b'\n_START_ARTICLE_\nLuxemburg (land)\n_START_SECTION_\nEtymologie\n_START_PARAGRAPH_\nDe oorspronkelijke benaming van Luxemburg is L\xc3\xbctzelburg. De eerste vermeldingen ervan in oorkonden zijn echter verlatijnste vormen, waarvan de oudste Lucilinburhuc is in 963. Vervolgens wordt er in 1125 van burgus Lucelenburgensis en van opidum et castrum Luxelenburgensis gesproken. De naam L\xc3\xbctzelburg bestaat uit twee Oudhoogduitse woorden luzzil \xe2\x80\x98klein\xe2\x80\x99 en burg \xe2\x80\x98burcht\xe2\x80\x99. L\xc3\xbctzelburg betekent dus zoveel als een \xe2\x80\x98kleine burcht\xe2\x80\x99. Het Oudhoogduitse woord luzzil (wovan Opperduits l\xc3\xbctzel) komt overeen met het Nederlandse woord luttel, dat \xe2\x80\x98klein\xe2\x80\x99 of tegenwoordig ook wel \xe2\x80\x98onbeduidend\xe2\x80\x99 betekent. In de loop van de middeleeuwen veranderde in het Frans en Diets de tweede letter "l" in een "n". De Franse spelling breide voort op de Latijnse door de "tz"-klank te blijven schrijven als "c" en later als "cc". Het is bekend dat in de 16e en 17e eeuw Nederlandse schrijvers het als Lutzenburg(h) spelden. Vervolgens veranderde in het Nederlands deze "tz" in een "x".\n_START_SECTION_\nVlag en wapen\n_START_PARAGRAPH_\nDe vlag van Luxemburg is een horizontale driekleur bestaande uit banen van rood (bovenaan), wit (midden) en lichtblauw (onderaan). Luxemburg gebruikt deze vlag als civiele vlag (te land), staatsvlag en oorlogsvlag. Als handelsvlag wordt een ander ontwerp gebruikt dat een banier is van het wapen van Luxemburg. De kleuren rood, wit en blauw op de vlag zijn overgenomen van het Luxemburgse wapenschild. Dit wapenschild toont de rode leeuw (De Roude L\xc3\xa9iw) op een achtergrond van blauwe en witte banen. Ook het Luxemburgse roundel toont de rode leeuw op een witblauwe achtergrond. Het wapen is mogelijk gebaseerd op het wapen van het hertogdom Limburg, waarbij de zilveren achtergrond is vervangen door blauwe en witte strepen._NEWLINE_De vlag lijkt op de vlag van Nederland, die een donkerdere kleur blauw heeft (kobaltblauw in plaats van hemelsblauw). De beide vlaggen hebben geen gezamenlijke geschiedenis. Het feit dat de Nederlandse koning in de 19e eeuw ook groothertog van Luxemburg was, heeft niets te maken met de kleuren van beide vlaggen. Wel is er samenhang met de vlag van de Belgische provincie Luxemburg, aangezien die vlag eveneens gebaseerd is op het Luxemburgse wapen. De provincie Luxemburg werd in 1839 aan het groothertogdom onttrokken, echter bleef het Luxemburgse wapen voeren. De Luxemburgse vlag werd tussen 1845 en 1848 voor het eerst gebruikt, echtein 1972 officieel aangenomen. De kleuren zelf zijn op 27 juli 1993 exact vastgesteld._NEWLINE_Op 11 januari 2007 is door volksvertegenwoordiger Michel Wolter een wetsvoorstel ingediend om de handelsvlag in te stellen als nationale vlag, waarmee deze de huidige driekleur vervangt, omdat deze te vaak wordt verward met de Nederlandse vlag. Dit voorstel vindt volgens de uitkomsten van een peiling steun bij 80% van de Luxemburgse bevolking. De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker heeft echter in juli 2007 gezegd dat onder zijn regering de vlag niet veranderd wordt.\n_START_SECTION_\nVolksliederen\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg heeft twee volksliederen: een burgerlijk volkslied (Ons Heemecht) en een groothertogelijk volkslied (Wilhelm)._NEWLINE_Het lied Ons Heemecht (\'Ons Vaderland\') is geschreven in het Luxemburgs door Michel Lentz en de muziek is gecomponeerd door Jean-Antoine Zinnen. Het lied werd in 1864 voor het eerst opgevoerd en is in 1895 aangenomen als het offici\xc3\xable volkslied van Luxemburg._NEWLINE_Het groothertogelijke volkslied werd in 1919 gecomponeerd door Nikolaus Welter en heeft in tegenstelling tot het burgerlijk volkslied geen tekst.\n_START_SECTION_\nKelten, Romeinen en Franken\n_START_PARAGRAPH_\nDe eerste nederzettingen uit het gebied dat nu Luxemburg heet, zijn Keltische nederzettingen uit de 2e eeuw v.Chr. Tussen 58 en 51 v.Chr. trok de Romeinse veldheer Julius Caesar het gebied binnen en werd het een deel van het Romeinse Rijk. Tijdens de volksverhuizingen die ontstonden bij het uiteenvallen van het Romeinse Rijk in de 5e eeuw verdrongen de Germaanse Franken de Romeinen uit het gebied. In de daaropvolgende eeuwen werden de inwoners door monniken tot het christendom bekeerd en werden er kloosters gebouwd. De Abdij van Echternach werd in 698 door de Angelsaksische missionaris Willibrord gesticht.