b'\n_START_ARTICLE_\nDande\n_START_PARAGRAPH_\nDande is een Arubaanse folkloristische traditie bij de jaarwisseling, waarbij muzikanten en zangers, de paranda, met gezongen nieuwjaarswensen langs de huisdeuren trekken.\n_START_SECTION_\nOorsprong, instrumenten en zang\n_START_PARAGRAPH_\nDande heeft haar oorsprong in de Afrikaanse tamb\xc3\xba en vertoont overeenkomsten met andere Afro-Cara\xc3\xafbische muziekstijlen. Toen Cura\xc3\xa7aose slaven naar Aruba verhuisden brachten ze de tamb\xc3\xba mee. Rond 1880 werd de dande geboren toen bevrijde slaven de tamb\xc3\xba begonnen te spelen en Arubaanse huizen te bezoeken om de bewoners een gelukkig nieuwjaar te wensen. De benaming Dande is waarschijnlijk afkomstig van het Spaanse woord dandare wat betekent "gaan van de ene plaats naar de andere". De dande behoort tot de Arubaanse folklore en komt in deze vorm nergens elders in het Cara\xc3\xafbisch gebied voor._NEWLINE_De muziekinstrumenten die bij dande gebruikt worden, zijn op de eerste plaats de viool of de accordeon. Soms worden ze allebei gebruikt. Verder de trom (tambor), die met een stokje wordt bespeeld, de cuarta en de rasp (wiri). Vanaf de jaren 30 van de twintigste eeuw worden ook de gitaar, marimba en maraca gebruikt, een muzikale invloed uit Cuba._NEWLINE_Bij de dande is er in het algemeen \xc3\xa9\xc3\xa9n zanger, maar er kunnen ook meerdere zijn. De dande is het meest semantisch beladen van alle Arubaanse muziekstijlen, te vergelijken met wat de calypso voor Trinidad is. De tekst bestaat uit gepersonaliseerde nieuwjaarswensen, welke door de zanger worden ge\xc3\xafmproviseerd. Na iedere strofe van de voorzanger zingen de overige leden van de paranda met handgeklap het dande-refrein ay nobe, een verbastering van "ta a\xc3\xb1a nobo awe" oftewel "het is nieuwjaar vandaag". Na het bezingen van de bewoners van het huis herhaalt men de eerste strofen van ieder lied en eindigt men met biba biba a\xc3\xb1a nobo, biba biba a\xc3\xb1a nobo._NEWLINE_Refrein_NEWLINE__NEWLINE_Ay nobe_NEWLINE_Dande ma jega na bo porta_NEWLINE__NEWLINE_Dande di un a\xc3\xb1a nobo_NEWLINE__NEWLINE_Dande mi ta spera tur cos bon_NEWLINE__NEWLINE_Dande mi ta spera e a\xc3\xb1a aki_NEWLINE__NEWLINE_Dande Dios dunabo bida_NEWLINE__NEWLINE_Dande salu cu bida_NEWLINE__NEWLINE_Tira dies placa den mi sombre_NEWLINE__NEWLINE_Dande di un a\xc3\xb1a nobo_NEWLINE_Biba biba a\xc3\xb1a nobo_NEWLINE__NEWLINE_Biba biba a\xc3\xb1a nobo\n_START_SECTION_\nHuis-aan-huis\n_START_PARAGRAPH_\nDe paranda is actief in de periode vanaf oudejaarsnacht na het traditionele vuurwerk (tiro) tot aan de viering van Driekoningen op 6 januari. Wanneer een huis van bekende mensen wordt benaderd begint de groep zonder meer te spelen. Wanneer het onbekenden betreft, vraagt een lid van de paranda eerst of de bewoners dande ontvangt. De zanger blijft bij de huisdeur staan. De deur hoeft niet open te staan. Hij zet zijn hoed af en met zijn hoed in zijn rechterhand bezingt hij de aanwezige bewoners afzonderlijk met vermelding van ieders naam. De volgorde is het hoofd van het gezin, daarna zijn echtgenote en tenslotte kinderen, in leeftijdsvolgorde beginnend met de oudste. Tijdens het zingen wordt de hoed doorgegeven zodat hierin geld kan worden gestort voor goed geluk. Na de dande gaat de paranda het huis binnen en wordt daar dan twee liedjes gezongen. Een met de viool of accordeon en een met de tambu-slag. Na gebruik van een drankje vertrekt de paranda naar het volgende huis.\n_START_SECTION_\nFestivals\n_START_PARAGRAPH_\nVoor behoud en bevordering van de dande vindt jaarlijks een dande-festival plaats. Initiatiefnemer, Harry Croes, organiseerde dit festival van 1973 tot 2018 en is opgevolgd door zijn dochter. Tijdens het festival dingen zangers mee met nieuwe composities en teksten voor de titel van Rey di Dande of Reina di Dande (koning en koningin van het dande-lied). Bekende deelnemers van het eerste uur zijn onder meer Vicente Tromp (meermalen rey di dande) y su grupo Lirios del Campo, Grupo di Betico (voorheen Betico y su grupo), Motito Croes y Conhunto Folklorico Arubano, Edjean Semeleer (meermalen rey di Dande), Didi Wernet (meermalen rey di dande). Vanaf 2001 worden er ook voor jongeren en kinderen zangwedstrijden gehouden.'