b"\n_START_ARTICLE_\nRokade\n_START_SECTION_\nOorsprong\n_START_PARAGRAPH_\nIn Shatranj, de voorganger van schaken, bestond de rokade niet. In de 13e eeuw ontstonden in Europa varianten waarbij de koning vanuit de beginstand meer dan \xc3\xa9\xc3\xa9n veld mocht bewegen. Tegen het einde van de 16e eeuw was deze 'beginsprong' ge\xc3\xabvolueerd tot diverse vormen van rokade. In de 17e eeuw was de rokade, zoals die nu is, algemeen gebruikelijk geworden.\n_START_SECTION_\nZetuitvoering\n_START_PARAGRAPH_\nBij het uitvoeren van een zet en het indrukken van de klok gebruikt men steeds maar een hand. Dat geldt ook voor de rokade en het is dus niet correct met twee handen beide stukken tegelijk te verplaatsen._NEWLINE_Men is unaniem van mening dat het beter is eerst de koning en daarna de toren te verplaatsen. _NEWLINE_Als de koning is verplaatst en losgelaten, is de speler verplicht de rokade te voltooien, tenzij deze onreglementair zou zijn. Dat is niet het geval als men eerst de toren verplaatst - de tegenstander kan dan denken dat er alleen een torenzet is uitgevoerd en dat de zet voltooid is._NEWLINE_Volgens de FIDE-regels moet bij het uitvoeren van de rokade inderdaad eerst de koning worden verplaatst en dan pas, met dezelfde hand, de toren._NEWLINE_Max Euwe schrijft dat het geoorloofd is eerst de toren te verplaatsen, maar dan moet onmiddellijk, in dezelfde beweging, de koning worden verplaatst._NEWLINE_Bij Chess960 is het iets anders. Daar wordt geadviseerd eerst de koning van het bord te nemen, daarna de toren te verzetten en ten slotte de koning terug te zetten._NEWLINE_Wordt een rokade uitgevoerd die onreglementair is, bijvoorbeeld doordat de koning schaak stond, dan is de Pi\xc3\xa8ce touch\xc3\xa9e-regel van toepassing. Er moet een andere zet worden gedaan met de aangeraakte koning. Als er geen zet met de koning mogelijk is, is de betreffende speler vrij in de keuze van een andere zet. Het (na de koning) aanraken van de toren waarmee men had willen rokeren, heeft sedert de wijziging van de spelregels van juli 2017 geen consequenties.\n_START_SECTION_\nSpelling en etymologie\n_START_PARAGRAPH_\nRokade wordt ook wel geschreven als rochade. Rokade is echter de spelling volgens_NEWLINE_Woordenlijst Nederlandse Taal (het Groene Boekje) en wordt gebruikt in de offici\xc3\xable Nederlandse vertaling van de FIDE-regels voor het schaakspel (KNSB, 2009)._NEWLINE_Het woord is volgens de schaakhistoricus Davidson afgeleid van het Italiaanse rocca, dat fort betekent. Op zijn beurt was dat een verbastering van het Arabische rukh, een woord dat weer was overgenomen uit het Perzisch waar een rukh (\xd8\xb1\xd8\xae ) een strijdwagen is, terwijl Rukh in het Arabisch de naam is van een mythologische vogel. De strijdwagen, vermoedelijk afkomstig uit het Sanskriet (ratha), komt nog steeds voor in het Japanse spel shogi en het Chinees schaken. In het Italiaans is het nu een toren, maar in het Engels heet de toren rook. Beweegbare, gefortificeerde torens waren, toen het schaakspel in Europa werd ge\xc3\xafntroduceerd, een veelgebruikt belegeringswapen."