\n_START_SECTION_\nGroothertogdom Luxemburg (Huis Nassau-Weilburg)\n_START_PARAGRAPH_\nAan de personele unie met Nederland kwam een einde in 1890, het jaar waarin koning Willem III overleed zonder een mannelijke opvolger na te laten. In 1783 hadden de vier Nassaugeslachten de Nassauische Erbverein gesloten, waarin ze bepaalden dat indien een van de geslachten in de mannelijke lijn zou uitsterven, de bezittingen over zouden gaan naar een van de andere geslachten. Aangezien Willem III alleen een dochter had, ging Luxemburg over naar de Weilburgtak. Wilhelmina werd toen koningin van Nederland, terwijl Adolf van Nassau-Weilburg de nieuwe groothertog van Luxemburg werd._NEWLINE_Het tot dan toe zeer arme, zuiver agrarische Luxemburg werd eind 19e eeuw welvarend dankzij de opleving van de ijzerindustrie. Door het omstreeks 1870 uitgevonden Thomas-Gilchristproced\xc3\xa9 werd het namelijk mogelijk om uit het fosforrijke Luxemburgse ijzererts goed staal te fabriceren. De nieuwe industrie werd grotendeels gefinancierd met Duits kapitaal._NEWLINE_Terwijl het relatief overbevolkte Luxemburg in de tweede helft van de 19e eeuw bijna een kwart van zijn bevolking kwijtraakte door emigratie (voornamelijk naar Frankrijk en de Verenigde Staten), werd het land vanwege de vele Italiaanse emigranten een immigratieland._NEWLINE_Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914\xe2\x80\x931918) werd de Luxemburgse neutraliteit geschonden door Duitsland, dat Luxemburg gebruikte om op te kunnen trekken naar Frankrijk. Na de oorlog kwam het tot een staatscrisis in Luxemburg vanwege de pro-Duitse houding in deze oorlog van groothertogin Maria Adelheid. Dit leidde in 1919 tot het aftreden van de groothertogin ten gunste van haar zus Charlotte._NEWLINE_Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Luxemburgse neutraliteit wederom geschonden. Het land werd in mei 1940 door Duitse troepen bezet en in augustus 1942 formeel door het Derde Rijk geannexeerd. Tijdens de Duitse bezetting was de Volksduitse Beweging de enige toegestane partij in het land. Op 10 september 1944 werd Luxemburg door de Amerikanen bevrijd._NEWLINE_In 1945 werd Luxemburg lid van de Verenigde Naties en in 1948 richtte het samen met Belgi\xc3\xab en Nederland de Benelux op. Een jaar later trad het land toe tot de NAVO. In 1957 werd Luxemburg een van de zes oprichters van de Europese Economische Gemeenschap (EEG), een voorloper van de Europese Unie. In 1985 sloot Luxemburg met vier andere EEG-lidstaten het Schengenverdrag dat in 1995 in werking trad, genoemd naar de gelijknamige Luxemburgse plaats Schengen. In 1986 verkreeg het gezamenlijke Luxemburgse volk de Karlsprijs wegens bijzondere verdiensten voor de Europese eenheid. In 1999 trad het land toe tot de eurozone en in 2002 heeft de euro de Luxemburgse frank als wettig betaalmiddel vervangen.\n_START_SECTION_\nFlora en fauna\n_START_PARAGRAPH_\nDe meest voorkomende boomsoorten in de \xc3\x96sling (het noorden van het land) zijn de beuk, de eik, de esdoorn en de spar. Op de onbeboste vlaktes zijn onder andere de dopheide en de hulst karakteristiek. De vegetatie in het lager gelegen zuiden van het land, het Gutland, is sterk aangetast door bebouwing en de wijnbouw aan de Moezel. Wel komen in het zuidoosten van het land twee mediterrane planten voor: de echte gamander en de trosgamander._NEWLINE_Qua fauna bevinden zich in de \xc3\x96sling grote hoeveelheden edelherten, wilde zwijnen en roofvogels; zeldzamere diersoorten zoals de zwarte ooievaar en het hazelhoen komen hier voor. Onder de vele andere diersoorten is echter een dramatische teruggang te zien. Zo waren er in de jaren 1960 nog tussen de 3400 en 4200 broedparen van de steenuil, in 2006 was hun aantal teruggelopen tot minder dan 20 paren. In het milde Moezeldal bevindt zich nog wel de muurhagedis. Luxemburg staat verder bekend om zijn rijkheid aan vissen, zoals forellen, snoeken, snoekbaarzen, palingen en karpers.\n_START_SECTION_\nKlimaat\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg heeft over het algemeen net als Nederland en Belgi\xc3\xab een gematigd zeeklimaat, omdat het land door de Ardennen wordt beschut, ligt het klimaat iets meer tussen een gematigd zeeklimaat en een zwak continentaal klimaat in._NEWLINE_In het midden en het zuiden van Luxemburg is het iets warmer dan in het noorden. De gemiddelde jaartemperatuur schommelt tussen ongeveer 7 en 9 \xc2\xb0C. De gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid neerslag is 740\xc2\xa0mm. In het noorden valt de meeste neerslag en in het zuiden de minste. De maanden mei en juni zijn het zonnigst, terwijl juli en augustus het warmst zijn. In augustus en december valt de meeste neerslag. Sneeuw van betekenis valt er vooral in het hoger gelegen noordelijk deel van het land.