b'\n_START_ARTICLE_\nGodsdienstoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nEen godsdienstoorlog is een oorlog veroorzaakt door godsdienstige verschillen of gelegitimeerd door godsdienstige argumenten. In enge zin slaat de term godsdienstoorlogen op een aantal conflicten die in Europa plaatsvonden tussen katholieken en protestanten van 1522 tot 1648. In ruimere zin refereren ze aan elk religieus conflict._NEWLINE_Over de definitie van "godsdienstoorlog" is veel debat. Vaak zijn er ook andere factoren, vooral politieke, in het spel, of loopt de historisch gegroeide grens tussen verschillende etnische groepen nu eenmaal gelijk met de grens tussen verschillende religies._NEWLINE_De termen "heilige oorlog" of "jihad" worden ook wel gehanteerd om een oorlog om religieuze redenen te beginnen.\n_START_SECTION_\nOudheid (t/m 5e eeuw)\n_START_PARAGRAPH_\nGodsdienstoorlogen komen door de gehele geschiedenis voor, ook in de Oudheid.\n_START_SECTION_\nVroege christendom\n_START_PARAGRAPH_\nOmdat het Nieuwe Testament neigt naar pacifisme en omdat de positie van christenen aanvankelijk zwak was, laat de vroege christelijke geschiedenis geen godsdienstoorlog zien. Niettemin werden na verloop van tijd teksten uit het Oude Testament wel degelijk vertaald naar een concept godsdienstoorlog door ze te mengen met het concept van rechtvaardige oorlog. De eerste veldslag die een duidelijk christelijk element had, was de slag bij de Milvische brug (312), waarbij de Romeinse keizer Constantijn de Grote christelijke tekens zou hebben aangebracht op de schilden van zijn soldaten om daarmee de overwinning te behalen, al spreken bronnen elkaar tegen of dit de labarum of IHS zou zijn geweest.\n_START_SECTION_\nFula jihads (1725\xe2\x80\x931903)\n_START_PARAGRAPH_\nDe Fula jihads of Fulani jihads waren een reeks jihadistische oorlogen in West-Afrika gevoerd door islamitische Fula tegen de inheemse natuurgodsdienstige machthebbers. Deze werden gevoerd vanaf 1725, leidden tot de oprichting van verscheidene Fula jihadstaten en deze duurden voort tot de Franse kolonisatie van het Toucouleurrijk in 1893 en de Britse kolonisatie van het Kalifaat Sokoto in 1903.\n_START_SECTION_\nAard van godsdienstoorlogen\n_START_PARAGRAPH_\nOver de aard van godsdienstoorlogen is veel debat geweest. Aan de ene kant kan men stellen dat de term godsdienstoorlogen de lading niet dekt: de meeste militaire conflicten worden namelijk uitgevochten met economische of machtspolitieke motivatie. Anderzijds is er de laatste jaren een zekere kentering te bestuderen. Met name cultuurhistorici wijzen op het belang van de religieuze context waarin een aantal conflicten zijn uitgevochten. Voor de Franse godsdienstoorlogen werd het debat hierover aangezwengeld door een artikel van Natalie Zemon Davis, die sprak van \'rites of violence\'. Volgens de New Cultural Historians is religie niet zozeer een stelsel dogma\'s, maar een bindende sociale factor die culturele identiteit verschaft. Geen \'body of beliefs\' maar een \'body of believers\'. Mack Holt constateert een historiografische tendens om \'de godsdienst weer in de godsdienstoorlogen terug te brengen\'. Volgens Konrad Repgen is de vraag naar motivatie niet te beantwoorden: het is namelijk niet te achterhalen in hoeverre strijders werkelijk godsdienstig gemotiveerd zijn. In zijn visie is een godsdienstoorlog een conflict dat religieus wordt gelegitimeerd._NEWLINE_Men kan zich ook afvragen in hoeverre een interne strijd wel te kwalificeren is als een godsdienstoorlog. Een strijd tussen gelijkgerichte godsdiensten, zoals in Ierland, en in de 16e eeuw in Frankrijk (katholieken tegen de hugenoten), doet zich ook binnen de islam voor (soennieten tegen sjiieten). Voor wat betreft de christelijke godsdienstoorlogen wordt ook wel gesproken