b"\n_START_ARTICLE_\nScenarioanalyse\n_START_PARAGRAPH_\nScenarioanalyse of scenariodenken is het ontwikkelen, vergelijken en anticiperen op mogelijke toekomstscenario's.\n_START_SECTION_\nKahn\n_START_PARAGRAPH_\nDe vader van scenarioanalyse is Herman Kahn. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was Kahn werkzaam bij de RAND Corporation, een militair-strategische denktank voor de strijdkrachten van de Verenigde Staten. Kahn ontwikkelde daar 'future-now thinking' als techniek om de actie-reactie-patronen bloot te leggen die tot een kernoorlog tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten zouden kunnen leiden. In 1960 verscheen On Thermonuclear War. Kahn schetste daarin hoe een klein conflict tussen de supermachten tot een kernoorlog en mondiale vernietiging zou kunnen escaleren. Kahns toekomstbeelden van honderden miljoenen doden werden als voorspellingen opgevat en wekten afschuw en ongeloof op. Daarom benadrukte Kahn dat zijn beschrijvingen geen voorspelling, maar scenario's waren. 'They are only scenarios, intended to be used as thinking tools, nothing more.'_NEWLINE_In 1967 publiceerde Kahn het toekomstonderzoek The Year 2000 waarin hij een in vele opzichten bijzonder nauwkeurig beeld schetst van de wereld die wij nu kennen. Hij voorspelde bijvoorbeeld het gebruik van computers voor alle zakelijke en financi\xc3\xable informatievoorziening, gelduitgifte, weersvoorspellingen, misdaadbestrijding. Kahn voorzag toen al dat het gebruik van de personal computer wijdverbreider en makkelijker zou zijn dan 'bridgen of autorijden'. In dit toekomstonderzoek maakte Kahn gebruik van scenarios. Een scenario is een hypothetische reeks gebeurtenissen die de aandacht vestigen op causale relaties en beslissingsmomenten. Ze geven antwoord op de vraag hoe een hypothetische situatie stap voor stap kan ontstaan en op de vraag welke interventiemogelijkheden er zijn om de ontwikkelingen te verhinderen, om te buigen of juist te vergemakkelijken. Op deze wijze konden toekomstscenario's ingezet worden voor overheidsplanning of besluitvorming in het bedrijfsleven op de lange termijn._NEWLINE_In Frankrijk ontwikkelden het Centre d'Etudes Prospectives en de Groupe Futuribles in de jaren vijftig en zestig scenario's van een heel ander type. Deze scenario's waren bedoeld als 'wetenschappelijke utopia's' die als blauwdruk voor de maatschappelijke ontwikkeling van Frankrijk moesten dienen. Toekomstonderzoekers gaven zo de normatieve richting aan voor politici en beleidsmakers._NEWLINE_Scenarioanalyse werd beroemd bij het grote publiek door het rapport De grenzen aan de groei uit 1972 van de Club van Rome. Met modelberekeningen en computersimulaties werden scenario's ontwikkeld die de langetermijneffecten van bevolkingsgroei, industrialisatie en milieuschade in kaart brachten. De conclusie van de Club van Rome was dat de mensheid snel moest ingrijpen om een catastrofe te voorkomen. Het grote publiek vatte de scenario's echter op als onontkoombare voorspellingen. Er ontstond een heftig debat waarin vooral de computers en het rekenmodel het moest ontgelden. De schok die de scenario's teweegbrachten zorgde voor milieubewustzijn en inzicht de consequenties van milieuverontreiniging op de lange termijn.