b'\n_START_ARTICLE_\nHongaarse minderheid in Roemeni\xc3\xab\n_START_PARAGRAPH_\nDe Hongaarse minderheid in Roemeni\xc3\xab is met ongeveer 1,2 miljoen mensen de grootste minderheid in Roemeni\xc3\xab en maakte volgens de census van 2011 iets meer dan 6% van \'s lands totale bevolking uit. Het is tevens de grootste Hongaarse gemeenschap buiten Hongarije en na de Russische minderheden in de voormalige Sovjetrepublieken in absolute aantallen de grootste minderheid in Europa._NEWLINE_De meeste Hongaren in Roemeni\xc3\xab wonen in Zevenburgen, waar ze ongeveer 20% van de bevolking uitmaken. Hierin zijn ook de historische regio\'s Banaat, Cri\xc8\x99ana en Maramure\xc8\x99 inbegrepen. De Hongaren vormen de meerderheid in het centraal gelegen Szeklerland (71,92%) en een grote minderheid in de noordwestelijke districten Satu Mare (35,22%), Bihor (25,91%) en S\xc4\x83laj (23,07%). Verder zijn er Hongaarse enclaves in de districten Alba en Cluj zoals Kalotaszeg, Aranyossz\xc3\xa9k, de Transsylvanische Vlakte en K\xc3\xbck\xc3\xbcll\xc5\x91sz\xc3\xb6g.\n_START_SECTION_\nEtnische groepen\n_START_PARAGRAPH_\nDe Hongaarse minderheid in Roemeni\xc3\xab is etnisch heterogeen en wordt in drie groepen onderverdeeld:\n_START_SECTION_\nKort overzicht\n_START_PARAGRAPH_\nTot 1920 was er nog sprake van een Roemeense minderheid in Hongarije, dat tot dan deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije. In de 19e eeuw voerde de Hongaarse overheid een actieve magyarisatiepolitiek in Transsylvani\xc3\xab en werden de Roemenen er gediscrimineerd. Na de toewijzing van het gebied aan Roemeni\xc3\xab met het Verdrag van Trianon draaiden de rollen om. De Groot-Roemeense regering voerde vooral op sociaal-economisch vlak een anti-Hongaars beleid. Tijdens de Tweede Wereldoorlog voegde Hongarije zich bij de asmogendheden en herwon zo kort de controle over Transsylvani\xc3\xab, maar na de Oorlog werden alle grenswijzigingen weer ongedaan gemaakt. Tot halfweg de jaren vijftig werd er geen al te agressieve minderhedenpolitiek gevoerd, maar na de Hongaarse Opstand in 1956 sloeg de situatie weer om. Onder Ceau\xc8\x99escu kwam de roemenisering in een stroomversnelling. Na de Roemeense Revolutie in 1989 \xe2\x80\x93 waarbij Hongaren en Roemenen aan dezelfde kant stonden \xe2\x80\x93 werkte dit nog even door, maar na 1995 neutraliseerden beide landen hun relaties met het oog op toetreding tot de EU en de NAVO. Sindsdien verbetert de verstandhouding \xe2\x80\x93 enkele diplomatieke rellen daargelaten \xe2\x80\x93 en krijgen de minderheden in Roemeni\xc3\xab steeds meer autonomie en sociale en culturele rechten.\n_START_SECTION_\nMulti-etnisch gebied\n_START_PARAGRAPH_\nTranssylvani\xc3\xab werd in het eerste millennium hoofdzakelijk bewoond door een gemengd Dacisch-Latijns volk. Ook woonden er Avaren, Gepiden en Slavische stammen. Tussen de 8e en de 11e eeuw vestigden zich geleidelijk aan meer en meer Magyaren - voorouders van de Hongaren - in het gebied. De Hongaren maakten het onderdeel van hun koninkrijk dat werd begrensd door de Karpaten. In de 13e eeuw waren er invallen van de Mongolen en werden veel Magyaren vermoord. Nadien besloot de Hongaarse Koning B\xc3\xa9la dat de grenzen beter moesten worden bewaakt en liet hij de Szeklers en de Saksen de zuidoostelijke grenzen bewaken voor nieuwe invallen van voornamelijk Ottomanen. Transsylvani\xc3\xab hoorde bij het Hongaarse Rijk tot de overwinning van de Ottomanen met de Slag bij Moh\xc3\xa1cs in 1526. Door de eeuwen heen kwamen er ook Roemenen naar het gebied die voornamelijk horigen waren maar in bepaalde gebieden ook zelfbestuur hadden.  Zevenburgen is dus steeds een etnisch gemengde streek geweest en tevens door de eeuwen heen betwist gebied tussen Hongarije en Roemeni\xc3\xab.