over confessieoorlogen._NEWLINE_Ook over de islamitische godsdienstoorlogen is veel debat. De minimalistische visie stelt dat conflicten in feite materialistische doeleinden hadden. Het uitroepen van de jihad, bijvoorbeeld, aan het begin van jaarlijkse veldtochten van de Ottomanen had dan vooral een ritueel karakter. Volgens de maximalistische visie kan de gehele expansie van de islam sinds 622 gezien worden als jihad. Een recente erudiete analyse van Richard Bonney lijkt een genuanceerde middenpositie in te nemen. Bonney historiseert het verschijnsel jihad en concludeert dat de aard van jihad vooral contextbepaald was._NEWLINE_In zijn comparatieve studie over \'heilige oorlog\' (een term die in de 20e eeuw bedacht is door Friedrich Schwally) komt James Turner Johnson tot ongeveer een dozijn kenmerken.\n_START_SECTION_\n"De mythe van het religieuze geweld"\n_START_PARAGRAPH_\nIn zijn boek "The myth of religious violence" gaat de Amerikaanse theoloog en godsdienstwetenschapper William T. Cavanaugh verder in zijn kritiek op de gangbare z.i. ideologisch gekleurde religiekritiek._NEWLINE_Hij is het eens met Davis en andere sociologen die vinden dat in de vroegere historiografie over de 17e en 18e eeuw te weinig aandacht was voor politieke, sociale en economische oorzaken van geweld , maar hij vindt ook dat de godsdienst niet opnieuw zomaar als verklaringsfactor van geweld mag worden ingevoerd._NEWLINE_Cavanaugh gaat uit van de kennistheoretische analyse dat een breed containerbegrip als "religie" sowieso ongeschikt is om geweld en specifieke historische gebeurtenissen als oorlogen mee te verklaren. Religie blijkt bij nader onderzoek geen transcultureel en transhistorisch begrip of verschijnsel te zijn dat zich altijd en overal laat verbinden met zoiets als geweld en oorlog. Hij bekritiseert het daarom als onkritisch en gekleurd essentialisme om te spreken van \'religieus geweld\' of \'godsdienstoorlogen\'._NEWLINE_Cavanaugh bestrijdt de idee, als zou in de zogenaamde godsdienstoorlogen van de 17e en 18e eeuw de moderne seculiere natiestaat een einde hebben gemaakt aan primitief \'religieus geweld\' van katholieken en protestanten. Cavanaugh behandelt in die periode in Europa 45 verschillende voorbeelden van gewapende conflicten en oorlogen tussen katholieke vorsten onderling, tussen protestantse vorsten onderling en van katholiek-protestantse bondgenootschappen tegen een protestantse of katholieke derde partij, waarbij religie niet het motief vormde. Het vele geweld kwam volgens Cavanaugh toen niet zozeer voort uit de religie, maar uit het opkomende absolutisme dat een groeiende behoefte had aan nationale, territoriale begrenzing. Dit absolutisme legde de basis voor het ontstaan van het seculiere nationalisme, dat z.i. een veel gewelddadiger karakter en structuur zou aannemen, dan dat godsdiensten en gelovigen an sich onderling ooit hebben laten zien, ook wanneer ze zich onder dwang verbonden met de moderne natiestaat._NEWLINE_Staten wilden godsdiensten onderwerpen, maar als ongewenste, onafhankelijke transterritoriale factor, en dus niet om het geweld ervan in te dammen. Dat laatste vormt volgens Cavanaugh echter wel een hardnekkige seculiere mythe. Die mythe dient er o.m. toe, om tot in onze tijd toe (vooral na 9/11) een ideologische tegenstelling te cre\xc3\xabren tussen het seculiere Westen met zijn zelfbeeld van toepasser van modern, beschaafd, redelijk, humanitair ge\xc3\xafnspireerd geweld, met daar tegenover een beeld van de ander, \'de rest\', die gevaarlijk, primitief, religieus geweld zou uitoefenen. Hij ontkent niet, dat vandaag bepaalde vormen van terrorisme zich op religie beroepen, maar dat is voor hem geen voldoende aanwijzing om bijvoorbeeld een exclusieve relatie te mogen veronderstellen tussen islam en terreur.'