b'\n_START_ARTICLE_\nCaf\xc3\xa9\n_START_PARAGRAPH_\nEen caf\xc3\xa9, ook wel kroeg, knijp en bar genaamd, is een uitgaansgelegenheid waar dorpse of stadse zaken worden besproken onder het genot van alle mogelijke drank (sterke drank, wijn, bier, koffie, thee, frisdrank). Samen met hotels en restaurants worden caf\xc3\xa9s ook wel de horeca genoemd._NEWLINE_De eerste caf\xc3\xa9s ontstonden in de 17e eeuw als koffiehuizen. Het woord caf\xc3\xa9 is dan ook het Franse woord voor koffie. Geleidelijk aan gingen ook kroegen waar men vooral bier dronk zich caf\xc3\xa9 noemen en ontstond een grote vari\xc3\xabteit aan caf\xc3\xa9s. De bekendste soorten caf\xc3\xa9s zijn het bruine caf\xc3\xa9, het grand caf\xc3\xa9, het eetcaf\xc3\xa9 en de cocktailbar._NEWLINE_Caf\xc3\xa9s vervullen vaak een belangrijke sociale functie als plaats waar stamgasten elkaar ontmoeten aan de bar of aan de stamtafel of waar men regelmatig langsgaat op een avondje uit.\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nV\xc3\xb3\xc3\xb3r de 16e eeuw bestonden geen kroegen zoals we die nog kennen. Er waren herbergen, logementen en taveernes die gericht waren op het bieden van eten, rust en onderdak aan reizigers, maar ook de eigen stadsbewoners bezochten herbergen. Jan Steen en Adriaen Brouwer schilderden heel wat interieurs van zulke drankgelegenheden._NEWLINE_Halverwege de 17e eeuw begon de opmars van koffie in Europa. Dit resulteerde in het ontstaan van koffiehuizen voor de meer welgestelden uit eigen stad. Hiervan is de term caf\xc3\xa9, het Franse woord voor koffie, afkomstig. Hoe elitair de koffiehuizen aanvankelijk waren blijkt uit het feit dat er in 1806 in Amsterdam 25 koffieschenkerijen waren, naast 1763 kroegjes die bier en andere alcohol schonken. Deze zaakjes werden destijds tapperijen of bierhuizen genoemd. Omdat koffiehuis een betere naam had, gingen steeds meer kroegen zich zo noemen.\n_START_SECTION_\n19e-eeuwse caf\xc3\xa9s\n_START_PARAGRAPH_\nDe bruine kroeg ontstond begin 19e eeuw, toen meer en meer mensen als extra kostwinning hun voorkamer inrichtten als plaats waar mensen iets konden drinken. In zulke vaak piepkleine huiskamercaf\xc3\xa9s kon de vrouw dan het inkomen van een geregeld werkloze man aanvullen. In Vlaanderen was op het einde van de 19e eeuw een op de zes huizen zo\'n drankhuis._NEWLINE_In Nederland mocht nagenoeg iedereen tappen, totdat in 1881 de "Wet tot reguleering van de handel in sterken drank en van de beteugeling van openbare dronkenschap" een tamelijk dure vergunning verplicht stelde. Bovendien mochten daarvan in de grootste steden maximaal 500 worden afgegeven. Dit is het begin van een professionalisering van de horecasector._NEWLINE_De Belgische Wet Vandervelde uit 1919, die sterkedrank in caf\xc3\xa9s verbood, moest het alcoholisme onder de verpauperde bevolking tegengaan, maar de bieren kregen een hoger alcoholpercentage. De traditionele inrichting van de bruine kroeg, met kleedjes op tafel en lampjes aan de muur, is vaak intact gebleven._NEWLINE_Naast de bruine caf\xc3\xa9s ontstonden in de jaren 1880 naar Duits voorbeeld de "bierhallen", grote zalen met veel marmer en spiegels, die gespecialiseerd waren in een nieuw, licht soort bier afkomstig uit het Boheemse industriestadje Pilsen en dat om die reden pils genoemd werd._NEWLINE_Rond 1900 werden oude koffiehuizen omgevormd tot de eerste grand caf\xc3\xa9s, vaak uitgevoerd in de Jugendstil en later Art deco-stijl. Bekende voorbeelden in Amsterdam zijn Bodega Keijzer aan de Van Baerlestraat, Mille Colonnes, Schiller en De Kroon op het Rembrandtplein en het Caf\xc3\xa9 Am\xc3\xa9ricain op het Leidseplein. In Haarlem werd Brinkmann aan de Grote Markt een van de grootste caf\xc3\xa9-restaurants van Europa. Hiermee kwam de scheiding tussen kroegen voor het volk en caf\xc3\xa9s voor de middenklasse pas goed op gang._NEWLINE_Bij veel bruine kroegen in Amsterdam was de naam in een heel eigen lettertype op het raam geschilderd. Dit gekalligrafeerde lettertype werd in de jaren vijftig ontworpen door Jan Willem Visser, die als freelancer voor Amstel Bier de