b'\n_START_ARTICLE_\nLandgoed Groot Marienbosch\n_START_SECTION_\nPlantagewoning\n_START_PARAGRAPH_\nDe woning werd gebouwd in 1774, het jaartal is in baksteen gefigureerd in de betegelde stoep voor het huis. In die tijd was het een eenlaags woonhuis met een steile kap, en er was nog geen voorgalerij, alleen maar een overdekte porch ter plaatse van de entreedeur. De achtergalerij was in die tijd open, maar is thans dichtgezet. Deze galerij is gebouwd op een grote gewelfde waterbak. De gehele begane grond is gebouwd van zwaar vierkant hout, met ingeprofileerde randen. De verdieping is van jongere datum, mogelijk omstreeks 1850. Slechts de tussenwand naar de oostelijke slaapkamer dateert uit 1774. De verdieping is gebouwd met lichter vierkant hout, en mist de zorgvuldige detaillering van de begane grond.\n_START_SECTION_\nSluis\n_START_PARAGRAPH_\nDe loossluis van de plantage lijkt een kopie van die van plantage Alkmaar aan de overzijde van de rivier. Deze plantage was ooit het eigendom van Charles Godeffroy, een broer van de eigenaar van Marienbosch. Misschien hebben de twee broers hun plantages gelijktijdig opgebouwd, en vaklieden uitgewisseld.\n_START_SECTION_\nCacaoloods\n_START_PARAGRAPH_\nFunderingsrestanten van een oude cacaoloods met verwarmde vloer en bakstenen schoorsteen.\n_START_SECTION_\n1747 - Isaac Godeffroy\n_START_PARAGRAPH_\nNa het gereedkomen van fort Nieuw-Amsterdam in 1746 was de commewijnerivier volledig beschermd en werden de gronden aan de monding van de rivier ontgonnen. Op 8 september 1747 verkreeg Isaac Godeffroy uit Berlijn een grondwarrande uitgereikt om ".....erfelijk te moogen besitten 500 akkers land met een face van 30 kettingen aan de rivier geleegen aan de rivier van Commewine aan de linkerhand in \'t opvaaren, sijn begin neemende aan de benede scheidlijn van \'t land thans uitgegeeven aan Gerrit Clinkert ....."_NEWLINE_Godeffroy noemde zijn bezit Marienbos. Hij verwierf in 1759 het eigendom van de naastliggende grond, groot 348 akkers, en annexeerde deze aan Marienbosch, zodat een gunstige plantagevorm ontstond met een riante breedte van 51 kettingen. Godeffroy was voorts eigenaar van de kleine plantage Berlijn aan de boven-Commewijne. Deze plantage heeft hij genoemd naar zijn geboorteplaats\xc2\xa0: Berlijn in Brandenburg, Duitsland._NEWLINE_In 1752 was Marienbosch nog een bescheiden plantage, met 66 slaven. In 1774 1 was zij uitgegroeid tot een grote en rijke koffieplantage met 170 slaven boven de 12 jaar._NEWLINE_Isaac Godeffroy (1716-1779), telg van de Berlijnse koopmansfamilie Godeffroy, kwam samen met zijn broers Charles en Jacques naar Suriname. Hij arriveerde in 1731 met het schip \xe2\x80\x9cvrouwe Elisabeth\xe2\x80\x9d onder schipper Jan Slooper. Hij is in Suriname gehuwd 2 met Anna Maria Thomas (?-1768). Mogelijk is Marienbosch naar haar genoemd. In 1752 bewoonde het echtpaar een groot en luxe huis aan de Gravenstraat 18 te Paramaribo. Het huwelijk bleef kinderloos. Het liep ook niet goed, en werd in 1753 ontbonden. Het bezit werd getaxeerd en verdeeld. Anna-Maria Thomas bleef wonen in het huis aan de Gravenstraat, Isaac kreeg het volledige eigendom van Marienbosch._NEWLINE_Godeffroy was raadslid van het Hof van Politie en Criminele Justitie 3 ten tijde van het bestuur van gouverneur Mauricius, van 1742 t/m 1750. In 1766 reisde hij naar Europa met het schip \xe2\x80\x9cHollandia\xe2\x80\x9d onder kapitein Speer. Hij werd vergezeld door zijn bediende, de \xe2\x80\x9cneger Frederik\xe2\x80\x9d. Waarschijnlijk was het een definitief afscheid van Suriname 4\xc2\xa0; Isaac bracht de rest van zijn leven rentenierend in Europa door. Hij overleed in 1779 te Parijs, en zijn overlijden werd in de kerk van Paramaribo bekendgemaakt:_NEWLINE_" .. 