b'\n_START_ARTICLE_\nPaus Benedictus XVI\n_START_SECTION_\nJeugdjaren\n_START_PARAGRAPH_\nJoseph Ratzinger werd geboren als zoon van politieagent Joseph Ratzinger sr. en de uit Rimsting (bij Chiemsee) afkomstige kokkin Maria Peintner, als jongste in een gezin van drie kinderen: Maria (7 december 1921 - 2 november 1991), Georg (geboren op 15 januari 1924) en hijzelf. Hij bracht zijn jeugd door in Traunstein, een kleine stad nabij de Oostenrijkse grens. Zijn vader was een criticus van de nazi-regering, weigerde zelfs als agent lid te worden van de NSDAP en het gezin Ratzinger vluchtte sterk in het geloof tijdens de woelige jaren 30._NEWLINE_Begin 1939 werd Joseph Ratzinger leerling van het Traunsteiner Studienseminar Sankt Michael, waar hij een priesteropleiding voor armere leerlingen volgde. Leerlingen die geen lid waren van de Hitlerjugend hadden sinds 1938 geen recht meer op tegemoetkoming in de studiekosten. In 1939/40 werd de school samengevoegd met de plaatselijke Realschule, waar het aandeel nationaalsocialistische leraren groter was. Nog in 1939 was er niet \xc3\xa9\xc3\xa9n seminarist lid van de Hitlerjugend. Op 25 maart 1939 werd de Jugenddienstpflicht ingevoerd. Alle 10- tot 14-jarigen moesten verplicht lid worden van het Deutsche Jungvolk en alle 14- tot 18-jarigen moesten verplicht lid zijn van de Hitlerjugend. Ook dan verzette het seminarie zich nog, maar in oktober meldde de leiding van het seminarie alle leerlingen tegelijk aan bij de Hitlerjugend. Joseph Ratzinger had zich nooit zelf aangemeld, maar was aangemeld door de leiding van de school. Ondanks de aanmelding kregen de leerlingen geen tegemoetkoming in de studiekosten, omdat de nazi\'s onderscheid maakten tussen leerlingen die zich vrijwillig hadden aangemeld, de Stamm-Hitlerjugend, en diegenen die slechts onder dwang lid waren geworden, de Zwangs-Hitlerjugend. Omdat Ratzinger en de andere seminarieleerlingen tot de tweede categorie behoorden kregen ze geen tegemoetkoming in de studiekosten._NEWLINE_Vanwege zijn weigering tot deelname werd hij met financi\xc3\xable sancties bestraft. In mei 2009 ontkende de persvoorlichter van het Vaticaan nog dat Joseph Ratzinger lid was geweest van de Hitlerjugend, zijnde een "beweging van fanatieke vrijwilligers"._NEWLINE_Katholiek Nederland berichtte echter dat het Vaticaan verklaard had dat Ratzinger nooit aan ideologische activiteiten van de Hitlerjugend had deelgenomen, en dat beschuldigingen dat hij "nazi" zou zijn geweest "grove leugens" waren. De Frankfurter Allgemeine Zeitung berichtte dat de seminaristen in de ogen van de nazi\'s gemakkelijke doelwitten waren en verdacht werden van antinazistische houding. In 1943 werd hij samen met de rest van zijn klas ingezet bij het luchtafweergeschut dat een BMW-fabriek verdedigde. In 1944 werd hij bij de Reichsarbeitsdienst in Burgenland en Hongarije ingezet bij de aanleg van pantserbarri\xc3\xa8res. Enkele dagen voor de definitieve Duitse overgave in 1945 deserteerde hij uit zijn bewapende eenheid van de Reichsarbeitsdienst en keerde terug naar Traunstein, waar hij door de Amerikanen krijgsgevangen werd gemaakt.\n_START_SECTION_\nStudies en roeping\n_START_PARAGRAPH_\nNa zijn studies aan het gymnasium aldaar ging hij op 18-jarige leeftijd van 1946 tot 1951 filosofie en theologie studeren aan de filosofisch-theologische hogeschool in Freising en aan het Georgianum van de universiteit van M\xc3\xbcnchen. Naar eigen zeggen (in een interview met Peter Seewald) werd hij vooral be\xc3\xafnvloed door het werk van Gertrud von Le Fort, Ernst Wiechert, Fjodor Dostojevski, Elisabeth Langg\xc3\xa4sser, Theodor Steinb\xc3\xbcchel, Martin Heidegger en Karl Jaspers._NEWLINE_Hij werd in 1950 door Johannes Baptist Neuh\xc3\xa4usler tot diaken gewijd, op 29 juni 1951 werd hij samen met zijn broer Georg tot priester gewijd in Freising door kardinaal Michael von Faulhaber, aartsbisschop van M\xc3\xbcnchen-Freising. In 1951 was hij korte tijd parochievicaris in M\xc3\xbcnchen-Moosach (Sankt Martin-parochie). Van 1951-1952 was hij dat in M\xc3\xbcnchen-Bogenhausen (Heilig Blut-parochie).\n_START_SECTION_\nHoogleraar\n_START_PARAGRAPH_\nVan 1952 tot 1954 doceerde hij aan het priesterseminarie van het aartsbisdom M\xc3\xbcnchen-Freising. In 1953 promoveerde Joseph Ratzinger op het proefschrift Volk und Haus Gottes in Augustinus\' Lehre von der Kirche. Ratzinger doceerde van 1954 tot 1957 dogmatiek en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool te Freising. In 1957 behaalde hij zijn Habilitation aan de universiteit van M\xc3\xbcnchen met een onderzoek over Bonaventura. Van 1958 tot 1959 was hij hoofddocent dogmatiek en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool in Freising. Van 1959 tot 1963 had hij als professor een leerstoel aan de universiteit van Bonn voor fundamentele theologie. Hij was een offici\xc3\xable concilietheoloog (=peritus) van het Tweede Vaticaans Concilie van 1962 tot 1965 als assistent van kardinaal Joseph Frings, toenmalig aartsbisschop van Keulen. Ratzinger stond bekend als een vertegenwoordiger en vurig pleitbezorger van radicale veranderingen. Op het Concilie trad hij vaak samen op met moderne theologen als Karl Rahner, SJ, door wie Ratzinger zelf sterk be\xc3\xafnvloed was, en de modernistische Zwitserse theoloog Hans K\xc3\xbcng._NEWLINE_Van 1963 tot 1966 was Ratzinger professor met een leerstoel voor dogmatiek en dogmageschiedenis aan de universiteit van M\xc3\xbcnster. Van 1966 tot 1969 was hij professor met dezelfde leerstoel aan de Universiteit van T\xc3\xbcbingen. Daar doceerde in die dagen ook de theoloog Hans K\xc3\xbcng, die Ratzinger inofficieel voordroeg voor een leerstoel. Ratzinger kon zich aanvankelijk vinden in K\xc3\xbcngs