b'\n_START_ARTICLE_\nElckerlijc\n_START_PARAGRAPH_\nElckerlijc of Elckerlyc (voluit: Den Spyeghel der Salicheyt van Elckerlijc - Hoe dat elckerlijc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen) is een 15e-eeuwse Nederlandstalige moraliteit of zinnespel.\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nDe auteur van het stuk is niet bekend, maar verschillende onderzoeken wezen een aantal mogelijke kandidaten aan._NEWLINE_Peter van Diest (1454-1507) wordt al lang gezien als de auteur van de Elckerlijc, hoewel dat lang niet zeker is. Ook wordt het stuk aan de kartuizer Petrus Dorlandus (1454-1507) toegeschreven, omdat men dacht dat het stuk wel door een grote theoloog geschreven moest zijn, door alle symbolische voorstellingen van sacramenten en verwijzingen naar de Kerk. De twee verschillende namen zouden kunnen toehoren tot eenzelfde man, aangezien ze dezelfde geboorte- en sterfdatum hebben, maar ook dat is niet zeker._NEWLINE_Volgens R. Vos is de auteur van de Elckerlijc echter niet een van die twee, maar misschien wel Willem van Hildegaersberch. Dat concludeerde hij na het bestuderen van de schrijfstijl van Hildegaersberch en de auteur van de Elckerlijc._NEWLINE_Een bewerking van het stuk zou uitgevoerd zijn door Ischyrius onder de naam Petrus Diesthemius, ten gunste van de originele schrijver._NEWLINE_Het origineel is gedrukt in het Nederlands in 1496, te Delft door Christiaen Snellaert. Dat exemplaar is echter onvolledig. Het titelblad ontbreekt, evenals drie andere bladen. De tweede druk (Antwerpen, Govaert Bac) stamt uit circa 1501. Hierbij ontbreekt het laatste blad. De derde druk (Antwerpen, Willem Vorsterman, uit circa 1525) is vrijwel volledig. Er bestaat ook een handschrift uit het eind van de 16e eeuw dat een gemoderniseerde tekst bevat, die waarschijnlijk op een versie teruggaat die verloren is gegaan. De eerste moderne druk is uit 1892 door H. Logeman. In de jaren 1960 was het vooral de wetenschapper R. Vos die de Elckerlijc bestudeerde. Hij bezorgde onder meer een editie van de tekst._NEWLINE_Elckerlijc was in de middeleeuwen een bijzonder populair en succesvol theaterstuk. Het stuk won de eerste prijs bij een bijeenkomst van Brabantse rederijkers.\n_START_SECTION_\nOudst gevonden versies\n_START_PARAGRAPH_\nElckerlijc is ons overgeleverd in drie verschillende drukken, en in een handschrift van latere datum. Deze drie uitgaven waren van de drukker Christiaen Snellaert uit Delft (1493-1496), en de Antwerpse drukkers Govaert Bac (1501) en Willem Vorsterman (ca. 1525). De manuscripten worden ook aangeduid naar de bewaarplaats als respectievelijk B (Brussel), H (Den Haag) en L (Leiden). De kopie uit Leiden is echter de enige dat geheel overgeleverd is. De overige twee drukken zijn incompleet._NEWLINE_Leonard Willems, een Elckerlijckenner, ontdekte in 1932 echter een handschrift dat Elckerlijc bevat, maar dat geen kopie is van een van de drie bovengenoemde versies. Dit manuscript werd door de Gentse kopiist P. Wilms overgeschreven van een geheel andere, waarschijnlijk verloren gegane druk, en daarna bewaard door de stadsarchivaris van Antwerpen._NEWLINE_Deze vier tekstversies werden later in 1979 naast elkaar gelegd om interessante tekst- en interpretatieverschillen naar boven te halen.\n_START_SECTION_\nHekastus, Homulus en Elckerlijc\n_START_PARAGRAPH_\nHomulus (van Yschyrius ofwel Christiaen Stercks, Keulen 1536) en Hekastus (van Macropedius, Utrecht 1539) zijn twee vertalingen van Elckerlijc in het Latijn die voor een internationale verspreiding van het stuk zorgden. Homulus is op zich nog eens vertaald naar het Nederduits door Jasper von Gennep in 1539 met de titel Homulus, der s\xc3\xbcnden loin ist der Toid. Deze versie werd opnieuw naar het Nederlands vertaald, respectievelijk in 1556 en 1608, maar verloor hierbij de herinnering aan het katholieke verleden van de tekst, waardoor het zeer populair werd in de protestantse, noordelijke Nederlanden.