b'\n_START_ARTICLE_\nBrits-Russische expeditie naar Noord-Holland\n_START_SECTION_\nAchtergrond\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1792 verklaarde de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden oorlog aan Frankrijk, waar drie jaar eerder de Franse Revolutie was uitgebroken. Franse revolutionaire troepen onder bevel van generaal Jean-Charles Pichegru vielen in 1795 de republiek binnen. Stadhouder Willem V vluchtte naar Engeland en Nederlandse patriotten riepen de Bataafse Republiek uit._NEWLINE_Voor Nederland was de oorlog hiermee niet afgelopen; de Nederlanders waren alleen naar de andere kant overgegaan. Frankrijk, dat niet genoeg vlootsterkte had om de Britten op zee te kunnen verslaan, had de Nederlandse vloot hard nodig. In 1796 begonnen de Nederlanders hun verzwakte vloot opnieuw op te bouwen. Het bemannen van de nieuwe schepen was echter een probleem omdat veel van de marineofficieren Oranjegezind waren. Zo weigerde Jan Hendrik van Kinsbergen, de "held van de Slag bij de Doggersbank", dienst te nemen in de Bataafse vloot. Veel van de officieren van de nieuwe vloot, zoals Jan Willem de Winter, waren daarom wel van de juiste politieke kleur maar hadden weinig militaire ervaring. Dit resulteerde in pijnlijke nederlagen voor de Bataven, zoals de capitulatie in de Saldanhabaai in 1796 en de Zeeslag bij Kamperduin in 1797. In de Zeeslag bij Kamperduin wist de Bataafse vloot zich redelijk stand te houden, maar door het verlies van schepen moest de vlootreconstructie weer van voor af aan beginnen. De Bataafse vlootreconstructie vorderde echter vlot en al snel begonnen de Britten zich zorgen te maken over de substanti\xc3\xable bijdrage die deze vloot kon leveren aan een Franse invasie van Groot-Brittanni\xc3\xab of Ierland._NEWLINE_De Eerste Coalitie tegen Frankrijk viel uit elkaar in 1797. De Britten vonden echter al snel een nieuwe bondgenoot in tsaar Paul I van Rusland. In 1799 brak de Tweede Coalitieoorlog uit, en de nieuwe bondgenoten wisten een aantal overwinningen tegen de Fransen te behalen, vooral in de Cisalpijnse Republiek en de Helvetische Republiek, Franse vazalstaten in respectievelijk Itali\xc3\xab en Zwitserland. De Britten, waaronder premier Grenville, wilden het geallieerde momentum behouden door de Fransen ook elders aan te vallen. De Bataafse Republiek leek geschikt voor een dergelijke aanval. De Prins van Oranje, in ballingschap in Engeland, eiste militaire actie om de Oranjes te herstellen in Nederland; het Oranjegezinde kamp in Londen gaf de Britten hierbij de stellige indruk dat een Britse inval in Nederland een massale opstand tegen de Fransen zou ontketenen._NEWLINE_Een andere motivatie voor de inval was dat een dergelijke expeditie een van de bepalingen was van het Brits-Russische alliantieverdrag op 28 december 1798. Tsaar Paul I had in dat verdrag 45.000 troepen tot de beschikking van de coalitie gesteld, in ruil voor Britse financi\xc3\xable steun. In een vervolgafspraak op 22 juni 1799 stelde Paul I 17 infanteriebataljons, twee artilleriecompagnie\xc3\xabn, een compagnie van de genie en een eskadron van huzaren beschikbaar voor de expeditie naar Noord-Holland. In totaal ging het om 17.593 Russische soldaten. In ruil hiervoor gaven de Britten 88.000 pond aan financi\xc3\xable steun aan de Russen, en een verdere 44.000 pond per maand zolang de expeditie voortduurde. De Britten zouden zelf 13.000 troepen bijdragen en namen het gehele marinecomponent op zich, waaronder de troepenverscheping en -bevoorrading._NEWLINE_Vanaf het begin werd er rekening mee gehouden dat de Brits-Russische expeditie niet alleen een militair component zou hebben. De Britse premier Grenville ging ervan uit dat de Nederlandse bevolking, net als de Italianen en Zwitsers, de geallieerden met veel enthousiasme zou binnenhalen. "Hij schijnt gedacht te hebben dat het Bataafse leger tot de laatste man naar de coalitie zou overgegaan zodra de oranje vlag gehesen werd, en dat de republiek onder de minste druk uit elkaar zou vallen," volgens de Britse geschiedkundige Simon Schama.