b'\n_START_ARTICLE_\nKilroy was here\n_START_PARAGRAPH_\nKilroy was here is een uitdrukking die tijdens de Tweede Wereldoorlog, meestal in de vorm van graffiti, in veel landen door soldaten werd aangebracht. De uitdrukking werd vaak vergezeld door Mr. Chad, een kaalhoofdig mannetje dat met zijn grote neus over de rand van een muur staart. Er ontstonden ook veel varianten op de graffiti, zoals het Australische equivalent Foo was here._NEWLINE_In de loop der tijd werd Kilroy was here met Mr. Chad een van de bekendste vormen van graffiti. Terwijl sommige mensen die tot de vijandelijke mogendheden behoorden zich ongerust afvroegen wat de woorden te betekenen hadden, zagen veel mensen het als een eerbetoon aan de Onbekende Soldaat. Anderen geloofden dat Kilroy een soort kwartiermaker was, die in oorlogsgebieden als eerste arriveerde om ervoor te zorgen dat de aankomst van de frontsoldaten zo soepel mogelijk kon verlopen._NEWLINE_Ook na de oorlog bleef de graffiti populair en verscheen op de meest afgelegen of onbereikbare plaatsen, soms in varianten als Kilroy ate here of Kilroy slept here. Wie de bewuste Kilroy was is nog steeds niet met zekerheid te zeggen, al heeft deze vraag mensen decennialang beziggehouden.\n_START_SECTION_\nVroegste waarnemingen\n_START_PARAGRAPH_\nHet is onzeker wanneer de uitdrukking is ontstaan. In 2007 werd op de Amerikaanse televisie een documentaire getoond van Fort Knox, met beelden gemaakt in de jaren 70. Op de beelden is te zien hoe uit een gewelf van Fort Knox goudstaven worden gehaald die sinds 1937 tot aan het plafond lagen opgestapeld. Achter de goudstaven werden de woorden "Kilroy was here - 5/13/37" zichtbaar. Dit werd door veel mensen gezien als een bewijs dat de uitdrukking al in 1937 bekend moest zijn geweest. De historicus Paul Urbahns, die bij het maken van de documentaire betrokken was, verklaarde later echter dat de beelden niet authentiek waren. De hele sc\xc3\xa8ne werd namelijk in een studio in Hollywood opgenomen en om het geheel een authentiek tintje te geven, schreven de decormannen deze woorden op de muur._NEWLINE_Er zijn geruchten dat de woorden al in 1939 op oorlogsschepen en in diverse militaire havens werden aangetroffen. Eric Partridge schreef in zijn boek A Dictionary of Slang and Unconventional English dat de woorden voor het eerst in de Verenigde Staten verschenen rond 1940, maar voert hiervoor geen bewijzen aan. Volgens een psychiater van de Universiteit van Pennsylvania dook de uitdrukking voor het eerst op in het midden van 1945 in een hospitaal van de militaire legerbasis Kearns Field in Salt Lake City. Het voorval werd kort daarop beschreven in Kearns Air Force Post Review op 26 juni 1945, genaamd "To the Unknown Soldier \xe2\x80\x94 Kilroy Sleeps Here". In augustus van hetzelfde jaar dook Kilroy meerdere malen op in het blad Stars and Stripes. Maar de woorden werden in graffitivorm al over de hele wereld aangetroffen, vaak vergezeld van het personage van Mr. Chad._NEWLINE_In tegenstelling tot de meeste graffiti waren Kilroy was here en afbeeldingen van Mr. Chad niet van een enkele persoon afkomstig. Een overeenkomst met veel andere graffiti was wel dat de daders anoniem wilden blijven. Het is onzeker of hogere officieren van het Britse en Amerikaanse defensieapparaat wisten wie de daders waren of wat de graffiti te betekenen had. In ieder geval lieten ze tegenover de media niets los. Toen bijvoorbeeld een nieuwsgierige verslaggever van het tijdschrift LIFE een Britse hoge officier belde en vroeg of hij wat over Mr. Chad kon vertellen, antwoordde de officier droog: "What, Lake Chad?"