b"\n_START_ARTICLE_\nSociale kwestie\n_START_PARAGRAPH_\nDe sociale kwestie, ook wel het arbeidersvraagstuk genoemd, kwam op in de 19e eeuw als gevolg van de industri\xc3\xable revolutie. Onder de sociale kwestie vallen de slechte woon- en arbeidsomstandigheden, vrouwen- en kinderarbeid, hongerlonen en massale werkloosheid. De term 'sociale kwestie' werd in het begin vooral gebruikt door welgestelden die inzagen dat het arbeidersvraagstuk ook voor henzelf nadelige gevolgen had.\n_START_SECTION_\nOorzaken\n_START_PARAGRAPH_\nSlechte omstandigheden van arbeiders waren niets nieuws, maar in de 19e eeuw namen ze ernstig toe. De aanleiding voor de sociale kwestie is te vinden in de industri\xc3\xable revolutie. Door de massale urbanisatie vanaf het begin van 19e eeuw werden de steden waar de fabrieken stonden steeds groter. Deze plaatsen werden ook wel fabriekssteden genoemd. Om de arbeiders die er werkten te huisvesten werden er in hoog tempo dicht op elkaar staande huizen, vaak in de vorm van woonkazernes, gebouwd. Kennis, geld en tijd of bereidheid voor een goed plan voor woningbouw was er meestal niet._NEWLINE_In het begin van de industri\xc3\xable revolutie waren er meer arbeiders dan werk. De fabrikanten maakten hier gebruik van. Zij konden lage lonen uitbetalen, lange werkdagen voorschrijven, lieten ongezonde werkomstandigheden voortbestaan en konden zonder enig probleem arbeiders ontslaan. De wil van de fabrikant was wet; arbeiders die zich verzetten of het niet eens waren met de regelingen van de fabrikant konden vertrekken.\n_START_SECTION_\nWerk- en woonomstandigheden\n_START_PARAGRAPH_\nDe werkomstandigheden vormden een belangrijk deel van de sociale kwestie. Deze waren vaak zeer slecht. De fabrieken waren een onhygi\xc3\xabnische en onveilige werkplaats. Er gebeurden veel ongelukken, ook met dodelijke afloop. Werktijden waren erg lang. De woonomstandigheden waren slecht vanwege de massale groei van de steden. Bij de snelle urbanisatie werden de huizen snel en dicht op elkaar gebouwd. De arbeiderswijken en ten slotte hele steden bestonden voor een groot deel uit sloppenwijken. De woningen bestonden meestal uit niet meer dan \xc3\xa9\xc3\xa9n of twee kamers in een kazerneachtig gebouw of op een achtererf waarin een heel gezin leefde. Riolering en waterleiding ontbraken of waren zeer gebrekkig. Dit maakte het een onhygi\xc3\xabnische omgeving. Ook was door de dicht op elkaar wonende mensenmassa de kans op ziekte-overdracht aanzienlijk.\n_START_SECTION_\nWerkloosheid\n_START_PARAGRAPH_\nWerkloosheid was ook een groot probleem. De industri\xc3\xable revolutie betekende een omschakeling van handmatig naar machinaal vervaardigde goederen. Door de vervanging van arbeid door machines werden veel mensen werkloos. Dit leidde tot grotere armoede, en dus tot een in omvang toenemende sociale kwestie.\n_START_SECTION_\nOpstand en verbetering\n_START_PARAGRAPH_\nHet leek of de fabrikanten de volledige macht in handen hadden. Soms werd er gestaakt door arbeiders, maar dit had weinig zin; er waren meer arbeiders dan werk dus nieuwe werknemers vinden was nooit een probleem. Wel waren er verscheidene boycotacties tegen fabrikanten. Maar echt verzet kwam van enkele sociaal bewogen leden van de hogere klasse. Steeds meer mensen vonden dat de overheid iets moest doen aan de slechte woon- en werkomstandigheden van de arbeiders. Ook werden er vakbonden opgericht. De eerste vakbond in Belgi\xc3\xab werd opgericht in 1842. In 1837 werd de eerste Nederlandse vakbond opgericht, genaamd Door Eendragt t' Zaam Verbonden (D.E.t'z.V.)._NEWLINE_In Engeland werden in 1833 de Factory Acts (fabriekswetten) ingevoerd. Hierin werd bepaald dat arbeid van kinderen beneden negen jaar werd verboden; kinderen van negen tot twaalf jaar mochten maar negen uur per dag werken; voor jongeren van dertien tot achttien jaar was dit twaalf uur per dag; voor iedereen beneden de achttien en vrouwen werd nachtarbeid verboden. De Factory Acts hadden echter weinig effect: fabrikanten wisten dagen van tevoren wanneer er inspectie kwam; de exacte leeftijd van een kind was toentertijd vaak niet geregistreerd en er waren te weinig inspecteurs. In Nederland beoogde het Kinderwetje van Van Houten dat in 1874 werd ingevoerd een definitief einde te maken aan fabrieksarbeid door kinderen."