b'\n_START_ARTICLE_\n120 mm Brandt Ray\xc3\xa9\n_START_SECTION_\nBemanning\n_START_PARAGRAPH_\nIn het algemeen bestaat de bemanning uit 5\xc2\xa0man: een commandant, twee richters en twee munitiewerkers. Soms komen hier nog extra bemanningsleden voor het trekkend voertuig bij (chauffeur, boordschutter). Het is mogelijk het wapen met minder mensen te bedienen, maar dat gaat ten koste van de vuursnelheid. Een geoefende bemanning kan het wapen binnen \xc3\xa9\xc3\xa9n minuut in stelling brengen.\n_START_SECTION_\nMunitie\n_START_PARAGRAPH_\nDe mortier maakt gebruik van 120mm-granaten met een diversiteit aan ladingen; zo kan bijvoorbeeld explosieve, rookvormende of lichtafgevende munitie afgevuurd worden. NAVO-standaard-120mm-granaten kunnen verschoten worden, en ook de special ontworpen PR-14 (HE) en PRPA (HERA)._NEWLINE_Een standaardgranaat of rookgranaat kan een afstand tussen 1100\xc2\xa0m en 817\xc2\xa0m afleggen. Een lichtgranaat kan een afstand tussen de 1300\xc2\xa0m en 7700\xc2\xa0m afleggen._NEWLINE_Een standaardprojectiel weegt 18,7 kg_NEWLINE_De speciale HERA (High Explosive Rocket Assisted)-projectielen kunnen een afstand tussen de 1300\xc2\xa0m en 13000\xc2\xa0m (!) afleggen. HERA-projectielen beschikken over een een speciale lading die tijdens de vlucht wordt ontstoken om het projectiel van extra voortstuwing te voorzien en zo een grotere bereik te realiseren._NEWLINE_Een klassiek projectiel is 93\xc2\xa0cm lang, terwijl een projectiel voor langere dracht 102\xc2\xa0cm meet. In crisissituaties kan men 9 schoten per minuut uitvoeren. In normale omstandigheden 5 schoten per 2 minuten. In zwakke situaties 2 schoten per 5 minuten.In onderhouden condities kan men 2 schoten per minuut uitvoeren gedurende onbeperkte tijd._NEWLINE_De granaat bereikt na afvuren een hoogte van maximaal 1896\xc2\xa0m bij een schootsafstand van 4\xc2\xa0km, 2606\xc2\xa0m bij een een schootsafstand van 8\xc2\xa0km en 4074\xc2\xa0m bij demaximale een schootsafstand van 12\xc2\xa0km. Bij inslag is er een dodelijk gebied tot ongeveer 75\xc2\xa0m rondom het inslagpunt.\n_START_SECTION_\nFabrikant\n_START_PARAGRAPH_\nHet wapen werd vanaf 1961 ontwikkeld door Hotchkiss\xc2\xa0Brandt in Frankrijk als de MO-120-RT-61 (120mm-"HB\xc2\xa0Ray\xc3\xa9"). In 1966 fuseerde Hotchkiss-Brandt met Compagnie Fran\xc3\xa7aise Thomson-Houston (CFTH) tot Thomson\xc2\xa0Brandt, en kwam het wapen bekend te staan als de 120\xc2\xa0mm\xc2\xa0Brandt\xc2\xa0Ray\xc3\xa9. In 1994 werd de naam van het bedrijf Thomson CSF/Daimler-Benz Aerospace, een joint venture van Thomson-CSF en Deutsche Aerospace AG (DASA) van het Duitse Daimler-Benz AG._NEWLINE_Fabrikant van de mortier is TDA\xc2\xa0Armements uit Frankrijk, een dochteronderneming van Thales._NEWLINE_Het wapen wordt in licentie geproduceerd in Duitsland, Itali\xc3\xab, Brazili\xc3\xab, Japan en in Turkije (als HY-12 "Tosam\xc2\xa08").