\n_START_SECTION_\nTijdens het interbellum\n_START_PARAGRAPH_\nNa de Eerste Wereldoorlog, die het uiteenvallen van Oostenrijk-Hongarije betekende, kwam het gebied toe aan Roemeni\xc3\xab. Op 1 december 1918 werd in Alba Iulia op een Roemeens congres de eenheid van Transsylvani\xc3\xab, het Banaat, Walachije en Moldavi\xc3\xab afgekondigd, wat gesteund werd door de Transsylvaanse Saksen. Als reactie hierop herbevestigde de Algemene Hongaarse Vergadering van Cluj op 22 december 1918 de loyaliteit van de Transsylvaanse Hongaren aan Hongarije._NEWLINE_Door het ineenstorten van het Oostenrijks-Hongaarse leger en het uitbreken van revoluties in Boedapest kon Hongarije geen weerwerk bieden tegen de Roemeense troepen, die gesteund werden door de Entente. Gedurende 1918-1919 verloor het geleidelijk terrein, Transsylvani\xc3\xab inbegrepen. In 1919 be\xc3\xabindigde de tussenkomst van het Roemeense leger de intenties van de Hongaarse communistische regering van B\xc3\xa9la Kun om Transsylvani\xc3\xab te heroveren.\n_START_SECTION_\nToenmalige bevolkingsverdeling\n_START_PARAGRAPH_\nTen tijde van de deling bestond de bevolking van het Banaat uit 600.000 Roemenen, 450.000 Duitsers, 280.000 Servi\xc3\xabrs, 200.000 Hongaren en 150.000 leden van andere bevolkingsgroepen, waaronder Slowaken, Kroaten, Joden, Bulgaren, Roethenen en Roma._NEWLINE_In heel Transsylvani\xc3\xab vormden de Roemenen in 1910 met 52% nipt de meerderheid maar leefden hoofdzakelijk op het armere platteland. Zij telden voor 59,7% van de plattelandsbevolking en slechts voor 19,7% van de stadsbevolking. De Hongaren waren met 62% de meerderheid in de steden en vormden 31,6% van de totale Transsylvaanse bevolking. De Joden (10,7% in de steden) waren op lingu\xc3\xafstisch vlak meestal geassimileerd aan de Hongaren (op religieus vlak behielden ze echter hun eigenheid), wat het Hongaars karakter van de steden nog versterkte (tot 72,7%). In het Banaat daarentegen waren de Joden meestal Duitstalig, waar het Duits de voornaamste stedelijke omgangstaal was. De Roemenen hadden in de vroege 20e eeuw slechts een minimale invloed op het stedelijk leven en werden in de steden in getto\'s ondergebracht of verhongaarst._NEWLINE_De assimilatiepogingen van de Hongaarse overheid hadden slechts weinig effect op de meeste plattelandsbewoners omdat die in kleine, samenhangende dorpsgemeenschappen leefden. Het verlies aan Roemeenssprekenden tussen 1850 en 1910 wordt over het algemeen geschat op 100.000. Van alle Roemeense Hongaren spraken er slechts 5,71% (137.000 mensen) Hongaars in 1880. In 1914 was dit - onder andere omdat al het onderwijs Hongaars was - al gestegen tot 12,54% (370.000 mensen). In het Banaat waren dit er nog minder: in 1890 slechts 3,41%. Bij de Transsylvaanse Saksen was de kennis van zowel het Hongaars als het Roemeens eerder de regel._NEWLINE_Voor het eerst sinds lang werd de Roemeense meerderheid (55-60%) in Transsylvani\xc3\xab niet gediscrimineerd en draaiden de machtsrollen om.\n_START_SECTION_\nRoemenisatie na Trianon\n_START_PARAGRAPH_\nOp 12 mei 1919 werd de tot dan Hongaarse Universiteit van Cluj genationaliseerd en volledig geroemeniseerd._NEWLINE_De definitieve toewijzing van Transsylvani\xc3\xab aan Roemeni\xc3\xab door het Verdrag van Trianon in 1920 veranderde de sociale verhoudingen in het gebied aanzienlijk. Hongaren hadden er bijna zonder onderbreking meer dan duizend jaar de dienst uitgemaakt, al dan niet in een alliantie met de \'Saksen\', en werden van de ene op de andere dag gedegradeerd tot een nationale minderheid. Reeds in 1930 was hun aandeel in de Zevenburgse steden gedaald tot 37,6% en in heel Transsylvani\xc3\xab tot 24,4%. De Duitse (10%) en Joodse (3,3%) minderheden bleven min of meer stabiel. Het aandeel Roemenen daarentegen steeg in twintig jaar tijd tot 57,8% van de totale bevolking en tot 35% in de steden. De achteruitgang van de Hongaarse percentages is grotendeels te verklaren door de uittocht van Hongaren na 1918. Tussen 1918 en 1922 emigreerde ongeveer een vijfde van de Transsylvaanse Hongaren, of 197.000 mensen, naar Hongarije. Tijdens de rest van het interbellum vertrokken er nog eens 169.000. Ook paste een deel van de Joden zich aan aan de nieuwe cultuurtaal, wat de achteruitgang van de Hongaren en de stijging