b'\n_START_ARTICLE_\nAardgas\n_START_PARAGRAPH_\nAardgas is een benaming voor alle uit de grond ontwijkende gassen, maar bijna uitsluitend gebruikt voor fossiele brandstoffen. Brandbaar aardgas is een mengsel van lichte koolwaterstoffen (vooral methaan) en kleinere hoeveelheden stikstof, zuurstof en kooldioxide. Het ontstaat bij hetzelfde proces dat tot de vorming van aardolie leidt en vertegenwoordigt de lichtere fractie organische producten van dat proces. Aardgas wordt vaak samen met aardolie gevonden, hoewel soms het gas kans ziet in andere aardlagen door te dringen dan de veel zwaardere olie en er zo een scheiding kan zijn ontstaan._NEWLINE_In Europa wordt aardgas vooral in en rond de Noordzee aangetroffen, onder andere onder het noorden van Nederland (zie ook Aardgaswinning in Nederland). Aardgas uit het Groningse Slochteren bestaat voor 81,9% uit CH\xe2\x82\x84 (methaan), voor 3,3% uit hogere gasvormige koolwaterstoffen en voor 14% uit stikstof en 0,8% kooldioxide. Aardgas van andere winplaatsen heeft vaak een andere samenstelling en bevat soms ook waterstofsulfide ("zuur gas").\n_START_SECTION_\nOntstaan van aardolie en aardgas\n_START_PARAGRAPH_\nDe voorloper van aardolie en aardgas, het kerogeen of aardwas, vormde zich op de zeebodem in tegenstelling tot steenkool en bruinkool, die in een moerassige omgeving werden gevormd._NEWLINE_Kerogeen is een vaste stof die geen neiging heeft om op te stijgen. Noodzakelijk was dat die zeebodem zeer zuurstofarm was, waardoor de bezinkende organismen niet volledig konden worden verteerd door aaseters of bacteri\xc3\xabn. Zo vormde zich, ten gevolge van gedeeltelijke afbraak van de organische materie door anaerobe bacteri\xc3\xabn, het kerogeen, dat te vinden is in de zogenaamde teerzanden. Als de kerogeen bevattende sedimenten later diep begraven werden onder andere sedimenten, kon het gebeuren dat de temperatuur opliep tot tegen de 100 graden Celsius. In dat geval werd het kerogeen omgezet in aardolie. Bij nog hogere temperaturen werd het omgezet in aardgas._NEWLINE_Aardolie en aardgas zijn veel lichter dan steen en water, dus de fossiele brandstof werd, als het bovenliggende gesteente poreus genoeg was, naar boven gedrukt. Vaak stuitte de aardolie of het aardgas dan uiteindelijk op een ondoordringbare laag en daar vormt zich dan een aardolie- of aardgasvoorkomen._NEWLINE_Aardgas wordt ook gewonnen uit ander organisch \'afval\'. Zo zijn tijdens het Carboon veel planten en bomen in het moerasachtige landschap tot steenkool geworden, die tevens een bron van gas zijn. Dit is bijvoorbeeld in het Groningse Gas (bij Slochteren) het geval.\n_START_SECTION_\nChemische eigenschappen\n_START_PARAGRAPH_\nAardgas is bij kamertemperatuur en een druk van 1 bar (absoluut) een gas. Doordat aardgas voor het grootste gedeelte bestaat uit methaan (82%), ligt het kookpunt bij 1 bar op \xe2\x88\x92162\xc2\xa0\xc2\xb0C (112 K) en het smeltpunt bij \xe2\x88\x92183\xc2\xa0\xc2\xb0C (91 K). De atomen van methaan vormen een volmaakt regelmatig viervlak en hebben dus in evenwicht een bindingshoek van 109,5\xc2\xb0.\n_START_SECTION_\nFysische eigenschappen\n_START_PARAGRAPH_\nAardgas heeft een dichtheid van ongeveer 0,833\xc2\xa0kg/m\xc2\xb3 (bij 1 bar, 0\xc2\xb0C). De relatieve dichtheid ten opzichte van lucht bedraagt ca. 0,65. Het gas \'drijft\' dus op lucht. Hierdoor zal het opstijgen, vergelijkbaar met lucht(bellen) onder water._NEWLINE_Gronings aardgas levert bij verbranding gemiddeld een energetische waarde van 43,46 \xe2\x80\x93 44,41 MJ/m\xc2\xb3 (bovenwaarde) aan energie. Dit is wettelijk vastgelegd omdat verbrandingsinstallaties op deze waarde zijn ontworpen, afwijking hiervan kan dus gevaarlijk zijn. Dit komt overeen met 12,1\xe2\x80\x9312,3 kWh/m\xc2\xb3. Bij een gemiddeld omzettingsrendement van centrale verwarming blijft hiervan \xc2\xb110 kWh/m\xc2\xb3 over. De onderwaarde (de bovenwaarde min 12% warmteverlies door condensatie van rookgassen) voor Nederlands standaardaardgas is 39 MJ/m\xc2\xb3, wat neerkomt op 11 kWh/m\xc2\xb3.