1779-juni 24 Debet Abraham Lemmers - Aan kerkegeregtigheid voor het bekentmaken van \'t overleijden van wijlen den heer Jsaac Godefferij te Parijs op den 22 maart 1779 f7,10.."_NEWLINE_Zijn grote fortuin werd ge\xc3\xabrfd door de kinderen van zijn broers in Duitsland.\n_START_SECTION_\n1757 \xe2\x80\x93 hypotheek\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1757 was de plantage verhypothekeerd 5 bij het negociatiefonds van Willem Gideon Deutz te Amsterdam, dat later werd bestuurd door Jan en Theodoor Van Marselis. Omtrent het verloop en de aflossing van deze lening is nog niets achterhaald.\n_START_SECTION_\n1793 \xe2\x80\x93 F. van der Scheer (almanak 1793)\n_START_PARAGRAPH_\nBlijkens de Surinaamse almanak van 1793 was de plantage het eigendom van F. van der Scheer cs. De administrateur was J. F. Andree. Van der Scheer (of Schoor) bezat geen andere plantages. De directeur op de plantage was een zekere Druide._NEWLINE_Het is niet precies bekend wanneer de Dordrechtse koopman Frank van der Schoor (1731-1804) 6 het eigendom van plantage Marienbosch heeft verworven. Waarschijnlijk is de plantage na de dood van Isaac Godefroy verkocht door diens erfgenamen. Dat moet rond 1780 zijn geweest._NEWLINE_De koopman en reder Frank Van der Schoor vestigde te Dordrecht de handelsfirma \xe2\x80\x9cF. vand er Schoor & zn.\xe2\x80\x9d. Hij bekleedde ook bestuurlijke functies, en was Raad en Schepen van de stad Dordrecht. Voor zover bekend is hij nooit in Suriname geweest, en had ook geen speciale handelsbetrekking met die kolonie. Desondanks had hij \xe2\x80\x93 samen met zijn handelspartner Gerrit van Hoogstraten - de zakelijke durf om te investeren in Marienbosch. Hij heeft de aankoop (deels) via een negociatie bekostigd._NEWLINE_Frank van der Schoor trouwde op 28 december 1755 te Dordrecht met Petronella Backus uit Rotterdam. Hij woonde toen in de Prinsenstraat te Dordrecht, waar hij zijn gehele verdere leven is blijven wonen en op 23 juli 1804 ook overleden is. Uit het huwelijk werden vier kinderen geboren:_NEWLINE_Leendert, gedoopt 25 maart 1760_NEWLINE_Matthijs gedoopt 23 april 1764_NEWLINE_Johanna gedoopt 7 oktober 1766 geh. Petrus Johannes Wendorp_NEWLINE_Pieter gedoopt 27 september 1768._NEWLINE_Aangezien Leendert en Mathijs in 1788 van hun tante erfden zullen de twee andere kinderen jong zijn overleden._NEWLINE_Frank van der Schoor was koopman, en heeft als reder diverse schepen in zijn bezit gehad die onder meer door de V.O.C. werden gehuurd, maar ook voor eigen rekening voeren. In 1788 was hij (mede-)eigenaar van ten minste vier Oost-Indi\xc3\xabvaarders\xc2\xa0: \xe2\x80\x9cCarel en Magdalena\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9cDordrecht\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9cEensgezitheit\xe2\x80\x9d, en \xe2\x80\x9cden Jongen Frank\xe2\x80\x9d. Een vijfde schip was de \xe2\x80\x9cMarienbos\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9cWelk schip thans geschikt is om een reis te doen naar West-Indi\xc3\xabn\xe2\x80\x9d. Dit schip werd ingezet op Suriname. Mede-reders van de \xe2\x80\x9cMarienbos\xe2\x80\x9d waren Gerrit van Hoogstraten en Jacob Staats van Hoogstraten. Uit de database scheepsreizen (zie bij bronnen) blijkt, dat dit schip ten minste drie reizen naar Suriname heeft gemaakt, in 1786, 1788, en 1791. De naam van de kapitein is niet bekend. Ten slotte wordt er in 1788 nog een zesde schip genoemd, de slaafhaalder \xe2\x80\x9cvrouwe Elisabeth\xe2\x80\x9d, die eind 1788 uitvoer naar de kust van Guinea.