van de Roemeenstaligen in de hand werkte._NEWLINE_De nieuwe Groot-Roemeense staat was gebaseerd op democratische grondslagen en dus mochten nationale minderheden eigen politieke partijen oprichten. De Hongaarse Nationale Partij werd opgericht in 1922 en wist een aantal zetels in het Roemeense parlement te bemachtigen. De door de aristocratie geleide partij, die massaal door de Hongaarse minderheid werd gesteund, wist echter in het parlement slechts weinig medestanders te mobiliseren voor een minderhedenbeleid._NEWLINE_De offici\xc3\xable politiek van Roemeni\xc3\xab was om Transsylvani\xc3\xab te \xe2\x80\x98roemeniseren\xe2\x80\x99 in sociaal-politieke zin. Voor roemenisatie op cultuurvlak had de Roemeense regering nog geen belangstelling. Die zag haar taak eerder in het cre\xc3\xabren van een Roemeense middenklasse, die tot dan toe nog onderontwikkeld was. Door gebrek aan goede Roemeense kandidaten werden tot begin jaren dertig nog veel Hongaren toegelaten tot hoge functies. Ondertussen werd de Hongaarse taal echter wel volledig uit het openbare leven verbannen en werden alle plaatsnamen geroemeniseerd._NEWLINE_Transsylvaanse edelen, grotendeels Hongaars, werd uit marxistische motieven hun grootgrondbezit ontnomen tijdens de landhervorming na de oorlog. Het werd verdeeld onder de boeren die erop werkten, meestal Roemenen. Deze maatregel veranderde de verdeling van grond over de bevolkingsgroepen._NEWLINE_Als gevolg van het Minderhedenverdrag dat Roemeni\xc3\xab had moeten ondertekenen om Transsylvani\xc3\xab te kunnen verkrijgen, bestond er wel Hongaars onderwijs en mocht de Rooms-Katholieke Kerk eigen scholen stichten. Toch klaagden de Hongaren over een gebrek aan scholen in hun taal en over de grote druk van de Roemeense overheid om kinderen naar Roemeense scholen te sturen, vooral in Szeklerland. De Roemeense overheid gaf land en hoge salarissen aan leraren uit Roemeense gebieden om er zich te vestigen, in een poging om de Hongaren te roemeniseren. Het hoger onderwijs werd volledig Roemeens, met uitzondering van de leerstoel Hongaarse literatuur op de Universiteit van Cluj. Hongaarse diploma\xe2\x80\x99s werden niet erkend._NEWLINE_Toch hadden de Hongaren in Transsylvani\xc3\xab het in deze periode beter dan hun volksgenoten in andere landen, bijvoorbeeld in de Servische provincie Vojvodina.\n_START_SECTION_\nDe Tweede Wereldoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nNa de schijnbaar getolereerde aanhechting van Sudetenland door Hitler in de jaren dertig klonk in Hongarije de roep voor een herziening van het Verdrag van Trianon steeds luider. Nazi-Duitsland en fascistisch Itali\xc3\xab gingen hierop in om enerzijds Hongarije deels te compenseren voor de gebiedsverliezen na de Eerste Wereldoorlog, en anderzijds om zich van de Hongaarse steun aan de asmogendheden tijdens de volgende oorlog te verzekeren.\n_START_SECTION_\nToewijzingen van Wenen\n_START_PARAGRAPH_\nDe Eerste Scheidsrechterlijke Uitspraak van Wenen van november 1938, op initiatief van Hitler en Mussolini, voegde de Hongaarssprekende delen van Slowakije en Karpato-Roetheni\xc3\xab terug bij Hongarije. In maart 1939 bezette Hongarije onder Mikl\xc3\xb3s Horthy in navolging van de Duitse bezetting van Tsjechi\xc3\xab de rest van Roetheni\xc3\xab._NEWLINE_In augustus 1940 kwam de Tweede Scheidsrechterlijke Uitspraak van Wenen, onder leiding van dezelfde partijen, tot stand waarbij Hongarije ongeveer 40% terugkreeg van het gebied dat het aan Roemeni\xc3\xab had moeten afstaan. Het gebied in Noord-Transsylvani\xc3\xab vormde een corridor naar het voornamelijk Hongaarse Szeklerland, en bezat een kleine Hongaarse meerderheid. Het was echter de zoveelste hertekening van de grenzen in dit multi-etnisch gebied en dus geen duurzame oplossing. Naargelang de gebruikte statistieken leefden er 1.150.000 tot 1.300.000 Roemenen, of 48-50% van de bevolking van het overgeheveld gebied, voortaan in Hongarije, terwijl er 500.000 Hongaren in het Roemeense deel achterbleven. De opdeling van Transsylvani\xc3\xab bracht een zekere volksverhuizing van 200.000 Hongaren op gang die in Roemeens gebied achtergebleven waren._NEWLINE_De Roemeense Universiteit van Cluj verhuisde in 1940 onder dwang naar Sibiu en Timi\xc8\x99oara en de Hongaarse Universiteit van Szeged nam er haar plaats in.