\n_START_SECTION_\nBevolkingsopbouw\n_START_PARAGRAPH_\nDe inwoners van Luxemburg worden Luxemburgers genoemd. Het totaal aantal inwoners bedraagt 594.130\xc2\xa0(2017). De bevolkingsgroei in 2011 bedroeg 1,135%._NEWLINE_Het aantal immigranten onder de bevolking is in de 20e eeuw fors toegenomen door de komst van immigranten uit Belgi\xc3\xab, Frankrijk, Duitsland, Itali\xc3\xab en vooral Portugal. Aanvankelijk trok de staalindustrie immigranten en gastarbeiders aan, nadien hebben de Europese Unie als werkgever en de financi\xc3\xable sector het stokje overgenomen. Ten tijde van de Joegoslavische oorlogen heeft Luxemburg ook vele immigranten zien komen uit Bosni\xc3\xab en Herzegovina, Montenegro en Servi\xc3\xab._NEWLINE_Op 1 januari 2015 was 45,9% van de bevolking van buitenlandse afkomst. Onder de allochtone bevolking is de grootste groep van Portugese afkomst (16,4% van de totale bevolking). Daarna komen de Fransen (7%), de Italianen (3,5%), de Belgen (3,3%), de Duitsers (2,3%) en de Britten (1,1%). In de gemeente Larochette is meer dan 60% van buitenlandse afkomst en hiermee is het de Europese gemeente met (percentueel gezien) het grootste aantal buitenlanders. In Luxemburg leven verder nog circa 2500 Jenische als minderheid zonder eigen status. Het bekendste Jenische plaatsje is Weimerskirch waar al sinds vele generaties Jenische wonen. De meeste migranten zijn afkomstig uit EU-landen, sommigen komen van buiten de EU. Zo zijn er onder meer enkele duizenden Amerikanen en enkele duizenden Chinezen in Luxemburg._NEWLINE_18,5% van de Luxemburgers is jonger dan 15 jaar, 66,7% is tussen de 15 en 64 jaar en 14,8% is boven de 65 (2008). De gemiddelde leeftijd bedraagt 39,2 jaar. De levensverwachting bij de geboorte ligt op 76,1 voor mannen en 82,8 jaar voor vrouwen.\n_START_SECTION_\nReligie\n_START_PARAGRAPH_\nEen grote meerderheid van de bevolking van Luxemburg is katholiek. Sinds 1980 is het de Luxemburgse overheid bij wet niet meer toegestaan om gegevens te verzamelen over de geloofsovertuigingen van de bevolking. Naar een schatting uit 2000 is 87% van de bevolking katholiek. De overige 13% bestaat voornamelijk uit protestanten, joden, moslims, orthodoxe christenen en athe\xc3\xafsten. Volgens de Eurobarometer van 2005 gelooft 44% van de Luxemburgers in God, gelooft verder nog 28% dat er \xe2\x80\x98iets\xe2\x80\x99 is en is 22% van de Luxemburgers ongelovig._NEWLINE_De Luxemburgse grondwet voorziet in godsdienstvrijheid. Het katholicisme, het jodendom, de Grieks-orthodoxe Kerk, het anglicanisme, de Russisch-orthodoxe Kerk en de islam worden officieel erkend._NEWLINE_De Katholieke Kerk in Luxemburg heeft een lange geschiedenis: het land werd reeds gekerstend in de vierde eeuw. In 1988 werd het Bisdom Luxemburg door Paus Johannes Paulus II tot aartsbisdom verheven. De Heiligen Cunegonde, Filippus en Willibrordus zijn de patroonheiligen van Luxemburg.\n_START_SECTION_\nStaatsinrichting\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg is een parlementaire democratie met als staatshoofd een constitutioneel monarch, de groothertog, wiens opvolging erfelijk bepaald is. De huidige groothertog van Luxemburg is Hendrik. Luxemburg is het enige land in de wereld dat een groothertog als staatshoofd heeft. Formeel heeft de groothertog verreikende uitvoerende en wetgevende bevoegdheden. Hij benoemt en ontslaat de regering en hij ondertekent alle wetten. In de praktijk neemt de groothertog bijna alleen representatieve taken waar. De groothertog staat boven alle partijen. Van zijn recht om de Chambre des D\xc3\xa9put\xc3\xa9s (de Kamer van Afgevaardigden) naar huis te sturen, heeft hij nog nooit gebruikgemaakt. In 2008 weigerde de groothertog een nieuwe wet te ondertekenen die euthanasie legaliseerde en daarom stemde het parlement van Luxemburg datzelfde jaar in met een wijziging van de grondwet waardoor ondertekening van een wet door de groothertog niet meer nodig is._NEWLINE_Volgens de grondwet van 1868 ligt de uitvoerende macht bij de groothertog en het kabinet, dat bestaat uit een eerste minister, die de staatsminister wordt genoemd, en veertien andere ministers. De huidige regering staat onder leiding van Xavier Bettel van de liberale DP en is op 4 december 2013 ingesteld, na de verkiezingen van 20 oktober 2013. De regering is gevormd uit een coalitie van liberalen (DP), sociaaldemocraten (LSAP) en groenen (DG). Etienne Schneider van de LSAP is vice-premier, Jean Asselborn van de LSAP is minister van Buitenlandse Zaken en Pierre Gramegna (partijloos) is minister van