theologie, waarin de interreligieuze dialoog een belangrijke plaats inneemt, maar waarin enige katholieke geloofswaarheden worden opgegeven (vooral de onfeilbaarheid van de paus). Hij distantieerde zich later echter van deze theologische opvattingen ten voordele van een grotere trouw aan de katholieke geloofsleer van paus Paulus VI. Van 1969 tot 1977 was Ratzinger professor met nogmaals dezelfde leerstoel aan de universiteit van Regensburg. Hij is (ere)lid van de katholieke studentenverenigingen K.D.St.V. Rupertia Regensburg, K.A.V. Capitolina Rom en K.D.St.V. Alcimonia Eichst\xc3\xa4tt, die behoren tot het Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen._NEWLINE_Ratzinger was in 1972 medeoprichter van het theologische tijdschrift Communio, samen met Hans Urs von Balthasar, Henri de Lubac, Yves Congar, Walter Kasper en anderen. Dit tijdschrift was een meer gematigd theologisch magazine, dat als tegenhanger van het radicalere Concilium moest dienen. Ratzinger had v\xc3\xb3\xc3\xb3r 1972 echter vaak voor dit Concilium geschreven. Communio wordt tegenwoordig gepubliceerd in vele talen, waaronder het Engels, Duits, Spaans en Nederlands._NEWLINE_Van 1976 tot 1977 was Ratzinger korte tijd vicepresident van de universiteit van Regensburg._NEWLINE_Hoewel Ratzinger in 1977 de universiteit verliet, bleef hij een bijzonder productief wetenschapper. Bij zijn aanstelling als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer vroeg hij paus Johannes Paulus II of hij, naast zijn werk, door mocht gaan met het bezorgen van wetenschappelijke publicaties. Vanaf 2009 verschijnt zijn Verzameld Werk, in zestien delen van elk zo\'n zeshonderd bladzijden.\n_START_SECTION_\nAartsbisschop en kardinaal\n_START_PARAGRAPH_\nHij werd op 28 mei 1977 tot aartsbisschop van M\xc3\xbcnchen-Freising gewijd. Het was voor het eerst sinds lange tijd dat iemand uit Beieren op deze zetel werd benoemd. Ratzinger koos als wapenspreuk Cooperatores veritatis (Medewerkers van de Waarheid). Tijdens het consistorie van 27 juni van dat jaar werd hij tevens kardinaal. Hij kreeg de Santa Maria Consolatrice al Tiburtino als titelkerk. Paulus VI cre\xc3\xaberde hem tegelijk met kardinaal Gantin. Later datzelfde jaar werd hij nog hoofddocent aan de Universiteit van Regensburg.\n_START_SECTION_\nPaus\n_START_PARAGRAPH_\nTijdens de vierde stemronde in de Sixtijnse Kapel op 19 april 2005 werd kardinaal Joseph Ratzinger tot paus verkozen. Dit werd bekendgemaakt door Mgr. Jorge Arturo Kardinaal Medina Est\xc3\xa9vez, kardinaal-protodiaken van het College van Kardinalen, die op het balkon van de Sint-Pieterskerk de Latijnse woorden sprak:_NEWLINE_Annuntio vobis gaudium magnum; Habemus Papam! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum Josephum, Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem, Ratzinger, qui sibi nomen imposuit Benedicti XVI (= decimi sexti)._NEWLINE_Vertaling:_NEWLINE_Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een paus! De meest eminente en Eerwaarde Heer, de Heer Joseph, kardinaal van de Heilige Roomse Kerk, Ratzinger, die de naam Benedictus XVI heeft aangenomen._NEWLINE_Hierna verscheen paus Benedictus op het balkon om de zegen urbi et orbi te geven, voorafgaand waaraan hij een korte toespraak in het Italiaans hield:_NEWLINE_Na de grote paus Johannes Paulus II hebben de heren kardinalen mij, een nederig en eenvoudig arbeider in de wijngaard van de Heer, gekozen. Ik vind troost in het feit dat de Heer zelfs weet te werken met onvolmaakte instrumenten en bovenal beveel ik mij in Uw gebeden aan. Laat ons voorwaarts gaan, in de vreugde van de Opgestane Heer, en in vertrouwen op Zijn niet aflatende Hulp. De Heer zal ons helpen, en Maria zijn Allerheiligste Moeder zal ons terzijde staan\n_START_SECTION_\nKeuze van de naam\n_START_PARAGRAPH_\nDe naam Benedictus betekent \'de gezegende\'. Ratzinger werd geboren op 16 april, de dag waarop men het feest van de heilige Benedictus Jozef Labre (1748-1783) viert, die ook als de Heilige Pelgrim bekendstaat. Benedictus liet het pauselijk wapen vereenvoudigen door de tiara weg te laten en te vervangen door een mijter._NEWLINE_Benedictus XVI gaf bij zijn eerste audi\xc3\xabntie op 27 april 2005 op het Sint-Pietersplein uitleg over zijn naamkeuze. Hij verwees hierbij naar Benedictus XV, die de Kerk door de woelige tijd van de Eerste Wereldoorlog leidde en daarom ook wel de "Vredespaus" wordt genoemd. Benedictus XVI wilde in zijn ambt namelijk naar eigen zeggen trachten de vrede te bewaren. Ook refereerde hij in zijn naamgeving aan de heilige Benedictus van Nursia, de Vader van het westerse monnikendom en medepatroon van Europa, die herinnert aan de christelijke wortels van Europa. Benedictus XVI was voorts voorstander van de Europese Unie, maar had graag een uitdrukkelijke vermelding van de christelijke wortels in de Europese Grondwet en in andere belangrijke publicaties van de Europese Unie willen zien. Het ontbreken daarvan ontlokte bij hem scherpe kritiek.\n_START_SECTION_\nOpvolging als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer\n_START_PARAGRAPH_\nOp 13 mei 2005 stelde paus Benedictus de aartsbisschop van San Francisco William Joseph Levada aan als de nieuwe prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.