b"\n_START_ARTICLE_\nK\xc3\xa4lsang Gyatso (dalai lama)\n_START_SECTION_\nJeugd\n_START_PARAGRAPH_\nZoals bij veel dalai lama's zijn er verhalen over wonderen die tijdens zijn geboorte zouden hebben plaatsgevonden. Vlak na de geboorte zou hij al religieuze teksten hebben kunnen reciteren. De monniken van het Thupten Jampaling klooster, gesticht in Litang door de derde dalai lama, waren verbaasd door de gaven van het kind. Al spoedig waren er geruchten in Kham, dat een nieuwe dalai lama zou zijn geboren. Die geruchten bereikten ook Centraal-Tibet en Lhabzang Khan, die nu de titel Koning van Tibet droeg. Deze had Tsangyang Gyatso als zesde dalai lama vervangen door de vijfentwintigjarige monnik Yeshe Gyatso, mogelijk een natuurlijke zoon van hem._NEWLINE_Lhabzang Khan zond dan ook een aantal van zijn militaire commandanten naar Litang om de zaak te onderzoeken. Een van de Tibetaanse commandanten wist ingrijpen van zijn collega's te voorkomen, maar adviseerde de vader van K\xc3\xa4lsang Gyatso, S\xc3\xb6nam Dargye, wel een veiliger plek te vinden._NEWLINE_In 1714 waren er opnieuw troepen van Lhabzang Khan in de buurt en de vader besloot met zijn zoon uit te wijken naar Derg\xc3\xa9. Ook dat werd toch niet als veilig genoeg beschouwd. Een aantal Mongoolse stamhoofden uit Kokonor, die vijandig stonden ten opzichte van Lhabzang Khan zorgden voor vervoer van de familie naar Amdo. Daar kon hij dan uiteindelijk bezocht worden door vertegenwoordigers van de grote kloosters nabij Lhasa en \xe2\x80\x93strikt in het geheim\xe2\x80\x93 erkend worden als de nieuwe en zevende dalai lama.\n_START_SECTION_\nPolitieke achtergrond\n_START_PARAGRAPH_\nAan het eind van de 17e eeuw waren de meeste Mongoolse stammen bekeerd tot het Tibetaans boeddhisme. Een aantal van die stamfederaties werd door de Chinese keizer Kangxi gezien als een bedreiging voor de veiligheid van het rijk. Het betrof dan met name de Dzjoengaren, een federatie van de Oirat-Mongolen. De Dzjoengaren onderhielden contact met de Chinese rebel Wu Sih-pan, die bij de Mongolen steun tegen de Manchu regering zocht. En de Dzjoengaren hadden in toenemende mate succes in hun militaire campagnes aan de grenzen van het Chinese rijk: in de jaren zeventig van de 17e eeuw namen ze Kashgar, Hami en Turfan in, steden van de zijderoute, die China en de Middellandse zee verbonden. Verslagen (vooral Moslim) stammen vluchtten naar het oosten, naar de westelijke provincie Qing van Gansu. Kangxi vreesde bovendien een Russisch-Dzjoengaarse alliantie tegen het 'Koninkrijk van het Midden'._NEWLINE_Voor Kangxi was de verhouding met een dalai lama daarom vooral instrumenteel van aard. Een dalai lama werd allereerst geacht een matigende invloed uit te oefenen op de Mongoolse krijgsheren, in dit geval op met name de Dzjoengaren. Bij de vijfde dalai lama (maar in feite de regent Sanggye Gyatso, die het overlijden van die vijfde dalai lama vijftien jaar verborgen hield) had Kangxi in toenemende mate opgemerkt, dat die aan het eind van de 17e eeuw juist een coalitiepartner van de Dzjoengaren werd._NEWLINE_De bezetting van Tibet, het uitschakelen van de machtbasis van Sanggye Gyatso en het afzetten van de zesde dalai lama, Tsangyang Gyatso, door Lhabzang Khan in 1705 had dan ook de grote instemming van Kangxi. Omstreeks 1714 was het echter Kangxi ook duidelijk dat er sprake was van