\n_START_SECTION_\nHongaarse reannexatiedrift\n_START_PARAGRAPH_\nDoor de wens tot herziening van Trianon zocht Hongarije toenadering tot de asmogendheden. Toen in april 1941 Hitler Joegoslavi\xc3\xab binnenviel, bezette Hongarije de delen van Vojvodina (Servi\xc3\xab) en Prekmurje (Sloveni\xc3\xab) waar een Hongaarse minderheid woonde. De Hongaarse reannexatiedrift was hiermee tot een einde gekomen. Hongarije had zijn grondgebied uitgebreid van 29 tot 53% van zijn bezittingen voor Trianon._NEWLINE_De toewijzingen en bezettingen waren slechts van korte duur. Toen toenmalig staatshoofd Mikl\xc3\xb3s Horthy met de Duitse nederlaag in zicht ook gesprekken aanknoopte met de geallieerden, werd Hongarije in maart 1944 door Duitsland bezet. Aan het einde van de oorlog werden alle grenswijzigingen sinds de Anschluss van Oostenrijk ongeldig verklaard, en hoewel er bij sommige Amerikaanse diplomaten sympathie bestond voor enkele van de Hongaarse grenswijzigingen, bleven onder Sovjetdictatuur de vooroorlogse grotendeels ook de naoorlogse grenzen._NEWLINE_Tijdens de bezetting waren er gevallen van discriminatie en intimidatie van Roemenen door Hongaren. Dit gebeurde in 1944 ook omgekeerd, wat uitmondde in chaos, tot de regering van Petru Groza, een communistische regering die koning Micha\xc3\xabl buitenspel had gezet, de situatie in 1945 weer onder controle kreeg._NEWLINE_Op het einde van de oorlog vluchtten ongeveer 150.000 Hongaren naar Hongarije.\n_START_SECTION_\nNaoorlogse periode\n_START_PARAGRAPH_\nJozef Stalin had Transsylvani\xc3\xab aan Roemeni\xc3\xab beloofd, deels als dank voor het wisselen van zijde aan het einde van de oorlog en deels om de annexatie van Bessarabi\xc3\xab, ongeveer de huidige staat Moldavi\xc3\xab, en Boekovina door de Sovjet-Unie goed te maken. De Hongaarse bezetters werden verdreven, waarna Transsylvani\xc3\xab onder Sovjet-Roemeense bezetting kwam.\n_START_SECTION_\nLiberaal minderhedenbeleid\n_START_PARAGRAPH_\nDe Hongaarse gemeenschap profiteerde enigszins van het feit dat de Roemeense Communistische Partij voor een belangrijk deel uit Hongaren en Hongaarse Joden bestond. Deze communistische Hongaren waren fel gekant tegen de Roemeense wraakacties, waarop de Sovjet-Unie Transsylvani\xc3\xab onder militair bewind stelde._NEWLINE_De eerstvolgende regering van Roemeni\xc3\xab werd geleid door de pro-Hongaarse communist Petru Groza en erkende de rechten van de minderheden in een liberaal minderhedenstatuut. Slechts een paar beloften zouden later ook daadwerkelijk worden toegepast. Hongaren die tijdens de oorlog tijdelijk Transsylvani\xc3\xab hadden verlaten, werden van hun staatsburgerschap ontdaan. Ze werden samen met de Hongaren die een Hongaars burgerschap hadden aangevraagd in de oorlog gebrandmerkt als verraders en hun bezittingen werden hun ontnomen. Economische hervormingen werden discriminerend toegepast; vooral op het gebied van landverdeling werden de Hongaren benadeeld._NEWLINE_Toch was er in deze tijd een vrij groot respect voor het Hongaarse onderwijs en de culturele rechten van de minderheden, om zo de Hongaren te winnen voor het nieuwe communistische systeem. Hoewel de aan de Kerk gelieerde scholen, waarvan 80% Hongaars was, genationaliseerd werden, werd het aanbod van onderwijs in het Hongaars uitgebreid. De Hongaren kregen in grote mate hun eigen scholen terug en zelfs de afgezonderde Hongaarse Cs\xc3\xa1ng\xc3\xb3\'s kregen onderwijs in hun eigen taal._NEWLINE_In 1945 kwam de vijf jaar eerder verplaatste Roemeense Universiteit terug naar Cluj en nam de naam Babe\xc8\x99 aan. De Roemeense overheid heropende de Hongaarse Universiteit van Cluj, onder de naam Bolyai. Ook werden een medische faculteit en een theaterschool gesticht