b"\n_START_ARTICLE_\nHawa\xc3\xaf\n_START_SECTION_\nGeologie\n_START_PARAGRAPH_\nDe eilanden zijn van vulkanische oorsprong: ze liggen op een zogenaamde hotspot, waar magma vanuit het binnenste van de aarde als lava naar buiten komt. Omdat de aardkorst ten opzichte van de hotspot beweegt, ontstond er zo een rij van eilanden van west naar oost (de Hawa\xc3\xaf-Emperorketen), waarbij de oudste, dode vulkanen in het westen liggen en de jongste, actieve in het oosten. De vulkanen K\xc4\xablauea en Mauna Loa, beide gelegen in het Volcanoes National Park op het grootste eiland Hawa\xc3\xaf, zijn nog steeds zeer actief. K\xc4\xablauea heeft bijna continu uitbarstingen waardoor het eiland nog steeds groeit doordat lava aan de kust in zee stroomt. Ook moeten geregeld bewoonde gebieden ge\xc3\xabvacueerd worden omdat ze door lava overspoeld worden. Mauna Loa heeft ongeveer elke 20 jaar een uitbarsting, Hualalai elke paar 100 jaar; voor Mauna Kea (een slapende vulkaan) wordt een uitbarsting elke 4000 jaar niet uitgesloten. Nog 30\xc2\xa0km verder naar het oosten, ver onder de zeeoppervlakte, werkt een nieuwe vulkaan, Loihi, aan de opbouw van een nieuw eiland dat over 10\xc2\xa0000 jaar boven het zeeniveau uit zal komen._NEWLINE_Mauna Kea (witte berg) is, van de voet tot de top gemeten, de hoogste berg ter wereld: de berg rijst 10203 meter uit boven de zeebodem, en 4207 meter boven zeeniveau. Mauna Loa (lange berg) is de zwaarste berg ter wereld; hij is slechts enkele meters lager dan Mauna Kea, maar heeft een bredere basis. De berg Haleakala (huis van de zon), een vulkaan op Maui, is bij toeristen bijzonder geliefd. De vulkaan is onderdeel van het nationaal park Haleakala._NEWLINE_Door het vulkanisme komen er veel aardbevingen voor in Hawa\xc3\xaf. Deze aardbevingen veroorzaken tsunami's met weinig waarschuwingstijd, zoals die in 1868 en 1975. Ook aardbevingen elders in de Grote Oceaan kunnen tsunami's veroorzaken die de eilanden bereiken (11 sinds 1868). Aardbevingen in 1946 in de Aleoeten en in 1960 in Chili veroorzaakten veel slachtoffers en schade in Hilo. Daarnaast zijn in het verleden grote delen van Molokai en Oahu in zee afgezakt waardoor mega-tsunami's ontstonden.\n_START_SECTION_\nFlora en fauna\n_START_PARAGRAPH_\nOmdat de eilanden meer dan 2.000\xc2\xa0km van het Amerikaanse continent en bijna 4.000\xc2\xa0km van Japan liggen vormen ze een van de meest ge\xc3\xafsoleerde eilandengroepen ter wereld. Door de ge\xc3\xafsoleerde ligging in de Grote Oceaan hebben planten en dieren voor de komst van de mens de eilanden bereikt via wind, golven of vleugels, en zijn er vele endemische planten en dieren. Echter vele soorten zijn bedreigd of reeds uitgestorven. Voorbeelden van endemische dieren zijn de Hawa\xc3\xafaanse monniksrob, de Hawaiigans, de Laysaneend, en de Theridion grallator. Endemische planten zijn onder andere Diospyros sandwicensis en Brighamia insignis._NEWLINE_In Hawa\xc3\xaf bevindt zich tussen Maui, Lanai en Molokai het Hawaiian Islands Humpback Whale National Marine Sanctuary waar elk jaar tussen 6000 en 10000 bultruggen overwinteren (in de zomer zijn ze in de buurt van Alaska)._NEWLINE_De kusten van Hawaii zijn tegenwoordig ernstig vervuild door de plasticsoep, die in een van de stromingen van de Grote Oceaan rond de archipel wordt gepompt. Een deel van het afval komt terecht in een dikke laag op de stranden.\n_START_SECTION_\nKlimaat\n_START_PARAGRAPH_\nHet weer in Hawa\xc3\xaf is vrijwel constant en er zijn ook weinig temperatuurverschillen. In Hawa\xc3\xaf onderscheidt men twee seizoenen, de zomer en de winter. De zomer begint in mei en eindigt in oktober en wordt ook het Kau genoemd. De winter begint in november en eindigt in april. Dat seizoen wordt ook het Ho'oilo genoemd. De dagtemperaturen in de zomer zijn gemiddeld 29,4\xc2\xa0\xc2\xb0C. In de winter is de gemiddelde temperatuur 26,6\xc2\xa0\xc2\xb0C. De nachttemperatuur bedraagt respectievelijk gemiddeld 19,4\xc2\xa0\xc2\xb0C en 15,6\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Temperatuur en