran\xc3\xa7ois Rabelais Frans\xc4\xb1z R\xc3\xb6nesans\xc4\xb1n\xc4\xb1n en \xc3\xbcnl\xc3\xbc kurgu yazar\xc4\xb1 ve d\xc3\xb6neminin \xc3\xb6nde gelen tip otoritelerinde biriydi. Ana eseri Gargantua ve Pantagruel\xc2\xb4dir. Bu ne\xc5\x9feli, \xc3\xa7o\xc4\x9fu zaman da patavats\xc4\xb1z be\xc5\x9f par\xc3\xa7al\xc4\xb1k anlat\xc4\xb1 1532 ile 1564 aras\xc4\xb1nda yay\xc4\xb1mland\xc4\xb1. Rabelais, \xc3\xa7arp\xc4\xb1c\xc4\xb1 \xc3\xb6\xc4\x9fretilerin ham sahnelerinin ve genelde vah\xc5\x9fi fiziksel komedilerin anl\xc4\xb1k de\xc4\x9fi\xc5\x9fimlerle birle\xc5\x9ftirildi\xc4\x9fi bir bi\xc3\xa7imde yazm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Bu \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fma, d\xc3\xb6nemin yasal, politik, dini ve toplumsal kurumlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 ele\xc5\x9ftirmekteydi._NEWLINE_Pleiade, geleneksel tarz\xc4\xb1 k\xc4\xb1r\xc4\xb1p Yunan ve Roma modelli yeni bir Frans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1 yaratmaya \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fan yedi \xc5\x9fairden olu\xc5\x9fan bir gruptu. Pierre de Ronsard grubun \xc3\xb6nderiydi. \xc5\x9eiirleri a\xc5\x9fk ve gen\xc3\xa7li\xc4\x9fin ge\xc3\xa7mesi gibi temalar\xc4\xb1 betimleyen pastoral tarzda eski yaz\xc4\xb1 bi\xc3\xa7imlerini kullan\xc4\xb1r. Ronsard\xc2\xb4in \xc5\x9fiirlerinin kolay \xc3\xa7ekicili\xc4\x9fi, d\xc3\xbcnyevi tecr\xc3\xbcbenin \xc3\xb6nemine derin adam\xc4\xb1\xc5\x9fl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 saklar. Yaz\xc4\xb1n\xc4\xb1, ya\xc5\x9fl\xc4\xb1l\xc4\xb1k ve \xc3\xb6l\xc3\xbcm gibi bu tecr\xc3\xbcbelerin ac\xc4\xb1 yanlar\xc4\xb1n\xc4\xb1n korkusuzca \xc3\xbczerine gitme becerisini g\xc3\xb6sterir._NEWLINE_Joachim du Bellay, Pleiade\xc2\xb4nin ba\xc5\x9fka bir \xc3\xbcyesiydi. Frans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1nda \xc4\xb0talyan R\xc3\xb6nesans\xc4\xb1\xc2\xb4ndan \xc3\xb6d\xc3\xbcn\xc3\xa7 ald\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 s\xc3\xb6ne bi\xc3\xa7imini ilk kullanan \xc5\x9fairdir. d\xc3\xbc Bellay, Frans\xc4\xb1z Edebiyat\xc4\xb1\xc2\xb4n\xc4\xb1n Savunmas\xc4\xb1 ve Y\xc3\xbcceltilmesi adl\xc4\xb1 \xc3\xb6nemli bir makale yazd\xc4\xb1 (1549). Makalede, Orta \xc3\x87a\xc4\x9f boyunca \xc3\xa7o\xc4\x9fu \xc5\x9fair taraf\xc4\xb1ndan kullan\xc4\xb1lan Latince\xc2\xb4yi savunan \xc5\x9fairlere kar\xc5\x9f\xc4\xb1 Frans\xc4\xb1zca\xc2\xb4yi savundu. Du Bellay, Frans\xc4\xb1zcan\xc4\xb1n Latince ya da Yunancan\xc4\xb1n rakibi olamad\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1n\xc4\xb1 kabul etmekle beraber bu iki dilin olanaklar\xc4\xb1n\xc4\xb1n \xc3\xa7ok\xc3\xa7a kullan\xc4\xb1lmas\xc4\xb1 nedeniyle solmaya y\xc3\xbcz tuttu\xc4\x9funu, ancak Frans\xc4\xb1zcan\xc4\xb1n bu sorunun \xc3\xa7\xc3\xb6z\xc3\xbcm\xc3\xbcne yeni bir soluk getirebilece\xc4\x9fini d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnmekteydi. Frans\xc4\xb1z yazarlar\xc4\xb1n\xc4\xb1, Frans\xc4\xb1zca\xc2\xb4yi Yunanca ve Latin\xc3\xa7e\xc2\xb4den al\xc4\xb1nt\xc4\xb1larla, leh\xc3\xa7e ve teknik deyimler a\xc3\xa7\xc4\xb1s\xc4\xb1ndan g\xc3\xbc\xc3\xa7lendirme \xc3\xa7a\xc4\x9fr\xc4\xb1s\xc4\xb1 yapt\xc4\xb1._NEWLINE_Pleiade\xc2\xb4nin ba\xc5\x9fka bir \xc3\xbcyesi Etienne Jodelle bir dramatistti. \xc4\xb0lk Frans\xc4\xb1z komedisi Eugene (1552) ve ilk trajedi Kleopatra Mahk\xc3\xbbmu (1552) onun eserleridir._NEWLINE_Lyon, g\xc3\xbcneydeki Lyon kentinde ortaya \xc3\xa7\xc4\xb1kan ve b\xc3\xbcnyesinde Maurice Sceve ve Parnette d\xc3\xbc Guilliot\xc2\xb4yu bar\xc4\xb1nd\xc4\xb1ran ba\xc5\x9fka bir \xc5\x9fairler grubuydu. Sceve\xc2\xb4nin \xc5\x9fiiri, gramer ve imgelerin karma\xc5\x9f\xc4\xb1kl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1yla \xc3\xbcnl\xc3\xbcd\xc3\xbcr. En \xc3\xb6nemli eseri, Delie (1544) ad\xc4\xb1ndaki dikkatle haz\xc4\xb1rlanm\xc4\xb1\xc5\x9f 459 dizain (10 dizelik stanzlar) serisidir. Delie, \xc5\x9fairin, Pernette de Guillot oldu\xc4\x9fu d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcn\xc3\xbclen bir kad\xc4\xb1na olan a\xc5\x9fk\xc4\xb1n\xc4\xb1, a\xc5\x9f\xc4\xb1klar\xc4\xb1n birbirlerine kar\xc5\x9f\xc4\xb1 kulland\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 genelde erotik bir dille anlatmaktad\xc4\xb1r._NEWLINE_Michel de Montaigne denemeleri bir edebi bi\xc3\xa7im olarak kurgulam\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Bir deneme, resmi olmayan konu\xc5\x9fma dilinde yaz\xc4\xb1l\xc4\xb1yordu. Montaigne\xc2\xb4nin denemeleri geni\xc5\x9f bir klasik e\xc4\x9fitimle \xc5\x9fekillenmi\xc5\x9fti. Tamamen ki\xc5\x9fisellerdi ve yazar\xc4\xb1n kendisi, bilgi, al\xc4\xb1\xc5\x9fkanl\xc4\xb1klar, \xc3\xb6l\xc3\xbcm, geziler ve \xc3\xb6\xc4\x9frenim gibi konular \xc3\xbczerindeki gev\xc5\x9fek meditasyonlardan olu\xc5\x9fuyorlard\xc4\xb1.