b'\n_START_ARTICLE_\nMachtigingswet (1933)\n_START_PARAGRAPH_\nDe Machtigingswet van 1933 (Duits: Erm\xc3\xa4chtigungsgesetz, ook bekend als Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich; Nederlands: Wet tot het lenigen van de nood van volk en rijk) werd op 23 maart 1933 aangenomen door de Duitse Rijksdag en afgekondigd op 24 maart 1933. Met het aannemen van deze wet zette de Rijksdag zichzelf buiten spel. De Rijksregering kreeg met deze wet wetgevende bevoegdheden waardoor een door de nazi\'s gedomineerde regering vrij baan kreeg bij het realiseren van een "nationaalsocialistische maatschappij" zonder dat er nog een controlerend parlement tussenbeide kon komen. De meeste historici achten hiermee de Weimarrepubliek de facto be\xc3\xabindigd, maar sommigen laten deze al met het aantreden van Adolf Hitler als rijkskanselier op 30 januari 1933 eindigen. De Weimarconstitutie is de jure tot 1945 van kracht gebleven, hoewel dat uiteraard in nazi-Duitsland alleen nog maar in schijn zo was.\n_START_SECTION_\nVoorgeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nEen machtigingswet in het Duitse politieke systeem geeft de zittende regering tijdelijk buitengewone volmachten zodanig dat het parlement regeringsmaatregelen niet meer kan controleren of verbieden. Dit was bedoeld alleen in tijden van ernstige crisis als snel en kordaat optreden geboden was. Voor het afkondigen van een machtigingswet was minimaal twee derde van de stemmen in het parlement nodig._NEWLINE_In de jaren 1919-1923 waren er al eens door het parlement drie machtigingswetten aangenomen, die toen voor korte periodes golden, om de gevolgen te bestrijden van de crisisjaren van 1919 tot 1924. In de helft van de regeringsperiode van Ebert werd geregeerd op grond van deze machtigingswetten. Toch kende de Weimarconstitutie niet de mogelijkheid tot het afkondigen van dit soort wetten. Men redeneerde echter dat wanneer twee derde van de Rijksdag de grondwet kon wijzigen, deze ook tot een dergelijke vergaande wet kon besluiten (grondwetsdoorbreking).\n_START_SECTION_\nHitlers weg naar de macht\n_START_PARAGRAPH_\nDe democratie had het in het Duitsland van de jaren dertig moeilijk. Reeds Heinrich Br\xc3\xbcning, die als voorheen vakbondsman, lid van de Deutsche Zentrumspartei en in maart 1930 aantrad als rijkskanselier, had pogingen ondernomen om namens de rechtse elites - het grootkapitaal, de grootgrondbezitters en het leger - de macht van de Rijksdag in te tomen. Het probleem was echter Adolf Hitler die men wel wilde maar niet kon negeren. Ook Hitler wenste de macht. Maar hoewel zijn beweging sterk was, had deze de hulp nodig van vooraanstaande personen. Het toeval wilde dat in die crisisjaren van de Weimarrepubliek enkele prominenten de kans kregen belangrijke initiatieven om tot een rechtse oplossing te komen, te ontplooien. Deze initiatieven bleken even zoveel politieke misrekeningen te zijn waarvan Hitler echter op termijn dankbaar profiteerde._NEWLINE_Een van die initiatieven was afkomstig van de toenmalige rijkskanselier Franz von Papen. Zijn bedoeling was te komen tot een presidentieel stelsel, waartoe de Rijksdag zou moeten worden ontbonden en de verkiezingen (ongrondwettig) zouden worden uitgesteld. Rijkspresident Paul von Hindenburg steunde dit initiatief. Von Papen opereerde echter in de Rijksdag dusdanig onhandig dat het voorstel daar werd getorpedeerd. Er werden op 6 november 1932 nieuwe verkiezingen gehouden. Voor de NSDAP was de uitslag niet al te gunstig. Toch werd Hitler op 30 januari 1933 benoemd tot rijkskanselier bij gebrek aan alternatieven.