\n_START_SECTION_\nOpvattingen\n_START_PARAGRAPH_\nTijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) behoorde toen nog kapelaan Joseph Ratzinger tot de "progressieve" fractie van bisschoppen en concilievaders, tezamen met Hans K\xc3\xbcng en vele anderen. Hij was concilieperitus (= adviseur) voor kardinaal Josef Frings van Keulen, die zich tijdens zijn episcopaat op de aartsbisschoppelijke zetel van Keulen ontwikkeld had van gematigd conservatief tot progressief. Ratzinger werd tijdens het Concilie door sommigen gezien als een boegbeeld van het zogenaamde (neo-)modernisme. Later zou hij steeds meer afstand nemen van zijn eertijds bijna revolutionaire imago, na het aanschouwen van de uitwerkingen van de ultraprogressisten vanaf het einde van het Concilie, maar vooral na 1968. Ratzinger werd hierna steeds vaker gezien als "conserverend" of "conservatief", hoewel hij zelf beweert dat hij nooit iets van zijn toen als progressief geldende opvattingen heeft opgegeven. De kardinaal stelde meermaals dat niet h\xc3\xadj conservatiever, maar de overige West-Europese geestelijken en theologen eenvoudigweg n\xc3\xb3g progressiever geworden zijn. Zijn toenmalige opvattingen van het Concilie deelt hij nog altijd._NEWLINE_Ratzinger staat, sinds hij in 1981 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer werd, bekend als iemand met orthodoxe katholieke opvattingen. Hij houdt vast aan de reeds eeuwen geldende opvattingen van de Katholieke Kerk inzake celibaat, dat materialistische opvattingen in de theologie dwalingen zijn, dat een op homoseksualiteit gebaseerde levenspraktijk in strijd is met de leer en de ethiek van die Kerk, dat de rechten van de vrouw ge\xc3\xaberbiedigd moeten worden en dat de milieuproblematiek ontstaat uit een gebrek aan solidariteit. Condoomgebruik en sommige andere vormen van voorbehoedsmiddelen bestempelde hij net als zijn voorgangers als immoreel, aangezien het katholiek huwelijkssacrament ervan uitgaat dat man en vrouw in het huwelijk een eenheid vormen en deze niet mag worden gescheiden, door de huwelijksdaad onmogelijk te maken. De bestrijding van aids is volgens hem gebaat bij een monogaam gezinsleven en niet bij een promiscue levensstijl, al dan niet met condoomgebruik. Ratzinger lijkt echter minder de nadruk te willen leggen op de morele, seksuele problematiek rond contraceptie en eerder theologische doelstellingen te hebben die over de vorm van de Kerk zelf gaan._NEWLINE_Volgens Ratzingers aanhangers vertegenwoordigen zijn opvattingen het katholicisme en wordt hij door hen op handen gedragen. Anderen, die Ratzinger veelal als te conservatief of oerconservatief bestempelen, gaven hem weinig vleiende bijnamen als \'de rottweiler van God\' en \'de pantserkardinaal\'._NEWLINE_In een groot deel van de Nederlandse en Vlaamse pers, die op een paus met een ander profiel hadden gehoopt, veroorzaakte de keuze van Ratzinger tot Benedictus XVI consternatie wegens zijn (vermeende) opvattingen omtrent andere godsdiensten en ethische kwesties zoals abortus, euthanasie en homoseksualiteit. Ondanks mediageruchten die op het tegendeel wijzen, mogen celibataire homoseksuelen onder Benedictus XVI wel priester worden en blijven._NEWLINE_Benedictus XVI vindt zichzelf evenwel nog altijd een gematigde progressief. Hij wil alleen met zijn veranderingen niet te hard op de gelovige massa van de Kerk vooruitlopen. Zijn veranderingswil, die hij op het Tweede Vaticaans Concilie tentoonspreidde, is in het geheel niet veranderd. Slechts zijn wijze waarop hij zaken in de Kerk wil veranderen, is gematigd, aldus toenmalig kardinaal Ratzinger in Entretien sur la Foi._NEWLINE_In mei 2007 verklaarde de paus dat missionarissen vaak tijdens de kolonisatie van Latijns-Amerika de rechten van indianen hebben geschonden en hen onder dwang hebben bekeerd tot het christendom. Rechtengroeperingen hebben de paus bekritiseerd omdat hij volhield dat de indianen al voordat de Europese veroveraars in Latijns-Amerika aankwamen op zoek waren naar Christus, uiteraard zonder dat ze zich hiervan bewust waren.\n_START_SECTION_\nKerkelijke aangelegenheden\n_START_PARAGRAPH_\nOp binnenkerkelijk gebied is hij voorstander van minder centralisme en meer macht voor de lokale bisschoppen: het concilie-principe van collegialiteit. In zijn eerste optredens als paus heeft Benedictus wel de nadruk gelegd op het grote belang van kerkelijke eenheid. De verscheidenheid van opvattingen onder bisschoppen en priesters lijkt zich onder Benedictus XVI eveneens te handhaven. Dit bleek uit de verscheidenheid van onderlinge opvattingen tijdens de Romeinse synode over de eucharistie in oktober 2005.\n_START_SECTION_\nKerkelijke discipline\n_START_PARAGRAPH_\nAls prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer lette Joseph Ratzinger op de omgang met de geloofsleer in de duizenden bisdommen van de Kerk._NEWLINE_Uit hoofde van zijn functie wees hij soms uitwassen af. Hij bracht in zijn functie veelal vermanende adviezen uit aan dissidente theologen en bisschoppen. Zo berispte hij in september 1985 de aartsbisschop van Seattle, Raymond Hunthausen (1921-2018). Uit onderzoek bleek dat Hunthausen gescheiden katholieken hertrouwde zonder raadpleging van de kerkelijke rechtbank in zijn bisdom en regelmatig gedane uitspraken van de rechtbank negeerde. Bovendien werd hij gewezen op de onaanvaardbaarheid van het uitvoeren van sterilisaties in de katholieke ziekenhuizen in zijn bisdom. Hunthausen werd bovendien bekritiseerd vanwege de omgang met de sacramenten in Seattle, namelijk het vervangen van de biecht door een vrijblijvende openbare boetedienst, het laten uitoefenen van het priesterschap door uitgetreden en gehuwde gela\xc3\xafceerde priesters, en het toelaten van vrouwen tot priesterlijke taken in weerwil van de verklaring Inter Insigniores, waardoor deze taken sacramenteel ongeldig vervuld werden. Dezelfde kerkelijke problemen en misstanden speelden ook in het merendeel van de West-Europese bisdommen. Deze ontvingen echter geen duidelijke berisping. Hunthausens uitspraak over de marinebasis Puget Sound Naval Shipyard, waar nucleaire bommen opgeslagen waren, als "het Auschwitz van Puget Sound" en zijn politieke activiteiten werden evenmin goedgekeurd ("een bisschop mag zich niet in dienst van de politiek stellen"). Tegelijkertijd werden de hevigste critici van Hunthausen terechtgewezen op grond van overdrijving.