Financi\xc3\xabn. Bettel trouwde op 15 mei 2015 met zijn vriend en was daarmee de eerste regeringsleider in de EU die trouwde met iemand van hetzelfde geslacht._NEWLINE_De wetgevende macht ligt bij de Kamer van Afgevaardigden, de Chambre des D\xc3\xa9put\xc3\xa9s (de Chamber), die voor een periode van vijf jaar direct wordt verkozen (gelijktijdig met de verkiezingen voor het Europees Parlement). De voorzitter van de Chamber is sinds december 2013 Mars Di Bartolomeo van de LSAP en hij draagt daarom de titel \'Eerste Burger van Luxemburg\'. De Chamber bestaat uit 60 zetels, die sinds de laatste verkiezingen (oktober 2018) als volgt over de Luxemburgse partijen verdeeld zijn: de Chr\xc3\xabschtlech Sozial Vollekspartei (CSV) heeft 21 zetels, de L\xc3\xabtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei (LSAP) 10, de liberale Demokratesch Partei (DP) eveneens 12, de groenen (D\xc3\xa9i Gr\xc3\xa9ng) 9, de rechtsconservatieve Alternativ Demokratesch Reformpartei (ADR) 4, de Piratenpartij heeft 2, en de socialistische D\xc3\xa9i L\xc3\xa9nk 2. De Kommunistesch Partei L\xc3\xabtzebuerg (KPL) is niet in het parlement vertegenwoordigd._NEWLINE_Voor de verkiezingen van de Chamber is het land verdeeld in vier kiesdistricten die elk een bepaald aantal afgevaardigden leveren: Kiesdistrict Sud 23, Kiesdistrict Centre 21, Kiesdistrict Nord 9 en Kiesdistrict Est 7. Kiezers kunnen naast op een partij te stemmen ook op een specifieke persoon stemmen. Sinds 1919 bestaat er een stemplicht voor alle burgers van 18 jaar en ouder._NEWLINE_De Staatsraad of Conseil d\'Etat, bestaande uit 21 burgers, heeft als taak de groothertog te adviseren alvorens hij een wetartikel ondertekent. De leden worden benoemd door de groothertog en voorgedragen door de regering en de Kamer van Afgevaardigden._NEWLINE_Het groothertogdom heeft een Hooggerechtshof dat gevestigd is in de stad Luxemburg. Daarnaast zijn er drie lagere tribunalen (Justice de paix) in Esch-sur-Alzette, Diekirch en de stad Luxemburg. Diekirch en de stad Luxemburg bevatten ook nog elk een districtstribunaal.\n_START_SECTION_\nInlichtingendienst\n_START_PARAGRAPH_\nDe Service de Renseignement de l\'Etat (SRE) is de inlichtingendienst van Luxemburg. Het moet informatie verzamelen en benutten om terroristische aanslagen in Luxemburg te voorkomen en is speciaal voor dit doel na de aanslagen op 11 september 2001 omgevormd.\n_START_SECTION_\nInternationale samenwerking\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg is lid van diverse internationale organisaties zoals de Benelux, de Europese Unie, de Raad van Europa, het IAEA, de NAVO, de OVSE, de OESO, de UNESCO, UNICEF, de Verenigde Naties, de Wereldbank en de WHO._NEWLINE_Luxemburg huisvest diverse belangrijke Europese instellingen zoals het Europees Gerechtshof, de Europese Rekenkamer, de Europese Investeringsbank en het Secretariaat van het Europees Parlement. Binnen de EU is Luxemburg dan ook een actief lid en het zet zich fors in om als klein land toch volop mee te kunnen praten binnen de unie. Het land is een groot voorstander van Europese samenwerking en ratificeerde ook als eerste het Verdrag van Maastricht.\n_START_SECTION_\nEconomie\n_START_PARAGRAPH_\nVoor de komst van de euro was de Luxemburgse frank de offici\xc3\xable munt van het land. Deze was gekoppeld en gelijk aan de Belgische frank. De euro heeft het belang van de in 1921 opgerichte Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) flink verminderd._NEWLINE_De stabiele economie met hoge inkomens vertoont een gestage groei, lage inflatie en een lage werkloosheid. De industrie werd tot voor kort gedomineerd door staal. Het is nadien steeds diverser geworden en omvat nu ook chemicali\xc3\xabn, rubber en andere producten. Tijdens de afgelopen decennia was de groei in de financi\xc3\xable sector groter dan de terugval in de staalsector. Diensten, in het bijzonder het bankwezen, maken nu een belangrijk deel uit van de Luxemburgse economie. Een tiende van de banen bevindt zich in het bankwezen en een vierde van het bni wordt door deze sector gegenereerd. Het succes van de Luxemburgse banken wordt voornamelijk verklaard door het bankgeheim dat veel vermogen heeft aangetrokken. Daarbij heeft Luxemburg een gunstig belastingstelsel voor de vestiging van investeringsfondsen, holdings en securitisatievennootschappen. Hierdoor zijn er in Luxemburg zeer veel trustkantoren: van kleine lokale spelers tot vestigingen van grotere wereldwijd opererende bedrijven. De Luxemburgse regering tracht te streven naar een belastingstelsel dat enerzijds aantrekkelijk is voor de vestiging van