vochtigheid worden vooral bepaald door de bijna constante passaatwind uit het oosten (die echter soms ook wegvalt). De temperaturen zijn veel lager op de vulkanen Mauna Kea en Mauna Loa, waar in de winter regelmatig sneeuw valt. De passaat bepaalt ook de hoeveelheid regen: de loefzijde van de eilanden is zeer regenrijk, terwijl de lijzijde zeer droog is. Mount Wai\xca\xbbale\xca\xbbale op Kaua\xca\xbbi is een van de regenrijkste plaatsen op aarde (11,7 m regen per jaar)._NEWLINE_Hawa\xc3\xaf wordt soms bezocht door orkanen; het orkaanseizoen is van juni t/m november. Op 11 september 1992 veroorzaakte de orkaan Iniki veel schade op Kauai.\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nHawa\xc3\xaf wordt sinds ca. 400 n.Chr. bewoond door Polynesi\xc3\xabrs, waarschijnlijk van de Marquesaseilanden afkomstig. Latere groepen zouden omstreeks 1100 n.Chr. uit de buurt van Tahiti gekomen zijn. Beide groepen waren bijzonder goede zeevaarders die grote zeilkano's gebruikten. Sommigen denken dat er voor de komst van de Polynesi\xc3\xabrs al bewoners waren in Hawa\xc3\xaf, de Menehune. De eilanden met hun bevolking zouden eeuwenlang ge\xc3\xafsoleerd blijven van de rest van de wereld._NEWLINE_Hoewel het goed mogelijk is dat de Spanjaarden de eilanden reeds in de 16e eeuw gezien hebben, de eilanden liggen iets ten noorden van de route van het Manillagaljoen, is James Cook de offici\xc3\xable Europese ontdekker van de eilanden (1778, tijdens zijn derde wereldreis), die hij de Sandwich Islands noemde naar de toenmalige First Lord of the Admiralty, Lord Sandwich (1718-1792).\n_START_SECTION_\nRevolutie & annexatie\n_START_PARAGRAPH_\nDe Amerikaanse missionarissen en plantage-eigenaren begonnen meer zeggenschap op te eisen en pleitten voor annexatie door de Verenigde Staten. In 1893 pleegde een aantal Amerikaanse suikerplanters een staatsgreep, plaatste koningin Liliuokalani onder arrest en opende de deur voor Amerikaanse inlijving. Toen duidelijk werd, dat de nieuwgekozen Amerikaanse president Grover Cleveland tegen annexatie was, probeerde de aftredende president Benjamin Harrison nog snel een annexatiewet door het parlement te jagen. De Senaat liet zich echter niet haasten, en had de wet nog in behandeling toen op 4 maart de overdracht in Washington plaatsvond. Een week later trok Cleveland de wet terug._NEWLINE_Tussen 1893 en 1898 was Hawa\xc3\xaf een republiek. Wel vond in 1895 de Wilcox rebellion plaats waarbij aanhangers van Liliuokalani de monarchie probeerden te herstellen. In 1897 werd Cleveland verslagen, en kwamen de Republikeinen weer aan de regering. Toen president McKinley echter weinig haast maakte met de annexatie van Hawaii, verzon de onderminister van marine Theodore Roosevelt op 22 maart 1898 een incident met een Japanse kruiser, waarna McKinley in actie kwam. Op 7 juli 1898 werd de annexatiewet geratificeerd, en vanaf 30 april 1900 behoorde het gebied tot de Verenigde Staten als Territorium Hawa\xc3\xaf. Vanwege de strategische ligging van de eilanden werd in 1899 de marinebasis Pearl Harbor gesticht._NEWLINE_In de loop van de tijd verschoof de belangrijkste bron van inkomsten van Hawa\xc3\xaf van de export van sandelhout naar walvisvaart, suikerriet, ananas en ten slotte toerisme. Om te werken in de landbouw zijn vanaf de 19e eeuw veel arbeiders naar Hawa\xc3\xaf gekomen uit achtereenvolgens Japan, China, de Filipijnen en Portugal.\n_START_SECTION_\nvanaf 1941\n_START_PARAGRAPH_\nDe Japanse aanval op Pearl Harbor (op het eiland O'ahu) op 7 december 1941 door de Japanse Keizerlijke Marine betrok de Verenigde Staten in de Tweede Wereldoorlog. De Japanse bevolking op de eilanden werd gewantrouwd en velen werden preventief vastgezet in kampen. Er waren ook veel Japanse Amerikanen die in het leger gingen. Het 442nd Infantry Regiment en het 100th Infantry Battalion bestonden bijna helemaal uit Japanse Amerikanen waarvan de meerderheid van Hawa\xc3\xaf kwam. Het 100th Infantry Battalion zou de geschiedenis ingaan als het meest ge\xc3\xaberde bataljon met de bijnaam