b'\n_START_ARTICLE_\nBasilides\n_START_SECTION_\nBronnen\n_START_PARAGRAPH_\nDe twee auteurs die het theologisch systeem van Basilides het meest uitgebreid beschrijven zijn Irene\xc3\xbcs van Lyon en Hippolytus. Irene\xc3\xbcs plaatst Basilides in een lijn van ketters die teruggaat naar Simon Magus en Menander. Het verslag van Irene\xc3\xbcs is vermoedelijk gebaseerd op de verloren Syntagma van Justinus. Verslagen over Basilides van Epiphanius van Salamis in de Panarion, Pseudo Tertullianus en Filastrius van Brescia zijn gebaseerd op dat van Irenaeus_NEWLINE_De informatie van Irene\xc3\xbcs en Hyppolytus is fundamenteel verschillend en afwijkend van elkaar. Er kan geen andere keus gemaakt worden dat een van beide bronnen als min of meer bruikbaar te beschouwen of de bronnen allebei te verwerpen. Vanaf eind negentiende eeuw ging de voorkeur op het vakgebied uit naar Hyppolytus als de bruikbare bron. Vanaf eind twintigste eeuw gaat echter in toenemende mate de voorkeur uit naar het verslag van Irene\xc3\xbcs omdat dit toch beter overeenkomt met de tekst van andere bewaarde tekstfragmenten._NEWLINE_Er is op het vakgebied echter ook een opvatting dat zowel Irene\xc3\xbcs als Hyppolytus feitelijk niet bruikbaar zijn. Die opvatting baseert zich op een verzameling van uitspraken over Basilides die te vinden zijn bij vooral Clemens van Alexandri\xc3\xab en daarnaast Origenes, Eusebius van Caesarea and Hegemonius. Het is met name de Duitse onderzoeker Winrich A. L\xc3\xb6hr die deze opvatting beschrijft._NEWLINE_Auteurs op het vakgebied die Irene\xc3\xbcs min of meer bruikbaar achten als bron zijn van opvatting dat Basilides een gnostisch systeem onderrichtte. De overige auteurs met de voorkeur zich te baseren op Clemens van Alexandri\xc3\xab, Origenes, Eusebius van Caesarea and Hegemonius zijn van opvatting dat het systeem van Basilides maar in beperkte mate gnostisch genoemd kan worden. In die opvatting is Basilides een christelijk theoloog die in het eclectische geestelijk klimaat van Alexandri\xc3\xab open stond voor meerdere opvattingen waaronder meer in het bijzonder platonisme en sto\xc3\xafcisme._NEWLINE_Er zijn ook auteurs op het vakgebied van opvatting dat, gezien de grote verschillen in wat schrijvers uit de oudheid melden over Basilides, zijn leer \xe2\x80\x93 voor zover hij die al had \xe2\x80\x93 nooit meer vast te stellen is.\n_START_SECTION_\nBasilides volgens Irene\xc3\xbcs\n_START_PARAGRAPH_\nIrene\xc3\xbcs beschrijft een systeem dat afkomstig zou van Basilides waar aan de top van het pleroma een Ongeboren Vader staat. In de gnostiek is pleroma de benaming voor de volheid, de structuur en verblijfplaats van de goddelijke wereld. Uit deze Vader ontvouwen zich een aantal andere goddelijke gestalten, zoals Geest ( Nous), Verstand ( Logos), Inzicht (Phron\xc3\xa8sis) en Wijsheid (Sophia). Uit die laatste twee ontstaan dan weer andere krachten, heersers en engelen die de eerste hemel scheppen. Daaruit ontstaat een andere groep engelen, die de tweede hemel schept. Dat proces continueert zich tot er 365 hemelen zijn._NEWLINE_Dit is een constructie die ook voortkomt in Eugnostus de Gelukzalige. De auteur van de laatste tekst baseert zijn aantal van 360 hemelen op de Egyptische kalender van drie seizoenen van vier maanden van dertig dagen. Basilides voegt er de vijf epagomenen, toegevoegde dagen, aan toe. Het aantal van 365 engelen komt ook voor in het Apocryphon van Johannes._NEWLINE_De engelen van de laatste hemel hebben alles op deze wereld gecre\xc3\xaberd. Zij hebben de aarde en de landen onder hen verdeeld. Hun leider is een engel, die ge\xc3\xafdentificeerd wordt met de Hebreeuwse God en wil dat alle volkeren zich onderwerpen aan zijn volk, de joden. Irene\xc3\xbcs schrijft dat de volgelingen van Basilides deze engel als Abrasax benoemen. Zijn naam bevat het aantal 365._NEWLINE_De andere engelen komen daartegen in opstand alsmede de volkeren die het joodse volk willen weerstaan. De Ongeboren Vader zendt Nous, die Christus is, naar de aarde om de die te bevrijden van de heerschappij van de engelen. Nous arriveerde in een menselijke gedaante en verrichtte wonderen. De kwade engelen kruisigen hem in hun onwetendheid. In dit deel van het verhaal komt het meer bekende fragment voor dat in plaats van Christus feitelijk Simon van Cyrene gekruisigd zou zijn. Ook in de Tweede verhandeling van de grote Seth wordt dat verhaald. Door een ander uiterlijk aan te nemen wordt Nous/Christus onzichtbaar voor de engelen en machten in de 365 hemelen en slaagt hij erin om weer op te stijgen naar zijn Vader. Iedereen die nog gelooft een fysieke kruisiging van Christus wordt nog steeds gedomineerd door de boze machten. Diegenen, die dit ontkennen zijn van die machten bevrijd, hebben het juiste begrip van de Ongeboren Vader en zullen uiteindelijk deel hebben aan de verlossing.