\n_START_SECTION_\nKlasik \xc3\x87a\xc4\x9f\n_START_PARAGRAPH_\nKral 13. Louis ve \xc3\xb6zellikle Kral 14. Louis\xc2\xb4in iktidar d\xc3\xb6nemleri klasik d\xc3\xb6nem olarak bilinir. 1600'lerin ba\xc5\x9f\xc4\xb1ndan 1700'lere kadar ge\xc3\xa7en s\xc3\xbcre Frans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1n\xc4\xb1n y\xc3\xbcksek d\xc3\xb6nemi olarak d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcn\xc3\xbcl\xc3\xbcr._NEWLINE_Klasik yazarlar R\xc3\xb6nesans fikrini reddetmediler; bu d\xc3\xb6nem daha geni\xc5\x9f bir d\xc3\xbczen ve geli\xc5\x9fim ruhu geli\xc5\x9ftirmi\xc5\x9fti. Frans\xc4\xb1z yazarlar\xc4\xb1 \xc3\xb6zellikle insani davran\xc4\xb1\xc5\x9flar\xc4\xb1 ve idealleri inceleyen nedenler ve d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcn\xc3\xbc\xc5\x9fleri vurgulam\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1.\n_START_SECTION_\nKlasik Naz\xc4\xb1m\n_START_PARAGRAPH_\n\xc4\xb0ki filozofun Fransiz Klasik naz\xc4\xb1m\xc4\xb1n\xc4\xb1n en \xc3\xbcst\xc3\xbcn \xc3\xb6rneklerini verdikleri d\xc3\xbcs\xc3\xbcn\xc3\xbcl\xc3\xbcr. Rene Descartes, dahan sonraki Fransiz felsefesi ve stetigini bicimlendirmede temel teskil eden Metod \xc3\x9czerine Nutuk (1637)\xc2\xb4u yazd\xc4\xb1. \xc3\x96ncelikle bir matematilci olarak bilinen Blaise Pascal, derin Hristiyan inancini temsil eden etkili yaz\xc4\xb1lar yazm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. Pascal\xc2\xb4in en bilinen eseri yans\xc4\xb1malar\xc4\xb1 toplad\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 Pensees\xc2\xb4dir (1670)._NEWLINE_Kendilerine Moralist (ahlak\xc3\xa7\xc4\xb1lar) diyen bir grup yazar insan eylemlerini ve tavirlar\xc4\xb1n\xc4\xb1, maxim dedikleri harfler, soyleyisler ve di\xc4\x9fer yaz\xc4\xb1n bicimleriyle tanimlamislardi. Fran\xc3\xa7ois de La Rochefoucauld\xc2\xb4un Yansimalar\xc2\xb4i (1664) psikolojik olarak derin, acimasizca sorgulayici ve m\xc3\xbckemmle bir \xc3\xb6zl\xc3\xbcl\xc3\xbck i\xc3\xa7inde olabilen bu tarza bir \xc3\xb6rnektir. Theophrastus\xc2\xb4un Karakterleri (Jean de La Bruyere, 1668) g\xc3\xbcnl\xc3\xbck insanlar\xc4\xb1 ve toplumsal kimliklerin edebi portrelerini maximlerle birle\xc5\x9ftirir._NEWLINE_Madame de La Fayette, Fransiz edebiyat\xc4\xb1ndaki en \xc3\xb6nemli romanlardan birini yazmi\xc5\x9ftir: Cleves Prensesi (1678). Roman, psiolojik c\xc3\xb6z\xc3\xbcmlemeleri ve usta yap\xc4\xb1s\xc4\xb1 nedeniyle y\xc3\xbcceltilmi\xc5\x9fti. S\xc3\xbcrekli kontrol alt\xc4\xb1nda tutulan tutkulu ask temasi, iclerinde Jean-Jacques Rousseau\xc2\xb4nun da bulundu\xc4\x9fu daha sonraki yazarlar\xc4\xb1 da \xc3\xa7ok etkilemi\xc5\x9ftir._NEWLINE_Tarih\xc3\xa7i ve Roma Katoli\xc4\x9fi papaz Jacques Bossuet, etkileyici ve hareketli vaazleriyle taninir. Francois de Fenelon da Roma Katolik ba\xc5\x9fpiskoposuydu. Edebi \xc3\xbcn\xc3\xbc \xc3\xb6zellikle, yazarin e\xc4\x9fitim, ahlak, siyaset ve din \xc3\xbczerine g\xc3\xb6r\xc3\xbcsleriyle dolu Telemachus (1699) romansina dayanir.\n_START_SECTION_\nFilozoflar \xc3\xa7a\xc4\x9f\xc4\xb1\n_START_PARAGRAPH_\nGenel anlamda filozof s\xc3\xb6z\xc3\xbcyle, nereden gelindi\xc4\x9fi, do\xc4\x9fa, d\xc3\xbcnyan\xc4\xb1n ya da ya\xc5\x9fayan insanlar\xc4\xb1n kaderi gibi b\xc3\xbcy\xc3\xbck metafizik meseleler \xc3\xbczerine d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnen ve bunlar\xc4\xb1 evrensel bir sistem \xc5\x9feklinde \xc3\xa7\xc3\xb6z\xc3\xbcmlemeye \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fan kimse kastedilir. Bununla beraber Montesquieu, Diderot, Voltaire zaman\xc4\xb1nda ifade, \xc3\xb6zel bir de\xc4\x9fer kazand\xc4\xb1. Bu filozoflar\xc4\xb1n \xc3\xa7o\xc4\x9fu metafizi\xc4\x9fi be\xc4\x9fenmeyip bilinmeyen \xc3\xbczerine kafa yorman\xc4\xb1n gereksiz oldu\xc4\x9funu d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcn\xc3\xbcrler. Buna kar\xc5\x9f\xc4\xb1 hepsi, insan\xc4\xb1n yery\xc3\xbcz\xc3\xbcnde mutlulu\xc4\x9funun ba\xc4\x9fl\xc4\xb1 oldu\xc4\x9fu politik, sosyal, ahl\xc3\xa2ki ya da dinsel d\xc3\xbczen konular\xc4\xb1yla ilgilenirler. Onlar bu konular\xc4\xb1 b\xc3\xbct\xc3\xbcn \xc3\xb6n yarg\xc4\xb1lar\xc4\xb1 bir tarafa b\xc4\xb1rak\xc4\xb1p bizzat kendileri inceleme\xc4\x9fi iddia ederler. Ansiklopedi\xe2\x80\x99de \xe2\x80\x9cfilozof\xe2\x80\x9d ispat edilmeyen hi\xc3\xa7bir \xc5\x9feyi kabul etmeyendir denilir; onlar aldat\xc4\xb1c\xc4\xb1 mefhumlar\xc4\xb1 hi\xc3\xa7 kabul etmezler; mutla\xc4\x9f\xc4\xb1n, ola\xc4\x9fan\xc4\xb1n, \xc5\x9f\xc3\xbcphelinin kesin s\xc4\xb1n\xc4\xb1rlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 \xc3\xa7izerler. B\xc3\xb6ylece filozoflar her sahada \xc3\xb6nceki y\xc3\xbczy\xc4\xb1lda Descartes ve inanmayanlar taraf\xc4\xb1ndan da a\xc3\xa7\xc4\xb1kland\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 gibi, otorite ilkesine kar\xc5\x9f\xc4\xb1 ba\xc5\x9f kald\xc4\xb1r\xc4\xb1rlar; en yayg\xc4\xb1n fikirleri, en oturmu\xc5\x9f gelenekleri sarsarlar, kurumlarda ve \xc3\xa2detlerdeki b\xc3\xbcy\xc3\xbck devrim \xc3\xb6ncesi d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcncelerde devrim yaparlar.