b'\n_START_ARTICLE_\nKantoor\n_START_PARAGRAPH_\nEen kantoor of bureel is een werkplaats waar administratief werk of cultivatie wordt gedaan.\n_START_SECTION_\nBetekenissen\n_START_PARAGRAPH_\nEen kantoor kan een geheel bedrijf omvatten, bijvoorbeeld een verzekeringskantoor, of een onderdeel zijn van een organisatie of bedrijf. Zo zijn er kantoren binnen fabriekscomplexen en winkels. Men spreekt dan wel van fabriekskantoren. Ieder bedrijf van enige omvang heeft daarnaast een, al dan niet prestigieus, hoofdkantoor._NEWLINE_Soms wordt een kantoor ook bureau genoemd, al slaat dat woord ook op de werktafel die in een kantoor gewoonlijk wordt gebruikt. Bureaus zijn in het algemeen kantoren die zich direct bezighouden met dienstverlening aan derden (klanten, cli\xc3\xabnten, burgers). Zo zijn er reis-, uitzend- en zorgbureaus. Men spreekt daarentegen weer van een notariskantoor en een advocatenkantoor. Met het bureau wordt doorgaans ook het politiebureau bedoeld. Het bevel: mee naar het bureau belooft de klant weinig goeds._NEWLINE_Als iemand zijn kantoorbezigheden thuis doet, zegt men dat hij of zij kantoor aan huis houdt. Met "kantoor" kan ook de ruimte in een woonhuis aangegeven worden waar een bureau staat en waar dus de priv\xc3\xa9 administratie gedaan kan worden. Deze praktijk kwam vooral vroeger veel voor bij kleine en middelgrote ondernemingen. Bij agentschappen en dergelijke is dit nog steeds gebruikelijk.\n_START_SECTION_\nMechanisatie\n_START_PARAGRAPH_\nEen van de eerste technologische omwentelingen die de kantoorarbeid betrof was de opkomst van de telegrafie in de tweede helft van de 19e eeuw. Deze maakte snelle communicatie over grote afstanden mogelijk._NEWLINE_Kopi\xc3\xabren geschiedde met carbonpapier, dat in 1805 werd uitgevonden. Omstreeks 1860 kwam de kopieerpers op de markt, waarmee brieven konden worden vermenigvuldigd. In 1881 werd de stencilmachine door David Gestetner in de handel gebracht. Deze had een draaiende trommel, waardoor het kopi\xc3\xabren sneller ging._NEWLINE_Vanaf 1873, met de komst van de schrijfmachine, deed naast de boekhouder ook de typiste haar intrede. Wetenschappelijk bedrijfsbeheer deed in de fabrieken naast de tekenkamer het bedrijfsbureau ontstaan. Er ontstond een scheiding tussen het opstellen van documenten en het schrijven ervan. Het laatste type arbeid leidde tot fysieke klachten. Er werden voor het eerst ergonomische studies uitgevoerd naar juiste zithoudingen, die ook het ontwerp van het kantoormeubilair be\xc3\xafnvloedden._NEWLINE_Door de komst van de (handbediende) telefooncentrales, die vanaf 1881 in zwang kwamen, deden vrouwen voor het eerst op grote schaal hun intrede op kantoor. De opkomst van de telefoon maakte de loopjongen of jongste bediende voor een groot deel overbodig. Ook de schrijfmachine bracht vrouwen op het kantoor, maar hun carri\xc3\xa8re reikte niet verder dan belangrijker werk op dezelfde schrijfmachine. Toen de dictafoon de stenografie begon te verdringen, viel de noodzaak weg dat de secretaresse vlak bij de manager was gehuisvest. Steeds meer kantoren gingen over op een centrale typekamer, waar onder het wakend oog van een cheffin een verdubbelde productie kon worden gehaald. De technologische ontwikkelingen hebben deze trend overigens weer goeddeels teruggedraaid zodat er anno 2000 nauwelijks meer centrale typekamers en centrale secretariaten zijn te