\n_START_SECTION_\nTransport en opslag\n_START_PARAGRAPH_\nGas wordt bij voorkeur in metalen of kunststoffen gasleidingen vervoerd. Daarnaast wordt aardgas ook onder druk als compressed natural gas (cng) vervoerd, of als vloeistof, liquefied natural gas (lng). Opslag in gasvorm kan in bolvormige containers of in ondergrondse gesteentelagen. Kleine hoeveelheden worden in tanks, cilinders en gasflessen opgeslagen. Lng wordt in ge\xc3\xafsoleerde tanks opgeslagen.\n_START_SECTION_\nMethaantankers\n_START_PARAGRAPH_\nMethaantankers vervoeren het aardgas in vloeibare vorm. Aardgas in vloeibare vorm neemt 600 maal zo weinig volume in als in gasvorm, wat het vervoer over zee economisch aantrekkelijker maakt. Aardgas kan vloeibaar gemaakt worden bij een druk van 600 bar of. zoals bij lng (liquefied natural gas). bij atmosferische druk en een temperatuur van \xe2\x80\x93163\xc2\xb0C._NEWLINE_De handel in vloeibaar aardgas heeft zich sinds 1990 over heel de wereld sterk ontwikkeld. Het vertegenwoordigt meer dan een kwart van de totale wereldhandel van aardgas. Meer dan de helft van de handel gebeurt in Azi\xc3\xab, maar de techniek van de methaantankers werd grotendeels in West-Europa ontwikkeld.\n_START_SECTION_\nOnderzeese pijpleidingen\n_START_PARAGRAPH_\nOm aardgas uit velden die in zee liggen aan land te brengen, wordt gebruikgemaakt van onderzeese pijpleidingen. Ook aardgas dat op andere continenten ontgonnen is, wordt via deze pijpleidingen vervoerd. Zo ontvangen Itali\xc3\xab en Spanje gas uit Algerije via de Medgazpijpleiding. _NEWLINE_In de Noordzee ligt meer dan 2000\xc2\xa0km aan pijpleidingen. Zo zijn er de leidingen Norpipe, Statpipe en Europipe die de velden van de Noorse aardgaszone verbinden met Emden, aan de Duitse kust. De Zeepipe voorziet sinds 1993 het transport van Noors aardgas tussen het gasveld Troll en Zeebrugge. Later werd de Zeepipe ontdubbeld zodat er nu ook een pijpleiding in Duinkerken aankomt._NEWLINE_Eind 1998 werd de Interconnector in dienst gesteld, een gasleiding tussen Bacton, aan de Britse kust, en Zeebrugge. Hierlangs wordt het Britse aardgas naar continentaal Europa vervoerd en omgekeerd. Eind 2006 werd een tweede leiding (de BBL-pijpleiding) tussen Bacton en het continent in gebruik gesteld.\n_START_SECTION_\nOpslag van aardgas\n_START_PARAGRAPH_\nEr komen steeds meer gebruikers en toepassingen van aardgas. De continue aanvoer van aardgas moet dus gegarandeerd kunnen worden. Om seizoensgebonden pieken op te vangen (zoals in de winter bijvoorbeeld), wordt het aardgas opgeslagen in bovengrondse reservoirs of in ondergrondse gasopslag.