\n_START_SECTION_\nFelsefi d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcncede ilerlemeler ve klasik zevke ba\xc4\x9fl\xc4\xb1l\xc4\xb1k (1715-1750)\n_START_PARAGRAPH_\nXVIII nci y\xc3\xbczy\xc4\xb1l\xc4\xb1n ilk yar\xc4\xb1s\xc4\xb1nda, felsef\xc3\xae d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnce kendini ortaya koymak i\xc3\xa7in y\xc3\xb6netimin zay\xc4\xb1fl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1ndan faydalan\xc4\xb1r; ama sosyal tenkitlerinde en g\xc3\xb6z\xc3\xbc pek yazarlar, klasik zevke sad\xc4\xb1k kal\xc4\xb1rlar.\n_START_SECTION_\nOtoritenin zay\xc4\xb1flamas\xc4\xb1\n_START_PARAGRAPH_\nXIV nc\xc3\xbc Louis\xe2\x80\x99nin \xc3\xb6l\xc3\xbcm\xc3\xbcnden itibaren, rejime yenik d\xc3\xbc\xc5\x9fen otorite krizi potansiyel olarak m\xc3\xbcsaittir. Kral naibi se\xc3\xa7ilen Orleans d\xc3\xbck\xc3\xbc sans\xc3\xbcr ve polis g\xc3\xb6zetimini gev\xc5\x9fek tutar. XV nci Louis d\xc3\xbc\xc5\x9f k\xc4\xb1r\xc4\xb1kl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1na u\xc4\x9fratan siyasetinin sebebiyet verdi\xc4\x9fi memnun olmayanlar\xc4\xb1n g\xc3\xb6r\xc3\xbc\xc5\x9flerini bilhassa kendisine iyi ve usta bir yard\xc4\xb1mc\xc4\xb1, iyi bir \xc3\xb6\xc4\x9f\xc3\xbct\xc3\xa7\xc3\xbc olan kardinal Fleury\xe2\x80\x99 nin \xc3\xb6l\xc3\xbcm\xc3\xbcnden sonra bast\xc4\xb1ramaz. Bu memnuniyetsizlik 1748 y\xc4\xb1l\xc4\xb1nda, k\xc4\xb1ral\xc4\xb1n Avusturya krali\xc3\xa7esi Marie-Therese\xe2\x80\x99e kar\xc5\x9f\xc4\xb1 ba\xc5\x9far\xc4\xb1l\xc4\xb1 bir sava\xc5\x9ftan sonra Aix-la Chapelle antla\xc5\x9fmas\xc4\xb1n\xc4\xb1 imzalamas\xc4\xb1 ve b\xc3\xbct\xc3\xbcn kazan\xc4\xb1mlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 terk etmesi ile zaten g\xc3\xbcvenilmez olan bir bar\xc4\xb1\xc5\x9f\xc4\xb1 sat\xc4\xb1n almas\xc4\xb1yla doruk noktaya ula\xc5\x9f\xc4\xb1r. Bu kriz bo\xc5\x9f bir meydan\xc4\xb1, fikirleri halk\xc4\xb1n g\xc3\xb6r\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnde gittik\xc3\xa7e geni\xc5\x9f bir ilgi bulan yenilik\xc3\xa7ilere b\xc4\xb1rak\xc4\xb1r.\n_START_SECTION_\nFelsefenin ilkeleri\n_START_PARAGRAPH_\n\xc4\xb0nceleme ruhu- Tanr\xc4\xb1 esini \xc3\xbczerine kurulmu\xc5\x9f olan geleneksel inan\xc3\xa7 yerine filozoflar bilin\xc3\xa7 ilkeleri olarak akl\xc4\xb1 ve deneyimi koyarlar. Descartes onlara mant\xc4\xb1kl\xc4\xb1 d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnme \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmas\xc4\xb1yla ger\xc3\xa7e\xc4\x9fi yanl\xc4\xb1\xc5\x9ftan ay\xc4\xb1rma\xc4\x9f\xc4\xb1 \xc3\xb6\xc4\x9fretti. \xc4\xb0ngiliz deneyselciler, \xc3\xb6zellikle Locke, onlara pozitif olaylar\xc4\xb1n zevkini verme\xc4\x9fe kat\xc4\xb1l\xc4\xb1rlar._NEWLINE_B\xc3\xb6ylece dinin sayg\xc4\xb1nl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 yerine insan\xc3\xae bilimlerin sayg\xc4\xb1nl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1n\xc4\xb1 koyma\xc4\x9fa \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9f\xc4\xb1rlar. Newton sistemi, k\xc3\xbclt\xc3\xbcrl\xc3\xbc halk i\xc3\xa7inde b\xc3\xbcy\xc3\xbck merak uyand\xc4\xb1r\xc4\xb1r, bilim d\xc3\xbcnyas\xc4\xb1nda gittik\xc3\xa7e artan sempati kazan\xc4\xb1r ve pe\xc5\x9fin h\xc3\xbck\xc3\xbcm (bat\xc4\xb1l itikat) ile dolu eski fizikin zarar\xc4\xb1na kendini kabul ettirir. Ta\xc5\x9fra Akademilerinde, hatta yurtta\xc5\x9flar\xc4\xb1n g\xc3\xb6r\xc3\xbc\xc5\x9flerinde deney ve laboratuvar ara\xc5\x9ft\xc4\xb1rmalar\xc4\xb1 artar, ayn\xc4\xb1 zamanda tarih\xc3\xae ve arkeolojik bilin\xc3\xa7 geli\xc5\x9fir. _NEWLINE_Kozmopolit (\xc3\xa7ok d\xc3\xbcnyal\xc4\xb1) ruh- Bundan ba\xc5\x9fka yabanc\xc4\xb1 \xc3\xbclkelerin kurumlar\xc4\xb1 ve \xc3\xa2detlerine olan g\xc3\xbc\xc3\xa7l\xc3\xbc bir merak yay\xc4\xb1l\xc4\xb1r. Yabanc\xc4\xb1 de\xc4\x9fi\xc5\x9f toku\xc5\x9flar artar; seyyahlar gittik\xc3\xa7e \xc3\xa7o\xc4\x9fal\xc4\xb1r. \xc4\xb0ngiltere \xc3\xb6zel bir sayg\xc4\xb1nl\xc4\xb1k kazan\xc4\xb1r: Milli \xc3\xb6zsayg\xc4\xb1 konusunda Frans\xc4\xb1z ve \xc4\xb0ngiliz kurumlar\xc4\xb1 aras\xc4\xb1nda s\xc4\xb1k s\xc4\xb1k ac\xc4\xb1mas\xc4\xb1z k\xc4\xb1yaslamalar yap\xc4\xb1l\xc4\xb1r.