\xe2\x80\x89\n_START_SECTION_\nOorsprong\n_START_PARAGRAPH_\nVolgens de Oxford English Dictionary is Kilroy in de uitdrukking Kilroy was here de naam van een mythisch persoon, en voor bepaalde mensen was de graffiti enkel een ludieke manier om de Onbekende Soldaat eer te betonen. Desondanks zijn over de oorsprong van Kilroy was here veel theorie\xc3\xabn ontstaan._NEWLINE_De meeste theorie\xc3\xabn noemen een Ierse Amerikaan als geestelijk vader van de uitdrukking. Tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) en de Ierse hongersnood (1845-1850) trokken veel Ieren naar de Verenigde Staten, waar ze zich voornamelijk vestigden in de grote steden. In 2012 werd het aantal Ierse Amerikanen geschat op ruim 35 miljoen. Kilroy is een veel voorkomende Ierse achternaam, afgeleid van Mac Giolla Ruaidh, wat Iers is voor \'zoon van giolla ruaidh\' (\'rode jongeman\', een familienaam).\n_START_SECTION_\nJames J. Kilroy\n_START_PARAGRAPH_\nDe populairste theorie verhaalt over een klinknagelinspecteur genaamd James J. Kilroy (26 september 1902 - 24 november 1962). James J. Kilroy begon op 5 december 1941 te werken als inspecteur van de Bethlehem Steel Company op de scheepswerf Fore River Shipyard in Quincy (twee dagen voor de aanval op Pearl Harbor). De scheepswerf bouwde oorlogsschepen voor het Amerikaanse leger en een van Kilroys taken was het controleren van klinknagels. In de 32 maanden dat hij op de werf werkte, turfde Kilroy het aantal gecontroleerde klinknagels met krijt op de betreffende schepen en machines en schreef ze in zijn rapport. Aan het aantal dat in het rapport vermeld stond werd de productie van de arbeiders beoordeeld en het kwam regelmatig voor dat de arbeiders de krijtstreepjes uitveegden, zodat het aantal opnieuw werd geteld en dubbel in het rapport kwam te staan. Dit werd ontdekt en James J. Kilroy plaatste vanaf toen met onuitwisbare gele letters Kilroy was here op het gecontroleerde gedeelte. Toen de oorlog vorderde, verlieten marineschepen de werf steeds vaker onbehandeld en ongeverfd, zodat Kilroys krabbels nog steeds zichtbaar waren, soms op onbereikbare plaatsen. Dit begon de soldaten op te vallen en na verloop van tijd begonnen ze het als een talisman te bezien; een verzekering dat hun schip goed gecontroleerd was. Volgens een artikel in The New York Times van 24 december 1946 geloofde James J. Kilroy zelf dat zijn ex-collega\'s die in dienst waren gegaan verantwoordelijk waren voor de verspreiding van de uitdrukking._NEWLINE_In 1946 werd in het radioprogramma Speak to America door de American Transit Association een gele tramwagon uitgeloofd voor diegene die kon bewijzen dat hij de betreffende Kilroy was. Bijna veertig man deden een poging, maar alleen James J. Kilroy kwam met een geloofwaardig verhaal. Hij won de tramwagon en wilde hem als kerstcadeau aan zijn negen kinderen geven. Op 23 december 1946 vertrok de tramwagon vanuit Boston naar het huis van Kilroy in Halifax, een rit van ruim 50 kilometer. Onderweg begon het hevig te sneeuwen, zodat de wagon pas op 25 december aankwam, getrokken door een sneeuwploeg. Op de zijkant van de wagon stonden de woorden "Santa was here". Kilroy plaatste de wagon in zijn voortuin, als een speelruimte voor zijn kinderen. Volgens de vrouw van James, Margaret Kilroy, werd hij vervolgens door allerlei bedrijven benaderd die de naam Kilroy voor hun producten wilden gebruiken, waarbij sommigen aanboden om de tramwagon volledig te meubileren. James J. Kilroy weigerde al de aanbiedingen, vertelde Margaret: "I Guess it was his Irish stubbornness."