vennootschappen maar anderzijds wel voldoet aan Europese en OESO-normen._NEWLINE_De financi\xc3\xable sector heeft nu een aandeel van 28% van het bbp van Luxemburg, het aandeel van de industrie is 13,6% (2008). De landbouw is gebaseerd op kleine familiale boerderijen en bedraagt slechts 0,4% van het bbp. In de zuidelijke gemeente Esch-sur-Alzette werd vroeger ijzererts gewonnen uit de Gaalgebierg. Deze mijnen zijn nu gesloten._NEWLINE_Luxemburg heeft nauwe handelsbanden met de buurlanden en geniet als lid van de EU de voordelen van een open Europese markt. Het staat met een bbp van 113.044 dollar per hoofd van de bevolking (2008) bovenaan de lijst van het IMF. Ter vergelijking: Nederland staat op deze lijst met 52.500 dollar op de negende plaats en Belgi\xc3\xab staat met 47.289 dollar op de veertiende plaats. Verder staat Luxemburg op de elfde plaats van de Human Development Index van 2009 en op de vierde plaats in de Quality-of-life index (2005)._NEWLINE_Vanwege de lage belastingen op brandstof komen er ieder jaar veel automobilisten uit de omringende landen in Luxemburg tanken. Jaarlijks levert dit de Luxemburgse staatskas ongeveer 600 miljoen euro op. En ook de verkoop van tabak brengt veel geld op: ongeveer 400 miljoen euro op jaarbasis. Daarnaast hebben diverse internetbedrijven zoals eBay, Amazon en PayPal zich uit belastingoverwegingen in Luxemburg gevestigd._NEWLINE_Van de ongeveer 207.000 mensen (in 2008) die in Luxemburg werkzaam zijn, woont 60% in een van de buurlanden. 52% van deze niet-Luxemburgers komt uit het Franse Lotharingen, 27% uit Belgi\xc3\xab en 21% uit een van de Duitse bondslanden (Rijnland-Palts en Saarland). Circa 7.500 niet-Luxemburgers werken in Luxemburg bij een van de Europese instellingen.\n_START_SECTION_\nVervoer\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg heeft een effici\xc3\xabnt wegennet van in totaal 2873\xc2\xa0km lengte, waarvan 165\xc2\xa0km autosnelwegen zijn. De snelwegen zijn de naar Duitsland lopende A1, de naar Frankrijk lopende A3, de A4, de naar Belgi\xc3\xab lopende A6, de A7, de B7 en de naar Duitsland lopende A13._NEWLINE_Het land heeft een internationale luchthaven in Findel, Luchthaven Luxemburg-Findel, 6\xc2\xa0km buiten de stad Luxemburg. Luxair is de nationale luchtvaartmaatschappij van het land en Cargolux is de vrachtmaatschappij. Op het gebied van vracht is Luxemburg een van de drukste luchthavens van Europa en het staat op de wereldranglijst binnen de top 10 van drukste luchthavens. In 2006 telde Luxemburg-Findel 1.605.540 passagiersbewegingen en werd er 751.645 ton vracht vervoerd._NEWLINE_In 1964 werd de Moezelhaven Mertert heropend en sindsdien speelt de binnenvaart weer een rol in het land. Er zijn ongeveer 70 zeeschepen die onder Luxemburgse vlag varen._NEWLINE_Het treinverkeer wordt verzorgd door de nationale maatschappij CFL (Soci\xc3\xa9t\xc3\xa9 Nationale des Chemins de Fer Luxembourgeois). Totaal is er 275\xc2\xa0km spoor. Verder zijn er de busmaatschappijen AVL (Autobus de la Ville de Luxembourg), RGTR (R\xc3\xa9gime g\xc3\xa9n\xc3\xa9ral des transports routiers) en TICE (Transport intercommunal de personnes dans le canton d\'Esch-sur-Alzette)._NEWLINE_De komst van de TGV naar Parijs heeft geleid tot een renovatie van het Station Luxembourg. Een rit met de TGV van de stad Luxemburg naar Parijs duurt sinds de aanleg van de hogesnelheidslijn 2 uur. Plannen zijn er ook voor hogesnelheidsverbindingen met Straatsburg, met Brussel en richting Duitsland._NEWLINE_Er is tramverbinding in de stad Luxemburg en er zijn plannen voor de aanleg van een lightrailverbinding naar de omliggende plaatsen.\n_START_SECTION_\nOnderwijs\n_START_PARAGRAPH_\nHet onderwijssysteem in Luxemburg is drietalig en van hoogstaand niveau. De eerste jaren van het basisonderwijs zijn in het Luxemburgs, daarna gaat men over op het Duits, om vervolgens bij het secundair onderwijs over te gaan op het Frans. Leerlingen worden geacht aan het einde van het secundair onderwijs alle drie de talen alsmede Engels te spreken._NEWLINE_In Luxemburg geldt een leerplicht van 4 tot 16 jaar. Van het derde tot en met het elfde levensjaar gaan leerlingen naar het primair onderwijs dat verdeeld is in vier cycli. De eerste cyclus bestaat uit een eenjarige facultatieve \xc3\xa9ducation pr\xc3\xa9coce en de verplichte tweejarige \xc3\xa9ducation pr\xc3\xa9scolaire en is vergelijkbaar met de kleuterschool. Cycli 2 tot en met 4 duren elk twee jaar en vormen gezamenlijk de enseignement primaire (primair onderwijs)._NEWLINE_Vanaf 12 jaar gaan leerlingen naar het enseignement postprimaire (secundair onderwijs) dat