b'\n_START_ARTICLE_\nMarkt (Maastricht)\n_START_SECTION_\nMiddeleeuwen\n_START_PARAGRAPH_\nDe Markt was in het begin een veel kleiner plein gelegen aan de noordelijke rand van de stad, tegen de eerste middeleeuwse muur aan. De namen van enkele op de Markt aansluitende straten, Kleine Gracht en Grote Gracht, herinneren hier aan, want zij liggen op de plaats van de gracht die langs de stadsmuur liep. Tegen de binnenkant van de oude stadsmuur bouwde men aan het eind van de 13e eeuw een lakenhal met belfort. In de lakenhal werden de lakens verhandeld van de Maastrichtse lakenwevers, die zich in het Boschstraatkwartier ten noorden van de Markt gevestigd hadden. Door de bouw van de tweede middeleeuwse omwalling in de 14e eeuw kwam het plein centraler in de stad te liggen. De Leugenpoort, de oorspronkelijke noordelijke stadspoort, werd in 1316 tot gevangenis ingericht en werd vanaf dat moment ook Gevangenenpoort genoemd. De oude stadsmuur liep tot het midden van de 17e eeuw dwars over het plein. Ten zuiden van die muur lag de Zaterdagmarkt, voornamelijk bestemd voor de verkoop van levensmiddelen, hoewel bepaalde locaties gereserveerd waren voor schoenmakers, klompenmakers, bontwerkers, touwslagers en kuipers. De ruimte buiten de oude stadsmuur was voor de handel in hout bedoeld en heette dan ook de Houtmarkt.\n_START_SECTION_\n17e-19e eeuw\n_START_PARAGRAPH_\nDe Markt kreeg haar huidige vorm na 1659, toen voor de bouw van het nieuwe Stadhuis van Maastricht de oude Lakenhal, de Gevangenenpoort en de vervallen stadsmuur moesten worden gesloopt. Hierdoor ontstond een groot, min of meer vierkant plein: de Markt. De eerste steen voor het stadhuis, naar een ontwerp van de Hollandse bouwmeester Pieter Post, werd gelegd in 1659. In 1664 was het stadhuis, op de toren na, voltooid._NEWLINE_In 1695 werd aan de zuidzijde van de stadhuistrap een schandpaal geplaatst, waaraan mannen die iets misdaan hadden aan de kaak werden gesteld. Voor vrouwen die de wet hadden overtreden werd aan de noordzijde een "draeyhuysken", een draaibare houten kooi, geplaatst. Op de Markt werden ook executies van ter dood veroordeelden uitgevoerd, voor het laatst in 1860._NEWLINE_De meeste huizen aan de Markt zijn in de 17e en 18e eeuw gebouwd. In veel gevallen betrof het \'verstening\' van bestaande middeleeuwse huizen. Voorbeelden zijn de hoekpanden Markt-Hoenderstraat en Markt-Heilige Geest, waar de stenen invulling van het vakwerkbouwskelet in beide gevallen duidelijk zichtbaar is. Veel huizen rondom de Markt vallen op door monumentale, (deels) hardstenen gevels en hoge daken.\n_START_SECTION_\n20e-21e eeuw\n_START_PARAGRAPH_\nDe Markt veranderde in 1930 drastisch van aanzicht door de bouw van de Wilhelminabrug. Om het verkeer vanaf de nieuwe brug te laten doorstromen, sloopte men de bebouwing tussen de Markt en de Maas, waardoor twee straten en drie bouwblokken compleet werden weggevaagd. Ter plekke van de verdwenen Kwadevliegenstraat en de Drie\xc3\xabmmerstraat werd een nieuwe, brede straat aangelegd, de Stadhuisstraat. Het gebied lag jarenlang braak._NEWLINE_Pas aan het eind van de jaren 50, begin jaren 60 verrezen aan weerszijden van de Stadhuisstraat grote kantoorgebouwen: het stadskantoor van de gemeente Maastricht en een kantoor van Rijkswaterstaat. Het laatste werd enkele jaren later eveneens door de gemeentelijke organisatie in gebruik genomen. In dezelfde periode werd een deel van de nabije Gubbelstraat gesloopt om plaats te maken voor een vijf lagen tellende, bovengrondse parkeergarage. De drie gebouwen in functionalistische stijl waren jarenlang