in T\xc3\xa2rgu Mure\xc8\x99._NEWLINE_De in 1944 opgerichte Hongaarse Volksfederatie (of Hongaarse Volksunie), de belangrijkste vertegenwoordiger van de belangen van de Hongaarse minderheid, verklaarde zich tevreden met de vooruitzichten van de Hongaarse minderheid in een \'democratisch\' Roemeni\xc3\xab._NEWLINE_Deze periode van relatief goede omstandigheden waren echter van korte duur. Het stalinisme werd ge\xc3\xafntroduceerd in Roemeni\xc3\xab en het bewind beschouwde de Hongaarse intelligentsia niet alleen als \'klassenvijand\', maar ook als gevaarlijke nationalisten. Onder het mom de Roemeense communistische partij te ontdoen van tito\xc3\xafsten werden de Hongaren en Hongaarse Joden uit de partij geroyeerd. De Hongaarse Volksfederatie werd in 1953 op eenzelfde manier gezuiverd en daarna gepluimd van haar functies._NEWLINE_Ook de Duitse Donau-Zwaben kregen de wind van voren. Ze werden door de radicale Roemeense communisten op grond van hun Duitse etniciteit uit het Banaat verbannen. Ze werden verplaatst naar de Baraganvlakte in het zuidoosten van Roemeni\xc3\xab en ongeveer 75.000 van hen werden gedeporteerd naar de Sovjet-Unie. Van hen keerde de helft niet meer terug naar Roemeni\xc3\xab maar vestigde zich later in de DDR, West-Duitsland of Oostenrijk. Veel andere Zwaben en protestantse Saksen verlieten Transsylvani\xc3\xab en emigreerden naar Duitsland.\n_START_SECTION_\nVerslechtering na de Hongaarse Opstand\n_START_PARAGRAPH_\nToen in 1956 in Hongarije na de Hongaarse Opstand voor korte tijd een liberalere regering onder J\xc3\xa1nos K\xc3\xa1d\xc3\xa1r aan de macht kwam (het zogenaamde goulashcommunisme), wekte dat sympathie bij de Transsylvaanse Hongaren. Van communistisch-Roemeense zijde werd hard ingegrepen door Hongaren te arresteren en te veroordelen. Tegelijkertijd werd er een aantal toezeggingen gedaan aan de Hongaarse minderheid om het verzet te sussen. Een Raad van Arbeiders van Hongaarse Nationaliteit werd opgericht en de Hongaren kregen een uitgeverij en een televisieprogramma in de eigen taal._NEWLINE_De regering gebruikte haar controle over de economie en de verdeling van arbeidsplaatsen om de etnische samenstelling van Transsylvani\xc3\xab te veranderen. Met name in de hoofdzakelijk Hongaarse steden werd vestiging door Roemenen aantrekkelijk gemaakt. Hongaren daarentegen mochten niet van het platteland naar Hongaarstalige steden verhuizen maar werden aangemoedigd dan wel gedwongen zich te vestigen in voornamelijk Roemeense streken van het land._NEWLINE_Ondertussen leidde de groeiende discriminatie in de toelating tot het hoger onderwijs tot een sterke daling van het aantal Hongaarse academici. Hierop werden in 1959 in Cluj de Hongaarse Bolyaiuniversiteit samengevoegd met de Roemeense Babe\xc8\x99universiteit, met als voornemen de lessen in het Roemeens en het Hongaars aan te bieden. De vorming van de Babe\xc8\x99-Bolyaiuniversiteit luidde echter de geleidelijke roemenisatie van het voortgezet onderwijs in, die onder het Ceau\xc8\x99escuregime in een stroomversnelling kwam en midden jaren tachtig werd voltooid. Deze fusie van de universiteiten ging gepaard met een collectieve zelfmoord van enkele Hongaarse professoren.\n_START_SECTION_\nRoemeens nationalisme\n_START_PARAGRAPH_\nNicolae Ceau\xc8\x99escu, de Roemeense communistische leider die in 1965 de leider werd van de Roemeense Communistische Partij en in 1967 staatshoofd, probeerde autoriteit te cre\xc3\xabren door het promoten van Roemeens nationalisme. In zijn beginjaren nam het nieuwe bewind tijdelijk een tamelijk tolerante houding aan, vooral dan op cultuurvlak. Een nieuw Hongaars magazine (A h\xc3\xa9t, De Week) en een uitgeverij (Kriterion) werden opgestart, Hongaars- en Duitstalige programma\'s werden gelanceerd op de televisie en nieuwe Hongaarse kranten zagen het daglicht in Harghita en Covasna. Ceau\xc8\x99escu probeerde de Hongaarse elite te paaien en de Raad van Hongaarse Arbeiders werd opgericht. Maar naargelang Ceau\xc8\x99escu de macht steeds meer naar zich