b'\n_START_ARTICLE_\nInterpretatie\n_START_SECTION_\nAlgemeen\n_START_PARAGRAPH_\nBij het oordelen is het lastig om neutraal te zijn; elke waarneming lijkt te zijn gestoeld op de in het verleden opgedane ervaring met een opkomende associatie met de huidige gebeurtenis. Bij die waarnemingen maken we niet alleen gebruik van onze 5 zintuigen, zijnde horen, zien, proeven, voelen en ruiken. Ook het menselijk gevoel en denken speelt een rol._NEWLINE_Bovendien is de door de mens gevormde overtuiging, een opeenstapeling van overgeleverde wijsheden en aangeleerde vaardigheden, maar ook van de eigen intu\xc3\xaftie. _NEWLINE_In de sociale psychologie is veel aandacht besteed aan het interpreteren van andermans gedrag. Het subjectief toedichten van eigenschappen of bedoelingen aan mensen op grond van wat men van hen ziet en hoort (attributie) is een vorm van interpretatie die tot misverstanden kan leiden. Een extreme, pathologische vorm hiervan is paranoia._NEWLINE_De waarneming wordt al bij de oude Grieken beschreven en staat centraal in veel filosofische denkmodellen._NEWLINE_Naast de waarnemingen met de zintuigen zijn er door de eeuwen heen veel meetinstrumenten en modellen ontworpen, die de waarneming gestaafd, dan wel be\xc3\xafnvloed hebben. Vooral de concrete, wetenschappelijke waarnemingen werden daardoor alsmaar betrouwbaarder. Zo kan iemand tegenwoordig met grote zekerheid in of op een vervoermiddel stappen, omdat wetenschappelijke waarnemingen en systemen grote zekerheid hebben verschaft over het vervoer. Waarnemingen wat betreft het minder-meetbare, zoals de interpretatie van iemands gemoedsgestel blijven lastiger. De inschattingen die daar het gevolg van zijn, kunnen evenzogoed missers als treffers zijn.\n_START_SECTION_\nInterpretatie in de taal\n_START_PARAGRAPH_\nDe interpretatie van een taaluiting vindt plaats op verschillende niveaus.\n_START_SECTION_\nWoord\n_START_PARAGRAPH_\nHet eenvoudigste niveau is dat van het woord: ieder woord is een taalbouwseltje dat zowel een vorm als een betekenis heeft. De vorm is willekeurig, en hangt niet af van de betekenis. De betekenis is een verwijzing naar een klein deel van de werkelijkheid buiten de taal. De betekenis van het woord boom is niet het groene bladerdak met houten stam in de buitenwereld; de betekenis is de verwijzing naar dat groeisel. Dit soort betekenis kan worden opgezocht in een woordenboek. De studie van betekenissen heet semantiek.\n_START_SECTION_\nContext\n_START_PARAGRAPH_\nMaar een bepaalde klankvorm kan meerdere betekenissen hebben: dan is er sprake van homonymie (een woordvorm heeft meerdere volslagen verschillende betekenissen) of van polysemie (een woord heeft meer dan een, verwante betekenissen). Dan helpt een woordenboek niet voldoende; nu moet uit de context blijken wat de juiste betekenis is, en de interpretatie maakt gebruik van het zinsverband, daaronder begrepen de intonatie, of geschiedt met behulp van niet-talige componenten (gebaren, de situatie). De studie van tekstbetekenis in de context heet pragmatiek.\n_START_SECTION_\nVertaling en vertolking\n_START_PARAGRAPH_\nEen vertaling heeft tot doel een tekst in een doeltaal op te leveren die equivalent is aan de oorspronkelijke tekst, die in de brontaal. Van "letterlijk" vertalen is zelden sprake: een equivalente vertaling is een tekst die bij lezing zo goed mogelijk dezelfde interpretatie oplevert als de oorspronkelijke tekst._NEWLINE_Een vertolking heeft tot doel de wezenlijke kenmerken van een tekst zo goed mogelijk aan de toehoorder te presenteren. Om die wezenlijke kenmerken (waaronder ook subtekst) op het spoor te komen, moet de vertolker de tekst interpreteren.\n_START_SECTION_\nSpecialistisch taalgebruik\n_START_PARAGRAPH_\nIn gespecialiseerde contexten wordt gebruikgemaakt van specialistisch taalgebruik. Woorden kunnen dan een iets andere betekenis hebben dan in het dagelijks leven ("triviaal" heeft diverse specialistische betekenissen), of ze kunnen eenduidiger gebruikt worden (wiskunde, formele talen). De vakspecialist zal deze woorden dan ook anders interpreteren dan een leek zou doen; de laatste is tot interpretatie van gespecialiseerde terminologie ("jargon") niet in staat, en dat kan ook niet: het is immers zijn vakgebied niet._NEWLINE_Juristen passen interpretatiemethoden toe op de taal van wettelijke bepalingen, zie de afzonderlijke paragraaf hieronder.\n_START_SECTION_\nInterpretatie in de kunst\n_START_PARAGRAPH_\nIn de kunst en de letterkunde bedoelt men met interpretatie een oordeel over de "betekenis" van een kunstwerk, dat wil zeggen: over datgene wat het kunstwerk primair overbrengt of uitdrukt. De moderne kritiek gaat ervan uit dat een kunstwerk als een eenheid moet worden gezien, met zijn eigen thematiek. Voor interpretatie van muziek, zie afzonderlijke paragraaf.