oplopende spanningen tussen Lhabzang Khan en andere Mongoolse stamfederaties die nog rondom Kokonor woonden. Kangxi begreep ook duidelijk dat Yeshe Gyatso, de vervanger van Tsangyang Gyatso, nauwelijks enig draagvlak in Centraal-Tibet bezat. Ook de Mongoolse prinsen rondom Kokonor begonnen K\xc3\xa4lsang Gyatso in toenemende mate als de rechtmatige dalai lama te zien._NEWLINE_Kangxi zette voorlopig nog de steun aan Lhabzang Khan voort, maar achtte het wijs beleid om een alternatief achter de hand te hebben in de vorm van een relatie met K\xc3\xa4lsang Gyatso en de facties die hem als de rechtmatige dalai lama erkenden. In 1716 werd K\xc3\xa4lsang Gyatso door een gemengd Chinees-Mongools-Tibetaans militair escorte naar het klooster Kumbum gebracht.\n_START_SECTION_\nDe invasie van de Dzjoengaren\n_START_PARAGRAPH_\nEen groot deel van de adel in Tibet werkte samen met Lhabzang Khan. De hi\xc3\xabrarchie van de gelug en met name de abten van de grote kloosters rondom Lhasa begonnen zich echter van hem af te keren. Zijn vriendschappelijke relaties met de in het land aanwezige Italiaanse missionarissen, zoals de jezu\xc3\xafet Ippolito Desideri, en zijn getoonde minachting voor het instituut dalai lama hadden als resultaat dat de abten een plan opstelden voor de val van Lhabzang Khan. Zij zochten toenadering tot Tsewang Rabtan, de leider van de Dzjoengaren, nadat Galdan in 1697 onder onopgehelderde omstandigheden was overleden. In 1717 viel zijn broer Tsering Dondup met een strijdmacht Tibet binnen. Door handlangers binnen de stad wisten zij Lhasa relatief gemakkelijk in te nemen. Lhabzang Khan vluchtte met een lijfwacht naar het Potalapaleis maar werd daar omgebracht._NEWLINE_De Dzjoengaren brachten echter niet - zoals zij aan de abten beloofd hadden - K\xc3\xa4lsang Gyatso mee. Zij plunderden Lhasa en het Potala. Hun bezetting van Lhasa vertoonde al snel trekken van een terreurbewind. Zij introduceerden een vorm van inquisitie, die de grote gelugkloosters onderzocht. Iedereen die geen monnik was moest het klooster verlaten en iedere monnik aan wiens gedrag ook maar een beetje getwijfeld kon worden volgde dat lot. Als buitengewoon fanatieke gelovigen in de gelugdoctrine richtten zij hun acties in Centraal-Tibet vooral op kloosters en bezittingen van de nyingmatraditie. Hierbij werden bijvoorbeeld duizenden afbeeldingen van Padmasambhava vernietigd.\n_START_SECTION_\nK\xc3\xa4lsang Gyatso in Lhasa\n_START_PARAGRAPH_\nKangxi besloot op dat moment om in te grijpen en de Chinese legermacht verdreef daarop de Dzjoengaren uit Tibet en Lhasa. Dit was de aanvang van de periode van het Chinese protectoraat over Tibet. In 1720 arriveerde dan ook K\xc3\xa4lsang Gyatso met zijn gevolg in Lhasa. Hij werd door de vijfde p\xc3\xa4nchen lama, Lobsang Yeshe, ge\xc3\xafnstalleerd als de zevende dalai lama, maar kreeg geen gelegenheid enige politieke of bestuurlijke macht uit te oefenen. Er werd een Chinees garnizoen van ongeveer 3000 man in Tibet achtergelaten, waarvan circa 1500-2000 in Lhasa._NEWLINE_In de praktijk werd Tibet in deze periode geregeerd door een raad van vier Tibetaanse ministers met een toezichthoudende rol door twee Chinese ambans. De belangrijkste van die ministers was Khangchenne. Er zijn nog twee andere personen die formeel geen deel uitmaakten van de raad, maar vaak wel bij de beraadslagingen aanwezig