The purple heart brigade. Bijna \xc3\xa9\xc3\xa9n op de drie van haar infanteristen zou de oorlog niet overleven._NEWLINE_De eilanden bleven een Amerikaans Territorium tot 1959. Inmiddels was de oorspronkelijke bevolking een minderheid (in 2000 23%) geworden en besloot een staat van de VS te worden (94,3% van de bevolking stemde hiervoor), hetgeen gebeurde op 21 augustus 1959. Hierna vonden sterke politieke en economische hervormingen plaats en kwam het toerisme pas echt goed op gang. Alleen het eiland Niihau heeft het oorspronkelijke karakter behouden. Het is in zijn geheel priv\xc3\xa9bezit en niet voor buitenstaanders toegankelijk, behalve op uitnodiging.\n_START_SECTION_\nCultuur\n_START_PARAGRAPH_\nHet Hawa\xc3\xafaans behoort tot de Malayo-Polynesische talen en kent slechts twaalf letters, waaronder acht medeklinkers, waardoor de taal heel snel herkenbaar klinkt. Het schrift bestond niet voor de aankomst van missionarissen, en werd door dezen tussen 1820 en 1826 ontwikkeld. Daarvoor werd de Hawa\xc3\xafaanse geschiedenis door middel van legendes, vaak met behulp van zang en dans (hoela) doorverteld._NEWLINE_In de periode van 1830 tot 1950 is het gebruik van Hawa\xc3\xafaans als eerste taal sterk achteruitgegaan. Nu spreken nog maar weinig inwoners Hawa\xc3\xafaans als moedertaal en wordt er vooral Engels gesproken. De taal heeft echter in de jaren vijftig meer belangstelling gekregen. Sinds 1978 is het een van de twee offici\xc3\xable talen van de staat Hawa\xc3\xaf en geven de openbare scholen les in de Hawa\xc3\xafaanse taal. Er zijn ook scholen, zoals de Kamehameha Schools, die alleen toegankelijk zijn voor kinderen die (deels; minstens 1/16) afstammen van de oorspronkelijke bewoners en waar sterk de nadruk wordt gelegd op de Hawa\xc3\xafaanse taal en cultuur._NEWLINE_De oorspronkelijke bevolking is nu een minderheid op de eilanden (5,9% van de bevolking beschouwt zich geheel of deels Hawa\xc3\xafaans). Een aantal oude Hawa\xc3\xafaanse gewoontes die door de toeristenindustrie zijn overgenomen, zijn de luau (groot feest), de hoela die voor de toeristen wel wat is aangepast, en de lei (bloemenkrans). Daarnaast is er sinds 1970 een opleving van de traditionele hoela, waarbij grote aandacht wordt besteed aan de traditionele gebruiken._NEWLINE_Muziek uit Hawa\xc3\xaf is bekend wegens de ukelele en de slack-key gitaar. Ook is Hawa\xc3\xaf bekend van het alohashirt (en andere kleding met bontgekleurde bloemmotieven). De Hawa\xc3\xafaanse keuken is sterk be\xc3\xafnvloed door de verschillende groepen immigranten (o.a. uit China, de Filipijnen, Japan, Korea, Polynesi\xc3\xab en Portugal)._NEWLINE_Hawa\xc3\xaf heeft ranches en cowboys. Deze Hawa\xc3\xafaanse cowboys worden Paniolo's genoemd. Dit ontstond toen koning Kamehameha I in 1793 een aantal runderen cadeau kreeg van de Britse ontdekkingsreiziger George Vancouver. Tegen de tijd dat Kamehameha III aan de macht kwam was het aantal runderen enorm gegroeid en een probleem geworden. Hij liet cowboys van het vaste land komen voor advies en onder zijn regime werden de eerste ranches opgezet.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nHawa\xc3\xaf is met name bekend door het surfen. Men is het er niet over eens of deze sport op Hawa\xc3\xaf is ontstaan of op een andere Polynesische eilandengroep. Op Hawa\xc3\xaf had het een religieuze functie waarbij alleen de leden van de koninklijke familie met de grootste surfplanken mochten sporten. Begin 20e eeuw gaf Duke Kahanamoku de surfsport wereldwijde bekendheid. De Banzai Pipeline is een bekende surflocatie aan de noordkust van Oahu waar grote wedstrijden worden gehouden._NEWLINE_Ook roeien met een uitleggerkano is een belangrijke traditie die in ere wordt gehouden omdat de eerste Hawa\xc3\xafanen per kano vanuit de Marquesaseilanden waren gekomen, zo'n 2.000 kilometer naar het zuiden._NEWLINE_Verder is er nog peddelsurfen en paddleboarding met onder andere een race van 32 mijl van Molokai naar Oahu In Kailua-Kona vindt jaarlijks de Ironman Hawa\xc3\xaf triatlon plaats."