\n_START_SECTION_\nEdebiyat gelenekleri\n_START_PARAGRAPH_\nSanat alan\xc4\xb1nda, bununla beraber, b\xc3\xbcy\xc3\xbck klasikler \xc3\xb6rnek model olarak dururlar. Bir Saint-Simon onlara elbette hi\xc3\xa7bir \xc5\x9fey bor\xc3\xa7lu de\xc4\x9fil ama rakipsiz bir \xc3\xb6rnektir. Benimsenmi\xc5\x9f t\xc3\xbcrler, trajedi, komedi, roman gene yenilenerek bir\xc3\xa7ok yazar taraf\xc4\xb1ndan i\xc5\x9flenmi\xc5\x9ftir. Marivaux\xe2\x80\x99nun tiyatrosu klasik bir ba\xc5\x9far\xc4\xb1 tasla\xc4\x9f\xc4\xb1d\xc4\xb1r. Montesquieu ile Voltaire\xe2\x80\x99in felsefi eserlerine gelince, onlar klasik dehaya uygun olan d\xc3\xbc\xc5\x9f\xc3\xbcnce ayd\xc4\xb1nl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 ve ifade a\xc3\xa7\xc4\xb1kl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1yla kendilerini kabul ettirirler._NEWLINE_Bu d\xc3\xb6nemin edebiyati olduk\xc3\xa7a felsefiydi ve Voltaire, Denis Diderot ve Jean-Jacques Rousseau gibi \xc3\xb6nemli yazarlar taraf\xc4\xb1ndan yaratilmisti._NEWLINE_Voltaire, d\xc3\xb6neminin en cok konusulan ve tartisilan edebi fig\xc3\xbcr\xc3\xbcyd\xc3\xbc. Yazar olarak yeteneklerini ve \xc3\xbcn\xc3\xbcn\xc3\xbc tahamm\xc3\xbcls\xc3\xbczl\xc3\xbck ve \xc3\xb6nyargililik ile sava\xc5\x9fmak ve akilciligi y\xc3\xbcceltmek i\xc3\xa7in kullanmisti. Voltaire\xc2\xb4in en \xc3\xbcnl\xc3\xbc eseri taslama roman Candide\xc2\xb4dir (1759). William Shakespeare\xc2\xb4den etkilenerek trajediler de yazd\xc4\xb1. Bunun yan\xc4\xb1nda, Voltaire ayn\xc4\xb1 zamanda Avrupa ve d\xc3\xbcnya tarihi \xc3\xbczerine eserleri ile modern tarih yaz\xc4\xb1m\xc4\xb1n\xc4\xb1n prensiplerini geli\xc5\x9ftirmeye de yardim etti._NEWLINE_Denis Diderot ana olarak Neden Cagi\xc2\xb4nin en \xc3\xb6nemli entelekt\xc3\xbcel yap\xc4\xb1tlar\xc4\xb1ndan biri olan Encyclopedie\xc2\xb4nin (1751-1772) edit\xc3\xb6r\xc3\xbc olarak taninir. Ansiklopedi, bircok alandaki uzman yazarlar\xc4\xb1n makalelerinin derlenmesinden olusuyordu. Eser, g\xc3\xbcn\xc3\xbcn bilgi birikiminin daha genis bir izleyiciye uzanmasini ama\xc3\xa7lad\xc4\xb1. Dini otoriteye, iktisadi esitsizlige ve adaletin istismarina saldirdi. Diderot ayn\xc4\xb1 zamanda \xc3\x96l\xc3\xbcmc\xc3\xbcl Jacques ve Efendisi (1778-1780) adli roman\xc4\xb1ndaki kurgusallik ile de bilinir._NEWLINE_Jean-Jacques Rousseau, Fransiz toplumunda (Yeni Heloise, 1761) ve e\xc4\x9fitim mekanizmas\xc4\xb1nda (Emile, 1762) degisiklikler \xc3\xb6nermisti. Rousseau\xc2\xb4nun otobiyografisi (\xc3\xb6l\xc3\xbcm\xc3\xbcnden sonra yayinlanan Itiraflar, 1782) kendini elestirmenin modern edebiyatini yaratmaya yardimci olmustu. Meditatif ve lirik duyguyu Fransiz edebiyatina yeniden sokmaya yardimci olan kurgusu i\xc3\xa7inde, Rousseau\xc2\xb4nun dogaya hassasiyeti belirgindir. Bu hassasiyet kendisinin siyaset ve toplumsal d\xc3\xbczen \xc3\xbczerine yazd\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 S\xc3\xb6ylevler (1755) ve Toplum S\xc3\xb6zlesmesi (1762) gibi teorik eserlerini de olduk\xc3\xa7a etkilemi\xc5\x9ftir._NEWLINE_Marquis de Sade, kendi zaman\xc4\xb1nda \xc3\xa7a\xc4\x9fdaslar\xc4\xb1nca anlasilmadi ve daha sonra da hep nefretle anildi. Ancak 1900l\xc3\xbc y\xc4\xb1llara do\xc4\x9fru Neden Cagi\xc2\xb4nin en \xc3\xb6nemli yazarlar\xc4\xb1ndan biri olarak kabul edilmeye baslandi. Boudir\xc2\xb4de Felsefe (1795) gibi vahsi pornografi iceren romanlar\xc4\xb1, kendi zaman\xc4\xb1ndaki yazarlar\xc4\xb1n dogaya bak\xc4\xb1\xc5\x9flar\xc4\xb1 ve toplumsal d\xc3\xbczen \xc3\xb6ng\xc3\xb6r\xc3\xbclerinin iyimser dogasiyla dalga gecer. _NEWLINE_Siyasi yaz\xc4\xb1lar\xc4\xb1yla da bilinen Montesquieu, rezil eden toplumsal elestirilerini Pers Mektuplar\xc4\xb1\xc2\xb4nda (1721) yazd\xc4\xb1. Alain Rene Lesage \xc3\xbcnl\xc3\xbc satirik romani Gil Blas\xc2\xb4i (1715-1735) yazd\xc4\xb1. Pierre de Beaumarchais, Sevilla Berberi (1775) ve Figaro\xc2\xb4nun D\xc3\xbc\xc4\x9f\xc3\xbcn\xc3\xbc (1784) gibi satirik komediler kaleme aldi. Iki oyun da aristokratik \xc3\xb6nceligin irrasyonel dogasi \xc3\xbczerinedir ve bu fikirler Fransiz Devrimi fikirlerine kaikida bulunmustur.\n_START_SECTION_\nRomantizm\n_START_PARAGRAPH_\nRomantizm akiminin temelleri 1700\xc2\xb4lerin sonunda atilmisti ancak yayilmasi 1800\xc2\xb4lerin ortalar\xc4\xb1n\xc4\xb1 buldu. Genel olarak Klasizm ve Nedensellik Cagi\xc2\xb4na tepki olarak ortaya cikmisti. Romantik yazarlar, kendilerinden \xc3\xb6nceki d\xc3\xb6nemlerdeki asiri rasyonel ve cansiz edebi bicimleri reddettiler. Romantikler, neden \xc3\xbczerindeki hayalg\xc3\xbcc\xc3\xbc ve duyguya vurgu yapmislardi. Edebi tasvirin daha \xc3\xb6zg\xc3\xbcr bicimlerini savunuyorlardi. Bir \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmadaki en \xc3\xb6nemli etken yazarin kisiligiydi.