\n_START_SECTION_\nToepassingen\n_START_PARAGRAPH_\nIn het verleden is aardgas vaak als een afvalproduct beschouwd van oliewinning en eenvoudigweg afgefakkeld. Ook nu gebeurt dit nog wel als het erg ver van de bewoonde wereld aangetroffen wordt en het transport naar de consument te veel problemen oplevert. Dit is ecologisch gesproken erg jammer omdat van de fossiele brandstoffen aardgas de schoonste soort is. Affakkelen is echter wel beter dan het methaan simpelweg laten ontsnappen naar de atmosfeer, omdat de bijdrage aan het broeikaseffect van methaan ca. 25 maal hoger is dan kooldioxide. Nog beter zou het zijn om het gas weer de bodem in te pompen. Dit is bijna altijd mogelijk maar vergt enige extra investering. In arme landen weigeren zowel regeringen als oliemaatschappijen vaak om deze investeringen te doen. Methaan levert bij verbranding dubbel zoveel water als kooldioxide, terwijl steenkool voornamelijk in kooldioxide wordt omgezet. Bovendien geeft aardgas vrijwel geen roet of as. Het is ook veel gemakkelijker dan steenkool of aardolie te ontdoen van onzuiverheden zoals zwavel met het clausproces._NEWLINE_Aardgas wordt als energiebron gebruikt om op te koken en om te verwarmen. Aardgas heeft in Nederland sinds de jaren zestig het stadsgas en het stoken op steenkool geheel verdrongen. Daarnaast wordt het in grootverbruik toegepast voor elektriciteitscentrales en stadsverwarming. Elektriciteit geproduceerd met behulp van aardgas heeft het grootste aandeel in de in Nederland geproduceerde elektriciteit, in 2015 41,7% of 45,9 TWh._NEWLINE_Aardgas wordt ook als grondstof gebruikt in diverse chemische productieprocessen. Van het aardgas wordt bijvoorbeeld ammoniak gemaakt, dat op zijn beurt weer een grondstof voor kunstmest is._NEWLINE_In samengeperste vorm (cng) wordt aardgas gebruikt als alternatieve, relatief schone brandstof voor personenauto\'s, bedrijfswagens en bussen en in vloeibare vorm (lng) voor vrachtwagens. Vooral in de bebouwde omgeving maakt dit een groot verschil voor de luchtkwaliteit, omdat bij de verbranding van aardgas niet of nauwelijks roetdeeltjes en ander fijnstof vrijkomen. In 2013 is de veiligheid van deze brandstof wel ter discussie gesteld naar aanleiding van een brand in een stadsbus, waarbij het via een veiligheidsventiel afgeblazen gas een steekvlam van meer dan tien meter veroorzaakte.\n_START_SECTION_\nEuropa\n_START_PARAGRAPH_\nDe totale aardgasconsumptie in de Europese OESO-lidstaten \xe2\x80\x93 dat wil zeggen heel Europa minus Rusland, Wit-Rusland, Oekra\xc3\xafne, Armeni\xc3\xab, Azerbeidzjan, Georgi\xc3\xab, Letland, Litouwen, Roemeni\xc3\xab, Moldavi\xc3\xab, Bulgarije, Kroati\xc3\xab, Servi\xc3\xab, Kosovo, Bosni\xc3\xab-Herzegovina, Macedoni\xc3\xab, Montenegro en Albani\xc3\xab \xe2\x80\x93 was in 2016: 501 miljard kubieke meter (2011: 516)._NEWLINE_De grootste gasconsumptie binnen de EU is vermoedelijk die in het Verenigd Koninkrijk; die bedroeg 98 miljard m\xc2\xb3 in 2010. Vlak daarachter zou Duitsland komen met in 2010 een verbruik van 97 miljard m\xc2\xb3.\n_START_SECTION_\nNederland\n_START_PARAGRAPH_\nEen gemiddeld Nederlands huishouden verbruikte in 2005 ongeveer 1600 m\xc2\xb3 gas per jaar. Het gasverbruik daalde in de laatste jaren door verbeterde isolatie van woningen en de toename van het aandeel hr-ketels in huishoudens. Het gemiddeld verbruik lag in 1996 nog rond de 2100 m\xc2\xb3. Ook de warmere winters van de laatste jaren lijken hierbij een rol te spelen. Alhoewel 83% van de huishoudens op gas kookt, vraagt koken slechts 3% van het gasverbruik. De warmwatervoorziening neemt 19% van het verbruik voor zijn rekening en de verwarming 78% (2001).\n_START_SECTION_\nKosten (huishoudelijk gebruik)\n_START_PARAGRAPH_\nE\xc3\xa9n m\xc2\xb3 (kubieke meter) gas kostte in 2019 gemiddeld 76 cent. Dit is inclusief de bijkomende kosten zoals transportkosten, energiebelasting (REB) en vastrecht (het vaste bedrag dat voor de gasaansluiting betaald moet worden). Hierdoor zijn de maandlasten bij een gemiddeld gasverbruik ongeveer \xe2\x82\xac160. Dit vormt het grootste gedeelte van de energierekening.