\n_START_SECTION_\nVoorbereidingen\n_START_PARAGRAPH_\nDe Britse troepen hadden zich verzameld nabij Canterbury, onder bevel van generaal Abercromby. Het waren voornamelijk militievrijwilligers die kort daarvoor toestemming had gekregen om zich bij de reguliere troepen te voegen. Een Britse transportvloot onder commando van admiraal Popham zeilde naar Reval om het Russische contingent op te halen. Het verzamelen van de Britse troepen liep zo gesmeerd dat de Britten besloten om niet op de Russische troepen te wachten maar alvast een divisie onder bevel van Abercromby naar Noord-Holland te sturen om daar een bruggenhoofd op te zetten, om zo de landing van het Russische contingent en de rest van de Britse troepen (waaronder de Brits-Russische opperbevelhebber Frederik van York) te vergemakkelijken._NEWLINE_De vraag was waar zo\'n amfibische landing het best kon plaatsvinden. Verschillende plaatsen langs de Nederlandse kust werden overwogen. Een aantal strategen vond de monding van de Maas of de omgeving van Scheveningen het geschiktst, omdat van hieruit de bevoorradingslijnen van de Franse en Bataafse troepen in Nederland makkelijk afgesneden konden worden. Het nadeel van deze Zuid-Hollandse locaties was dat de zandbanken voor de Nederlandse kust een landing hier zeer gevaarlijk zou maken. Bij een landing in het uiterste noorden van Noord-Holland was er geen gevaar van zandbanken. Ook was dit gebied licht verdedigd en lag een groot deel van de Bataafse vloot hier voor anker. Het vlakke landschap van Noord-Holland leek zich ook te lenen voor een snelle opmars naar Amsterdam. Een gebied ten zuiden van Den Helder werd daarom gekozen als landingsplaats._NEWLINE_De Britten maakten geen geheim van hun voorbereidingen voor de expeditie. De Franse en Bataafse regeringen waren daarom op de hoogte van de plannen. De landingsplaats was echter niet bekend bij de Fransen en Bataven, waardoor ze gedwongen waren om hun troepen uit te smeren over de hele kust._NEWLINE_Het Bataafse leger bestond op dat moment uit twee divisies, ieder bestaande uit ongeveer 10.000 man. De ene divisie stond onder bevel van generaal Daendels, de andere was onder commando van generaal Dumonceau. Daendels was gelegerd in het noordelijke deel van Noord-Holland, met zijn hoofdkwartier in Schagen, terwijl Dumonceau posities had ingenomen in Friesland en Groningen om een landing op de Noord-Nederlandse kust of een invasie vanuit Duitsland te kunnen onderscheppen._NEWLINE_De Franse troepen in de Bataafse Republiek bestonden uit 15.000 man \xe2\x80\x93 veel minder dan de 25.000 Franse troepen die volgens het Verdrag van Den Haag in de republiek gelegerd hadden moeten zijn. De Franse troepen waren verdeeld over Zeeland en het binnenland, verspreid tussen de kust en Nijmegen. De Franse generaal Guillaume Brune kreeg het opperbevel over de Frans-Bataafse verdedigingstroepen.