vinden._NEWLINE_De taak van de klerk in de negentiende eeuw was die van de schrijvende rechterhand van de eigenaar en/of directeur. Hij overzag en registreerde alles wat er zoal omging. Met de hiervoor geschetste schaalvergroting veranderde dit. De boekhouding werd administratie en daarbij ingewikkelder en er ontstond een taakverdeling. Onderdelen van het bedrijf of instelling kregen hun eigen medewerkers; alleen het top- en hoger management had soms nog overzicht over het geheel._NEWLINE_Het kantoorwerk kreeg nog een sterker fabrieksmatig karakter toen na de schrijfmachine andere machines hun intree deden. Bij de boekhouding kwamen, vanaf 1910, eerst eenvoudige telmachines, later ingewikkelder boekhoudmachines. kaartsystemen kwamen omstreeks 1900 op. Een verdere mechanisering bracht de hollerithmachine, die de ponstypiste in het kantoor introduceerde. Ook werden factureer- en adresseermachines ge\xc3\xafntroduceerd.\n_START_SECTION_\nEfficiencyverbetering\n_START_PARAGRAPH_\nAl de bovenstaande vindingen waren erop gericht om de productiviteit van kantoorarbeid te vergroten. Het Taylorisme, dat aanvankelijk werd toegepast in productiebedrijven, was hierbij een belangrijke drijvende kracht. Arbeidsdeling speelde in deze filosofie een wezenlijke rol. Tussen de beide wereldoorlogen deed de invloed van dit rationaliserings- en efficiencystreven zich dan ook in de kantoorwereld steeds sterker gelden. De te verrichten administratieve handelingen werden verder gesplitst en over verschillende personen verdeeld. De dagtaak van uitvoerend personeel werd zo teruggebracht tot enkele, zich steeds herhalende, routinehandelingen: voor de een het optellen van getallen, voor een ander het controleren van handtekeningen of het afstempelen van een formulier, enz. Met stopwatches werd de benodigde tijd voor elke handeling vastgesteld, op dezelfde wijze als in de industrie, en hier en daar werd zelfs een band ingevoerd voor het transport van de te bewerken formulieren, die in aantal en complexiteit toenamen._NEWLINE_Dit alles betekende het einde van het cilinderbureau en anachronismen als de typewriter stand, een hoge tafel waaraan men staande moest typen. Het bureau ministre verving geleidelijk het cilinderbureau: het onderstel van het cilinderbureau transformeerde tot het klassieke bureau met vlakke werktafel, ondersteund door twee ladekasten, en het bovenstel transformeerde tot kantoorkast. Al dit meubilair was nog van hout. Doch de drang tot efficiencyverbetering leidde ook tot aanpassing van het meubilair aan de te verrichten taak, met andere woorden, tot de invoering van ergonomische principes. Zogeheten efficiency-meubelen werden ingevoerd. Dit culmineerde met de invoering van stalen kantoormeubelen omstreeks 1930. Deze waren vooral effici\xc3\xabnt en van iedere opsmuk ontdaan._NEWLINE_Vanaf 1920 ging ook de standaardisatie volgens DIN-normen een rol spelen, wat begon met het papierformaat. Dit werkte door op de gehele kantoorinrichting. Geleidelijk aan begon, onder invloed van het vooruitgangsdenken, ook oog te komen voor de schoonheid van gebouw en interieur, zoals dat door industri\xc3\xable vormgeving kon worden bereikt. De Amerikaan Frank Lloyd Wright was een pionier op dit gebied. Hij ontwierp het gebouw voor Johnson Wax in 1936. In Nederland werd gewerkt volgens de principes van Bauhaus, de De Stijl, en de Nieuwe Zakelijkheid. Bekende kantoormeubelfabrikanten waren Thonet, D3, en Gispen. De beroemde Van Nellefabriek uit 1929 had een kantoorinrichting, ontworpen door Gispen, die aan de nieuwe eisen voldeed. Men werkt aan deze bureaux even behagelijk en prettig als aan een houten lessenaar, zo adverteerde Oda. Ook De Cirkel was zeer actief op het gebied van vormgeving.