\n_START_SECTION_\nLiturgie\n_START_PARAGRAPH_\nRatzinger heeft zich in zijn boeken, bijvoorbeeld Der Geist der Liturgie - Eine Einf\xc3\xbchrung (1999), duidelijk uitgesproken tegen de liturgische chaos die volgens hem in de Rooms-Katholieke Kerk na de liturgische hervorming van na het Tweede Vaticaans Concilie heerst. Als kardinaal bezocht hij onder meer de bekende Liturgische Conferenties van de Franse Benedictijnenabdij te Fontgombault, waar ook voorstanders van de voor-conciliaire Tridentijnse liturgie hun standpunten duidelijk toelichtten. Ratzinger heeft altijd een zekere waardering kunnen opbrengen voor het liturgische streven van vele groepen die de Tridentijnse liturgie een warm hart toedragen, of zelfs als enig geschikte liturgie zien (Traditionalisme). Hij celebreerde bij de Petrusbroederschap als kardinaal enige keren de oude Latijnse Tridentijnse H. Mis. Ratzinger kan echter niet als behorend tot de traditionalistische factie binnen de Kerk gezien worden. Hij sprak zich soms ook fel uit tegen dit zogenaamde traditionalisme. In 1988 was hij de verantwoordelijke onderhandelaar van de Heilige Stoel in de kwestie rond de omstreden en ge\xc3\xabxcommuniceerd geachte aartsbisschop Marcel Lefebvre en diens Priesterbroederschap Sint Pius X. Ratzinger toonde zich een keiharde, maar diplomatieke onderhandelaar. De kardinaal was in latere jaren wel te vinden voor een meer vrijere toelating van de Tridentijnse liturgie, die vanaf 1988 tot 7 juli 2007 slechts onder moeilijke administratieve en praktische voorwaarden gebruikt kan worden. Zelf waardeert hij eveneens de nieuwe misorde van Paulus VI (Novus Ordo Missae), volgens welke hij zelf normaal de Mis opdroeg tot op heden. Op 7 juli 2007 werd een motu proprio Summorum Pontificum gepubliceerd, waarin de Tridentijnse Mis volgens het Missale Romanum uit het pontificaat van Johannes XXIII als buitengewone vorm overal is toegestaan uit pastorale overwegingen (indien plaatselijke gelovigen daarom verzoeken). Overigens benadrukte de paus tijdens een persconferentie in de marge van zijn bezoek aan Lourdes, in 2008, dat hij met dit motu proprio geenszins bedoeld heeft de liturgie van het concilie te willen terugdraaien: "Het is duidelijk dat de vernieuwde liturgie [van 1969] de huidige liturgie van de kerk is". Het toestaan van de Tridentijnse Mis noemde hij bij diezelfde gelegenheid "een daad van Liefde en van pastorale tolerantie"._NEWLINE_In zijn boeken heeft toenmalig kardinaal Ratzinger w\xc3\xa9l meermaals opgeroepen tot een zogenaamde Reform of the Reform, namelijk een herbronning van de Nieuwe Liturgie van Paulus VI en een uitroeien van liturgische misbruiken. Hiertoe neemt Ratzinger weliswaar de Tridentijnse liturgie en spiritualiteit als een belangrijke inspiratiebron, maar hij wordt hierin niet gesteund door de meeste traditionalistische groepen, omdat deze enkel de (herinvoering van) oude en organisch gegroeide Tridentijnse liturgie, zonder aanpassingen, als de oplossing voor de liturgische crisis in de Katholieke Kerk zien._NEWLINE_Tijdens het pontificaat van Benedictus XVI is al duidelijk te zien dat de Nieuwe Liturgie van paus Paulus VI, in het Latijn, zijn volle aandacht heeft en met grote zorg omringd wordt. Tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II werden pauselijke Missen daarentegen juist gekenmerkt door inculturatie en de volkstaal._NEWLINE_Benedictus XVI is niet tegen vernieuwingen in de eredienst zolang deze gericht zijn op soberheid en reflexie, zoals enige minuten stilte na de homilie. Eerder bleek dat enigszins tijdens de pauselijke eucharistieviering tijdens de Wereldjongerendagen in Keulen, in augustus 2005, waarin eigentijdse zang, geklap, sfeercreatie en ritme een rol speelden. Het is echter onbekend in hoeverre de Pontifex Maximus zelf de hand had in de bepaling van de liturgische zang ter plaatse._NEWLINE_Gezien zijn opvattingen aangaande oecumene, is het ook niet verwonderlijk dat hij, naast een historische waardering voor de traditionele Romeinse liturgie in de huidige context, ook positieve woorden over had voor de protestantse liturgiehervorming in de 16e eeuw, waarvan de katholieken volgens hem nog altijd zouden kunnen leren in bepaalde opzichten. (J. RATZINGER, Feast of Faith, 1981, p.\xc2\xa0144)\n_START_SECTION_\nLiturgische gewaden\n_START_PARAGRAPH_\nHet pontificaat van Benedictus valt ook op door zijn kleding en gebruik van liturgische gewaden, waarvan sommige enkele tientallen jaren in onbruik leken. Veel was er te doen over de rode schoenen die de paus steevast onder zijn soutane droeg. Evenzeer opvallend was Benedictus\' verschijning getooid met een camauro op 21 december 2005, een hoofddeksel dat sinds paus Johannes XXIII niet meer gedragen was. Tijdens zijn bezoek aan Mariazell in september 2007 verscheen de paus in een blauwe kazuifel, met een bijpassende blauwe mijter. Dit was des te opmerkelijk omdat deze kleur sinds het Concilie van Trente (1545-1563) niet meer was toegestaan. Een mogelijke verklaring is dat blauw de traditionele Mariakleur is en dat de paus het passend vond deze kleur te dragen tijdens zijn bezoek aan het Mariaheiligdom. De paus verscheen ook regelmatig met de drie pauselijke versies van de mozetta, waaronder de wintermozetta en de witte mozetta voor de paastijd, die door zijn voorganger nooit gedragen werden. Benedictus herstelde ook de mantum in ere, die voor het laatst door Johannes XXIII werd gedragen. De paus wenst een onderscheid te maken tussen zijn kleding tijdens de eredienst en daarbuiten. Zo verscheen hij tijdens de