b'\n_START_ARTICLE_\nNoord-Brabant\n_START_SECTION_\nLigging\n_START_PARAGRAPH_\nNoord-Brabant grenst in het noorden aan de Nederlandse provincies Zuid-Holland en Gelderland, in het westen aan Zeeland, in het oosten aan Limburg, en in het zuiden aan de Belgische provincies Antwerpen en Limburg. Behalve Gelderland en Overijssel heeft geen andere Nederlandse provincie zoveel \'buren\'. Noord-Brabant is dan ook een grote provincie (na Gelderland de grootste) en zij bezit logistiek een belangrijke, ook grensoverschrijdende doorgangsfunctie, zowel naar het zuiden als naar het oosten.\n_START_SECTION_\nFysieke kenmerken\n_START_PARAGRAPH_\nMet een bevolkingsdichtheid van > 500 km\xc2\xb2 is Noord-Brabant bovengemiddeld verstedelijkt. De verstedelijking is in het midden van de provincie het grootst, waar de \'vlieger\' (de stedenrij Breda, Tilburg, Eindhoven en \'s-Hertogenbosch) zich bevindt, voor de rest is het een landelijke provincie. Natuurschoon vindt men vooral in de nationale parken Loonse en Drunense Duinen, De Biesbosch en De Groote Peel, in het vennengebied Kampina bij Oisterwijk, het Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide, en in de bosrijke omgeving van Breda._NEWLINE_Ook het gebied ten zuiden van Eindhoven genaamd De Kempen is een prachtig gebied met landerijen en bossen._NEWLINE_In Heeze, ook ten zuiden van Eindhoven vindt men o.a. de Groote Heide (333 ha) en de Strabrechtse Heide (1500 ha). Op de Strabrechtse Heide bevindt zich het grootste ven van Nederland. Het Beuven meet 85 hectare.\n_START_SECTION_\nRegio\'s\n_START_PARAGRAPH_\nIn de Regio West-Brabant werken zeventien gemeenten samen: Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Tholen, Woensdrecht en Zundert._NEWLINE_Regio Hart van Brabant is het samenwerkingsverband van negen gemeenten in Midden-Brabant: Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en Waalwijk._NEWLINE_De Metropoolregio Eindhoven (ong. 750.000 inw.) bestaat uit 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant, rondom Eindhoven en Helmond. De regio noemt zich Brainport Regio Eindhoven en is sinds 2016 een van de drie economische kerngebieden in Nederland.\n_START_SECTION_\nBelangrijke steden\n_START_PARAGRAPH_\nDe in inwonertal omvangrijkste gemeenten zijn: Eindhoven, Tilburg (beide gemeenten met meer dan 200.000 inwoners), Breda (meer dan 180.000) en \'s-Hertogenbosch (ruim 150.000). Eindhoven (5e gemeente van Nederland), Tilburg (6e gemeente van Nederland) en Breda (9e gemeente van Nederland) horen bij de 10 inwonerrijkste gemeenten van Nederland; \'s-Hertogenbosch volgt op afstand als 17e. Helmond telt ruim 90.500 inwoners en is de laatste in de rij van de 5 grootste steden van Brabant. Deze stedenrij vormt het samenwerkingsverband BrabantStad. Na deze grote vijf komt een vijftal gemeenten met een inwonertal van 50.000 tot 100.000, in aflopende volgorde: Oss, Meierijstad, Roosendaal, Bergen op Zoom en Oosterhout._NEWLINE_Al deze plaatsen zijn toonaangevend geweest in de ontwikkeling van de Nederlandse industrie en bevinden zich tevens in de "Brabantse Stedenrij", een combinatie van de Brabantse steden tezamen met randgemeenten. Tezamen tellen de genoemde tien grootste gemeenten daarin al 1,2 miljoen inwoners. In het gebied liggen nog vele kleinere plaatsen zoals, in aflopende volgorde: Veldhoven, Etten-Leur, Uden, Waalwijk, Geldrop, Boxtel, Vught, Dongen, Goirle, Best en Oisterwijk. Meer op het platteland liggen diverse plaatsen van meer dan 10.000 inwoners, zoals Deurne, Cuijk, Eersel en Steenbergen.