\n_START_SECTION_\nPreromantikler\n_START_PARAGRAPH_\nFransiz Romantizmi kendinden \xc3\xb6nceki Ingiliz, \xc4\xb0spanyol ve \xc3\xb6zellikle Alman Romantik hareketlerinden etkilenmisti. Preromantikler denen bir grup Romantik, 19. Y\xc3\xbczy\xc4\xb1lda bu akimi bicimlendirmeye calistilar._NEWLINE_Jean-Jacques Rousseau, Nedensellik Cagi ile tanindi. Ancak, kendini tanimadaki istegi, dogal d\xc3\xbcnyaya karsi hassassligi ve hislere ve kendiligindenlige verdi\xc4\x9fi \xc3\xb6nem nedeniyle Romantizm\xc2\xb4in de \xc3\xb6nde gelenlerinden biriydi. Rousseau ayn\xc4\xb1 zamanda Romantikleri de lirik vezni ve tutkulu ama korkutucu aski tasviri ile Romantikleri de etkilemisti._NEWLINE_Francois-Rene de Chateaubriand kurgular\xc4\xb1 ile \xc3\xb6nemli bir etki yaratti. S\xc4\xb1k\xc4\xb1lganl\xc4\xb1k, yalnizlik ve keder duygular\xc4\xb1n\xc4\xb1n baskin oldu\xc4\x9fu yaz\xc4\xb1nlar\xc4\xb1, Romantik edebiyatin temel \xc3\xb6znelerinden biri oldu. Chateaubriand, Romantik yaz\xc4\xb1nda temel bir karakter yaratti \xe2\x80\x93 dayanisan, tutkulu ve yanlis anlasilmis bir karsi-kahraman. Chateaubriand g\xc3\xbccl\xc3\xbc dini duygulara sahipti ve bu \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmalar\xc4\xb1 Klasizm ve Nedensellik Cagi\xc2\xb4nda sikca islenen Hristiyan Orta Cag fig\xc3\xbcr\xc3\xbcne olan ilgiyi yeniden canlandirdi. _NEWLINE_Madame de Stael, Fransiz Romantizmi\xc2\xb4ne Edebiyat \xc3\x9czerine (1800) ile kritik bir teori birakti. Alman romantizmini Fransiz Romantizmine Almanya \xc3\x9czerine (1810) ile eklemledi. \xc5\x9eair Andre Chenier, Romantik sairlerce benimsenen birkac teknik yaz\xc4\xb1n seklini siirine katti.\n_START_SECTION_\nRomantik \xc5\x9eiir\n_START_PARAGRAPH_\n1820\xc2\xb4de Alfonso de Lamartine\xc2\xb4in Peoetik Meditasyonlar kitabi ile baslamisti. Melankolik siirleri doga, ask ve terkedilmislikle ilgileniyordu._NEWLINE_Victor Hugo, bir sair, dramaturg ve kurgu yazari olarak zaman\xc4\xb1ndaki en b\xc3\xbcy\xc3\xbck Romantik kabul edilir. Siirlerinin \xc3\xa7o\xc4\x9fu renkli ve egzotik niteliktedir. Hugo\xc2\xb4nun sonraki eserleri (Sonbahar Yapraklar\xc4\xb1 (1831)) daha kisisel ve metidatiftir. \xc4\xb0ncelemeler (1856) karanlik baslar ve cevabi zor sorularla ilgilenir; evrendeki insanlik, \xc3\xb6l\xc3\xbcm\xc3\xbcn kacinilmazligi ya da sevdiklerin kaybedilmesi. _NEWLINE_Alfred de Vigny, en cok Modern Siirleri (1826) ile taninir. Siirleri, y\xc3\xbcksek kisiligin yalnizligi ve mutsuzlugu ile ilgilenen genellikle dramatik ve felsefi siirlerdir. _NEWLINE_Alfred de Musset, m\xc3\xbcthis lirik \xc3\xb6zelliklere sahipti. Melankoli ve m\xc3\xbcziksel siirleri ask, aci ve kederle ilgilenir. Geceler (1835-1837) siirlerinde Musset, kayip bir askin ard\xc4\xb1ndan cektiklerini anlatir.\n_START_SECTION_\nRomantik Drama\n_START_PARAGRAPH_\nRomantik drama komedi ve trajediyi karistirarak tarihi konular\xc4\xb1 ve melodramik ko\xc5\x9fullarla ilgilendi. Victor Hugo ilk \xc3\xb6nemli romantik oyun olan Hernani\xc2\xb4yi (1830) yazd\xc4\xb1. Alfred de Vigny\xc2\xb4nin Chatterlon\xc2\xb4u (1835) Romantik edebiyattaki pop\xc3\xbcler bir karakter olan d\xc4\xb1\xc5\x9flanm\xc4\xb1\xc5\x9f artisti konu edinir. Musset, yaz\xc4\xb1n\xc4\xb1ndaki m\xc3\xbckemmellikle bilinen karma\xc5\x9f\xc4\xb1k komediler yazm\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1.\n_START_SECTION_\nRomantik Kurgu\n_START_PARAGRAPH_\nIskoc Walter Scott\xc2\xb4tan esinlenen bircok Romantik yazar tarihi romanlar yazd\xc4\xb1lar. Alexandre Dumas \xc3\xbcnl\xc3\xbc tarihi romani \xc3\x9c\xc3\xa7 Silah\xc5\x9f\xc3\xb6rler\xc2\xb4i (1844) bu d\xc3\xb6nemde kaleme almisti. Victor Hugo\xc2\xb4nun Notre Dame\xc2\xb4\xc4\xb1n Kamburu (1831) Orta Cag Romantik hissiyatini yansitir. Eser ayn\xc4\xb1 zamanda edebiyatin g\xc3\xbcc\xc3\xbcn\xc3\xbc kullanarak toplumsal adaletsizlikleri d\xc3\xbczeltme cabasini yansitir._NEWLINE_Bazi Romantik yazarlar kurgunun daha gercekci bicimlerine y\xc3\xb6neldiler. Honore de Balzac, George Sand ve Stendhal gibi yazarlar eserlerinde Romantik karakterleri bar\xc4\xb1nd\xc4\xb1rmaya devam ettiler. Ancak bu yazarlar, insan yasaminin toplumsal kosullar\xc4\xb1n\xc4\xb1 ve doganin objektifligini yansitma amaciyla Romantizmlerini biraz degistirdiler._NEWLINE_1829\xc2\xb4dan baslayarak Balzac, \xc4\xb0nsan Komedisi (1842-1848) adini verdi\xc4\x9fi yakla\xc5\x9f\xc4\xb1k 100 roman ve hik\xc3\xa2ye yazd\xc4\xb1. Bu seride zamaninin Fransiz