traditionele zegen Urbi et orbi (= voor de stad en voor de wereld) met kerstmis 2008 voor het eerst niet in koorkap (en bovendien met mijter) op de loggia van de Sint-Pieter, maar gekleed in mozetta met de pauselijke staatsiestola. Hier viel bovendien opnieuw op dat de paus gebruik maakte van de pauselijke troon (voorzien van het wapen van paus Leo XIII), daar zijn voorgangers steeds een gewone stoel hadden gebruikt. Ook gebruikt paus Benedictus regelmatig een ferula die nog door Pius IX en Pius XII werd gebruikt, terwijl hij, in afwijking van wat gebruikelijk is - met kerstmis 2008 de zegen gaf, zonder de ferula in zijn linkerhand te houden. In november 2009 kreeg de paus overigens een nieuwe ferula, die hij cadeau kreeg van de Circolo San Pietro, een pauselijke charitatieve beweging van adellijke en welgestelde Romeinse burgers. Het is evenals de kruisstaf van Pius IX een klassieke staf. Op de voorkant staat een afbeelding van het Paaslam en is een vissersnet gegraveerd. Dit laatste symbool verwijst naar de apostel Petrus. Op de vier uiteinden van het kruis staan de symbolen van de vier evangelisten.\n_START_SECTION_\nPriesterwijding\n_START_PARAGRAPH_\nRatzinger heeft het principe gehandhaafd dat vrouwelijke priesters niet in het katholieke geloof passen. Hij verklaarde als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer nogmaals dat het motu proprio Ordinatio Sacerdotalis, waarin Johannes Paulus II vrouwelijke priesters als een onmogelijkheid leerde, een zogenaamde de fide, i.e.: een voor alle katholieken verplichte \xc3\xa9n definitieve geloofsuitspraak, was. In 2009 organiseerde Benedictus XVI het "Jaar van de Priester" (van 19 juni 2009 tot 19 juni 2010) naar aanleiding van de 150ste geboortedag van Johannes Maria Vianney.\n_START_SECTION_\nOecumene\n_START_PARAGRAPH_\nIn 2000 verscheen onder Ratzingers verantwoordelijkheid de verklaring Dominus Iesus. Het rooms-katholieke dogma dat verlossing slechts via Jezus Christus en diens Kerk (volgens de katholieke leer het meest volmaakt aanwezig in de Katholieke Kerk) mogelijk is, werd daarin voor het eerst sinds Vaticanum II weer deels bevestigd, waarmee de Kerk volgens critici en progressieve theologen afstand zou hebben genomen van de oecumenische gedachte. Toch spreekt het document over de afgescheiden Oosters-orthodoxe Kerken als zusterkerken. Een "terugdraaien" naar de vermeende, zogenaamde dialoogsituatie "van voor het concilie" kan volgens Ratzinger echter nooit plaatsvinden._NEWLINE_In het boek God en de wereld (2000), waarin journalist Peter Seewald gesprekken met de kardinaal optekende, vertelde Ratzinger dat niet-katholieken zich, met betrekking tot het Kerk-zijn en het heil, in een "gebrekkige toestand" bevinden. Hij zei tevens uit te zien naar de dag dat ook de Joden "ja tegen Christus" zeggen. Benedictus XVI heeft bovendien veel eerbied voor het juda\xc3\xafsme. Hij geeft in zijn eigen theologieboeken aan dat het jodendom niet van het heil zou zijn uitgesloten op \xc3\xa9\xc3\xa9n of andere buitengewone wijze._NEWLINE_Benedictus XVI heeft gedurende zijn pontificaat al laten zien dat de oecumene, ondanks alle geruchten over het tegendeel, bij hem hoge prioriteit heeft. Vooral de eenheid met de orthodoxen en de dialoog met de Joden hebben zijn bijzondere aandacht. De uitwisseling met het protestantisme heeft ook zijn aandacht, hoewel de protestantse weerstand tegen het fenomeen van bisschoppen en hi\xc3\xabrarchie de dialoog bemoeilijkt. In zijn boeken heeft Ratzinger zich wel af en toe positief uitgesproken over Luther en diens theologie. Benedictus XVI was als kardinaal Ratzinger uitgesproken voorstander van de gemeenschappelijke overeenkomst over de rechtvaardiging met de Lutheranen. Daarin werd gesteld dat de veroordelingen van het Concilie van Trente grotendeels genuanceerd dienden te worden en erkenden de katholieke ondertekenaars dat de Lutherse rechtvaardigingsleer verschilt van de katholieke op bepaalde punten, maar niet langer obstakel voor oecumenische eenheid zou zijn. Net als Johannes Paulus II was ook Benedictus XVI over deze toenadering, naar verluidt, zeer verheugd._NEWLINE_Het verlangen naar christelijke eenheid in verscheidenheid kenmerkt Benedictus XVI opnieuw, net als tijdens zijn tijd als progressieve theoloog en persoonlijke vriend van Hans K\xc3\xbcng. Tegenover protestantse vertegenwoordigers zei Benedictus XVI dat hij niet eist dat protestanten hun eigen vorm van persoonlijk geloof en geloofsgeschiedenis opgeven. Een "oecumene van de terugkeer [tot het katholiek geloof]" zou absoluut niet zijn doel zijn, verklaarde de kerkvorst op de Wereldjongerendagen in Keulen in 2005. Hij moedigde de Wereldraad van Kerken aan tot meer eenheid onder de christenen. Benedictus XVI prees de Wereldraad voor haar inspanningen voor de oecumene. Dit wijst erop dat Benedictus XVI de oecumene ondersteunt._NEWLINE_In november 2009 zette Benedictus XVI op vraag van een aantal Anglicaanse gelovigen, waaronder de Traditional Anglican Communion, een stap in het kader van de oecumene met de constitutie Anglicanorum Coetibus (Groepen Anglicanen). In de constitutie wordt geregeld hoe Anglicanen, met behoud van hun eigen spirituele traditie en liturgie, in personele ordinariaten kunnen terugkeren tot de Katholieke Kerk.