\n_START_SECTION_\nCultuur\n_START_PARAGRAPH_\nEr zijn vele musea vooral in de grotere plaatsen zoals onder andere het van Abbemuseum in Eindhoven, het Noordbrabants Museum in \'s-Hertogenbosch, het Stedelijk Museum Breda in Breda en in Tilburg Natuurmuseum Brabant en De Pont museum. Ook beschikken enkele steden over een groot theater zoals het Chass\xc3\xa9 Theater in Breda en Parktheater Eindhoven. Grote, gerenommeerde poppodia als 013 in Tilburg, dat beschikt over de grootste zaal van poppodia in Nederland, en de Effenaar in Eindhoven bieden concerten aan van grote artiesten. Kleinere podia zoals Mezz in Breda, w2 Concertzaal in \'s-Hertogenbosch en de kleinere zalen van 013 en de Effenaar bieden concerten aan van opkomende artiesten of grotere namen in intieme setting.\n_START_SECTION_\nReligie\n_START_PARAGRAPH_\nVanaf ongeveer 1900 en vooral na de Eerste Wereldoorlog verzuilde Noord-Brabant sterk (evenals de rest van Nederland). Bijna het gehele openbare leven zoals scholing, gezondheidszorg en vrijetijdsbesteding werd door de katholieke verenigingen, vakbonden, etc. beheerst. Dit wordt ook wel het Rijke Roomse Leven genoemd._NEWLINE_Anno 2014 is iets minder dan de helft (49,6%) van de Brabanders katholiek, er is een kleine minderheid 5\xc2\xa0% protestanten , 4\xc2\xa0% moslims en 40% heeft geen of een overig gezindte._NEWLINE_Overigens heeft Noord-Brabant na Limburg de meeste katholieken van Nederland._NEWLINE_Het Land van Heusden en Altena en de dorpen Sprang-Capelle en \'s Gravenmoer zijn grotendeels protestants en vormen hiermee een uitzondering op de rest van de provincie.\n_START_SECTION_\nEvenementen\n_START_PARAGRAPH_\nIn vele (grote) plaatsen worden evenementen gehouden. Ook zijn er in de kleinere plaatsen en dorpen vaak jaarmarkten, braderie\xc3\xabn, muziek- en sportevenementen of andere jaarlijks terugkerende evenementen._NEWLINE_Het belangrijkste feest in Noord-Brabant is het carnaval.\n_START_SECTION_\nVoetbal\n_START_PARAGRAPH_\nNoord-Brabant is de thuisbasis van 8 betaald voetbalclubs, dat is het grootste aantal van een enkele provincie in Nederland. Drie clubs spelen in de Eredivisie, te weten PSV, Willem II en RKC Waalwijk. NAC Breda, FC Den Bosch, Top Oss, FC Eindhoven, Helmond Sport en Jong PSV spelen in de Keuken Kampioen Divisie._NEWLINE_Naast deze ploegen hebben ook andere clubs betaald voetbal gespeeld. Als laatste verdween RBC Roosendaal, na een faillissement in 2011. RBC heeft later een doorstart gemaakt en speelt sindsdien op amateurniveau._NEWLINE_In de Tweede divisie spelen twee Brabantse clubs: VV UNA en Kozakken Boys. In de zondagafdeling van Derde divisie spelen vijf Brabantse ploegen: Jong FC Den Bosch, UDI \'19, JVC Cuijk, OJC Rosmalen en VV Dongen.\n_START_SECTION_\nNatuur\n_START_PARAGRAPH_\nEvenals het grootste deel van Nederland is Noord-Brabant relatief vlak en bestaat uit dekzandgebieden, doorsneden door beekdalen. In het noorden vinden we de rivierkleigebieden en in het noordwesten vinden we restanten van het vroegere Hollandveen. De grote hoeveelheden woeste gronden (heidevelden en stuifzanden) uit het verleden zijn grotendeels in cultuur gebracht, bijvoorbeeld door bebossing._NEWLINE_Het natuurgebied Huis ter Heide (landgoed) is gelegen tussen de plaatsen De Moer en Loon op Zand. Het landgoed bestaat voornamelijk uit vennen en bos. Schotse hooglanders worden ingezet om de begroeiing gevarieerd te houden. Nabijgelegen ligt natuurgebied Het Loonsche Land dat geroemd is om zijn grote rode beuk. De rode beuk is in het bezit van \xe2\x80\x98De Efteling\xe2\x80\x99._NEWLINE_In samenwerkingsverband gaan Natuurmonumenten en De Efteling het gebied opnieuw inrichten._NEWLINE_Enkele stuifzand- en heidegebieden zijn