toplumunu resmetmeye calisir. Balzac, g\xc3\xbcd\xc3\xbclenmeleri ve etkilesimleri ile cesitli insanlar\xc4\xb1 betimledi. Ayn\xc4\xb1 zamanda toplumsal kurum ve de\xc4\x9ferlerin insan \xc3\xbczerindeki etkilerini - \xc3\xb6zellikle paraya karsi olan tutumun etkisini incelemisti._NEWLINE_George Sand, kariyerine ask ve tutku \xc3\xbczerine yaz\xc4\xb1lar yazan (Indiana (1832) ve Lelia (1833)) bir Fransiz kadininin takma adiydi. Daha sonra daha kirsal konulara d\xc3\xb6nd\xc3\xbc, \xc3\xb6zellikle k\xc3\xb6y hayatini anlatt\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 \xc5\x9eeytanun Havuzu\xc2\xb4 nda (1846) bu etki daha cok hissedilir._NEWLINE_Stendhal, tutkulu ve g\xc3\xbc\xc3\xa7l\xc3\xbc karakterlerle melodramik durumlar\xc4\xb1 seven usta bir psikologdu. Tutku ve \xc3\xa7\xc4\xb1kar aras\xc4\xb1ndaki sava\xc5\x9f\xc4\xb1m\xc4\xb1 betimleyen temiz ve ironik bir tarz kulland\xc4\xb1. En bilinen iki eseri K\xc4\xb1rm\xc4\xb1z\xc4\xb1 ve Siyah (1830) ve Parma Manast\xc4\xb1r\xc4\xb1\xc2\xb4d\xc4\xb1r (1839).\n_START_SECTION_\nGer\xc3\xa7ek\xc3\xa7ilik (Realizm)\n_START_PARAGRAPH_\nRealizm, Romantizme kar\xc5\x9f\xc4\xb1 ortaya \xc3\xa7\xc4\xb1kan bir edebi doktrindir. Realistler, sanat\xc4\xb1n ya\xc5\x9fam\xc4\xb1 do\xc4\x9frudan, d\xc3\xbcr\xc3\xbcst\xc3\xa7e ve nesnel olarak yeniden \xc3\xbcretmesi gerekti\xc4\x9fine inan\xc4\xb1yorlard\xc4\xb1. 1800'lerin ortas\xc4\xb1na do\xc4\x9fru Realizm, Frans\xc4\xb1z edebiyat\xc4\xb1nda bask\xc4\xb1n hale geldi._NEWLINE_Gustave Flaubert Frans\xc4\xb1z realizminin en \xc3\xb6nemli ismiydi. Detaylara olan a\xc5\x9fk\xc4\xb1 ve insani davran\xc4\xb1\xc5\x9flar\xc4\xb1n\xc4\xb1n dikkatli g\xc3\xb6zlemi ile Balzac\xc2\xb4\xc4\xb1 takip etti. Madam Bovary\xc2\xb4si (1856) i\xc3\xa7in \xc3\xb6zellikle s\xc4\xb1radan bir karakter se\xc3\xa7ti \xe2\x80\x93 s\xc4\xb1radan bir kasaba doktoru ve onun s\xc4\xb1\xc4\x9f karisi. S\xc4\xb1k\xc4\xb1c\xc4\xb1 konusuna ra\xc4\x9fmen Madame Bovary m\xc3\xbcstehcen olarak nitelendi ve Flaubert bu roman\xc4\xb1 nedeniyle yarg\xc4\xb1land\xc4\xb1._NEWLINE_Guy de Maupassant, insan davran\xc4\xb1\xc5\x9flar\xc4\xb1n\xc4\xb1n s\xc4\xb1k\xc4\xb1 bir inceleyicisi oldu\xc4\x9funu g\xc3\xb6steren k\xc4\xb1sa Realist hik\xc3\xa2yeleriyle \xc3\xbcnl\xc3\xbc oldu. Normandiya\xc2\xb4daki k\xc3\xb6y ya\xc5\x9fam\xc4\xb1 ve Paris\xc2\xb4teki korkun\xc3\xa7 sosyal hizmet y\xc4\xb1llar\xc4\xb1n\xc4\xb1 anlatt\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 yaz\xc4\xb1lar\xc4\xb1 \xc3\xa7oktur._NEWLINE_Fransa\xc2\xb4daki Realist draman\xc4\xb1n iki \xc3\xa7e\xc5\x9fidi vard\xc4\xb1. Birincisi iyi planlanmis oyundur (teshir ve ceza \xc3\xb6n plandad\xc4\xb1r). Eugene Scribe\xc2\xb4in komedileri buna en g\xc3\xbczel \xc3\xb6rnektir. Di\xc4\x9fer tarz ise sorun oyunu ya da tez oyunudur. \xc3\x87o\xc4\x9fu bosanma ve yasal adaletsizlik gibi topolumsal sorunlarla ilgilenmisti. Bu tarzin \xc3\xb6nde gelen yazarlar\xc4\xb1 Emile Augier, Eugene Brieux ve Alexandre Dumas\xc2\xb4dir._NEWLINE_Edebi elestiri realist edebiyatta \xc3\xb6nemli yer tutmustu ve sonraki edebi elestiri tarzlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 da etkilemisti. En \xc3\xb6nemli gercekci elestirmen Charles Sainte-Beuve idi. Edebi eserin yazarin kisiligi ve yasami ile beraber sorgulanmas\xc4\xb1 ve degerlendirilmesi gerektigini d\xc3\xbcs\xc3\xbcn\xc3\xbcyordu. Ayrica eserin yaratild\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 tarihsel arka plan ve toplumsal cevrenin de \xc3\xb6nemine dikkat cekiyorlardi. _NEWLINE_Do\xc4\x9fac\xc4\xb1l\xc4\xb1k (Nat\xc3\xbcralizm)_NEWLINE_1800\xc2\xb4lerin sonuna do\xc4\x9fru Realizmin asiri bir bicimi olarak Nat\xc3\xbcralizm ortaya cikti. Nat\xc3\xbcralist yazarlar, insan eylemlerinin genis ve en a\xc5\x9fa\xc4\x9f\xc4\xb1l\xc4\xb1k yanlar\xc4\xb1na dikkat cekiyorlardi. Tipik bir naturalist eser karamsardi ve co\xc4\x9fu zaman toplumsal adaletsizligi elestiriyordu. Bu hareket, insanin kisiliginin kendi \xc3\xb6zg\xc3\xbcr iradesinden cok cevre ve kalitim ile belirlend\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1n\xc4\xb1 savunan determinism \xc3\xb6gretisini beraberinde getirdi._NEWLINE_Emile Zola, en \xc3\xb6nemli Fransiz naturalist yazardir. Kurguyu, i\xc3\xa7inde insan davran\xc4\xb1\xc5\x9f\xc4\xb1n\xc4\xb1n temelinin anlasilabilecegi bir laboratuvar olarak tasavvur ediyordu. Rougon-Macquart (1871-1893) olarak adland\xc4\xb1rd\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 20 romanlik dizisinde toplumsal elestirinin basyap\xc4\xb1tlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 yaratmisti. Romanlar\xc4\xb1n karakterleri, zenginlikten, sefalet, yokluk ve dinmek bilmeyen catismalara s\xc3\xbcr\xc3\xbcklenen bir ailenin bireyleriydi.