\xe2\x80\x89_NEWLINE_Toch zijn veel mensen van mening dat hij niet de geestelijk vader was van de uitdrukking, aangezien deze al in de jaren 30 voor het eerst zou zijn aangetroffen. Op 24 november 1962 stierf James J. Kilroy op 60-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Boston.\n_START_SECTION_\nAndere theorie\xc3\xabn\n_START_PARAGRAPH_\nDe volgende theorie heeft veel overeenkomsten met de bovenstaande. Deze noemt een andere James Kilroy als de geestelijk vader van Kilroy was here. Dankzij zijn kleine postuur was hij aangenomen als inspecteur op een fabriek voor oorlogsmaterieel, zodat hij in de kleinste ruimtes zijn inspecties kon doen. Als geheugensteuntje schreef hij in elke tunnel waar hij kwam de woorden Kilroy was here. Deze theorie verklaart echter niet hoe de woorden zo wereldberoemd werden._NEWLINE_Weer een andere theorie stond in een artikel van The Lewiston Daily Sun van 14 november 1945. Volgens de redacteur heeft de uitdrukking haar oorsprong bij een 21-jarige sergeant genaamd Francis J. Kilroy jr. Terwijl hij met griep in het veldhospitaal van een militaire basis in Florida lag, schreef een bevriend soldaat genaamd James Maloney de woorden "Kilroy will be here next week" op een mededelingenbord in een van de barakken. Een maand later werden Francis J. Kilroy jr. en James Maloney naar andere legerbasissen gestuurd. Voor de grap bleef James Maloney overal soortgelijke uitdrukkingen aanbrengen. Deze woorden werden door veel soldaten gelezen en volgens de schrijver van het artikel verschenen daarop verspreid over de hele wereld varianten op "Kilroy was here"._NEWLINE_De krant The Free Lance-Star noemt nog een andere theorie die ook gebaseerd is op een sergeant genaamd Kilroy: op een mededelingenbord in een militair kamp in Kansas werd medegedeeld dat een zekere sergeant Kilroy \xc3\xa9\xc3\xa9n dag niet was komen opdagen. Sergeant Kilroy kraste vervolgens zijn naam door op het bord en schreef eronder: "Kilroy was here"._NEWLINE_Er zijn nog tal van andere theorie\xc3\xabn over de oorsprong van de uitdrukking. Een Amerikaanse oorlogsverslaggever genaamd Richard Kilroy O\'Malley wordt als mogelijke geestelijk vader genoemd. Hij zou de uitdrukking verspreiden in de landen die hij voor zijn werk bezocht, waaronder Duitsland, Cyprus, Korea en sommige landen in Afrika. Volgens een andere theorie was een Brits soldaat het beu dat de manschappen van de Royal Air Force altijd beweerden dat zij eerder arriveerden dan het Britse grondleger. Daarom bracht hij overal waar hij kwam de graffiti aan om het tegendeel te bewijzen.\n_START_SECTION_\nOorsprong\n_START_PARAGRAPH_\nOok over de herkomst van Mr. Chad zijn veel theorie\xc3\xabn. Er zijn mensen die menen dat Mr. Chad voor het eerst werd getekend in 1937 voor een strip in het blad Daily Mirror. De bedenker en tekenaar van de strip was de Britse cartoonist George Edward Chatterton, bijgenaamd Chat. Het personage dat in het blad verscheen werd daarom Mr. Chat genoemd, wat later veranderde in Mr. Chad._NEWLINE_De meeste theorie\xc3\xabn over de oorsprong van Mr. Chad komen van de Britse defensie. Volgens een medewerker van het Royal Air Force Museum London is Mr. Chad bedacht door een elektricien van de Royal Air Force en gebaseerd op de Griekse letter \xce\xa9 (omega), die staat voor de eenheid van Ohm (elektrische weerstand). Een klein aantal theorie\xc3\xabn verhalen hoe Mr. Chad is gebaseerd op een stroomschema. Zo schreef een journalist van het nieuwsblad The Guardian dat Mr. Chad zijn oorsprong vond in een leslokaal van de Royal Air Force in 1941. Toen een instructeur een stroomschema op een bord tekende en vervolgens uit het lokaal werd geroepen, liep een van zijn leerlingen naar het bord en tekende vervolgens een soortgelijk stroomschema dat leek op een mannetje dat over een schutting tuurt. Onder het schema schreef hij de woorden "Wot! No leave?"