tot ten minste het zestiende levensjaar duurt. Ongeveer twee derde van de leerlingen kiest hierbij voor het enseignement secondaire technique (lyceum). Dit lyceum is opgedeeld in het classe modulaire du r\xc3\xa9gime pr\xc3\xa9paratoire de l\xe2\x80\x99enseignement secondaire technique dat minstens vijf jaar duurt en toegang geeft tot diverse beroepsopleidingen en het lyc\xc3\xa9e technique general dat naast de beroepsopleidingen ook toegang verleent tot een studie aan een hogeschool. De overigen, een derde van de leerlingen, kiezen voor het lyc\xc3\xa9e classique (het gymnasium), dat na 7 jaar leidt tot het dipl\xc3\xb4me de fin d\xe2\x80\x99\xc3\xa9tudes secondaires en toegang tot de universiteit geeft._NEWLINE_In verschillende steden (Luxemburg-stad en Esch-sur-Alzette) zijn er middelbare beroepsopleidingen op allerhande gebied. Van zorg tot techniek en van mode tot horeca. Dit is vergelijkbaar met het MBO in Nederland._NEWLINE_In Luxemburg is er een conservatorium, het "Conservatoire de musique de la Ville de Luxembourg" en een "FOM-Hochschule" voor business, marketing en techniek._NEWLINE_Ziekenhuizen verzorgen op HBO-niveau opleidingen op het gebied van verpleegkunde, laborant en andere disciplines._NEWLINE_Daarnaast fungeert de hierna genoemde universiteit ook als hogeschool op bachelorniveau voor verschillende vakgebieden._NEWLINE_In Luxemburg bestaat sinds 2003 een universiteit, de Universiteit van Luxemburg, waar studies te volgen zijn in de natuurwetenschappen, techniek, biomedische wetenschappen, rechten, economie en in de sociale en pedagogische wetenschappen. De universiteit herbergt studenten uit de hele wereld, kent een uitgebreide campus, verschillende vestigingen in de stad en genereert een actief studentenleven in Luxemburg-stad. Alle bachelor- en masterstudies zoals vermeld zijn aan deze universiteit te volgen en te voltooien.\n_START_SECTION_\nTradities en feestdagen\n_START_PARAGRAPH_\nVan eind augustus tot begin september vindt het Schueberfouer plaats, een belangrijke jaarmarkt in de wijk Limpertsberg in de stad Luxemburg, die zijn oorsprong vindt in de 14e eeuw. Met \xc3\x89maischen, het traditionele Emmausfeest op Tweede Paasdag trekken mensen naar het plein bij de vismarkt om daar de alleen op deze dag verkrijgbare keramiekpijpen in vogelvorm te verkrijgen, de P\xc3\xa9ckvillchen. Op Invocabit, de eerste zondag van de Veertigdagentijd, wordt in veel plaatsen het Buergbrennen gevierd, waarbij een groot vuur gemaakt wordt en symbolisch de winter wordt verbrand. Tegenwoordig is er op dat moment ook kermis op de glacis, een plein dicht bij Limpertsberg._NEWLINE_Het belangrijkste religieuze feest in Luxemburg is het Octaaffeest dat van de derde tot de vijfde zondag na Pasen gevierd wordt en waarbij Maria, beschermheilige van Luxemburg, aanbeden wordt. Tijdens het feest is er een jaarmarkt, de Oktavm\xc3\xa4ertchen, op de Knuedler, een plein in de stad Luxemburg. De Processie van Echternach is een religieuze processie die ieder jaar op de dinsdag na Pinksteren plaatsvindt. De deelnemers springen hierbij op een polkamelodie in rijen door de stad tot aan de Sint-Willibrordusbasiliek met het graf van de heilige Willibrord._NEWLINE_National Feierdaag is de nationale feestdag van Luxemburg en vindt plaats op 23 juni, vijf maanden na de geboortedag van de voormalige groothertogin Charlotte. Andere nationale feestdagen in Luxemburg zijn Nieuwjaarsdag (1 januari), Eerste en Tweede Paasdag (\xc3\x89maischen), Dag van de Arbeid (1 mei), Hemelvaart, Eerste en Tweede Pinksterdag, Maria Hemelvaart (15 augustus), Allerheiligen (1 november) en eerste en tweede kerstdag (25 en 26 december).\n_START_SECTION_\nMusea en werelderfgoed\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg kent diverse musea waarvan de meeste zich bevinden in de hoofdstad. Hieronder vallen het natuurhistorisch museum Mus\xc3\xa9e national d\'histoire naturelle (MNHN), het museum voor kunstvoorwerpen uit de Luxemburgse geschiedenis Mus\xc3\xa9e National d\'Histoire et d\'Art (MNHA) en het museum voor moderne kunst Mus\xc3\xa9e d\'Art Moderne Grand-Duc Jean (Mudam). Het Nationales Milit\xc3\xa4rgeschichtliches Museum (Frans: Mus\xc3\xa9e national d\'histoire militaire, MHNM) in Diekirch staat bekend om zijn weergave van de Slag om de Ardennen._NEWLINE_De binnenstad van de stad Luxemburg staat sinds 1994 op de werelderfgoedlijst van de UNESCO vanwege het historische belang van haar verdedigingswerken en oude wijken. De stad was tweemaal in de geschiedenis culturele hoofdstad van Europa. De eerste maal was in 1995 en de tweede maal in 2007 toen het grensoverschrijdende gebied van het Groothertogdom Luxemburg, het Rijnland-Palts en het Saarland in Duitsland, de Franstalige en Duitstalige regio\'s in Belgi\xc3\xab en de Lotharingen in Frankrijk alle als zodanig werden aangemerkt. Het evenement was een poging om de mobiliteit en uitwisseling van idee\xc3\xabn te promoten en daarmee fysiek, psychologisch, artistiek en emotioneel de grenzen te overschrijden.