\n_START_SECTION_\n1796 \xe2\x80\x93 F. van der Schoor en zn. (almanak 1796)\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1796 was de plantage 1025 akkers groot. A.Lemmers, J.F. Grunmuller en P.F. Roos voerden de administratie. De directeur op de plantage was C. Schwensen. In 1811 waren er 186 slaven en waren de administrateurs Laqbadie Rouleau e.a. 7. In 1813 waren er 185 slaven 8 . De productie bedroeg in 1810-1812 gemiddeld per jaar\xc2\xa0: 30.000 pond koffie, 30.000 pond cacao en 1.000 pond katoen. In 1814: 26.215 pond koffie, 32.170 pond cacao, en 2.260 pond katoen\n_START_SECTION_\n1821 - G. van Hoogstraten en zn, F. van de Schoor en zn (almanak 1821)\n_START_PARAGRAPH_\nDe plantage was 1025 akkers groot, en produceerde koffie en cacao. C. Wagner was de plantage-directeur, en de administratie werd gevoerd door J. H. Menke, F. Taunay, en E. G. Veldwijk. De productiegegevens van 1821 zijn niet bekend, wel die van enige jaren later: In 1827 10 werd 67.630 pond koffie geproduceerd, en in 1830 11 82.685 pond koffie en 12.690 pond cacao._NEWLINE_De firma Gerrit van Hoogstraten en zoon uit Dordrecht was waarschijnlijk vanaf 1780 al mede-eigenaar van Marienbosch, samen met Frank van de Schoor. De twee firma\xe2\x80\x99s werkten wel meer samen. Gerrit van Hoogstraten senior was, net als v.d. Schoor, een reder en een koopman. Onder leiding van zijn zoon Gerrit junior groeide het bedrijf in de 19e eeuw uit tot een rederij van enig formaat 12, met omstreeks 1840, 5 schepen. Aan het bedrijf was ook een touwslagerij verbonden. De firma werd in 1920 opgeheven.\n_START_SECTION_\n1837 - G. van Hoogstraten en zn, F. van de Schoor en zn (almanak 1837)\n_START_PARAGRAPH_\nDe plantage was 1260 akkers groot, en produceerde koffie & cacao. De slavenbevolking omvatte 142 mensen.\n_START_SECTION_\n1843 - G. Van Hoogstraten en Zn & F. v.d. Schoor en Zn (almanak 1843)\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1843 was Marienbosch een koffie- en cacaoplantage met 122 slaven. H.A. Schultz was de plantagedirecteur. J. Zaal en M.J. Klaver voerden de administratie.\n_START_SECTION_\n1853 - G. van Hoogstraaten en Zoon en Erven F. van der Schoor (v. Sijpesteyn 1854)\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1853 staat Marienbosch te boek als een koffieplantage \xe2\x80\x9cwaar nu ook suiker is geplant\xe2\x80\x9d. Die suiker was waarschijnlijk een experiment. Marienbosch had zelf geen verwerkingsinstallatie, maar kon leveren aan de Centraalfabriek te Buitenrust. In later jaren wordt er over de suiker niet meer gesproken._NEWLINE_Op Marienbosch verbleven 2 vrijen, 52 mannelijke en 49 vrouwelijke slaven. De eigenaren waren G. van Hoogstraaten en Zoon en Erven F. van der Schoor. Als administrateurs traden op J.F. en H.G. Roux. De directeur op de plantage was J. Lesvie de Rochemont.\n_START_SECTION_\n1863 \xe2\x80\x93 Emancipatie\xc2\xa0; G. Van Hoogstraaten..\n_START_PARAGRAPH_\nOp Marienbosch verkregen 91 slaven te vrijhed. De \xe2\x80\x9ctegemoetkoming\xe2\x80\x9d bedroeg F 27.300,-. De eigenaren van de plantage waren het Huis van Negocie van Gerrit Hoogstraten en zoon te Dordrecht, en de familie Van der Schoor te Dordrecht._NEWLINE_De eigenaren in detail\xc2\xa0:_NEWLINE_A Huis van Negotie Firma Gerrit van Hoogstraten en Zoon te Dordrecht\xc2\xa0; deze firma is_NEWLINE_eigendom van: Fredrik Cornelis Deking Dura (commissaris van de Nederlandsche Handel_NEWLINE_Maatschappij en koopman, Dordrecht) voor 1/3 aandeel_NEWLINE_B De rechten op het overig 2/3 deel