toetrok, werd zijn agressieve nationalisme steeds bedreigender voor de situatie van de minderheden in Roemeni\xc3\xab._NEWLINE_Ook het geschiedenisonderwijs werd vanuit een nationalistisch Roemeens perspectief gegeven. Kinderen in Transsylvani\xc3\xab kregen een historisch beeld onderwezen dat de Hongaarse rol in de geschiedenis voor een groot deel negeerde. De Daco-Romeinse theorie, die tijdens het interbellum, en daarvoor eigenlijk al had uitgewezen een geschikt instrument te zijn voor het opbouwen van een Roemeense nationale identiteit, laaide weer in alle hevigheid op. In de nieuwere versie, van de communisten, werd de Roemenen geleerd dat al hun problemen, in het verleden en in het heden, aan de Hongaren waren toe te schrijven._NEWLINE_De andere minderheden in Roemeni\xc3\xab leden ook onder de nationalistische politiek. Zo werd het onderwijs in minderheidstalen verder beknot, het uitzenden van Hongaarse radioprogramma\'s werd stopgezet halverwege de jaren tachtig en geografische namen alsook voornamen in de minderheidstalen werden veranderd._NEWLINE_Ceau\xc8\x99escu verklaarde alle minderheden in Roemeni\xc3\xab \'ongewenst\', waarop Isra\xc3\xabl en West-Duitsland bereid waren hun minderheden \xe2\x80\x98vrij te kopen\xe2\x80\x99, dat wil zeggen de overtocht te betalen. Van de Joodse en Duitse bevolking van Transsylvani\xc3\xab bleef maar weinig over. Hongarije had daarvoor het geld noch de politieke wil. Bovendien waren de Transsylvaanse Hongaren te veel verbonden met Transsylvani\xc3\xab. Toch emigreerden vanaf de jaren tachtig meer en meer wanhopige Hongaren naar hun moederland Hongarije._NEWLINE_Hongaren werden steeds vaker uitgesloten van hoge functies, met het effect dat in de jaren tachtig zelfs de Hongaarse culturele instellingen werden bestuurd door Roemenen. De Raad van Hongaarse Arbeiders, die was opgericht in de beginjaren van het regime, kreeg nooit zijn eigen statuten. In 1971 werd de top van de raad gezuiverd en werden er in drie jaar geen bijeenkomsten georganiseerd. In de jaren daarna functioneerde de raad als een gehoorzame spreekbuis van de regering.\n_START_SECTION_\nOntluikend protest\n_START_PARAGRAPH_\nVanaf de late jaren zeventig kwam er zichtbaar protest op. Enkele prominente Hongaren wendden zich met petities tot de regering en anderen begonnen een ondergronds informatiesysteem. De stille opstand werd snel de kop ingedrukt door de desbetreffende Hongaren te arresteren en het land uit te sturen. De regering beschuldigde de Hongaren van chauvinisme en kwam met meer repressieve maatregelen._NEWLINE_Maar de onderhuidse gevoelens waren niet meer te stoppen. In de jaren tachtig werd het klimaat voor minderhedenrechten beter en begon Hongarije, dat zich na de revolutie van 1956 afzijdig had gehouden over de Hongaarse minderhedensituatie in Roemeni\xc3\xab, de kwestie van de Transsylvaanse Hongaren voor te leggen aan de CVSE, voorloper van de OVSE. Toen Ceau\xc8\x99escu in 1988 het programma lanceerde om duizenden dorpen te ontvolken en mensen te hergroeperen in nieuwe nederzettingen, om zodoende de landbouw effici\xc3\xabnter te maken, werd dat door de Hongaarse bevolking gezien als een poging hun culturele erfgoed te vernietigen._NEWLINE_De Hongaarse bevolking begon met protesteren en werd daarin in de daaropvolgende jaren bijgestaan door de Roemeense bevolking. In december 1989 protesteerde de Hongaarse bevolking van Timi\xc8\x99oara tegen de uitzetting uit de stad van de Hongaarse protestantse bisschop L\xc3\xa1szl\xc3\xb3 T\xc5\x91k\xc3\xa9s, die streed voor (religieuze) rechten voor de minderheden. Ondanks dat T\xc5\x91k\xc3\xa9s tegen het communistische regime van Roemeni\xc3\xab was, had hij destijds wel gewerkt voor de Securitate, de geheime dienst van communistisch Roemeni\xc3\xab. Al snel voegde de Roemeense bevolking, uit wanhoop vanwege het zo lang durende communistische regime, dat niet alleen de Hongaren maar de hele bevolking van Roemeni\xc3\xab onderdrukte, zich bij de protesterende menigte. Toen het leger op de demonstranten begon te schieten brak er een revolutie uit, die zich uiteindelijk over het hele land verspreidde. De dagen van Ceau\xc8\x99escu waren hiermee geteld. Hij werd op 25 december 1989 samen met zijn vrouw in een kort proces ter dood veroordeeld en ge\xc3\xabxecuteerd. In mei 1990 hadden de eerste democratische verkiezingen van Roemeni\xc3\xab sinds jaren plaats. Deze verkiezingen werden gewonnen door ex-communist Ion Iliescu, waarna het niet veel beter werd.