\n_START_SECTION_\nSembolizm\n_START_PARAGRAPH_\nFransiz sembolizmi 1800\xc2\xb4lerin sonunda ortaya cikan bir edebi akimdi. Sembolizm ayn\xc4\xb1 zamanda bu akima dahil olmayan ama iliskili olan yazarlara da maledilmisti._NEWLINE_Sembolist hareketin \xc3\xbcnl\xc3\xbc isimleri sairler Charles Baudelaire, Stephane Mallarme, Paul Verlaine ve Arthur Rimbaud\xc2\xb4dur. Siiri geleneksel kaliplardan kurtararak daha \xc3\xb6zg\xc3\xbcr yaz\xc4\xb1n bi\xc3\xa7imleri olusturmak istediler. Sembolistler siirin, dosdo\xc4\x9fru ve basit tanimlamalarla gizemli bir gercekligi yakalamaya \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmayi denemesinden cok anlam cikartmayi sezgiler, sansasyonlar ve etkilenimler yoluyla aramasi gerektigine inanirlardi. Siirlerinin co\xc4\x9fu kisisel ve bulanikti._NEWLINE_Charles Baudelaire, Sembolizmin en \xc3\xb6nde geleniydi. \xc5\x9eeytan\xc4\xb1n \xc3\x87i\xc3\xa7ekleri (1857) derlemesi bu tipteki 100 civar\xc4\xb1ndaki siirin toplanmas\xc4\xb1yd\xc4\xb1. Eser, Baudelaire\xc2\xb4in insanlik ve onun ahlaksizliklar\xc4\xb1ndan ic karartici etkilenmesini yansitir. Baudelaire\xc2\xb4in insan dogasinin en a\xc5\x9fa\xc4\x9f\xc4\xb1lik y\xc3\xb6nlerinin bile g\xc3\xbczelliklere yol acabilecegine inanci, eserinin ba\xc5\x9fl\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1nda kendini belli eder._NEWLINE_Stephane Mallarme, Sembolist sairlerin ve teoristlerin en etkilisiydi. Siirleri, anlamin kendisini sorgular. Siirlerinin en \xc3\xbcnl\xc3\xbcleri Faun Ak\xc5\x9fami (1876) ve kafa karistirici Bir Zar At\xc4\xb1m\xc4\xb1 (1897)\xc2\xb4d\xc4\xb1r._NEWLINE_Paul Verlaine, basit, melodik bir yaz\xc4\xb1na sahipti. S\xc3\xb6zs\xc3\xbcz M\xc3\xbczikler\xc2\xb4inde (1874) dizelerle m\xc3\xbczik duygusunu vermeye calismisti._NEWLINE_Arthur Rimbaud, daha k\xc3\xbcc\xc3\xbck yastan bir dahiydi. Daha hen\xc3\xbcz 16 ya\xc5\x9f\xc4\xb1ndayken orijinal \xc5\x9fiirler yazmaya ba\xc5\x9flam\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1. 19 yas\xc4\xb1nda, iskence edilmis ruhani deneyimlerini tanimlayan yaz\xc4\xb1n ve dizelerin bir otobiyografik toplamas\xc4\xb1 olan Cehennemde Bir Mevsim\xc2\xb4i (1873) bestelemisti._NEWLINE_Hi\xc3\xa7bir Sembolist romanci, sairlere yetisemediyse de hayalci Sembolist Maurice Maeterlinck g\xc3\xbcn\xc3\xbcn\xc3\xbcn yazarlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 etkilemisti. Maeterlinck Belcikaliydi ama Fransizca yazmisti.\n_START_SECTION_\nErken Y\xc4\xb1llar\n_START_PARAGRAPH_\n1900\xc2\xb4lerin ba\xc5\x9f\xc4\xb1nda Fransiz edebiyat\xc4\xb1nda d\xc3\xb6rt baskin yazar vard\xc4\xb1. Bunlar Paul Claudel, Andre Gide, Paul Valery ve Marcel Proust\xc2\xb4tu. Hepsi 1870 civar\xc4\xb1nda dogmuslardi ve hepsi de kariyerlerinin bas\xc4\xb1nda Sembolist bir d\xc3\xb6nemden gecmislerdi. 1920\xc2\xb4de her biri \xc3\xb6nemli bir edebi figure olarak kabul edildi._NEWLINE_Claudel, kendi g\xc3\xbccl\xc3\xbc Roma Katolik g\xc3\xb6r\xc3\xbcslerini yansitan dramalar, siirler, elestiriler ve dini yorumlar yazd\xc4\xb1. Claudel\xc2\xb4in siiri kal\xc4\xb1n metaforlar, vahsi tutkular ve cicekli bir dil i\xc3\xa7erir. Yine de en bilinen eserleri dini i\xc3\xa7erikli olanlar\xc4\xb1yd\xc4\xb1; \xc3\xb6zellikle \xc3\x96\xc4\x9fle K\xc4\xb1r\xc4\xb1lmas\xc4\xb1 (1906) ve Mary\xc2\xb4e Gelen Gelgitler (1912)._NEWLINE_Gide, din, aile, cinsellik ve ahlak \xc3\xbczerine ortodoks olmayan g\xc3\xb6r\xc3\xbcsleri y\xc3\xbcz\xc3\xbcnden olduk\xc3\xa7a genis bir fikir ayriligi yaratmisti. Kurgusu, karakterlerindeki bicimsel yenilikler ve psikolojik derinlemeleriyle takdir toplamisti. Gide, 1900\xc2\xb4lerin bas\xc4\xb1nda Fransiz edebiyatinin en \xc3\xb6nde giden dergisi Yeni Fransiz Rev\xc3\xbcs\xc3\xbc\xc2\xb4n\xc3\xbcn kurulmas\xc4\xb1na yardim etmisti._NEWLINE_Proust, belki de 1900\xc2\xb4lerin en saygin Fransiz romancisiydi. En \xc3\xb6nemli eseri Ge\xc3\xa7mi\xc5\x9f \xc5\x9eeylerin Hat\xc4\xb1ras\xc4\xb1 1913\xc2\xb4ten 1927\xc2\xb4ye kadar yedi parca halinde yayimlandi. Roman olduk\xc3\xa7a kisisel ve siirsel bir eser oldu\xc4\x9fu kadar toplumsal tavirlar\xc4\xb1n ve kisilik prikolojisiyle ilgili de m\xc3\xbckemmeldi._NEWLINE_Valery\xc2\xb4nin siiri Fransiz edebiyat\xc4\xb1ndaki rasyonel gelenegin izlerini tasir. Tutkusal denetim ve klasik bicimleri vurgulam\xc4\xb1\xc5\x9ft\xc4\xb1r. Eserleri i\xc3\xa7inde uzun siirlerden olusan Gen\xc3\xa7 Kader (1917) ve Etkiler (1922) vard\xc4\xb1r. Valery, ayn\xc4\xb1 zamanda etkili bir edebi elestirmendi.