\n_START_SECTION_\nSchilderkunst, fotografie en film\n_START_PARAGRAPH_\nHet land heeft een aantal internationaal bekende kunstenaars voortgebracht zoals de schilders Joseph Kutter en Michel Majerus alsook de fotograaf Edward Steichen. De The Family of Man-tentoonstelling van Steichen is permanent ondergebracht in Clervaux en is op UNESCO\'s werelderfgoedlijst voor documenten geplaatst._NEWLINE_De Luxemburgse filmindustrie is zeer klein en er komen dan ook zelden films in het Luxemburgs uit. Eentje ervan is de speelfilm Perl oder Pica uit 2006 van Pol Cruchten. Wel zijn er diverse buitenlandse filmproducties geweest die Luxemburg als decor hebben gebruikt. Hieronder vallen Girl with a Pearl Earring uit 2003 met Scarlett Johansson en de met drie Oscars genomineerde film Shadow of a Vampire. Internationaal bekende Luxemburgse acteurs zijn onder andere Andr\xc3\xa9 Jung en Thierry van Werveke. Deze laatste vertolkte de rol van Henk in de film Knockin\' on Heaven\'s Door. De Luxemburgse regisseur Andy Bausch is ook in Duitsland bij diverse series en televisiefilms actief.\n_START_SECTION_\nMuziek\n_START_PARAGRAPH_\nWat voor de literatuur geldt, geldt in zekere zin ook voor de muziek: er zijn voor 1900 weinig componisten te noemen, al heeft het land wel een aantal componisten voortgebracht, waaronder Helen Buchholtz._NEWLINE_Buiten Luxemburg hebben de Luxemburgse bands nog weinig bekendheid verworven, in het land zelf hebben ze de laatste jaren wel meer aan populariteit gewonnen. Eentje van hen is de band Eternal Tango. Klassieke muziek staat in Luxemburg hoog aangeschreven. Het Orchestre Philharmonique du Luxembourg (het voormalige RTL Symfonieorkest) en het Musique militaire grand-ducale (L\xc3\xabtzebuerger Milit\xc3\xa4rmusek) zijn orkesten van belang. Bovendien heeft Luxemburg diverse solisten voortgebracht die met de Solistes Europ\xc3\xa9ens onder leiding van Jack Martin H\xc3\xa4ndler optreden.\n_START_SECTION_\nGastronomie\n_START_PARAGRAPH_\nTypisch Luxemburgse gerechten zijn Judd mat Gaardebounen (gerookt varkensvlees met tuinbonen), Bouneschlupp (bonensoep met aardappels) en de zogenaamde Kniddelen (grote kn\xc3\xb6dels bestaande uit meel, water, ei en zout). Luxemburgse nagerechten zijn Quetschentaart (pruimentaart) en Omelette souffl\xc3\xa9e au kirsch (luchtige omelet met kirsch). De gebakken vis uit de Moezel en de S\xc3\xbbre is in Luxemburg een specialiteit. Een andere specialiteit is Kachk\xc3\xa9is, gekookte kaas die vaak met kruiden verfijnd wordt._NEWLINE_De wijnbouw in Luxemburg vindt plaats langs de zuidoostgrens van het land. Het zijn overwegend lichte, frisse witte zomerwijnen. Er worden ook veel mousserende wijnen gemaakt._NEWLINE_Volgens het Guinness Book of Records van 2008 wordt in Luxemburg de meeste alcohol per hoofd van de bevolking geconsumeerd. In 2003 kwam het alcoholgebruik neer op 12,6 liter pure alcohol per inwoner per jaar. Dit zijn echter vooral statistische gegevens en ze liggen waarschijnlijk ver af van de werkelijkheid aangezien veel alcohol gekocht wordt door Belgen, Fransen en Duitsers van over de grens, die vanwege de lagere belastingen in Luxemburg daar hun alcoholische producten kopen. Om dezelfde reden liggen ook de tabak- en benzineverkoop per inwoner extreem hoog.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nDe meest beoefende sport in Luxemburg is voetbal, dat alleen op amateurniveau gespeeld wordt. Soms is er deelname in Europa; zoals de F91 Dudelange aan de Europa League in 2018/19. De enige professionals in het Luxemburgs voetbalelftal zijn Mario Mutsch, Gilles Bettmer en Aur\xc3\xa9lien Joachim. Het mannenelftal staat op de 84e plaats (november 2017) van de FIFA-wereldranglijst en het dameselftal op de 96e plaats (november 2017). De hoogste competitie in het land heet de Nationaldivisioun. De wedstrijden van het nationale elftal vinden plaats in het Stade Josy Barthel. De nationale voetbalbond van Luxemburg is de F\xc3\xa9d\xc3\xa9ration Luxembourgeoise de Football (FLF)._NEWLINE_De succesvolste sport in Luxemburg is het wielrennen. Zo won er vijfmaal een Luxemburger de Tour de France: Fran\xc3\xa7ois Faber in 1909, Nicolas Frantz in 1927 en 1928, Charly Gaul in 1958 en