\n_START_SECTION_\nGebruik in Nederland\n_START_PARAGRAPH_\nNa beproevingen eind jaren 60 door de infanterieschool van drie 120mm-mortieren: de Hotchkiss\xc2\xa0Brandt MO-120-RT-61 (1961), de Hotchkiss\xc2\xa0Brandt MO-120-AM-50 (1950) en de Isra\xc3\xablische Tampella Soltam\xc2\xa0M-65 (1953), werd de MO-120-RT-61 aangeschaft._NEWLINE_In Nederland staat de MO-120-RT-61 bekend als de getrokken mortier Hotchkiss-Brandt Ray\xc3\xa9 120\xc2\xa0mm (Nederlands model met wielaffuit en grondplaat_NEWLINE_Hij verving vanaf 1969  de Amerikaanse M30-mortier 4.2\xc2\xa0inch (106,7\xc2\xa0mm) die begin jaren\xc2\xa0\xe2\x80\x9850 was ingestroomd in de Koninklijke Landmacht (KL)._NEWLINE_De vervanging van de 120mm-mortier stond, volgens het project Licht Indirect Vurend Wapensysteem, gepland voor de jaren 2011-\xe2\x80\x9914 (kosten tussen \xe2\x82\xac\xc2\xa0100 en \xe2\x82\xac\xc2\xa0250\xc2\xa0miljoen), maar is begin 2018 nog niet uitgevoerd._NEWLINE_De 120mm-mortier is door zijn hoge reactie- en vuursnelheid, grote vuurkracht, reikwijdte en mobiliteit het belangrijkste indirecte vuursteunwapen voor infanterie-eenheden. Een commandant kan met de mortier snel en zelfstandig zwaartepunten leggen en verleggen._NEWLINE_De mortier 120\xc2\xa0mm Brandt Ray\xc3\xa9 (MO-120-HB, Ray\xc3\xa9 (voortgetrokken)) wordt geproduceerd door het Franse Thomson-Brandt, voorheen Hotchkiss-Brandt (HB). Het wapen heeft een getrokken schietbuis. Deze heeft spiraalsgewijs lopende groeven die een granaat bij het schieten een rotatie om de lengteas geven. Een projectiel blijft hierdoor veel beter in zijn baan._NEWLINE_In Nederland bestaat een mortiergroep bestaat uit 7 man; een stukscommandant (sergeant), een richter, een hulprichter, een munitiewerker, een lader, een boordschutter en een chauffeur.\n_START_SECTION_\nPantserinfanterie\n_START_PARAGRAPH_\nDe mortier werd getrokken door een YP-408 PWMR of de AMX-13 VCI, in Nederland bekend als de AMX-PRMR-mortiertrekker en vanaf 1978 door de YPR 765 PRMR-mortiertrekker._NEWLINE_Ieder pantserinfanteriebataljon beschikte over 3 mortierpelotons met elk 3 stukken. De pelotons waren ingedeeld in de ondersteuningscompagnie (OstCie) van de pantserinfanteriebataljons._NEWLINE_Een mortierpeloton bestond uit een commandogroep en 3\xc2\xa0mortiergroepen. Elke groep beschikte over \xc3\xa9\xc3\xa9n mortier. Munitie werd in het voertuig meegevoerd. Het achtercompartiment van de YP, de AMX en de YPR was ingericht als bergruimte voor vijftig mortiergranaten en met zitplaatsen voor vijf bemanningsleden._NEWLINE_De 120mm-mortieren van de pantserinfanteriebataljons, zijn overgenomen door het VuursteunCommando van de KL en bij de pantserinfanteriebataljons, vervangen door Britse L16 81mm-mortieren die getransporteerd worden door de Fennek MR\n_START_SECTION_\nKorps Mariniers\n_START_PARAGRAPH_\nHet Korps Mariniers beschikte van 1988 tot en met 2012 over een 120\xc2\xa0mm mortiercompagnie: 1\xc2\xa0Mortiercompagnie ("1\xc2\xa0Morcie") met twaalf 120\xc2\xa0mm mortieren, georganiseerd in 3\xc2\xa0pelotons met elk 4\xc2\xa0stukken. Bij het Korps Mariniers wordt het H\xc3\xa4gglunds BV-206FB (transportversie, FB=\xe2\x80\x99Flat Bed\xe2\x80\x99) amfibievoertuig als trekker voor de 120\xc2\xa0mm mortier gebruikt. De mortier zelf is niet amfibisch._NEWLINE_De 120\xc2\xa0mm mortieren van de mariniers zijn overgenomen door het VuursteunCommando van de KL en bij de mariniersbataljons vervangen door Britse L16 81mm-mortieren, vervoerd door de H\xc3\xa4gglunds BV-206MC (mortar carrier, mortierplatform). De achterwagen van deze BV-206 kan worden voorzien van 81mm-mortieropstelling en 106 mortiergranaten (HE). De achterwagen heeft een speciale stabilisatie-inrichting voor het afvuren van 81mm-mortier.