b"\n_START_ARTICLE_\nInzet van Nederlandse ambulances in het buitenland\n_START_PARAGRAPH_\nIn de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw zond Nederland ambulances naar het buitenland. De term ambulance was toen de gangbare Nederlandse benaming voor een zwervend lazaret (naar het Franse h\xc3\xb4pital ambulant) of veldhospitaal. Het huidige woord 'ambulance' in het Nederlands is een daarvan afgeleide term die alleen nog de betekenis van het vervoermiddel heeft.\n_START_SECTION_\nFrans-Duitse Oorlog\n_START_PARAGRAPH_\nKort na de oprichting van het Nederlandse Rode Kruis volgde tijdens de Frans-Duitse Oorlog de eerste inzet. Het Nederlandse Rode Kruis stuurde tien ambulances: zeven naar Frankrijk en drie naar Duitsland. Na terugkomst kon aan de deelnemers aan deze ambulances de Herinneringsmedaille 1870-1871, de eerste onderscheiding van het Nederlandse Rode Kruis, worden verleend._NEWLINE_De zevende ambulance, onder leiding van C.W.M. van de Velde en waaraan ook de generaal-majoor inspecteur van de geneeskundige dienst der landmacht Giesbers deelnam, werd ingezet in Versailles. Na terugkomst schreef Van de Velde een boekje over zijn ervaringen.\n_START_SECTION_\nRussisch-Turkse Oorlog\n_START_PARAGRAPH_\nTijdens de Russisch-Turkse Oorlog was de inzet aanzienlijk beperkter, in 1877 werd dr. Arif Bey in Constantinopel ondersteund vanuit Nederland en bevond er zich aan de grens tussen Rusland en Turkije in Tiflis, Koetaisi en Alexandropol een ambulance onder leiding van de Baltisch Duitse arts Gustav Tiling. Het initiatief hiervoor werd genomen door dominee Hendrik Gillot van de Nederlandse Hervormde Kerk in Sint-Petersburg, die goed was voor meer dan twee derde van de kosten, terwijl de rest werd gedragen door het Nederlandse Rode Kruis.\n_START_SECTION_\nTweede Boerenoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nRond de eeuwwisseling, tijdens de Tweede Boerenoorlog, stuurde het Nederlandse Rode Kruis vier ambulances naar de oorlogsgebieden in Oranje Vrijstaat en Transvaal. De zogenaamde derde ambulance, in Kroonstad, was een gezamenlijk Russisch-Nederlands initiatief. Ook deze was een initiatief van Gillot. Over de onfortuinlijke tweede ambulance van dr. Koster, waarvan de artsen door de Britten op verdenking van spionage krijgsgevangen werden gemaakt, verscheen al in 1901 een boek van zuster Hellemans, een van de verpleegsters die naar huis werden gestuurd. Dat gebeurde op een moment dat de artsen nog niet in Nederland waren teruggekeerd.\n_START_SECTION_\nBalkanoorlogen\n_START_PARAGRAPH_\nNa enige aarzeling, maar op weg geholpen door een anonieme gift van 40.000 gulden, besloot het Nederlandse Rode Kruis alsnog om tijdens de Eerste Balkanoorlog in actie te komen. Mogelijk kwam deze gift van de filhellenist Adriaan Goekoop. Er werden drie Nederlandse Rode Kruis-ambulances gevormd: \xc3\xa9\xc3\xa9n naar Turkije (dr. Lingbeek, Constantinopel), \xc3\xa9\xc3\xa9n naar Griekenland (dr. Bierens de Haan, Saloniki en Preveza) en \xc3\xa9\xc3\xa9n naar Bulgarije (dr. Sikemeier, Tsjorloe) . Bij de inzet van deze derde ambulance kwam de 28-jarige sergeant-ziekenverpleger W.P. Braam om als gevolg van een combinatie van tyfus, longontsteking en pleuritis._NEWLINE_Door particuliere inzameling werden nog twee Nederlandse ambulances buiten het Rode Kruis om bekostigd: \xc3\xa9\xc3\xa9n naar Montenegro (dr. Koppeschaar, Cetinje) en \xc3\xa9\xc3\xa9n naar Servi\xc3\xab (dr. Van Tienhoven, Belgrado)._NEWLINE_Bij het uitbreken van de vijandelijkheden tijdens de Tweede Balkanoorlog, keerde dr. Van Tienhoven terug naar Servi\xc3\xab. In de herfst van dat jaar voegde dr. Van Hamel zich bij hem in Valjevo, terwijl dr. Lingbeek, die in Nederland de laatste hand legde aan de afwikkeling van de ambulance in Constantinopel, een ambulance inrichtte in Belgrado. Beide ambulances keerden in oktober terug._NEWLINE_Veel van de deelnemers aan de ambulances tijdens de Balkanoorlogen kwamen na afloop voor hun inzet in aanmerking voor de Medaille van het Rode Kruis, die in 1910 was ingesteld. Ook kon besloten worden om de deelnemers aan deze vijf ambulances de speciaal in het leven geroepen gesp \xe2\x80\x9cBalkan 1912/13\xe2\x80\x9d te verlenen. Voor haar deelname aan de ambulance in Servi\xc3\xab en later tijdens de Eerste Wereldoorlog kreeg Ailke Westerhof in 1935 als eerste Nederlandse de Florence Nightingale-medaille.