\n_START_SECTION_\nSociale leer\n_START_PARAGRAPH_\nOnder de leiding van Joseph Ratzinger publiceerde de Congregatie voor de Geloofsleer de in 1984 en 1986 verschenen documenten Instructie over bepaalde aspecten van de "Theologie van de Bevrijding" en Instructie over de christelijke vrijheid en de bevrijding. In beide stukken werd de sinds de vroege jaren 1960 vooral in Latijns-Amerika opgekomen bevrijdingstheologie bekritiseerd, omdat deze zich volgens de Kerk te sterk op materi\xc3\xable noden richt. Ook de armen hebben, volgens deze geschriften, in de eerste plaats behoefte aan geestelijke bevrijding. De bisschopsbenoemingen die paus Johannes Paulus II in de loop van de jaren 1980 en 90 in Latijns-Amerika deed, worden gezien als het resultaat van deze visie. Aan de dominante aanwezigheid van bevrijdingstheologen onder de Latijns-Amerikaanse bisschoppen kwam hierdoor een einde. In april 1993 publiceerde de Pauselijke Bijbelcommissie De Interpretatie van de Bijbel in de Kerk (met een voorwoord van kardinaal Ratzinger), waarin de bevrijdingstheologie genuanceerd en op verschillende punten positief belicht werd. Slechts de marxistische bevrijdingstheologie, die de eschatologie in het aardse verlegt en in termen van klassenstrijd wil begrijpen, werd afgewezen. Ratzinger bewandelt hiermee de weg die de Katholieke Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie probeert te gaan, onafhankelijk van de grote politieke en maatschappelijke instituties, tussen ongebreideld of ongeremd kapitalisme en marxisme door. Het materi\xc3\xable is volgens de Kerk geen doel op zich en het eeuwige geluk wordt niet op aarde gerealiseerd, maar door de innerlijke bevrijding van iedere mens, die Christus schenkt._NEWLINE_Kardinaal Ratzinger heeft tevens herhaaldelijk materialisme bekritiseerd en de "hebzuchtmaatschappij" verworpen.\n_START_SECTION_\nOpheffing van de excommunicatie van de Priesterbroederschap Sint Pius X\n_START_PARAGRAPH_\nBeroering ontstond toen Benedictus de excommunicatie van vier bisschoppen van de Priesterbroederschap Sint Pius X op 21 januari 2009 ophief. Op dezelfde dag zond een Zweedse televisiezender een vroeger interview uit met de Britse bisschop Richard Williamson, een van de vier illegaal gewijde bisschoppen van de broederschap, waarin hij verklaard had dat er "overtuigende bewijzen" zijn dat er nooit gaskamers hebben bestaan en dat de nazi\'s hooguit driehonderdduizend Joden vermoordden in de concentratiekampen, en niet de zes miljoen waarvan algemeen wordt uitgegaan. Dit kwam het Vaticaan op een storm van kritiek te staan. De Duitse bondskanselier Angela Merkel vroeg de paus om een duidelijke afwijzing van de woorden van Williamson. Het Moderamen van de Protestantse Kerken in Nederland riep hem zelfs op die rehabilitatie ongedaan te maken._NEWLINE_Een woordvoerder van het Vaticaan verklaarde overigens dat het feit dat de excommunicatie van deze bisschop (en van de overige drie bisschoppen van de Priesterbroederschap) geenszins betekende dat het Vaticaan instemde met de uitspraken van de bisschop. Ook Walter Kasper, president van de Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid van de Christenen, nam meteen afstand van de woorden van Williamson. Hij noemde diens uitspraken "onacceptabel en dom" en stelde dat de ontkenning van de Holocaust regelrecht indruist tegen het standpunt van de Kerk op dit punt. Overigens namen ook zowel de Duitse alsook de Nederlandse bisschoppen meteen afstand van de uitspraken van Williamson. Tijdens de wekelijkse audi\xc3\xabntie van 28 januari 2009 herinnerde Benedictus aan zijn bezoeken aan Auschwitz, en nam hij ondubbelzinnig afstand van iedere negationistische of reductionistische opvatting ten aanzien van de Shoah. Aan zijn \xe2\x80\x98joodse broeders\xe2\x80\x99 bevestigde de paus \xe2\x80\x98met genegenheid\xe2\x80\x99 zijn \xe2\x80\x98onbetwistbare solidariteit\'. De paus had zich overigens ook bij eerdere gelegenheden al ondubbelzinnig uitgesproken daarover. Een dag later verklaarde de kardinaal-staatssecretaris Tarcisio Bertone dat de paus geschokt is door de reductionische uitspraken van Williamson. Bertone noemde de kwestie zeer pijnlijk en onverwacht. Op 4 februari maakte het Vaticaan bekend dat wanneer Richard Williamson niet publiekelijk en op ondubbelzinnige wijze afstand neemt van zijn opvattingen over de Holocaust hem in de Kerk geen bisschoppelijke taken zullen worden toegewezen. Ook stelde het Vaticaan dat de Priesterbroederschap op geen enkele wijze de goedkeuring draagt van de paus. Om voor dergelijke goedkeuring in aanmerking te komen dient de Broederschap het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen. Ook de volledige aanvaarding van het leergezag van de pausen Johannes XXIII, Paulus VI, Johannes Paulus I, Johannes Paulus II en Benedictus XVI is een \xe2\x80\x98noodzakelijke voorwaarde\xe2\x80\x99 voor kerkelijke erkenning van de Priesterbroederschap. Overigens is het vrij zeker dat de Broederschap niet aan de eis om alle uitkomsten van Vaticanum II te erkennen zal voldoen._NEWLINE_Tijdens een ontmoeting met vertegenwoordigers van Amerikaans-Joodse organisaties, op 12 februari 2009 nam de paus overigens nogmaals afstand van de beweringen van Williamson. Hij zei:_NEWLINE_De haat en minachting voor mannen, vrouwen en kinderen, zoals die tot uiting kwam in de Shoah, was een misdaad tegen de menselijkheid en tegen God. Dit zou iedereen duidelijk moeten zijn, in het bijzonder diegenen die staan in de traditie van de Heilige Schrift, volgens welke ieder mens is geschapen naar het beeld en de gelijkenis van God. Het staat buiten kijf dat iedere poging om deze verschrikkelijke misdaad te minimaliseren of te ontkennen totaal onaanvaardbaar is._NEWLINE_Op 12 maart 2009 publiceerde het Vaticaan een brief van Benedictus XVI aan alle bisschoppen van de Kerk. Hierin legde de paus uit wat de bedoeling van het opheffen van de excommunicatie was geweest. De opheffing was bedoeld om de terugkeer van de betrokken bisschoppen tot de Kerk te bewerkstelligen, aldus Benedictus XVI. Daartoe dienen zij het leergezag van het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen, alsmede de daarna volgende