b"\n_START_ARTICLE_\nDe goochelaar (Saint-Germain-en-Laye)\n_START_SECTION_\nToeschrijving en datering\n_START_PARAGRAPH_\nVan de Goochelaar bestaan in totaal vier versies (zie Kopie\xc3\xabn). Bosch-kenner Charles de Tolnay schreef het exemplaar in Saint-Germain-en-Laye met enige reserve aan Bosch toe. 'Nadat ik meermalen gelegenheid had het paneel opnieuw te onderzoeken', schreef hij, 'ben ik geneigd het als een origineel te beschouwen'. Alle overige versies zijn volgens hem aan dit paneel ontleend. In 1958 werden de verschillende versies van de Goochelaar door kunsthistorica Lotte Brand Philip gepubliceerd en besproken. Volgens haar is de Saint-Germain-Goochelaar een niet-getrouwe, sterk vereenvoudigde kopie van een verloren gegaan tondo, waarop dezelfde 'toevoegingen' voorkwamen als op een kopie van De goochelaar in Philadelphia. De toevoegingen zijn volgens De Tolnay echter niet van Bosch, maar tussen 1540 en 1560 bedacht. Ook gaat hij ervan uit dat het hier om een jeugdwerk van Bosch gaat. Latere kunsthistorici zijn wat voorzichtiger, zo omschreef Max Friedl\xc3\xa4nder het als \xe2\x80\x98perhaps only an old copy\xe2\x80\x99, hoewel hij toegeeft dat het beste exemplaar zich in Saint-Germain bevindt. Volgens Ludwig von Baldass gaat het hier om een kopie naar een vroeg werk van Bosch. Dendrochronologisch onderzoek heeft inmiddels uitgewezen dat het op zijn vroegst pas omstreeks 1502 ontstaan is en dus geen jeugdwerk kan zijn. Bosch-kenner Bernard Vermet denkt dan ook dat het werk zeer waarschijnlijk in de omgeving van Bosch is ontstaan, wat een aanwijzing zou zijn voor het bestaan van een atelier.\n_START_SECTION_\nHerkomst\n_START_PARAGRAPH_\nVolgens een aantekening van Friedl\xc3\xa4nder bevond het zich oorspronkelijk vermoedelijk in M\xc3\xbcnchen. In 1872 werd het per testament nagelaten aan het Mus\xc3\xa9e Municipal van Saint-Germain-en-Laye door notaris en gemeenteraadslid van Saint-Germain, Louis Alexandre Ducastel (1793-1872). Hij heeft het werk vermoedelijk ge\xc3\xabrfd van zijn vader Alexandre Jean Ducastel, die genoemd wordt als kunstschilder en verzamelaar. Op 1 december 1978 werd het werk gestolen, maar al op 2 februari 1979 werd het weer teruggevonden. Sindsdien bevindt het zich in een beveiligde omgeving.\n_START_SECTION_\nTekening\n_START_PARAGRAPH_\nIn het Cabinet des dessins in het Louvre in Parijs bevindt zich een getekende versie van de Goochelaar, die doorgaans ook aan Bosch toegeschreven wordt. Op deze tekening wordt een vrouw bestolen, terwijl de dief de vrouw semi-oplettend op de kunstjes van de goochelaar wijst. Volgens De Tolnay gaat het hier om een voorstudie, waarschijnlijk voor een tondo-compositie. Ook merkt hij op dat de tekening veel traditioneler is dan het schilderij in Saint-Germain. In de tentoonstellingscatalogus van de tentoonstelling Jheronimus Bosch, die in 2001 in Museum Boijmans Van Beuningen plaatsvond, staat het vermeld als een werk van een navolger van Bosch. In de catalogus van de tentoonstelling in het Noordbrabants Museum in 2016 werd de tekening echter toegeschreven aan Bosch zelf. Op de achterzijde staan verschillende schetsen, waaronder die van een feestvierend gezelschap."