\xe2\x80\x89 Volgens een andere bron hoorde het getekende diagram op het bord bij een uitleg welk effect een condensator in een elektrisch netwerk kan hebben. Na de les veranderde iemand het diagram met een aantal lijntjes in het turende mannetje en voegde de woorden "WOT! No Electrons?" toe._NEWLINE_Ook de herkomst van de naam Mr. Chad is onzeker; veel divisies in het Britse leger ontkennen de theorie over de cartoonist George Edward Chatterton en claimen zelf de oorsprong van de naam. Soldaten van de Royal Air Force bijvoorbeeld beweren dat het de bijnaam van een RAF-club was, die zijn hoofdkwartier had in Chadwick House. Volgens de Royal Electrical and Mechanical Engineers (REME), een Brits legerkorps dat legeruitrustingen inspecteert en onderhoudt, komt de naam van een van hun trainingsscholen die de bijnaam Chad\'s Temple had. Acht soldaten van de 7e Pantserdivisie van het Britse leger beweerden dat Chad de naam was van een officier van hun divisie._NEWLINE_In een editie van april 1946 schreef The Times dat Mr. Chad waarschijnlijk een groot aantal veranderingen door een groot aantal personen heeft ondergaan, zodat over de herkomst van het mannetje met de enorme neus weinig te zeggen valt.\n_START_SECTION_\nAndere namen voor Mr. Chad\n_START_PARAGRAPH_\nDe Royal Air Force noemde Mr. Chad ook Flywheel, Doomie\xe2\x80\x89 of The Goon, vernoemd naar Alice the Goon, een fictief personage uit de Popeye-stripreeks. Net als Mr. Chad heeft ze een enorme neus, vandaar de bijnaam. In het leger werd de naam Mr. Chad geassocieerd met de luchtmacht en daarom noemden ze hem Clem of Private Snoops. Ook noemden ze hem The Jeep, naar Eugene the Jeep, een ander fictief personage uit de Popeye-stripreeks met een forse neus. De marine noemde hem The Watcher._NEWLINE_Ook wordt het mannetje volgens een advertentie voor Kilroy-speelgoed Heffinger, Luke the Spook en Stinkie genoemd. In Chili wordt Mr. Chad Sapo genoemd, wat Spaans is voor \'pad\' en als scheldwoord wordt gebruikt voor een nieuwsgierig iemand. Andere namen voor Mr. Chad zijn onder andere El Fisgon (Mexico), Herbie (Canada), Overby (Los Angeles) en Corduroy._NEWLINE_Kilroy is echter g\xc3\xa9\xc3\xa9n andere naam voor het personage. De uitdrukking luidt: Kilroy was here, dus als Mr. Chad over de rand van het muurtje kijkt, is Kilroy al verdwenen. Kilroy zelf is nooit uitgebeeld.\n_START_SECTION_\nFoo was here\n_START_PARAGRAPH_\nFoo was here is de Australische equivalent van Kilroy was here, en werd ook door sommige Britse soldaten gebruikt. Oorspronkelijk had het kale mannetje dat erbij werd getekend niet zo\'n grote neus. Volgens bepaalde geruchten bestond Foo was here veel eerder, de uitdrukking zou al tijdens de Eerste Wereldoorlog op de treinwagons van het Australische leger zijn gekalkt. Soldaten van de Royal Australian Air Force identificeerden Foo met een gremlin, een kwaadaardig mythisch wezen dat vliegtuigen en andere machines zou saboteren._NEWLINE_De uitdrukking foo werd vooral bekend dankzij Smokey Stover, een brandweerman in de gelijknamige strip van Bill Holman die in de Verenigde Staten werd gepubliceerd tussen omstreeks 1930 en 1952. Hij gebruikte de term foo voor alles waarvan hij niet op de naam kon komen. Omdat het personage Smokey Stover