\n_START_SECTION_\nLuchtmobiele Brigade\n_START_PARAGRAPH_\n11\xc2\xa0Luchtmobiele Brigade beschikte van 1994 tot en met 2011 over 11\xc2\xa0Mortiercompagnie Regiment\xc2\xa0Stoottroepen met twaalf 120\xc2\xa0mm mortieren, georganiseerd in 3\xc2\xa0pelotons met elk 4\xc2\xa0stukken. De mortieren werden getrokken door een Mercedes\xc2\xa0Benz 290GD\xc2\xa0MR lwb\xc2\xa07,5kN softtop (\xe2\x80\x98MB\xe2\x80\x99) Deze \xe2\x80\x98MR\xe2\x80\x99-versie van de MB290GD is een \xe2\x80\x98AD\xe2\x80\x99 (\xe2\x80\x98algemene dienst\xe2\x80\x99) voertuig, voorzien van inbouwrekken voor het transport van granaten voor de mortier. De 120\xc2\xa0mm kan samen met de MB als underslung onder \xc3\xa9\xc3\xa9n CH-47 Chinook helikopter vervoerd worden, of afzonderlijk onder AS 532U2 Cougars.\n_START_SECTION_\nVuursteunCommando KL\n_START_PARAGRAPH_\nSinds 2013 zijn al de 120mm-mortieren ondergebracht bij het VuursteunCommando (VustCo) van de KL op de Legerplaats bij Oldebroek in \'t Harde. Elk van de drie batterijen van het VustCo beschikt over 6 gemechaniseerde 155\xc2\xa0mm houwitzers PzH2000 en 6\xc2\xa0mortieren 120\xc2\xa0mm getrokken door de MB290GD\xc2\xa0MR. Vanuit deze landmachteenheid worden de mortieren afhankelijk van de opdracht toegevoegd aan de verschillende infanterie-eenheden van de KL of aan het Korps Mariniers_NEWLINE_De opleiding vindt deels plaats samen met het Belgische Bataljon Artillerie.\n_START_SECTION_\nGebruik in Belgi\xc3\xab\n_START_PARAGRAPH_\nIn 2000 werden 60 exemplaren geleverd aan de Landcomponent van Defensie ter vervanging van de oude 4.2\xc2\xa0inch (106,7\xc2\xa0mm)-mortieren uit 1950. Samen met de getrokken 105mm-Giat\xc2\xa0LG\xc2\xa0 Mk2-houwitser vormt de 120mm-mortier de ruggengraat van de Belgische artillerie: getrokken materiaal, licht en daardoor snel ontplooibaar en makkelijk te vervoeren._NEWLINE_In Belgi\xc3\xab staat het wapen bekend als Mortier 120 RT._NEWLINE_Als trekkend voertuig deed de M113A1 dienst. In het voertuig konden 30 \xc3\xa0 50 granaten meegevoerd worden._NEWLINE_Het wapen wordt sinds 2006 getrokken door een licht pantserwielvoetuig Krauss-Maffei Wegmann Dingo II MPPV._NEWLINE_Het wapen wordt bij de paracommando\xe2\x80\x99s getrokken door een lichte Mercedes-Benz Unimog-vrachtwagen. De mortier kan ook aan een parachute gedropt worden samen met de paraeenheden van de Landcomponent van Defensie._NEWLINE_De 120mm-mortier wordt op het terrein ondersteund door een laserafstandsmeter, gps en speciale software die in het \'schootsbureel\' of \'vuurregelcentrum\' gebruikt wordt. In de nabije toekomst een data-transfersysteem voorzien._NEWLINE_Bij de invoering van de mortier\xc2\xa0120\xc2\xa0RT in 2000 werd het wapen ingedeeld bij de twee toenmalige veldartillerie eenheden: het Franstalige 1e\xc2\xa0Regiment Veldartillerie (1\xc2\xa0A) te Bastogne en het Nederlandstalige 2e\xc2\xa0Regiment Veldartillerie (2\xc2\xa0A) te Helchteren. Het 2e\xc2\xa0Regiment Veldartillerie had tevens een batterij mortieren paracommando om de luchtmobiele capaciteit te verzekeren.\n_START_SECTION_\nBataljon Artillerie\n_START_PARAGRAPH_\nSinds 1 juni 2010 is het Bataljon Artillerie de enige Belgische artillerie-eenheid. Het bataljon beschikt naast een VSHORAD MDBA Mistral-luchtdoelartilleriebatterij in Lombardsijde over twee operationele batterijen veldartillerie in Brasschaat. Beide batterijen veldartillerie zijn in staat om met de Mortier 120 mm en/of de Houwitser 105 mm te ontplooien._NEWLINE_De opleiding vindt deels plaats samen met het Nederlandse VuursteunCommando.