kerkelijke veranderingen. De paus benadrukte dat het opheffen van de excommunicatie geenszins betekende dat de Priesterbroederschap van nu af met kerkelijke goedkeuring en erkenning werkt. Daartoe is een voortgaande oplossing rondom theologische standpunten noodzakelijk. Daarnaast betuigde de paus nogmaals zijn spijt over de ongelukkige samenloop van omstandigheden, waarin de opheffing van de excommunicatie samenviel met de Holocaustontkenning van een van de vier bisschoppen. Benedictus XVI drukte zijn dankbaarheid aan zijn "Joodse vrienden" uit en zei te hopen dat vanaf nu de betrekkingen met het jodendom opnieuw gekenmerkt zouden worden door vriendschap en vertrouwen. Daarnaast kondigde de paus aan dat de Commissie Ecclesia Dei zeer spoedig zal gaan vallen onder het gezag van de Congregatie voor de Geloofsleer. De paus wilde daarmee benadrukken dat de geschillen tussen het Vaticaan en de Priesterbroederschap Sint Pius X vooral theologisch en leerstellig van aard zijn.\n_START_SECTION_\nOorlog en Holocaust\n_START_PARAGRAPH_\nDe paus liet in een boek uit november 2010 weten dat er niemand meer Joden heeft gered dan paus Pius XII.\n_START_SECTION_\nMilieu\n_START_PARAGRAPH_\nPaus Ratzinger heeft een zeker milieubewustzijn. Dit leidde er onder andere toe dat het dak van de Nervi-zaal (voor audi\xc3\xabnties) met zonnepanelen werd belegd (geschenk van een Duits bedrijf). Ook kwamen er elektrische auto\'s voor het Vaticaan. Volgens hem is een hernieuwde aandacht voor een theologie van de schepping nodig. Geloof en milieuzorg horen daarin bij elkaar: de Schepper geeft de schepping aan de mens, die er verantwoordelijkheid voor draagt.\n_START_SECTION_\nDierenwelzijn\n_START_PARAGRAPH_\nRatzinger is een fervent tegenstander van de uitbuiting van alle levende wezens, in het bijzonder van gehouden dieren. Hij is van mening dat dieren de schepselen van God zijn en dat uitbuiting van dieren tegen de christelijke principes in gaat. Hierbij kan worden opgemerkt dat de paus zelf (al sinds jaar en dag) bekendstaat om zijn liefde voor katten. Naar aanleiding hiervan ontstond in mei 2005 onder de Romeinen enige opschudding toen de staf van het apostolisch paleis weigerde de twee pauselijke poezen in het appartement van Benedictus toe te laten.\n_START_SECTION_\nAids\n_START_PARAGRAPH_\nOp 10 juni 2005 in een toespraak voor Afrikaanse bisschoppen benadrukte de paus dat de traditionele leer van de Kerk, met aandacht voor het christelijk huwelijk, huwelijkstrouw en kuisheid, de enige intrinsiek zekere manier is om de verspreiding van aids te voorkomen._NEWLINE_Opzien baarde de paus toen hij in maart 2009, tijdens de vlucht naar Kameroen (waar zijn eerste Afrikareis begon), een vraag van een Franse journalist over aids beantwoordde. De paus wees erop dat de Katholieke Kerk bijzonder veel doet in de strijd tegen aids en stelde dat "Als de ziel ontbreekt, als Afrikanen elkaar niet helpen, dan kan men deze plaag niet oplossen door condooms uit te delen; integendeel, ze vergroten het probleem." Vervolgens pleitte de paus voor een dubbele aanpak: "het menswaardig maken van de menselijke seksualiteit en een spirituele vernieuwing die leidt tot een nieuwe manier waarop mensen met elkaar omgaan, en echte, werkelijke vriendschap voor mensen die lijden". De uitspraken van de paus leidden bij pressiegroepen tot kritiek. Ze wezen erop dat volgens hen condoomgebruik daadwerkelijk de verspreiding van aids kan tegengaan. Tevens vreesden zij dat de woorden van de paus door mannen als excuus gebruikt zouden kunnen worden om geen condooms meer te gebruiken. Vanuit de medische wereld kwam zowel kritiek op zijn woorden als steunbetuiging voor zijn stellingname. Volgens het medische tijdschrift The Lancet verdraaide hij hiermee wetenschappelijk bewijsmateriaal om de katholieke doctrine te kunnen promoten, terwijl medisch antropoloog Edward C. Green de paus steunde._NEWLINE_In een boek naar aanleiding van interviews met een Duitse journalist in november 2010 heeft de paus het gebruik van het condoom in bepaalde gevallen goedgekeurd om het besmettingsrisico met hiv te verminderen. Hij voegde eraan toe: "In bepaalde gevallen, wanneer men de intentie heeft het risico op besmetting te verminderen, kan het aanwenden van anticonceptie wel een eerste stap zijn om de weg te openen naar een meer menselijke, anders beleefde seksualiteit." Hij gaf daarbij als voorbeeld dat van een mannelijke prostitu\xc3\xa9. Hij zei in dat verband: "Er kunnen individuele gevallen zijn, zoals een mannelijke prostitu\xc3\xa9 die een condoom gebruikt, waarin dat een eerste stap kan zijn naar een zedelijke verheffing, een begin van responsabilisering om weer tot het besef te komen dat niet alles toegelaten is en dat men niet alles kan doen wat men wil. Dat is echter niet de manier om komaf te maken met hiv. Dat moet echt gebeuren in de vermenselijking van de seksualiteit."\n_START_SECTION_\nBuitenlandse betrekkingen\n_START_PARAGRAPH_\nDe paus geldt als een van de meest invloedrijke wereldleiders. In tegenstelling tot de periode tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II hadden staatssecretarissen, bisschoppen en ministers van alle landen ter wereld niet meer automatisch recht om door deze paus in priv\xc3\xa9-audi\xc3\xabntie te worden ontvangen. Om zijn werkdruk te verlagen kwam dit voorrecht onder Benedictus XVI enkel nog toe aan staatshoofden en regeringsleiders.\n_START_SECTION_\nBetrekkingen met Iran\n_START_PARAGRAPH_\nMedio november 2010 deelde het Vaticaan mee dat bilaterale betrekkingen met Iran gewenst zijn. In een brief aan Mahmoud Ahmadinejad schreef de paus het volgende: Ik ben ervan overtuigd dat de oprichting van een bilaterale commissie nuttig is om de zaken van gemeenschappelijk belang te behandelen waaronder het juridische statuut van de katholieke Kerk in Iran. Verder riep hij op tot een brede samenwerking om de godsdienstvrijheid te verdedigen.