caf\xc3\xa9ramen beschilderde. Later werd deze taak overgenomen door Leo Beukeboom, de letterschilder van Heineken. In 2012 was dit lettertype nog bij 20 caf\xc3\xa9s te zien._NEWLINE_Vanaf 9 juni 1966 zijn er in Nederland vanuit de rijksoverheid regels gesteld aan de inrichting. Een caf\xc3\xa9 moet minimaal een oppervlakte hebben van 35 m\xc2\xb2, aparte toiletten voor mannen en vrouwen en er worden eisen gesteld onder meer aan de hoogte van de zaak. De kleine huiskamerkroegen moesten hierdoor sluiten. Een bekende uitzondering op deze wet is het kleinste caf\xc3\xa9 van Nederland, De Moriaan in Maastricht, met een oppervlakte van nog geen 20 m\xc2\xb2.\n_START_SECTION_\nModerne caf\xc3\xa9s\n_START_PARAGRAPH_\nBegin jaren tachtig ontstonden in Amsterdam "witte caf\xc3\xa9s", zo genoemd omdat zij, anders dan de bruine caf\xc3\xa9s, een modern, strak en licht interieur hadden. De eerste voorbeelden daarvan waren de caf\xc3\xa9s Oblomow en April in de Reguliersdwarsstraat. Met laatstgenoemde zaak werd ook de homohoreca openlijk toegankelijk, nadat die tot dan toe verborgen en voor buitenstaanders gesloten was geweest._NEWLINE_Vanaf de jaren tachtig werden een reeks grote en bekende caf\xc3\xa9s in Groningen en Amsterdam geleidelijk aan opgekocht door de Groningse horeca-ondernemer Sjoerd Kooistra. Met uiteindelijk ongeveer 50 zaken was hij tot zijn overlijden in 2010 de grootste caf\xc3\xa9-eigenaar van Nederland. Hij was vooral bekend door grote en populaire caf\xc3\xa9s in negen steden, die allemaal de naam De Drie Gezusters droegen._NEWLINE_Naar het voorbeeld van de Amsterdamse Supperclub kwamen rond het jaar 2000 loungebars in de mode: moderne en strak ingerichte zaken waar men kan loungen onder het genot van cocktails en rustige loungemuziek. Door het toenemend aantal van zulke moderne caf\xc3\xa9s voor een jonger en meer trendgevoelig publiek, neemt het aantal ouderwetse bruine buurtcaf\xc3\xa9s langzaam maar zeker af. Daarnaast leidden al dan niet vermeend hogere prijzen als gevolg van de invoering van de euro en een verschuiving naar meer uit eten gaan, tot een geleidelijke, maar algehele afname van het caf\xc3\xa9bezoek.\n_START_SECTION_\nInrichting en sociale functie\n_START_PARAGRAPH_\nVoor de aankoop van een caf\xc3\xa9 en/of het inventaris wordt vaak een lening afgesloten bij een grote brouwerij. Als zekerheid krijgt de brouwerij dan een pandrecht op het caf\xc3\xa9-inventaris en heeft de uitbater een afnameverplichting van bier en frisdranken. Daarnaast treden brouwerijen ook op als verhuurder omdat in Nederland 1 op de 6 caf\xc3\xa9panden hun eigendom is. In dat geval is het voor caf\xc3\xa9-exploitanten erg moeilijk om onder de afnameverplichting van een brouwerij uit te komen._NEWLINE_Standaardinventaris voor een \'echte\' kroeg zijn de bar (of toog) met hoge krukken, de tap en soms een biljarttafel. In negentig procent van de caf\xc3\xa9s stond eerder een gokautomaat. De inrichting kan verschillen, afhankelijk van de klandizie die de ondernemer wil trekken. Het caf\xc3\xa9 had tot voor kort voor sommige mensen een associatie als \'mannenplek\', maar al geruime tijd worden meer en meer kroegen geopend voor specifiek publiek zoals tieners. Ook (alleengaande) vrouwen weten de weg te vinden naar het caf\xc3\xa9._NEWLINE_De vaste klanten verzamelen zich vaak rond de bar of rond een grote tafel, die daarom de stamtafel wordt genoemd. Deze vaste klanten worden ook wel "stamgasten" genoemd, en het caf\xc3\xa9 is hun "stamkroeg" of "stamcaf\xc3\xa9". Een stamgast kent het bedienend personeel bij de (voor)naam, en ook de namen van andere stamgasten zal hij of zij kennen. Omgekeerd weet het personeel wat de klant drinkt. Bij zijn binnenkomst wordt zijn consumptie ongevraagd voor hem klaargezet \xe2\x80\x93 een gebaar van zijn hand is voldoende. Daardoor voelt hij zich vertrouwd en thuis in het caf\xc3\xa9 en beschouwt het personeel en de andere vaste klanten als goede kennissen._NEWLINE_Wanneer \xc3\xa9\xc3\xa9n persoon drankjes voor een hele groep betaalt, dan noemt men dat een "tourn\xc3\xa9e" of een "rondje" en