\n_START_SECTION_\nPost-communistisch nationalisme\n_START_PARAGRAPH_\nDe Roemenen en Hongaren voelden zich na de Roemeense Revolutie, die door beiden was opgezet, tijdelijk verenigd. Het Front voor Nationale Redding (of Nationaal Bevrijdingsfront), een interim-regering van oud-communisten die het land na de machtsovername tijdelijk bestuurden, bevestigde dit met de Verklaring van de Rechten van de Nationale Minderheden in januari 1990. In die regering zaten 14 vooraanstaande Hongaren als L\xc3\xa1szl\xc3\xb3 T\xc5\x91k\xc3\xa9s, K\xc3\xa1roly Kir\xc3\xa1ly en Domokos G\xc3\xa9za (de stichter van de UDMR). De Hongaarse pers kondigde een nieuw tijdperk van Roemeens-Hongaarse relaties aan. Aan de minderheden werd een evenredige vertegenwoordiging in het parlement beloofd en er was zelfs sprake van de heropening van de Hongaarse Universiteit van Cluj. Dit gebeurde niet, maar de Babe\xc8\x99-Bolyaiuniversiteit nam haar oorspronkelijke tweetalige karakter weer aan. Ook aan de kleine Duitse minderheid worden tegenwoordig cursussen in de eigen taal aangeboden. Desalniettemin komen er nog steeds taalincidenten voor, zoals in januari 2007, toen twee Hongaarse professoren ontslagen werden omdat ze Hongaarse bewegwijzering hadden aangebracht in de universiteitsgebouwen. De Roemeense overheid betreurde het incident en benadrukte dat de Universiteit hier voor eigen rekening handelde. Voortaan bestaat er drietalige bewegwijzering op de universiteit._NEWLINE_De verbroederende gevoelens na de revolutie waren echter maar van korte duur. Ceau\xc8\x99escu mocht dan wel ge\xc3\xabxecuteerd zijn, zijn demonisering van de minderheden had haar stempel gedrukt op de manier waarop vooral de Roemenen met hoge politieke functies tegen de minderheden aankeken. Nationalistische Roemenen richtten de beweging \'Vatra Rom\xc3\xa2neasc\xc4\x83\' (Roemeense haard) op, die onder meer publiekelijk protesteerde tegen de heroprichting van de Hongaarse hogeschool in T\xc3\xa2rgu Mure\xc8\x99. Nadat de Hongaren een stille tocht hadden gehouden, werden ze enkele weken later aangevallen door de Vatra. Bij het bloedbad (gekend in het Hongaars als fekete m\xc3\xa1rcius, \'zwarte maart\') kwamen enkele personen van beide bevolkingsgroepen om het leven en raakten er 278 gewond. De regering, die uit ex-communisten bestond, gaf in eerste instantie de Hongaren de schuld; zij zouden de confrontatie hebben uitgelokt._NEWLINE_In Hongarije was na de eerste post-communistische Hongaarse verkiezingen van 1990 tot 1994 het Hongaars Democratisch Forum (MDF) aan de macht. De toenmalige Hongaarse premier J\xc3\xb3zsef Antall (MDF) noemde zichzelf "premier van alle 15 miljoen Hongaren" - ook die van in het buitenland. Het MDF had daarvoor campagne gevoerd tegen het "onrecht van Trianon" en had Groot-Hongaarse aspiraties. Dit leidde tot grote diplomatieke spanningen met Roemeni\xc3\xab en andere landen met aanzienlijke Hongaarse minderheden._NEWLINE_De Roemeense verkiezingen van mei 1990 betekenden een overwinning van het Front voor Nationale Redding. De Democratische Unie van Hongaren in Roemeni\xc3\xab (UDMR) behaalde 29 zetels in de Kamer en 12 in de Senaat. Het Front voor Nationale Redding bleef aan de macht maar deed een paar toegevingen aan de minderheden, zoals het erkennen dat de schuld van het bloedbad in T\xc3\xa2rgu Mure\xc8\x99 niet bij de Hongaren lag. Wat de eigenlijke aanleiding was voor de rellen, is nog steeds betwist. De algemene toon bleef echter tamelijk nationalistisch onder ex-communist Ion Iliescu._NEWLINE_In de verkiezingen