een brandweerman is lijkt het aannemelijk dat foo van het woord feu komt, wat Frans is voor \'vuur\'. Maar volgens Warner Brothers vertelde Bill Holman hen ooit dat hij op foo kwam toen hij dit woord las op de onderkant van een Chinees beeldje. Dit zou dan een Engelse transliteratie zijn van het woord fu, Mandarijn voor \'zegen\' of \'voorspoed\'. Foo werd dankzij de strip een populair stopwoord in grappige gezegdes als "Where there\'s foo, there\'s fire" en "Many smoke, but foo men chew". Soortgelijke uitdrukkingen werden verwerkt in liedjes en televisieprogramma\'s en het is mogelijk dat op deze manier de uitdrukking Foo was here ontstond._NEWLINE_Sommige soldaten beweerden dat foo een afkorting van Forward Observation Officer, maar dit is waarschijnlijk een backroniem: een interpretatie die ze maakten nadat foo allang bekend was. Amerikaanse soldaten gebruikten rond het einde van de Tweede Wereldoorlog de term foo fighters voor onbekende objecten die ze op de radar aantroffen. Later werd de term vervangen door UFO (Unidentified Flying Object).\n_START_SECTION_\nAndere varianten\n_START_PARAGRAPH_\nIn bepaalde landen wordt in plaats van Kilroy of Foo andere namen gebruikt, zoals Julito in Peru, O Moita in Brazili\xc3\xab en Vasya in Rusland. In Polen is Kilroy vervangen voor de naam van een fictieve schoolconci\xc3\xabrge: J\xc3\xb3zef Tkaczuk. Een veelvoorkomende graffiti in Poolse schoolgebouwen is "Tu by\xc5\x82em\xc2\xa0\xe2\x80\x93 J\xc3\xb3zef Tkaczuk" en betekent zoveel als "Ik was hier - J\xc3\xb3zef Tkaczuk". In Turkije zijn de woorden "Bunu yazan Tosun" een bekende graffiti, wat "Tosun schreef dit" betekent._NEWLINE_Naast de woorden Kilroy was here verschenen tijdens de Tweede Wereldoorlog regelmatig de woorden "And so was Smoe". Volgens een navigator van de Royal Air Force was Smoe een afkorting van Sad men of Europe\xe2\x80\x89 en de Milwaukee Journal schreef dat Smoe de Europese naam is voor Mr. Chad. Na 1946 werden echter geen nieuwe graffiti met Smoe meer gedocumenteerd.\n_START_SECTION_\nDe uitdrukking wordt wereldberoemd\n_START_PARAGRAPH_\nDe uitdrukking Kilroy was here, later vergezeld door het personage dat over een muur kijkt, werd zo populair dat ze overal in de Verenigde Staten en Groot-Brittanni\xc3\xab verscheen, vaak op de vreemdste of meest verlaten plekken. In Milwaukee schreef iemand bijvoorbeeld op een billboard: "I jump with glee, I jump with joy, \'cause i got here before Kilroy". Maar de woorden waren al doorgekrast en vergezeld van de tekst "Kilroy didn\'t believe it"._NEWLINE_Het verspreiden van deze mysterieuze graffiti was voor de Britse en Amerikaanse soldaten een collectieve grap geworden, die een welkome afleiding vormde voor de verschrikkingen van de oorlog. Ze brachten de graffiti aan in Europa, Azi\xc3\xab en Afrika op de meest uiteenlopende plaatsen, zoals tankstations, restaurants, zwaar bewaakte militaire locaties, kazernes en ziekenhuizen. In deze werelddelen waren mensen nog niet zo bekend met graffiti, het Europese vasteland bijvoorbeeld kende vrijwel alleen op de muren gekalkte politieke leuzen. Voor soldaten werd het een sport om Kilroy was here te plaatsen op de meest onbereikbare plaatsen en wanneer andere soldaten op een nieuwe locatie arriveerden, sloten ze weddenschappen of Kilroy hun voor was of niet. En zo werd de graffiti aangetroffen op bomen in Noord-Borneo, op muren van Afrikaanse danstenten en zelfs op de rotsen op de Aleoeten. Het nieuwsblad The Nashau Telegraph verhaalt over een strand van een eiland in de Grote Oceaan waar een dode soldaat zou zijn aangetroffen die begonnen was de woorden in het zand te schrijven, maar stierf voordat hij klaar was._NEWLINE_Toen infanteristen op 6 juni 1944 aan de Franse kust arriveerden, troffen ze de tekst "Kilroy" aan in de Duitse bunkers. Een bemanningslid van een vliegdekschip pikte aan de kust van Tasmani\xc3\xab een fles op, waarin een briefje zat met de woorden "Kilroy says hello". In 1948 stond in een advertentie in het blad LIFE: "G.I.