gehate objecten in het Maastrichtse stadsbeeld._NEWLINE_Aan het eind van de twintigste eeuw stond de gemeente voor de keuze om de kantoren aan de Stadhuisstraat drastisch te renoveren of nieuwbouw te plegen. De behoefte om de stedebouwkundige fouten uit het verleden te herstellen en het gat in de oostelijke Marktwand te dichten, gecombineerd met de weerstand die de architectuur van de gebouwen opriep, gaf de doorslag en men besloot tot sloop en nieuwbouw. Van 2002 tot 2007 werd het grootschalige nieuwbouwcomplex Mosae Forum naar plannen van Jo Coenen en Bruno Albert gerealiseerd, waardoor het "Marktgat" thans deels is gedicht. In Mosae Forum zijn naast de gemeentekantoren een winkelcentrum en een grote ondergrondse parkeergarage opgenomen. Door de opheffing van de Stadhuisstraat moest de aanlanding van de Wilhelminabrug bij die gelegenheid worden gewijzigd, zodat het verkeer naar de Maasboulevard in plaats van de Markt kon worden geleid. De Markt werd daarna autoluw ingericht, waarbij alle bovengrondse parkeerplaatsen verdwenen. Door de strategische aanplant van bomen werd het oorspronkelijke inrichtingsplan van Pieter Post alsnog uitgevoerd.\n_START_SECTION_\nModerne architectuur\n_START_PARAGRAPH_\nHet complex Mosae Forum, onderdeel van het Maas-Marktproject, is een voorbeeld van moderne architectuur, waarbij getracht is de nieuwbouw te laten aansluiten bij de monumentale omgeving. Het masterplan en het grijze, noordelijke bouwdeel zijn van de hand van de in Maastricht woonachtige architect Jo Coenen. Het lichtbruine, zuidelijke gebouw is ontworpen door de Luikse architect Bruno Albert.\n_START_SECTION_\nGevelstenen, beelden, straatmeubilair\n_START_PARAGRAPH_\nAan de Markt bevinden zich 22 huizen met gevelstenen, die vrijwel allemaal uit de 18e eeuw dateren. Markt 17 bezit een gebeeldhouwd fronton met twee putti die een schild met het jaartal 1738 vasthouden. De vier gevels van het stadhuis zijn eveneens versierd met frontons met beeldhouwwerk. De west- en oostzijde zijn het meest uitbundig; hier zijn bovendien gebeeldhouwde zijstukken aanwezig. Aan de westgevel is afgebeeld de stedenmaagd met het wapenschild van Maastricht, geflankeerd door Mars (als symbool van weerbaarheid van de vestingstad Maastricht) en Minerva (met het hoofd van Medusa en een uil als symbool van wijsheid)._NEWLINE_Aan de noordkant van de Markt, bij het begin van de Boschstraat, staat sinds 1904 het standbeeld van de Maastrichtse uitvinder van het lichtgas, Jan Pieter Minckeleers, met in zijn hand een eeuwig brandende toorts. Het bronzen standbeeld van Bart van Hove staat op een hoge, hardstenen sokkel met bronzen plaquettes. In 2006 werd het beeld enige tientallen meters zuidwaarts verplaatst. Aan de zuidkant van de Markt staat een hardstenen fontein met het standbeeld van het Mooswief van Charles Vos uit 1954. Het beeld brengt hommage aan de groentenvrouwen, die eertijds vanuit de dorpen rondom Maastricht hun waren op de markt kwamen aanbieden. Op de Markt bevindt zich verder een hardstenen waterpomp uit 1824 op een 17e-eeuwse sokkel.\n_START_SECTION_\nHoreca\n_START_PARAGRAPH_\nOp de Markt bevindt zich een grote concentratie van horecagelegenheden, met name aan de noord- en zuidzijde van het plein. Aan de zuidzijde domineren de fastfoodzaken; aan de noordkant bevinden zich enkele hotels. Veel caf\xc3\xa9s en restaurants hebben terrassen aan het plein. Een typisch Maastrichtse horecazaak die ook bij bezoekers grote bekendheid geniet, is friture Reitz ("frietsje m\xc3\xa8t zoervl\xc3\xa8is") tegenover het Mooswief aan de zuidkant van de Markt.'