van 1992 vertaalde deze tendens zich in een meer nationalistische koers van het ondertussen Democratisch Front voor Nationale Redding (FDSN, voorloper van de huidige Sociaaldemocratische Partij) en in de winst van de nationalistische partijen. In de nieuwe regering was de minister van onderwijs lid van de Vatra. De situatie begon uit de hand te lopen en de UDMR wendde zich tot het Europees Parlement, de Raad van Europa en de OVSE. Hoewel het Europees Parlement de minderhedenpolitiek van de Roemeense regering veroordeelde, wist de regering enige rechtvaardiging voor haar beleid te krijgen door de neutrale opstelling van de hoge commissaris inzake Nationale Minderheden van de OVSE (Max van der Stoel).\n_START_SECTION_\nTaalwetten\n_START_PARAGRAPH_\nIn de contacten met de lokale overheden genieten de minderheidstalen volgens onderstaande bepalingen enkele taalrechten._NEWLINE_Volgens artikel 13 van de Roemeense grondwet is enkel het Roemeens de jure de nationale offici\xc3\xable taal. Artikel 90 van wet nr. 215 van 23 april 2001, aangaande het lokale publieke bestuur, verheft op lokaal vlak de nationale minderheidstaal tot quasi-offici\xc3\xable taal naast het Roemeens (punt 1) als die gesproken wordt door minstens 20% van de bevolking (punt 2). De minderheden - die op lokaal vlak soms de meerderheid vormen - hebben dan het recht om zich in hun moedertaal tot de lokale overheden te richten, die op hun beurt dan verplicht zijn in de minderheidstaal een antwoord te bieden (punt 2). Inscripties in publieke instellingen en publieke aankondigingen moeten opgesteld worden in de taal van de minderheid. Ook de plaatsnamen moeten in bewegwijzering worden weergegeven in de minderheidstaal (punt 4), maar hebben volgens de verduidelijkingen in artikel 10 van wet nr. 1206 van 27 november 2001 slechts een "informatief karakter" en mogen niet worden gebruikt in offici\xc3\xable correspondentie of documenten. Dit is volgens artikel 18 van die laatstgenoemde wet zelfs strafbaar. Alle offici\xc3\xable documenten moeten in het Roemeens worden opgesteld (punt 5)._NEWLINE_Steden die onder de bepalingen van deze wetten vallen ten gunste van de Hongaarstaligen zijn onder meer Oradea (27,6% Hongaren), Satu Mare (39,34%), T\xc3\xa2rgu Mure\xc8\x99 (46,73%) en Odorheiu Secuiesc (96,7%). In de grootste stad in de regio en van oudsher een Hongaars cultureel centrum, Cluj-Napoca (Kolozsv\xc3\xa1r), strandde het percentage Hongaren bij de census uit 2002 met 18,96% net onder de limiet, zodat de taalwetten daar niet van toepassing zijn.\n_START_SECTION_\nGodsdienst\n_START_PARAGRAPH_\nArtikel 29 van de Roemeense grondwet garandeert de vrijheid van godsdienst en het gebruik van de moedertaal in religieuze diensten is toegelaten._NEWLINE_Volgens de census uit 1992 zijn er in Roemeni\xc3\xab 802.454 calvinisten, vooral in het noordwesten (13,8%) en in het centrum (12,8%) van het land. Een veel kleiner aantal, 76.708, is unitaristisch en de meesten van hen wonen in de districten Bra\xc8\x99ov, Cluj, Mure\xc8\x99, Harghita en Covasna. Deze twee kerken hebben bijna uitsluitend Hongaarse aanhangers._NEWLINE_Ook de Rooms-Katholieke Kerk heeft veel aanhangers onder de Hongaren. Zo\'n 670.000 van de 1.144.820 Roemeense katholieken (of 58,5%) behoren tot de Hongaarse minderheid en wonen vooral in Centraal- (15,7%) en West-Roemeni\xc3\xab (10%). De grote meerderheid van de 21.160 volgelingen van het presbyterianisme zijn ook Hongaars. Andere kerken met een beperkt aantal Hongaarse aanhangers zijn de baptisten (12.845 op een totaal van 109.462, of 11,7%), zevendedagsadventisten (8.280 van de 77.546, of 10,7%), de pinksterbeweging (4.339 van de 220.824, 0,02%) en evangelisch (2.393 van de 49.963, 0,05%)._NEWLINE_De Duitse Zwaben zijn over het algemeen ook rooms-katholiek, terwijl de Transsylvaanse Saksen luthers zijn. De Roemenen zijn overwegend Roemeens-orthodox, terwijl er bijna geen enkele Hongaarstalige dit geloof aanhangt. De etnische breuklijn loopt dus grotendeels door op religieus vlak.'