\n_START_SECTION_\nDe Britse-Russische terugtrekking en overgave\n_START_PARAGRAPH_\nDe twee legers waren in de nacht van 6 oktober weer terug op hun beginposities (hoewel de voorposten in Bakkum en Limmen in Britse handen bleven) en de Brits-Russische verliezen waren niet enorm geweest, hoewel de geallieerden wel twee keer zoveel verliezen hadden geleden als de Fransen en Bataven. De hertog van York riep zijn generaals nu samen voor overleg. Er werd besloten dat het Brits-Russische leger zich helemaal tot het oorspronkelijke bruggenhoofd in de Zijpe-polder zou terugtrekken, waarbij al het grondgebied dat sinds 19 september was veroverd weer werd opgegeven. De steden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik werden ook achtergelaten; Bataafse troepen konden nog net voorkomen dat de Britse troepen bij hun aftocht de pakhuizen met vlootvoorraden in brand zetten. De terugtrekking werd met zoveel haast uitgevoerd dat twee veldhospitaals vol met Britse gewonden achtergelaten werden in Alkmaar, samen met 400 vrouwen en kinderen van soldaten._NEWLINE_De strategische terugtrekking werd afgerond op 8 oktober, hoewel prins Willem van Gloucester, die met zijn troepen terugtrok uit Hoorn, nog wel in de dagen erna een achterhoedegevecht vocht tegen Daendels. Midden oktober was de situatie van 19 september weer hersteld: de Brits-Russische troepen verschansten zich in de natuurlijk vesting van de Zijpe-polder, belegerd door de Frans-Bataafse troepen. Het weer was weer slecht en vroege winterstormen bemoeilijkten de bevoorrading door de Britse vloot. De hertog van York werd geconfronteerd met het vooruitzicht van een winterse belegering, een situatie waarin het goed mogelijk was dat zijn troepen van honger om zouden komen (op 13 oktober waren er nog maar voorraden voor 11 dagen). Hij besloot daarom om Brune te benaderen met een voorstel voor een eervolle overgave. Het voorstel werd op 16 oktober aan Brune overhandigd. Daarin werd gedreigd om meerdere dijken door te steken, het Marsdiep onbevaarbaar te maken en de Nieuwediep-investering te vernietigen._NEWLINE_De daaropvolgende onderhandelingen waren kort. Op verzoek van de Bataafse regering eiste Brune eerst de teruggave van het buitgenomen Bataafse vlooteskader. De hertog van York weigerde de schepen terug te geven en dreigde vervolgens de dijk bij Petten door te steken, waardoor het land rond de Zijpe blank zou komen te staan. Generaal Krayenhoff was niet onder de indruk van deze dreiging; hij had immers de voorgaande weken al zelf een groot deel van Noord-Holland onder water gezet, en wist dat dit met weinig moeite weer teruggedraaid kon worden. Brune was echter veel meer onder de indruk van Yorks dreiging (of deed alsof; Krayenhoff noemt een aantal "prachtige paarden" die de hertog van York cadeau gaf aan Brune) en ging al snel akkoord met een overeenkomst die zeer in het voordeel van de geallieerden was. In deze Conventie van Alkmaar, getekend op 18 oktober, werd de terugkeer van de Bataafse vloot niet genoemd. De Brits-Russische troepen en de oranjegezinde muiters mochten Noord-Holland ongehinderd verlaten. De aftocht moest voor 1 december afgerond zijn. In ruil werden zo\'n 8000 Franse en Bataafse krijgsgevangenen vrijgelaten. Ook een aantal Bataafse militairen die bij de Zeeslag bij Kamperduin gevangengenomen waren, onder wie admiraal De Winter, kwamen vrij. De Britten kwamen overeen om de forten van Den Helder en hun kanonnen in goede staat terug te geven. De Bataven vonden dat ze er (afgezien van de gevangenenoverdracht) bekaaid vanaf kwamen, maar ze waren machteloos om een voor hun gunstigere overeenkomst voor elkaar te krijgen._NEWLINE_Toen de Conventie van Alkmaar getekend was, ging een wapenstilstand in. De geallieerde aftocht werd afgerond op 19 november, toen generaal Pulteney vertrok met de laatste Britse troepen.