waren in 1863 \xe2\x80\x9conbepaald\xe2\x80\x9d. Om_NEWLINE_het eigendom te achterhalen onderzocht men de situatie in 1811\xc2\xa0;_NEWLINE_toen waren de eigenaren:_NEWLINE_Petronella Backers, wed. Frank van der Schoor_NEWLINE_Leendert van der Schoor_NEWLINE_Johanna van der Schoor, echtg. Petrus Johannes Wendorp_NEWLINE_De rechten werden na onderzoek toegekend aan:_NEWLINE_Johanna van der Schoor (meerderjarig, ongehuwd en zonder_NEWLINE_beroep, Dordrecht)_NEWLINE_voor 2/3 aandeel_NEWLINE_De 91 slaven kregen 20 familienamen, waaronder de bekende namen Caffe en Snip.\n_START_SECTION_\n1880 - 1928 \xe2\x80\x93 contractarbeid\xc2\xa0; Cultuur Maatschappij Marienbosch.\n_START_PARAGRAPH_\nNa de emancipatie werd met contractarbeiders het plantagebedrijf voortgezet. In totaal_NEWLINE_arriveerden 269 brits-indische, en 242 javaanse arbeiders op de plantage. Op hun_NEWLINE_arbeidskaarten staat de naam van hun werkgever:_NEWLINE_1880 - 1902 H. N. Piepers_NEWLINE_1907 - Alexander Fernandes_NEWLINE_1908 - 1913 G. van Dien, beheerder_NEWLINE_1918 - 1920 G. van Dien jr., beheerder der cultuurmij. Marienbosch_NEWLINE_1925 - 1928 Alexander Fernandes, beheerder\n_START_SECTION_\n1889 \xe2\x80\x93 G. Van Hoogstraaten en zn. (almanak 1889)\n_START_PARAGRAPH_\nVan de 527 hectare waren er 92 in cultuur. S. Van Lierop en A.A. ter Laag waren de_NEWLINE_beheerders in Suriname. C. Bender was de gezagvoerder. De plantage produceerde cacao_NEWLINE_(26\xc2\xa0922\xc2\xa0kg), en bananen (24\xc2\xa0294\xc2\xa0kg).\n_START_SECTION_\n1900 \xe2\x80\x93 1919 \xe2\x80\x93 koffie en cacao.\n_START_PARAGRAPH_\nIn de jaren 1900-1919 produceerde de plantage koffie en cacao. De productiegegevens zijn_NEWLINE_via couranten en andere bronnen enigszins bekend 13:_NEWLINE_Productie:_NEWLINE_Jaar kg cacao kg koffie_NEWLINE_1900 30.856\xc2\xa0?_NEWLINE_1901 23.513\xc2\xa0? (De West, 1 febr.1902)_NEWLINE_1913 8.200\xc2\xa0?_NEWLINE_1914 10.900\xc2\xa0?_NEWLINE_1915 14.500\xc2\xa0?_NEWLINE_1916 22.000\xc2\xa0?_NEWLINE_1917 23.300\xc2\xa0? (Rapport Suriname Studie Syndicaat 1919, p.\xc2\xa054)_NEWLINE_1918 25.600 40.600_NEWLINE_1919 15.400 29.700 (De Indische Mercuur, 1920, p.\xc2\xa0505)\n_START_SECTION_\n1933 \xe2\x80\x93 citrus (Het Vaderland \xe2\x80\x93 27 september 1933 (KB))\n_START_PARAGRAPH_\n\xe2\x80\x9c... De eerste verscheping Surinaamsche sinaasappelen is weder in ons land. (d.w.z.: Nederland)_NEWLINE_Er kwamen 833 kisten aan, waarvan plantage Marienbosch de grootste hoeveelheid leverde,_NEWLINE_n.l. 80.000 stuks. De beste soort kwam van plantage \xe2\x80\x9cGuineesche vriendschap\xe2\x80\x9d. Bij de_NEWLINE_inpakking vonden een 100-tal menschen arbeid, zoodat hiermede nuttige werkverschaffing is_NEWLINE_bereikt. Men rekent nog een 2000 kisten te kunnen verzenden. Het gouvernement houdt de_NEWLINE_verscheping aan den gang, totdat de zaak rijp is op commercielen grondslag door particulieren_NEWLINE_te worden overgenomen. De vruchten zijn bijzonder goed, saprijk, en zoet...\xe2\x80\x9d_NEWLINE_Het plantagehuis in 1928. Foto Augusta Curiel, in het archief van het Koninklijk Instituut voor de_NEWLINE_Tropen.\n_START_SECTION_\n1969 - heden - familie Abdoelrahman\n_START_PARAGRAPH_\nCores Abdoelrahman en zijn vrouw en kinderen zijn eigenaar van de plantage. Het bezit is_NEWLINE_inmiddels in een stichting ondergebracht, in de hoop dat het gemakkelijker zal zijn om_NEWLINE_fondsen te werven voor de restauratie van de plantage. De gebouwen waren in 2002_NEWLINE_behoorlijk verwaarloosd, maar de eigenaar houdt in ieder geval de dammen en afwateringen_NEWLINE_in goede conditie.'