\n_START_SECTION_\nGebruik in Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nDe Franse Krijgsmacht gebruikt de 120mm-RT F1 sinds eind 1973. Hij verving de Brandt 120 mm MO-120 AM-50. In 2007 waren er nog 361 in gebruik, maar dat werd afgebouwd naar 192 in 2011, 140 in 2013, 128 in 2014 en 171 aan het einde van 2016 met een beschikbaarheidspercentage van 51%. Ze zijn ingedeeld bij Franse artillerie-eenheden, als aanvulling op getrokken geschut van 155\xc2\xa0mm. De 120\xc2\xa0mm wordt gewoonlijk getrokken door de VTM 120 (V\xc3\xa9hicule Tracteur Mortier de 120 mm), een gepantserd wielvoertuig uit de VAB 4x4 (V\xc3\xa9hicule de l\'Avant Blind\xc3\xa9)-serie APC\xe2\x80\x99s. De VTM 120 kan 70 granaten voor de mortier meenemen. De 120mm-mortier kan ook getrokken worden door de AMX-10 TM (Tracteur de Mortier), een variant van de AMX-10P-APC._NEWLINE_De mortieren, die oorspronkelijk waren ingedeeld bij de Franse infantrieregimenten, zijn inmiddels (2017) allemaal overgeheveld naar de artillerieregimenten, ter aanvulling van getrokken 155mm-vuurmonden. Er zijn acht mortieren 120\xc2\xa0mm ingedeeld in ieder Frans artillerieregiment.\n_START_SECTION_\nGebruik in de Verenigde Staten\n_START_PARAGRAPH_\nHet United States Marine Corps (USMC) ging in 2001, nadat de operaties in Afghanistan hun gebrek aan artillerie lichter dan een houwitser van 155\xc2\xa0mm maar zwaarder dan een mortier van 60\xc2\xa0mm hadden blootgelegd, op zoek naar een Expeditionary Fire Support System (EFSS). Uiteindelijk werd de MO-120 RT-61 aangeschaft voor het EFSS. De Amerikaanse benaming voor de mortier is M327._NEWLINE_Het EFSS werd operationeel in 2009. E\xc3\xa9n volledige EFSS-vuureenheid, die in een Bell Boeing MV-22-tiltrotor of CH-53E Super Stallion-helikopter vervoerd kan worden, bestaat uit twee M1163 \xe2\x80\x98prime movers\xe2\x80\x99, speciaal voor het USMC gebouwde kortere tweezitsvarianten van de lichte M1161 Growler-jeep, waarbij \xc3\xa9\xc3\xa9n de RT 120/M327-mortier trok, en de ander een M1162-munitietrailer en de vuurcontroleapparatuur vervoerde. In de munitietrailer konden maximaal 36 granaten in recyclebare stalen containers vervoerd worden. Later verdwenen de munitietrailes en werd de munitie verdeeld over beide M1163\xe2\x80\x99s. Een EFSS-batterij bestaat uit ongeveer 50 mariniers._NEWLINE_Het EFSS werd voor het eerst ingezet in Afghanistan in februari 2011, waarbij een M1105-verlichtingsprojectiel werd afgevuurd._NEWLINE_Tussen 2011 en 2015, ontwikkelde Raytheon met de mariniers precisiemunitie met verbeterd bereik: PERM (Precision Extended Range Munition) voor de EFSS. Een gps-geleide granaat met een groter bereik en grotere nauwkeurigheid._NEWLINE_Het 15,9\xc2\xa0kg zware projectiel vergroot het bereik van 8\xc2\xa0km tot 16\xc2\xa0km, en valt binnen 10\xc2\xa0m van het doel met een 2,5 tot 3 maal zo grote uitwerking. Ieder projectiel kost $ 18,000._NEWLINE_De PERM is vanaf 2018 operationeel. Raytheon is van plan om semi-active laser (SAL)-geleiding toe te voegen, zodat met de PERM ook bewegende doelen uitgeschakeld zouden kunnen worden._NEWLINE_In december 2017 hebben de Amerikaanse mariniers het EFSS afgestoten. Het beperkte bereik van de EFSS werd niet geschikt geacht voor toekomstige missies Daarom werd gekozen het systeem af te stoten en de vrijgekomen budget te benutten voor andere middelen.'