\n_START_SECTION_\nKantoorautomatisering\n_START_PARAGRAPH_\nGispen trok al snel na de bevrijding ten strijde tegen de lompe smakeloosheid en vroeg aandacht van de fabrikanten voor de technische en aesthetische kwaliteiten hunner producten._NEWLINE_Het kantoorbedrijf geschiedde ondertussen, ondanks aanmerkelijke verbeteringen, nog steeds betrekkelijk ambachtelijk. De productiviteit van deze arbeid steeg minder dan die in de industrie, en het verloop onder kantoorpersoneel was groot, wat de productiviteit ook niet ten goede kwam. De mechanisatie nam echter toe: Mechanische en later elektronische ponskaartmachines deden hun intrede, waardoor het routinematig werk van ponstypistes werd ge\xc3\xafntroduceerd. Vanaf 1957 begon de automatisering door te dringen, eerst met gecentraliseerde mainframe computers. Juist dienstverlenende bedrijven als verzekeringsmaatschappijen waren ge\xc3\xafnteresseerd in de ontwikkeling hiervan, hetgeen geleid heeft tot een bedrijf als Electrologica. Vanaf 1970 kwamen er minicomputers en vanaf 1981 deed de personal computer massaal haar intrede, die dan ook desktop computer ofwel bureaublad computer werd genoemd. De lay-out van het geschreven woord kon men sinds 1985 via desktoppublishing vanaf de bureaucomputer zelf verzorgen. In het laatste decennium van de 20e eeuw werd internet ingevoerd, hetgeen mogelijkheden bood voor elektronische post en elektronisch betalen._NEWLINE_Parallel hieraan ontwikkelde de mechanische schrijfmachine zich, via de elektrische schrijfmachine, tot de elektronische schrijfmachine die zelfs enkele zinnen kon onthouden en eventueel corrigeren. Dit werd gevolgd door de Wordprocessor, een special-purposecomputer met reusachtige floppy-disks, voor de bediening waarvan men speciale cursussen moest volgen. Uiteindelijk culmineerde dit in de tekstverwerker, waarmee op een gewone pc kon worden gewerkt._NEWLINE_Kopieerapparaten en printers deden hun intrede, en de technologie daarvan verbeterde snel, wat de hoeveelheid papieren alleenmaar deed toenemen, hoewel men met de automatisering van een papierloos kantoor had gerept.\n_START_SECTION_\nKantoorlandschap\n_START_PARAGRAPH_\nUiteindelijk evolueerde het bureau weer tot een tafel. Vanuit Duitsland kwam in de jaren zeventig van de 20e eeuw het idee van de kantoortuin of zelfs kantoorlandschap overwaaien, met moderne kleurige kantoormeubelen en veel planten. Dit zou niet alleen betere arbeidsomstandigheden bewerkstelligen, maar ook de communicatie verbeteren en een grotere flexibiliteit mogelijk maken. Uit verschillende onderzoeken bleek dat het weghalen van scheidingswanden vooral heeft geleid tot heel veel afleiding en heel weinig privacy. Door al die rumoer uit je directe omgeving werd het lastiger om je concentratie te behouden, wat een slechte invloed heeft op de productiviteit. Ook het gebrek aan privacy zit de werknemer niet lekker. Men kan het gevoel hebben bekeken en afgeluisterd te worden, wat de kwaliteit en diepgang van gesprekken negatief be\xc3\xafnvloedt. Het opdelen van de werkvloer in