\n_START_SECTION_\nDe derde pestpandemie\n_START_PARAGRAPH_\nDe uitgebreide ervaring die inmiddels was opgebouwd door de ambulances in oorlogstijd kwam in 1914 ook van pas in vredestijd, toen maatregelen werden genomen op Midden-Java ter bestrijding van de pest. De ziekte had in 1911, tijdens de derde pestpandemie, het eiland bereikt. Er werden vier pestambulances gestuurd. Ook nu niet zonder risico: op 7 juli 1915 overleed zuster H. Karssen. In totaal zijn er tot 1936 meer dan 200.000 slachtoffers op Java.\n_START_SECTION_\nEerste Wereldoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nMede doordat er tijdens de Eerste Wereldoorlog geen leidende rol was voor het Rode Kruis bij de inzet van ambulances, was deze inzet meer divers. In totaal waren er zeker tien ambulances waarbij Nederlanders waren betrokken. Het Rode Kruis richtte zich meer op de opvang van gewonde en zieke vluchtelingen in noodhospitalen in Nederland._NEWLINE_Nog in augustus 1914 keerde dr. Van Tienhoven terug naar Servi\xc3\xab, samen met zuster De Groote, die hem de vorige keer ook al begeleidde en met wie hij in 1916 zou trouwen. Ze richtten in Valjevo een ambulance in. Later kreeg deze ambulance vanuit Nederland versterking. De ambulance keerde terug naar Nederland nadat in Valjevo tyfus was uitgebroken. Deze ziekte had vrijwel alle Nederlandse leden aangetast. De dag na terugkomst overleed in Nederland verpleger A.F. Henken aan tyfus. Een klein jaar eerder was hij degene die met gevaar voor eigen leven tijdens het uitbreken van de Tweede Balkanoorlog de stoffelijke resten van broeder Braam uit Tsjorloe had gerepatrieerd._NEWLINE_Pas vanaf de zomer van 1915, toen er voldoende geld was binnengehaald, kwamen de overige ambulances op gang. In augustus vertrok dr. Bierens de Haan naar Parijs, waar hij de leiding nam over de Nederlandse ambulance in Le Pr\xc3\xa9 Catelan. Deze bleef tot 1919 actief._NEWLINE_Diezelfde maand vertrok een tweede ambulance voor Servi\xc3\xab onder leiding van dr. Doorenbos naar Ni\xc5\xa1. Bij deze inzet overleed dr. P. Beyers in een ziekenhuis in \xc3\x9ajvid\xc3\xa9k, toen hij onderweg was om zich aan te sluiten bij de ambulance in Oostenrijk-Hongarije. Drie verpleegsters van deze ambulance, W. Forbes Schmelzer, M. van Oijen en G. van der Veen sloten zich eind 1915 aan bij de Engels-Amerikaanse ambulance van Lady Paget in Uskub._NEWLINE_Nog in 1915 vertrok de uit Servi\xc3\xab teruggekeerde en inmiddels van de tyfus herstelde dr. Van Tienhoven naar Frankrijk, waar hij zich vestigde in Vesoul._NEWLINE_Eind 1915 kwamen de ambulances naar Duitsland en Oostenrijk-Hongarije op gang. In december vertrok dr. Lanz als kwartiermaker naar Gleiwitz. Zijn taak werd overgenomen door dr. Van der Goot. In januari begon dr. Van der Moer in Boedapest, met dr. Hijmans als chef-chirurg. Bij deze ambulance was ook Henri\xc3\xabtte Kuyper, de dochter van de oud-premier, betrokken. In augustus 1916 ging een deel van deze ambulance in Olm\xc3\xbctz aan de slag._NEWLINE_Ook in 1916 vestigden dr. Bijleveld zich in Petrograd en dr. Van Dijk zich in Monastir. Die laatste berichtte in de Nieuwe Rotterdamsche Courant in de rubriek \xe2\x80\x9cOnder de Menschen\xe2\x80\x9d van M.J. Brusse over zijn ervaringen. Deze bijdragen verschenen later gebundeld in boekvorm._NEWLINE_Hoewel er dus zeker tien ambulances waren met Nederlanders, leidde dit na de oorlog niet tot een massale toekenning van onderscheidingen, zoals dat na de Balkanoorlogen wel gebeurde.\n_START_SECTION_\nTweede Italiaans-Ethiopische Oorlog\n_START_PARAGRAPH_\nOmdat Itali\xc3\xab een inzet van het Nederlandse Rode Kruis afwees, reisde de Nederlandse Rode Kruis-ambulance onder leiding van dr. Winckel ten tijde van de Tweede Italiaans-Ethiopische Oorlog af naar Abessini\xc3\xab. Na afloop van deze uitzending werd aan de deelnemers de Medaille van het Rode Kruis verleend met de gesp \xe2\x80\x9cEthiopi\xc3\xab 1935/36\xe2\x80\x9d. In 1936 verschenen twee boeken over deze ambulance: een door Charles Winckel en Nol Cola\xc3\xa7o Belmonte en een van de hand van Henk Veeneklaas.\n_START_SECTION_\nWinteroorlog\n_START_PARAGRAPH_\nIn januari 1940 werd besloten om in navolging van de Scandinavische landen een Nederlandse Rode Kruis-ambulance naar Finland te sturen tijdens de Winteroorlog. De ambulance stond onder leiding van dr. Meihuizen met Charles Winckel als kwartiermaker. Hoewel de vijandelijkheden stopten in maart, duurde het doordat Nederland zelf werd bezet nog tot de herfst van 1940 voor de leden van de ambulance konden terugkomen._NEWLINE_Zo kwam er, 70 jaar na de eerste inzet, een eind aan de Nederlandse \xe2\x80\x98ambulance\xe2\x80\x99 in deze vorm."