\n_START_SECTION_\nVeiligheid\n_START_PARAGRAPH_\nPaus Benedictus werd verscheidene malen aangevallen tijdens publieke plechtigheden. Nooit slaagde iemand er evenwel in om Benedictus echt te verwonden. Op kerstavond 2009 werd hij aangevallen door de 25-jarige "verwarde" Susanna Maiolo. Zij sprong over de balustrade naast het gangpad en trok hem aan zijn pallium naar de grond. De paus en kardinaal Etchegaray vielen, waarbij laatstgenoemde zijn heup brak. Benedictus bleef ongedeerd en kon zonder problemen de Heilige Mis celebreren._NEWLINE_Op 17 september 2010 werden in Londen zes mannen opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een aanslag tijdens het bezoek van Benedictus aan Groot-Brittanni\xc3\xab, maar uiteindelijk enkele dagen later weer vrijgelaten.\n_START_SECTION_\nTerugtreding uit het pauselijk ambt\n_START_PARAGRAPH_\nPaus Benedictus maakte op 11 februari 2013 tijdens het consistorie voor de heiligverklaring van de martelaren van Otranto bekend dat hij op 28 februari 2013 om 20.00 uur zou aftreden. De 85-jarige Benedictus XVI trad naar eigen zeggen af omdat hij door zijn hoge leeftijd "geestelijk en lichamelijk" niet meer de kracht had om zijn functie uit te oefenen, aldus een door het Vaticaan uitgegeven verklaring. De paus gaat sinds zijn terugtreden door het leven als Zijne Heiligheid Benedictus XVI en wordt aangeduid als paus emeritus._NEWLINE_Hij is de vijfde paus die bij leven terugtreedt en de tweede paus die dit vrijwillig doet. Paus Celestinus V trad in 1294 net als paus Benedictus XVI vrijwillig terug. Paus Gregorius XII werd in 1415 daarentegen gedwongen om terug te treden. Benedictus heeft op 27 februari een afscheidsbrief uitgesproken. Zijn laatste audi\xc3\xabntie vond op een bomvol Sint-Pietersplein plaats._NEWLINE_Hij nam op 28 februari afscheid van het College van Kardinalen, vertrok daarna met een helikopter naar zomerresidentie Castel Gandolfo en verscheen daar rond 17.45 uur voor het laatst in het openbaar als paus. Hij deed om 20.00 uur zijn vissersring af. Deze werd niet zoals de traditie het wil door middel van een zilveren hamer vernietigd, maar onbruikbaar gemaakt door hem in te krassen. Hij bleef twee maanden lang in voornoemd verblijf, waarna hij zich in zijn appartement vestigde in het oude klooster Mater Ecclesiae van het Vaticaan. Persbureau Zenit bracht in augustus 2013 naar buiten dat Benedictus in een "mystieke ervaring" zijn aftreden "door God gedicteerd zou hebben gekregen". Zijn persoonlijke secretaris Georg G\xc3\xa4nswein gaf later aan dat dit verhaal "van alfa tot omega was verzonnen".\n_START_SECTION_\nEmeritaat\n_START_PARAGRAPH_\nNa zijn aftreden is Benedictus XVI nog een paar keer in het openbaar verschenen. Zo woonde hij op 19 februari 2014 het consistorie voor nieuwe kardinalen van zijn opvolger Paus Franciscus bij. En bij de heiligverklaring van twee van zijn recente voorgangers, Johannes XXIII en Johannes Paulus II, op 27 april 2014 concelebreerde hij met de kardinalen._NEWLINE_In de zomer van 2015 ontving de emeritus-paus in de pauselijke zomerresidentie Castel Gandolfo eredoctoraten, van de Pauselijke Universiteit Johannes Paulus II in Krak\xc3\xb3w en van het conservatorium aldaar, vanwege onder meer zijn groot respect voor de geschiedenis van de muziek van de Kerk, en het belang dat hij toekende aan de plaats van muziek in de katholieke liturgie._NEWLINE_Ter ere van zijn 65-jarig priesterjubileum op 29 juni 2016 keerde Benedictus XVI voor even sinds zijn abdicatie terug in het Pauselijk Paleis, waar hij toegesproken werd door onder anderen zijn opvolger._NEWLINE_In juli 2018 maakte hij een discussie los met de publicatie van een theologisch artikel over jodendom, substitutietheologie, zionisme en de staat Isra\xc3\xabl, getiteld Gnade und Berufung ohne Reue. De discussie ging onder andere over zijn visie dat substitutietheologie nooit de offici\xc3\xable leer van de Kerk geweest is. Voorts ook nog over het feit dat Benedictus aan de verwoesting van de Tempel en de verstrooiing van het Joodse volk daarna wel een theologische betekenis hecht, maar niet aan de zionistische terugkeer van miljoenen Joden naar Palestina, tegenwoordig de staat Isra\xc3\xabl en de Palestijnse Gebieden. In een briefwisseling met de Vlaamse in Wenen werkzame rabbijn Arie Folger, die op deze publicatie volgde, nuanceert Benedictus de uitspraken in zijn artikel: de substitutietheologie werd inderdaad officieus door veel katholieken voor waar gehouden, geeft hij toe; het is niet onze opgave te bewijzen welke religie de ware is, maar dat komt God toe aan het eind van de geschiedenis; Isra\xc3\xabl is een seculiere staat, maar hij ziet in de terugkeer van zoveel Joden en de vestiging van de staat Isra\xc3\xabl wel een vorm van bevestiging van het voortdurende Verbond tussen God en de Joden._NEWLINE_In datzelfde jaar heeft hij ook nog gereageerd op theoloog Michael B\xc3\xb6hnke, die meende dat de voormalige paus actieve zending onder joden propageerde. Het tegendeel is juist, schreef hij._NEWLINE_In het voorjaar van 2019 haalde hij de voorpagina\'s van de kranten door een publicatie waarin hij stelt dat de seksuele revolutie in de jaren 60 van de twintigste eeuw een belangrijke medeoorzaak is van het omvangrijke misbruikschandaal in de Kerk. Daardoor gingen volgens hem velen, ook binnen de Kerk, denken dat zelfs pedoseksualiteit tot de in die jaren bevochten vrijheid behoort. Door het loslaten van normen raakt zijns inziens God steeds meer uit beeld. Deze conclusie werd sterk bekritiseerd, ook binnen de Kerk.'