\n_START_SECTION_\nFilmversie\n_START_PARAGRAPH_\nNa zijn debuutfilm Mariken van Nieumeghen in 1974 verfilmde de Utrechtse regisseur Jos Stelling (1945) het boek een jaar later als een film van 92 minuten, met acteurs zoals Lucie Singeling, en George Bruens.\n_START_SECTION_\nInhoud\n_START_PARAGRAPH_\nGod is vertoornd omdat Elckerlijc hem vreest noch kent. Hij wil niet dat de mensen zondig leven. Daarom krijgt \xe2\x80\x9cdie Doot\xe2\x80\x9d de opdracht aan Elckerlijc mee te delen dat hij een pelgrimsreis moet ondernemen waaraan geen mens zich kan onttrekken (hij moet sterven). Tevergeefs probeert Elckerlijc die Doot om te kopen en tevergeefs smeekt hij om uitstel. Wel mag hij proberen iemand uit te nodigen om hem op die lange reis te vergezellen. \xe2\x80\x9cGheselscap\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9cVrienden\xe2\x80\x9d en \xe2\x80\x9cde Maghe\xe2\x80\x9d beloven eerst hem nooit in de steek te laten, maar zodra ze horen wat de ware bestemming is, laten ze hem in de steek. Dan ontmoet Elckerlijc \xe2\x80\x9cDe Doecht\xe2\x80\x9d (de deugdzaamheid). Doecht, die te zwak is om hem te vergezellen, verwijst hem naar haar zuster \xe2\x80\x9cKennisse\xe2\x80\x9d. Deze brengt Elckerlijc tot Biechten. Als hij zijn zonden beleden heeft, Boetedoening gedaan heeft en "Tcleet der Berouwenissen" heeft aangetrokken, is Doecht hersteld. Ze laat hem \xe2\x80\x9cKracht\xe2\x80\x9d en \xe2\x80\x9cVroescap\xe2\x80\x9d roepen terwijl \xe2\x80\x9cVijf Sinnen\xe2\x80\x9d op last van Kennisse geroepen wordt. Deze vier personen beloven mee te gaan nadat Elckerlijc zijn testament gemaakt heeft en wanneer hij op aanraden van Kennisse en Vijf Sinnen van de priester de laatste sacramenten heeft ontvangen, laten ze hem echter bij het (groen) graf in de steek. Doecht gaat als enige met hem mee, terwijl Kennisse, nadat Elckerlijc gestorven is, aan het publiek meedeelt dat Doecht zich bij God zal melden. Ten slotte voert een engel Elckerlijcs ziel naar de hemel. In dit stuk gaat het om het feit dat iedereen (Elckerlijc) rekening en verantwoording zal moeten afleggen van zijn aards leven.\n_START_SECTION_\nBetekenis\n_START_PARAGRAPH_\nDe moraal van het verhaal is dat mensen zuiver voor God mogen verschijnen. Het hoofdpersonage heet Elckerlijc, wat staat voor alle mensen op aarde. Alle andere personages stellen belangrijke aspecten in het leven voor. Zo is er bijvoorbeeld Duecht (deugd, het goede van de mens), Gheselscap (gezelschap en vrienden), Tgoet (bezit en goederen), Maghe en Neve (vrienden en familie), Kenisse (zelfkennis), Biechte (de biecht), Schoonheyt (schoonheid), Cracht (kracht), Vroetscap (wijsheid)en de Vijf Sinnen (zintuigen)._NEWLINE_Het verhaal gaat over het zalig worden van de mens, hij moet zich voorbereiden op de dood zodat hij toegang krijgt tot de hemel. Dit kan hij verwezenlijken door de deugd met zich mee te dragen, anders kan hij niet slagen in zijn opdracht. Iedereen sterft en niemand kan de dood ontlopen, er is geen ontkomen aan. Elckerlijc wil vrienden, familie, gezelschap en goederen meebrengen naar de dood, maar dit is echter niet mogelijk (in het verhaal weigeren deze personages echter mee te gaan). Voor hij sterft, wil hij van zichzelf een beter mens maken. Hij wil meer zelfkennis ontwikkelen (in het verhaal neemt hij Kennisse mee). Nu hij zelfkennis heeft, kan hij gaan biechten, waardoor hij een beter mens wordt. Ook ontwikkelt hij andere positieve eigenschappen (wijsheid, kracht, schoonheid, etc.). Nadat de dood de mens bereikt heeft, is het goede het enige dat overblijft. (Conclusie: alle eigenschappen kunnen veranderen, maar na de dood is de goedheid het enige dat nog telt.)'