\n_START_SECTION_\nHernieuwde bloei\n_START_PARAGRAPH_\nIn de jaren negentig kende scenarioanalyse een nieuwe bloeiperiode. Scenario's worden voor velen het ultieme postmoderne instrument om over de toekomst te praten. Niet de waarheid en de juistheid van de feiten staan centraal, maar het communicatieproces en de dialoog tussen mensen. Doel van toekomstverhalen is het tot stand brengen van goede onderlinge communicatie en het expliciet maken van de onderliggende denkbeelden over de toekomst. Vanaf de jaren negentig ontstaan twee nieuwe, verschillende visies op denken over de toekomst._NEWLINE_In de ene visie zijn scenario's uiteindelijk bedoeld om de toekomst beter te kunnen voorspellen. De grote onzekerheden die door nader onderzoek niet gereduceerd kunnen worden, kunnen volgens deze visie met kansberekeningen worden becijferd. Deze methodiek gaat uit van een maakbare samenleving. Scenario\xe2\x80\x99s bieden managers en besluitvormers optimale antwoorden op strategische problemen._NEWLINE_In de andere visie gaat het bij scenario's niet om het vinden van het juiste antwoord. Er worden verschillende mogelijke toekomstbeelden geschetst om percepties te veranderen en de geest te scherpen. Rationele analyse kan leiden tot business-as-usual beslissingen. In situaties van grote complexiteit vereisen de juiste strategische keuzes ook intu\xc3\xaftie en creativiteit. In deze scenariovisie wordt gebruikgemaakt van een combinatie van twee methodes: analytische technieken zoals modellen en risicoanalyse en participatieve technieken zoals strategiediscussies en focus groups._NEWLINE_Steeds meer mensen beseffen dat de toekomst van maatschappelijke problemen zeer complex is. De interactie van verschillende dimensies en processen lijkt vaak tot discontinu\xc3\xafteit te leiden. Tegenwoordig worden scenario's daarom voor allerlei doeleinden en in verschillende contexten gebruikt, van kleine bedrijven en non-profit organisaties tot gemeentes, provincies en ministeries, multinationals als Shell, KPN en internationale organisaties als de Wereldbank._NEWLINE_De nieuwste generatie toekomstonderzoekers richt zich niet alleen op zekere onzekerheden, maar ook op onverwachte ontwikkelingen, verrassingen, risico's, wild cards of 'early warning': zwakke signalen in de maatschappij die pas herkend worden als ze al in werking zijn getreden. De aanslagen op 11 september 2001 en de SARS-uitbraak zijn twee gebeurtenissen die in deze nieuwe eeuw symbool staan voor een nieuw gevoel van kwetsbaarheid en discontinu\xc3\xafteit. Sommige auteurs stellen dat deze discontinu\xc3\xafteit kenmerkend is voor deze tijd, anderen bepleiten dat onverwachte ontwikkelingen altijd al hebben plaatsgevonden. Hoewel analyses van complexe ontwikkelingen in de maatschappij het publieke debat inmiddels hebben bereikt, zijn toepassingen in de strategische beleidsvorming nog relatief nieuw._NEWLINE_Terwijl managers meer en meer bekend raken met scenarioanalyse, is het tegen de natuur van beleidsmakers en politici in om na te denken over gebeurtenissen die misschien helemaal nooit zullen plaatsvinden. Discontinu\xc3\xafteit bestaat uit gebeurtenissen die abrupt (rampen) of geleidelijk (processen) plaatsvinden, met voorziene of onduidelijke en onvoorziene gevolgen. Het benadrukken van discontinu\xc3\xafteit heeft tot gevolg dat mensen het gevoel hebben dat ze in drijfzand vastzitten en dat sommige deskundigen weer de zekerheid opzoeken. Er zijn vooraanstaande experts die pleiten voor het kritisch toepassen van wetenschappelijke methoden. Het geloof in de voorspelbaarheid van de samenleving is onder deze toekomstonderzoekers weer nadrukkelijk aanwezig._NEWLINE_Een andere reactie van deskundigen is om te benadrukken dat veel 'onverwachte' ontwikkelingen terug te plaatsen zijn in patronen. Peter Schwartz richt zich in zijn boek op Inevitable Surprises (2003) op gebeurtenissen die voor veel mensen als verrassing worden ervaren, maar vanuit maatschappelijke patronen wel degelijk te voorspellen en zelfs logisch zijn."