bewaard gebleven, zoals in het Nationaal Park Loonse en Drunense Duinen, de Strabrechtse Heide en de Kampina. In het oosten van de provincie bevinden zich enkele hoogveenrestanten in de verschillende reservaten van de Peel. Verder zijn er diverse boswachterijen in Noord-Brabant._NEWLINE_In Zuidoost-Brabant ligt de De Kempen, een gebied dat als grenspark De Kempen wordt geduid. Dit gebied is in de zomer vaak een van de warmste plekken in Nederland. De grens van de provincie wordt in het noorden gevormd door de rivier de Maas. De Maas loopt uit in de Maasdelta en vormt daar het Nationaal Park De Biesbosch.\n_START_SECTION_\nMedia\n_START_PARAGRAPH_\nEr zijn enkele regionale kranten zoals het Brabants Dagblad, BN/DeStem, Eindhovens Dagblad en de Gelderlander (in het Land van Cuijk). Onder andere Radio 8FM en Omroep Brabant verzorgen regionale radio en televisie in Noord-Brabant. Verder zijn er diverse lokale kranten.\n_START_SECTION_\nVerkeer en vervoer\n_START_PARAGRAPH_\nNoord-Brabant kent een netwerk van spoorlijnen en autosnelwegen. Noord-Brabant ligt op de doorvoerroute vanuit de havens van Antwerpen en Rotterdam naar het Ruhrgebied. Er zijn zowel spoorverbindingen als autosnelwegen die van west naar oost gaan. Het steeds verder in gebruik nemen van de Betuweroute kan mogelijk leiden tot een afname van goederentreinen over Brabants grondgebied.\n_START_SECTION_\nAutoverkeer\n_START_PARAGRAPH_\nNoord-Brabant is door twaalf rijkswegen verbonden met verschillende delen van het land. Te weten de A2, de A4, de A16, A17, de A27, A29, de A50, A58, A59, A/N65, A67 en de A73.\n_START_SECTION_\nNoord-zuidroutes\n_START_PARAGRAPH_\nDe A2 en A27 verbinden respectievelijk Eindhoven en Breda met Utrecht en verder. De A17, A16 en A4 verbinden respectievelijk Roosendaal, Breda en Bergen op Zoom met Rotterdam en de A50 verbindt Eindhoven met Nijmegen, Arnhem en Zwolle. In het zuiden verbindt de A16 Breda met Antwerpen. De A73 voert van Nijmegen via Cuijk en Boxmeer naar Venlo. De A/N65 verbindt \'s-Hertogenbosch met Tilburg.\n_START_SECTION_\nWest-oostroutes\n_START_PARAGRAPH_\nTevens voeren er drie belangrijke snelwegen van west naar oost. De A58 die Eindhoven met Tilburg, Breda, Roosendaal, Bergen op Zoom verbindt. De A59 die Oss via \'s-Hertogenbosch en Waalwijk verbonden wordt met de A16 bij Knooppunt Zonzeel. De A67 loopt van de Belgische grens bij Hapert via Eindhoven naar Venlo. Ten slotte resteert de Provinciale snelweg A270 van Eindhoven naar Helmond._NEWLINE_Voorts heeft de provincie een groot netwerk van provinciale wegen. Een belangrijke provinciale weg is de N279, die \'s-Hertogenbosch via Veghel, Helmond met Asten en Roermond verbindt. In verband met de grote verkeersdrukte is de weg al verbreed naar 2\xc3\x972 rijstroken tussen \'s-Hertogenbosch en Veghel. Een andere lange N-weg is de N277, ook wel Middenpeelweg genoemd, die loopt tussen Ravenstein en het Limburgse Kessel.\n_START_SECTION_\nLuchtverkeer\n_START_PARAGRAPH_\nNoord-Brabant kent \xc3\xa9\xc3\xa9n luchthaven van noemenswaardige grootte. Vanaf Eindhoven Airport vliegen dagelijks vliegtuigen naar steden als Londen, Milaan en Barcelona. Door aanhoudende jaarlijkse groei was Eindhoven Airport in 2016 met 4,7 miljoen passagiers de grootste regionale luchthaven van Nederland._NEWLINE_Naast Eindhoven Airport kent Noord-Brabant een aantal militaire vliegvelden zoals Vliegbasis Volkel, Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis De Peel en Vliegbasis Woensdrecht. Bij Roosendaal ligt Breda International Airport. Net als Kempen Airport bij Budel worden deze vliegvelden gebruikt voor zowel zakelijke vluchten als rondvluchten en het geven van vlieglessen.