waren. Het betrof Pholhanas en S\xc3\xb6nam Dargye, de vader van K\xc3\xa4lsang Gyatso._NEWLINE_De Tibetaanse ministerraad was vanaf het begin verdeeld in twee vijandelijke kampen. Aan de ene zijde stonden Khangchenne en Pholhanas. Beiden waren uit de westelijke delen van Tibet, Ngari en Tsang afkomstig en hadden samengewerkt met Lhabzang Khan. Aan de andere zijde stonden de twee ministers, Ngaph\xc3\xb6pa Dorje Gyalpo en Lumpane Trashi Gyalpo, die vertegenwoordigers van oude Tibetaanse adellijke families waren uit Zuid- en Centraal-Tibet. Die twee werden gesteund door de vader van K\xc3\xa4lsang Gyatso._NEWLINE_In 1727 werden Khangchenne en zijn familie door hun politieke vijanden vermoord; Pholhanas kon ontsnappen. Het gevolg was een burgeroorlog van een jaar. Yongzheng, de opvolger van de in 1722 overleden Kangxi, had al in 1723 de omvang van het Chinese garnizoen tot slechts ongeveer honderd man teruggebracht. Deze omvang was te klein om effectief te kunnen optreden. Pholhanas wist echter al voor de aankomst van een nieuw omvangrijk Chinees leger zijn tegenstanders te verslaan en wordt daarna de dominante machtsfactor.\n_START_SECTION_\nGevolgen van de burgeroorlog van 1727/1728\n_START_PARAGRAPH_\nDe belangrijkste vertegenwoordigers van de verliezende partij werden ge\xc3\xabxecuteerd. Pholhanas kwam tot de conclusie dat het hof van de jonge dalai lama het centrum was van alle intriges en dat zijn vader de belangrijkste oorzaak was van een groot deel van de gebeurtenissen. Strenge bestraffing van hen beiden was om politiek-strategische redenen onmogelijk, maar ze konden wel in een situatie geplaatst worden waar ze geen enkele invloed meer uit kunnen oefenen. Onder het voorwendsel van een reis naar Peking in combinatie met een langdurige retraite werd de dalai lama gedwongen tot een ballingschap van acht jaar in Gartar nabij zijn geboorteplaats Litang. In 1835 achtte Pholhanas zijn positie zo sterk en verankerd dat hij akkoord ging met een terugkeer van de dalai lama naar Lhasa._NEWLINE_Er waren nog een aantal andere gevolgen, waarvan de effecten veel langer zichtbaar zijn gebeleven. In 1724 werd vrijwel het hele gebied van Amdo bij de Chinese provincie Qinghai gevoegd en in 1729 twee derde deel van Kham bij de provincie Sichuan._NEWLINE_Verder achtte de Chinese keizer Yongzheng het van strategisch belang om ook binnen de gelughi\xc3\xabrarchie zelf een krachtig tegenwicht te cre\xc3\xabren. Nog voordat de autoriteit van Pholhanas ten volle was gerealiseerd bood de keizer de vijfde p\xc3\xa4nchen lama Lobsang Yeshe de wereldlijke macht en administratieve autoriteit over de provincie Tsang en heel het westen van Tibet aan._NEWLINE_Gedurende het regentschap van Pholhanas had deze machtsverdeling geen groot politiek belang. Na de dood van Pholhanas en het weer aan de macht komen van de gelughi\xc3\xabrarchie heeft de kwestie echter herhaaldelijk tot aan 1959 toe geleid tot interne verzwakking van de Tibetaanse positie en veel onderlinge strijd. Vanaf eind 18e eeuw was de p\xc3\xa4nchen lama de feitelijk heerser over ruim een derde deel van Centraal-Tibet._NEWLINE_Deze machtsdeling leidde later tot een groot conflict tussen de negende p\xc3\xa4nchen lama en de dertiende dalai lama, wat in 1923 leidde tot de vlucht van de p\xc3\xa4nchen lama naar China, waar hij tot aan zijn dood in 1937 verbleef."