\'s spread the fame of Kilroy, the little man who was always there first". Inderdaad cre\xc3\xaberden Amerikaanse en Britse soldaten de legende dat Kilroy alomtegenwoordig was. Veel mensen stelden hier geloof in, ondanks dat het handschrift elke keer anders was. Kilroy was voor hen een soort Big Brother geworden, iemand die overal een oogje in het zeil kan houden, ook in vijandelijk gebied. Volgens de krant Deseret News was Kilroy was here om die reden na I love you de belangrijkste uitdrukking tijdens de Tweede Wereldoorlog.\n_START_SECTION_\nReacties van wereldleiders\n_START_PARAGRAPH_\nDe uitdrukking Kilroy was here begon ook de asmogendheden op te vallen. In het landhuis Cecilienhof te Potsdam werd in de zomer van 1945 de Conferentie van Potsdam gehouden, waarbij Harry S. Truman, Winston Churchill en Jozef Stalin bespraken hoe Duitsland geregeerd moest worden. Naar verluidt maakte Jozef Stalin hier voor het eerst kennis met de uitdrukking. Een van de badkamers in het landhuis was streng bewaakt en mocht uitsluitend door Truman, Churchill en Stalin gebruikt worden. Stalin gebruikte de badkamer het eerst, maar kwam kort daarop naar buiten en vroeg in het Russisch: "Wie is Kilroy?"_NEWLINE_Toen Japanners de woorden aantroffen op een gebombardeerde tank op het eiland Guadalcanal, schakelden ze hun inlichtingendienst in. Een legende wil dat de geheimzinnige woorden zelfs Adolf Hitler verontrustte in de periode dat de Tweede Wereldoorlog op zijn eind liep. Volgens sommige nieuwsbladen troffen Duitsers de graffiti aan op Amerikaans oorlogsmaterieel, volgens anderen in een geheime locatie van het Duitse leger. Naar verluidt veronderstelde Hitler dat Kilroy de naam was van een Amerikaans supersoldaat of een codenaam van een spion die zich ge\xc3\xafnfiltreerd had. Hitler liet hierop tevergeefs een onderzoek instellen naar de bewuste Kilroy.\n_START_SECTION_\nNa de Tweede Wereldoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nKilroy was here dook ook na de Tweede Wereldoorlog op diverse plekken op. In 1952 werden voor de eerste test met de waterstofbom gevechtsschepen als proefkonijnen gebruikt. Naar verluidt werden na de test op een van de schepen de geschilderde woorden Kilroy was here aangetroffen. In 1957 werd de gezonken sleepboot Edgar Bonnet uit het Suezkanaal gevist, omdat hij de doorvaart blokkeerde. Op de brug ontdekten de dreggers de woorden Kilroy was here._NEWLINE_Ook in oorlogsgebieden, bijvoorbeeld in landen als Korea, Koeweit, Irak en Afghanistan, werd de graffiti aangetroffen. En de uitdrukking wordt nu nog steeds verspreid door toeristen en andere personen, die de graffiti aanbrengen in toiletten, op muren, reclamezuilen, monumenten en op andere plaatsen. De graffiti verscheen zo onder andere op de Berlijnse Muur, de Chinese Muur, de Arc de Triomphe in Parijs, het Vrijheidsbeeld in New York en het in 2004 onthulde National World War II Memorial in Washington D.C. Er zijn geruchten dat hij voorkomt op de top van de Mount Everest en zelfs op de oppervlakte van de maan. De populariteit van Kilroy was here had haar grootste piek echter vooral tijdens de jaren 40 en 50.'