\n_START_SECTION_\nRijksdagbrand\n_START_PARAGRAPH_\nHitler trachtte zo veel mogelijk macht in handen te krijgen om zijn plannen onbelemmerd uit te kunnen voeren. Nu moest hij dat nog legaal doen. Op 27 februari 1933, nog geen maand na zijn aantreden, stond het gebouw van de Rijksdag in brand. Dit laatste gaf de gedroomde aanleiding tot de zogenaamde Reichstagbrandverordnung (\'zum Sch\xc3\xbctz von Volk und Staat\') (\'ter bescherming van volk en staat\') op grond van artikel 48 van de Weimarconstitutie (Weimarer Verfassung) waarmee Hitler vergaande bevoegdheden kreeg om \'de rust te herstellen\'. Door sommige historici wordt aangenomen dat deze brand door de nazi\'s ge\xc3\xabnsceneerd was. In de eerste plaats werden nu onder andere de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vergadering, de persvrijheid en het brief- en telefoongeheim voor onbepaalde tijd opgeschort. Verder was het gedaan met de zelfstandigheid van de deelstaten. Bovendien kreeg de regering (niet het leger (Reichswehr) die hiervoor eigenlijk verantwoordelijk was) het recht in te grijpen om de orde te herstellen. Vrijwel onmiddellijk na de brand werd begonnen \'verdachten\' te arresteren zoals Rijksdagafgevaardigden, communisten en vakbondsleiders; allemaal mensen die de nazi\'s in de weg liepen.\n_START_SECTION_\nGleichschaltung\n_START_PARAGRAPH_\nDe basis voor de nu volgende Gleichschaltung van volk en land met de ideologie van de NSDAP was deze machtigingswet van 1933. Hitler kon nu wetten en decreten uitvaardigen zonder dat het parlement daar nog een stokje voor kon steken. Dit proces begon met de wet van 31 maart 1933 waarbij de Duitse L\xc3\xa4nder hun autonomie verloren en met de wet van 7 april 1933 waarbij er rijksstadhouders werden aangesteld. Er zouden nog vele maatregelen volgen waarbij iedere keer de vrijheid iets verder werd ingeperkt. Ondertussen was sinds de Rijksdagbrand al een groot aantal van de tegenstanders van Hitler gearresteerd. Dit ging nu in versneld tempo door. Begin april 1933 waren er alleen al in Pruisen 25.000 mensen in \'preventieve hechtenis\' genomen\'. In Beieren werden in de maanden maart en april zo\'n 10.000 communisten en socialisten gearresteerd. De gevangenissen waren al snel overbevolkt. In Dachau werd in alle openheid op 22 maart 1933 het eerste concentratiekamp geopend om de vele gevangenen te huisvesten. Snel volgden er meer van zulke kampen. Op 8 april 1933 werden de 81 zetels die de KPD bij de verkiezingen van 5 maart behaald hadden op grond van de Reichstagbrandverordnung nietig verklaard. Op 22 juni werd de SPD verboden. In augustus 1933 werd Wels met 32 anderen het Duitse staatsburgerschap ontnomen ("Erste Ausb\xc3\xbcrgerungsliste des Deutschen Reichs von 1933" - er zouden nog 358 lijsten volgen). Wels vluchtte. Uiteindelijk waren zo goed als alle tegenstanders gearresteerd, gevlucht, \'onverklaarbaar verdwenen\' of vermoord.\n_START_SECTION_\nGevolgen voor de wetgeving\n_START_PARAGRAPH_\nSlechts zelden nog zou de Rijksdag zich met wetgeving bezighouden. Ook van de kant van de regering kwam er weinig van wetgeving terecht. Later werden de wetten vervangen door verordeningen om uiteindelijk uit te monden in "F\xc3\xbchrerbefehle" waarbij Hitlers wil letterlijk wet geworden was. De consistentie hierbij was echter ver te zoeken, zodat er sprake was van grote rechtsonzekerheid._NEWLINE_N.B. De afkondiging van onder andere wetten gebeurde in het Duitse rijk (van 1871 - 1945) in het "Reichgesetzblatt". De wetten die de uitgevaardigd werden op grond van het machtigingsbesluit zijn te herkennen aan de aanhef "Die Reichsregierung hat das folgende Gesetz beschlossen".\n_START_SECTION_\nVerlengingen van de machtigingswet\n_START_PARAGRAPH_\nOp 30 januari 1937 werd door de Rijksdag de machtigingswet verlengd tot 1 april 1941 en op 30 januari 1939 tot 10 mei 1943. Duidelijk mag zijn dat hier geen sprake meer was van democratische besluitvorming. In 1943 verbood Hitler bij decreet de opheffing van de wet.\n_START_SECTION_\nSituatie in de huidige Bondsrepubliek\n_START_PARAGRAPH_\nDe grondwet van 1949 bepaalt dat deze slechts tekstueel kan worden gewijzigd.'