Andy Schleck in 2010, na diskwalificatie van Alberto Contador. Bekende wielrenners van na 2000 zijn Jempy Drucker, Ben Gastauer, Benoit Joachim, Bob Jungels, Kim Kirchen en de broers Andy en Fr\xc3\xa4nk Schleck. Luxemburg heeft al een hele tijd een continentale wielerploeg, Continental Team Differdange. Sinds 2011 heeft het land ook een World Tour-ploeg: Team Leopard-Trek. De Ronde van Luxemburg is een meerdaagse wielerwedstrijd die jaarlijks in Luxemburg wordt verreden._NEWLINE_De medaillespiegel van Luxemburg op de Olympische Spelen bevat twee gouden medailles, beide behaald in de atletiek. Michel Th\xc3\xa9ato behaalde bij de Olympische Zomerspelen van 1900 goud op de marathon en Josy Barthel won in 1952 bij de Spelen in Helsinki goud op de 1500 meter. De medaille van Th\xc3\xa9ato staat echter officieel op naam van Frankrijk in plaats van Luxemburg, omdat men lang gedacht heeft dat hij een Fransman was. De enige andere medaille die Luxemburg ooit op de Zomerspelen gehaald heeft, was de zilveren medaille op de Spelen van 1920 bij het gewichtheffen. Het beste resultaat op de Olympische Winterspelen zijn de twee zilveren medailles van Marc Girardelli bij het alpineski\xc3\xabn op de Winterspelen van 1992._NEWLINE_Bekende Luxemburgse sporters zijn verder de proftennissers Gilles M\xc3\xbcller, Mandy Minella en Claudine Schaul en de schaakgrootmeester Alberto David.\n_START_SECTION_\nKranten en tijdschriften\n_START_PARAGRAPH_\nLuxemburg heeft een divers perslandschap met een gezamenlijke oplage van ongeveer 160.000 kranten. De grootste krant van het land is de op christendemocratische grondslag liggende Luxemburger Wort met een oplage van 75.000 exemplaren (2005). Andere kranten zijn het aan de vakbond OGBL gelieerde Tageblatt, het liberale L\xc3\xabtzebuerger Journal, het communistische Zeitung vum L\xc3\xabtzebuerger Vollek en de gratis krant Point24. Daarnaast zijn er nog de weekbladen woxx en d\'L\xc3\xabtzebuerger Land. Belangrijke weekbladen zijn het satirische Den neie Feierkrop, het boulevardblad L\xc3\xabtzebuerger Privat en de magazines T\xc3\xa9l\xc3\xa9cran en Revue. De meeste kranten en tijdschriften in Luxemburg zijn meertalig, de artikelen zijn overwegend in het Duits. Er zijn echter ook een paar geheel Franstalige kranten: Le Jeudi, La Voix du Luxembourg, Le Quotidien en de gratis krant l\'essentiel.\n_START_SECTION_\nRadio en televisie\n_START_PARAGRAPH_\nVanwege de soepele mediawetgeving hebben een flink aantal televisie- en radiostations zich in Luxemburg gevestigd, waarvan die van de RTL Group, Europa\xc2\xb4s grootste tv- en radioproductiebedrijf, het bekendste zijn. In Luxemburg is ook SES Astra gevestigd, een belangrijke satellietdienst in onder andere Duitsland en Groot-Brittanni\xc3\xab._NEWLINE_Een beperkt aantal televisiezenders richt zich specifiek op de Luxemburgse markt en deze zenden dan ook in het Luxemburgs uit. Het grootse marktaandeel hiervan heeft RTL T\xc3\xa9l\xc3\xa9 L\xc3\xabtzebuerg. Andere zenders zijn: Den 2. RTL, .dok (Den Oppene Kanal), Luxe TV, de parlementszender Chamber TV en het regionale Nordliicht TV. De RTL Group heeft verder nog diverse andere kanalen die zich richten op het buitenland, die hun licentie in Luxemburg hebben liggen. Hieronder vallen het op Walloni\xc3\xab richtende Club RTL, Plug RTL en RTL TVI; het op Nederland richtende RTL 4, RTL 5, RTL 7 en RTL 8 en het op Frankrijk richtende RTL 9._NEWLINE_Luxemburg heeft een divers aantal radiozenders, waarvan RTL Radio L\xc3\xabtzebuerg de bekendste is. Andere radiostations zijn Eldoradio, DNR (Den Neie Radio), Radio LRB, het Portugeestalige Radio Latina en het culturele Radio 100,7. Het Duitstalige RTL Radio richt zich behalve op Luxemburg ook op de aangrenzende regio\xe2\x80\x99s in Duitsland. Verder was er in Luxemburg tot december 1992 het internationale Radio Luxembourg gevestigd.\n_START_SECTION_\nTelefonie en internet\n_START_PARAGRAPH_\nIn Luxemburg zijn er ruim 360.000 telefoonaansluitingen. Het internationale voorkiesnummer is +352. Er zijn geen netnummers. Daarnaast zijn er ruim 707.000 gsm-aansluitingen (2008). De aanbieders zijn LUXGSM (dochteronderneming van post- en telecommunicatiebedrijf P&TLuxembourg), Tango (dochteronderneming van Belgacom) en Orange (zusterbedrijf van Mobistar). Met 141 gsm-aansluitingen per 100 inwoners staat Luxemburg qua gebruik op de eerste plaats in de wereld._NEWLINE_In Luxemburg heeft volgens RTL T\xc3\xa9l\xc3\xa9 L\xc3\xabtzebuerg in september 2014 ruim 95,5% van alle woningen internet, waarmee ook het aantal internetaansluitingen per inwoner tot de hoogste ter wereld behoort.'