\n_START_SECTION_\nScheepvaart\n_START_PARAGRAPH_\nDe Maas, die ten noorden en ten oosten van Noord-Brabant stroomt, is een belangrijke verkeersader. Er is een aantal havens zoals de haven van Cuijk en de haven van Oss. Bij \'s-Hertogenbosch kan de scheepvaart via de Zuid-Willemsvaart ook de havens van Veghel en Helmond bereiken. De Zuid-Willemsvaart behoort tot het hoofdvaarwegennet, en is onlangs opgewaardeerd waardoor het tot aan Veghel bevaarbaar is voor klasse IV-schepen. In 2014 is daar het M\xc3\xa1ximakanaal, die het historische centrum van \'s-Hertogenbosch ontwijkt, aan toegevoegd._NEWLINE_Een derde belangrijke scheepvaartverbinding is het Wilhelminakanaal dat Geertruidenberg via Dongen en Tilburg met de Zuid-Willemsvaart verbindt._NEWLINE_Ook de Merwede als noordelijke grens van de provincie Noord-Brabant is een belangrijke ader voor het scheepvaartverkeer.\n_START_SECTION_\nSpoorverkeer\n_START_PARAGRAPH_\nDe geschiedenis van het spoorverkeer in Noord-Brabant begint na 1850. Vanwege de verbindingsmogelijkheid met Antwerpen werd als eerste Brabantse stad Roosendaal aangesloten op het spoornet. Station Roosendaal werd in 1854 geopend, toen de spoorlijn Antwerpen - Lage Zwaluwe in gebruik werd genomen. Later werd Bergen op Zoom aangesloten op Roosendaal en vervolgens werd het gebied in Oost-Brabant in het spoornet opgenomen._NEWLINE_Bij de aanleg van de verschillende spoorlijnen werden de spoorlijnen bereden door de maatschappijen die de spoorlijn hadden aangelegd. Na het ontstaan van de Nederlandse Spoorwegen in 1938 reden in Noord-Brabant enkel passagierstreinen van de Nederlandse Spoorwegen, maar  Arriva bedient de Maaslijn langs Cuijk en Boxmeer. De Thalys rijdt door Noord-Brabant zonder er te stoppen. Er is een binnenlandse treindienst naar Amsterdam via de HSL. Het goederenvervoer wordt onder andere verzorgd door DB Cargo (voorheen DB Schenker Rail en Railion) en ACTS. Die tweede gebruikt daarvoor onder meer het laad- en losterrein in Acht bij Eindhoven._NEWLINE_De belangrijkste oost-westverbinding op het spoor is de spoorlijn tussen Station Eindhoven en Station Breda, waarover onder andere de Intercity naar Station Den Haag Centraal rijdt. Tevens voert een noord-zuidverbinding door het oosten van de provincie, waarover de treinen van Station Venlo naar Station Schiphol en de Intercity\'s van Station Alkmaar naar Station Maastricht rijden. Vanuit Station Roosendaal is er een treinverbinding via Breda en station Tilburg met Station Nijmegen. Helemaal in het oosten loopt de Maaslijn over Brabants grondgebied. Roosendaal heeft zijn functie als grensstation grotendeels verloren ten gunste van Station Breda._NEWLINE_Een aantal historische spoorlijnen is inmiddels afgebroken of buiten gebruik gesteld. Zo was er de Spoorlijn Lage Zwaluwe - \'s-Hertogenbosch, ook wel Halve Zolenlijntje genoemd, omdat deze spoorlijn maar enkelsporig was aangelegd en omdat hij in de Langstraat lag, de streek van de schoenenindustrie. Het "Duits Lijntje" verbond Station Boxtel met Wesel. Een gedeelte van deze spoorlijn ligt er nog, maar vanaf het Emplacement Veghel is de spoorlijn opgebroken. Er zijn weinig concrete plannen om de lijn te heropenen voor personenvervoer. Het "Bels Lijntje", de spoorlijn van Tilburg naar Station Turnhout is ook opgebroken. Het trac\xc3\xa9 is wel gedeeltelijk in het landschap zichtbaar en op sommige gedeelten zijn fietspaden aangelegd. Het spoor Eindhoven - Neerpelt is eveneens afgebroken._NEWLINE_Sinds december 2007 verbindt een nachttrein diverse stations in Noord-Brabant met de Randstad.'