\n_START_SECTION_\nGeurstof\n_START_PARAGRAPH_\nSchoon aardgas (ontdaan van de zwavelwaterstof) is reukloos. Om ervoor te zorgen dat weglekkend gas snel wordt opgemerkt, voegt men er een geurstof aan toe. In Nederland wordt hiervoor 18\xc2\xa0mg/m\xc2\xb3 tetrahydrothiofeen (THT) toegepast. In delen van Duitsland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt tert.-butylmercaptaan gebruikt. In Belgi\xc3\xab worden beide stoffen toegepast met telkens een soort odorant per aardgasdistributienet. Ook andere thiolen en dimethylsulfide worden gebruikt. Belangrijk is dat men het gas al ruikt voordat het mengsel lucht-aardgas explosiegevaarlijk wordt. Op die manier is men tijdig gewaarschuwd en kan de nodige maatregelen nemen. De geur zal opgemerkt worden vanaf circa 1% aardgas in de lucht._NEWLINE_Ter beveiliging van gastoevoer wordt ook wel gasgebrekbeveiliging toegepast.\n_START_SECTION_\nMethaan uit biovergisting\n_START_PARAGRAPH_\nHet proces waarin methaangas gevormd wordt, hoeft niet eeuwen te duren, zoals voor olie en steenkool het geval is. Telkens wanneer organische stoffen anaeroob worden afgebroken ontstaat methaan, tezamen met gassen als kooldioxide en waterstofsulfide. Dit natuurlijke proces treedt alleen op bij afwezigheid van zuurstof, omdat anders een composteringsproces voorrang krijgt. Bij compostering ontstaat in principe geen methaangas._NEWLINE_In de natuur komt dit proces onder andere voor onder de waterspiegel van moerassen. Een andere vorm van dit proces is biovergisting waarbij biogas wordt gevormd, dat vervolgens gebruikt wordt om elektriciteit op te wekken. Daarnaast kan het biogas ook worden opgewerkt tot aardgaskwaliteit en ingevoerd worden in het gasnet.\n_START_SECTION_\nAardgas van anorganische oorsprong?\n_START_PARAGRAPH_\nEen team van Indiana University onder leiding van Henry Scott bracht calciet (CaCO\xe2\x82\x83), ijzeroxide (FeO) en water (H\xe2\x82\x82O) in een laboratorium onder een hoge druk van vijf tot elf gigapascal. Tegelijkertijd werden deze stoffen verwarmd met behulp van een laser. Op deze wijze werden de omstandigheden die op 10 kilometers diepte in de aardkorst moeten heersen, nagebootst. Tijdens het experiment werd methaan (CH\xe2\x82\x84) gevormd. Dit voedde de discussie over een eventuele anorganische oorsprong van aardgas. Op de Saturnusmaan Titan en de planeet Mars komt ook methaan voor.\n_START_SECTION_\nCO2-uitstoot\n_START_PARAGRAPH_\nBij de verbranding van 1 m\xc2\xb3 (1 bar, 0\xc2\xa0\xc2\xb0C) aardgas komt ca 1,8\xc2\xa0kg CO\xe2\x82\x82 vrij._NEWLINE_Dit betreft uitsluitend de CO\xe2\x82\x82 die aanwezig is in aardgas zelf en die vrijkomt bij verbranding. Dit is echter maar een gedeelte van de totale hoeveelheid CO\xe2\x82\x82-uitstoot die aardgas als product veroorzaakt. Volgens de well-to-wheel methodiek wordt ook alle CO\xe2\x82\x82 die ontstaat bij het opsporen, produceren, reinigen, transporteren, op druk brengen en opslaan van aardgas, toegerekend aan de CO\xe2\x82\x82-uitstoot van aardgas. Dat kan zo\'n 20% van de totale uitstoot bedragen, daarmee komt de uitstoot op 2,2\xc2\xa0kg CO\xe2\x82\x82 per m\xc2\xb3 aardgas. Biobrandstoffen worden op een vergelijkbare wijze beoordeeld._NEWLINE_Aardgas/methaan is bovendien zelf een veel krachtiger broeikasgas dan CO\xe2\x82\x82 wanneer het onverbrand in de atmosfeer terechtkomt. Onder invloed van zonlicht en de daardoor aangemaakte OH-radicalen wordt methaan in de atmosfeer op den duur geoxideerd, dat wil zeggen naar CO\xe2\x82\x82 omgevormd. De gemiddelde levensduur van methaan in de atmosfeer ligt rond de 12 jaar.'