\n_START_SECTION_\nHumanistische benadering\n_START_PARAGRAPH_\nZeer hachelijke begrippen zijn de veronderstelde "bedoeling" van de kunstenaar, of de "boodschap" van het kunstwerk; deze begrippen worden in de moderne kritiek weinig gehanteerd. Het doet er niet toe wat de schepper voor boodschap heeft willen brengen, het gaat er niet om wat zijn bedoeling is geweest; in laatste instantie geldt slechts de eenheid van het kunstwerk, zoals die eenheid (al dan niet bewust) is gerealiseerd. Te groete nadruk op de persoon van de kunstenaar wordt wel "humanistische kritiek" genoemd.\n_START_SECTION_\nHet autonome kunstwerk\n_START_PARAGRAPH_\nDat wil niet zeggen dat de maker van het werk geheel onbelangrijk is. Wel zijn er kritische scholen die deze maker in het geheel niet willen beschouwen, omdat dit zou afleiden van het werk zelf. Andere kritische stromingen gaan daarin echter minder ver, maar ook dan nog gaat het om een uitleg, een begrijpen, een interpreteren van het kunstwerk, en van datgene wat het kunstwerk als eindproduct overbrengt of uitdrukt.\n_START_SECTION_\nImpliciete en expliciete interpretatie\n_START_PARAGRAPH_\nEr bestaat een opvatting dat de lezer, toehoorder of beschouwer het kunstwerk niet moet interpreteren, maar het moet ondergaan. Interpretatie zou maar afleiden van het kunstgenot. Deze opvatting berust op een misverstand. In de eerste plaats is een kunstwerk dat niet wordt ge\xc3\xafnterpreteerd, volkomen onbegrijpelijk: het blijft een verzameling verfvlekken, een aaneenschakeling van letters, een allegaartje van losse tonen. In de tweede plaats is het niet nodig dat de interpretatie altijd bewust is: men interpreteert ook zonder zich daarvan rekenschap te (hoeven) geven. Een deel van wat men interpreteert is ook niet expliciet in het kunstwerk aanwezig, maar blijft impliciet, en fungeert als subtekst._NEWLINE_Het is de taak van de kunstcriticus zich van dat alles rekenschap te geven, het expliciet te maken. De kunstbeschouwer of -genieter heeft die taak niet.\n_START_SECTION_\nInterpretatie in de natuurkunde\n_START_PARAGRAPH_\nIn de natuurkunde is er sprake van interpretatie van fysische_NEWLINE_theorie\xc3\xabn. Men bedoelt daarmee eigenlijk: interpretatie van het_NEWLINE_mathematisch formalisme van een fysische theorie. Immers, de taal_NEWLINE_van de natuurkunde is in hoofdzaak de wiskunde. Maar wiskunde_NEWLINE_(bijvoorbeeld, het symbool x) heeft als zodanig geen fysische_NEWLINE_betekenis. Het krijgt zo\'n betekenis pas als men aangeeft naar_NEWLINE_welk element van de fysische werkelijkheid het symbool verwijst._NEWLINE_Dit is niet altijd eenduidig bepaald. Vooral het mathematische_NEWLINE_formalisme van de kwantummechanica kent een overvloed aan_NEWLINE_interpretaties. Een belangrijk element bij het ontstaan van deze_NEWLINE_theorie was Werner Heisenbergs inzicht dat de theorie niet verwijst naar_NEWLINE_de atomen zelf, maar naar waarneembare verschijnselen (zoals_NEWLINE_hoorbare klikjes in detectoren of zichtbare flitsjes op een_NEWLINE_scintillatiescherm), door hem observabelen genoemd. Dit is een_NEWLINE_empiristische interpretatie van (het mathematische formalisme van)_NEWLINE_de kwantummechanica. _NEWLINE_Daartegenover staan de realistische interpretaties, die de kwantummechanica _NEWLINE_zien als een beschrijving van de atomaire wereld zelf. Een aanhanger van zo\'n _NEWLINE_realistische interpretatie kan bijvoorbeeld aan een elektron denken als aan een_NEWLINE_rondvliegende golffunctie of golfpakket (merk op dat er ook andere_NEWLINE_vormen van realistische interpretatie mogelijk zijn). Men_NEWLINE_onderscheidt objectivistisch-realistische en_NEWLINE_contextualistisch-realistische interpretaties. In de eerste_NEWLINE_interpretatie wordt de beschreven werkelijkheid geacht_NEWLINE_onafhankelijk te zijn van de waarnemer inclusief diens_NEWLINE_meetapparaten, in de tweede is er sprake van afhankelijkheid._NEWLINE_Daarnaast bestaat ook nog de instrumentalistische interpretatie,_NEWLINE_die geen keuze wenst te maken tussen realisme of empirie, maar het_NEWLINE_wiskundig formalisme beschouwt als (mathematisch) instrument voor_NEWLINE_het doen van voorspellingen van meetresultaten. Deze laatste_NEWLINE_interpretatie is erg populair onder pragmatici, omdat men zich dan_NEWLINE_niet van tevoren hoeft vast te leggen op een bepaalde betekenis:_NEWLINE_wat bijvoorbeeld een kwantummechanisch meetresultaat is, kan men zo_NEWLINE_nodig naar behoefte in realistische dan wel empiristische zin_NEWLINE_invullen._NEWLINE_Een heel andere vorm van interpretatie in de natuurkunde is de interpretatie van waarnemingen (iets wat de natuurkunde gemeen heeft met andere ervaringswetenschappen). Zo komen fysici tot theorie\xc3\xabn, die verschijnselen systematisch beschrijven, in verband brengen met andere verschijnselen ("verklaren"), en voorspellingen mogelijk maken.\n_START_SECTION_\nInformatica\n_START_PARAGRAPH_\nIn de informatica wordt het woord interpretatie soms gebruikt ter aanduiding van de werking van een interpreter.'