\n_START_SECTION_\nS\xc3\xbcrrealizm (Ger\xc3\xa7ek\xc3\xbcst\xc3\xbcc\xc3\xbcl\xc3\xbck)\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc3\xbcrrealizm, Parisli bir grup yazar ve ressam taraf\xc4\xb1ndan 1924\xc2\xb4te kurulan bir hareketti. S\xc3\xbcrrealistler, b\xc3\xbct\xc3\xbcnl\xc3\xbckl\xc3\xbc bir insan deneyimi yaratmak i\xc3\xa7in rasyonel varligin i\xc3\xa7ine katilmasi gerektigine inandiklar\xc4\xb1 bilincsiz d\xc3\xbcs\xc3\xbcnce s\xc3\xbcreclerini \xe2\x80\x93 \xc3\xb6zellikle de d\xc3\xbcsleri \xe2\x80\x93 incelediler._NEWLINE_\xc5\x9eair Guillaume Apollinaire, S\xc3\xbcrrealizm\xc2\xb4de \xc3\xb6nemli bir etkiye sahipti. Alcools (1913), imgelem ve modern d\xc3\xbcnyayi kutlayan siirlerin derlemesinden olu\xc5\x9fur. S\xc3\xbcrrelaistlerin lideri ve bas kuramcisi Andre Breton\xc2\xb4du. \xc3\x96nde gelen sairler, Rene Char, Paul Eluard ve Louis Aragon\xc2\xb4du. Ne var ki, \xc3\xbcc\xc3\xbc de en g\xc3\xbczel olarak nitelenen siirlerini 1930\xc2\xb4da bu akimdan ayrildiklar\xc4\xb1nda yazmislardi. Temalar\xc4\xb1, kelimelerin ve g\xc3\xb6rsel imgelerin carpici Birle\xc5\x9fimi yoluyla ifade edilen ask ve di\xc4\x9fer \xc3\xb6znel durumlar \xc3\xbczerine yo\xc4\x9funlasmisti._NEWLINE_Her ne kadar Breton tiyatronun degerini ifsa ettiyse de, oyun yazari Antonin Artaud, S\xc3\xbcrrealistlerle yolunu ayirdiktan sonra dramatik kuram \xc3\xbczerine \xc3\xb6nemli bir makale serisi yayinlad\xc4\xb1. Tiyatro ve Onun \xc3\x87ifti\xc2\xb4nde (1938) tiyatronun, seyircisini degistirmede iskence bicimleri ya da dini rit\xc3\xbceller kadar g\xc3\xbcce sahip olmasi gerektigini savunuyordu.\n_START_SECTION_\nEgzistansiyalizm (Varolu\xc5\x9f\xc3\xa7uluk)\n_START_PARAGRAPH_\nEgzistansiyalizm, Fransiz edebiyatini 2. D\xc3\xbcnya sava\xc5\x9fi\xc2\xb4ndan sonra etkileyen bir edebi felsefeydi. En \xc3\xb6nemli varoluscu yazar Jean-Paul \xc5\x9fartre, \xc3\x87\xc4\xb1k\xc4\xb1\xc5\x9f Yok (1944) ve Kirli Eller (1948) oyunlar\xc4\xb1yla oldu\xc4\x9fu kadar felsefi yaz\xc4\xb1lar\xc4\xb1 ve elestirileriyle de \xc3\xbcnl\xc3\xbcd\xc3\xbcr. Eserleri \xc3\xb6zellikle \xc3\xb6zg\xc3\xbcrl\xc3\xbck ve sorumluluk sorunlar\xc4\xb1 ile ilgilenerek ahlaki ve politik konular\xc4\xb1 inceler. \xc3\x96rnegin, d\xc3\xb6nemin gen\xc3\xa7li\xc4\x9finin sorunlar\xc4\xb1n\xc4\xb1 \xc3\xa7ok iyi dile getirmesi ile dikkat \xc3\xa7eken ilk roman\xc4\xb1 Bulant\xc4\xb1 (1938) , varolusun kendisiyle y\xc3\xbczlesmenin getird\xc4\xb1\xc4\x9f\xc4\xb1 rahatsiz edici sonu\xc3\xa7lar\xc4\xb1n\xc4\xb1 arastirir. Simone de Beauvoir, Belirsizlik Ahlaki Icin (1947) gibi \xc3\xa7al\xc4\xb1\xc5\x9fmalar\xc4\xb1yla Varoluscu d\xc3\xbcs\xc3\xbcncenin yayginlasmas\xc4\xb1nda etkili olmustu. Ancak, Camus da Yabanci (1942), Veba (1947) ve uzun makalelerden olusan Sisyphus Destan\xc4\xb1 (1942) gibi eserleri ile benzer etik ve ahlaki sorunlarla ilgilenmisti.\n_START_SECTION_\nDramanin Geli\xc5\x9fimi\n_START_PARAGRAPH_\nSartre ve Camus\xc2\xb4nun da i\xc3\xa7inde bulundu\xc4\x9fu bircok romanci ve sair 1900\xc2\xb4lar\xc4\xb1n ortas\xc4\xb1nda Fransiz dramas\xc4\xb1na katida bulunmustu. Di\xc4\x9fer \xc3\xb6nde gelen oyun yazarlar\xc4\xb1 Jean Giraudoux, Jean Cocteau ve Jean Genet\xc2\xb4ti. Giraudoux, suni, k\xc3\xb6yl\xc3\xbc ve alayci bir sekilde yazd\xc4\xb1. En bilinen oyunlar\xc4\xb1 askin dogasi ya da sava\xc5\x9fa ve acg\xc3\xb6zl\xc3\xbcl\xc3\xbcge karsi protestoyu inceler. Cocteau mitolojik konular \xc3\xbczerindeki yaz\xc4\xb1lar\xc4\xb1yla \xc3\xbcnl\xc3\xbc olmustu. Genet ise toplumsal dislanmislardan olusan karakterlerin rit\xc3\xbcelik betimlemelerine dikkat cekmisti._NEWLINE_1950\xc2\xb4lerde Fransa\xc2\xb4da Abs\xc3\xbcrd Tiyatro denen bir hareket belirdi. Oyun yazarlar\xc4\xb1, yasamin anlamsiz dogasi oldu\xc4\x9funa inandiklar\xc4\xb1 seyleri dramatize etmeye calistilar. En bilinen Abs\xc3\xbcrdistler Samuel Beckett ve Eugene Ionesco\xc2\xb4ydu. Beckett \xc4\xb0rlandaliydi de Ionesco da Romanyali, ancak ikisi de Fransizca yazd\xc4\xb1lar ve en \xc3\xb6nemli eserleri ilk \xc3\xb6nce Paris\xc2\xb4te sergilendi; \xc3\xb6rnegin, Godot\xc2\xb4u Beklerken.\n_START_SECTION_\n1900\xc2\xb4lerin Ortas\xc4\xb1 ve Sonu\n_START_PARAGRAPH_\nBu d\xc3\xb6nemdeki ana degisiklik Yeni Roman\xc2\xb4d\xc4\xb1. Belli basil temsilcileri Alain Robbe-Grillet, Michel Butor, Nathalie Sarraute ve Claude Simon\xc2\xb4du. Bu yazarlar, romanlar\xc4\xb1ndaki olaylar\xc4\xb1 bicimlendirmek i\xc3\xa7in disardan bir \xc3\xb6yk\xc3\xbcsel cerceve kullanmamislardi. Bunun yerine, romanlar\xc4\xb1n\xc4\xb1, karakterlerin olaylar\xc4\xb1 algilayislar\xc4\xb1n\xc4\xb1n dis\xc4\xb1nda geli\xc5\x9ftirmeye calismislardi. Bu, zamanin ve perspektif \xc3\xbczerinde sarsici etkilere yol acti."