\n_START_SECTION_\nNasleep\n_START_PARAGRAPH_\nDe capitulatie was gunstig voor de Britten en hun Russische bondgenoten. Ze konden hun troepen terugtrekken en elders in de oorlog weer inzetten._NEWLINE_Het Britse volk en parlement haalden de Britse troepen in eerste instantie als helden binnen. Zowel admiraal Mitchell als generaal Abercromby kregen een officieel dankwoord van het parlement en kregen erezwaarden ter waarde van 100 guineas cadeau van de City of London. Mitchell werd benoemd tot Lid in de Orde van het Bad. Maar de populaire opinie draaide toen duidelijk werd dat de expeditie eigenlijk een dure mislukking was geweest. Volgens de oorlogministerie waren er 14.232 doden, gewonden en gevangen genomen militairen. De verliezen bij de diverse landingen werden hierbij niet meegeteld. In een toespraak in het Britse lagerhuis op 9 februari 1800 werd de regering door het slijk gehaald door Richard Brinsley Sheridan, de leider van de oppositie._NEWLINE_De eerste Britse rapporten over het gedrag van de Russische troepen waren zeer negatief, waardoor de troepen in ongenade vielen bij tsaar Paul I. De hertog van York vond dit onjuist en stuurde een brief naar Paul waarin hij een aantal specifieke Russische regimenten vrijsprak van slecht gedrag._NEWLINE_In Parijs vergat men de Bataafse bijdrage en vierde de overwinning als een exclusief Franse prestatie. Op de Arc de Triomphe kreeg de overwinning een erevermelding als Alkmaer._NEWLINE_De expeditie kan (naast Franse verliezen in Zwitserland rond dezelfde tijd) hebben bijgedragen aan de val van de Franse regering, het vijfkoppige Directoire. Op 9 november 1799, enkele weken na de Conventie van Alkmaar, greep de jonge generaal Napoleon Bonaparte de macht in Frankrijk in de staatsgreep van 18 Brumaire. Hij verving het Directoire met het Consulaat, een nieuwe regering waarin hij zelf bijna alle macht toebedeeld kreeg._NEWLINE_In Cowes op het Engelse eiland Wight werd na de expeditie een Hollandse Brigade opgericht onder vlag van de prins van Oranje voor de Nederlanders die meevochten met de Britten .\n_START_SECTION_\nNasleep in Nederland\n_START_PARAGRAPH_\nVoor de Bataafse Republiek waren de verliezen enorm. Van haar 55 schepen verloor de vloot 16 linieschepen, vijf fregatten, drie korvetten en een brik. Om diplomatieke redenen hadden de Britten de overgave van deze schepen geaccepteerd in naam van de stadhouder, en de Britse vloot "kocht" later een aantal van de schepen van de stadhouder. De Nederlandse vloot speelde geen verdere rol van betekenis meer in de Franse revolutionaire en napoleontische oorlogen._NEWLINE_Daendels nam ontslag na de veldtocht en speelde geen rol meer in de Nederlandse regering tot koning Lodewijk I hem in 1806 weer herstelde in zijn functies._NEWLINE_In 1809 vielen de Britten nogmaals Nederland binnen, ditmaal in Zeeland. Ook deze Walcherenexpeditie draaide uit op een mislukking._NEWLINE_In de jaren na de veldtocht van 1799 werden verschillende verdedigingslinies aangelegd in Noord-Holland ter bescherming van Amsterdam, waaronder de Linie van Beverwijk. In 1815 besloot koning Willem I, op aandringen van Krayenhoff, tot de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie._NEWLINE_In het Huis met de Kogel in Castricum is nog steeds een kanonskogel te zien die tijdens de Slag bij Castricum in de muur is ingeslagen. Er hangt ook een plakkaat met de tekst "kogel uit de slag bij kastricum zondag 6 okt. 1799". Ook plaatsnamen als de Russenbergen en de Doodelaan in Castricum herinneren nog aan de veldslag._NEWLINE_In Bergen herinnert het Russisch Monument (1901) aan de strijd.'