zones met bijvoorbeeld speciale concentratiewerkplekken, werd veelal als oplossing gebruikt voor werknemers die zich willen focussen op een lastige of dringende taak._NEWLINE_De scheidingswand nam ook een centrale plaats in in het Action Office van Herman Miller uit 1968, dat vooral populair werd in de Angelsaksische wereld._NEWLINE_Van belang was ook de komst van het L-vormige bureau, dat weer leidde tot de noodzaak van verrijdbare en verdraaibare stoelen._NEWLINE_Geleidelijk aan nam de regelgeving met betrekking tot de arbeidsomstandigheden toe, en de in werking getreden Arbo-wet stelde normen aan de complete werkplek. Kantoorinrichting werd gestandaardiseerd en systeemmeubelen deden hun intrede. Vanaf de jaren zeventig van de 20e eeuw werd bovendien complete projectinrichting met systeemmeubelen, die grote flexibiliteit beloofde, een trend._NEWLINE_E\xc3\xa9n van de beloften van automatisering, namelijk de massale opkomst van telewerken, is vooralsnog niet uitgekomen. Kantoorarbeid vindt nog altijd voor het overgrote deel plaats op kantoor.\n_START_SECTION_\nStereotypen over kantoorcultuur\n_START_PARAGRAPH_\nHet dagelijks leven op een kantoor wordt zeer uitgebreid beschreven in Het Bureau van J.J. Voskuil. Deze romancyclus bevestigt veel voorkomende stereotypen, zoals het beeld dat er op kantoren bureaucratisch gewerkt wordt. Vooral het beeld dat de sfeer op kantoren "stoffig" is en er een \xe2\x80\x9cnegen-tot-vijfmentaliteit\xe2\x80\x9d heerst, werd zeer succesvol uitvergroot neergezet door het televisieprogramma Jiskefet in de serie Debiteuren Crediteuren. Ook Het eiland is een voorbeeld van het typische kantoorleven._NEWLINE_Als je besluit om even de benen strekken en op weg te gaan naar de koffieautomaat wacht u hier het volgende kantoorclich\xc3\xa9: de typische koffieautomaat gesprekjes. Zoals op maandag: \xe2\x80\x98hoe was je weekend?\xe2\x80\x99. Op vrijdag: \xe2\x80\x98wat ga je dit weekend doen?\xe2\x80\x99. En dan is er nog de vraag die elke dag gesteld kan worden: \xe2\x80\x98wat ga jij eten vanavond?\xe2\x80\x99. Het opmerkelijke van deze gesprekjes is dat het antwoord soms niet eens belangrijk is, of misschien niet eens blijft hangen, maar men de neigig voelt om toch met elkaar te praten om een ongemakkelijke stilte te voorkomen._NEWLINE_Het klerkje dat vandaag wat vroeger klaar is is een zeer bekend stereotiep uit het gedicht Liefdesverklaring van Jan Greshoff. Deze persoon stond in de schaduw van notabelen als de dominee, de dokter, de notaris. Ook de kantoorfrik mocht zich vaak in een negatieve belangstelling verheugen en stond eveneens model voor grijsgetinte kleinburgerlijkheid._NEWLINE_Sommige romans van Franz Kafka, die zelf een kantoorklerk was, zoals Het Slot en Het Proces, spelen zich af in een wereld waarin een ongrijpbare bureaucratie alomtegenwoordig en oppermachtig is. Een dergelijke situatie wordt zelfs als kafka\xc3\xabsk betiteld.\n_START_SECTION_\nVerticale landbouw\n_START_PARAGRAPH_\nVerticale landbouw is een vorm van landbouw waarbij gebruik wordt gemaakt van gestapelde kweeklagen in een kantoor._NEWLINE_In navolging van Sony, Nisshinbo Holding, Sharp, Mitsubishi Chemical, Panasonic Showa Denko en Fujitsu kweekt ook Toshiba groenten in een cleanroom met verticale landbouw in een fabriekshal, kantoor of winkel waardoor er geen pesticiden nodig zouden zijn tegen plantenziekten en insecten.'