als iemand voor alle aanwezigen betaalt een "tourn\xc3\xa9e g\xc3\xa9n\xc3\xa9rale" of een "rondje voor de hele zaak". Dit kan worden aangekondigd door het luiden van een bel, die daartoe in veel caf\xc3\xa9s bij de bar hangt. Om meer klanten te trekken wordt in bepaalde caf\xc3\xa9s op vaste tijden ook wel een happy hour gehouden, waarbij men doorgaans twee drankjes voor de prijs van \xc3\xa9\xc3\xa9n krijgt._NEWLINE_Tot het midden van de 20e eeuw was het, met name in zuidelijk Nederland, niet ongewoon om overledenen in een plaatselijk caf\xc3\xa9 op te baren, vaak op de biljarttafel. Zo refereert de naam van het Sittardse caf\xc3\xa9 "\'t Sjterfhoes" (het sterfhuis) nog aan deze tijd en werd uitbaatster Bet van Beeren van het Amsterdamse homo/lesbische Caf\xc3\xa9 \'t Mandje na haar overlijden in 1967 ook nog op het biljart opgebaard._NEWLINE_Het is en was niet ongebruikelijk na het werk, voor het naar huis gaan, eerst de kroeg te bezoeken, zeker in de tijd dat loon aan het eind van de week of maand nog in harde valuta in het loonzakje werd uitbetaald. Overigens staat tegenwoordig in de Nederlandse drank- en horecawet dat werkgevers hun personeel niet in een caf\xc3\xa9 mogen uitbetalen, horecaondernemers uiteraard uitgezonderd._NEWLINE_In komische televisieseries en strips zijn ook stamgasten te vinden. Zo draait de strip Stamgasten van de Nederlandse tekenaar Toon van Driel om de belevenissen van aangeschoten wild, en speelt de Amerikaanse televisieserie Cheers zich vrijwel geheel af in een caf\xc3\xa9. Stamgasten in dit caf\xc3\xa9 zijn onder meer de postbode Cliff Clavin en de psychiater Frasier Crane. Ook \'t Schaep met de 5 pooten, een komische Nederlandse televisieserie die van 1969 tot 1970 werd uitgezonden, draaide om de gasten van een stamcaf\xc3\xa9.\n_START_SECTION_\nCaf\xc3\xa9s in Nederland\n_START_PARAGRAPH_\nIn Nederland waren op 1 juli 2006 18.061 caf\xc3\xa9s gevestigd. Op 1 januari 2014 waren dat er volgens het CBS nog 10.485. In 2016 telde Nederland nog 6.677 caf\xc3\xa9s en bars, een vijfde minder dan in 2010._NEWLINE_Amsterdam is de stad met de meeste caf\xc3\xa9s, hoewel het aantal is teruggelopen van 1410 in het jaar 2000 naar 1021 in 2012. Daarbij zijn het vaak bruine buurtcaf\xc3\xa9s die plaatsmaken voor hippe zaken met jonger publiek. De meeste Amsterdamse caf\xc3\xa9s (525) bevinden zich in het centrum. Van de steden met meer dan 100.000 inwoners had Maastricht de hoogste \'caf\xc3\xa9dichtheid\' (21,3 per 10.000 inwoners)._NEWLINE_Vanaf 1 juli 2008 geldt er in Nederland een wettelijk rookverbod, waardoor het verboden is om in horecagelegenheden te roken, omdat het personeel recht heeft op een rookvrije werkplek. Diverse kroegen in Nederland lappen dit verbod aan hun laars, omdat in kroegen traditioneel door de bezoekers, eigenaren en personeel veel gerookt wordt. Deze kroegen kregen te maken met boetes maar zijn medio 2009 onderhevig aan diverse rechtszaken. Andere caf\xc3\xa9s bouwden een aparte rookruimte, maar in veel gevallen moeten bezoekers die nog willen roken dat op het terras doen._NEWLINE_Per 1 januari 2014 werd de minimumleeftijd waarop alcoholische dranken gekocht of gedronken mogen worden verhoogd van 16 naar 18 jaar.\n_START_SECTION_\nCaf\xc3\xa9s in Belgi\xc3\xab\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1998 waren in Belgi\xc3\xab nog ongeveer 25.100 caf\xc3\xa9s. Sindsdien is een dalende trend waarneembaar in het aantal caf\xc3\xa9s. Eind 2005 waren er ongeveer nog 19.300 caf\xc3\xa9s gevestigd. Als uiting van de Belgische biercultuur zijn in veel caf\xc3\xa9s talrijke (speciale) biersoorten te krijgen._NEWLINE_Vanaf 30 juni 2011 geldt er een algemeen rookverbod in de Belgische horeca, tenzij in caf\xc3\xa9s die een aparte rookkamer met afzuiginstallatie hebben._NEWLINE_In Belgi\xc3\xab noemt men een caf\xc3\xa9 ook wel staminee, een woord dat niet is afgeleid van \xc2\xbfEst\xc3\xa1 mineta?, "Zijn er meisjes?", (zoals de Spanjaarden in de zestiende eeuw zouden gevraagd hebben), maar wellicht van stam, naar de gotische zuilen die dakconstructies stutten.'