\n_START_SECTION_\nBasilides volgens Hyppolytus\n_START_PARAGRAPH_\nHyppolytus geeft volstrekt andere informatie over het systeem van Basilides. Volgens Hyppolytus zouden Basilides en zijn zoon Isodore claimen dat hun systeem ontleend was aan instructies van de apostel Matte\xc3\xbcs. Deze zou dan weer ge\xc3\xafnstrueerd zijn door Jezus. Het beschrijft een vorm van negatieve theologie, een doctrine van een niet -bestaande God. Deze God cre\xc3\xabert een niet-bestaande wereld door een panspermia, een kosmisch zaad, te planten dat de hele kosmos in zich draagt. Alles ontspringt uit dit zaad. Uit het zaad ontstaat ook driemaal een Zoon-gestalte. De eerste stijgt al snel op naar God. De tweede heeft de hulp nodig van de vleugels van de Heilige Geest. Die was echter niet in staat de hoogte te bereiken waar de Vader verblijft. De derde blijft in het zaad achter en daaruit ontstaan de gnostici._NEWLINE_In dit beschreven systeem wordt een onderscheid gemaakt tussen een hyperkosmos, een grensgebied (het firmament) en de kosmos. In de zone onder het firmament ontstaan uit het wereldzaad twee archonten met hun zonen. Dan wordt uit de hyperkosmos het evangelie gezonden en dit bereikt de zonen van de archonten. Uiteindelijk reikt het verder naar beneden en bereikt Jezus, de zoon van Maria._NEWLINE_De wereld zal bestaan tot de derde Zoon -gestalte zich gemanifesteerd heeft en en Christus gevolgd heeft tot in het domein van de Vader. Als alle drie Zoon-gestalten in dat domein zijn gearriveerd, zal God een grote onwetendheid over de hele kosmos en de archonten leggen. Alle zielen op de wereld zullen de kennis over alles buiten hun eigen kosmos verliezen en het verlangen daarheen te keren zal verdwijnen. In het systeem staat verlangen gelijk aan de dood en dat geeft de zielen een vorm van onsterfelijkheid. Het proces van verlossing is dus in essentie de terugkeer van alles naar de oorspronkelijke positie in het zaad.\n_START_SECTION_\nFragmenten van Basilides uit de Exegetica\n_START_PARAGRAPH_\nTwee auteurs uit de oudheid hebben fragmenten van Basilides in hun werk opgenomen, waarvan zij claimen dat die uit de Exegetica afkomstig zijn._NEWLINE_Het langste fragment is bewaard gebleven bij Clemens van Alexandri\xc3\xab in zijn werk Stromateis. Clemens schrijft dit fragment ontleend te hebben aan het 23e boek van de Exegetica_NEWLINE_Het handelt over de vraag hoe de goedheid en rechtvaardigheid van God zich verhoudt tot de executies van vervolgde christenen. Basilides verwerpt het het antwoord dat dit het werk is van de duivel. Het is naar zijn opvatting de straf van God voor de verborgen zonden van de christenen. Het is juist een teken van de goedheid van God, dat de christenen niet gestraft worden voor misdragingen, maar alleen voor het feit dat zij christen zijn. Ook als een christen niet gezondigd heeft, kan die nog steeds een goddelijke straf ontvangen, omdat hij het vermogen tot zonde heeft. Goddelijke voorzienigheid kan nooit slecht of onrechtvaardig zijn. Ieder mens is zondig; alleen God is rechtvaardig._NEWLINE_De Acta Archelai van Hegemonius (eerste helft vierde eeuw) is een polemisch geschrift tegen het maniche\xc3\xafsme. Hierin wordt Basilides een leraar onder de Perzen genoemd. In het geschrift wordt gesteld dat Mani zijn doctrine geplagieerd zou hebben van een leraar met de naam Scythianus. Ook Basilides zou al eerder zijn opvattingen aan deze Scythianus ontleend hebben. Het \xe2\x80\x9cbewijs\xe2\x80\x9d hiervoor vindt Hegemonius in het 13e boek van de Exegetica, waar hij over zegt te beschikken Hij beschrijft een systeem van Basilides waarin Licht en Duister naast elkaar bestonden tot zij elkaar opmerkten. De Duisternis wilde daarna in het Licht participeren, maar het Licht had daaraan geen behoefte. Het keek echter wel naar Duisternis met het gevolg dat een reflectie van Licht in Duisternis geprojecteerd werd. Het gevolg was dat de schepping een vermenging van Licht en Duisternis werd. Het toeschrijven door Hegemonius van die opvatting aan Basilides is op het vakgebied zeer omstreden.'